คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้เมตตาตอบปัญหาธรรมตามหลักพระธรรมวินัย และจากประสบการณ์ที่ท่านดําเนินตามแนวปฏิปทาหลวงปู่มั่น ซึ่งเป็นไปเพื่อความพ้นทุกข์ เพราะกิเลสนี้ร้ายนัก มักหลอกและพาติด พาหลง ทั้งสวมรอย ดังนั้น การปฏิบัติ จึงต้องมีครูบาอาจารย์ ต้องปฏิบัติตามความเป็นจริง ตามหลักศีล สมาธิ ปัญญา และต้องเป็นสัมมาสมาธิ คือ ทําจิตให้เข้มแข็ง แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา เป็นภาวนามยปัญญาจึงฆ่ากิเลสได้

เมื่อภาวนาจนเกิดความเบื่อหน่ายแล้วกลัวเป็นบ้า คือ ธรรมเกิด ถ้ามีสติสัมปชัญญะแล้วไม่เป็นบ้า ส่วนความกลัวบางรายเป็นอุปสรรคแต่นํามาใช้ประโยชนได้ ดังหลวงปู่มั่นสอนศิษย์ เช่น กลัวผีให้อยู่ป่าช้ากลัวเสือให้อยู่ป่าเสือ ฯลฯ เพื่อให้ศิษย์มีสติตั้งมั่นอยู่กับพุทโธจนจิตสงบ รายที่ฝึกปฏิบัติให้บริกรรมพุทโธชัดๆ พุทโธ คือ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน คือ พุทธานุสติ ในรายที่อยากบวชโดยไม่มีอุปัชฌาย์ จะเป็นพระหรือฆราวาสก็ปฏิบัติได้ จะเป็นอะไร ให้มีสติสามัญสํานึก ให้ถูกต้องดีงาม ถ้าจะบวชเป็นพระต้องมีอุปัชฌาย์ตามหลักพระธรรมวินัย

หนังสือพุทธธรรม ได้สารธรรมมาก ทั้งได้เห็นแนวสัมมาปฏิบัติขององค์หลวงตาพระมหาบัว ซึ่งควรแก่การปฏิบัติตาม หากผู้ใดปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรม ย่อมปลดปล่อยทุกข์ได้ และจะได้พุทโธ พุทธะ พ้นทุกข์ได้ในที่สุด

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เมษายน ๒๕๖๕

มุมมองของธรรมนะ
เราเสียสละ
แต่สละสิ่งที่เป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก
แต่ทุกอย่างยังสมบูรณ์ของมัน เห็นไหม
แต่เราสละกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

๑

กิเลสพาหลง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ สิงหาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบพระ แก้จิตแก้ยาก แต่ครูบาอาจารย์แก้ได้”

ลูกศิษย์ขอกราบครูบาอาจารย์อย่างยิ่งที่ได้กรุณาเมตตาธรรมกับเด็กน้อย ลูกไม่รู้เลยว่ามันเป็นกิเลสชนิดหนึ่ง เจอมันบ่อยๆ ก็ไม่รู้จักมัน นึกเอาเองว่าคงเป็นสภาวะอะไรสักอย่างหนึ่ง แต่กว่าจะเจอมัน เราก็ต้องทําสมาธิจนสงบระดับหนึ่งด้วย มันถึงได้เจอ มันมาแปลก มาแล้วให้ติดให้หลงมันด้วย แต่ที่สงสัยเพราะทําไมมันไม่ยอมเปลี่ยนแปลงตามหลักอนิจจัง จึงเขียนมาถามหลวงพ่อว่ามันติดอะไร

ถ้าไม่เจอครูบาอาจารย์แก้จิตให้ คงไม่มีทางรู้ตัว และคงติดไปจนตายก็ได้ พออาจารย์แก้ให้โดยบอกลูกว่า ต้องกลับมาที่เรากําหนด และรู้ว่ามันคือกิเลส อย่าไปอยู่กับมัน มันหนีไปเลย แปลกมากๆ จริงๆ

ลูกรู้แล้วที่ครูบาอาจารย์บอกว่าติด มันหมายถึงอะไร ที่เขียนมาก็อยากจะกราบเท้าหลวงพ่อมาก จึงกราบมาทางนี้ค่ะ

ตอบ : ไอ้นี่ที่เขียนครั้งที่แล้วที่ว่าแก้จิตไง แก้จิตแก้ยาก แก้จิตแก้ยาก เวลาแก้จิต เวลาหลวงปู่มั่นท่านบอกเลยนะ “จิตนี้แก้ยากนะ ให้พระปฏิบัติมา ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ถ้าผู้เฒ่าไม่อยู่แล้วแก้ยากนะ”

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เขาเขียนมาถามครั้งที่แล้ว ที่บอกว่ามันเป็นก้อนที่เขาไปเจอมันน่ะ

คุยกันมานานเนกาเลนะ แต่เวลาคุยกันแล้วมันก็สองคนยลตามช่อง คนหนึ่งเห็นดวงดาว คนหนึ่งเห็นโคลนตน คนที่เขามองสูงขึ้น เขาก็เห็นดวงดาว สองคนยลตามช่อง ช่องเดียวกัน แต่คนหนึ่งมองก้มลง เห็นแต่โคลนตม คนหนึ่งมองขึ้น เห็นแต่ดวงดาว

นี่ก็เหมือนกัน คุยกันมาเป็นปี คุยกันมาอย่างนั้นน่ะ ก็บอกว่ามันติดๆ

ไม่เข้าใจ จะเรียกร้องเอาคุณธรรม ครั้งที่แล้ว เห็นไหม ใส่ไปเต็มที่เลย

นี่รู้แล้วค่ะ พอรู้แล้วมันหายไปเลย ไอ้ก้อนๆ หายไปแล้ว ไอ้กําแพงที่ขวางหน้าไม่มีเลย แต่เมื่อก่อนนั้นทําไมมันมีล่ะ มันมีเพราะอะไร เพราะกิเลสมันหลอกไง กิเลสมันพาหลง กิเลสมันหลอกว่านี่เป็นธรรม เวลาเข้าไป ว่างหมดเลย สว่างหมดเลย

อุปกิเลส ๑๖ ความว่าง โอภาส แสงสว่าง ความสว่างไสว อุปกิเลสไง กิเลสอันละเอียด กิเลสทั้งนั้น แต่คนมันไม่เคยภาวนา พอเข้าไป ไปเห็นความสว่าง ไปเห็นแสง ไปเห็นอะไร ตื่นเต้นๆ พอตื่นเต้นแล้ว พอตื่นเต้น ทําไมถึงตื่นเต้นล่ะ ตื่นเต้นเพราะคิดว่ามันดี คิดว่า คําว่า “คิดว่ามันดี คิดว่ามันเป็นธรรม” เพราะหลงไง เข้าใจว่ามันดี เข้าใจว่ามันเป็นคุณธรรม เสร็จแล้วก็ไปติดอยู่นั่นน่ะ แล้วไปไหนไม่รอด แล้วพอเราติดใช่ไหม เราติดแสงสว่าง ก็ใสอยู่อย่างนั้นน่ะ ก็มาหลอกให้ติด

แต่พอบอกว่ามันติด มันเป็นกิเลส มันไม่ใช่คุณธรรม

แปลกเจ้าค่ะ พอรู้ตัวว่ามันไม่ใช่ มันก็แปลกจริงๆ นะ มันหายไปเลย

อ้าว! แล้วติดอยู่เป็นปีๆ ไอ้กําแพงนี่ มันติดอยู่เป็นปีๆ นี่ไง เวลาครูบาอาจารย์ที่ภาวนา บางองค์ติด ๒ ปี บางองค์ติด ๓ ปี บางองค์ไม่ติดเลย เห็นไหม เวลาไปติด มันเข้าใจว่าเป็นธรรม เข้าใจว่าคุณธรรมเป็นแบบนี้ “อ๋อ! นิพพานมันเป็นอย่างนี้เอง มันว่างหมดเลย มันเป็นอย่างนี้เอง”...ติดอยู่นั่นน่ะ

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ที่ไปแก้ไขนะ กิเลสมันจะสวมรอย “เหมือนกัน อันเดียวกัน เหมือนกันหมดเลย นิพพานเป็นอย่างนี้ ของครูบาอาจารย์เป็นอย่างนี้ ของเราก็เป็นอย่างนี้ อันเดียวกันเลย”...ติด

ฉะนั้น เวลาติดแล้ว ครูบาอาจารย์ท่านจะมีวิธีการอย่างใด เวลาจะบอกอย่างใด ใช้อุบายให้เขาเข้าใจได้ ถ้าเขาเข้าใจได้ เขามีปัญญา เขาจะรู้ว่าเขาติด ถ้ารู้ว่าเขาติดนะ สิ่งที่ว่าติด ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอก เวลาจิตท่านสงบ ท่านพิจารณาอสุภะผ่านไปแล้ว จิตมันว่างหมดเลย มองไปนี่ทะลุภูเขาเลากาไปทั้งนั้นน่ะ แล้วท่านก็สําคัญ โอ๋ย! จิตของเราทําไมมันมหัศจรรย์ขนาดนี้ จิตของเราทําไมมันลึกลับซับซ้อนขนาดนี้ มันเห็นแล้วมันทึ่งไปหมดเลย ท่านบอกว่าท่านหลงอยู่อย่างนี้ ฉะนั้น เพราะหลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปแล้ว มันมีคุณธรรมมาบอกนะ ไอ้ที่ว่าสว่างไสวมันเกิดจากอะไร เกิดจากจุดและต่อม

ทั้งๆ ที่ธรรมะเตือนแล้ว ธรรมะเทศน์สอนแล้ว สอนว่านั่นน่ะเกิดจากจุดและต่อม จุดและต่อมคืออวิชชา ก็ยังจุดและต่อมมันคืออะไร ก็ยังงงนะ จุดและต่อมมันคืออะไร ท่านพูดเองว่า ถ้าหลวงปู่มั่นยังอยู่นะ ถ้าท่านเอาจุดและต่อมไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นก็จะบอกเลยว่า จุดและต่อมมันเป็นภวาสวะ เป็นภพ เป็นจิตเดิมแท้ แล้วถ้าจะมีอุบายในการที่จะเข้าไปหามัน มันต้องทวนกระแสกลับ

ทีนี้หลวงปู่มั่นไม่อยู่ พอธรรมะเทศน์ให้ฟัง ท่านก็แบกคุณธรรมอันนั้นไปอีก ๘ เดือน ค้นคว้าแสวงหา พยายามการกระทํา จนถึงที่สุดมันย้อนกลับมาจนไปเป็นโรคเสียดอก เขาตายวันละ ๗ ศพ ๘ ศพ มันยิ่งไปเห็นแล้วมันยิ่งสังเวช มันยิ่งสังเวช แล้วตัวเองก็ติด แล้วตัวเองก็ยังมาเป็นโรคซํ้าเข้าไปอีก ทีนี้เดินจงกรมทั้งคืน ธรรมโอสถรักษาโรคนั้นหาย หายแล้วย้อนกลับมา ถ้าย้อนกลับมา มันถึงจะมาจับสิ่งนั้นได้

เวลาครูบาอาจารย์ท่านติดแต่ละขั้นแต่ละตอนทุกขั้น ขั้นที่ ๑ ก็ติด ขั้นที่ ๒ ก็ติด ขั้นที่ ๓ ก็ติด ขั้นที่ ๔ ก็ติด ติดหมด เพราะอะไร เพราะกิเลสมันพลิกแพลง ไม่มีขั้นไหนไม่ติดหรอก ติดมาก ติดน้อย ติดแน่นอน ถ้าไม่ติดก็ขิปปาภิญญา ปฏิบัติทีเดียว พระอรหันต์เลย แล้วมีด้วย คนที่สร้างบุญญาธิการอย่างนั้นก็มี แต่พวกเรานี่ติดทั้งนั้น เพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์แต่ละองค์ท่านสร้างบุญญาธิการมาขนาดไหน ดูสิ อย่างเช่นหลวงตา หลวงปู่คําดีท่านเป็นคนพูด เราไปอ่านประวัติหลวงปู่คําดี หลวงปู่คําดีท่านพูดเลยว่าพระมหาบัวเป็นปฏิสัมภิทาญาณ

ครูบาอาจารย์เวลาท่านได้รับการแก้ไข ท่านได้การสนทนาธรรม ท่านรู้ว่าองค์ไหนมีคุณธรรมอย่างใด องค์ไหนมีคุณสมบัติเป็นประเภทใด ท่านรู้เลย แล้วถ้ารู้แล้วมันก็เป็นครูบาอาจารย์ที่ท่านคุยกัน ท่านรู้กันอยู่ภายใน แต่คนข้างนอกรู้ไม่ได้ รู้ไม่ได้เพราะอะไร รู้ไม่ได้เพราะไปศึกษาพระไตรปิฎกไว้เยอะ

พอศึกษาพระไตรปิฎกไว้เยอะปั๊บ มันก็ต้องเป็นอย่างนั้น พระอรหันต์แล้วต้องแบบพระพุทธเจ้าเลย นอนต้องสีหไสยาสน์ พูดจาต้องนิ่มนวล ถ้าพระหัวเราะนี่ถือว่าพระร้องไห้ พระจะไม่มีการหัวเราะ จะเหมือนตุ๊กตา เหมือนพระพุทธรูปนั่งเฉยอย่างนี้ นิ่งๆ อย่างนี้เป็นพระอรหันต์ แต่ถ้าขยับนี่ไม่ใช่ เพราะอะไร เพราะเราไปอ่านพระไตรปิฎกแล้วเราก็คิดของเราไปเป็นแบบนั้น แต่ถ้าเป็นความจริง ครูบาอาจารย์ท่านสนทนาธรรมกัน ท่านรู้กันว่าใครมีคุณสมบัติมากน้อยแค่ไหน มันจะเป็นความจริงอย่างนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่เขียนมานี่ เพราะว่าตอนที่มันติด มันก็ติด แล้วไม่ใช่ติดธรรมดานะ เพราะคุยกับเรามาเยอะ ทั้งคุยโดยส่วนตัว พอคุยโดยส่วนตัว มันไม่มีทางออก คือว่ามันโต้แย้งไม่ได้ ก็เขียนมาทางเว็บไซต์ เพราะอะไร เพราะมันไม่ได้ซักไง มันเขียนมาข้างเดียวใช่ไหม ก็เขียนมาข้างเดียวว่าฉันถูกๆ ไง เขียนมาทางเว็บไซต์

ครั้งที่แล้วก็อย่างที่ว่า เห็นว่ามันสมควรแล้ว ถึงได้เต็มที่ไป พอเต็มที่ไป เห็นไหม พอรู้ตัวปั๊บ ไอ้กําแพงนั้นหายหมดเลย ตอนนี้เข้าใจแล้ว รู้แล้วว่าติด

พอรู้แล้วว่าติด เพราะรู้แล้ว มันถึงได้ปล่อย ถ้าไม่รู้ มันก็สําคัญว่าสิ่งนั้นเป็นคุณธรรม แล้วก็จะเอาสีข้างเข้าถูอย่างนั้นน่ะ ว่าของฉันใช่ ของฉันถูก เหมือนกัน เหมือนกันทุกอย่าง ท่านพูดอะไรกับเรานี่เหมือนกัน

มันคล้ายกัน แต่ไม่เหมือนกัน เหมือนกันไม่ได้ ถ้าเหมือนกันมันต้องรู้จริงเหมือนกัน หรือเหมือนกันคือคุณธรรมเท่ากัน คุณธรรมเท่ากันจะรู้เลยว่าคุณธรรมระดับนี้คืออะไร เวลาแสดงออกจะรู้ทันทีเลย แต่ถ้ามันคล้ายกันคือไม่รู้ ถ้าไม่รู้ เราก็คิดว่าของเราถูก ถ้าของเราถูก มันไม่ใช่

ฉะนั้น สิ่งที่เขาถามที่ว่า “ที่ได้กรุณาเมตตาธรรมเด็กน้อย ลูกไม่รู้เลยว่าสิ่งนั้นเป็นกิเลสชนิดหนึ่ง”

เป็นกิเลสหมด ไม่ใช่กิเลสชนิดหนึ่ง เห็นไหม อุทธัจจกุกกุจจะ นิวรณธรรมใช่ไหม เวลาขึ้นไป รูปราคา อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา

อุทธัจจกุกกุจจะเป็นนิวรณธรรม ๕ เวลาอุทธัจจะข้างบน ไอ้นั่นกลายเป็นเพลิดเพลินในธรรม มันเป็นคนละขั้นเลย มันเป็นคนละชนิดกันเลย กิเลสคนละชนิดกันเลย

เวลาชื่อของมัน วิญญาณๆ วิญญาณในอะไร วิญญาณในขันธ์ ๕ วิญญาณในปฏิจจสมุปบาท วิญญาณในอะไร วิญญาณหยาบ วิญญาณละเอียด วิญญาณมันมีขั้นไหน คนไม่ภาวนาไม่รู้เรื่องอย่างนี้หรอก

วิญญาณก็คือวิญญาณ ก็เขียนเหมือนกัน อักษรเดียวกัน เหมือนกัน แต่มันคนละชั้นกัน ไม่ใช่อันเดียวกัน แล้วไม่ใช่อันเดียวกัน ไม่ใช่อันเดียวกันอย่างไร มันไม่ใช่อันเดียวกัน ไม่ใช่อันเดียวกัน ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมาท่านถึงรู้ของท่าน

ฉะนั้นถึงบอกว่า “เพราะว่าไม่รู้นั้นเป็นกิเลสชนิดหนึ่ง เพราะว่าไม่รู้เป็นกิเลสชนิดหนึ่ง” วันนี้สารภาพหมดเลย “เพราะไม่รู้คือกิเลสชนิดหนึ่ง แต่เมื่อก่อนนั้นพอคิดว่าสิ่งนั้นจะเป็นธรรม สิ่งนั้นเป็นธรรม” แต่เราก็พยายามจะเบี่ยงเบนว่ามันไม่ใช่

“นั่นก็เป็นกิเลสชนิดหนึ่ง เพราะว่ากว่าจะเจอมันได้” เขาบอก “ต้องทําความสงบเข้าไปถึงจะเจอมันได้ ก็เลยคิดว่ามันเป็นธรรม มันคงสภาวะไว้อย่างนั้น แต่มันก็แปลกใจว่าทําไมมันถึงไม่มีการเปลี่ยนแปลง”

ก็มันหลอกไง นี่เวลามันหลอก มันหลอก มันสร้างสถานะอย่างใดขึ้นมาว่ามันเป็นจริงๆ แต่พอมันรู้เท่า พอรู้จริง มันก็ปล่อย เหมือนกับเชื้อโรค เราว่าเชื้อโรค ใครจะไปอยู่กับเชื้อโรค แต่เราไม่เข้าใจว่าเป็นเชื้อโรคไง เราไม่เข้าใจว่าเป็นเชื้อโรค เราคิดว่าเป็นของดี เราก็ไปอยู่กับมันไง แล้วเราเอามาแนบไว้กับใจ แต่พอรู้ มันสลัดทิ้ง พอสลัดทิ้งก็จบ พอมันจบแล้ว มันก็ต้องทําความสงบเข้ามา แล้วย้อนกลับไปจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมนั่นแหละ สติปัฏฐาน ๔ เพราะกิเลสมันก็อาศัยสติปัฏฐาน ๔ เป็นทางออก ก็กลับไปจับตรงนั้น ถ้าจับตรงนั้นได้ มันก็พิจารณาต่อเนื่องไป มันก็เจริญก้าวหน้าไป ถ้ามันก้าวหน้าไป เห็นไหม นี่การแก้จิต เวลาว่าแก้จิตว่าแก้ยากนะ

บอกว่าถ้าหลวงพ่อไม่แก้ให้ เขาพูดเองว่า คงจะไม่มีทางรู้ตัว แล้วคิดว่าคงจะติดไปจนตาย

นี่เขาพูดเอง คนเวลามันสํานึกผิด เห็นไหม “ถ้าหลวงพ่อไม่พูดให้รู้ตัว มันคงติดไปจนตาย”

ถ้าติดไปจนตาย มันก็ว่าสถานะไอ้กําแพงนี่เป็นคุณธรรม มันเหมือนศาสนาคริสต์ กําแพงร้องไห้ ไปเขียนกระดาษแล้วยัดไปนั่นน่ะ คงจะเป็นกําแพงอย่างนั้นน่ะ ไอ้นั่นกําแพงยังเห็นเป็นกําแพงนะ ไอ้นี่กําแพงในใจ อวิชชาทั้งนั้น

“ถ้าหลวงพ่อไม่แก้ให้ คงไม่รู้ตัว แล้วคงติดไปจนตาย”

แต่นี่พอตัวรู้แล้ว ที่รู้ตัวแล้วเขาถึงเขียนมา “กราบอาจารย์แก้ให้ลูกกลับมากําหนด พอรู้ว่ามันคือกิเลส อย่าไปอยู่กับมัน มันหนีไปเลย มันแปลกมากๆ”

ไม่แปลกเลย เพราะครั้งที่แล้วแก้จิต เราก็บอกแล้ว ไม่แปลกเลย ไม่มีความลึกลับมหัศจรรย์เลย พื้นๆ ยังไม่ได้ทําอะไรเลย เพียงแต่ทําสมาธิแล้วไปเจอแค่นั้นเอง ยังไม่มีอะไรเลย

แต่เขาบอกว่า โอ้โฮ! มันแปลกมากๆ โอ้โฮ! มันมหัศจรรย์มากๆ

ครั้งที่แล้วเราบอกเลย ยังไม่มีอะไรเลย เพียงแต่เริ่มต้นปฏิบัติ ดูสิ นี่ขนาดว่ายังไม่ยกขึ้นสู่วิปัสสนาเลย แค่เข้าไปติด แต่ตัวเองคิดว่ามันเป็นธรรมๆ ไง แต่ถ้ามันเข้าใจแล้วก็คือจบ คือจบไง

นี่เราบอกว่า แก้จิตมันแก้ยาก แต่แก้ยาก มันต้องคนรู้ถึงจะแก้ แล้วคนรู้มันรู้ระดับไหน ดูสิ เวลาพิจารณาไป รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้าเป็นบ่วงของมารมันก็รัดคอ รัดคอ มันก็สําคัญตนผิดไง ถ้าเป็นพวงดอกไม้มันก็บูชาทําให้ลุ่มหลง ลุ่มหลงทั้งนั้นน่ะ

นี่มันยังไม่เข้านะ รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ฉะนั้น ถ้าเราพิจารณาไป ถ้าปัญญาอบรมสมาธิพิจารณา รูป รส กลิ่น เสียง มันก็สักแต่ว่า รูป รส กลิ่น เสียง เห็นไหม รูปอันวิจิตรมันไม่ใช่กิเลส ความยึดมั่นถือมั่น ความชอบใจ ความพอใจ ความไปติดพันมันคือกิเลส ถ้าพอมันรู้เท่าปั๊บ มันก็ปล่อย พอปล่อย รูป รส กลิ่น เสียง มันก็เก้อๆ เขินๆ มันเข้ามา นี่กัลยาณปุถุชน นี่คือกัลยาณปุถุชน บุคคล ๔ คู่เลย บุคคล ๔ คู่

จะขึ้นเป็นบุคคล ๔ คู่ได้ ปุถุชนคนหนาจะขึ้นเป็นบุคคลที่ ๑ ไม่ได้ ถ้าบุคคลที่ ๑ ได้ มันต้องทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าใจสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าจับต้องได้ตามความเป็นจริง มันเป็นบุคคลที่ ๑ ถ้าพิจารณาถึงที่สุดเวลามันปล่อยวางๆ บุคคลที่ ๑ กําลังทํางานอยู่ มันมีสัจจะ มีการกระทําเกิดขึ้น เวลาพิจารณาซํ้าๆๆ ไป ถึงเวลามันขาด นี่บุคคลคู่ที่ ๒

บุคคลคู่ที่ ๑ เป็นบุคคลคู่ที่ ๑ สมบูรณ์ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล ยกขึ้นสู่บุคคลที่ ๒ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ แล้วคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ มันทําอย่างไร มันมีการกระทําอย่างไร ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติท่านเข้าใจหมด ฉะนั้น สิ่งที่มันเป็นจริง มันยังโอ้โฮ! อุปสรรคเยอะมาก

แล้วเวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านยังพูดเลยบอกว่า ไม่มีอะไรน่ากลัวเท่ากิเลสของคน กิเลสของคนเพราะอะไร เพราะทุกคนรักตัวเอง ทุกคนปรารถนาอยากได้มรรคได้ผลทั้งนั้นเลย แล้วปฏิบัติไปก็ตัวเองติดหมดเลย ติดอะไร ติดที่กิเลสมันสร้างภาพขึ้นมาให้ มันสร้างภาพขึ้นมาให้เลย แล้วเราก็เข้าใจว่ามันเป็นจริง เราเข้าใจว่า ว่างหมด รู้หมด ยิ่งมีการศึกษามากยิ่งสร้างภาพได้วิจิตรพิสดารมาก ยิ่งมีความรู้มาก กิเลสมันยิ่งมหัศจรรย์มาก ยิ่งมีความรู้มาก ยิ่งหลอกมาก

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านถึงบอกกับหลวงตาใช่ไหม “มหา มหาเรียนมานะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐมาก เทิดใส่ศีรษะไว้ เคารพบูชานะ เทิดใส่ศีรษะไว้ แล้วใส่ในลิ้นชักในสมอง แล้วลั่นกุญแจมันไว้ อย่าให้มันออกมา อย่าให้มันสร้างภาพ อย่าให้มันหลอกลวง แล้วปฏิบัติไป พอเป็นความจริงแล้ว อันนั้นจะมายืนยันเลยว่าความถูกต้องจะเป็นอย่างนี้”

แต่ถ้าอันนั้นยังไม่มายืนยัน เห็นไหม “เหมือนกัน” เพราะมันรู้โจทย์หมด มันสร้างภาพได้หมด จินตมยปัญญาแก้กิเลสไม่ได้ แก้กิเลสไม่ได้แล้วยังทําให้เราเสียโอกาสด้วย ทําให้เราปฏิบัติแล้วไม่ได้สัจจะความจริงด้วย

ถ้าได้สัจจะความจริงนะ ถ้ามันเป็นสมาธิคือเป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิ ไอ้ที่ว่าเป็นกําแพงที่เป็นสิ่งที่กีดขวางไม่มี เพราะสมาธิเป็นหนึ่ง ไอ้นี่เข้าไปลูบๆ คลําๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก

เวลาพิจารณาไป อสุภะมันทิ้งหมดแล้ว อยู่ในเรือนว่าง แต่เราไปขวางอยู่ในเรือนว่างนั้น นี่ว่างหมดเลย แต่เราเป็นผู้รู้ว่าว่าง เราเข้าไปอยู่ในเรือนว่างนั้น มันเลยไม่ว่างจริง เพราะมีเรายืนอยู่กลางในที่ว่างนั้น เรายืนอยู่กลางที่ว่างนั้น เราไม่ได้ถอยออกมา ถ้าเราถอยออกมาแล้วมันถึงจะว่างจริง แต่เราถอยออกมา มันว่างจริง มันก็ว่างในตัวมันเอง ใครไปรู้ว่ามันว่าง แต่พอมีเรา เราถึงรู้ว่ามันว่าง ไอ้ว่างก็เลยขวางไว้ไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเป็นสมาธิเป็นหนึ่งเดียว มันไม่มีกําแพง ไม่มีอะไรทั้งสิ้น มันมีสติสมบูรณ์ รู้พร้อมหมดเลย แล้วเรารําพึงไปเห็นกาย โอ๋ย! มันสั่นไหวหัวใจ แล้วมันสั่นไหวหัวใจ มันยังเข้าใจ อ๋อ! ไอ้ที่รู้เมื่อก่อนนั้นมันรู้หลอกๆ นี่นะ มันไม่ใช่รู้อย่างนี้ ถ้าเข้าไปรู้นะ

ถ้ายังไม่รู้นะ “แหม! พิจารณากาย เห็นกายเหมือนกัน โอ๋ย! เจอกาย”...สร้างภาพทั้งนั้นน่ะ มันไม่เป็นความจริงหรอก เพราะความจริงมันเป็นอีกอย่างหนึ่ง ถ้าความจริงเป็นอีกอย่างหนึ่ง มันจะเป็นความจริง

ฉะนั้น พอเข้าใจได้มันก็จบ เพราะเขาเข้าใจได้ เข้าใจได้ “ลูกรู้แล้วที่อาจารย์บอกว่าติดหมายถึงอะไร”

ถ้ารู้ว่าติด มันติดหมด นี่แค่ทําสมาธินะ เวลายกขึ้นสู่ปัญญานะ มันจะลึกลับกว่านี้ แล้วเวลาพิจารณาไปแล้ว เพราะอะไร เพราะพิจารณาแล้วมันมีเหตุมีผล พอมีเหตุมีผลขึ้นมา โอ้โฮ! มันว่างหมด มันปล่อยหมด มันปล่อยขนาดไหน มันเป็นตทังคปหาน เพราะว่ามันไม่ยถาภูตัง ไม่เกิดญาณทัสสนะ ไม่เกิดความจริง มันเกิดแต่จินตนาการน่ะ โอ้ๆๆ ไปเรื่อย แต่มันไม่เกิดยถาภูตัง คือไม่ได้ฆ่ากิเลสต่อหน้า เกิดญาณทัสสนะว่ากิเลสตายแล้ว

พิจารณากาย เวลามันปล่อย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันปล่อยแล้วมันเหลืออะไร เห็นไหม เรายํ้าตลอดว่ามันเหลืออะไร ยํ้าคํานี้ไว้ให้คนปฏิบัติมันได้เฉลียวใจไง

เดี๋ยวมันก็บอกว่า “ก็ปล่อยเหมือนกัน อ้าว! ก็ปล่อย”

เมื่อกี้นี้พวกแม่ครัวเขาล้างจานเสร็จเขาก็ปล่อยเหมือนกัน เขาล้างจานเสร็จแล้วเขาก็ทิ้งจานไว้นั่นน่ะ แล้วเขาก็ปล่อยมานั่งอยู่นี่ เขาก็ปล่อยเหมือนกัน เขาปล่อยการล้างจานไง แล้วมันได้อะไรล่ะ ก็ล้างจานเสร็จแล้วไง ล้างถ้วยล้างจานเสร็จแล้วก็ปล่อยทิ้งไว้นั่น ใครเอาจานมาด้วย ไม่มีใครเอาจานมาด้วยสักคน จานทิ้งไว้นั่น ปล่อยอย่างนี้หรือ เวลามันปล่อย มันปล่อยอย่างไร เวลามันเป็นความจริง มันเป็นความจริงอย่างไร นี่คนทําความจริงแล้วมันถึงจะรู้ตามความเป็นจริง

นี่พูดถึงว่า รู้แล้วว่าติด กิเลสมันพาให้หลง มันหลงไปอย่างนั้นน่ะ พอรู้แล้วว่าติด รู้จริงเข้าไป จบหมดเลย พอจบหมดเลยนะ จบหมดเลยหมายความว่าเรารู้เท่า แต่สมาธิอยู่ไหน แต่เวลายกขึ้นสู่วิปัสสนามันต้องเดินก้าวหน้าไป มันถึงจะเป็นความจริงขึ้นไป

แล้วถ้าเป็นความจริงขึ้นมาแล้ว นั่นแหละ ในวงกรรมฐาน ในวงปฏิบัติเขาทํากันอย่างนั้น ถ้าทําอย่างนั้นแล้วมันจะเป็นความจริงขึ้นมาเป็นความจริง

ไม่อย่างนั้นเราผิวเผิน เราอยู่ด้วยกัน แต่เราไม่รู้สัจจะความจริงเหมือนกัน อยู่ด้วยกัน แต่ใจไม่เหมือนกัน แต่พอมันเหมือนกัน โอ้โฮ! ไม่ต้องพูด แค่สบตามันก็รู้หมด รู้หมด ถ้ามันรู้จริงนะ ถ้ารู้ไม่จริงเป็นแบบนั้น

ถาม : เรื่อง “ความเป็นไปของจิต”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมปฏิบัติภาวนาเป็นประจํา แม้ในขณะทํางานก็ภาวนา ประมาณ ๒-๓ อาทิตย์มานี้ กระผมภาวนาแล้วรู้สึกว่าจิตนี้ไม่ใช่เรา ไม่ควรยึดติด เป็นที่สะสมของกิเลส รู้สึกเบื่อหน่าย อะไรที่มากระทบจิตทําให้สุขก็เบื่อ ทําให้เกิดทุกข์ก็เบื่อ อยากจะละทิ้งจิต ที่ผมรู้สึกเช่นนี้ ผมใกล้จะบ้าหรือเปล่าครับ ผมถูกกิเลสหลอกหรือเปล่าครับ ผมเบาปัญญาจริงๆ ครับ ขอท่านอาจารย์เมตตาให้ความกระจ่างด้วยครับ

ตอบ : ฉะนั้นพูดถึงว่าผมปฏิบัติใช่ไหม เขาถามว่า “ความเป็นไปของจิต กระผมปฏิบัติภาวนาเป็นประจํา แม้ในการทํางานก็ภาวนา มาประมาณ ๒-๓ อาทิตย์นี้ กระผมภาวนาแล้วรู้สึกว่าจิตนี้ไม่ใช่เรา เราไม่ควรยึดติดสิ่งใด เป็นที่สะสมของกิเลส สุขก็เบื่อ ทุกข์ก็เบื่อ ทุกอย่างเบื่อหมดเลย อย่างนี้ผมเบาปัญญาหรือเปล่า ผมบ้าไปหรือเปล่า”

เวลาปฏิบัติไปนะ ที่ว่า รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เราพิจารณาเริ่มต้น ปุถุชนหรือคนภาวนาทุกคนจะเริ่มต้นจากตรงนี้ ถ้าเริ่มจากตรงนี้ เวลาภาวนาไป คนภาวนาบ่อยครั้งเข้าๆ เพื่อจิตมันมีจุดยืนของมัน ถ้าจิตมีจุดยืนของมัน

จากสุตมยปัญญา ศึกษาเล่าเรียน ศึกษาตามวิชาการ เวลาปฏิบัติไปแล้ว จิตมันมีความสงบระงับบ้าง มันจะเกิดจินตมยปัญญา เวลาเกิดจินตมยปัญญา คือปัญญาที่ละเอียดขึ้นน่ะ ปัญญาที่ละเอียดขึ้น ที่โยมถามมานี่แหละ “มาประมาณ ๒-๓ อาทิตย์นี้กระผมภาวนาไปแล้วรู้สึกว่าจิตนี้ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่จิต” เห็นไหม มันเกิดจินตมยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากจินตนาการ

พอจินตนาการ จิตมันมีความสงบระงับ เพราะอะไร เพราะเราภาวนาของเรามาตลอด เราบ่มเพาะ เรามีตบะธรรมบําเพ็ญเพียร ความเป็นตบะธรรมมันจะอบรมบ่มเพาะหัวใจของเรา พอมันบ่มเพาะหัวใจของเรา หัวใจของเรามันชุ่มชื่น มันมีคุณธรรมขึ้นมา มีคุณธรรมขึ้นมามันก็มีปัญญาขึ้นมา

พอมีปัญญาขึ้นมา มันก็มีปัญญาขึ้นมาว่า “นี่ไง จิตนี้ไม่ใช่เรา สรรพสิ่งนี้ไม่ใช่เรา ทุกอย่างก็ไม่ใช่เรา พอไม่ใช่เรา มันก็เกิดปัญญาความรู้สึกนึกคิดนี้ขึ้นมา มันก็เบื่อหน่าย สุขก็เบื่อ ทุกข์ก็เบื่อ ไม่ต้องการสิ่งใดเลย” เห็นไหม นี่เวลาจิตมันเป็นขาขึ้น จิตมีคุณธรรมมันก็มีความสุขอย่างนี้

เวลาภาวนาไป จิตมันมีขาขึ้น แล้วมันมาจากไหนล่ะ ก็มาจากที่เราภาวนามาตลอด เราภาวนามาตลอด ทํางานก็ภาวนา เวลาภาวนา นี่เขาเรียกว่าธรรมมันเกิด มีคุณธรรมเกิดขึ้น ธรรมเกิด ไม่ใช่มรรค

ถ้ามรรคเกิด จิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงนะ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เวลามรรคมันเกิดนะ จิตสงบแล้วมันจับมรรคได้ อันนั้นมันถึงมีกิจจญาณ มีสัจจญาณ ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ถ้ามีมรรคมีผลอย่างนั้นมันเป็นชําระล้างกิเลส

แต่ถ้าเราภาวนาของเราอย่างนี้ เราภาวนาเป็นปุถุชน เราภาวนาฝึกหัดของเราขึ้นมา มันเกิดธรรมมันเกิด ธรรมมันเกิด มันเกิดธรรมสังเวช พอธรรมสังเวช มันเกิดมีความรู้สึก มีความรู้สึกว่าเราเบื่อหน่าย เรารู้สัจธรรม...ไอ้นี่มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาโลกๆ เรานี่แหละ ปัญญาโลกๆ แต่ปัญญามันตรึกในธรรม มันมีความรู้สึกในธรรม เขาเรียกว่าธรรมสังเวช มันสังเวช มันสลดหดหู่ มันเบื่อหน่าย เวลาภาวนามันเป็นแบบนี้ แล้วโลกที่ปฏิบัติกันก็ได้แค่นี้ ที่ปฏิบัติกันได้แค่นี้ “แหม! มันว่าง มันปล่อย มันวาง มันเบื่อหน่าย”

เบื่อหน่ายแล้วอย่าทําผิดนะ เบื่อหน่าย ศีลต้องชัดเจนนะ เบื่อหน่าย ต้องมีคุณธรรมนะ เพราะมันอกุปปธรรม มันจะไม่ย้อนลงกลับไปเสวยสิ่งที่เป็นความทุกข์ความยาก ไอ้นี่มันชั่วคราวเท่านั้นน่ะ ทีนี้มันชั่วคราวเท่านั้น เขาบอกว่า “ผมเบาปัญญาจริงๆ ครับ ขอท่านอาจารย์เมตตาให้ความกระจ่างด้วย”

ถ้าให้ความกระจ่าง เห็นไหม สิ่งที่เราภาวนา เราภาวนามาแล้ว สิ่งที่ว่าเขาภาวนามาตลอด แม้แต่ทํางานก็ภาวนา

การภาวนามันเป็นยอด ยอดของการงาน ยอดของสิ่งที่มีชีวิต เพราะอะไร เพราะว่าเวลาให้ทาน ทาน เวลาเราทําบุญกุศลขนาดไหน ถึงที่สุดต้องมีศีล เวลาศีลแล้ว มีศีลเป็นปกติ เวลาภาวนามันก็เกิดสมาธิ สมาธิมันเกิดปัญญา ปัญญาอันนี้เป็นปัญญาที่ภาวนามยปัญญา ปัญญาจะรื้อจะถอน ปัญญาที่ทําให้เราพ้นจากทุกข์ ปัญญาที่ทําให้เราไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย พ้นจากการเกิด การแก่ การเจ็บ การตายไปเลย ถ้าเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดขึ้นตามความเป็นจริง

แต่ถ้าเราภาวนาไปแล้ว ถ้ามันยังไม่ถึงที่สุด ภาวนาไปแล้วมันเป็นบาทฐาน มันเป็นการสร้างอํานาจวาสนาบารมีไง เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มันย้อนกลับมาในหัวใจของเรา เช่นที่บอกว่า เวลาปฏิบัติไปแล้ว จิตก็ไม่ใช่เรา เราไม่ควรยึดติด

พอมันมีความรู้ความเห็น เห็นไหม นี่ธรรมมันเกิด ธรรมมันเกิด จริงๆ มันก็ไม่ใช่เราในตัวมันเองอยู่แล้ว มันของชั่วคราวเท่านั้นน่ะ มันเป็นสมมุติ เกิดมาชั่วคราวๆ ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด คนเราต้องพลัดพรากไปจากมัน คนต้องพลัดพรากจากทุกสิ่งทุกอย่างที่มีในปัจจุบันนี้ ต้องพลัดพรากแน่นอน จะพลัดพรากทางลบหรือทางบวกเท่านั้นเอง แต่มันพลัดพรากไปแล้ว สิ่งที่มันพลัดพรากนี่มันเป็นข้อเท็จจริง แต่ของเรา การดํารงชีวิต เราดํารงชีวิตอยู่กับมันอย่างนี้

แต่เวลาเรามาภาวนา เรามาภาวนา เรามารู้จากภายใน รู้จากภายใน เห็นไหม จิตนี้ไม่ใช่เรา มันเกิดสังเวช มันเกิดสังเวช แล้วเขาบอกว่า “ผมนี่ใกล้บ้าหรือเปล่า”

คําว่า “ใกล้บ้า” มันมองโลกไง โลกเขายึดมั่นถือมั่นกัน โลกเขาแสวงหากัน แต่ในความรู้สึกของเรา เขาแสวงหา เขากว้านเอาแต่ฟืนแต่ไฟเผาตัวเขาเอง เรามีความคิดแตกต่าง เรามีความคิดจะปล่อยจะวาง เรามีความคิดที่จะหันหน้าออก มันถึงแปลกโลก ถ้าแปลกโลกปั๊บ มันถึงบอกว่า เราจะใกล้บ้าหรือเปล่า

ถ้าโลกเขามองเรา เขาก็มองเราว่าเป็นบ้า เพราะถ้าทางโลกเขา เขาต้องแสวงหาสมบัติของเขา เขาแสวงหาหน้าที่การงานของเขา ตําแหน่งหน้าที่การงานของเขา เขาแสวงหาเพื่อประโยชน์กับเขา แต่เราทําหน้าที่การงานแล้วเราไม่แสวงหา เราทําเพื่อเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย แต่เราทําแล้วเราจะมาภาวนาของเรา

ถ้าโลกเขาว่าเราบ้าหรือเปล่า เขาก็มองเราอย่างนั้น ถ้าเขามองอย่างนั้นเพราะมันคนละวิสัยทัศน์ มันไม่เหมือนกัน ถ้าเขามองอย่างนั้นคือเขามองแบบโลก

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติแล้ว ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม “จะสอนเขาได้อย่างไร” เพราะมุมมองของโลกเป็นอย่างนั้น

แต่มุมมองของธรรมนะ เราเสียสละ แต่สละสิ่งที่เป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่ทุกอย่างยังสมบูรณ์ของมัน เห็นไหม แต่เราสละกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

แต่เขาบอกว่า แล้วมันสละอย่างไรล่ะ สละแล้วสมบูรณ์ มันเป็นอย่างไร เออ! สละมันก็ต้องหมดไปหายไป สละแล้วยังสมบูรณ์อยู่ มันเป็นอย่างไร เออ!

แต่คนภาวนาแล้ว เวลาเสียสละนะ เวลาหลวงปู่มั่น หลวงปู่ขาว เวลาท่านอยู่ที่โหล่งขอด หลวงปู่มั่นอยู่ที่เชียงใหม่ เวลาท่านไปสิ้นกิเลส แล้วท่านต้องจากที่นั่นมา ท่านอาลัยอาวรณ์ ท่านเห็นบุญคุณของต้นไม้นั้น ท่านเห็นบุญคุณของชุมชนนั้น ชุมชนนั้นเขาใส่บาตรเรา เขาเลี้ยงเรามา แล้วมันไปฆ่าอวิชชาที่นั่นน่ะ เสวยวิมุตติสุขที่นั่น แล้วเวลาจะจากมา หลวงปู่ขาวท่านเล่าให้หลวงตาฟัง หลวงตาท่านสะเทือนใจ เวลาคนมีคุณธรรมแล้วมันสะเทือนใจ

ท่านบอกว่า เดินออกมาแล้วก็เหลียวหน้าไปมอง เดินมาแล้วก็หันหลังไปมอง คือจะต้องพลัดพรากจากเขา จะต้องจากที่นั่นมา มันอาลัยอาวรณ์ มันเห็นบุญเห็นคุณ เห็นคุณของชาวบ้านที่เขาให้ข้าวปลาอาหาร เห็นคุณของร่มเงาของต้นไม้ เห็นคุณเขาไปหมดเลย แต่มันเห็นที่ไหนล่ะ มันเห็นในใจของผู้ที่เห็นคุณน่ะ ไม่มีใครเขารู้ด้วยหรอก ไม่มีใครเขารู้ได้ด้วย แต่หัวใจดวงนั้นมันเห็นบุญเห็นคุณ เห็นไหม

เวลาหลวงปู่มั่นจะจากพวกมูเซอมา “ตุ๊ ตุ๊ไปไหน ถ้าตุ๊ตายที่นี่ ทางนี้ก็เผาให้ได้ค่ะ” คือเขาทําให้ได้หมด อยากได้อะไรบอกมา ที่ในโลกนี้มี เขาจะแสวงหาให้

แต่คนที่มีคุณธรรมเขาไม่ต้องการตรงนั้น เขาต้องการหัวใจของสัตว์โลก เวลาท่านเผยแผ่ไป ท่านกลับมาจากเชียงใหม่ ท่านขึ้นไปทางอีสาน ท่านยังได้พระมาอีกหลายองค์เลย ท่านได้พระ ได้ชุมชน ที่ไปนี้ไปเอาหัวใจของสังคม ไปเทศนาว่าการให้เขาประพฤติปฏิบัติ ให้ดวงตาเขาเห็นธรรม ให้ใจเขาผ่องแผ้ว

แต่ถ้าอยู่กับชาวมูเซอ “ตุ๊อยู่นี่สิ” ธรรมดาเขาหาให้หมด มันก็เป็นวิมุตติสุขในใจของท่าน แต่ท่านต้องจากที่นั่นมาเพื่อประโยชน์กับสังคม เพื่อประโยชน์ เห็นไหม รื้อสัตว์ขนสัตว์เพื่อประโยชน์กับหัวใจของสัตว์โลก ไม่ใช่เพื่อประโยชน์กับท่าน แต่เพื่อโลก เพื่อหัวใจของสังคม ท่านมาอย่างนั้นน่ะ ท่านทําอย่างนั้นไง ถ้าทําอย่างนั้น มันถึงต้องพลัดพรากมา

ฉะนั้น เขาบอกว่า เราใกล้บ้าหรือเปล่า

ถ้ามีสติมีปัญญา ไม่ เราไม่ใกล้บ้า เราเป็นมนุษย์ที่ประเสริฐ ประเสริฐเพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ เราต้องมีหน้าที่การงานเพื่อปัจจัย ปัจจัยดํารงชีพ ดํารงชีพไว้กําหนดลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ ถ้าจิตสงบระงับแล้ว เราฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาเกิดจากภายใน

คอมพิวเตอร์ ซูเปอร์คอมพิวเตอร์ เขาก็ใช้คํานวณทางทฤษฎีในทางโลก เวลาเกิดภาวนามยปัญญา มันคํานวณกิเลส มันชําระล้างกิเลสในใจ มันไม่มีปัญญาชนิดใดสามารถชําระถอดถอนกิเลสได้ เว้นไว้แต่ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากจิตนี้เท่านั้น อย่างอื่นชําระกิเลสไม่ได้ เพราะมันเป็นวัตถุ มันเป็นสสารที่ไม่มีชีวิตที่ไม่สามารถแทรกเข้าไปในอวิชชาได้ ฉะนั้น ภาวนามยปัญญานี้เท่านั้นถึงจะสามารถชําระล้างกิเลสได้

ฉะนั้น เวลาเขาถามว่าเขาบ้าหรือเปล่า เขาใกล้บ้าหรือเปล่า

ไม่ ถ้าบ้าคือขาดสติ คนขาดสติปล่อยให้กิเลสมันชักนําไป นั่นน่ะคนนั้นจะบ้า แต่ถ้าเรามีสติสัมปชัญญะ เรารู้ตัวทั่วพร้อมตลอดเวลา แล้วเรามีสติสัมปชัญญะของเรา มันไม่บ้าหรอก

สติ เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

ถ้าประมาทเลินเล่อนั่นมันจะบ้า แต่ถ้ามีสติ มันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามีสติ สติมันรู้เท่าทันความคิด รู้เท่าทันพฤติกรรม รู้เท่าทันที่เราจะทําอะไร ถ้ารู้เท่าทันหมด เราไม่ขยับออกไป ไม่ทําสิ่งที่ผิดพลาด มันจะเป็นอะไรไป

ทีนี้ถ้าภาวนาแล้วมันมีแต่จะดีขึ้น ถ้าดีขึ้น เราดีขึ้น เรามีสติปัญญามากขึ้น เรารู้เท่าทันความคิดของเรา เรารู้เท่าทันกิเลสในใจที่มันจะหลอกเรา เรารู้เท่าทันจนเราเห็นแจ้ง ถ้าเห็นแจ้ง เราสํารอกคายกิเลสออก เราจะรู้ของเรา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตน รู้จําเพาะในหัวใจ ถ้ารู้จําเพาะในหัวใจ สติสมบูรณ์ ไม่ใช่คนบ้า แล้วถ้าสติสมบูรณ์ มันจะเป็นความจริงของเรา

ฉะนั้นถึงบอกว่า เราไม่ใช่เบาปัญญา ปัญญาของเรากับปัญญาทางโลกมันคนละเรื่องกัน นี่ถ้าปัญญาของเราเกิดขึ้นแล้วเราภูมิใจ เราพอใจในปัญญาของเรา แล้วรักษาของเรา

สมบัติโลก สมบัติโลกคือชีวิตเรานี่ แล้วทรัพย์สมบัติที่ได้มากับดํารงชีพนี่สมบัติโลก

สมบัติของเราๆ จิตนี้มันต้องเวียนว่ายตายเกิด ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ถ้ามันมีคุณธรรม ถ้าเป็นพระโสดาบันเกิดอีก ๗ ชาติ ถ้ามันสิ้นสุดแห่งทุกข์ ไม่เกิดอีกเลย แต่ถ้าเราไม่ได้สมบัติอันนี้ มันเวียนว่ายตายเกิดไม่มีต้นไม่มีปลาย มันไปแต่อํานาจของเวรกรรม มันจะหมุนไปอย่างนี้ ไม่มีต้นและไม่มีปลาย มันจะไปของมันตลอด ถ้าไปของมันเพราะอะไร

เพราะกรรมดีกรรมชั่ว เพราะจิตนี้ได้สร้างกรรมดีกรรมชั่วมา แล้วไม่ใช่สร้างมาชาตินี้ สร้างมาตั้งแต่อดีตชาติไม่มีต้นไม่มีปลาย แต่ถ้าเรามีสติปัญญาเดี๋ยวนี้ เราจะชําระเดี๋ยวนี้ มันจะเป็นประโยชน์เดี๋ยวนี้ ถ้าเป็นประโยชน์เดี๋ยวนี้ นี้สมบัติของเรา เป็นสัจจะของเรา

เกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วศาสนาพุทธ เห็นไหม ศาสนาพุทธศาสนาแห่งปัญญา แล้วเรากําลังฝึกฝนให้เกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาสัจจะจริงในพระพุทธศาสนา ไม่ใช่ปัญญาจํา ไม่ใช่ปัญญาในคอมพิวเตอร์ ไม่ใช่ปัญญาจากสถิติ ปัญญาเป็นปัจจุบัน ปัญญาที่เกิดจากปัจจุบันเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาที่ชําระล้างกิเลส เพียงแต่ขอให้ประพฤติปฏิบัติต่อเนื่องไป ให้มันมีผล ให้มันได้ผลตามความเป็นจริง มันจะเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกในหัวใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น เอวัง

ถ้าเราอยู่สุขสบาย มันคิดร้อยแปดเลย
พอความกลัว พอกลัวเสือ กลัวผี มันหาพุทโธเลย
มันหาที่พึ่งไง พุทโธๆๆ จนจิตมันสงบได้ เห็นไหม
แต่ถ้ามันไม่ไปหาความกลัว มันก็คิดไปเลย
นั่งภาวนานู่นน่ะ เห็นสวรรค์นรกไปทั่ว มันเที่ยวไปทั่ว
ส่งออกไปทั่ว มันก็เลยต้องไปป่าช้า
นั่นเขาเอาความกลัว เอาสิ่งนี้มาบีบคั้น
มาป้องกันตัวเองไม่ให้ตัวเองส่งออก
เขาใช้ประโยชน์จากมันไง

๒

ความกลัว

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๐ สิงหาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

หลวงพ่อ : มันน่าสงสารคนเอาจริงเอาจัง มันเป็นอย่างนี้ มันมีอุปสรรค

ถาม : เรื่อง “ทําอย่างไรความกลัวจึงจะหาย เพราะความกลัวคืออุปสรรค”

กลัวความมืดและกลัวว่าจะเจอผี กลัวจริงๆ รู้ก็รู้ว่าหลอกตัวเอง คิดได้ แต่ทําไม่ได้เลย กลัวจนบางครั้งรู้สึกเหมือนจะเสียสติ มันทรมานมาก และเป็นอุปสรรคกับการปฏิบัติจริงๆ แม้แต่ตอนนั่งสมาธิก็ยังกลัว ทั้งที่ตัวเองก็ชอบความเงียบสงบ ไม่ชอบความวุ่นวายเลย แต่มันกลัว

ตอบ : ไอ้คําว่า “เรื่องกลัวๆ” ถ้าเป็นความกลัว โดยธรรมชาติของมนุษย์ มนุษย์มันมีความกลัวโดยสัญชาตญาณ ทุกคนมีความกลัวทั้งนั้นน่ะ เรากลัวว่าเราจะตกงาน เรากลัวว่าในครอบครัวเราจะมีปัญหา เรากลัวว่าเราจะเจออุปสรรค เรากลัวไปหมด ทุกคนโดยสัญชาตญาณ ทุกคนมันมีความกลัวโดยพื้นฐาน ความกลัว เพราะมีความกลัว เราถึงดิ้นรน ดูสิ มันมีอุปสรรคสิ่งใด ทางวิทยาศาสตร์ที่มันพัฒนามา พัฒนามาก็เพราะมีอุปสรรคนี่แหละ เพราะมันมีอุปสรรค มีความทุกข์ความยาก เขาก็คิดค้นทําวิจัยขึ้นมาจนเราได้เทคโนโลยี ได้สิ่งใดมาเป็นที่พึ่งอาศัยไง

นี่ก็เหมือนกัน โดยความกลัวมันเป็นธรรมชาติ แต่โดยความกลัวนี้มันกลัวโดยสัญชาตญาณ กลัวเป็นธรรมชาติ กลัวโดยที่ไม่เกินกว่าเหตุ มันก็เป็นเรื่องธรรมดา แต่เวลามันกลัว กลัวจนเสียเลย เห็นไหม ทั้งๆ ที่เป็นคนชอบความสงบ ทั้งๆ ที่ไม่ชอบความวุ่นวายเลย แต่ไม่ชอบความวุ่นวายเลย มันก็ควรจะชอบความสงบ ชอบที่สงัด แต่เวลาเข้าไปที่สงัด มันกลัวจนทรมานมาก

เห็นไหม เวลาเราก็คิดได้ว่าเราต้องการความสงบสงัด เราต้องการภาวนา เวลาไปภาวนาจริงๆ มันก็ไปกลัวผี เราไปกลัวความมืด ไปกลัว เวลามันกลัวขึ้นมานะ กรณีกลัวนี่มันเป็นเรื่องจริงนะ มันเป็นเรื่องจริงเพราะคนเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันเป็นอย่างนี้ แต่ให้มันกลัวพอประมาณไง ให้มันกลัวพอประมาณ สิ่งนั้นมันก็เป็นประมาณ

กรณีอย่างนี้มันมีครูบาอาจารย์ทั้งนั้นน่ะ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านเล่าประวัติของท่าน ท่านไปอยู่ป่าอยู่เขา ท่านพูดเอง ท่านเป็นคนกลัวสัตว์มาตั้งแต่ก่อนบวช แล้วเวลาท่านไปอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นให้ไปอยู่กับเสือ แล้วพี่ชายของท่าน พี่ชายของท่านไปเยี่ยม พอไปเยี่ยมขึ้นมา หลวงปู่มั่นก็บอกว่า ตอนนี้ให้ไปอยู่ที่นั่นๆ แล้วพี่ชายของท่านก็เป็นพรานป่าเหมือนกัน ก็ไปเยี่ยมหลวงตา พอไปเยี่ยมหลวงตาเสร็จ กลับไป ไปร้องไห้กับแม่เลย

นี่หลวงตาท่านเล่าให้ฟังว่าเวลาท่านกลับมาเยี่ยมแม่ เพราะพี่ชายรู้ว่าน้องชายกลัวอะไร แล้วพอกลัวอะไร ไปอยู่สภาพแบบนั้นน่ะ คือสงสารน้อง พี่ชายหลวงตาไปเยี่ยมหลวงตานะ กลับไป ไปรําพึงรําพันกับแม่ตัวเองไง บอกเลยว่า น้องชายเป็นคนขี้กลัว มันกลัวอย่างนั้นๆ เพราะพี่น้องมันโตด้วยกันมา มันรู้ แล้วทําไมไปอยู่สภาพแบบนั้น

แต่เวลาอยู่สภาพแบบนั้นน่ะ หลวงปู่มั่นท่านให้ไปอยู่ หลวงปู่มั่น เห็นไหม ดูสิ เวลาจิตมันเสื่อม เวลาทําอะไรสิ่งใดแล้วไม่เป็นประโยชน์ คนมันกลัวเสือ ท่านก็ให้ไปอยู่ในป่า ไปอยู่ใกล้เสือ พออยู่ใกล้เสือ พี่ชายไปเยี่ยม ไปเห็นสภาพ ไปเห็นรอยเท้าเสือ ไปเห็นเสือมันเดินไปเดินมาแถวนั้นน่ะ แล้วคิดดู น้องชายเรามันจะกลัวขนาดไหน

นี่พูดถึงท่านเล่าเองนะ หลวงตาท่านเล่าเองว่าพี่ชายไปเยี่ยม แล้วกลับไปฟ้องแม่ ไปฟ้องแม่ว่าน้องชายไปอยู่ด้วยความทุกข์ทรมานขนาดนั้น นี่พูดถึงว่ามองโดยภาพทางโลก เพราะเขารู้ของเขาอย่างนั้น

แต่หลวงปู่มั่นท่านเอาเป็นประโยชน์ไง เอาความกลัวนั้นเป็นประโยชน์ เห็นไหม เวลาท่านไปอยู่ในป่า ไปอยู่กับเสือ ท่านบอกเวลามันกลัว ด้วยความกลัว เพราะธรรมชาติของมนุษย์ มนุษย์มีความกลัวเป็นพื้นฐาน มีความวิตกกังวลเป็นพื้นฐาน ทีนี้พอมันกลัวขึ้นมา กลัวจนตัวสั่น

พอกลัวจนตัวสั่น ท่านใช้ปัญญาเลย ท่านใช้ปัญญา ท่านตั้งสติของท่าน ท่านใช้ปัญญาของท่านนะ อ้าว! ไปกลัวอะไรมัน มันเป็นสัตว์ เราเป็นมนุษย์ อ้าว! มันมีขน เราก็มีขน อ้าว! มันมีหนัง เราก็มี มันมีตา เราก็มี มันมีทุกอย่าง เรามีหมดเลย เห็นไหม กิเลสมันไล่กันมา ถ้ามันมีเหมือนกัน เราไปกลัวอะไรมัน ก็เหมือนกันน่ะ สุดท้ายแล้ว มันมีหาง เราไม่มีหาง พอมันมีหาง ถ้าโดยกิเลสแล้ว ถ้ามันมีหางก็ต้องกลัวมันสิ เพราะเราไม่มีหาง แต่ปัญญา เห็นไหม มันมีหาง แต่ตัวมันเองมันยังไม่กลัวหางมัน แล้วเราจะไปกลัวมันทําไม นี่ปัญญามันพลิก

มันมีหาง ถ้ามันมีหาง หางเป็นคุณสมบัติพิเศษ เสือก็ต้องกลัวหางมันเองสิ เสือมันไม่กลัวหางมัน หางมันเป็นประโยชน์ ไว้การทรงตัว ไว้ต่างๆ เห็นไหม มันมีหาง มันยังไม่กลัวหางมันเอง แล้วเราจะไปกลัวทําไม นี่เวลาท่านพูดอย่างนี้จบนะ เวลาท่านไล่ของท่านไปแล้ว เวลาจิตมันปล่อย ท่านบอกเวลากลัวก็คนคนหนึ่งนะ เวลากลัว กลัวจนตัวสั่น กลัวจนก้าวขาไม่ออก แต่เวลาพิจารณาไปแล้วนะ พอปัญญามันไล่ไปแล้ว มันปล่อยหมดนะ มันกล้าหาญมาก เสืออยู่ไหน ตัวไหนมันตัวใหญ่จะให้ตัวนั้นกินก่อน เดินเข้าหาเลย เดินเข้าหาเสือเลย เดินไปตรงนั้น ไม่มีเสือ เดินเข้าไปตรงในที่มืด ไม่มีเสือ เดินไปที่ไหนก็ไม่มีเสือ มันมีแต่สังขารมันปรุง มันมีแต่ความคิด ความกลัววิตกกังวล แล้วมันสร้างภาพขึ้นมาว่ามันเป็นเสือ เสือตัวใหญ่ๆ มันมาหมอบอยู่ข้างทางจงกรม มันจะคอยกินหัวเราน่ะ มันวิตกกังวลไปหมด นี่พูดถึงว่า ถ้ามันมีปัญญาไล่ไปมันก็จบ อันนี้มันเป็นปัจจุบันของหลวงตา เราเอามาใช้ไม่ได้หรอก

เวลาเราเอามาใช้ ถ้าเราจะไปอยู่ในป่านะ เราก็เอากรงเหล็กไปตั้งไว้ก่อน เหมือนกับเขาไปถ่ายรูปไอ้หลาม ก็ต้องมีกรงเหล็กลงไปแล้วก็ถ่ายรูปในทะเล เราจะไปอยู่ป่านะ เรากลัวมาก เราก็เอากรงไปตั้งไว้เลย ยิ่งตอนนี้ด้วยนะ ไปสร้างเลย เอาเหล็กไปอ๊อกไว้เป็นที่ป้องกันสัตว์ไว้เสร็จเลย “อ้าว! คนมีปัญญาน่ะ” มันเถียงนะ กิเลสมันเถียง “ก็คนมีปัญญานี่ มันไม่ใช่คนโง่ๆ เรามีปัญญา เราก็ต้องป้องกันตัวเองสิ” แล้วก็ไปนั่งดูเสือ

เขาเรียกว่า จริตนิสัยของใคร ปัญญาของใครมันเกิดในปัจจุบัน แต่พอเราไปศึกษามาแล้วมันเป็นสัญญา เราก็จําได้ แล้วเราก็จะเอาสิ่งนี้มาเป็นสมบัติของเรา มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันต้องเป็นปัจจุบันไง ปัจจุบันหมายความว่ากิเลสมันยังไม่รู้ทันความคิดเรา เวลาความคิดมันเกิดขึ้น มันเป็นปัจจุบัน มันแยกแยะของมันในปัจจุบันนั้น มันจะได้ผลตอนนั้น ถ้าเป็นสัญญาคืออดีตอนาคต กิเลสมันมีช่องว่าง มันก็คิดไป เอ็งก็คิดไปสิ กูไม่เกี่ยว ถ้ากูไม่เกี่ยว มันละไม่ได้ แต่เวลาที่มันเป็นปัจจุบัน มันหมุนไปด้วยกัน ด้วยเหตุด้วยผล เวลามันไล่ไปถึงที่สุดแล้วมันก็ปล่อยหมด ความกลัวนั้นก็หาย อันนี้พูดถึงว่าเวลาท่านประพฤติปฏิบัตินะ พอความกลัวหาย ท่านเกิดความกล้าหาญขึ้น

แต่ในสังคมปฏิบัติบางที่เขาไม่เข้าใจ เขาบอกว่า คนเรามีความกลัว พอมีความกลัวก็พิจารณาความกลัว ปล่อยความกลัว เขาบอกเขาได้โสดาบัน พอปล่อยความกลัว เขาได้สกิทาคามี ปล่อยความกลัว เขาได้อนาคามี ปล่อยความกลัว เขาเป็นพระอรหันต์

แล้วบอกความกลัว กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้ามันเป็นเวทนา มันเป็นเวทนาได้ แต่ถ้ามันเป็นปัจจุบัน มันเป็นความจริง ไอ้ความกลัวนี้มันเป็นอารมณ์ มันเป็นอารมณ์ที่เดี๋ยวก็กลัว เดี๋ยวก็ไม่กลัว แล้วเวลาความกลัว พิจารณาไปแล้วมันปล่อย อย่างที่หลวงตาท่านพิจารณาเสือ เสือมันมีหาง มันยังไม่กลัวตัวเอง เราจะกลัวอะไรล่ะ มันกล้าหาญขึ้นมา กล้าหาญ ท่านไม่เห็นเป็นอะไรเลย ก็เพียงแต่ชนะความกลัว ชนะความกลัวเป็นชนะความกลัวนะ แต่ไอ้เรื่องอริยสัจมันไม่เป็นแบบนี้ ถ้าอริยสัจมันเป็นอีกอย่างหนึ่ง นี่พูดถึงว่าความกลัวนะ ถ้าความกลัวมันเกิดขึ้น ความกลัว เรามีสติมีปัญญา แล้วค่อยแยกแยะเอา

จะบอกว่า ทั้งๆ ที่ว่าตัวเองก็รู้นะ มันเหมือนหลอกตัวเอง คิดได้ แต่ทําไม่ได้เลย คิดได้ รู้ได้ ถ้าคิดทางวิทยาศาสตร์ เราก็รู้ได้ แต่มันช่วยตัวเองไม่ได้เลย เห็นไหม เพราะเราคิดตามไปไง นี่กิเลสมันรู้เท่า แต่มันก็ต้องฝึกหัด ฝึกหัดเข้าไปๆ ถ้ามันวางตรงนี้ได้ ชีวิตของเราก็จะสะดวกขึ้น การภาวนาเราก็จะดีขึ้น

ความกลัว ความกลัวมันก็เหมือนมารยาท ใครฝึกหัดมารยาทก็รู้จักเข้าสังคมได้ เข้าสังคมแล้วมันก็ไม่เคอะไม่เขิน นี่ก็เหมือนกัน เราจะประพฤติปฏิบัติ มีปัญญา เราก็แยกแยะของเรา อะไรควรไม่ควร มันก็วางได้ พอวางได้ เราก็จะปฏิบัติไปข้างหน้า

ไอ้นี่พูดถึงว่าความกลัวไง แต่ความกลัวมันมีอยู่ในทุกดวงจิต ผู้ถามไม่ต้องน้อยใจ ใครๆ ก็คิดอย่างนี้ ใครๆ ก็มีความคิดอย่างนี้เหมือนกัน แต่ความคิดอย่างนี้ ความคิดแบบนี้ ถ้าเขาใช้ปัญญาของเขาเป็นประโยชน์ของเขาก็เป็นประโยชน์ของเขา แต่ของเรา เราจะเอาประโยชน์กับเรา เพราะพอมันผ่านความกลัวเข้าไป เขาบอกว่า เขาเป็นคนที่ชอบความสงบ ชอบความเงียบ ไม่ชอบความวุ่นวายเลย แต่ทําไมมันกลัว

อ้าว! ถ้าอย่างนี้ เราชอบความสงบ เราชอบความเงียบแล้ว มันจะไม่มีอะไรเลย จะเป็นพระอรหันต์ไปเลยหรือ ชอบก็ส่วนชอบสิ กิเลสก็ส่วนกิเลส มันไม่เกี่ยวกันน่ะ เราชอบที่สงบสงัด เราชอบ เราชอบที่ปลอดภัย เราชอบที่จิตมันจัดสรรให้ บอกที่นี่ปลอดภัย ที่นี่สงบสงัด แต่เวลาเราไปที่สงบสงัดขึ้นมา ที่ครูบาอาจารย์ท่านไปวิเวก ท่านไปเที่ยวป่าช้า ท่านไปเที่ยวที่มีสัตว์มีเสือ ก็นี่ไง ก็ไปคุ้ยกิเลสมันออกมาไง เวลาเราปฏิบัติ เราก็ต้องการไง ต้องการเอาสิ่งความกลัวมันไม่ให้เราคิดมากไง

ถ้าเราอยู่สุขสบาย มันคิดร้อยแปดเลย พอความกลัว พอกลัวเสือ กลัวผี มันหาพุทโธเลย มันหาที่พึ่งไง พุทโธๆๆ จนจิตมันสงบได้ เห็นไหม แต่ถ้ามันไม่ไปหาความกลัว มันก็คิดไปเลย นั่งภาวนานู่นน่ะ เห็นสวรรค์นรกไปทั่ว มันเที่ยวไปทั่ว ส่งออกไปทั่ว มันก็เลยต้องไปป่าช้า นั่นเขาเอาความกลัว เอาสิ่งนี้มาบีบคั้น มาป้องกันตัวเองไม่ให้ตัวเองส่งออก เขาใช้ประโยชน์จากมันไง

แต่ตอนนี้โยมไม่ได้ประโยชน์จากมัน เพราะว่ามันจี้ใจดํา ใครมันมีข้อบกพร่องในใจ มันก็จะเป็นโทษนั้นน่ะ อันนี้พูดถึงถามความกลัวนะ แล้วอันนี้คนเดียวกันเลย

ถาม : เรื่อง “ทุกครั้งที่นั่งสมาธิและเดินจงกรมฟุ้งตลอดเวลา”

ไม่ว่าจะเดินหรือจะนั่ง จิตฟุ้งซ่านตลอดเวลา ทุกครั้งที่เผลอก็จะหลุดไปคิดตลอด แต่พอนึกขึ้นมาได้ก็จะพุทโธต่อไปเรื่อยๆ แล้วก็จะเผลออีก เป็นอย่างนี้ตลอดทุกครั้ง และเวลานั่งก็จะไม่เคยได้ความสงบเลย จิตมันฟุ้งจนรู้สึกรําคาญตัวเอง จนบางครั้งไม่อยากจะนั่ง เลยรู้สึกอึดอัดและรําคาญตัวเองจริงๆ

ตอบ : ตัวเรานี่ไม่มีความดีเลย ทั้งไม่พอใจ ตัวเราไม่มีอะไรดีเลย มันไม่มีอะไรดีเพราะเวลากิเลสมันพาออก

ตัวเราไม่มีอะไรดีได้อย่างไร ตัวเรา ดูสิ เวลาเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา มันฟุ้งไปตลอดเลย ถ้ามันฟุ้ง เรากําหนดพุทโธไม่ได้ เรามีสติปัญญาของเรา ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเลย อ้าว! ให้คิดไป ตามความคิดไปเลย ตามความคิดไป ถึงเวลาถ้ามันเท่าทันความคิดมันก็หยุดของมัน ถ้ามันหยุดได้ เห็นไหม ถ้ามันหยุดได้

ทําสิ่งใดมันหงุดหงิด มันหลุดตลอด มันทําอะไรไม่ได้ประโยชน์เลย เพราะเวลาคนทํางาน เขาเรียกว่านักแสดงเขาต้องเป็นธรรมชาติ ไปแสดงเก้ๆ กังๆ เขาไม่มีใครดูหรอก เขาต้องทําให้เป็นธรรมชาติ แล้วมันก็ทําเป็นธรรมชาติไม่ได้ เว้นไว้แต่มันเผลอ ถ้าไม่แสดงนี่เป็นธรรมชาติ พอแสดงขึ้นมา ไม่เป็นธรรมชาติทันทีเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาไม่ปฏิบัติมันก็เป็นปกติ เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา ฟุ้งทุกทีเลย แล้วเวลาไม่ปฏิบัติมันฟุ้งไหม มันจะฟุ้งทั้งวันทั้งคืนเลยหรือ ก็ไม่เห็นมันฟุ้งเลย แต่พอจะปฏิบัติ ฟุ้งทุกทีเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจะเข้ากล้องทีไรไปไม่เป็นเลย เวลาอยู่คนเดียว โอ้โฮ! คนนี้มีแวว คนนี้มีแวว พอเข้ากล้องเท่านั้นแหละ โอ้โฮ! กลายเป็นท่อนไม้ไปเลย ทําอะไรผิดไปหมดเลย

เห็นไหม มันฟุ้ง นี่เขาเรียกตัณหาซ้อนตัณหา ถ้าเราไม่ทําอะไรเลยก็ไม่เห็นมีอะไร เราไม่ทําอะไร มันก็ปกติ แต่เวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา มันฟุ้งไปเลย กิเลสมันทันน่ะ กิเลสมันคอยกีดคอยขวางมาตลอด ถ้ากิเลสคอยกีดคอยขวางมาตลอด แล้วเราก็เอาจุดนี้เป็นประเด็น มันไปไหนไม่รอดหรอก ถ้ามันไปไหนไม่รอดนะ อันนี้เขาเรียกว่าจริตนิสัย

ถ้าวาสนาของคน เราจะปฏิบัติก็ธรรมดานี่ไง ธรรมะคือธรรมดา ธรรมะคือสัจจะ มันเป็นเรื่องปกติชีวิตประจําวัน โอ้โฮ! เวลาจะปฏิบัติธรรมทีหนึ่งต้องดอกบัว ๕ ชั้น ๖ ชั้น จะไปนั่งบนนั้นน่ะ ทําเสียใหญ่โต แล้วนั่ง ๒ นาที เลิก จัดที่นั่งภาวนานี่จัดที่เกือบตาย นั่ง ๒ ที อ้าว! พอ เลิก กลับบ้านได้

มันเรื่องธรรมดา ธรรมะคือความเป็นธรรมดา คือชีวิตประจําวันนี่ แล้วชีวิตประจําวันมีสติปัญญาขึ้นมา รู้เท่า สติเรารู้เท่าตัวเราเอง ถ้ารู้เท่าตัวเราเอง แค่นี้แหละ ปฏิบัติจะเอาอะไร

เวลาหลวงตาท่านพูด เวลาปฏิบัติไปแล้ว เวลามันเคร่งครัด เวลามันจริงจัง ไอ้นั่นก็ถูกต้อง มันถูกตรงนั้นไง แต่ถ้ามันละเอียดขึ้นไป มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียดไง คําว่า “มรรคหยาบ มรรคละเอียด” คือว่าสิ่งหยาบๆ จิตเราละเอียดไม่ได้ อารมณ์ความรู้สึกเรามันจะละเอียดลึกซึ้งเข้าไป ถ้าละเอียดลึกซึ้งเข้าไป มันจะละเอียดเข้าไปๆ ถ้าละเอียดเข้าไป มันต้องพัฒนาขึ้นไป

แต่ถ้าเวลาเริ่มต้น ก่อนที่จะละเอียด มันมาจากไหนล่ะ เราไม่เริ่มต้น เราไม่มีจุดยืน เราไม่มีจุดสตาร์ต มันจะไปตรงไหนล่ะ นี่ไง เวลาจะปฏิบัติ ปฏิบัติเอาอะไรมาปฏิบัติล่ะ เอาอะไรปฏิบัติ เอาความคิดปฏิบัติไง ถ้าเอาความคิดปฏิบัติ มันก็สร้างภาพ ทําอะไรก็ได้ คิดจินตนาการได้หมด แต่จริงๆ ไม่รู้อะไรเป็นอะไร ไม่รู้เลย แต่เรามาเถียงกันนี่เก่ง เก่งเพราะอะไร เพราะว่าไปเอาธรรมะของพระพุทธเจ้า ไปเล่าธรรมะพระพุทธเจ้าเลย เอามาตั้งโจทย์แล้วเถียงกัน แล้วตัวเองไม่มีประโยชน์ ตัวเองไม่มีคุณสมบัติเลย

แต่ถ้าเป็นความจริง อ๋อ! สติเป็นแบบนี้ ถ้าสมาธิ จิตสงบ แล้วปัญญา โอ๋ย! มันจะพูดเองเลยว่าปัญญาทางโลกกับปัญญาทางภาวนาจะแตกต่างกันเลยถ้าเราได้ปัญญาจริงๆ ถ้ามันได้ปัญญาจริงๆ เห็นไหม ยืนกระต่ายขาเดียวเลย ถ้าภาวนามยปัญญาจะเป็นแบบนี้

ไอ้สิ่งนั้นมันจินตนาการทั้งนั้น เพราะมันจินตนาการทั้งนั้น คุณสมบัติอย่างนั้นมันจะให้ผลอย่างนั้น แต่ถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา มันแสดงออกจากจิต คนเราถ้าจิตมันมีสามัญสํานึก จิตที่มันแสดงออก มันกลัว มันกลัว มันระวัง มันสงวนมันรักษา มันถนอม ถ้ามันถนอมแล้ว เรามีคุณวิเศษ มีความจริงในใจ แล้วกิริยาภายนอก ถ้ามันออกไป มันจะพาให้เสื่อม คนที่มีสติปัญญาเขาจะออกมาไหม

ถ้าเขาจะไม่ออกมา การเดิน การเหยียดการคู้ เขาระวังตัวของเขา ถ้าระวังตัวของเขา คนปฏิบัติมองคนปฏิบัติออก ถ้าคนปฏิบัติอย่างนั้นน่ะ เราจะหลีกเขาเลย ให้เขารักษาของเขา เราอย่าไปกีดไปขวาง เว้นไว้แต่เวลาเพื่อนฝูงเขาแหย่เล่นกัน นั่นอีกเรื่องหนึ่ง นี่ถ้ามันเป็นจริง มันเป็นจริงแบบนั้น

นี่พูดถึงทําอะไรมันฟุ้งทุกครั้งเลย มันฟุ้งมันซ่านจนอึดอัดรําคาญตัวเอง

เวลาจะปฏิบัติธรรมไง แล้วก็บอกว่าฉันจะเป็นคนดีไง พอฉันจะเป็นคนดี ทุกคนยกมือขึ้น ฉันเป็นคนดี...มันไม่มีหรอก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจะปฏิบัติมันต้องให้สงบราบคาบไปทุกอย่าง ทุกอย่างจะเปิดโล่ง...ยัง ยังไม่รู้จักกิเลสของตัวเองหรอก กิเลสของเรานี่แหละ ถ้ามันสํามะเลเทเมา มันเปิดทางโล่งเลย ถ้าจะทําคุณงามความดี มันปิดทางเลย มันปิดทางอย่างนี้มีอุปสรรคไปหมด ทําอะไรผิดพลาดไปหมด ผิดพลาดจนตัวเองเบื่อเลย แต่ถ้ามันจะไปทําสํามะเลเทเมานะ โอ้โฮ! ทางโล่งสะดวก ไปได้เลย...ยังไม่รู้จักกิเลส

ถ้ากิเลส ทําไมต้องฝืนล่ะ เราฝืนๆ กันนี่ฝืนอะไร

เราฝืนความพอใจของเรานี่แหละ ฝืนความคุ้นชินของมันนี่แหละ อยากไป ไม่ไป อยากทํา ไม่ทํา ฝืนมันตลอดๆ ฝืนคือฝืนกิเลส ฝืนเรานี่ฝืนความรู้สึก ฝืนอารมณ์เราคือฝืนกิเลส เพราะกิเลสมันก็อาศัยอารมณ์เรา อาศัยสติปัฏฐาน ๔ เป็นทางออกไปหาประโยชน์ของมัน ถ้าเราจะเอาความจริง เราก็ฝืนมันไง ฝืนมัน จะไปไม่ไป

ไอ้นั่นบอก “ไม่ไปไม่ได้ ไม่ไป ผิด”

มันหลอกตัวเองตลอด ฝืนมันเลย ถ้าฝืนมันนะ ฝืนมันใหม่ๆ ฝืนไป จนมันทําจนมันมีหลัก พอมันทํามีหลัก มันเข้าใจ อ๋อ! ถ้าเราไปตั้งแต่ตอนนั้นนะ ป่านนี้เราก็เสียไปแล้ว เห็นไหม ตอนนั้นน่ะมันอยากไป เราก็ไม่ไปกับมัน ตอนนี้เราเลยยังเป็นนักปฏิบัติอยู่นี่ไง แต่ถ้าตอนนั้นมันยุมันแหย่ แล้วเราไปกับมันนะ จบแล้วครับ พอไปแล้วมันไม่กลับแล้ว เพราะกลับไปทุกข์ มันไม่เอา เพราะไปแล้วมันสบาย สบายของใคร สบายกิเลสไง กิเลสมันลากเอาไปเป็นขี้ข้ามันไง มันลากเอาไปสับไปยําไง พอมันลากไปอย่างนั้นก็ชอบ แต่เวลาฝืนมันเป็นอย่างนี้ อย่างที่ถามมานี่ มันอึดอัดขัดข้อง มันฟุ้งซ่าน มันทุกข์ มันไม่มีอะไรเลย...นี่แหละสู้กับมัน สู้กับมันจนมันสงบระงับนะ

ดูสิ เขาดับไฟป่า ไฟป่าเวลามันแผดเผาไปทุกอย่างเลย ถ้าผู้ดับไฟป่า ไฟป่ามันดับแล้ว สิ่งที่มันเผาผลาญมามันก็เป็นปุ๋ย เมล็ดพันธุ์พืชที่มันโดนความร้อนมันจะแตก แล้วมันจะตกดิน มันจะงอกขึ้นมาใหม่

ถ้าเราฝืน ฝืนจนเราควบคุมได้นะ เดี๋ยวต้นไม้มันจะงอกงามขึ้นมา ถ้าฝนตก มันได้ความชุ่มชื้น ป่ามันจะฟื้นฟูขึ้นมา พอเห็นความฟื้นฟูขึ้นมา เราจะ อ๋อ! กิเลสมันร้ายขนาดนี้เชียวหรือ

ทีนี้เวลาเราฟังธรรมๆ เราอยากได้ธรรมะกัน แต่เราไม่รู้จักกิเลส เราไม่รู้จักกิเลสมันกีดขวางอย่างไร มันทําอย่างไรให้เรามีอุปสรรคไง นี่ไง ว่าทําดีๆ แล้วไม่ละความชั่วล่ะ ไม่ละสิ่งที่กิเลสมันลากไปล่ะ นั่นล่ะต้นเหตุต้นขั้วของมันเลยล่ะ มันลากไปนั่นน่ะ แล้วมันลากไป มันอยู่ไหน มันก็คือเราไง

ถ้าอะไรที่มันสะดวกสบาย อะไรที่มันพอใจ มันก็ชอบใจ มันก็ไปกับเขา แต่ที่มันเป็นธรรม โอ๋ย! เป็นธรรมนั่นฝืนหมดเลย อย่างที่ว่า จะไปก็ไม่ไป จะทําก็ไม่ทํา ฝืนทุกอย่างเลย นี่ประพฤติพรหมจรรย์ พรหมจรรย์คือหนึ่งเดียว พรหมจรรย์คือความสงบสงัด ถ้ามันสงบได้มันก็เป็นความจริงของเรา นี่พูดถึงความจริงนะ

นี่พูดถึงว่าเวลาเริ่มต้น คนถามคนเดียวกันไง “ทําอย่างไรจะละความกลัวให้หาย เพราะความกลัวคืออุปสรรค อันนี้ทุกครั้งที่นั่งสมาธิและเดินจงกรมฟุ้งตลอดเวลา”

ค่อยๆ นะ พูดถึงเวลาผู้ที่ปฏิบัติใหม่ ผู้ที่มีเจตนาดีไง คนมันเหมือนเด็ก เหมือนคนทํางานใหม่ เวลาเข้าไปฝึกงานทํางานก็บอกว่า เราตั้งใจ เราทําดี โอ้โฮ! เราตั้งใจเต็มที่เลย แต่ทําอะไรมันผิดไปหมดเลย โดนเอ็ดตลอดเลย ทําไมเป็นแบบนั้น ทําไมคนคอยจับผิด...ไม่ใช่หรอก เพราะเราไม่เป็น

นี่ก็เหมือนกัน เริ่มต้นใหม่มันจะเป็นอย่างนี้ มันมาด้วยความศรัทธาไง เห็นไหม เราอยู่ทางโลก ชีวิตเราก็ไม่เห็นมีอะไรเลย ชีวิตเราก็ดูปกติ พอจะมาปฏิบัติ โอ้โฮ! นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ ไม่มีอะไรได้สักอย่างเลย แต่ถ้าไม่ปฏิบัติ จบง่าย ไม่มีอะไรเลย สบาย

นี่ไง พอมันเข้ามาเป็นอย่างนี้ เหมือนคนทํางานใหม่ ผู้ที่ปฏิบัติใหม่ ที่เราพูดนี่เราเห็นใจผู้ที่ปฏิบัติใหม่ เวลาปฏิบัติใหม่ เราจะเริ่มต้นกันอย่างไร ถ้าเริ่มต้นนะ เห็นไหม ธรรมะคือธรรมดา คือธรรมดานี่แหละ อย่าไปเกร็ง อย่าไปเกร็ง อย่าไปเครียด ธรรมดานี่แหละ เฉยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ ธรรมดา ธรรมดาเรานี่ ชีวิตประจําวันนี่ ไม่มีอะไรพิเศษ แล้วพุทโธไป

นี่พอบอกปฏิบัติธรรม โอ้โฮ! มันต้องมีพิธีรีตองแล้ว โอ้โฮ! ใหญ่โตเลย เพราะจะปฏิบัติธรรม ธรรมมันเหนือโลก โอ้โฮ!

เหนื่อยตอนทําพิธีนั่นน่ะ แล้วก็ไม่ได้ปฏิบัติเลย เวลาจะปฏิบัติก็ฟุ้งอย่างนี้ แล้วเวลากลัวก็กลัวอย่างนั้นน่ะ

ฉะนั้น ถ้าเรามีเจตนามีความเชื่อแล้ว เราตั้งใจของเรานะ

ความกลัว ความกลัวมันเป็นสามัญสํานึกของสิ่งมีชีวิต กลัวเป็นกลัวตาย กลัวทุกข์กลัวยาก กลัวทุกอย่าง นี่ความกลัว แต่ให้มันกลัวอยู่ในขอบเขต ให้มันเป็นความจริงขึ้นมา

แล้วเวลาจะประพฤติปฏิบัติ มันจะฟุ้งมันจะซ่านอะไร เราตั้งสติไว้สิ เราตั้งสติไว้ หลวงตาบอกว่า สติเท่าฝ่ามือสามารถกั้นคลื่นทะเลได้ เพราะคลื่นทะเลเป็นคลื่นทะเล แต่เวลาความฟุ้งซ่านมันออกมาจากจิต มันออกจากจิต เห็นไหม ถ้ามีสติ เหมือนฝ่ามือ ฝ่ามือ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” ถ้าเราอยู่กับเรา เราพุทโธของเราอยู่ที่จิต ไม่ดํารินอกเรื่องนอกราว เราพุทธานุสติ มันสามารถกั้นได้ ฝ่ามือสามารถกั้นคลื่นทะเลได้หมดเลย พายุโหมมาขนาดไหน ถ้าตั้งสติไว้นี่ระงับได้หมดเลย ผู้ที่ทําได้จริงมีความมั่นใจขนาดนั้น แล้วทําได้จริง

ของเราก็เหมือนกัน ถ้าผู้ที่ทํา ทําได้ทั้งนั้นน่ะ เพียงแต่ผู้ฝึกหัดใหม่มันก็เป็นอย่างนี้ มีอุปสรรคอย่างนี้ มีอุปสรรคเพราะอะไร เพราะมันเป็นปัจจัตตัง ปัจจัตตังในทางกิเลสไง ปัจจัตตังในการรู้การเห็นความฟุ้งซ่านนี่ไง

ถ้ามันฟุ้งมันซ่าน มันทุกข์มันยาก เราก็ดูแลมันไป รักษาสิ่งนี้ไว้ รักษาสิ่งนี้ไว้แล้วฝึกหัด อย่าทิ้ง ถ้าทิ้งนะ จุดเริ่มต้น เราจะเริ่มต้นออกสตาร์ต แล้วมันไปไม่ได้ เราก็โยนทิ้งเลย แล้วชีวิตนี้ การเกิดเป็นมนุษย์นี้แสนยาก แล้วเกิดเป็นมนุษย์แล้ว ถ้ามีศรัทธามีความเชื่อในการประพฤติปฏิบัติหาได้ยาก

เวลาปกติคนเต็มเลย บอกว่า อ้าว! นั่งสมาธิ...เหลือ ๒ คน หายหมด หายหมดเลย มันไม่มีใครเอา นี่มันยากอย่างนี้ไง มันน้อยคน เวลาเอาละเอียดเข้ามา เหลือน้อยๆ เหลือน้อยลงเรื่อยๆ แล้วเราเป็นคนหนึ่งที่มีศรัทธา เราเป็นคนหนึ่งที่เราจะประพฤติปฏิบัติ เราเป็นคนหนึ่งที่ตั้งใจ ถ้ามีอุปสรรค แก้เอา อุปสรรคนี่

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เราเป็นคนทํามาเอง เหตุผลของเราเป็นอย่างนี้ เราได้สร้างเวรกรรมมาอย่างนี้ มันถึงให้ผลเรามาอย่างนี้ แต่ยังมีบุญที่ได้มาสนใจ ที่ได้มาประพฤติปฏิบัติ ที่ได้มากระทํา ที่ได้มาค้นคว้าตัวเองไง

เหมือนคนเจ็บไข้ได้ป่วย คนเจ็บไข้ได้ป่วยเขารู้จักรักษาตัวเอง เขามีโอกาสหาย คนโดยทั่วไปเขาเจ็บไข้ได้ป่วย แต่เขาไม่รู้ตัวว่าเขาเป็นคนป่วย นั่นน่ะความเจ็บไข้ได้ป่วยนั้นมันจะลามไปเรื่อย

นี่ก็เหมือนกัน คนเกิดมามีอวิชชา มีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เหมือนคนป่วย จิตมันป่วย จิตมันมีเชื้อโรคของมันอยู่ แล้วจิตที่ป่วยนั้นเขามีสติมีปัญญา เขาพยายามรักษาจิตของเขา เป็นคนที่พยายามรู้ตัวเองว่าป่วยแล้วรักษา มันมีโอกาสไง

แต่คนที่เขาเกิดมาเขาเป็นผู้ป่วยเหมือนกัน เขามีอวิชชาเหมือนกัน มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากเหมือนกัน แต่เขาไม่รู้ตัว แล้วเขาไม่ยอมรับตัวเองว่าเขาป่วย เขาจะมีโอกาสไหม

ถ้าเราเทียบอย่างนี้ เราคิดอย่างนี้ปั๊บ เราจะมีกําลังใจขึ้นมาทันทีเลยว่า เราเป็นคนป่วยคนหนึ่งที่เราพยายามจะรักษาตัวเราเอง เราพยายามจะประพฤติปฏิบัติเราเอง เรามีโอกาสแล้ว คนอื่นเขายังมืดบอดอยู่ เขายังไม่สนใจอยู่ เขายังไม่มีศรัทธาความเชื่อที่จะกระทําเหมือนเรา ถ้าคิดอย่างนี้ได้ เราดีกว่าเขาแล้ว ไอ้ความกลัวนั้นมันเป็นสมบัติส่วนตน ไอ้ความฟุ้งซ่านมันก็จริตนิสัย แล้วเราแก้ไขของเราไป เราจะปฏิบัติของเราไป เอาความจริงของเรา

ถาม : เรื่อง “พุทโธจากใจ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ หลังจากที่ได้ฟังหลวงพ่อตอบคําถามเรื่อง “ธรรมะไม่มีวันแก่” ลูกก็ได้มีหลักใจ ตัดความกังวลออกไป แล้วกลับมาอยู่กับการปฏิบัติปัจจุบันที่ตัวเราสามารถควบคุมและทําได้ ช่วงหลังนี้ลูกจึงได้เว้นจากการเขียนคําถาม แล้วไปฝึกฝนตนเองให้มากเสียก่อน แต่ตอนนี้มีข้อสงสัยที่อยากกราบเรียนถามเมตตาหลวงพ่ออีกเจ้าค่ะ

๑. ตั้งแต่วันที่ได้ฟังเทศน์คําตอบแล้วรู้สึกว่าจิตลูกมันนิ่งขึ้น ไม่หวั่นไหวถึงอนาคตว่าเราจะปฏิบัติภาวนาไปได้ไกลแค่ไหน เพราะยอมรับว่า ทุกอย่างเราทํามาเอง และจะเป็นอย่างไรต่อไปก็ขึ้นอยู่กับการกระทําของเรา กาลเวลาที่เราได้มาและสิ่งที่เราทําก็คือเดิมพันที่เราจะสร้างเพื่อเดินต่อไป ตอนนี้ยามที่ลูกปฏิบัติตามปกติ เดินจงกรม นั่งสมาธิ รู้สึกว่าจิตใจมันนิ่งๆ เฉยๆ ความคิดฟุ้งซ่านนี้มีน้อย ปกติความคิดมันแทรกมาตลอดเวลา ใจนิ่งเฉยแบบนี้ปกติหรือเปล่าเจ้าคะ

๒. ที่ผ่านมา ลูกตั้งใจปฏิบัติพุทโธให้ต่อเนื่องทั้งในยามฝึกปฏิบัติและขณะอยู่ในชีวิตประจําวัน เช่น หลังๆ เวลานั่งสมาธิรู้สึกว่าฐานของการปฏิบัติจะเกิดขึ้นที่กลางอกลิ้นปี่ พอเริ่มปฏิบัติ พุทโธก็จะออกมาที่ลิ้นปี่และแทบจะไม่สนใจลมหายใจเลย รู้สึกว่าสงบเร็วมาก ความคิดแทรกก็ไม่ค่อยมี รู้สึกเหมือนว่าพุทโธออกมาจากใจจริงๆ ต่างจากแต่ก่อนที่ลูกฝึกบริกรรมพุทโธแล้วอาจจะใช้ความคิดในการนึกคําบริกรรม ความคิดเลยแทรกตลอด ไม่ค่อยสงบเลย ลูกทําอย่างนี้ถูกหรือผิดเจ้าคะ

๓. โดยปกติในชีวิตประจําวัน ลูกมักจะพิจารณาสิ่งรอบๆ และอารมณ์ที่มากระทบเพื่อให้มีสติรู้ทัน และใช้สอนตัวเอง มีวันหนึ่งที่ลูกไปช่วยงานอาสาที่ต้องเจอผู้คนหลากหลาย ก็เห็นว่ามีอารมณ์มากระทบมากมาย ก็ดูไป แล้วจู่ๆ ก็มีความคิดแว็บขึ้นมาว่า ไอ้ตัวที่กําลังมองดูคนอื่นน่ะ มันดูตัวมันเองบ้างหรือเปล่า รู้สึกแปลกใจแล้วคิดขึ้นมาว่า เอ๊ะ! จริง ดูข้างนอกแล้วต้องย้อนดูข้างในด้วยนะคะ กราบขอความเมตตาหลวงพ่อด้วย

ตอบ : นี่กราบขอความเมตตาเนาะ เอาข้อ ๑. ก่อน ไอ้ปฏิบัติมันส่วนปฏิบัติ ปฏิบัติไปแล้วมันอยู่ที่ปัจจัตตังนะ เวลาเขาปฏิบัติไป “เวลาปฏิบัติไป เวลาจิตมันนิ่ง ถ้าจิตมันนิ่ง มันนิ่งมันเฉยอยู่ อย่างนี้เป็นปกติหรือเปล่าเจ้าคะ”

มันยิ่งกว่าปกติอีก เพราะปกติแล้วคือความสงบไง สิ่งที่ฟุ้งซ่าน ฟุ้งซ่านโดยสัญชาตญาณของมัน ถ้ามันดีขึ้น ถ้ามันนิ่งอยู่ ถ้ามันเฉยอยู่ ถ้ามันนิ่งอยู่เฉยอยู่ต้องมีสตินะ ถ้านิ่งอยู่เฉยอยู่ ขาดสตินะ อันนั้นจะเหตุแห่งการลงภวังค์

เช่น กําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เรามีสติปัญญาอยู่ เรารักษาดูแลอยู่ พุทธานุสติ กําหนดพุทโธๆๆ มันละเอียดเข้าไปๆ แต่ถ้ามันนิ่งอยู่ นิ่งอยู่คือมันไม่มีคําบริกรรมไง หลวงตาใช้คําว่า “ไม่มีบริกรรม”

เมื่อก่อนมีคําบริกรรมคือมันเกาะ คําบริกรรมคือความชัดเจน คือการทํางานอยู่ เหมือนเขียนหนังสืออยู่ มันก็เขียนหนังสืออยู่ด้วยการเขียนหนังสือ ถ้าหยุดเขียน มันจะสัปหงกแล้ว มันจะหลับ

แต่เราเขียนอยู่ เราเขียนอยู่ เห็นไหม เราเขียนอยู่ บริกรรมก็เหมือนเขียนอยู่ บริกรรมคือจิตมันทํางานอยู่ ถ้าทํางานอยู่ มันต้องมีคําบริกรรมพุทโธๆ ไป ถ้ามันนิ่ง นิ่งเพราะมันละเอียด นิ่งเพราะมันละเอียด ถ้ามันนิ่งเพราะละเอียด ถ้ามันระลึกไม่ได้ อันนั้นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้ามันเฉยอยู่ เฉยอยู่ ถ้ายังระลึกได้ เราควรระลึกต่อไป ถ้าระลึกต่อไปเพราะอะไร เพราะต้องการให้มันมีที่เกาะ คือป้องกันการตกภวังค์

เวลาตกภวังค์ วูบหายไปเลย เวลาตกภวังค์นะ ถ้าตกภวังค์ไป พอตกภวังค์แล้ว ส่วนใหญ่คนที่มันขาดสติ มันตกภวังค์แล้วมันเข้าใจผิด “โอ้โฮ! สมาธิมันดีขนาดนี้” มันลงภวังค์ไปแล้วนะ มันยังบอกเลย “โอ้โฮ! สมาธินี้มันลึกลับซับซ้อน” มันไม่รู้หรอกว่ามันหลับไปแล้ว แล้วพอสะดุ้งตื่นขึ้นมา โอ้โฮ! ออกจากสมาธินี่สดชื่น แต่พอนานไปๆ มันจะรู้ตัว

คนตกภวังค์ไม่รู้หรอก เหมือนเรา เราทําผิด เราไม่รู้ว่าผิด เราเห็นคนผิดหมดนะ อ้าว! คนนั้นก็ผิด คนนี้ก็ผิด คนนู้นก็ผิด คนนี้ก็ผิด แต่ตัวเองทําผิดไม่รู้ แปลก เราเป็นเองนี่ไม่รู้หรอก ศึกษาทางวิชาการมานี่รู้หมด ไอ้นี่เป็นอย่างนี้ๆ เวลาใครมาถามฉัน ฉันบอกได้หมด แต่เวลาฉันตกภวังค์ ฉันไม่รู้ตัวก็แล้วกันแหละ สะดุ้งตื่นขึ้นมาแล้วเป็นอย่างนั้นเลย

นี่พูดถึงถ้าขาดคําบริกรรม คําบริกรรมมันสําคัญตรงนี้ไง เพราะคําบริกรรมมันบริกรรมอยู่ จิตมันทํางานของมันอยู่ ถ้าละเอียดพร้อมกับสติปัญญา มันละเอียดเข้าไปอย่างนั้น แต่ถ้ามันนิ่งอยู่เฉยอยู่เป็นปกติหรือเปล่า

ปกติแล้วเราไม่ทําอะไรเลยก็อยู่ปกติ แต่ถ้าเราอยากได้สมาธิ เราอยากให้จิตสงบ เราต้องมีคําบริกรรม คําบริกรรมหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ คือมีการกระทํา คือไม่มีของฟรี มันจะได้มาเพราะการกระทํา

แล้วอย่างที่ผู้ชํานาญ เราไม่อยากจะพูดเนาะ เวลากําหนดพุทโธ เรากําหนดเฉยๆ เข้าเลย เพราะอะไร เพราะมันชํานาญ คนชํานาญมันทําอะไรก็ได้ แต่คนไม่ชํานาญน่ะ

คนชํานาญกําหนดปั๊บ ได้เลย เพราะอะไร เพราะชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าออก กูทําทุกวัน ทําจนมันเป็นเรื่องปกติ แต่มันต้องชํานาญนะ นี่ไม่ค่อยอยากพูด เพราะพูดไปแล้ว “เออ! หลวงพ่อก็ทําได้ หนูก็จะทําบ้าง” เละเลย ไปไหนมา สามวาสองศอก

มันอยู่ที่ผู้ชํานาญ ผู้ชํานาญเขาทําได้ จะบอกว่าทําได้ ได้ แต่มันส่วนน้อยไง คนที่ต้องชํานาญจริงๆ ชํานาญจริงๆ ทําได้ แต่ถ้าไม่ชํานาญ เฉยอยู่ๆ เดี๋ยวเรียบร้อย ฉะนั้น มันเฉยอยู่นะ ถ้ามันลง เดี๋ยวมันเป็นผลเสียหาย

พอเสียหายแล้วนะ กว่าจะเข้าใจว่าเสีย กว่าจะเข้าใจว่าเราผิดพลาดนี่ โอ้โฮ! มันต้องหาเหตุผลมา เพราะคนเราส่วนใหญ่พอทําไปแล้วมันจะคิดว่าเรานี่ทํางานได้ผล แล้วพอทํางานได้ผลปั๊บ “เอ๊ะ! ได้ผล ทําไมเป็นอย่างนี้ ธรรมะพระพุทธเจ้าทําไมเป็นอย่างนี้ ทําไมครูบาอาจารย์สอนทําไมเป็นอย่างนี้ มันไม่เป็นอย่างที่ท่านพูดเลยนี่” กว่าจะหาเหตุหาผล กว่าจะพิสูจน์ตรวจสอบ “เออ! น่าจะผิด” น่าจะนะ แล้วพอหาเหตุผลต่อเนื่องไป “เออ! ใช่ๆ ผิด ใช่ๆ” พอหาเหตุผลต่อไปนะ “เออๆ ถ้าผิดแล้วเราหาทางออก”

กิเลสมันไม่ยอมหรอก ไอ้คนหลงน่ะ โธ่! มันหลงมา หลงไปแค่ไหนไม่รู้ เตลิดเปิดเปิงไปเลย มันบอกนี่นิพพาน นิพพานเป็นอย่างนี้ นิพพานเหมือนหมาบ้า โอ๋ย! วิ่งกําลังหาอยู่นี่ นิพพาน...มันไม่รู้ตัวหรอก กิเลสนี้ร้ายนัก มันปิดหูปิดตา ลําบากมาก

นี่พูดถึงว่าถ้ามันนิ่งอยู่นะ ถ้าใจมันนิ่ง นิ่ง แล้วเวลามันเฉยอยู่

“๒. กําหนดพุทโธๆ ตั้งใจกําหนดคําบริกรรม ที่ว่ามันออกมาจากลิ้นปี่ มันพิจารณาออกมาจากใจ”

ถ้าออกมาจากใจ เห็นไหม เวลาผู้ที่ปฏิบัติใหม่ ถ้ามันไม่ได้ นึกเอาเลย ถ้ามันยังไม่ได้ พูดเลย พุทโธๆ พูดเลย พูดเลย พูดพุทโธๆ จนมันคล่องแคล่ว แล้วหยุดปากซะ นึกเอา นึกพุทโธๆๆ

ทีแรกถ้ามันพุทโธแล้วมันยังแส่ส่าย พุทโธแล้วมันยังไม่ได้ผล ให้พูดออกมาที่ปากนี่เลยแหละ พุทโธๆๆ อย่างนี้เลย พูดออกมาเลย ให้มันชัดเจน แล้วพอมันละเอียดเข้าไป เราค่อยระงับคําพูดนั้นซะ แล้วให้กลายเป็นนึก เห็นไหม พุทโธๆ นึกขึ้นมา

ถ้ามันจะละเอียดเข้าไป มันนึกไม่ได้ มันนึกคือมันส่งออก เพราะส่งออกมา แล้วมันส่งไปทั่ว เราเลยส่งไปที่พุทโธ คําบริกรรม พุทโธๆ จนมันพุทโธไม่ได้ มันนึกไม่ได้ มันเป็นตัวมันเอง มันนึกไม่ได้ ต้องสติสัมปชัญญะพร้อมนะ แล้วเวลามันปล่อยหมดนะ โอ้โฮ! มันเป็นอย่างนี้เอง ถ้ามันเป็นอย่างนี้เอง ต่อไปเราจะรู้เลยว่า อ๋อ! ถ้าหยาบๆ จะเป็นอย่างนี้ อย่างกลางจะเป็นอย่างนี้ ถ้าละเอียดจะเป็นอย่างนี้ ละเอียดสุดมันเป็นอย่างนี้ จิตมันเป็นอย่างนี้ แล้วเวลาเรากําหนดพุทโธ อ๋อ! เรารู้เลย นี่มันเป็นอย่างหยาบ

ถ้ามันอย่างหยาบ มันอย่างหยาบหมายถึงว่าข้อเท็จจริง แต่ถ้าจิตใจเรามันฟุ้งซ่านมาก อย่างหยาบนั่นก็ถูกต้อง อย่างหยาบคือมันพุทโธชัดๆ นี่อย่างหยาบ ถูกต้อง

ถ้าจะไปละเอียดอยู่ ไม่ได้ ละเอียดอยู่มันไม่มีตัวตน ละเอียดอยู่ มันจับตัวไม่ได้ ต้องนึกเลย พุทโธเลย ไม่เสียหาย จะหยาบจะละเอียดก็คือตัวเรานี่แหละ

บางวันเราก็ชอบกินของเผ็ดๆ บางวันเราก็ชอบกินของจืดๆ บางวันเราก็ชอบกิน เราชอบกิน อาหารเหมือนกัน หยาบละเอียด เราอย่าไปรังเกียจ บางคนรังเกียจนะ โอ๋ย! นั่นมันหยาบ ฉันมันละเอียด ละเอียดจนจับต้องไม่ได้ไง ละเอียดจนนั่งหลับ ละเอียดอย่างนี้ไม่มีประโยชน์อะไร

ละเอียดของเรา ละเอียดมันต้องรักษาตัวได้ ถ้ามันหยาบ หยาบก็ต้องรักษาตัวได้ หยาบละเอียดไม่สําคัญ สําคัญที่ว่ามันทําแล้วได้ผล เอาตรงนี้ ถ้าตรงนี้ได้ มันจะเป็นประโยชน์ใช่ไหม

แล้วถ้ามันพุทโธมาจากใจ ถ้าเขาบอกว่า มันพุทโธแล้วมันดีขึ้น มันพุทโธมาจากใจ

คือมันละเอียด ถ้ามันละเอียด เรารู้ได้ คําว่า “รู้ได้” เขาเรียกปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก คนไม่ปฏิบัติมันจะจับต้องสิ่งนี้ไม่ได้ ถ้าคนปฏิบัติมันจะจับต้องสิ่งนี้ได้ ถ้าจับต้อง มันจะรู้เข้าไป มันจะรู้เข้าไป นี่เป็นปัจจัตตัง

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านพูด เวลาพูดเรื่องสมาธิ ใครจะมาหลอกเราไม่ได้หรอก อ้าว! พูดมาเลยๆ โอ๋ย! เราเป็นมาหมดแล้ว หลวงตาว่า เราเป็นมาก่อนๆ เป็นอย่างนี้ จะเป็นอย่างนี้ๆ แล้วพอเป็นอย่างนี้แล้วมันก็มีหยาบมีละเอียดอีก

คําว่า “หยาบละเอียด” เหมือนคน จริตนิสัยบางคนทําแล้วมันขิปปาภิญญา มันทําง่ายรู้ง่าย ถ้ามันง่ายขึ้นมา แต่ถ้ามันยาก โอ๋ย! ทําแล้วสมาธิเหมือนกัน แต่ที่มามันแตกต่างกัน คือต้องลงทุนลงแรงมากกว่า ไอ้พวกนั้นมันไม่เห็นต้องลงทุนลงแรงเหมือนเราเลย ทําไมมันได้แล้ววะ อันนั้นมันจริตนิสัยที่เขาทําแล้วได้ คําว่า “ได้” ไง แต่เราทําเรายังไม่ได้ แต่เราทําให้เราได้ พอเราได้ขึ้นมาแล้ว สิ่งนี้มันเป็นพื้นฐาน เป็นสัมมาสมาธิ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา

ปัญญาต้องฝึกหัดแล้วมันจะเป็นปัญญาขึ้นมา พอปัญญา เพราะจิตมันจริง สมาธิมันจริง สมาธิจริง เวลาปฏิบัติเกิดปัญญาก็เป็นปัญญาจริงๆ ปัญญาอย่างนี้เป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาอย่างนี้เป็นปัญญาขุดคุ้ยหากิเลส พอมันเจอกิเลส มันพลิกแพลงแล้วมันจับกิเลสได้ มันพิจารณาของมันไป เดี๋ยวเป็นปัญญาฆ่ากิเลส ปัญญาฆ่ากิเลส นี่เป็นธรรมโอสถที่มันจะชําระสะสาง อันนั้นพูดถึงว่ามันพุทโธมาจากใจนะ

อันนี้ข้อที่ ๓. ชีวิตประจําวัน เขาบอกว่า เขาใช้ชีวิตประจําวันแล้วไปทํางานอาสา แล้วจู่ๆ มันมีผลกระทบใช่ไหม พอผลกระทบ บางทีเราไม่ได้ตั้งใจอะไรเลย แต่เวลาปัญญามันคิดของมัน มันตีกลับ พอมันตีกลับ มันคิดถึงว่า เวลาผลกระทบแล้ว มันมีกระทบแล้ว มันเป็นสิ่งที่ทําให้อารมณ์มันกระทบ มันดูความคิด แล้วมันมีความคิดกลับมา ทําไมไม่ดูตัวเอง

กรณีอย่างนี้ที่ว่าหลวงตาท่านบอก เวลาจิตของท่าน ท่านเห็นจิตของท่านมหัศจรรย์ไง มันมองเห็นทุกสรรพสิ่งไปทั้งหมดเลย ท่านบอกธรรมะมาเตือน ธรรมะมาเตือนไง สิ่งที่รู้ที่เห็นมันเกิดจากจุดและต่อม สิ่งที่รู้ที่เห็น หลวงตาท่านบอก ธรรมะกลัวท่านจะเคลิบเคลิ้มไป จะหลงตัวเองไป จะสําคัญตนว่าตัวเองมีคุณวิเศษไง ธรรมะมาเตือนเลย “สิ่งที่รู้ที่เห็นมันเกิดจากจุดและต่อม”...งง จุดและต่อมเป็นอย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน เรามีแต่ความคิด มีแต่ไปมองผลกระทบจากอารมณ์ ทําไมไม่ดูหัวใจของตัวเอง ถ้าดูหัวใจของตัวเอง สิ่งที่หัวใจมันก็เป็นสิ่งธรรมะ ธรรมเตือนเรา เตือนหัวใจเรา นี่ธรรมมันเกิด ความรู้สึกนึกคิดมันเกิด สัจธรรมมันเกิด แล้วมันเป็นประโยชน์ไหมล่ะ ถ้ามันเป็นประโยชน์ สิ่งที่เป็นประโยชน์ ประโยชน์เพราะอะไร คนอื่นเตือนเรา ใครๆ เตือนเรา เราก็บอก อืม! เขาเตือนลําเอียงหรือเปล่า เขาเตือนนี่เขาหลอกลวงเราหรือเปล่า

คนอื่นพูดมันยังต้องใช้พิจารณา แต่นี่เราคิดขึ้นมาเอง นี่มันผุดขึ้นมาเอง มันผุดขึ้นมาจากใจเลย มันผุดขึ้นมา มันเตือนเราเลย ถ้าเตือนเราแล้ว นี่ธรรมเกิดๆ สัจธรรมมันเกิด เห็นไหม

หลวงปู่มั่นท่านพูด อยู่ป่าอยู่เขาท่านฟังธรรมทุกวันๆ มันจะมีธรรมะสัจธรรมมาเตือนท่านตลอด จะมีความถูกความผิดมันจะเตือนตลอด ไอ้นี่มันอยู่ที่วาสนาของคน คนที่มีวาสนามันจะขึ้นนะ

แล้วครูบาอาจารย์ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอก เวลาธรรมะมาเตือนท่านเป็นภาษาไทย เวลาของหลวงปู่มั่นขึ้นมาเป็นภาษาบาลีเลย นี่มันวัดวาสนาของคนเลย วาสนาของคนมีมากมีน้อยขนาดไหน ถ้าวาสนามีมาก มันจะเป็นสัจจะเป็นความจริง นี่พูดถึงว่าเวลาปฏิบัตินะ

“ขอความเมตตาหลวงพ่อสอนด้วยเจ้าค่ะ กราบขอบพระคุณ สอนด้วยเจ้าค่ะ”

ให้ทําต่อเนื่องไป เพราะว่าเวลาทําไปแล้ว ทําสมาธิเหมือนกัน แต่อุปสรรคของคนไม่เหมือนกัน อุปสรรคของคน อุปสรรคมันมีแล้วมีเล่าไง ถ้าอุปสรรคมีแล้วมีเล่า เราพยายามทําความสงบของใจเข้ามาแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา จิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาใคร่ครวญ

อย่างที่ว่า มองแต่ผลกระทบ ทําไมไม่ดูใจตัวเองเลย ทําไมไม่มองความเป็นจริงของตัวเอง

พิจารณาเรื่องอริยสัจ เรื่องเกิด แก่ เจ็บ ตาย แล้วก็พอพิจารณาด้วยสัจธรรมขึ้นมา แล้วผลของมันคือไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย

แต่ไม่ใช่ว่าเกิด แก่ เจ็บ ตายแล้วมันจะพลิกแพลงขึ้นมา ไม่ใช่ เกิด แก่ เจ็บ ตายมันเป็นสัจธรรม มันเป็นข้อเท็จจริง ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย นี่คือสิ่งที่ว่าปฏิบัติแล้วมันได้มรรคได้ผล ได้มรรคได้ผลเพราะมันไปชําระล้าง ถ้าไม่ชําระล้าง จิตมันก็เวียนว่ายตายเกิด มันเกิด แก่ เจ็บ ตายโดยธรรมชาติของมัน นี่พูดถึงว่าเวลาปฏิบัติต่อเนื่องไป

ฉะนั้น ฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาแล้วกลับมาทําความสงบก็ง่ายขึ้น เพราะเรามีสติปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญาแล้ว เราปฏิบัติมันก็มีต้นมีปลาย มันมีเริ่มต้น ท่ามกลาง ที่สุด เราปฏิบัติของเราไป

พอปฏิบัติไป มันเหมือนผู้ชํานาญการ ผู้ชํานาญการทําสิ่งใดก็ถูกต้องดีงามไปหมด ผู้ที่ทํางานไม่เป็น ทํางานอะไรแล้วมันก็ทําอะไรจับผิดจับถูกไปหมด เพราะเราไม่มีความชํานาญ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะย้อนกลับไปภาวนาได้ง่าย ทุกอย่างทําได้ง่าย มันทําได้ง่าย แล้วมันทําไปแล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา เห็นไหม

นี่เริ่มต้นจากความกลัว จากความกลัวก็ไปความฟุ้งซ่าน จากความฟุ้งซ่านก็ไปผลของพุทโธเลยเนาะ นี่ปฏิบัติเป็นอย่างนั้น

นี่ภาษาเรา เราเป็นพระกรรมฐาน วัดเราเป็นวัดกรรมฐาน วัดพระป่า พระป่า หัวใจของพระป่าคือการปฏิบัติ ประพฤติปฏิบัติธรรม ตบะธรรม ฉะนั้น เวลาผู้ที่มาวัดมาวา เราก็มาขวนขวาย มาหาสัจจะความจริงในใจของเรา

ครูบาอาจารย์ วัด วัดป่า เวลาสนทนาธรรม สิ่งนี้จรรโลงศาสนา จรรโลงศาสนา หมั่นประชุมกันเนืองนิตย์ ประชุมพร้อมกัน เลิกประชุมพร้อมกัน ให้มีความสามัคคีกัน นี่เหมือนกัน สังคมของนักปฏิบัติคุยกันเรื่องประพฤติปฏิบัติ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เราคุยสนทนาธรรมกัน เรื่องโลก เราอยู่กับโลก มันก็ต้องมีเรื่องโลกเป็นเรื่องธรรมดา แต่เรื่องโลกมันก็วางไว้ เพราะทุกคนมีสิทธิเสรีภาพเท่ากัน แต่เรื่องของธรรมๆ ทุกคนขวนขวายนะ ขวนขวายประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เราสนทนาธรรมเป็นมงคลชีวิต เอวัง

เราจะเป็นอะไร เราจะเป็นฆราวาสหรือเราจะเป็นพระ
ถ้าเราเป็นพระ เราก็ต้องเป็นพระให้ถูกต้องตามธรรมวินัย
เป็นพระก็ต้องบวชโดยอุปัชฌาย์อาจารย์
โดยญัตติจตุตถกรรมยกเข้ามา ยกเข้ามาเป็นสงฆ์
ถ้าจะบวชพระ
ถ้าไม่บวช เราก็เป็นฆราวาสปฏิบัติไป มันก็ไม่เสียหายไง

๓

จะเป็นอะไร

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๕ กันยายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “บวชโดยไร้อุปัชฌาย์”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมได้ศึกษาธรรมะและฝึกปฏิบัติอบรมจิตใจตามคําสอนของหลวงปู่มั่น เมื่อศึกษามาได้สักระยะ ด้วยนิสัยผิดแปลกแตกต่างจากผู้อื่น จึงเกิดข้อสงสัยว่า หากกระผมใคร่บวชเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนา โดยกระผมจะเจตนายึดเอาแก่นธรรมคือธรรมวินัย ศีล ๒๒๗ และข้อวัตรปฏิบัติของพระกรรมฐานสายหลวงปู่มั่นเป็นทางเดิน กระผมมั่นใจว่าสามารถรักษาได้โดยลําพัง ไม่ต้องการคลุกคลีหมู่คณะ และไม่ต้องการบวชโดยอุปัชฌาย์ เพราะเห็นว่ามีขั้นตอนพิธีกรรมมากมาย และเมื่อบวชแล้วยังไม่สามารถออกธุดงค์ได้ เนื่องจากติดเงื่อนไขในอายุพรรษา หากกระผมปลงผมและห่มผ้าเหลืองโดยตนเอง และตั้งใจอธิษฐานถือเอาศีลและข้อวัตรดังกล่าว มุ่งปฏิบัติโดยลําพังเพื่อมรรคผลนิพพานในป่าเขา ไม่สนใจหมู่คณะหรือบุคคลใดจนกว่าจะบรรลุธรรม ดังนี้

๑. กระผมจะกระทําเช่นนี้ได้หรือไม่ อย่างไร (ยกเว้นในความผิดตามกฎหมาย)

๒. ในทางธรรม การกระทําของกระผมจะถือว่าเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนาหรือไม่

๓. หากกระทําดังเช่นว่านั้นแล้ว สามารถทําให้แจ้งถึงนิพพานได้หรือไม่

๔. เมื่อทําให้แจ้งซึ่งนิพพานแล้ว จําเป็นต้องกลับมาบวชให้ถูกต้องหรือไม่

๕. การกระทําเช่นนี้เป็นบาปหรือไม่

ตอบ : นี่คําถามไง ฉะนั้นว่าคําถาม เวลาคิดโดยกิเลสมันคิดแบบนี้ไง คิดว่าเวลาเขาบอกเขาประพฤติปฏิบัติมาก่อน เวลาไปหาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์บอกให้บวชใจ ให้ประพฤติปฏิบัติ ให้รักษาใจ ให้ดูแลหัวใจของเรา

เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกเลย นิพพานมันอยู่ที่ไหน ท่านมาหานิพพาน นิพพานอยู่ที่ไหน นิพพานอยู่ที่ใจใช่ไหม ถ้าย้อนกลับไปสู่ที่ใจ ประพฤติปฏิบัติมันจะได้นิพพานที่นั่น เวลาครูบาอาจารย์ท่านสั่งสอน ท่านสั่งสอนอย่างนั้นน่ะ สั่งสอนว่าให้ทุกคนมีสิทธิ์ไง ทุกคนมีหัวใจ ทุกคนประพฤติปฏิบัติได้ ถ้าทุกคนประพฤติปฏิบัติได้ สัจจะความจริงมันอยู่ที่นี่

ฉะนั้น สัจจะความจริงอยู่ที่นี่ปั๊บ เราก็คิดว่าเราปฏิบัติสายหลวงปู่มั่น เราจะเอาจริงเอาจัง แล้วเราคิดว่าเราทําได้ เราทําได้ เห็นไหม แล้วเราคิดว่าเราจะบวชเราเอง เราบวชเราเองให้เป็นพระอย่างนั้น มันเป็นขั้นตอน เดี๋ยวจะว่าเป็นเรื่องๆ นะ

อย่างเช่นที่มีความคิดแบบนี้ หลวงปู่เจี๊ยะท่านจะพูดถึงยกย่องสามเณรประมัยเยอะมาก เพราะสามเณรประมัยเขียนเรื่องการพิจารณากาย กายคตาสติ ท่านจะเขียนของท่านมาก แล้วท่านอธิบายของท่าน หลวงปู่เจี๊ยะท่านก็นักภาวนา ท่านไปเห็นหนังสือเล่มนี้ท่านชอบใจ ท่านบอกสามเณรประมัยเขียนหนังสือนี้ถูกต้องและดีงาม แต่เสียดายที่เขาไม่ได้บวชพระ เขาเป็นเณรไง สามเณรประมัยเป็นเณรจนตาย เป็นเณรจนตายเพราะเหตุใด เป็นเณรจนตายเพราะเขามีความคิดแบบนี้เหมือนกันเปี๊ยะเลย

เพราะสามเณรประมัย หลวงปู่เจี๊ยะท่านบอกว่า สามเณรประมัยท่านบอกว่าท่านอยากจะบวชพระ แต่อุปัชฌาย์ต้องเป็นหลวงปู่มั่นเท่านั้น เป็นองค์อื่น ไม่ยอมบวช แล้วหลวงปู่มั่นท่านก็เป็นอุปัชฌาย์นะ เห็นในประวัติหลวงปู่มั่น ท่านได้รับการแต่งตั้งเป็นพระอุปัชฌาย์ แล้วท่านได้บวชพระองค์หนึ่งที่วัดเจดีย์หลวง เชียงใหม่ บวชหลวงตาที่วัดเจดีย์หลวงองค์หนึ่ง ท่านได้เป็นอุปัชฌาย์ แล้วท่านบวชให้องค์หนึ่งแล้วท่านก็เข้าป่าไปเลย ท่านเข้าป่าไป ท่านทําตัวเป็นแบบอย่าง เห็นไหม เวลาพระป่าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราไม่เห็นแก่ลาภสักการะ เราไม่เห็นแก่ความสรรเสริญของโลก เราจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ท่านปล่อยวางพวกศาสนพิธี ท่านปล่อยเรื่องประเพณี ท่านปล่อยหมดเลย

คําว่า “ปล่อยหมด” เราก็บอกว่า ปล่อยแล้วไม่เอาอะไรเลย ท่านปล่อยหมดเลย แล้วท่านทําถูกต้องธรรมวินัยหมดเลย ท่านปล่อยแล้วท่านทําตามสังฆกรรมเป็นความถูกต้อง เพราะอะไร เพราะท่านเป็นผู้นํา

ตอนที่อยู่ที่หนองผือ หลวงตาท่านบอกท่านเป็นมหานะ หลวงปู่มั่นท่านทําสิ่งใด ท่านก็จับไว้ เพราะท่านเป็นมหา ท่านก็ไปค้นในพระไตรปิฎกได้ชัดเจน วินัยข้อไหน ทําอย่างไร ถูกต้องไหม ท่านเปิดแล้วมันเพี้ยะๆๆ เลย เห็นไหม ท่านทําถูกต้องธรรมวินัย ทําความเป็นจริงเลย

ทีนี้ศาสนาเข้าไปในที่ไหน ในพื้นที่ใด มันเป็นประเพณีพื้นถิ่น ประเพณีพื้นถิ่นเขามีสิ่งใด อย่างเช่นในภาคอีสานเขาแห่บุญพระเวส แห่บุญพระเวส พระเวสสันดรไง โดนไล่ออกไปจากราชวัง แล้วนี่ประเพณีแห่บุญพระเวส

หลวงตาท่านอดอาหารอยู่ในป่า แล้วชาวบ้านเขาสงสัย ขอไปดู แห่ไปหาหลวงตา หลวงตาท่านถามเลย จะมาแห่พระเวสใช่ไหม จะมาแห่ท่านกลับเข้าไปในหมู่บ้านใช่ไหม

มันเป็นประเพณี เพราะเราศึกษาในพระไตรปิฎกแล้วเราก็อยากจะทํา อยากจะทําเป็นประเพณี อยากจะทําบุญน่ะ อยากจะเอาบุญ ฉะนั้น ถ้าสิ่งนี้ เวลาศาสนาเข้าไปในพื้นถิ่นใด ดูสิ เถรวาทเข้ามาในพม่า พม่าเขาก็มีความเชื่อไปอย่างหนึ่ง เข้ามาในเมืองไทยก็มีความเชื่ออย่างหนึ่ง เข้าไปในเขมร ในลาว นี่เถรวาทหมดนะ แต่ในพื้นที่เขามีวัฒนธรรมประเพณีดั้งเดิมของเขา ศาสนาเดิมของโลกนี้ศาสนาถือผี วัฒนธรรมของชาวบ้าน แล้วศาสนาเข้าไป คนที่มีความคิดอย่างนั้น พอศาสนาเข้าไป มันก็ทําของมันไป

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่น เวลาท่านละท่านวางประเพณีอันนั้น ท่านละท่านวางไอ้พวกความเชื่อ วัฒนธรรมท้องถิ่น วัฒนธรรมท้องถิ่นคิดอย่างนั้น ทําอย่างนั้น ศาสนาถึงมีการกระทําแตกต่างกันไง ท่านวางเรื่องวัฒนธรรมทางโลก แต่ท่านเอาความจริงของท่าน ฉะนั้น ไม่ใช่ว่าประเพณีท่านไม่เอา ไม่ใช่ ท่านเอาความจริง แต่เอาจริงในเนื้อแท้ในพระพุทธศาสนา

ฉะนั้น เวลาเขาบอกว่าเขาฟังธรรมหลวงปู่มั่น ปฏิบัติสายหลวงปู่มั่นแล้วมีความศรัทธามีความเชื่อ อยากจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ทําได้ไหม

ทําได้ เวลาทําได้นะ ทําได้เวลาบวชใจ เห็นไหม เวลาบวชกัน คนที่ไม่มีโอกาสวาสนาก็พยายามบวชของเขา พยายามปฏิบัติของเขา เวลาผู้ที่เป็นฆราวาสเขาบรรลุธรรมเป็นอริยสาวกเยอะแยะไป เขาทําได้ แต่เขาทํา เขาเป็นฆราวาส แต่เรานี่ เราเป็นฆราวาส เราอยากทํา เราก็เป็นฆราวาสสิ ถึงบอกว่า เราถามว่าเราอยากเป็นอะไร เราอยากเป็นอะไร

ถ้าเราอยากเป็นพระอริยเจ้า เราก็ประพฤติปฏิบัติของเราไป เราไม่ต้องบวช ไอ้นี่มันสมมุติ ญัตติจตุตถกรรมมันเป็นวินัย เป็นสมมุติ เป็นการกระทําให้ถูกต้อง นี่จริงตามสมมุติ บวชพระนี่ บวชพระมีกฎหมายรองรับ เพราะมันมีธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วยังมีพ.ร.บ.สงฆ์ มีพ.ร.บ.สงฆ์มันมีกฎหมายปกครอง พ.ร.บ.สงฆ์เป็นกฎหมายปกครอง ไม่ใช่ธรรมวินัย

ธรรมวินัยเป็นบัญญัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นพระไตรปิฎก เราก็เรียกร้องกันอย่างนี้ เอาแต่ธรรมวินัย ว่าเราต้องทําตามนั้นๆ แต่มันมีพ.ร.บ.สงฆ์ กฎหมายปกครอง การปกครองมันก็มีปกครองสงฆ์

ฉะนั้นว่า เราจะไม่บวช ประพฤติปฏิบัติได้ไหม

จะถามกลับว่า เราทําอะไร เราจะเป็นอะไรไง ถ้าเราจะเป็นอะไร เป็นได้จริงหรือเปล่า ถ้าเป็นได้จริงนะ เพราะถ้าเราเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบวชครั้งแรกนะ เขาเรียกเอหิภิกขุ พระพุทธเจ้าบวชง่ายๆ เลย เวลาพระจะบวชนะ หาพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกว่า “เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด” เป็นพระแล้ว แล้วพอมีการบวชมากขึ้น มีการบวชมากขึ้นก็ให้บวชโดยถือไตรสรณคมน์

เหมือนบวชเณรนี่ บวชเณร เมื่อก่อนบวชเณร บวชพระสมัยกลาง เริ่มต้นตั้งแต่เอหิภิกขุคือพระพุทธเจ้าบวชเอง “เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด เธอจงเป็นมาเถิดๆ” ก็เป็นพระเลย เห็นไหม ถ้าเราเคารพพระพุทธเจ้า แต่พอมันมากขึ้นๆ ก็มีให้พระบวช ให้ถึงรัตนตรัย ถ้าถึงรัตนตรัย เป็นพระมา

แต่พอเยอะขึ้น พระพุทธเจ้าก็บัญญัติแล้ว ให้พิธีกรรมการบวชมันอยู่ในธรรมวินัยที่เขาสืบทอดกันมา ถ้าบวชโดยญัตติจตุตถกรรม โดยการญัตติ ด้วยสงฆ์ ต้องบวชอย่างนี้ถึงจะเป็นพระมา ถ้าเป็นพระมา

ถ้าเราบอกว่าเราจะบวชโดยไม่มีอุปัชฌาย์ แต่พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ให้มีอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์อาจารย์ พระพุทธเจ้าบัญญัติเอง พระพุทธเจ้าเป็นคนบัญญัติธรรมและวินัย ถ้าเราจะเคารพพระพุทธเจ้าใช่ไหม เราเคารพศาสดาของเรา เราเคารพ “ธรรมวินัยจะเป็นศาสดาของเธอ” ถ้าเคารพพระพุทธเจ้า เราก็ต้องบวชตามธรรมวินัยอันนี้มันถึงว่าจะเป็นการเคารพจริง

ถ้าเราบอกว่าเราเป็นชาวพุทธ เขาบอกเขาเป็นนักปฏิบัติ ปฏิบัติสายหลวงปู่มั่น

หลวงปู่มั่นก็ลูกศิษย์พระพุทธเจ้านะ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ ลูกศิษย์พระพุทธเจ้าทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ยังเคารพพระพุทธเจ้า แล้วเราจะบวชโดยไร้อุปัชฌาย์ ไม่ต้องมีอุปัชฌาย์ เราจะลบหลู่พระพุทธเจ้าหรือ

เพราะหลวงตาท่านพูด เห็นไหม “เหยียบหัวพระพุทธเจ้าแล้วแสดงธรรม” คือไม่เคารพธรรมวินัย เหยียบยํ่า แล้วอยากจะอวดว่ากูมีคุณธรรม ถ้าคุณธรรมเป็นความจริง มันเป็นความจริงในหัวใจของเรา แต่ความจริงขนาดไหน เขาก็เคารพธรรมวินัย เขาก็เคารพพระพุทธเจ้าทั้งนั้นน่ะ ถ้าเคารพพระพุทธเจ้า ถ้าเราจะเคารพพระพุทธเจ้า เราจะบวช เราจะบวชเป็นพระ เราก็ต้องบวชตามขั้นตอนนี้ เราถึงว่ามันเป็นความถูกต้อง ตามความถูกต้องเพราะเราเคารพ เห็นไหม กตัญญูกตเวที เคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็ทําตามที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ คือกติกาที่วางไว้

แล้วเราจะบวชโดยไม่มีอุปัชฌาย์

ก็พระปัจเจกพุทธเจ้าไง ตรัสรู้เองโดยชอบ

ถ้าเราจะบวชเอง ทําเอง บวชเองได้อย่างไร ถ้าบวชเอง มันมีบวชได้ บวชใจ บวชเอง ดูสิ เราเป็นฆราวาส เราจะประพฤติปฏิบัติกัน เราไม่มีโอกาสที่ได้บวชพระ ถ้าบวชพระแล้วมันต้องมีประเพณี มันต้องเป็นนักบวชทั้งอาชีพ ทั้งชีวิต ฉะนั้น เราไม่มีโอกาสทําอย่างนั้นได้ เราก็มาประพฤติปฏิบัติเป็นครั้งเป็นคราว อันนั้นคือเรื่องของเขา

แต่ถ้าจะบวชโดยที่ไม่มีอุปัชฌาย์ เราบอกว่าเราจะบวชโดยไม่มีอุปัชฌาย์ เราคิดว่าอุปัชฌาย์ก็คืออุปัชฌาย์ในปัจจุบันนี้ไง แต่ไม่ได้มองถึงว่าอุปัชฌาย์นี้ใครเป็นคนบัญญัติขึ้น ใครเป็นคนบัญญัติว่าต้องเป็นอุปัชฌาย์ ใครเป็นคนบัญญัติว่าต้องเป็นอาจารย์ เพราะอะไร

เพราะว่าเวลาขอนิสัย เพราะในสมัยพุทธกาลนะ มันมีอุปัชฌาย์บวชพระ แล้วบวชพระ พออุปัชฌาย์เขาตาย พระนี่แตกกระสานซ่านเซ็นเลย พอมีอุปัชฌาย์ มันก็เหมือนเรามีพ่อแม่ พ่อแม่ก็ดูแลครอบครัว พอพ่อแม่ตาย ลูกๆ แตกกระสานซ่านเซ็นเลย บางคนสึกไป แล้วก็ไปฟ้องพระพุทธเจ้า

พระพุทธเจ้าบอกว่าให้อยู่กับอุปัชฌาย์ มันมีเรื่องวินัยนะ พระต้องถือนิสัย ๕ พรรษา แล้วเวลาไปขอนิสัยครูบาอาจารย์ ถ้าไปเจออุปัชฌาย์ นิสัยจะขาด นี่มันมีของมันไง

ฉะนั้น พอเวลาอุปัชฌาย์ตายไปแล้ว พระนี่แตกกระสานซ่านเซ็น แล้วก็สึกไปบ้าง ไม่มีคนดูแล เขาก็ไปฟ้องพระพุทธเจ้า

พระพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าบวชแล้วต้องถือนิสัยอุปัชฌาย์ ๕ ปี แล้วถ้าอุปัชฌาย์ตาย ให้ถือนิสัยอาจารย์ได้ ให้ถือพระถ้ามีหลักมีเกณฑ์ ให้ถือนิสัยจากครูบาอาจารย์นั้นต่อ พระนั้นจะได้มีที่พึ่งต่อไปไง อย่างเช่นเราบวชใหม่ เราก็ยังไม่รู้สิ่งใดเลย แล้วเราก็อยู่กับอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์ก็ดูแลเรามา พออุปัชฌาย์เราตายตูม! เราก็ยังศึกษามาได้ครึ่งๆ กลางๆ เราก็ยังไม่รู้จริงว่าเราจะดํารงชีวิตอย่างไร เขาให้ไปขอนิสัยจากอาจารย์ได้ นี่มันอยู่ในพระไตรปิฎก

ฉะนั้นว่า เราจะบวชโดยไม่มีอุปัชฌาย์

ถามว่า เราจะเป็นอะไร เราจะเป็นฆราวาสหรือเราจะเป็นพระ ถ้าเราเป็นพระ เราก็ต้องเป็นพระให้ถูกต้องตามธรรมวินัย เป็นพระก็ต้องบวชโดยอุปัชฌาย์อาจารย์ โดยญัตติจตุตถกรรมยกเข้ามา ยกเข้ามาเป็นสงฆ์ ถ้าจะบวชพระ ถ้าไม่บวช เราก็เป็นฆราวาสปฏิบัติไป มันก็ไม่เสียหายไง

ไอ้นี่บอกว่าจะบวช แต่ไม่บวชอุปัชฌาย์ แล้วมันก็ฝืนไง มันก็เท่ากับไปฝืนธรรมวินัย ไปฝืนพระพุทธเจ้า ถ้าเราจะบวชใช่ไหม เราจะบวช เราก็บวชถูกต้องตามธรรมวินัย ตามกฎหมายปกครอง แต่ทีนี้ถ้าเราไม่บวช เราอยากประพฤติปฏิบัติ เราก็เป็นปะขาว เราก็ปฏิบัติโดยชาวพุทธ เราถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ในใจ แต่เราก็เป็นฆราวาส มันก็ไม่เสียหายอะไร แต่นี่จะบวชเป็นพระ มันเหมือนกับลบหลู่พระพุทธเจ้า เพราะพระพุทธเจ้าเป็นคนบัญญัติเอง ฉะนั้น นี่พระพุทธเจ้าบัญญัตินะ บัญญัตินี่เป็นธรรมวินัย ทีนี้เพียงแต่ว่า ถ้าเราบอกว่ามันบวชแล้วมันจะติดขัดเรื่องพรรษาๆ

เราบวชพรรษาแรก เราออกธุดงค์แล้ว เราบวชพรรษาแรกนะ ออกพรรษา กูนู่น ไปพม่านู่นน่ะ แล้วตอนนั้นมันยังแบบว่าครูบาอาจารย์ เราเองเราก็ไม่รู้ ภาษาเราว่าไปโดยไม่รู้นั่นแหละ แต่มันไฟแรง แล้วสุดท้ายแล้วพอกลับมาแล้วเห็นว่ามันผิดมันถูก ถึงได้มาเปิดในบุพพสิกขา พอกลับมาก็ค้นธรรมวินัย ค้นใหญ่เลยว่ามันถูกมันผิดอย่างไร เพราะเวลาเข้าป่าไปแล้วไปเจอพระไปคุยกัน มันมีประเด็นหลายประเด็น กลับมาก็มาเปิดบุพพสิกขา

ในบุพพสิกขาสอนไว้ว่าบวชแล้วธุดงค์ได้ เราต้องถือนิสัยครูบาอาจารย์ ถือนิสัยอุปัชฌาย์ แต่ถ้าอุปัชฌาย์อนุญาตหรืออุปัชฌาย์อย่างไร เราออกธุดงค์ได้โดยอุบายของเรา แล้วท่านบอกว่า ในบุพพสิกขานะ เราธุดงค์ได้ ไปองค์เดียวได้ แล้วไม่ได้ขอนิสัยใคร แล้วเกิดถ้าเป็นอาบัติขึ้นมาล่ะ

ในบุพพสิกขา บุพพสิกขานี่คือบาลี แปลจากบาลี ถ้าบาลี ก็จะบอกว่าพระไตรปิฎกเอาไว้นั่นแล้ว เอามาจากบาลี ฉะนั้น พอแปลมา ในบุพพสิกขาบอกว่า ถ้าไปคนเดียว ให้ไปหัดภาวนา ถ้าภาวนาแล้วจิตลงดี คือเป็นสมาธิดี ปัญญาเกิดขึ้น ให้ภาวนา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาให้ปฏิบัติบูชา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องการให้ผู้ปฏิบัติมีคุณธรรม ถ้าเราไปที่ไหนแล้วภาวนาดี แต่ไม่มีพระที่ให้นิสัยได้ มันต้องขอนิสัยจากอุปัชฌาย์ แล้วก็อาจารย์ แต่อยู่องค์เดียว

เราอยู่ในป่าภาวนาอยู่องค์เดียว แล้วมีพระธุดงค์มาเจอกันก็บอกว่าอยู่ไม่ได้ ทําไม่ได้ ไอ้เราก็เขวเหมือนกัน แต่เรากลับมา เราก็มาเปิดไง เปิด เราทําถูก เราทําถูก ในบุพพสิกขาบอกว่า ถ้าภิกษุบวชใหม่อยากออกประพฤติปฏิบัติ ออกธุดงค์ ถ้าธุดงค์ไปแล้ว ไปอยู่องค์เดียว ถ้าภาวนาที่ไหนดี ให้ถือการภาวนาเป็นสําคัญ ถ้าภาวนาดี เป็นสมาธิ มีปัญญาขึ้นมาได้ ให้อยู่ที่นั่น แล้วเกิดอยู่องค์เดียว ไม่มีหมู่คณะ เพิ่งพรรษาเดียว เอาตัวเองรอดไม่ได้ ถ้ามันเป็นอาบัติ เรารู้ได้ว่าเป็นอาบัติ ให้ตั้งสติไว้ ให้ระลึกไว้ว่านี่เป็นอาบัติ ถ้าเป็นอาบัติก็ปลงอาบัติ คือสํานึก

เราเป็นอาบัตินะ เราเป็นอาบัติปาจิตตีย์ เผลอไปทําให้ใบไม้มันหลุดจากขั้ว เป็นอาบัติปาจิตตีย์ แต่เรารู้ว่าเราเป็นอาบัติปาจิตตีย์ เราจะปลงอาบัติ แต่ขณะปัจจุบันนี้ไม่มีพระเป็นผู้ปลงอาบัติ ท่านบอกให้กําหนดไว้ในใจว่า ถ้าเราไปเจอพระ เราธุดงค์ไป หรือพระมาหาเรา เจอพระ เราจะรีบปลงอาบัติทันที นี่ในบุพพสิกขาบอก ในบุพพสิกขาบอกว่าไปได้

ฉะนั้น โดยหลัก ท่านบอกว่าต้องพ้นนิสัย คือ ๕ พรรษาถึงจะออกภาวนาได้ พ้นนิสัย หลวงตาท่านบอกว่าให้ ๑๐๐ พรรษาก็ไม่พ้นถ้าไม่ฉลาด ผู้ที่พ้นนิสัยได้คือผู้ฉลาด ฉลาดวัดกันด้วยอะไร ฉลาด เขาวัดด้วยการท่องปาฏิโมกข์ได้ ถ้าท่องปาฏิโมกข์ได้ ๕ พรรษา ส่วนใหญ่แล้วพอบวช ๕ พรรษา เขาจะให้ท่องปาฏิโมกข์ได้ คนที่ท่องปาฏิโมกข์ได้เหมือนกับจบนิติศาสตร์ คนจบนิติศาสตร์ก็ต้องศึกษากฎหมายจบ มันต้องสอบผ่าน ถึงได้นิติศาสตร์ใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน ท่องปาฏิโมกข์ได้ ปาฏิโมกข์ก็คือศีล ๒๒๗ มันท่องธรรมวินัยได้หมด มันท่องได้ ทําไมมันจะไม่รู้ว่าถูกหรือผิด คนท่องปาฏิโมกข์ได้ เพราะเราท่องปาฏิโมกข์เหมือนกัน เมื่อก่อนท่องปาฏิโมกข์ไม่ได้ ศึกษาธรรมะก็ศึกษาแบบชาวบ้าน พอท่องปาฏิโมกข์ได้ มันท่องตัวบทได้ ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๑๓ อนิยต ๒ นิสสัคคีย์ ๓๐ ปาจิตตีย์ ๙๒ แล้วก็เสขิยวัตร มันท่องได้หมด พอมันท่องได้หมด เราท่องตัวบทได้

นี่ไง พูดถึงว่าผู้ที่ฉลาดหรือไม่ฉลาด เขาวัดกันที่ว่าท่องปาฏิโมกข์ได้หรือท่องไม่ได้ ถ้าท่องปาฏิโมกข์ได้ ๕ พรรษาถึงพ้นนิสัย ถ้าท่องไม่ได้ อีก ๑๐๐ ปีก็ไม่พ้นนิสัย ต้องขอนิสัยต่อไป อันนี้โดยธรรมวินัยนะ

แต่โดยมารยาท พระกรรมฐานเราจะขอนิสัย จะขอนิสัยครูบาอาจารย์ จะ ๑๐ พรรษา ๒๐ พรรษา ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ท่านลงใจ ท่านก็อยากจะขอนิสัย การขอนิสัยนี่คือการแสดงความเคารพบูชา

พระกรรมฐานเรานี่นะ ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่เราเคารพบูชา จะขอนิสัย ชอบขอนิสัย การขอนิสัยคือยอมแสดงตนว่าเราเป็นลูกศิษย์ ยอมยกให้ครูบาอาจารย์ที่เราเคารพนี้เป็นอาจารย์ของเรา การขอนิสัย การขอนิสัยโดยวัฒนธรรม การขอนิสัยด้วยหัวใจ การขอนิสัยด้วยครูบาอาจารย์ที่หัวใจที่เป็นธรรม ลงใจครูบาอาจารย์ ท่านขอเป็นประเพณี

แต่การขอนิสัยในตามกฎหมาย ตามธรรมวินัยพระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ ๕ พรรษา ถ้าตํ่ากว่า ๕ พรรษาต้องขอนิสัย ถ้าไม่ขอนิสัย ล่วงราตรีที่ ๗ พระอาทิตย์ขึ้น อรุณขึ้นวันที่ ๘ เพราะต้อง ๗ วัน ถ้า ๗ วัน ให้ดูนิสัยกันก่อน ถ้าขอได้ ให้ขอ ถ้าขอไม่ได้ ให้เก็บของไป ให้แยกจากกันไป ถ้าไม่แยก ราตรีที่ ๘ ขึ้น เป็นอาบัติปาจิตตีย์ อันนี้ถ้าเราจะเป็นพระ เราก็ต้องเป็นตามธรรมวินัย

แต่บอกว่าเราจะบวชโดยไม่มีอุปัชฌาย์

นี่คิดเอาเอง ถ้าคิดเอาเอง เราไม่ใช่ว่าลบหลู่ใคร ถ้าคิดเอาเอง อยากปรารถนาทําอย่างนี้ ไปลบหลู่พระพุทธเจ้า ลบหลู่ธรรมวินัย เพราะพระพุทธเจ้าเป็นคนบัญญัติไว้ เราเคารพพระพุทธเจ้าหรือเราไม่เคารพพระพุทธเจ้า ถ้าเราเคารพพระพุทธเจ้า เราต้องเชื่อตามสิ่งที่พระพุทธเจ้าบัญญัติ แต่แล้วนะ แต่ถ้าในปัจจุบันนี้อุปัชฌาย์เขาบวชมาแล้ว อุปัชฌาย์หาเงินหาทอง ผู้ที่บวชแล้วหาแต่ผลประโยชน์ อันนี้มันก็เป็นที่น่ารังเกียจของชาวพุทธ

อุปัชฌาย์ที่ดีเยอะนะ อุปัชฌาย์ที่หัวใจที่เป็นธรรม อยากบวช อยากมีสัทธิวิหาริก อยากจะอุ้มชูลูกศิษย์ตถาคต อยากจะทําดี อุปัชฌาย์ที่ดีๆ มีเยอะ อุปัชฌาย์ที่หาเงินหาทองก็มี ถ้าสิ่งอย่างนี้มันเป็นที่ตัวบุคคล มันเป็นที่ตัวบุคคลที่เป็นพฤติกรรมของเขา เราจะไปบอกว่าเพราะมีอุปัชฌาย์แล้วมันผิดอย่างนั้นๆ มันก็ไม่ใช่ มันต้องเป็นที่เราฉลาด เราเป็นผู้ฉลาด เราจะหาของเราเอง

ถ้าเราจะเป็นพระ เราจะบวช เราก็หาอุปัชฌาย์ของเรา หาหมู่สงฆ์ที่เราเคารพบูชา แล้วถ้าเคารพบูชา คุยกับท่านก่อนว่าเราบวชแล้วเราอยากจะไปอยู่กับอาจารย์องค์นั้นๆ จะไปขอนิสัยที่นั่นจากอุปัชฌาย์มา นิสัยก็ขาดจากอุปัชฌาย์มา มาขึ้นกับอาจารย์ ถ้าอาจารย์ที่ดีเขาให้ออกปฏิบัติ เราก็ปฏิบัติได้ เราทําได้ ถ้าเราทําได้ เห็นไหม เราจะเป็นอะไร

ถ้าเราจะเป็นพระ เราก็ต้องเป็นพระให้ถูกต้องตามธรรมวินัย เพราะการบวช เขาเรียกวิบัติ ๔ เราท่องผิดๆ ถูกๆ ก็เป็นวิบัติ อักขรวิบัติ ถ้าอุปัชฌาย์วิบัติก็คืออุปัชฌาย์ที่ไม่เป็นอุปัชฌาย์โดยสมบูรณ์ คืออุปัชฌาย์เป็นอาบัติ อุปัชฌาย์มีความบกพร่อง

มันมีวิบัติ ๔ ไง มันมีอักขรวิบัติคือคําท่องของเราที่ไปฝึกหัด เขาเรียกอักขรวิบัติ สีมาวิบัติ คือสีมามันถูกต้องดีงามไหม ได้ถอนไหม ได้สวดญัตติเป็นสีมาขึ้นมาถูกต้องหรือไม่ แล้วก็อุปัชฌาย์วิบัติ กรรมวาจาวิบัติ แล้วมันก็มีวิบัติ ๖ อีก วิบัติ ๖ เขาเรียกว่าบริขารวิบัติ คือบริขารมันไม่ถูกต้องตามบัญญัติ มันมีบริขารวิบัติ มันมีวิบัติ ๔ วิบัติ ๖ วิบัติ คําว่า “วิบัติ” วิบัติคือบวชแล้วไม่สมบูรณ์ไง บวชแล้วมันยังไม่สมบูรณ์ ถ้าจะบวชโดยอย่างนั้นนะ

ถ้ามันสมบูรณ์ อุปัชฌาย์ก็สมบูรณ์ อุปัชฌาย์ก็ดีงาม กรรมวาจาก็ดี สีมาก็ถูกต้อง พัทธสีมาด้วยความดีงาม แล้วเราก็ท่อง “นะโม นะมอ นะโม นะมอ”...มี ไอ้นี่มันเป็นมุขของกรรมฐาน มุขของพระเขาคุยเล่นกันสนุก ไอ้เจ๊กจะบวชไง มันท่องขานนาคไม่ได้ แต่มันก็อยากบวช “นะโม นะมอ นะโม” นี่มันวิบัติ ๔ คําว่า “วิบัติ ๔” อักขรวิบัติ ท่านจะให้ถูกต้องดีงามไปหมด

ฉะนั้น สิ่งนี้ กรณีนี้ นี่พูดถึงว่าคําว่า “เราจะเป็นอะไรไง” เราก็จะบวชให้ถูกต้องดีงามทั้งหมด

ทีนี้เข้าปัญหาแล้วเนาะ นี่ยังไม่เข้าปัญหาเลย

“๑. กระผมกระทําเช่นนี้ได้หรือไม่ อย่างไร (เว้นไว้แต่ไม่ผิดตามกฎหมาย)”

กฎหมายมันก็ผิด กฎหมาย ถ้ามันผิด คําว่า “ผิดกฎหมาย” แบบว่าแต่งชุดราชการโดยไม่มีสิทธิ์ นี่ก็เหมือนกัน ไม่ใช่พระ นุ่งห่มแบบพระก็ผิดแล้ว กฎหมายมันก็ผิดอยู่แล้ว แต่การกระทํา การกระทําโดยที่เดี๋ยวนี้เขาเรียกสิทธิมนุษยชน มันเป็นสิทธิ มันทําได้อะไรได้ เอาไปเถอะ

ถ้ายังเริ่มต้นนะ เริ่มต้นเรายังไม่ลงพระพุทธเจ้าได้ เราก็ต้องศึกษากันสิว่าบัญญัตินี้พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้จริงหรือเปล่า พระไตรปิฎกมันเปิดเผยหมดแล้ว ที่ไหนมันก็เอามายืนยันได้ แล้วถ้าพระพุทธเจ้าบัญญัติไว้อย่างนี้แล้วเราจะฝืนไปหรือ

แต่อย่างที่พูดเมื่อกี้นี้ เราก็เลือกเอาสิ เลือกอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์ท่านพาออกธุดงค์เองเยอะแยะไป อุปัชฌาย์บวชเสร็จแล้วอุปัชฌาย์ก็เดินนําหน้า ลูกศิษย์เดินตามท้าย มันก็มี

แต่ถ้าเราไม่ชอบ เราจะอยู่คนเดียว เราบวชแล้วเราออกวิเวก เราบอกเลย บอกบวชแล้วจะไปอยู่กับครูบาอาจารย์ก็ได้ ไอ้นี่ถ้าพูดถึง

“๑. กระผมทําเช่นนี้ได้หรือไม่ เป็นอย่างไร (ยกเว้นแต่ไม่ผิดกฎหมาย)”

กฎหมายมันผิดอยู่แล้ว แล้วภาษาเรานะ เราตั้งใจ เราทําไม่ถูกต้อง เวลามันไปรู้ทีหลังมันก็สะเทือนใจ ถ้ามันเอาให้ถูกต้อง เพราะอะไร เราต้องเชื่อตั้งแต่สมัยสุโขทัย อยุธยา ธนบุรี แล้วก็มากรุงเทพฯ นักปราชญ์เมืองไทยมันไม่มีเลยหรือ พวกพระนี่ทําผิดมาทุกคนเลยหรือ สมัยอยุธยา ๔๐๐ ปี นักปราชญ์ไม่มีเลยใช่ไหม ไม่มีใครกลั่นกรองไอ้ความถูกต้องดีงามมันมาบ้างเลยหรือ มันก็มีมาทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น ให้เชื่อนักปราชญ์ของเราบ้าง แล้วถ้าเราทํา เราหาทางออกของเราเอง

“๒. ในทางธรรม การกระทําของกระผมจะถือว่าเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนาหรือไม่”

ไม่เป็นทั้งนั้นน่ะ ไม่เป็นเด็ดขาด ไม่เป็นเด็ดขาดเพราะอะไร เพราะเอ็งไม่ได้บวช ในทางธรรม ก็ในทางธรรม ธรรมวินัยก็เป็นธรรมอยู่แล้ว พิธีกรรมบวช หลวงปู่มั่นท่านยังบวชถูกต้องเลย หลวงปู่เสาร์ท่านก็บวชถูกต้อง ก็บวชทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้นว่า “ในทางธรรม กระผมถือว่าเป็นภิกษุหรือไม่”

ไม่ แต่ในทางปฏิบัติสิ ในทางปฏิบัติ นางวิสาขาก็เป็นพระโสดาบัน เดี๋ยวนี้คฤหัสถ์ที่ในปัจจุบันนี้ที่เขาเป็นอริยภูมิ เขาปฏิบัติแล้วเขาได้อริยสัจในใจเลยล่ะ ในทางปฏิบัติสิ หัวใจมันเป็น ถ้าปฏิบัติเป็นน่ะมันเป็น แต่หัวใจมันเป็น ไม่ใช่ร่างกายมันเป็น ร่างกายแต่งชุดอะไรก็เป็นไอ้นั่น ร่างกายห่มผ้ากาสาวพัสตร์ก็เป็นพระ ไม่ห่มผ้าก็ไม่ได้เป็น ร่างกายนี้ใส่ชุดขาวก็เป็นปะขาว นี่ไง แต่หัวใจมันเป็น ในทางธรรม ในทางธรรมก็ไม่เป็น เพราะในทางธรรมก็ต้องบวชถูกต้องตามธรรมวินัย แต่ถ้าในการปฏิบัติสิ ในการปฏิบัติที่ว่าถ้ามาปฏิบัติแล้วเป็นน่ะ

“๓. หากกระทําเช่นว่านี้แล้วสามารถทําให้แจ้งถึงนิพพานได้หรือไม่”

หากกระทําเช่นนั้น เวลาปฏิบัติไปแล้ว เราจะบอกว่า ถ้าทําอะไรถูกต้องนะ มันทําอะไรแล้วมันจะสะดวก ถ้าทําอะไรไม่ถูกต้อง มันจะมีนะ

“อย่างนี้ในการกระทําเช่นนี้ทําให้แจ้งถึงนิพพานได้หรือไม่”

ในการปฏิบัติมันอาจจะเป็นไปได้ คําว่า “อาจจะเป็นไปได้เลย” คําว่า “อาจจะ” เพราะอะไร เพราะมันมีอุปสรรคไปเยอะ พอเราบวชอย่างนี้ปั๊บ มันก็จะโดนตรวจสอบ ไปที่ไหนเขาก็แจ้งตํารวจ ไปที่ไหนชาวบ้านเขาก็ไม่รับ

ชาวบ้านไม่รู้เขาก็รับนะ พอเขามาบอกว่าพระองค์นี้บวชผิดมา เขาก็ไม่รับ วันนี้บิณฑบาตบ้านนี้ใส่บาตรดีเลย พอพรุ่งนี้เขารู้ข่าว เขาไม่ใส่บาตร เราก็เสียใจแล้ว พอเสียใจก็ไปปฏิบัติไม่ลงแล้ว เออ! พอแต่งชุดพระไปที่ไหน เขาเห็นเขาก็ชื่นชม เขาก็ใส่ พอมีคนบอกว่านี่ไม่ใช่พระนะ นี่พระปลอมนะ พอพระปลอม เขาก็ลังเลใจ ไอ้เราก็เลยเรรวนไปหมดเลย เห็นไหม นี่อุปสรรค

ฉะนั้น เขาบอก “หากไม่ทําเช่นนี้แล้วจะสามารถทําให้ถึงนิพพานได้หรือไม่”

มันจะถึงได้ไม่ได้ก็ตรงนี้ ตรงที่ว่ามันเกิดนิวรณ์ไปหมด มันเกิดอุปสรรคเกิดอะไร แต่เราก็คิดของเราไปเองไง ทิฏฐิพระ มานะกษัตริย์นะ เราก็คิดว่าทําอย่างนี้แล้วจะไม่มีใครมาจับจ้องจับผิด จะไปอยู่ที่ไหนก็แล้วแต่ ในประเทศไทยมันมีฝ่ายปกครอง พื้นที่ในประเทศไทยไม่มีตรงไหนว่างเลยล่ะ เพราะมีเจ้าคณะตําบล เจ้าคณะอําเภอ เจ้าคณะจังหวัด เจ้าคณะภาค เขาปกครองกันเป็นชั้นๆ

พระที่ไหนเวลาผิด เขาให้เจ้าคณะตําบลที่นั่นตรวจสอบ อย่าคิดว่ามันจะมีที่เร้นลับ จะให้เราบวชแล้วเราหลบหลีกไปไหนได้ เมืองไทยทั้งเมืองไทย ฝ่ายศาสนจักรอาณาจักรเขาปกครอง เขาดูแลอยู่ เอ็งจะไปอยู่ร่องไหน หลืบไหน มุมไหน เจ้าคณะตําบลเขาจะไปสืบ เขาจะไปจับอยู่แล้ว เอ็งไม่ต้องห่วงหรอกว่าไปหลบแล้วจะไม่มีใครเห็น มันจะเกิดตรงนี้ไง ทีนี้เราบวชให้มันถูกต้องซะ

ขนาดบวชถูกต้องนะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติมา ประวัติของท่าน โอ้โฮ! ขนาดถูกต้องตามธรรมวินัยนะ แต่เวลาปฏิบัติเกินหน้าเกินตาน่ะ เกินหน้าเกินตาในสังคมที่เขามองนะ มันไม่ใช่เกินหน้าเกินตาโดยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านคิด

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอยากหาความจริง ท่านอยากปฏิบัติให้เจอความจริง ท่านไม่อยากเกินหน้าเกินตาใครหรอก ทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ทุกข์น่าดูเลย ทุกข์ทุกเรื่องเลย แล้วพยายามจะหาทางออก ท่านพยายามประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านไม่ได้คิดว่าเกินหน้าเกินตา แต่ทําดี กลิ่นของศีลกลิ่นของธรรม ความดีมันขจรขจายไปไง คุณงามความดีของท่านขจรขจายไปเอง แต่ท่านต้องพยายามจะปรารถนากําจัดทุกข์ในใจของท่าน แต่คุณงามความดีมันขจรขจายไป แล้วคนไปนับหน้าถือตา โอ้โฮ! มีปัญหาทั้งนั้น

แต่ท่านทําจนว่า ในประวัติหลวงปู่เสาร์ สมเด็จมหาวีรวงศ์ท่านไปขอขมา ขอขมาหลวงปู่มั่นน่ะ สุดท้ายแล้วต้องไปขอขมา ถ้าขอขมาแล้ว สังคมสงฆ์มันก็ร่มเย็นเป็นสุข

นี่ครูบาอาจารย์เราท่านมีอํานาจวาสนาบารมีของท่าน ไอ้เรานี่ยังไม่ทันบวชเลยนะ จะหาเรื่องใส่ตัวเยอะแยะเลย ยุ่งไปหมด แต่เราหาทางที่สะดวกสบายดีกว่า

นี่พูดถึงว่า “หากกระทําเช่นว่านี้แล้วสามารถทําให้ถึงนิพพานได้หรือไม่”

เราถึงว่าอาจจะ แต่จริงๆ แล้วไม่ได้บวช อาจทําได้ด้วย ไม่ได้บวช เห็นไหม พวกฆราวาสเขาทํา เขาได้อริยภูมิในใจเยอะแยะ

“๔. เมื่อทําให้แจ้งนิพพานแล้ว จําเป็นจะต้องกลับมาบวชให้ถูกต้องหรือไม่”

แสดงว่าเอ็งก็สงสัย มันก็เริ่มเรรวนตั้งแต่ตอนต้น เห็นไหม

“ถ้านิพพานแล้วต้องกลับมาบวชอีกหรือไม่”

อ้าว! ก็อยากจะบวชเพื่อได้นิพพาน ถ้าได้นิพพานแล้วกลับมาบวชทําไม เวลาจะไม่นิพพาน ไม่บวช พอนิพพานแล้วจะกลับมาบวชอีก เออ! ก็บวชตั้งแต่ตอนนี้ก็จบไง ไม่ต้องให้นิพพานแล้วค่อยมาบวชหรอก ก็บวชมันตั้งแต่ตอนนี้เลย อยากจะบวชก็บวชตั้งแต่ตอนต้นนี่แหละ แล้วมันได้มรรคได้ผลไปมันก็จบไง ไอ้นี่ไปกระเสือกกระสนให้มันทุกข์ยากซะ พอเป็นพระอรหันต์นิพพานแล้วจะกลับมาบวชอีก

ทิฏฐิของคนมันแปลกนะ ฉะนั้น ทําให้มันถูกต้องซะ แล้วเราหลบหลีกเอาไง เราเกิดมาในสังคมนะ เราเกิดมา เราปฏิเสธมนุษย์ไม่ได้ เพราะเราปฏิเสธตัวเราไม่ได้ เราเป็นมนุษย์คนหนึ่ง มนุษย์เป็นสัตว์สังคม บวชมาเป็นพระยังเป็นสังฆะ ต้องลงสามีจิกรรม ทําสามีจิกรรมร่วมกัน ลงอุโบสถร่วมกัน

เราหลีกความเป็นมนุษย์ของเราไม่ได้ เราหลีกหนีสังคมไม่ได้ ฉะนั้น เราพยายามหาช่องทางรักษาหัวใจเรา แล้วเอาหัวใจเราให้พ้นจากทุกข์ แล้วพ้นจากทุกข์แล้วจะมีหลักมีเกณฑ์ แล้วจะกลับมาคิดที่เราคิดนี่ พอเรามีสติปัญญา เรากลับมาคิดถึงที่เราคิดนะ เอ๊ะ! ทําไมเราคิดได้อย่างนี้ก็ไม่รู้เนาะ ถ้ามันผ่านไปแล้วนะ มันจะบอกเลย อืม! ทําไมเราคิดได้อย่างนี้ก็ไม่รู้ แต่ตอนนี้มันคิดบอกคิดถูกๆ แต่พอมันผ่านไปแล้วนะ เอ๊ะ! ทําไมเราคิดอย่างนี้ก็ไม่รู้

ฉะนั้น ถ้าทําให้นิพพานจบแล้วก็คือจบ มาบวชใหม่อะไร บวชนั้นเป็นสมมุติ แค่ทําพิธีกรรมเท่านั้นเอง ถ้าเราทําได้จริงนะ จบเลย แล้วถ้าทําได้จริงนะ อย่างที่ว่า มันก็จะไม่เกิดทิฏฐิอย่างนี้ ถ้าทําได้จริง มันราบ

หลวงตาบอกครูบาอาจารย์ราบกับธรรมวินัยพระพุทธเจ้ามาก หลวงปู่มั่นเคารพมาก เคารพธรรมวินัยนี่เคารพมาก แต่เวลาท่านพูด ท่านพูดสอนไง ท่านพูดสอน เห็นไหม ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐนะ ใส่ลิ้นชักไว้ เพราะกิเลสมันเอาไปหลอกใช้ กิเลสไปเอาธรรมะของพระพุทธเจ้ามาหลอกเรา แล้วบอกเป็นอย่างนั้นๆ สร้างภาพ แล้วเราก็ล้มลุกคลุกคลานไง ฉะนั้น เอาใส่ลิ้นชักไว้ อย่าไปคิดถึง แล้วทําให้เป็นความจริงขึ้นมา

ท่านพูดด้วยเทคนิค ด้วยการให้เราประพฤติปฏิบัติได้ง่าย ท่านไม่ได้ลบหลู่ ท่านไม่ได้ดูถูก ท่านเคารพ ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีคุณธรรมในใจ ท่านราบเลย ศิโรราบพระพุทธเจ้าเลย เป็นไปไม่ได้หรอกที่คนที่มีคุณธรรมแล้ว แล้วกระด้างกระเดื่องกับธรรมวินัย เป็นไปไม่ได้

แต่ไอ้พวกกิเลสต่างหาก คิดไปคิดมาบอกว่าถ้าเป็นพระอรหันต์แล้วค่อยไปบวช

“๔. เมื่อทําให้แจ้งนิพพานแล้ว จําเป็นต้องกลับไปบวชให้ถูกต้องหรือไม่”

บวชซะตอนนี้ซะก็จบ ไม่ต้องถามเลย

“๕. การทําเช่นนี้จะเป็นบาปหรือไม่”

การทําเช่นนี้ เห็นไหม การทําเช่นนี้ ภาษาเรา พระพุทธเจ้าบัญญัติให้ทําอย่างนั้น เราทําแตกต่าง เห็นไหม กล่าวตู่พุทธพจน์ พระพุทธเจ้าไม่ได้บัญญัติ ไม่ได้สอน แล้วเราไปบอกว่าพระพุทธเจ้าสอนอย่างนั้น นี่กล่าวตู่พุทธพจน์

ถ้ากล่าวตู่พุทธพจน์ ภิกษุกล่าวตู่พุทธพจน์ มีภิกษุสวดบอกถึง ๓ หน ให้เปลี่ยนความคิด ถ้าไม่เปลี่ยน เป็นอาบัติสังฆาทิเสส นี่ภิกษุนะ

แล้วว่าจะเป็นบาปหรือไม่

ถ้าเราไปบิดเบือนน่ะ บิดเบือนทั้งๆ ที่รู้นะ ไอ้นี่ไม่รู้ ไม่รู้หรอกว่าอุปัชฌาย์ก็พระพุทธเจ้าเป็นคนบัญญัติเอง อุปัชฌาย์อาจารย์ พระพุทธเจ้าบัญญัติขึ้นมา พิธีกรรมบวชนี่พระพุทธเจ้าบัญญัติขึ้นมา แล้วถ้าเราเคารพพระพุทธเจ้า เราก็ทําตามนั้นน่ะ

เพียงแต่ว่าภิกษุที่บวชมาแล้ว ภิกษุที่กิเลสหนาเขาก็เอาสถานะของเขามาหาผลประโยชน์ ถ้าภิกษุที่เป็นครูบาอาจารย์ที่เทิดทูนธรรมวินัย ภิกษุที่ประเสริฐ ท่านพยายามจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ ท่านพยายามจะถนอมรักษา ท่านพยายามจะขนศาสนทายาท ท่านพยายามจะเกื้อกูล ภิกษุที่จะเกื้อกูลก็เยอะ ภิกษุที่หาผลประโยชน์ก็มี เพียงแต่เราจะทําอย่างไร

นี่เขาบอกว่าเขาบาปหรือไม่ ถ้าทําเช่นนี้จะบาปหรือไม่

ทําเช่นนี้ก็คือทําต่างจากที่พระพุทธเจ้าสอน เราพยายามทําให้มันถูกต้องซะ เพียงแต่ว่า เราจะบอกว่าพอไปเห็นไง พอไปเห็นสังคมเป็นแบบนั้น สังคมเป็นแบบนั้นทําให้เราท้อแท้ เราก็คิดหาทางออกอย่างนี้ไง แต่ถ้าเราคิดให้ถูกนะ นั่นเป็นกรรมของสัตว์ เขาสร้างเวรสร้างกรรมของเขา เราปรารถนาคุณงามความดี แล้วเราทําความดีของเรา

นี่พูดถึงว่าเราจะเป็นอะไร ถ้าเราเป็นอะไรก็เป็นได้ตามความเป็นจริง แล้วเป็นได้ถูกต้องตามธรรมวินัยด้วย

อันนี้ก็อีกอย่างหนึ่ง อันนี้ยิ่งยุ่งใหญ่เลย เรื่อง “หายสงสัย” เขาว่าเขาหายสงสัยนะ โอ้โฮ! ตายเลย

ถาม : เรื่อง “หายสงสัย”

กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ หนูกราบเรียนถามหลวงพ่อเกี่ยวกับการปฏิบัติเจ้าค่ะ แต่ก็ยังสงสัย

หลวงพ่อ : ก็ไหนว่าหายสงสัยแล้วไง

ถาม : แต่ก็ยังสงสัยจึงกราบเรียนถามหลวงพ่อเจ้าค่ะ ตอนนี้หนูนั่งเฉยๆ หนูนั่งแล้วได้ยินเสียงดังๆ เป็นบ่อยๆ มีเกือบทุกวันเจ้าค่ะ แต่ล่าสุดนั่งแล้วได้ยินเสียงเหมือนอย่างเคย ดังมากๆ แต่คราวนี้ที่พื้นนั่งอยู่ไหวด้วยเจ้าค่ะ เกิดอาการทางจิตที่มีสมาธิใช่ไหมคะ และยังให้แสงด้วยตาเปล่าที่เคยกราบเรียนหลวงพ่อเจ้าค่ะ และชาตินี้หนูจะมีบุญวาสนาปฏิบัติให้พ้นทุกข์ได้ไหมเจ้าคะ

ตอบ : ถ้าปรารถนาจะพ้นจากทุกข์นะ เราปฏิบัติให้สมควรแก่ธรรม ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เห็นไหม เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม โลกนี้จะไม่ว่างเปล่าจากพระอรหันต์เลย จะไม่ว่างเปล่าจากพระอริยบุคคล พระอริยบุคคลคือการประพฤติปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

ถ้าการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สัจธรรมมันเป็นข้อเท็จจริงอยู่แล้ว แล้วเราประพฤติปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม คือปฏิบัติสัจธรรมด้วยความเป็นจริง ถ้าด้วยความเป็นจริง เกิดกิจจญาณ เกิดกิจจญาณ กิจจากการกระทําของจิต จิตมันเกิดการกระทํา จิตเกิดจากการซักฟอก จิตเกิดจากอริยมรรค จิตเกิดศีล สมาธิ ปัญญาโดยข้อเท็จจริง โดยเนื้อหาสาระ ไม่ใช่โดยการจํา โดยการคาดหมาย โดยจินตนาการ ถ้ามันเป็นสัจจะความจริง เห็นไหม ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สมควรแก่ธรรม สมควรมันก็เป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเราบอกว่าเราจะพ้นทุกข์ ถ้าเราปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

แต่นี้เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เสียงดัง แสงสีเสียงต่างๆ มันไม่สมควรแก่ธรรม มันไม่สมควรเลย มันเป็นหญ้าปากคอก มันเป็นเรื่องประพฤติปฏิบัติ การประพฤติปฏิบัติใหม่มันจะมีอาการสั่นไหว อาการวูบ อาการ มีวิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันเกิด เกิดวิตก วิจาร

พุทโธ เวลาวิตก วิตกขึ้น พุทโธๆ นี่วิจาร เวลาเราเกิดปัญญาอบรมสมาธิ มันเกิดวิตก วิจาร เกิดวิตก วิจาร เกิดการพิจารณา เกิดการพิจารณาโดยโลกียปัญญา พอพิจารณาไปแล้ว พอจิตมันเริ่มเบาบางลง จิตมันเริ่มมีบาทฐานขึ้น มันก็เกิดปีติ ปีติมันก็มีความรู้ความเห็น นี่หญ้าปากคอกไง เกิดตัวสั่นไหว เกิดตัวพอง เกิดความว่าง เกิดต่างๆ นี่มันเกิดปีติ

ปีติแล้ว คนมีปีติแล้ว “โอ๋ย! หลวงพ่อนี่มันอะไร ปีติมันซาบซ่านหมดเลย” มันความสุข เกิดปีติมันก็เกิดสุข เกิดสุขแล้วถ้าทําต่อเนื่องไป มันก็เกิดความตั้งมั่นของใจ ถ้าจิตใจมันตั้งมั่นขึ้นมา มันจะเป็นองค์ของฌาน องค์ของสมาธิ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ ก็แค่นี้

ถ้าปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมไง ถ้าปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สิ่งนี้มันเป็นไง แล้วหายสงสัย หายสงสัยในอะไร ถ้ามันเสียงดัง เสียงอะไรดัง เห็นแสง แสงนี่ตามันเห็น เรานั่งกันอยู่นี่ พระอาทิตย์ขึ้น โอ้โฮ! กลางวันคนทํางานเขาร้อน เขาต้องปิดลูกตา แสงสว่างจ้าเลย เขาปฏิเสธด้วย แสงยูวี ต้องทายากันแดดเลย เขาไม่ต้องการแสง เขาเห็นจนเบื่อ เห็นอยู่ทุกวัน เห็นตั้งแต่เกิดจนตาย ไม่เห็นตื่นเต้นเลย เห็นแสงอะไร เสียงดัง เสียงอะไร

ใครมาภาวนาที่นี่ ก่อนหน้านี้ ทุ่มหนึ่งทุกคนเบื่อแล้ว รถขยะมันวิ่งมาโครมๆ เสียงดัง เสียงดัง เสียงอะไร

รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ทีนี้การปฏิบัติไปมันปฏิบัติแค่นี้ ฉะนั้น ถ้าอันนี้แค่นี้เนาะ ต่อไปตัดทิ้งเนาะ เพราะว่าต่อไปก็พูดเยอะมากเลย เห็นนิมิตครูบาอาจารย์ เห็นนิมิตไปหมดเลย แล้วสุดท้ายสรุปลงว่า “เมื่อคืนนี้หลวงพ่อมาในนิมิต มาตรวจจิตหนู”

กูไม่ได้ไป กูไม่รู้เรื่อง กูไม่ได้ไปหรอก

นี่ไง เขาบอกหายสงสัย ถามหลวงพ่อมาตั้งแต่แสง เวลาเกิดแสง เกิดสี เกิดต่างๆ ขึ้นมา

ผู้ที่ปฏิบัติ เราอยู่ในวงปฏิบัติ เราสงสารคนปฏิบัติ ไปรู้ไปเห็นอะไร มีประสบการณ์อะไร เวลาพูดออกไป คนเขาจะดูถูก เหมือนคนบ้าคนบอ

ไอ้ที่เราพูดอยู่นี่ เราปกป้องคนที่ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติมีคนคอยจาบจ้วง คอยทําลาย คนจะทําคุณงามความดี ให้คนทําดีคนหนึ่งแสนยาก ไอ้คนจะทําคุณงามความดีมีแต่คนคอยขัด คอยกีดคอยขวาง ไอ้คนจะทําความดีทําความดีไม่ได้เลย ไอ้คนจะทําความดี คนทําความดีโดยวุฒิภาวะที่อ่อนด้อย ทําอะไรหยิบจับเล็กๆ น้อยๆ ก็ว่าตัวเองทําดีๆ ทําดี เขาทํา

กรณีนี้มันเหมือนกับที่ว่า สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก โรงพยาบาลศิริราช สอนหมอไง ให้เห็นประโยชน์สาธารณะเป็นที่หนึ่ง เห็นประโยชน์เราเป็นที่สอง ต้องเห็นผลประโยชน์สาธารณะเป็นที่หนึ่ง เห็นผลประโยชน์ของคนไข้ เห็นผลประโยชน์ของสังคมเป็นที่หนึ่ง ประโยชน์ของเราเป็นที่สอง

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าหญ้าปากคอก ไปรู้ไปเห็น เสียงดัง

ที่เราพูดนี่เราพูดเพื่อปกป้องคนที่ปฏิบัติ ทีนี้ปกป้อง เราปกป้องคนที่ชอบธรรม ปกป้องคนที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม คือสติสัมปชัญญะสมบูรณ์โดยสมบูรณ์ แล้วปฏิบัติโดยข้อเท็จจริง แต่โดยปกติ จิตของคน จริตนิสัยของคน จิตที่อ่อนไปรู้ไปเห็น ไปอะไรต่างๆ

การรู้การเห็น เห็นจริงไหม จริง แต่ความเห็นจริงไหม ไม่จริง ไม่จริงเพราะอะไร ไม่จริงเพราะมันเพ้อเจ้อ ถ้าการเห็นจริง จิตมันสงบแล้วมันสงบอย่างไร แล้วถ้ารู้ ถ้าคนเป็น คนบริหารจัดการเป็น คน ดูสิ นักบินอวกาศเขาบังคับจรวดไปอวกาศ เขาบังคับไปที่สถานีอวกาศ เขาไปเปลี่ยนสัมภาระ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตเราสงบแล้ว เราควบคุมได้ คนที่ปฏิบัติแล้วมันต้องมีวุฒิภาวะเจริญเติบโตขึ้น ปฏิบัติทีแรก จิตเรายังไม่มีสติสัมปชัญญะขึ้นมา พอไปรู้เห็นอะไร พอเห็นแล้วเราก็วางไว้ แล้วเราปฏิบัติต่อเนื่องไป ครั้งต่อไปมันจะดีขึ้น พอมันจะส่งออกไป เราก็มีสติเท่าทันความคิดเรา ถ้ามันจะแฉลบใช่ไหม เราก็พุทโธไว้ชัดๆ มันก็ไปไม่ได้ เห็นไหม เหมือนจูงสัตว์ เวลาจูงสัตว์ไป เราจับสายมันไว้ แล้วสัตว์มันจะดื้อ สัตว์มันจะเอาแต่ใจมันน่ะ เราก็พยายามบังคับให้สัตว์นั้นเดินตามไปกับเรา

จิตก็เหมือนกัน ถ้ามันเสียงดังขึ้นมา แสงสีต่างๆ ไปไกลเลยตอนนี้ ไปถึงครูบาอาจารย์ ไปถึงหลวงพ่อมาตรวจจิตเลย หลวงพ่อมาเช็กจิตของหนูเลย

โอ๋ย! กรณีอย่างนี้มันจะต้องจบ เราปฏิบัติเพื่อสัจจะความจริงนะ ถ้าปฏิบัติแล้ว ถ้ามีความเห็นอย่างนี้ ถ้าความเห็นนิมิตต่างๆ ร้อยแปดพันเก้า แล้วก็จะบอกว่ามันเป็นความจริงๆ

มันเป็นความจริง ความจริงถ้าเราไปกราบครูบาอาจารย์ ไปกราบหวังพึ่งบารมีเพื่อบุญกุศลของเรา เห็นไหม เพราะเราบวชใหม่ๆ อยู่บ้านตาด เวลาบิณฑบาตกลับมา บาตรของหลวงตา พระทุกคนอยากจะอุปัฏฐาก คืออยากจะรับกลับมา แล้วสุดท้ายแล้วมันพระเยอะ ก็คนละเล็กคนละน้อยขึ้นมา คือทุกคนอยากได้บุญ

อยากได้บุญตรงไหน เพราะอยากได้บุญกุศลจากครูบาอาจารย์ของเรา อยากได้ปัญญา เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านมีปัญญา เราก็อยากอุปัฏฐากอุปถัมภ์ท่าน เพื่อเวลาเราไปปฏิบัติแล้วเราอยากมีปัญญาอย่างนั้นบ้างไง อยากมีปัญญาแทงทะลุกิเลสเป็นชั้นๆๆ น่ะ แต่เรายังทําเองไม่ได้ เราก็หวังพึ่ง

เวลาหลวงตาบิณฑบาตกลับมานะ เราก็อยู่ด้วยนั่นน่ะ รับกันคนละนิดคนละหน่อย รับบาตรท่านมา ก็อยากจะทําอย่างนั้นน่ะ เพราะนิสัยหลวงตาท่านไม่เหมือนองค์อื่น องค์อื่น เห็นไหม เวลากลางคืนขึ้นมาก็ไปนวดเส้นไปอะไร หลวงตานี่ท่านไม่ให้เข้าใกล้เลย ไม่มีใครเข้าใกล้ สรงนํ้า ท่านสรงของท่านเอง ไม่ให้ใครสรงด้วย ธรรมดาที่อื่นมีสรงนํ้าครูบาอาจารย์ ต้องไปล้อมหน้าล้อมหลัง หลวงตาท่านไม่ให้เลย ท่านสรงของท่าน เราแค่เข็นนํ้าไปให้ท่านเท่านั้น แล้วอย่างอื่น ท่านไม่ให้เข้าใกล้ ท่านไม่ให้เข้าใกล้ตัวท่านเลย ทั้งๆ ที่ท่านเป็นคนอุปัฏฐากหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นวางธรรมและวินัยไว้ วางข้อปฏิบัติไว้ให้พวกเราปฏิบัติด้วย แต่เวลาท่านให้ปฏิบัติในหัวใจ ท่านให้เอาจริงของท่าน

ฉะนั้น สิ่งที่ปฏิบัติให้มันเป็นจริงในนี้ ถ้าเป็นจริงในนี้ ไม่ต้องบอกว่า “โอ๋ย! ไปกราบองค์นั้น ไปว่าองค์นั้นมาอนุโมทนาอย่างนี้ องค์นั้นมาอนุโมทนาอย่างนั้น”

โอ้โฮ! เหนื่อย เจออย่างนี้แล้วเหนื่อยเลยนะ ทั้งๆ ที่เวลาพูดนี่แหละ พูดเพื่อผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาปฏิบัติไป ที่ว่าหลวงปู่มั่นว่าแก้จิตแก้ยาก มันไปรู้ไปเห็นร้อยแปด แล้วรู้เห็นมันคืออะไรล่ะ แล้วนี่เวลาเขียนมาถาม เขียนมาถามหลวงพ่อ เห็นสงเห็นแสง

ไอ้ที่เห็นสงเห็นแสง เวลาเราพูด เราพูดให้กําลังใจทั้งนั้นน่ะ เวลาเราบอก เราบอกว่าถูก พอถูก มันบอกมันเป็นพระอรหันต์แล้ว แล้วมันมาถาม “หลวงพ่อ องค์นั้นเป็นพระอรหันต์แล้ว”

“ทําไมล่ะ”

“ก็หลวงพ่อบอกว่าถูก”

หา! กูยังงงเลยนะ

คําว่า “ถูก” คือปฏิบัติถูกต้องดีงามเท่านั้นน่ะ ถ้าเป็นปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เอ็งจะต้องรู้ตัวเอง ถ้าเอ็งยังไม่รู้จักตัวเองเลย คนอื่นจะมารู้จักเอ็งได้อย่างไร ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เอ็งจะได้ขั้นไหน เอ็งจะรู้ตัวเอง

ไอ้นี่ให้หลวงพ่อๆ เขาด่าหลวงพ่อกันทั่วบ้านทั่วเมืองนะมึง แล้วคนที่ไม่มีเครดิตอย่างหลวงพ่อนี่ไปรับประกันใครได้วะ กูยังรับประกันตัวกูไม่ได้เลย กูยังเอาตัวกูรอดไม่ได้เลย เขายังด่ากูทั่วบ้านทั่วเมืองเลย แล้วมึงบอกว่ากูนี่ไปตรวจเช็กให้มึงเป็นนั่นเป็นนี่ แล้วมันจะมีเครดิตได้อย่างไร เพราะว่าเครดิตกูมันไม่มี เขาด่ากู ๓ โลกธาตุ แต่บอกว่ากูไปรับรองเอ็ง กูไปตรวจจิตเอ็ง เออ! มันก็แปลกเนาะ

นี่พูดให้เห็นไง ให้เห็นว่า เราสังคมปฏิบัตินะ เราสังคมปฏิบัติ เราจะต้องปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม คนที่ปฏิบัติธรรมเขาจะต้องมีสติ มีสมาธิ มีปัญญา การเดิน การเหยียด การคู้ เขายังมีสติปัญญา การพูดการจา การพูด เห็นไหม พูดพรํ่าเพรื่อ พูดเพ้อเจ้อ นี่เขาเรียกว่าคนไม่ใช่ปฏิบัติ คนปฏิบัติเขาสงวนคําพูดเล็กๆ น้อยๆ สื่อสารกันแค่พอรู้เรื่อง

อยู่บ้านตาด เวลาอยู่กับหลวงตานะ เขาไม่ให้พูดเลย เขาให้ใช้ส่งสัญญาณกัน กระแอมๆ คุยกันแค่นี้แหละ เหมือนคนใบ้ กระแอม ไอ้นั่นก็กระแอมๆ เอ๊ะ! คุยอะไรกันวะ เวลาอยู่บนศาลาเขาคุยกันอย่างนี้ บ้านตาดน่ะ กระแอมๆ

เขาไม่ให้คุยกัน เขาไม่ให้เพ้อเจ้อ คนปฏิบัติเขาจะมีสติปัญญาอย่างนี้ คําพูดเขาต้องมีเหตุมีผล พูดฟังแล้ว มันฟังแล้วมันเป็นเรื่องเป็นราว

ไอ้นี่พูด “หลวงพ่อส่งจิตไป”

ก็คนพูดบอกกูไม่เคยไป กูไม่ได้ส่งไป กูนั่งอยู่นี่ เพ้อเจ้อ

ทั้งที่เวลาเราพูด เราพูดเพื่อสังคมปฏิบัตินะ เรารู้ว่าจิตนี้มันแก้ยาก จิตนี้มันรู้เห็นร้อยแปดทั้งนั้นน่ะ เพราะคนปฏิบัติมันต้องผ่านอย่างนี้มาก่อน แล้วผ่านอย่างนี้มาก่อน เขาก็ตั้งสติควบคุมให้ดี พอดีแล้ว มันก็เป็นสัมมา สัมมาคือถูกต้องดีงาม ถูกต้องดีงามถึงจิตสงบมีกําลังแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา แล้วใช้ปัญญาไป ปัญญามันเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาเฉพาะของเรา ปัญญาเฉพาะเกิดจากภาวนามยปัญญา เกิดจากจิตชําระจิต ถอดถอนกิเลสในจิตดวงนั้น มีเฉพาะ เฉพาะจิตดวงนั้น ใช้จบแล้วก็คือจบ คนอื่นเอาไปใช้ประโยชน์ไม่ได้ มันเป็นปัญญาเฉพาะที่เกิดที่นั่น ทําลายกิเลสในใจนั้น แล้วก็ดับลงที่นั่น มันไม่มีเหลือเผื่อแผ่ไปถึงใคร

มีแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้เผื่อแผ่เรา ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมๆ ธรรมคือสัจธรรมที่ท่านวางไว้ เราศึกษาเอามาเป็นประโยชน์ แต่มันก็เป็นเฉพาะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ชําระล้างกิเลสในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็ต้องเกิดศีล สมาธิ ปัญญา เกิดจากปัญญาเฉพาะในใจของเรา ไม่ต้ององค์นั้นมา องค์นี้มาๆ

เอ็งจะสร้างหนังหรือ ทวิภพสิ ไม่ใช่ เราปฏิบัติของเราตามความเป็นจริงนะ ถ้าเป็นจริงมันจบ

นี่มันไปใหญ่ไง เราตอบปัญหา ภาษาเรา เราก็เป็นพระองค์หนึ่งที่โดนเสียดสีมาพอสมควร นี่การประพฤติปฏิบัติ หลวงตาท่านบอกว่าท่านปฏิบัติแล้วท่านถึงไม่พูดกับใคร ถ้าพูดออกไป คนที่ไม่เข้าใจเขาหาว่าเราบ้า ถ้าคนที่สงสัยก็หาว่าเราขี้โม้

แต่ถ้าคนเป็น “เอ๊อะ! เอ๊อะ! เอ๊อะ!” คนที่ปฏิบัติเขาเป็น เขาอยาก “เอ๊อะ! เอ๊อะ!” เขาหาอยู่ไง “เฮ้ย! พูดถูก” คนเป็นร้องอย่างนี้เลยล่ะ ไอ้คนไม่เป็นว่าขี้โม้...ก็มันไม่รู้ มันไม่รู้ มันสัมผัสไม่ได้ มันจะรู้อะไร

แต่ถ้าคนรู้คนแสวงหานะ โอ้โฮ! ร้องเอ๊อะ! เอ๊อะ! เลย เอ๊อะ! เอ๊อะ! ไม่เอ๊อะธรรมดา ต้องหาองค์นี้ให้เจอ ต้องไปให้ได้ ต้องเข้าไปหาถึงท่าน ถ้าคนเป็นนะ แต่คนไม่เป็น อีกเรื่องหนึ่ง

แต่ไอ้คําถามนี้ “หายสงสัย” มันเพ้อเจ้อ เพ้อเจ้อจนเราไม่อยากจะพูด พูดไปแล้วมันไม่เป็นประโยชน์ไง ฉะนั้นถึงว่า ถามหลวงพ่อมาเยอะแล้วแหละ ทีนี้ก็ถามหลวงพ่ออีก

ฉะนั้น เราถึงว่าจะเป็นอะไรไง จะเป็นอะไร จะทําอะไร ให้มีสติสามัญสํานึก ให้เป็นถูกต้องดีงาม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เอวัง

จากใจของเราเป็นมนุษย์มีอิสรภาพ
แต่มันมีเวรมีกรรมครอบงํามันไว้ไง
นี้เราทําคุณงามความดี เราประพฤติปฏิบัติ ทาน ศีล ภาวนา
เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
ปฏิบัติบูชาหัวใจของเรา
เห็นไหม ปลดปล่อยพุทธะ
ปลดปล่อยหัวใจของเราให้ปลอดโปร่ง
ปลดปล่อยสิ่งที่เราเคยสร้างเวรสร้างกรรมไว้
มันปลดปล่อยของมัน
พอมันปลดปล่อยของมัน มันจบสิ้น
ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม
มันสมควร มันสมควรสมดุลพอดี มันถึงปลดปล่อย

๔

ปลดปล่อย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๖ กันยายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เล่าประสบการณ์การภาวนาครับ”

กราบเท้าหลวงพ่อ กระผมขอเล่าประสบการณ์การภาวนา พร้อมกราบขอบพระคุณหลวงพ่ออีกครั้งหนึ่งครับ เป็นโอกาสดี เป็นวันอาทิตย์ ไม่ได้ทํางาน ตื่นมา ผมเลยสวดมนต์และภาวนา เริ่มแรกคือจิตใจไม่นิ่งพอ พุทโธก็ติดขัด ผมเลยใช้ปัญญาอบรมสมาธิบ้าง ผมก็เริ่มคิดถึงบุญคุณพ่อแม่ที่เลี้ยงดูอบรมสั่งสอนมาตั้งแต่เด็กๆ หลังจากนั้นก็มาทบทวนเรื่องราวที่ผ่านมาในช่วงนี้ของตัวเอง ใจเลยนิ่งขึ้น หลังจากนั้นผมก็กลับมาพุทโธต่อ และสักพัก ผมก็นึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใจผมก็คิดถึงแสงรัศมีของพระองค์ หลังจากนั้นร่างกายก็อ่อนไปหมด อบอุ่นมาก ขนลุกตลอดเวลา หลายต่อหลายครั้ง ผมก็พุทโธต่อไป ทันใดนั้น ใจก็คิดถึงเรื่องที่ผมเคยมีคําหยาบเวลาคิดถึงพระรัตนตรัย หลังจากนั้น ผมก็ร้องไห้ นํ้าตาร่วงลงมาอย่างไม่หยุด ในใจก้มกราบแล้วกราบอีกในความสํานึก ความรู้สึกเหมือนกราบขอโทษพ่อแม่ (แต่ยิ่งกว่านั้นหลายเท่า)

ผมทั้งร้องไห้ ทั้งขอขมา คิดว่า ในอดีตเราคงเป็นคนโง่ที่เคยกล่าวติเตียนพระองค์ พร้อมทั้งสํานึกในบาปนี้อยู่นานมาก ร้องไห้สะอึกสะอื้นเหมือนเด็กๆ มันมีความรู้สึกปีติใจอย่างมาก เกินกว่าที่จะบรรยายเป็นตัวหนังสือได้

หลังจากหยุดร้องแล้วก็พุทโธต่อ ความรู้สึกทั้งโล่ง ว่าง เงียบสงบ อบอุ่นมากครับ พร้อมทั้งก้มลงกราบที่พื้นอีก ๓ ครั้ง หลังเลิกภาวนาแล้วผมรู้สึกเหมือนชีวิตกลับมาเริ่มนับหนึ่งใหม่ จากที่แต่ก่อนนั้นติดลบ และปฏิญาณตนต่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อย่างสุดหัวใจ อธิษฐานกับตัวเองว่า ให้หมั่นมุ่งทําแต่ความดี ฝึกหัดฝืนใจเวลามีกิเลสมาครอบงํา หมั่นฝึกหัดภาวนาครับ และผมก็สํานึกในเมตตาของหลวงพ่อขึ้นมาที่ได้ชี้แนะทางให้ผมในเรื่องนี้ และรีบกลับมาเล่าเรื่องนี้เพื่อกราบขอบพระคุณหลวงพ่อด้วยครับ

ตอบ : อันนี้เวลาเขาขอบพระคุณ เห็นไหม เวลาคนเรามันมีสิ่งใด เราเกิดมา เราเกิดมาโดยอวิชชา เราเกิดมาด้วยความไม่รู้ แต่ความไม่รู้นี้ ถ้ามันทําสิ่งใดที่เป็นบาปอกุศล มันจะติดหัวใจนี้มา การติดหัวใจนี้มา เวลาเรา เราเป็นมิจฉาทิฏฐิคือความเห็นผิด พอความเห็นผิด เราเชื่อมั่นในความเห็นของเรา เราทําสิ่งใดเราคิดว่าเป็นความถูกต้องดีงามไง เราก็ทําด้วยความเต็มไม้เต็มมือ

การทําด้วยความเต็มไม้เต็มมือ เขาเรียกว่าทําด้วยความมั่นใจ มั่นใจสิ่งใด มั่นใจว่าตัวเองทําถูกต้องดีงามก็ทําด้วยความเต็มไม้เต็มมือของตัว แต่ความจริงมันเป็นมิจฉาทิฏฐิความเห็นผิด พอทําสิ่งใดไปแล้วมันเป็นเวรเป็นกรรม พอเป็นเวรเป็นกรรม กรรมมันให้ผลๆ

ทีนี้เวลากรรมให้ผล เวลาคนเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เราเกิดเป็นมนุษย์นะ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองมาก ดูสิ ศรัทธาของชาวพุทธ คนเวลาเขาทําบุญกุศลกัน เวลาเขาภาวนากัน เราเห็นแล้วเราก็อยากจะประพฤติปฏิบัติ

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แต่จิตใจของเรา อดีตชาติ สิ่งที่มันฝังมา กรรมเก่าๆ มันมีสิ่งนั้นมา ถ้ามีสิ่งนั้นมา เวลาเข้ามา ยิ่งถ้าอยู่ห่างๆ มันก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ ยิ่งเข้าใกล้ชิดเท่าไรนะ แรงต้านในใจมันจะมีขึ้น แรงต้านในใจมันจะมี มันจะทําให้เรามันมีความเห็นผิด มีการตําหนิ มีการต่างๆ ไอ้นี่มันเป็นสิ่งที่สุดวิสัย มันเป็นความคิดใต้สํานึก จิตใต้สํานึกมันคิด จิตใต้สํานึกมันแสดงออก ทั้งๆ ที่เราก็อยากเป็นคนดี

เราเกิดในปัจจุบันนี้ เราเกิดเป็นมนุษย์ วัฒนธรรมประเพณีมันมีของมันอยู่ วัฒนธรรมประเพณี ดูสิ เวลาทางโลกเขา เขาบอกเวลาพระทําผิด ยกให้ผ้าเหลือง ผ้าเหลือง จะติเตียนกลัวเป็นบาปเป็นกรรม

แล้วถ้ายกให้ผ้าเหลือง ที่เสาชิงช้า ผ้าเหลืองเยอะแยะเลย ทําไมไม่ยกให้เขาบ้างล่ะ นี่ประเพณีวัฒนธรรมคิดกันอย่างนั้นไง ยกให้ผ้าเหลืองๆ คือว่าเกรงใจพระ ว่าอย่างนั้นเถอะ พระจะทําอะไร โยมก็ไม่กล้าติไม่กล้าเตียน ก็เลยคิดว่ายกให้ผ้าเหลืองไปไง

แต่ถ้ามีสติมีปัญญา เวลาประเพณีวัฒนธรรม เราเคารพบูชาของเรา เราก็อยากประพฤติปฏิบัติของเขา แต่ใจ ใจมันมีสิ่งโต้แย้ง สิ่งต่างๆ อันนี้มันเป็นเหตุสุดวิสัย กรรมเก่ากรรมใหม่ เวลากรรมเก่ามันสร้างสมมา มันเป็นจริตเป็นนิสัย เป็นความคิด เป็นเรื่องจิตใต้สํานึก ฉะนั้น ถ้าเป็นจิตใต้สํานึก เวลามันกวนใจเรา เวลากวนใจใคร คนนั้นก็เดือดร้อน เราคิดดี เราทําดี เราปรารถนาดี เราอยากจะทําสิ่งที่ดีทั้งนั้นเลย แต่ทําไมมันคิดเข้ามาในใจ มันมีสิ่งนี้รบกวนตลอดเวลา

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านสอน ท่านสอนให้ขอขมาลาโทษ ให้ขอขมาลาโทษ ก็เหมือนในปัจจุบันนี้เราสํานึกผิด เรารู้ว่าสิ่งนี้มันไม่ดีงาม ไม่ดีงาม เราก็ไม่ได้ทํา เพราะตั้งแต่เด็กเกิดมา เราก็ทําดีมาตลอด เกิดมา พ่อแม่พาเข้าวัดเข้าวามา เกิดมานี่พ่อแม่ดูแลมา เรารู้ความได้ เราก็ไม่เคยทําอะไรชั่วช้า ทําไมมันมีความคิดอย่างนี้ เห็นไหม เราก็สืบสาวราวเรื่องไม่ได้ ถ้าเราสืบสาวราวเรื่องไม่ได้ สิ่งนี้มันเป็นกรรมเก่า มันเป็นสิ่งที่ฝังใจมา

ทีนี้ฝังใจมา ครูบาอาจารย์ เห็นไหม เราไปแก้อดีตไม่ได้ เราแก้ประวัติศาสตร์ไม่ได้ แต่เราแก้ที่ปัจจุบันนี้ได้ การแก้ที่ปัจจุบันนี้นะ ให้ขอขมาลาโทษ ให้ขอขมาลาโทษ การขอขมาลาโทษ พอขอขมาลาโทษ เหมือนกับคนผิด คนผิดแล้วสํานึกผิด คนคนนั้นมันก็สบายใจขึ้น สบายใจขึ้นนะ

แต่กรณีนี้กรณีผู้ถาม เวลาผู้ถาม เวลาเขาทําของเขามา แต่ตอนนี้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เขามีสติมีปัญญา เขาถอดถอน ถอดถอนไอ้ความฝังใจ ถอดถอนจิตใต้สํานึก จิตใต้สํานึก อะไรไปถอดถอนมัน

จิตใต้สํานึก เห็นไหม ดูสิ ทางจิตวิทยา เวลาไปหาจิตแพทย์ จิตแพทย์เวลาเขาขุดคนที่ผิดปกติ เขาจะต้องพยายามใช้ทางวิชาการของเขาเข้าไปขุด ขุดขึ้นมาให้เป็นปกติไง

แต่อันนี้เราไม่ใช่จิตวิทยา นี่ธรรมโอสถ นี่การปฏิบัติธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าสมควรแก่ธรรมนะ เรามีสติปัญญาของเรา สติปัญญา เรามีสติปัญญา สิ่งที่เราทํามาแล้วมันเป็นอดีต เราแก้ไขไม่ได้ เราแก้ไขในปัจจุบันนี้ เราสํานึกผิด เราขอขมาลาโทษ ขอขมาลาโทษของเราบ่อยครั้ง เหมือนคนสํานึกผิด เจอทีไรเราก็สํานึกผิดของเราตลอดไป นี่กิเลสมันไม่มีช่องทางที่มันจะเพิ่มมากขึ้น กิเลสมันมีแต่จะลดน้อยลง สิ่งใดที่เป็นบาปเป็นกรรม ขอขมาลาโทษ

ให้อภัยเป็นทาน อภัยทานต่างๆ การให้อภัยต่างๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนั้น เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติ เขาบอกว่าเขาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลานั่งของเขาไป ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ คิดถึงบุญคุณพ่อแม่ คิดถึงต่างๆ

เราคิดถึง ถ้าคิดถึงมีสติปัญญา เขาเรียกปัญญาอบรมสมาธิ เวลาเรานั่งกันอยู่นี่

กับพ่อแม่เราไม่กล้าพูด เราไม่กล้าบอกว่าเรารักพ่อรักแม่ เราไม่กล้าเวลาแสดงออกอย่างนั้น แต่ในใจเราคิดได้ ถ้าในใจเราคิดได้ เราคิดถึงบุญคุณ พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก พ่อแม่ให้ชีวิตนี้มา พ่อแม่เลี้ยงดูมา แล้วพ่อแม่ปู่ย่าตายายของเรานับถือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็นับถือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเราระลึกถึง นี่มันมีปัญญาไล่เข้ามาๆ สิ่งที่จะคิดชั่วร้าย มันคิดชั่วร้ายออกไปไม่ได้หรอก เพราะเรามีสติปัญญา เราพาใจเราคิดแต่เรื่องดีๆ เห็นไหม

เวลาเราพุทโธๆ เราพุทธานุสติ เราก็พาใจเราอยู่กับพุทโธ พาใจเราระลึกพุทโธ พุทโธจนใจเป็นพุทโธ ใจเป็นพุทโธ ใจก็เป็นพุทธะ ใจเป็นพุทธะ ใจก็เป็นสัมมาสมาธิ ใจเป็นสัมมาสมาธิ ยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนา เราก็จะไปชําระล้างกิเลส อันนั้นเป็นมรรค

แต่อันนี้เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ อบรมสมาธิให้มันสํานึก เห็นไหม สํานึกถึงความถูกต้องชอบธรรม สํานึกถึงความดีงาม เวลามันสํานึก เวลาเขาปฏิบัติขึ้นไปแล้วมันดีมาก เขาว่ามันดีมากนะ มันดีมากคือมันสงบเข้ามาแล้วมันมีอํานาจวาสนา มีอํานาจวาสนา เขาคิดต่อเนื่องไป

เวลาจิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา จิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง จิตสงบแล้วนั่นคือสัมมาสมาธิ นั่นคือสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ปฏิสนธิจิต นี่ปฏิสนธิจิต จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้พาเวียนว่ายตายเกิด

แต่ของเรา ความคิด ความคิดเกิดจากจิต ความคิดไม่ใช่จิต ฉะนั้น เราผ่านความคิด ความคิดคือปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิมันทะลุความคิดนี้ไป เข้าไปสู่จิต พอเข้าไปสู่จิต จิตมันมีกําลัง จิตมีกําลัง จิตใช้ปัญญา ถ้าจิตใช้ปัญญา จิตระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม เวลาระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระลึกถึงบุญคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ นี่เขาบอกเลย เขาบอกๆ ถ้าคนไม่ได้เป็นมันจะบอกอะไร ถ้าคนไม่เป็นนะ

เขาบอกว่า “พอคิดระลึกแล้วร่างกายนี้อ่อนไปหมดเลย เกิดความอบอุ่น ขนลุกตลอดเวลา เป็นหลายครั้งหลายหน”

นี่เวลามันให้ผล เวลาให้ผล นี่ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันเป็นขึ้นมาในหัวใจไง มันเป็นขึ้นจากตัวของเราเองไง ไอ้เราระลึก เราก็ระลึกไป จิตใต้สํานึกๆ เวลาเข้าไปถึงจิตใต้สํานึก เข้าไปถึงสัมมาสมาธิ เข้าไปถึงจิต นี่จิตแท้ จิตที่เป็นสัมมาสมาธิ จิตที่เป็นสัมมาสมาธิยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันก็เป็นมรรค

จิตของเราเป็นความคิด เป็นความคิด เป็นจินตนาการ เป็นสัญญาอารมณ์ แล้วก็คิดไป ของอย่างนี้มันก็ต้องทํา เวลาทําอย่างนี้ เพราะมีการกระทํา ทําอย่างนั้นคือปัญญาอบรมสมาธิ

ความคิด ถ้ามันปล่อยให้มันคิด กิเลสมันพาคิด คิดไปเรื่องของกิเลส ถ้ามีสติปัญญา เราคิดเหมือนกัน แต่ธรรมพาคิด คิดถึงบุญคุณพ่อแม่ คิดถึงความเลี้ยงดูมา คิดถึง เห็นไหม เวลาคิดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาบอกว่า โอ้โฮ! ร่างกายเขาอ่อนเปียกเลย อบอุ่น ขนลุกขนพอง

นี่เราถึงบอกว่า ถ้ามันเป็นความจริง เป็นความจริงอย่างนี้

เวลาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านพยายามค้นคว้าของท่านนะ แล้วท่านรื้อค้นของท่านเอง ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบุพเพนิวาสานุสติญาณ ญาณระลึกอดีตชาติได้ จุตูปปาตญาณ ญาณระลึกถึงว่า ถ้าจิตนี้ยังไม่ถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ มันจะไปเกิดได้ อาสวักขยญาณ ญาณชําระล้างกิเลส

หลวงปู่มั่นท่านไปพิจารณาของท่านนะ ท่านบอกว่าท่านเคยปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือปรารถนาพุทธภูมิ มันถึงภาวนาไปไม่ได้ไง พอภาวนาไปไม่ได้ เวลาท่านจะลา นี่เวลาท่านจะลา

เวลาเราจะลากัน เราก็นึกลากันอย่างนี้ แล้วก็ทําเป็นของเล่น แต่หลวงปู่มั่นท่านทําสมาธิเข้ามาอย่างนี้ เห็นไหม

ที่เขาบอกว่าเขาทํา เวลาเขาระลึกถึง ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้าไป เวลาใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้าไป จิตมันสงบเข้าไป ระลึกถึงบุญคุณของพ่อแม่ โอ้โฮ! นํ้าตาร่วง นํ้าตาไหล คิดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ร่างกายนี้อ่อนหมด จิตมีความอบอุ่น ขนลุกขนพอง

นี่มันถึงจิต แล้วลาตรงนี้ หลวงปู่มั่นไปลาพระโพธิสัตว์ ไปลาพุทธภูมิ ไปลาตรงนี้ พอลาเสร็จแล้วมันปลอดโปร่ง เออ! ลาพุทธภูมิแล้ว เวลาท่านจิตสงบแล้ว ท่านยกขึ้นสู่พิจารณากาย พอพิจารณากายออกมา เออ! มันต้องเป็นอย่างนี้สิ พิจารณาไปแล้วมันถอดมันถอน มันละ มันเบามันบาง

เมื่อก่อนพอจิตสงบแล้วพิจารณากาย ออกมาแล้วนะ มันก็ปกติ พิจารณากายไปแล้วมันก็เหมือนทางตันน่ะ พิจารณาไปแล้วก็เหมือนหน้าผาตัดน่ะ มันไปไม่ได้ เพราะอะไร เพราะความปรารถนาพระโพธิสัตว์ เวลาเขาลากัน เขาไปลากันในสมาธิ ลากันที่จิตนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตเขาสงบ เห็นไหม เวลาเขาสงบ ฉะนั้น จิตเขาสงบแล้วเขาไปรื้อไปถอนสิ่งที่มันคาใจไง เรามันโง่นัก สมัยหนึ่งเราโง่นัก เราเคยติเตียน เราเคยว่ากล่าวไว้ เวลามันไปขออภัย ไปขอลากัน มันเป็นประโยชน์ แล้วพอทําได้ ปลดปล่อยหมดเลยนะ คิดดูสิ หัวใจเรามันมีสิ่งใดตกค้างไว้ในใจ ตะกอนในใจมันเหมือนจิตใต้สํานึก เวลามันมีสิ่งใดที่มันฝังใจอยู่ แล้วเราอยากจะปลดเปลื้องมันออก

แต่คําว่า “กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน” กรรมคือการกระทํา เราได้กระทําไว้ มันต้องมีผล เราได้กระทําไว้ ทั้งๆ ที่สํานึกว่ามันผิดนี่ แต่เราเคยทําไว้ มันก็มีผลปักอยู่กลางหัวใจนี้ไง จะทําสิ่งใดแล้วมันมีอะไรสิ่งใดอยู่ในหัวใจตลอด แล้วทําอย่างไรล่ะ

เวลาเขาใช้ปัญญาอบรมสมาธิแล้วระลึกถึง จิตสงบแล้ว เวลาระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันปลอดโปร่งหมดเลย มันปลอดโปร่ง สุดท้ายเขาบอกเวลามันเป็นอย่างนั้น ร้องไห้ “จากนั้นผมร้องไห้ไม่หยุดไม่หย่อน ก้มลงกราบแล้วกราบเล่า กราบด้วยความสํานึก ความสํานึกเหมือนกราบพ่อแม่ แต่ยิ่งกว่าหลายเท่า ผมร้องไห้แล้วกราบขอขมา”

คําว่า “ร้องไห้” เห็นไหม เหมือนกับเรา เวลาเราขออภัย เราขอโทษเขา เราก็สํานึกผิด เราก็เสียใจ นี้ธรรมดาลูกผู้ชายเนาะ ใครจะร้องไห้ให้ใครเห็นวะ แต่เวลาอยู่ในห้องนี่ร้องไห้คนเดียว ร้องได้ ร้องแล้วร้องเล่าเลย กราบเลย นํ้าตาลูกผู้ชายเว้ย

ทีนี้มันผิดแล้ว ความผิดอันนี้มันผิดเพราะกิเลส ผิดเพราะความไม่เข้าใจ พอผิดแล้วเขาถึงมาคิดได้ แล้วมาคิดได้เองว่า เราเป็นคนโง่ที่เคยกล่าวติเตียนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พร้อมทั้งสํานึกบาปที่อยู่มานาน ร้องไห้สะอึกสะอื้นเหมือนเด็กๆ เหมือนมีความรู้สึกปีติอย่างมากเกินกว่าที่จะบรรยายได้

นี่เวลาเป็นสมาธิมันละเอียดลึกซึ้ง มันเป็นปัจจัตตัง เวลาพูด เวลาคนไปถามปัญหาหลวงตา หลวงตาบอก “เออ! รู้แล้ว เรารู้แล้ว พูดแค่นี้เรารู้แล้ว”

แต่ไอ้คนพูดก็อยากจะพูด อยากจะพูด เพราะมันพูดได้นิดเดียว พูดได้นิดหนึ่ง ไอ้ความเป็นจริงมันมากมาย อยากจะพูด อยากจะพูด

หลวงตาบอก “เออ! เรารู้แล้ว เรารู้แล้ว ไม่ต้องพูด”

คนเป็นกับคนเป็นฟังทีเดียวก็รู้ คนไม่เป็นไม่เห็นตรงนั้น มันพูดอธิบายแล้วอธิบายเป็นทางวิชาการ โอ๋ย! มันพูดได้ ๕ วัน แต่ฟังไม่ได้เรื่องเลย ๕ วันนี้ไม่เข้าสู่ความจริงเลย มันบรรยายได้ ๕ วัน เพราะอะไร เพราะมันใช้ตรรกะ มันพูดไป เปรียบเทียบไป

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ พูดคําเดียวก็รู้แล้ว แต่ไอ้คนรู้ก็อยากจะพูดมาก นี่สิ่งที่เป็นไป

อันนี้เราถึงบอกว่า เขาบอกว่ามันเกินบรรยาย สิ่งที่เขาเป็น เกินบรรยายเป็นตัวหนังสือ หลังจากหยุดร้องไห้แล้วพุทโธต่อ เกิดความรู้สึกโล่ง ว่าง สงบ เงียบ อบอุ่นมาก พร้อมทั้งก้มลงกราบแล้วกราบเล่า

เวลาสิ่งที่มันเหมือนคนเป็นโรคแล้วหายจากโรค เห็นไหม คนเป็นโรคสิ่งใดก็แล้วแต่ เวลารักษาหายแล้วเราก็สบายใจปลอดโปร่งมาก นี่ก็เหมือนกัน สิ่งนี้มันตกค้างอยู่ในใจ ไอ้นี่มันตกค้างอยู่ในใจ

แต่บางคนไม่มีนะ ส่วนใหญ่ไม่มี แต่สิ่งที่มีก็เยอะ เพราะคนที่เป็นอย่างนี้ทั้งเป็นพระ เป็นต่างๆ มาปรึกษาเราเยอะ แต่ของเรา ยกตัวนิดหนึ่ง เราไม่เคยเป็น ค่อยยังชั่วหน่อย ถ้าบอกว่า “อะไรๆ หลวงพ่อก็ว่าเคยเป็น หลวงพ่อเคยเป็นทั้งนั้นเลย”...อันนี้ไม่เคยเป็น แต่ถ้าปฏิบัติ เคย เวลาจิตเสื่อมนี่โอ้โฮ! ทุกข์มาก

นี่เวลาคนมันเคยเป็น เคยเจริญแล้วเสื่อม มันถึงห่วง มันถึงคอยบอกไง อันนี้คนที่ปฏิบัติใหม่มันก็ไม่เคยเป็น มันก็นึกไม่ถึงไง ก็คิดว่าเหมือนกับเรียนหนังสือ สอบแล้วก็จบไง สอบแล้วก็คือได้ สอบแล้วผ่านแล้วก็ผ่าน ความรู้เราอยู่ตรงนั้นน่ะ

แต่สติ สมาธิ ปัญญา มันไม่เป็นอย่างนั้น เวลาได้นี่สดชื่นมากเลย เวลามันเสื่อมแล้ว โอ๋ย! คอตกเลย ไฟแดงๆ นี่แหละ ร้อนทั้งตัว ไฟเผาทั้งตัว นี่เวลามันเสื่อม หมดอย่างนั้นเลย แล้วกว่าจะเอาคืนมา มันต้องดับไฟ ดับไฟให้ได้ก่อน ดับไฟเสร็จแล้วค่อยมาพุทโธใหม่ โอ๋ย! ถึงตอนนั้นแล้วมันจะรู้จักนะ นี่พูดถึงว่าไอ้อย่างนี้เคยเป็น เป็นบ่อยมาก ไอ้เจริญแล้วเสื่อม

ทีนี้พอเจริญแล้วเสื่อม หลวงตาถึงบอกว่า ใครไม่เคยเป็นไม่รู้ แต่ถ้าใครเคยเป็น แต่ส่วนใหญ่แล้วพวกเราถ้าคนมันไม่เคยเป็น เหมือนเราไม่เคยรวย ไม่เคยรวยแล้วไม่เคยหมดตัว ถ้าไม่เคยรวย ไม่เคยหมดตัว มันก็เรื่องปกติ แต่ถ้าเคยรวยแล้ว แล้วหมดตัวนะ โอ้โฮ! มันฝังใจ ขอให้กูรวยอีกทีเถอะ กูจะไม่ประมาทอีกเลย ขอให้กูรวยอีกที

เวลามันรวยไปแล้วมันใช้จ่ายฟุ่มเฟือย มันหมดตัวเลยไง แล้วก็ไปหาอีกๆ นั่นน่ะ ไอ้คนไม่เคยรวยมันไม่รู้ว่ารวยเป็นอย่างไร แล้วก็ไม่เคยหมดตัวด้วย มันก็เลยว่างๆ ว่างๆ กันอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าใครเคยรวยนะ แล้วหมดตัวนะ แล้วมันต้องมาสร้างเนื้อสร้างตัวใหม่ มันจะรู้เลยว่ามันทุกข์ยากขนาดไหน ตั้งแต่นั้นมามันจะรักษาอย่างดีเลย นี่พูดถึงว่าเวลาเจริญแล้วเสื่อมนะ

ฉะนั้น สิ่งที่เป็น ใครเป็น เขาเรียกว่าเวรกรรม เราถึงบอกว่า กรรม เราทําของเรามา เราต้องยิ้มสู้ ยิ้มสู้กับสิ่งที่เราทํามา ไม่เหมือนเขา จิตใจเราไม่เหมือนเขา จิตใจเราไม่เท่าเขา บางทีคนที่เขาไม่สนใจศาสนาเลย จิตใจเราดีกว่าเขา ถ้าเขาไม่สนใจเลยนะ เขาเกิดมาเป็นคน แล้วเขามีโอกาส มีอํานาจวาสนาด้วย แต่เขาไม่ทํา แต่เราทํา นี่คือโอกาสไง โอกาสที่เขาโยนทิ้งไป

โอกาสของคน โอกาสของคนเรามีปัญญา มีการศึกษา มีการกระทําใช่ไหม นี่โอกาสของคน ทุกคนมีสิทธิ์หมดเลย แต่เขาโยนทิ้งไป เขาไม่เอา ถ้าจิตใจเราดีกว่า เราดีกว่าเขา แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติแล้ว เออ! เราสู้ท่านไม่ได้ เราอยู่ตรงกลาง แต่ก็ยังพยายามทําของเรา นี่พูดถึงถ้าแก้ไขได้นะ

สิ่งที่พูด เราพูดบ่อยมาก เวลาคนที่เขามีปัญหา เวลาการกระทํานะ เวลาขอขมาแบบพิธีกรรม โดยธรรมชาติ เหมือนเด็ก เด็กมันทําอะไรไม่ได้หรอก เด็กนี่พ่อแม่เลี้ยงมาทั้งนั้นน่ะ ที่เด็กทําอะไรไม่ได้ เด็กมันสํานึกผิด ก็ให้สํานึกผิดแบบเด็กๆ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราภาวนายังจิตมันไม่สงบหรือมันเป็นไปไม่ได้ เราก็ขอขมากันแบบเด็กๆ คือขอขมาลาโทษ สวดมนต์ ทําวัตรเย็นน่ะ เราขอขมาไป สพฺเพ สตฺตา สัตว์ทั้งหลาย เพื่อนเกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น เป็นสุขๆ เถิด นี่ถ้าเราแผ่เมตตาของเรา แต่ถ้าเราขอขมาลาโทษ เราก็ขอขมาลาโทษของเรา

นี่พูดถึงเวลาเขาบอกเขามีความสุขมาก จิตเขามีความอบอุ่นไง หลังเลิกภาวนาแล้ว นี่ความรู้สึกของเขา ความรู้สึกของคนที่มันมีสิ่งใดปักหัวใจไว้ แล้วเวลามันถอดมันถอนไง “หลังเลิกภาวนาแล้ว ความรู้สึกเหมือนชีวิตนี้กลับมานับหนึ่งใหม่ นับจากแต่ก่อนนั้นติดลบ พอมันภาวนาเสร็จแล้ว มันปลอดโปร่ง มันโล่ง”

คือว่ามันถอดถอนไอ้ความวิตกกังวล ถอดถอนสิ่งที่ปักคาหัวใจไว้แล้ว

“ชีวิตนี้เหมือนนับหนึ่งใหม่”

คือมันไม่มีอะไรแล้ว ไอ้สิ่งที่มันกระทบกระเทือนหัวใจนี่จบแล้ว เราถอดถอนได้ เราทําอะไรเราปลดปล่อยได้ เราปลดปล่อยใจเราให้อิสระไง จากใจของเราเป็นมนุษย์มีอิสรภาพ แต่มันมีเวรมีกรรมครอบงํามันไว้ไง นี้เราทําคุณงามความดี เราประพฤติปฏิบัติ ทาน ศีล ภาวนา เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิบัติบูชาหัวใจของเรา เห็นไหม ปลดปล่อยพุทธะ ปลดปล่อยหัวใจของเราให้ปลอดโปร่ง ปลดปล่อยสิ่งที่เราเคยสร้างเวรสร้างกรรมไว้ มันปลดปล่อยของมัน พอมันปลดปล่อยของมัน มันจบสิ้น ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันสมควร มันสมควรสมดุลพอดี มันถึงปลดปล่อย

เราคิดเอาเองไง เรามีความทุกข์ไง เราก็อยากปลดปล่อย เราก็อยากทําให้เรามีความสุข เราคิดว่าเราทําของเราได้ไง แต่ถ้าคนเขาเป็นจริงของเขา เขาทําของเขา ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม “ชีวิตนี้เหมือนนับหนึ่งใหม่ จากที่เคยติดลบมา แล้วปฏิญาณตนว่าตนจะถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อย่างสุดหัวใจ”

อย่างสุดหัวใจเลยนะ อย่างสุดหัวใจเพราะมันไปรู้ไปเห็น มันสุดหัวใจเลย แล้วทําของเรา ต่อไปนี้เราจะเชื่อมั่นของเรา

ถึงบอกว่า ศรัทธา อจลศรัทธา ศรัทธาของเราคลอนแคลนนะ ศรัทธาของเราหวั่นไหวได้ ศรัทธาของเราไปเจอใครชักนํา ใครชี้นํา เราอาจจะไปกับเขาได้ นี่ศรัทธา ถ้ามันประพฤติปฏิบัติเข้าไปเห็นความจริง นี่อจลศรัทธา

อจลศรัทธา เกิดตั้งแต่ปุถุชน กัลยาณปุถุชน ปุถุชนคนหนา ปุถุชนคนที่ยังพึ่งตัวเองไม่ได้ ปุถุชน สิ่งใดมันยังชักนําไป รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันยังมีอํานาจเหนือใจดวงนั้น แต่ใจดวงนั้นพิจารณาของเรา เดี๋ยวใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เห็นไง รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

เป็นบ่วงมารัดคอ เป็นพวงดอกไม้มันหลอกมันล่อ รูป รส กลิ่น เสียงนี่ รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากของมนุษย์ต่างหาก กิเลส

รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตร ของที่มันเลอเลิศในโลกนี้มนุษย์สร้างขึ้นมา มันมีกิเลสหรือ มันไม่มีหรอก มนุษย์สร้างขึ้นมา แล้วก็มนุษย์ด้วยกันไปติดมัน ตัณหาความทะยานอยากของมนุษย์ต่างหากคือกิเลส

ฉะนั้น รูป รส กลิ่น เสียง มันก็เป็นเครื่องล่อ แล้วเรามีกิเลสอยู่ใช่ไหม เรามีกิเลสอยู่ เราก็ชอบไง รูป รส กลิ่น เสียง เราก็ไปชอบมัน ถ้าไปโดนมันหลอก มันก็ผูกคอเอา นี่คนหนา ปุถุชน

เราใช้ปัญญา เราพิจารณา รูป รส กลิ่น เสียง ก็รูป รส กลิ่น เสียง มันก็มีของมันธรรมชาติ ทําไมเราโง่ไปติดมันน่ะ พอปัญญามันไล่เข้ามาต่อเนื่องบ่อยๆ ครั้งเข้า เวลามันปล่อย มันขาดนะ มันขาด หมายความว่า รูป รส กลิ่น เสียงไม่มีอํานาจเหนือใจดวงนี้ ถ้ารูป รส กลิ่น เสียงไม่มีอํานาจเหนือหัวใจดวงนี้ หัวใจดวงนี้มีสติมีปัญญาอย่างที่ว่าเจริญไม่เสื่อมนะ นี่มีสติปัญญา ยิ้มๆ จะรูป รส กลิ่น เสียงอย่างไร ยิ้มๆ ผ่านตลอด ถ้าจิตมันดี แต่ถ้าเสื่อม ติดอีกแล้ว แต่ถ้าจิตมันดีนะ ยิ้มๆ เลย รูป รส กลิ่น เสียงนี่ อะไรก็หลอกกูไม่ได้ ไม่ได้หรอก เป็นอจลศรัทธา

ศรัทธาคือคนหนา ศรัทธาคือคนยังเปลี่ยนแปลงได้ ศรัทธายังหลงใหลได้ อจลศรัทธาคือศรัทธาที่มั่นคง ศรัทธาที่ไม่คลอนแคลน ศรัทธาที่ไม่คลอนแคลนมันต้องมีปัญญา เพราะปัญญามันรู้เท่า รูปรสอันวิจิตรมันไม่ใช่กิเลส มันไม่ใช่ แล้วใครไปหลงมันน่ะ แล้วใครไปติดมันน่ะ นี่ไง ถ้ามีความคิดอย่างนี้ปั๊บ มันจะไล่กลับมาเลย ก็หัวใจเราไง

ทีแรกก็ว่าเราก่อน เพราะตัวเราคิด ความคิดมันหยาบๆ จริงๆ ความคิดเกิดจากจิต ก็คือใจเรานั่นน่ะ แล้วใจเราอะไร อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ เพราะอวิชชาครอบงํา มันถึงได้ลุ่มหลงอย่างนี้ พออวิชชาลุ่มหลงไป ความโลภ ความหลงมันก็เกิด ทุกอย่างก็เกิดตามมา พับ! พับ! พับ! เกิดตามมาหมดเลย ถ้ามันหลง มันเกิดมาเป็นหางว่าวเลย แต่ถ้ามันทันก็ทัน จบเหมือนกัน นี่พูดถึงเวลาปฏิบัติ เห็นไหม ศรัทธา อจลศรัทธา

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “ต่อไปนี้จะปฏิญาณตนจะถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อย่างสุดหัวใจ แล้วจะมุ่งมั่นทําคุณงามความดีของเราไป ฝึกหัดใจของเรา เวลากิเลสมันครอบงํา มันจะฝึกหัดภาวนาครับ แล้วผมก็จะมีความเมตตา”

เราพยายามทําของเรา อันนี้เป็นอัตตสมบัติ มันเป็นสมบัติของเราไง คนเราจะรู้ว่าจะดีจะชั่ว รู้ดีรู้ชั่วที่ไหน รู้ดีรู้ชั่วเวลาพฤติกรรมของเขา ไอ้นี่หัวใจของเรา พฤติกรรมในใจของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา นี่อัตตสมบัติในใจของเรา เราทําคุณงามความดีของเรา เรารู้ของเรา ใครจะติฉินนินทาอย่างไรมันเรื่องของเขา มันธรรมะเก่าแก่ โลกธรรม ๘ ถ้าหวั่นไหวไปกับเขาไม่ได้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนพระนะ เวลาพระโดนกระทบกระเทือนจะไปฟ้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย ภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกเธอทั้งหลายโดนโลกธรรมเบียดเบียน คือมีคนเขาติฉินนินทานะ เธอไม่ต้องหวั่นไหวหรอก แล้วถ้าจะดูใครเป็นตัวอย่าง ก็ดูเราไง ก็ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา ลัทธิอื่นๆ จ้างคนมาด่า จ้างคนมาต่างๆ เวลาเผยแผ่ธรรม ฉะนั้น ถ้าพวกเธอโดนโลกธรรมเบียดเบียน ให้ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นตัวอย่าง ให้ปฏิบัติตนเหมือนช้างศึก ช้างศึกออกสนามรบ ช้างศึกตัวมันใหญ่ เขายิงธนู เขายิงใส่มันก่อน เขาทําอะไรก็โดนช้างตัวนั้นน่ะ ช้างศึกมันไสเข้าไป มันเอาชนะเขาได้

นี่พูดถึงว่า ถ้าเราฝึกหัดสติปัญญา ถ้าเราฝึกหัดสติปัญญาของเราแล้ว เรารักษาหัวใจของเรา คนจะมองอย่างไรมันเรื่องของเขา

ในสายตาของคน ถ้าเป็นคนมองนะ คนมองโดยสายตาของครูบาอาจารย์ของเราท่านมองออกนะ ท่านมองออกว่า ดูสิ ดูพระอัสสชิไปบิณฑบาต พระสารีบุตรเป็นมานพ เห็นสภาพ คนมีปัญญาเขามองออก ตามไปเลย ตามพระอัสสชิไป “ใครเป็นอาจารย์ของท่าน อาจารย์ของท่านสอนอย่างไร”

พระอรหันต์ท่านอ่อนน้อมถ่อมตน พระอรหันต์ไม่มีโอ้อวดหรอก “เราเป็นผู้บวชใหม่” พระอรหันต์นะ “เราเป็นผู้บวชใหม่ เราเป็นผู้บวชใหม่ เราไม่มีปัญญามากที่จะสอนได้”

“โอ๋ย! ไม่ต้องเอามากหรอก เอาน้อยๆ ก็ได้ เอาน้อยๆ นะ”

“องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ให้ดับที่เหตุนั้น”

สรรพสิ่งที่เกิดขึ้นมีที่มาที่ไปหมด มันต้องมีเหตุมีผลของมัน มีเหตุมีปัจจัยทั้งนั้น มานั่งเกิดกันอยู่นี่ กรรมทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าวิทยาศาสตร์ก็ไม่ใช่ เกิดจากพ่อจากแม่ เกิดจากพ่อแม่ แต่ถ้าพ่อแม่ พ่อแม่ก็ต้องการให้สมความปรารถนาเรา พ่อแม่ลูก ดีเอ็นเอ ตรวจนี่พ่อแม่หมดเลย แต่ใจไม่ใช่

ถ้าใจนะ เราควบคุม เป็นของพ่อแม่นะ ลูกเราจะขีดเส้นให้เดินเป็นคนดีหมดเลย ลูกเรานี่ขีดเส้นเปี๊ยะเลย เพราะเราบังคับใจมันได้ไง ก็ใจมัน เราสั่งได้ แต่นี้ไม่ได้ ใจของเขา ขณะที่เขาเล็กเขาน้อย เขายังต้องการพึ่งพาอาศัย เขาจะเชื่อฟังพ่อแม่ พอเป็นวัยรุ่นแล้วจบแล้ว พอเป็นวัยรุ่น มันจะไปของมันเองแล้ว พ่อแม่นี่ตัวถ่วง มันจะไปแล้ว เห็นไหม ถึงว่าใจไม่ใช่ ร่างกายนี้ของพ่อของแม่นะ ฉะนั้น เกิดจากกรรม นี่ไง ผลของวัฏฏะเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะอย่างนี้

เราฟังธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเราก็ศึกษาใคร่ครวญของเรา ใคร่ครวญของเรา ถ้าจิตของเราไม่มีประสบการณ์อย่างนี้ ไม่มีปัญหาอย่างนี้ มันก็เป็นบุญของเรานะ เราไม่เคยทํากรรมอย่างนี้ เราก็ไม่เกิดประสบการณ์อย่างนี้ แล้วก็ไม่อยากเกิดด้วย ประสบการณ์อย่างนี้

แต่คนที่เกิดประสบการณ์อย่างนี้ เวลาเขาทําแล้ว เขาทําแล้ว แล้วเขาได้ผล ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เขาปฏิบัติแล้วเขาถอนเขาได้ด้วย เขาถอนความทุกข์ในใจเขาได้ เขาถอนสิ่งที่ตกค้างในใจเขาได้ ร้องห่มร้องไห้ ร้องห่มร้องไห้เพราะเสือสํานึกบาป เวลามันรู้สึกตัวของมันนะ เสือสํานึกบาป ถ้ามันจะเริ่มถอดถอน

แต่อันนี้มันเป็นความดีไง อันที่เป็นความดี เวลาเขาปฏิบัติแล้วเขาได้ผล เราเห็นอย่างนี้แล้ว ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันมีเหตุมีผลของมัน แล้วถ้าทําจริงก็เป็นจริง

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมนี่สัจจะทั้งนั้นน่ะ แต่เราปฏิบัติถึงหรือไม่ถึง เราทําได้หรือไม่ได้ ถ้าเราทําถึง ทําได้ ยืนยันกันเลย ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก หลวงปู่มั่น หลวงตาท่านบอกเลย แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่งอยู่ตรงหน้าก็ไม่ถาม ไม่ถาม อันเดียวกัน

แต่อันเดียวกัน มันต้องแบบว่าไม่ใช่ว่ามั่นใจ มันเป็นความจริงเลย เป็นความจริง ความจริงที่รื้อหาความบกพร่องไม่ได้ รื้อหาความผิดพลาดไม่ได้ ค้นหา มันไม่มี มันไม่มีๆ ไม่มีอันนั้น นี่มันเป็นความจริงอย่างนั้น ความจริงจากการประพฤติปฏิบัติ ความจริงเป็นความจริง ผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เอวัง

ได้พุทโธคือได้พุทธะ
ได้พุทธะคือได้ใจของตัว
พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ได้หัวใจของตน
ถ้าตนพิจารณาของเราจนเป็นคุณธรรมในหัวใจของตน
ได้อัตตสมบัติ สมบัติที่แท้จริงในใจดวงนี้

๕

พุทธธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๙ กันยายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : โยมมาอยู่วัด อยู่เข้ากรรมฐานตลอดพรรษา อธิษฐานปิดวาจา ใช้ชีวิตอย่างนักบวช ความดีความงามอาศัยข้าวก้นบาตรวันละหนึ่งมื้อ โยมถามตัวเองว่า ให้ปฏิบัติเหมือนเป็น ๓ เดือนสุดท้ายของชีวิต ทิ้งโลกมาอยู่กับพุทโธ มาอยู่กับผู้รู้

๑๕ วันแรกผ่านไปรู้สึกว่าจิตยังไม่นิ่งสงบเท่าที่ควร จึงทบทวน พบว่าเพราะยังมีการอ่านและเขียนอยู่ จึงหยุดทั้งหมด หันมาบริกรรมพุทโธอย่างเดียวตลอดเวลาทุกอิริยาบถ (ยกเว้นเผลอ) จิตจึงสงบเข้ามาได้ ตั้งใจว่าจะทําอยู่แค่นี้ บริกรรมพุทโธคอยระวังไม่ให้จิตส่งออก พอความคิดหรือกิเลสโผล่มา ก็จัดการมันด้วยพุทโธ แต่ก็มีอยู่ ๒-๓ ครั้งที่ถูกกิเลสมันเล่นงานเอาจนแทบจะกลับบ้าน เพราะถูกกระทบจากภายนอก แต่ก็สู้กันมาจนผ่านมาได้ และพบว่าเราเข้มแข็งขึ้นทุกครั้งที่แลกหมัดกับกิเลสแล้วเราชนะ

ครึ่งพรรษาแรกที่ผ่านมา งานของโยมก็เท่านี้ บริกรรมพุทโธ คอยระวังรักษาจิต เดินจงกรมมากกว่านั่งสมาธิ เพียรและทําด้วยกําลังของสังขาร โยมเข้าใจว่า ถ้าเป็น ๓ เดือนสุดท้ายของชีวิตจริงๆ พุทโธเท่านั้นที่จิตจะนําไปได้ โลกไม่มีความหมาย โยมขอกราบเรียนท่านอาจารย์ดังนี้

๑. โยมควรทําอะไรเพิ่มเติมจากที่กราบเรียนไปแล้วอีกหรือไม่เจ้าคะ เพื่อให้โยมจะได้ใช้เวลาที่เหลือให้คุ้มค่าที่สุด

๒. เวลาที่จิตสงบ โยมจะหายใจเข้าลึกๆ หายใจออกยาวๆ เพื่อเชื่อมโยงความสงบไว้กับลมหายใจ พอเวลาที่โยมจะน้อมจิตเข้าสู่ความสงบ โยมก็จะหายใจลึกๆ หายใจออกยาว น้อมนึกความสงบ ความสงบก็เกิดขึ้นที่จิต ทําอยู่อย่างนี้ เรียกว่า วสี ใช่ไหมเจ้าคะ ถ้าไม่ใช่ แล้ววสีต้องฝึกอย่างไร

ตอบ : อันนี้คําถามเนาะ คําถามมาว่า ถ้าปฏิบัติมาเริ่มต้น อย่างเช่นการบอกว่า พอปฏิบัติพุทโธ พยายามอยู่กับพุทโธแล้วจิตไม่สงบ เพราะเขาเข้าใจว่าเขายังอ่านยังเขียนอยู่ ก็ละความอ่านและความเขียนนั้น แล้วบอกว่าปิดวาจา

คําว่า “การปิดวาจา” มันเป็นเทคนิค เวลาปฏิบัตินี่เทคนิคมันมีมาก เราจะใช้เทคนิคอย่างไร คนที่มีครูบาอาจารย์ ท่านจะคอยแนะเทคนิคให้เรา ถ้าการปิดวาจา ปิดวาจามันก็ดีอย่างหนึ่ง มันทําให้เราไม่ต้องสุงสิงกับใคร ไม่ต้องไปยุ่งกับใคร แต่เวลามันปิดวาจา แต่ความคิดมันยังเกิดอยู่ ถ้าความคิดมันเกิดอยู่ แล้วครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติ ท่านปฏิบัติจริงจังอย่างนี้

ฉะนั้น การปิดวาจาเป็นเทคนิคอย่างหนึ่ง การอดอาหารนี่เป็นเทคนิคอย่างหนึ่ง เห็นไหม ลมหายใจเข้าและลมหายใจออกก็เป็นเทคนิคอย่างหนึ่ง มันเป็นเทคนิคทั้งนั้นเลย เพื่อเราจะปฏิบัติเพื่อให้จิตสงบ

ถ้าจิตมันสงบ เวลามันสงบตามความเป็นจริงได้ ถ้ามันสงบได้ ถ้ามันสงบได้ ความสงบนะ พอทําสมาธิ สมาธิมันมีมิจฉาและสัมมา ถ้ามิจฉาสมาธิ เวลาตกภวังค์ไป คนไม่เข้าใจก็คิดว่าเป็นสมาธิ เวลามันเผลอๆ ไป ที่ว่าสบายๆ มิจฉาทั้งนั้นน่ะ คําว่า “มิจฉา” มิจฉาสมาธิไง

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิล่ะ สัมมาสมาธินะ พุทโธๆๆ ถ้าเป็นขณิกสมาธิ มันยังพุทโธได้ แต่มันอยู่กับพุทโธ เห็นไหม เวลาเรากําหนดพุทโธๆ พุทโธกับเราเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน คือคล่องตัว มันสะดวก นี่ถ้ามันสงบบ้าง มันเป็นขณิกสมาธิ ถ้าพุทโธๆ ต่อเนื่องไปมันจะเป็นอุปจารสมาธิ อุปจารสมาธิแล้วมันละเอียดขึ้น แต่มันยังรับรู้ได้ ถ้าอุปจาระนี่รับรู้ได้ คือใช้ปัญญาได้ ถ้าพุทโธๆๆ จนพุทโธมันขาดเลย พุทโธมันหายไป คําว่า “หายไป” หายไปด้วยสติชัดเจนนะ คําว่า “หายไป” คือเราถือของอยู่ต่อหน้านี่ แล้วมันหายไปต่อหน้านี่ เรายืนอยู่ชัดเจนนี่ นี่มันหายอย่างนี้

ไม่ใช่ว่าหายไป เราก็ไม่มี ทุกอย่างก็ไม่มี ทิ้งขว้างไปเลย มันหายไป มิจฉาทั้งนั้น คําว่า “เป็นสมาธิ” มันมีมิจฉาสมาธิกับสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นมิจฉาสมาธิ เพราะว่าคําว่า “มิจฉา” ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอก เวลาหลวงปู่มั่นท่านถามว่า “มหา จิตดีไหม”

“ดีครับ”

“มหา จิตดีไหม”

“ดีครับ”

“มันจะดีบ้าอะไร มันจะติดเศษเนื้อติดฟันน่ะ ความสุขแค่นั้นมันจะมีประโยชน์อะไร”

“อ้าว! แล้วถ้ามันเป็นความผิด สัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าไว้อย่างไร”

หลวงปู่มั่นบอกว่า “สัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีสมุทัย ไม่มีความเห็นเรา สัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิไม่มีสมุทัยเจือปนมาถึงเป็นสัมมาสมาธิ ของท่านน่ะ ท่านคิดว่าสมาธิเป็นนิพพานน่ะ ท่านคิดว่าๆ นั่นสมุทัยทั้งนั้น”

สมุทัย คําว่า “สมุทัย” ถ้าสมุทัย ถ้าภาษาเรา มันก็เข้าสู่มิจฉานั่นไง ถ้ามิจฉาสมาธิมันก็เป็นอย่างหนึ่ง ถ้าเป็นสัมมาสมาธิก็เป็นอย่างหนึ่ง ถ้าเป็นอย่างหนึ่ง ถ้าเป็นสัมมาสมาธิเป็นอย่างไร

สัมมาสมาธินะ ถ้าเป็นสมาธิ ถ้าจิตมันปล่อยวางแล้ว สุข สงบ ว่าง มันมีความสุข มีสติสัมปชัญญะพร้อม

ถ้าเป็นมิจฉาสมาธินะ ให้เขาบอกว่าว่าง ว่างๆ ว่างๆ ว่างหรือเปล่า มันพยายามจะให้คนบอกว่าว่าง แต่ตัวมันเองมันไม่มั่นใจตัวมันเองไง ถ้าเป็นสมุทัย สมุทัยคืออะไร สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก สมุทัย เห็นไหม ถ้ามีสมุทัยเจือปนมา นั่นเป็นมิจฉาสมาธิ

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิมันชัดเจน มันชัดเจน เพราะเราเป็นคนทําเอง เราเป็นคนทําทุกอย่างพร้อม เรามีสติสัมปชัญญะพร้อม มันชัดเจนถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาสมาธินะ มันถึงจะมีกําลัง

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ เวลามันใช้ปัญญาไป พอคนมีสมาธิ เวลาใครทําสมาธินะ โดยไม่รู้ตัว มันเป็นสมาธิ พอไปใช้ปัญญา โอ้โฮ! มันจะชัดเจน มันจะพิจารณาแล้วมันปล่อยหมดเลย มันมหัศจรรย์ ทําไมเมื่อก่อนมันไม่มีปัญญาอย่างนี้ ทําไมเมื่อก่อนไม่คิดได้อย่างนี้ ทําไมคราวนี้คิดได้อย่างนี้ ทําไมวันนี้คิดได้ดีมาก

ไม่รู้เลยว่าปัญญาที่มันคิดดีนั่นน่ะมันมีการเกื้อหนุนจากสัมมาสมาธิ ถ้ามีสมาธินะ ถ้าจิตมันมั่นคง จิตมันมีพลังงานนะ มันคิดอะไรนะ มันยอดเยี่ยม แล้วมันพิจารณาอะไรมันดีงามไปหมดเลย นั่นเป็นสัมมาสมาธิ

แต่พอสมาธิมันเสื่อมไป สมาธิพอมันใช้แล้วมันก็เสื่อมเป็นธรรมดาใช่ไหม เราก็จะคิดเรื่องเดิมนั่นน่ะ เวลามีปัญญา เวลากระทบสิ่งใดก็คิดอย่างเดิมนั่นน่ะ แต่คราวนี้ทําไมคิดแล้วมันทุกข์ล่ะ ทําไมมันคิดแล้วมันไม่ปลอดโปร่งล่ะ เห็นไหม นี่ขาดสมาธิ มันเสื่อมไป

ตัวสมาธินี่สําคัญ แต่เราต้องทําให้มันเป็นสัมมาสมาธิแล้วพยายามทําของเราให้มันถูกต้องดีงาม พอถูกต้องดีงาม มันจะรู้ได้ รู้ได้ด้วยหนึ่ง สติสัมปชัญญะสมบูรณ์ สติสมบูรณ์ เข้าใจทุกอย่าง จับวางสิ่งใด อารมณ์นี่จับเรียงมันได้เรียบร้อย มันปลอดโปร่งหมด ดีไปหมดเลย ถ้าสมาธิเสื่อมนะ ความคิดอันเดิมนั่นน่ะไม่ดีสักอย่าง กีดขวางไปหมดเลย นี่ผลของสมาธิ

ถ้าสมาธิเป็นสัมมาจะเป็นแบบนี้ ถ้าเป็นมิจฉาเป็นอีกอย่างหนึ่ง นี่พูดถึงเขาบอกว่าเขาทําอย่างใดใช่ไหม ฉะนั้น คําถามว่า “โยมควรทําอะไรเพิ่มเติมจากที่กราบเรียนไปแล้วอีกไหมเจ้าคะ เพื่อให้โยมจะได้ใช้เวลาที่เหลือให้มันคุ้มค่า”

เวลาที่เหลือนะ เวลาใครมาหาเรานี่ ประวัติหลวงปู่ตื้อ ไปดูประวัติหลวงปู่ตื้อสิ ได้พุทโธหรือยัง เข้าใจพุทโธหรือยัง ถ้าได้พุทโธ เห็นไหม ได้พุทโธแล้ว ท่านบอกว่าเข้าใจพุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ได้พุทโธหรือไม่ได้พุทโธ

ถ้าได้พุทโธ คําว่า “ได้พุทโธของหลวงปู่ตื้อ” คือว่าท่านพิจารณาปัญญาโดยมีคุณธรรม นี่ได้พุทโธ แต่นี่เราได้พุทโธโดยที่ว่าเราเป็นชาวพุทธไง เราระลึกได้ เราน้อมนําได้ พุทโธเราเป็นคําบริกรรม

พุทโธๆๆ จนพุทโธไม่ได้ พุทโธไม่ได้ ใจเป็นพุทโธเสียเอง หลวงตาบอกบริกรรมจนบริกรรมไม่ได้ พอบริกรรมไม่ได้ ใจมันเป็นพุทโธเสียเอง

แต่ขณะที่บริกรรมมันเป็นสมมุติ ขณะที่บริกรรม เราใช้ขันธ์ ใช้สัญญา ใช้ความจํา ใช้คําบริกรรม ใช้ธรรมชาติของมนุษย์ ใช้การเคลื่อนไหวของเรา พุทโธๆๆ ใช้การเคลื่อนไหวของเรา เคลื่อนไหวจนหยุดนิ่ง มันหยุดนิ่งพร้อมกับความสมบูรณ์ของจิต เห็นไหม พุทโธจนพุทโธไม่ได้ ถ้าพุทโธจนพุทโธไม่ได้ นั่นน่ะมันถึงได้พุทโธ

ฉะนั้น คําว่า “ได้พุทโธ” แต่ของเรา เราประพฤติปฏิบัติโดยพื้นฐาน เราระลึกพุทโธไปก่อน เราระลึกพุทโธๆ อยู่กับพุทโธ ถ้ามันเบื่อหน่าย มันเบื่อหน่ายเพราะมันไม่ได้รสของธรรม แต่ถ้ามันดีขึ้นมันจะได้รสของธรรม

นี่เขาถามว่า ควรทําอย่างใดต่อไปไง

ควรทําอย่างใดต่อไปก็คือมีประสบการณ์ เราฝึกหัดของเรา เราใช้ปัญญาของเรา ถ้าเราใช้ปัญญาของเรานะ พอใช้ปัญญา ปัญญานี้คือปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาคือการพิจารณาให้ชีวิต ให้การกระทําของเรามันถูกต้องดีงาม ถ้าถูกต้องดีงามนะ เราพิจารณาของเรา เราทํางานมาทุกอย่างก็ทํามาแล้ว แล้วเวลาเรามาพุทโธอย่างเดียวทําไมเราทําไม่ได้

งานทางโลกทุกอย่างที่ว่าลําบากลําบน เราทํามาแล้วทั้งนั้นเลย แต่เวลางานจริงๆ งานของเรา งานระลึกพุทโธทําไมทําไม่ได้ นี่ใช้ปัญญาใคร่ครวญอย่างนี้จนกิเลสมันอาย กิเลสมันหลบหน้าไปนะ ทําได้สะดวกสบายเลย นี่ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาพิจารณาแล้วกลับมาพุทโธจะง่าย กลับมาพุทโธ ทางจะโล่งโถง ทางจะสะดวกสบาย ใช้ปัญญาอย่างนี้

แต่เวลาปัญญาไปแล้ว ปัญญามันออกไปทางโลก มันก็ทําให้เราไขว้เขว ฉะนั้น ถ้าเป็นปัญญาก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาพิจารณาให้การปฏิบัติเราสะดวก การปฏิบัติเรามีช่องทางไป นี่พูดถึงข้อที่ ๑.

“๒. เวลาที่จิตสงบ โยมจะหายใจลึกๆ หายใจออกยาวๆ เพื่อเชื่อมโยงกับความสงบไว้กับลมหายใจ พอเวลาที่โยมจะน้อมจิตเข้าสู่ความสงบ โยมก็จะหายใจลึกๆ หายใจยาวๆ น้อมถึงความสงบนั้น ความสงบนั้นก็จะเกิดขึ้นที่จิต การทําอย่างนี้เรียกว่าวสีหรือไม่”

คําว่า “บริกรรมพุทโธๆ” เราบริกรรมพุทโธ หรือเราใช้ลมหายใจ อานาปานสติ เราใช้ลมหายใจ นี้เป็นกรรมฐาน ๔๐ ห้อง กรรมฐาน ๔๐ ห้องคือการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ วิธีการ การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ วิธีการทําให้ใจสงบ

ถ้าวิธีการทําให้ใจสงบ วิธีการ เรากําหนดพุทโธ เรากําหนดลมหายใจ เวลากําหนดลมหายใจแล้วมันปล่อยมันวาง แล้ววิธีการทําให้ใจสงบ แล้วถ้าใจสงบล่ะ วิธีการกับความสงบ วิธีการนะ วิธีการเพื่อให้ใจสงบ

ฉะนั้น เวลาบอกว่า เราหายใจลึกๆ หายใจลึกๆ หายใจยาวๆ เวลาคน เวลาปฏิบัติใหม่ๆ เราต้องหายใจลึกๆ เพื่อไม่ให้มันคิดไปข้างนอก ไม่ให้มันคิดไปเรื่องต่างๆ เพื่อจะดึงความรู้สึกทั้งหมดมาอยู่ที่นี่ แต่เวลาหายใจลึกๆ เราอยู่กับมัน เวลามันปล่อย ลมหายใจมันจะละเอียด ละเอียดจนหายใจไม่ได้ เวลาพุทโธๆ พุทโธจนพุทโธไม่ได้ เห็นไหม นี่พูดถึงเวลาพุทโธไม่ได้

เวลามันปล่อยไปแล้ว สิ่งที่ว่าชํานาญในวสี ชํานาญในวสีคือชํานาญในการเข้าออก ครูบาอาจารย์นะ กําหนดปั๊บ เข้าเลย มันต้องมีความชํานาญ มีความชํานาญแล้ว เวลาสมาธิ ถ้าสมาธินะ เปรียบเฉยๆ นะ ไม่ใช่ ไม่ใช่อันเดียวกัน สมาธิก็เหมือนอารมณ์ อารมณ์มันเปลี่ยนแปลงตลอด อารมณ์เรามันคิดเปลี่ยนแปลงตลอดเลย สมาธิเป็นนามธรรม มันเหมือนอารมณ์ มันทรงตัวอยู่พักหนึ่ง มันทรงตัวของมันได้

ทีนี้ทรงตัวอยู่ได้นะ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ว่าคนทําสมาธิ สมาธิเสื่อมๆ

ถ้าเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เรารักษา เรามีเหตุตรงนี้ สมาธิมันจะเสื่อมไปไหน ถ้าเมื่อมันมีเหตุ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุคําบริกรรมของเราอยู่ สมาธิมันไม่เสื่อม ถ้าสมาธิไม่เสื่อม พอมันเข้าไปนะ เข้าไปถึงอัปปนาเลย แล้วเวลาคลายออกมาถึงใช้ปัญญา อัปปนาคือไปพัก แต่เวลาออกมาใช้ปัญญา ถ้ามีสมาธิขึ้นมา ทุกอย่างมันจะเป็นประโยชน์

คําว่า “เป็นประโยชน์” หมายความว่า ถ้าทําจิตให้สงบแล้ว จิตสงบไง ดูจิตๆ ดูจิตให้มันสงบ เวลาเห็นอาการของจิต จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของการส่งออกเป็นทุกข์ ดูจิตๆ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตเป็นมรรค ผลของการที่จิตเห็นจิตเป็นนิโรธ

จะบอกว่า ถ้าเรากําหนดจิตจนมันสงบแล้ว ควรทําอย่างไรต่อเนื่องไง

ให้เห็นอาการของจิต จิตให้เห็นอาการของจิต อาการก็คือคําบริกรรมนี่ คําบริกรรม ปัญญาอบรมสมาธิ อาการของมันทั้งนั้น ตัวจิตแท้ๆ พลังงานตัวจิตแท้ๆ ตัวสมาธิแท้ๆ ฐีติจิต ถ้าจิตเดิมแท้ผ่องใส ผ่องใสของมัน ตัวของมันเป็นอย่างนี้

แต่พวกเราไม่เคยเห็นตัวของมันไง ผลไม้มันมีเปลือกไง ถ้าไม่มีเปลือก ผลไม้ก็เป็นผลไม้ไม่ได้ ผลไม้ต้องมีเปลือกไง เราอยู่กับเปลือกผลไม้ไง แต่ถ้าเราปอกเปลือกผลไม้ออก เข้าสู่สมาธิคือเนื้อผลไม้

ทีนี้เปลือกมันกับเนื้อมันอยู่ด้วยกัน มันอยู่ด้วยกัน แต่มันคนละอันกัน ความคิดเกิดจากจิต แต่ไม่ใช่จิต แต่ก็ต้องอาศัยความคิด อาศัยพุทโธ อาศัยปัญญาอบรมสมาธิ มันถึงเข้าสู่ความสงบได้ เพราะฐีติจิต จิตเดิมแท้เวลาเกิด เกิดในกําเนิด ๔ กําเนิด ๔ ในสถานะอย่างใด

ฉะนั้น พุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิจนจิตสงบ จิตสงบแล้วสังเกตว่ามันจะคิดอย่างไร เสวย เขาเรียกว่าเสวย มันแสดงตัว ธรรมชาติของมัน มันก็เป็นธรรมชาติของมัน เหมือนนํ้า กระแสนํ้าที่มันไหลไปมันก็คือกระแสนํ้า แต่นํ้าไม่มีชีวิตใช่ไหม แต่เรามีชีวิต ความคิดเรามีชีวิต

ตานํ้า ตานํ้าคือจิต ที่กระแสที่มันไหลออกมา ถ้าเราพิจารณาของเราแล้ว เราพิจารณาของเรา จิตสงบแล้วถ้ามันเห็นนะ ตานํ้าคือตัวจิต ตานํ้าคือต้นนํ้า ตานํ้าที่มันผุดมานั่นน่ะต้นแม่นํ้า แล้วไหลออกมานี่ ไหลออกมานี่ ความคิดที่ไหลออกไป ไหลๆๆ ไหลคือความคิด พุทโธๆ ปัญญาอบรมสมาธิ จากปากแม่นํ้า จากกลางนํ้า เข้าไปสู่ต้นนํ้า เข้าไปสู่ตานํ้า ตานํ้าคือตัวฐีติจิต คือตัวจิต

ทีนี้เพียงแต่ว่าเราจะขึ้นสู่ต้นนํ้า แต่เราไปแค่กลางนํ้า เราก็ได้ประโยชน์แล้ว เพราะแค่ไปกลางนํ้า ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อุปจาระเพราะมันไหล มีอาการ เราจับได้ เราจับได้

จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตเห็นอาการของจิตคือมรรค จิตเห็นอาการของจิตคือสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าจิตสงบแล้ว ถ้าเห็นอาการของจิต ตรงนี้จะเป็นวิปัสสนา ที่ว่าปัญญาๆ ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาจะเกิดตรงนี้ ถ้าวิปัสสนาจะเกิดตรงนี้

แต่ถ้าไม่วิปัสสนา เห็นกายเหมือนกัน เห็นกาย เห็นกายโดยอุปาทาน เห็นกายโดยการสร้างภาพ เห็นกายโดยโลก เราพูดประจําไง จิตปลอม สติปัฏฐาน ๔ ก็ปลอม จิตจริง สติปัฏฐาน ๔ ก็จริง

นี่พูดถึงถ้าจะทําต่อเนื่องไปไง ถ้าชํานาญในวสี จิตมันสงบเข้ามา จิตสงบเข้ามา ครูบาอาจารย์ท่านจะทําได้ เพราะว่าเวลาเราใช้ปัญญาไปนะ ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะปัญญาอบรมสมาธิมันแยกแยะกิเลส มันรู้เท่าทันกิเลสมันก็วาง พอวางขึ้นมา พอมันวางแล้วมันก็ทําได้ง่ายขึ้น นี่คือว่ากิเลสมันวางเฉยๆ กิเลสวางคือกิเลสมันหลบซ่อน

แต่ถ้ากิเลสมันจะโดนชําระล้าง มันต้องวิปัสสนา ต้องใช้ปัญญา ปัญญาอันนั้น ภาวนามยปัญญาจะเกิดขึ้นต่อเมื่อจิตสงบแล้วจิตมันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง คือจิตเห็นอาการของจิต

อาการทั้งหมด การเคลื่อนไหวคืออาการ แต่โดยธรรมชาติของเรา ถ้าเราไม่เคลื่อนไหว เราจะสื่อสารกันอย่างไร เราก็ต้องเคลื่อนไหว แต่การเคลื่อนไหวนี้เป็นเรื่องโลกไง

ทีนี้เวลาพิจารณาไปแล้ว ข้อเท็จจริงมันเป็นอย่างนั้น มันเป็นข้อเท็จจริง เป็นธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้ แต่ของเรา เราเป็นสัญญา เราเอาการเคลื่อนไหวไปผูกหรือไปเทียบเคียงกับธรรมะของพระพุทธเจ้า อันเดียวกันๆ มันเป็นภาษาสมมุติ

ถ้าเป็นความจริง มันจะเห็นตามความเป็นจริง แล้วตามความเป็นจริงแล้ว ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ โอ้โฮ! มันรู้โดยข้อเท็จจริง แล้วถ้ามันเป็นปฏิบัติ

เพราะเป็นคําถามว่า ควรทําอย่างไรใน ๓ เดือนนี้ แล้วอย่างที่ว่า หายใจลึกๆ อย่างนี้ มันเป็นชํานาญในวสีหรือไม่

หายใจลึกๆ มันยังเป็นสมมุติอยู่ไง เพราะลมหายใจกับความผูกพัน แต่ถ้าจิตมันสงบได้ มันบอกว่าหายใจลึกๆ ผูกกับความสงบไว้ มันก็สงบ แต่วิธีการกับเรายังอยู่ด้วยกัน เห็นไหม

แต่ถ้าเราทิ้งวิธีการ เราทิ้ง เราทิ้ง ดูสิ เราซื้อผลิตภัณฑ์อะไรมาก็แล้วแต่ เราแกะบรรจุภัณฑ์มันทิ้ง เพราะเราต้องการเนื้อ ไม่ต้องการบรรจุภัณฑ์ วิธีการทั้งนั้น แต่วิธีการสําคัญนะ วิธีการสําคัญนะ เพราะวิธีการที่ผิดจะทําให้การปฏิบัติผิดพลาดทั้งหมด วิธีการที่ถูก มันก็จะทําให้การปฏิบัตินี้ถูกทั้งหมด

ฉะนั้น มันต้องอาศัยวิธีการเข้าไปสู่ตัวจิต วิธีการนี้สําคัญมาก แต่ทีนี้เพียงแต่ถ้าเราไปผูกพันกับวิธีการนั้น เราก็อยู่ที่เปลือก อยู่ที่ผลิตภัณฑ์นั้น อยู่ที่บรรจุภัณฑ์นั้น ไม่ใช่อยู่ที่เนื้อหาสาระ ทีนี้เนื้อหาสาระมันต้องทํา นี่พัฒนาขึ้นมาอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่า ควรทําอย่างไรต่อไป จะชํานาญในวสีหรือไม่

เราจะบอกว่า ชํานาญในวิธีการน่ะ ชํานาญโดยการเราทําได้ แต่เนื้อแท้ข้อเท็จจริงนั้น ถ้าชํานาญแล้วกําหนด เพราะพอใครทําสมาธิได้นะ มันจะเชื่อมั่นในพระพุทธศาสนามาก เชื่อมั่นว่าศาสนามีความจริง แต่ถ้ายังทําสมาธิไม่ได้ก็ยังลุ่มๆ ดอนๆ อยู่ ก็แบบว่าเหมือนกับคนยังไม่ได้สัมผัสความจริงมันก็ยังโลเล ถ้าความจริงแล้วมันจะเป็นความจริงนั้น นี่พูดถึงว่าปัญหาที่ ๑.

อันนี้ปัญหาที่ ๒. นะ

ถาม : ระหว่างที่นั่งดื่มนํ้าปานะ ฝนตกเรื่อยๆ โยมนั่งมองสายฝน จู่ๆ ก็เห็นความเหงาและโดดเดี่ยวผุดขึ้นมา ใจเกิดความหวั่นไหวจนตัวเองตกใจ ตั้งสติได้ ก็เดินจงกรมพิจารณาไล่ความคิด ทําไมเราถึงรู้สึกเศร้าเหงาโดดเดี่ยวอยู่ลึกๆ แล้วก็เห็นภาพเด็ก ๒ ขวบ โยมถูกขังอยู่ในบ้านคนเดียว ตื่นขึ้นมาไม่เจอใคร ตกใจร้องไห้

นอกจากครั้งนี้แล้ว โยมพยายามนึกว่ามีเรื่องอื่นอีกหรือไม่ นึกไม่ออก แต่ใจรู้ว่าเราไม่ใช่แค่นี้ โยมก็ตอบตัวเองว่า เกิดมาคนเดียว ไปคนเดียว ตายคนเดียว สุดท้ายแล้วก็ต้องไปคนเดียว ความรู้สึกโดดเดี่ยวก็เป็นเรื่องธรรมดา โยมไล่ความโดดเดี่ยวของตัวเองแล้วพบว่า เป็นเพราะใจเราโหยหาที่พึ่ง ต้องการที่พึ่งทางจิตใจ โยมก็ไล่สอนตนเองว่า หากรู้สึกโดดเดี่ยว ให้เกาะอยู่กับพุทโธ ยึดพุทโธไว้ บอกตนเองแบบนี้จนมีความรู้สึกตื่นเต้นขึ้นมา รู้สึกอบอุ่น แต่ก็รู้สึกว่ายังมีอะไรอยู่ แต่หาไม่เจอ ปัญญาไล่ได้เท่านี้ค่ะ

๑. โยมทําถูกต้องหรือไม่

๒. พิจารณาจบแล้วควรวางลง แล้วกลับมาพุทโธ หรือควรที่จะพิจารณาซํ้าไปซํ้ามาโดยพิจารณาเข้าออก มันเบื่อและวางลงเอง ไม่ทราบถูกหรือไม่คะ

ตอบ : อันนี้เวลาพิจารณา เวลาจิตถ้ามันเป็น มันก็เป็นนะ เวลามันรู้มันเห็นสิ่งใด ถ้ามันรู้มันเห็นสิ่งใด ถ้ามันเห็นความเหงาของตัว คือจิตเราดี เราภาวนาดี มันจับ จิตเห็นอาการของจิต มันเห็นอาการสิ่งใดมันก็จับสิ่งนั้น ถ้าจับสิ่งนั้นได้ มันจับได้แล้วมันก็พิจารณา การจับได้คือได้ เห็นไหม ที่หลวงตาท่านเทศน์บ่อยว่าไก่ได้พลอยๆ เวลาไก่มันได้พลอยเม็ดหนึ่งมันไม่เห็นคุณค่า ว่าพลอยมันมีค่าเท่ากับเม็ดข้าว

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันจับความเหงา จับสิ่งต่างๆ เหมือนไก่ได้พลอย คือมันมีค่าไง สิ่งที่เราจับได้ จิตเห็นอาการของจิต มันจับสิ่งใดได้ ถ้าจับได้แล้ว เราจับสิ่งนั้นพิจารณาไปแล้ว เวลามันปล่อยแล้วก็จบ แล้วมันปล่อย เดี๋ยวก็คิดอีก เพราะอะไร

เพราะว่าไก่มันเกิดมามันต้องคุ้ยเขี่ยหากินมันไปตลอด แล้วมันก็ต้องหาข้าว จิกข้าวกิน จิกเศษอาหารกินของมันไปตลอด จิตมันจะคิดตลอดไป จิตเรามันมีความคิดตลอดไป เพราะเรายังมีกิเลสอยู่ไง

ถ้าเรามีกิเลสอยู่ พอมันเห็น เห็นความเหงา จับความเหงาได้ มันก็พิจารณา พอพิจารณามันปล่อยก็จบ เดี๋ยวมันก็คิดอย่างอื่นต่อ คิดอย่างอื่นต่อเพราะมันเป็นอาการทั้งหมดไง มันเป็นอาการ

แต่ถ้ามันเห็นมันรู้ ถ้าพูดถึงถ้าตอนนี้มีสตินะ พอเห็นความเหงาขึ้นมา จับความเหงาได้ ตกใจเลย แต่ถ้าไม่มีสตินะ พอมันเหงาขึ้นมานะ โอ้โฮ! เราเหงา...ไปเลย พอเหงาแล้วมันก็ต้องหาอะไรมาปรนเปรอมันเพื่อหายเหงาไง มันเป็นโลกไง

คนเรา เรามีสมอง คนมีปัญญา พอมีปัญญาขึ้นมา เราทุกข์เรายากสิ่งใด เราก็จะแก้ไขความทุกข์ความยากในใจของเรา แต่แก้ไขทางโลกไง ถ้าเหงา เหงาก็ไปชายทะเลไง เหงาก็ไปที่ชุมชนไง มันก็หายเหงาไง

แต่ถ้ามันเป็นธรรม เวลามันเหงา เหงามันเกิดจากอะไรล่ะ มันเป็นอาการไง เหงาเป็นอาการของใจ ใจมันว้าเหว่ ใจมันไม่มีที่พึ่ง ถ้าใจมันว้าเหว่ ใจไม่มีที่พึ่ง ทําไมถึงว้าเหว่ไม่มีที่พึ่งล่ะ ว้าเหว่ไม่มีที่พึ่งเพราะมันเป็นกิเลส มันคาดหมายเอาไง ถ้ามันคาดหมายเอา

นี่เวลาปัญญาเขาเกิด เราเกิดคนเดียว เรามาคนเดียว แล้วไปคนเดียว ถ้าไปคนเดียว

ความเหงา เห็นไหม สิ่งที่อาลัยอาวรณ์มันเป็นกิเลสอันละเอียด เวลาเราโกรธ เราทุกข์เรายาก มันเป็นกิเลสอย่างหยาบๆ เวลามันรําพึงรําพันสะท้อนใจ หลวงตาท่านบอกเวลาถ้าพิจารณาขึ้นไปสูงๆ เขาเรียกว่ากิเลสอย่างละเอียด เขาเรียกไฟสุมขอน ดูสิ เวลาไฟสุมขอน มันจุดไฟ มันเผา เชื้อมันหมดแล้ว แต่มันยังติดคุกรุ่นอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่ไฟสุมขอน

เวลากิเลสหยาบๆ เราจุดไฟ ไฟมันแผดเผาขึ้นมา เห็นเปลวไฟเลย มันเผาไหม้ โอ๋ย! ใครๆ ก็เห็นน่ะ เปลวไฟ ใครๆ ก็รู้ มันเป็นทุกข์ แต่เวลาไฟมันดับไปแล้ว แต่มันยังมีเชื้อไฟอยู่ มันยังเผาไหม้ในหัวใจ มันยังเผาไหม้อยู่กับเศษเชื้อของมัน นี่ไฟสุมขอน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันจับได้ จับได้ กิเลสเดี๋ยวมันก็หยาบ เดี๋ยวมันก็ละเอียด เวลามันหยาบๆ ขึ้นมา เห็นเปลวไฟเลย “อ๋อ! ทุกข์มันเป็นอย่างนี้ เข้าใจหมดเลย” เวลามันดับหมดแล้วมันเป็นไฟสุมขอน มันเผาอยู่ในใจ

ถ้าเผาอยู่ในใจ ถ้ามันจับได้ จับได้ พิจารณาไป เราจะบอกว่ามันปล่อย ขออย่างเดียว ขอให้มีสติ ถ้ามีสติ เรามีสติ พอมีสมาธิ เราจะเห็นเลย เห็นความบกพร่อง เห็นความบกพร่อง เห็นเป็นสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม อันนี้เป็นธรรมารมณ์ อารมณ์ที่เกิดจากใจ แต่เพราะมีสติมีสัมปชัญญะ เพราะจิตมันได้ภาวนามา มันถึงจับได้อย่างนี้ แล้วมันพิจารณาได้

แต่ถ้าจิตมันไม่ได้ภาวนานะ ถ้ามันเหงาก็ไปเลยไง โอ๋ย! มันเหงาหรือ ไปหาเพื่อน มันเหงามันก็ไปแล้ว เหงา โธ่! แก้ง่ายๆ...นี่แก้แบบโลก

ถ้าแก้แบบธรรม ถึงบอกว่า เวลาออกวิเวก อยู่คนเดียว เขาจะให้จับอย่างนี้ จับพิจารณา แล้วถ้ามันพิจารณาได้ มันจะสะอาดเข้ามาจากภายใน

งานภายนอก งานภายนอกเขาช่วยเหลือเจือจานกันได้ งานภายในคืองานในหัวใจของเรา เพราะไข้ของคนมันไม่เหมือนกัน ใครมีความเจ็บไข้ได้ป่วยอย่างไร ใครมีจริตนิสัยอย่างไร เวลาเข้าไปแก้ไข เข้าไปแก้ไขตามจริตนิสัยของตัว คนเรามีกิเลสอะไร หยาบละเอียดมันก็เข้าไปแก้ของตัว

นี่ก็เหมือนกัน พอเราเห็นกิเลสของเรา เห็นความหงอยความเหงาในหัวใจของเรา เราเป็นคนจับได้ เราก็ต้องแก้ไขของเรา เราแก้ไข แล้วใครจะรู้อะไรกับเราล่ะ นี่ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกไง ความในใจ ความในใจแล้วเราแก้ไขได้ เราตีแผ่มัน เราพิจารณามัน ถอดถอนมัน ถ้าถอดถอนมัน ถ้าพิจารณาดี มันเป็นอย่างนี้

แต่ถ้าภาวนาไม่ได้นะ ภาวนาไม่ได้ เราโทษ เราโทษเขาไปทั่วเลย แต่สรรพสิ่งในโลกนี้เราทํามาทั้งนั้น เราเป็นคนทํา เราถึงได้ประสบ เราถึงได้เจอ ถ้าเราไม่ได้ทํามา เราไม่เจอหรอก

แก้ไขอย่างนี้ คือว่ามันเป็นอาการอาการหนึ่ง คืออาการที่เราไปเห็น คืออาการพอเราทําสมาธิ เราทําจิตเราให้ตั้งมั่น อะไรที่มันผุดขึ้นมากลางหัวใจมันจับได้ มันรู้เท่ารู้ทัน

แต่ถ้ามันขาดสติ เหงานั่นเป็นเราแล้ว เหงานั่นเป็นทุกข์แล้ว มันว้าเหว่แล้ว มันจะวิ่งไปหาคนอื่นแล้ว แต่เพราะมีสติ เราจับได้ มันเกิดจากจิต แต่มันไม่ใช่จิต พอเราจับได้ จิตเป็นผู้พิจารณา จิตเป็นผู้วิเคราะห์วิจัย จิตนั้นเป็นผู้วิเคราะห์วิจัย จิตนั้นเป็นผู้สละทิ้ง สละทิ้งคือจบไง เดี๋ยวก็เจออีก เดี๋ยวก็มาอีก เพราะมันเป็นอาการที่เกิดตลอด ความคิดมันเกิดไม่หยุด ไอ้นี่มันก็เกิดไม่หยุด แต่เพราะจิตเรามีกําลัง จิตเรามีกําลัง เราถึงจับได้ ถ้าจิตไม่มีกําลังนะ ไปเลย อ้าว! อันนี้จบ

ถาม : เรื่อง “กลัวสังสารวัฏ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ครั้งนี้หนูขอกราบเรียนรายงานการปฏิบัติ ทุกวันลูกฝึกเดินจงกรมและนั่งสมาธิโดยอาศัยการบริกรรมพุทโธต่อเนื่อง การนั่งสมาธิส่วนใหญ่ก็ยังไม่สงบดีนัก

เช้าวันหนึ่ง ลูกนั่งสมาธิตามปกติ เริ่มบริกรรมพุทโธไปได้ไม่เท่าไรก็มีความคิดโผล่ขึ้นมาว่า ใจดวงนี้มันเวียนว่ายตายเกิดมาไม่รู้เท่าไร แล้วจะต้องเวียนเกิดเวียนตายอย่างนี้ไปอีกกี่หมื่นกี่แสนชาติ รู้สึกสะอื้นในใจ แล้วนํ้าตาก็ไหล แต่ลูกก็ยังคงนั่งต่อไป โดยจับดูที่ความรู้สึกที่เกิดขึ้นแทนการบริกรรมพุทโธ รู้สึกว่ามันเกิดเป็นความเงียบสงบอยู่ภายใน แล้วคอยปลอบให้ใจค่อยๆ นิ่งขึ้น นั่งสงบนิ่งอยู่อย่างนั้นจนความรู้สึกคลาย แล้วจึงออกจากสมาธิ

สภาวะแบบนี้ ลูกไม่เคยเจอเจ้าค่ะ ปกติมีแต่ฝึกบริกรรมพุทโธเป็นหลัก สงบบ้าง ไม่สงบบ้าง ก็ฝึกไปเรื่อยๆ ครั้งนี้รู้สึกโล่งเบา กราบขอเมตตาหลวงพ่อชี้แนะด้วยเจ้าค่ะ

ตอบ : อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาเขานั่งพุทโธๆ ไป เขาบอกเขานั่งพุทโธ เขาพยายามปฏิบัติ พยายามฝึกหัด

แล้วเวลาเขาถามมา “เช้าวันหนึ่ง เวลานั่งสมาธิไป บริกรรมพุทโธไปไม่เท่าไรก็มีความคิดโผล่ขึ้นมา ใจดวงนี้มีการเวียนว่ายตายเกิดมาไม่รู้เท่าไร จะต้องเวียนเกิดเวียนตายอย่างนี้ไปอีกกี่หมื่นกี่แสนชาติ รู้สึกสะอื้นมาในใจ นํ้าตาไหล”

นี่เวลาธรรมมันเกิดไง

ผู้ถาม คําถามนี้เขาบอกว่า “สภาวะแบบนี้ ลูกไม่เคยเจอเจ้าค่ะ”

คําถามนี้ถามมาหลายที คําถามครั้งที่แล้ว เวลานั่งภาวนาไปแล้วมันโผล่ขึ้นมา ความคิดมันโผล่ขึ้นมา

นี่ไง จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตเห็นอาการของจิต คนมีกําลังหรือเปล่า คนมีสติปัญญามากน้อยหรือเปล่า ถ้าคนมีสติปัญญามันจับได้

การจับ เห็นไหม การจับ สติปัฏฐาน ๔ จิตสงบ จิตเป็นสมาธิแล้ว จิตเป็นสมาธิเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

จิตไม่มีสมาธิ จิตไม่มีสมาธิ มันโผล่ต่อหน้าเลย เวลามันโผล่ต่อหน้าเลย ความคิดมันโผล่ต่อหน้าเลย แต่เราจับมันไม่ได้ เราจับมันไม่ได้ไง ถ้าเราจับไม่ได้

ว่าธรรมเกิดๆ ไง เวลาธรรมเกิด ที่หลวงปู่มั่นท่านบอก สมเด็จฯ ถามว่า ท่านอยู่กับกองตํารา ท่านยังหากิเลสไม่เจอ ท่านยังสงสัยในใจของท่านเลย แล้วหลวงปู่มั่นอยู่ในป่า อยู่ในป่าไปเรียนกับต้นไม้หรือ จะไปเรียนกับใบไม้ใช่ไหม จะไปเรียนกับสิงสาราสัตว์หรือ ขนาดอยู่กับพระไตรปิฎก อยู่กับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรายังหากิเลสเราไม่เจอเลย แล้วพระปฏิบัติไปอยู่ในป่าในเขาจะให้ใครสอน จะไปจับกิเลสมาจากไหน

หลวงปู่มั่นบอกว่า “เกล้ากระผมฟังเทศน์ทั้งวันทั้งคืนเลย ฟังเทศน์ๆ”

นี่ไง เวลาธรรมะ เวลามันผุดขึ้นมา

เขาบอกว่า เวลาเขานั่งสมาธิไป ใจดวงนี้มันเวียนว่ายตายเกิดมาไม่รู้สักเท่าไร แล้วต้องเวียนว่ายตายเกิดไปอีกกี่หมื่นกี่แสนชาติ

เห็นไหม นี่ธรรมะมาเตือนแล้ว นี่ธรรมเกิด เพราะคําว่า “ธรรมเกิด” มันอยู่ที่อํานาจวาสนา คนมีอํานาจวาสนาขนาดไหน เวลามันผุดขึ้นมา หลวงปู่มั่น เวลาท่านผุดขึ้นมา ผุดเป็นภาษาบาลี เวลาหลวงตาท่านบอกของท่านผุดขึ้นมาเป็นภาษาไทย ภาษาไทย นี่ธรรมมันเกิด

ธรรมมันเกิด ฟังเทศน์ เทศน์มาเตือน เห็นไหม ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอกท่านพิจารณาของท่าน จิตมันพิจารณาอสุภะ ปล่อยวางหมดแล้ว จิตมันมหัศจรรย์ มองภูเขาเลากาทะลุหมดเลย จิตมันมีกําลังมาก จิตมันมหัศจรรย์มากเลย โอ้โฮ! ทําไมจิตมันสําคัญขนาดนี้ มันมหัศจรรย์ขนาดนี้

ธรรมเกิดทันที ธรรมะมาเตือนไง มันอยู่ที่อํานาจวาสนาคนไง ใครมีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน ธรรมจะมาเตือนหลวงตาเลย ท่านบอกธรรมมาเตือนเลย กลัวท่านผิดพลาดไง “ไอ้ที่ว่าสว่างไสว ผ่องใส มันเกิดจากจุดและต่อม”

มันมีที่มาที่ไปไง ความสว่างไสว ปัญญาของเรามันเกิดจากอะไร มันต้องมีที่เกิด มันต้องมีที่สิ แล้วท่านบอกว่า ไอ้ความสว่างไสวที่ผ่องใส ที่พุ่งออกไป ที่เห็นไปหมด มันเกิดจากจุดและต่อม เกิดจากภวาสวะ เกิดจากภพ เกิดจากจิต จิตเดิมแท้ งงไปหมดเลยนะ ท่านบอก นี่ธรรมะมาเทศน์ให้ฟังแล้ว ธรรมมาเตือน นี่ธรรมเกิด ธรรมมาเตือน

นี่ก็เหมือนกัน “ใจดวงนี้มันเวียนว่ายตายเกิด”

ธรรมมาเตือน ธรรมมาคอยสอนเรา แต่เราไม่รู้ ธรรมมาสอนเราแท้ๆ นะ หันรีหันขวางเลย ไปไม่ถูก งง งงเลย ทั้งๆ ที่ธรรมมาเตือนเรา แต่เราไม่รู้ เราไม่รู้ คนไม่มีอํานาจวาสนา คนไม่มีบารมี คนไม่ได้สร้างสมบุญญาธิการไม่เข้าใจ

แต่กว่าจะเข้าใจนะ กว่าจะเข้าใจมันก็ต้องมีพื้นฐานนะ ถ้ามีครูบาอาจารย์ ถ้าไปถามท่าน ท่านก็บอกนะ บอกด้วยอุบายนะ ถ้าบอกตรงๆ เถียงเลยนะ “ธรรมอะไรเกิด ก็ความคิดผมเอง ธรรมอะไร มันความคิดผมเอง” เถียงเลย มันไม่รู้ว่าธรรมไม่ธรรม “ก็ความคิดผมเอง ความคิดผมเอง”

เอ็งตายไป มันคิดไหม

คนเรา ความคิด ถ้ามีสมาธิ มีจิตดีๆ คิดที่ดีๆ คิดแต่สิ่งที่ดีๆ เวลาคนเรามันมีแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันคิดแต่เรื่องร้ายๆ คิดทําลายตัวเอง คิดให้ตัวเองเจ็บชํ้านํ้าใจ

แต่เวลาจิตมันดีนะ อืม! คิดแต่เรื่องดีๆ นะ เราเกิดเป็นคนนะ เราจะสร้างคุณงามความดี เราทําประโยชน์นะ มันคิดแต่เรื่องดีๆ ถ้าคนเวลาจิตมันดี ถ้าจิตมันไม่ดี มันไปเต็มที่เลย

ฉะนั้นบอกว่า เวลาที่เขาเกิด เวลามันเป็นไป เขาว่าไม่เคยเป็นอย่างนี้

ถ้าเป็นอย่างนี้ คนเป็นไม่รู้ แต่คนที่ผ่านมาแล้วจะเข้าใจ เข้าใจว่า เพราะเราประพฤติปฏิบัติอยู่ต่อเนื่อง มันจะมีเหตุการณ์ให้เราได้พิจารณาอยู่ตลอดไป จิตเรามันจะละเอียดขึ้นไป มันจะมีสิ่งที่โผล่ขึ้นมาละเอียดกว่านี้ ทั้งๆ ที่เวลามันมาแง่มุมนี้ เวลามามันมาเป็นความคิดเรื่องใหม่ก็ยังงงอยู่ ยังงงอยู่จนเอ๊ะๆ จนตั้งสติได้ ตั้งสติได้แล้วพยายาม พอมันมา จับได้ปั๊บ

ถ้าใครจับได้นะ เวลาความคิดมันเกิดขึ้นแล้วจับได้ นี่จับอาการของจิต รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อารมณ์ความรู้สึกประกอบไปด้วยรูป อารมณ์นี่รูป เป็นรูป มันมีเวทนาคือความพอใจและไม่พอใจ มันมีสัญญา สัญญาเพราะมีข้อมูล ข้อมูลคือสายเวรสายกรรม มันมีสังขาร สังขารคือความคิด ความปรุง ความแต่ง มันต่อเนื่อง มันมีวิญญาณ ถ้าไม่มีวิญญาณมันรับรู้ไม่ได้ วิญญาณคือความรับรู้ เย็นร้อนอ่อนแข็ง ดีไม่ดีคือวิญญาณมันรับรู้ เพราะวิญญาณรับรู้ ขันธ์ ๕ มันสมบูรณ์ มันถึงเป็นความคิด แล้วเวลาความคิดมันแวบ ความคิดนี้เร็วมาก ความคิดนี้เร็วมาก ความคิดนี้เร็วมาก

เวลาธรรมะจับความคิดแล้วเป็นรูป รูปคืออารมณ์ความรู้สึก แล้วตีแผ่ออกเป็นขันธ์ ๕ แยกออกไปเป็นชั้นๆๆ เลย ถ้าแยกออกไปแล้ว พิจารณาไป สังโยชน์ที่มันผูกมันบวกมา สังโยชน์ในความเห็นผิดในสักกายทิฏฐิเวลามันขาด ถ้าพิจารณาเป็นชั้นๆ เข้าไปเลย แต่ทําได้หรือยัง ถ้าทําได้ เวลามันเกิด มันเกิดอย่างนี้ ถ้าเกิดอย่างนี้

พูดถึงว่า สิ่งที่ไม่เคยเห็นอย่างนี้เลย ไม่เคยเป็นอย่างนี้เลย

ถ้าเป็นแล้ว คนภาวนานะ ถ้าภาวนาแล้วจะเป็นอย่างนี้บ่อยๆ ครั้ง คือจะมีความชํานาญมากขึ้น นักกีฬาเขาจะฝึกซํ้าฝึกซาก ฝึกของเขาไปให้มีความชํานาญ การภาวนา เราต้องฝึกหัวใจของเราให้เข้มแข็ง ฝึกหัวใจของเราให้มีสติปัญญาขึ้นมา มันจะพัฒนาขึ้นไป

แต่โดยนักกีฬาทุกชนิด การทํางานทุกชนิด ดูสิ ในหลวงท่านบอกเลย บอกว่าประเทศไทยจะเข้มแข็งต้องประชากรต้องมีสุขภาพเข้มแข็งก่อน ถ้ามีสุขภาพเข้มแข็ง ท่านถึงวางระบบการสาธารณสุข ถ้าประชาชนเข้มแข็ง ประชาชนแข็งแรง ประชาชนก็จะทํางานได้โดยที่ไม่เจ็บไข้ได้ป่วย เห็นไหม แม้แต่เรื่องทางโลกไง

ทีนี้ถ้าเรื่องทางปฏิบัติ สัมมาสมาธิคือจิตเข้มแข็ง จิตใจของนักปฏิบัติต้องเข้มแข็ง ต้องมีหลักมีเกณฑ์ ถ้าเข้มแข็งขึ้นมาเป็นสัมมาสมาธิ แล้วปัญญาเราฝึกหัด เราพยายามทําขึ้นมา

แต่ถ้าอ่อนแอ อ่อนแอ โรคภัยไข้เจ็บมันจะแสดงตน แสดงตัวออกมา นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตไม่มีสมาธิ โรคกิเลส โรคสัญญาอารมณ์ คิดแต่ความพอใจของตัว ไม่มีทางชนะกิเลสได้

แต่ถ้าทําความสงบของใจของเราจนจิตเข้มแข็ง คนเข้มแข็ง คนที่สุขภาพแข็งแรง จะทํางานสิ่งใดมันแข็งแรง ทํางานสิ่งใดก็มีโอกาส แต่ถ้ามันแข็งแรง แต่มันไม่ทํางาน มันก็ไม่ได้งานเหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งสําคัญคือพุทโธ ทําจิตให้สงบก่อน แล้วถ้ามีปัญญาขึ้นมา ปัญญาจะรู้ใคร่ครวญในพุทโธนั่นล่ะ รู้พุทโธ เข้าใจพุทโธทั้งหมด พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต

หลวงปู่ตื้อท่านว่า ได้พุทโธหรือยัง ได้พุทโธหรือยัง

ถ้าได้พุทโธคือได้พุทธะ ได้พุทธะคือได้ใจของตัว พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ได้หัวใจของตน ถ้าตนพิจารณาของเราจนเป็นคุณธรรมในหัวใจของตน ได้อัตตสมบัติ สมบัติที่แท้จริงในใจดวงนี้ เอวัง