คํานํา

ในปัจจุบัน ผู้สอนธรรมะมีมากมาย แต่ที่รู้จริงหาได้ยากมาก ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เป็นผู้รู้จริง ท่านเทศน์ตอบให้กําลังใจ ให้อุบายธรรมไว้มากมาย ด้วยการปฏิบัติแสนยาก ปฏิบัติได้แล้วเสื่อม ยิ่งยากกว่า หากอยากพ้นทุกข์ต้องปฏิบัติเท่านั้น ดังครูบาอาจารย์ที่ พ้นทุกข์ส่วนใหญ่เจริญแล้วเสื่อมและผ่านอุปสรรคมามหาศาล ท่านจึงว่า แก่นกิเลสเหนียวแน่นร้ายนัก เล่ห์กิเลสก็พลิกแพลงและสร้างอุปสรรค รายเจ็บที่ใจไม่อยากปฏิบัติ ให้ฟื้นฟูจิตใจ สร้างศรัทธาแล้วเริ่มต้นใหม่ ให้สร้างแต่เหตุไม่หวังผล โดยเกาะพุทโธ เกาะเทศน์หลวงตาฯ ฯลฯ

การพิจารณากระดูกโดยจินตนาการ ให้ทําจิตสงบจะเห็นได้ชัด รายเด็กที่แม่พาภาวนาแล้วมีอะไรหมุนอยู่ในหัวไม่หยุด ให้พุทโธชัดๆ แล้วอาการจะหายไป ในเรื่องศีล วงกรรมฐานให้เจตนาวิรัติ โดยไม่ต้องไปขอศีล ไปลาศีลเหมือนไปลามาไหว้ การปฏิบัติไม่บ้า แต่บรรเทาทุกข์และพ้นทุกข์ได้ รายพระปฏิบัติไปแล้วอยากเทศน์ ครูบาอาจารย์จะห้าม ท่านให้สอนตนเองก่อนสอนผู้อื่น ในเรื่องจิตมีสีต่างๆ เป็นฌานโลกีย์ เป็นนิมิต ไม่ใช่มรรคผล ไม่ใช่ธรรมะ ธรรมบอดสี ธรรมะต้องมีสติปัญญา

จิตดวงใด ถ้าประพฤติปฏิบัติไม่มีศีล สมาธิ ปัญญา ไม่มีมรรค ไม่มีผล ส่วนการพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ ให้เป็นปัจจุบันธรรม กาย เวทนา จิต ธรรม ได้ทั้งนั้น แต่จิตต้องตั้งมั่นเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นความจริง มีความเพียรต่อเนื่องและอย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ จิตดวงนั้นย่อมรู้ธรรมและถึงที่สุดแห่งธรรม

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เมษายน ๒๕๖๕

นี้อารมณ์ความรู้สึกรักษาไว้ได้เพราะเรามีสติ
แล้วเรามีคําบริกรรมเกาะมันไว้
เกาะไว้ เกาะพุทโธไว้ เกาะพุทโธไว้
เราเกาะไว้ เราสร้างแต่เหตุ เราสร้างแต่เหตุไว้
ผลอย่างไรเป็นเรื่องของผล เราไม่เกี่ยว
แต่ถ้าเราไปหวังผล หรือเราไปอยู่ที่ผล
เหตุเราไม่รักษาไว้ จบเลยนะ เล่ห์เหลี่ยมของมันร้ายกาจ

๑

เล่ห์กิเลส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เจ็บที่ใจ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ เมื่อก่อนผมเคยนั่งสมาธิ เกิดเวทนาเจ็บขามาก จนออกจากการนั่ง ปัจจุบันนี้เกิดเวทนาที่ใจครับ นั่งเพียงหนึ่งนาทีก็นั่งไม่ได้ เดินจงกรมเพียงหนึ่งนาทีก็ยากแล้วครับ ใจมันไม่อยากนั่ง ใจไม่อยากเดิน

แต่กระผมก็อยากนั่ง ความอยากเดินจงกรมสู้ใจตัวเอง ไม่ได้ครับ กระผมควรแก้อย่างไรดีครับ ใจไม่อยากทําสมาธิ แต่ผมอยากทําสมาธิครับ เพื่อบุญกุศลกับตัวผมเอง และครอบครัวครับ แต่ใจไม่อยากทํา กระผมไม่เข้าใจครับ

ตอบ : เวลาเขาเขียนมา เราอ่านเราว่าเราสับสนหรือคําถามสับสนก็ไม่รู้ เพราะเขาเขียนมา เห็นไหม “อยากทําครับ แต่ทําไม่ได้ครับ อยากทําครับ แต่ทําไม่ได้ครับ”

เวลาเราพูด เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านประพฤติปฏิบัติ ท่านบอกนี่จิตมันเสื่อม เวลาจิตมันเสื่อมไปแล้วมันมีปัญหาอย่างนี้ คิดดูสิ หนึ่งนาทีก็ยังทําไม่ได้ นั่งสมาธิแค่นาที เดียวมันก็นั่งไม่ได้ เดินจงกรมแค่นาทีเดียวก็เดินไม่ได้ เหมือนเวลาเราทําอยากภาวนา ไปเห็นทางจงกรมแล้วมันแหยง เห็นทางจงกรมแล้วมันเบ้เลย หาทางออกเลย มันไม่ยอมเข้าทางจงกรม นี่เวลาจิตมันเสื่อม

เวลาจิตมันเสื่อมมันเป็นอย่างนี้ ขนาดเรานั่งกัน เห็นไหม ๕ นาที ๑๐ นาทีเรายังนั่งแสนยาก แต่เวลาคนที่เขานั่ง เมื่อก่อนเขาเคยนั่งสมาธิ เขาเกิดเวทนาเจ็บมาก เจ็บมาก เวลาเจ็บมากเวทนาสู้ต่างๆ เวลาเราสู้กับเวทนา เห็นไหม ถ้าเรามีกําลัง มีความสามารถอยู่ เราพยายามสู้ของเรา พยายามสู้ของเราเพราะอะไร เพื่อเอาชนะตนเองไง

เหมือนเด็ก เห็นไหม เด็กมันหัดเขียนหนังสือ เด็กถ้าเข้าอนุบาล มันเขียนหนังสือไม่เป็น ครูเขาก็ฝึกหัดจนกว่ามันเขียนหนังสือได้ ได้ ก.ไก่ ก.กา สักตัวก็ยังดี แล้วฝึกหัดให้ชํานาญขึ้น ต่อไปมันผสมคําได้เลย

นี่ของเราก็เหมือนกัน เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราพยายามจะฝึกตัวเราให้ทําได้ แต่ถ้ามันทําได้นะ จิตใจที่เราดูแลของเรา แล้วเราทําของเรา อย่าให้มันแบบว่ามันตีกลับ ถ้ามันตีกลับมันเป็นแบบนี้ เวลาจิตเสื่อม เวลาจิตเสื่อมเวลากิเลสมันเล่ห์เหลี่ยมของมัน มันพลิกแพลงขึ้นมา มันร้อยสันพันคม มันร้อยสันพันคมนะ

เวลาครูบาอาจารย์เราบางองค์ที่ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม มันก็ชักนําไป ปฏิบัติแล้วได้สมาธิ พอได้สมาธิแล้วเกิดปัญญา เกิดปัญญาแล้วได้มรรคได้ผล มันคิดไปเอง จินตนาการไปเองว่า ตัวเองมีมรรคมีผล พอถ้ามีมรรคมีผล พอไปเจออุปสรรค ไปเจออะไรที่กระทบเข้า ไปเลย พอไปเลย นั่นน่ะมันบอกแล้ว มีมรรค มีผลจริงหรือเปล่า

เวลามันบังเงานะ มันก็ชักลากเราไปไง ชักลากเราไปว่า โอ้โฮ! มันดี มันสุข มันสงบ มันรื่นเริง มันเป็นผลประโยชน์ แต่จริงๆ แล้วมันหลอกหมดเลย คือมันไม่จริง แต่ในมุมกลับ นี่ กามสุขัลลิกานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค อัตตกิลมถานุโยค ทําไปแล้วมันมีแต่อุปสรรคทั้งนั้น ทําไปแล้วมันมีแต่ความทุกข์ความยาก ทําไปแล้วมีแต่ความเจ็บชํ้านํ้าใจ

ใจเรานะ เราอยากเดินจงกรม อยากนั่งสมาธิ แต่แม้แต่หนึ่งนาทีก็ทําไม่ได้ “นั่งสมาธิหนึ่งนาทีก็ไม่ได้ เดินจงกรมแม้แต่เพียงหนึ่งนาทีก็แสนยากครับ ใจมันไม่อยากนั่ง ใจมันไม่อยากเดิน ใจมันไม่เอา ใจมันตีกลับ” นี่เวลากิเลสมันตีกลับ

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านเมตตา ท่านคอยดูแลถนอมรักษาพวกเราก็ตรงนี้ เวลาเรามองมุมหนึ่ง ท่านจุกจิก จู้จี้ จุกจิก แหม! เรื่องมาก ไอ้เรื่องมากก็ตรงนี้แหละ ตรงเวลา มันเสื่อมไปนี่แหละ เพราะอะไร เพราะนั่นดินพอกหางหมูนะ หมูเวลาหางมันเปียก เห็นไหม มันคลุกฝุ่น มันพอกหางหมู พอกไปเรื่อย ไอ้ของเราจุกจิก จุกจิก นั่นแหละดินจะพอกหางหมู ทําไป ทําไป แล้วประเดี๋ยวหางหมูนี่ดินเป็นก้อนโตๆ เลย มันพอกไปเรื่อยๆ

แต่ถ้าเราดูแลรักษา เห็นไหม เราทําความสะอาดเรื่อย เราไม่คลุกฝุ่นของเรา เราจะดูแลของเรา ไม่ให้ดินพอกหางหมู ไม่ให้กิเลสมันพอกหัวใจ ถ้าไม่ให้มีกิเลสพอกหัวใจ เราทําสิ่งใด มันจะทุกข์มันจะยาก มันทุกข์มันยากเพราะเราเชื่อ เราศรัทธา เรามีศรัทธาความเชื่อในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เราคิดว่า การประพฤติปฏิบัติดัดแปลงตน การประพฤติปฏิบัติคือดัดแปลงหัวใจ

ถ้าดัดแปลงหัวใจให้เข้าสู่สัจธรรม ให้เข้าสู่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราปรารถนาตรงนั้น การว่าปรารถนาตรงนั้นมันเป็นอริยทรัพย์ พอเป็นอริยทรัพย์มันต้องทุ่มเท เห็นไหม มันต้องทุ่มเทด้วยสติ ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญา การทุ่มเทอย่างนั้น เราถึงยอมทุกข์ยอมยากกัน เห็นไหม

เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาท่านอดอาหาร อดนอนผ่อนอาหาร เห็นไหม ท่านทําของท่าน ไอ้ที่ไม่ทุกข์ไม่มีหรอก การอดอาหารไม่หิวไม่กระหายมันเป็นไปไม่ได้ มันหิวมันกระหาย แต่ผลที่จะได้มาคือร่างกายมันเบา ร่างกายมันเบามันไม่มีพลังงานที่เหลือกดทับ

หลวงตาท่านใช้คําว่า “ขันธ์ ๕ ทับจิต ขันธ์ ๕ ทับจิต” คือร่างกายมันมีพลังงานที่เหลือใช้ มันก็อุ้ยอ้าย มันก็ง่วงเหงาหาวนอน มันก็กดทับหัวใจของเรา ไอ้เราเวลาอดอาหารมันหิว มันกระหาย พลังงาน นี่มันดึงพลังงานที่สะสมเอามาใช้ สะสมเอามาใช้ เห็นไหม ถ้าอดมากๆ ไปจนร่างกายซูบผอม แต่เราต้องทนเวทนาคือหิว ทนความกระหาย เราสู้ทนกับมัน แต่เวลาประพฤติปฏิบัติไป จิตใจมันผ่องแผ้ว จิตใจมันผ่องแผ้ว

เราเวลาปฏิบัติทุกคนจะบอกว่าเราไม่มีงานทํา เราหางานทําไม่ได้ เวลาอดอาหารไปมันมีความหิวมีความกระหาย จิตใจเรา มันเกิดปัญญาขึ้นมา มันก็ถามหัวใจของเราว่า อะไรมันหิว กระเพาะ มันหิวหรือ หรือร่างกายนี้มันหิว อะไรมันหิว เห็นไหม ถ้าเราพิจารณาไปด้วยสัจธรรม สัจธรรมคือธรรมโอสถ เวลาธรรมโอสถมันไล่เข้าไปนะ สิ่งที่ว่าหิวๆ มันปล่อยหมดเลย จิตมันมีปัญญาเข้าไปควบคุมได้ มันปล่อยหมดเลย พอปล่อยหมดเลย ความหิว ความกระหายเพราะว่าเรารับรู้ว่ามันหิวมันกระหายไง

เวลามันปล่อยหมดเลย ร่างกายมันก็อันเดิมนี่แหละ แต่หัวใจมันปล่อยหมดแล้ว มันโล่งโถงหมดนะ โอ๋ย! มันว่างหมดเลย หิวๆ มันปล่อยวางได้ไง มันปล่อยวางได้หมดเลยนะ นี่พูดถึงว่าขนาดหิวกระหาย เราต้องทน เราต้องมีสติปัญญาไล่ต้อนกับมัน แล้วไม่ใช่มันหิวเฉยๆ หิวเฉยๆ แบบว่าทางแอฟริกา เห็นไหม เขาขาดอาหาร ขาดอาหารจนเด็กนี่ขาดอาหารทั้งประเทศเลย เพราะเขาไม่มีอาหารไว้กินของเขา

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ที่เขาอดอย่างนั้นเพราะว่าเขามีความจําเป็น เขาอดเพราะความทุกข์ความยากทางโลกเขา อดเพราะเขาขาดแคลน เขาไม่ได้ใช้ปัญญาของเขาไง เขาไม่มีปัญญาของเขา เขามาใคร่ครวญ เขาไม่มีปัญญาหรอก เขามีแต่เรียกร้องความช่วยเหลือจากสหประชาชาติ เรียกร้องความช่วยเหลือจากโลก เพราะว่าเขาเป็นจุดที่เขาขาดแคลน เขาไม่ได้คิดถึง ไม่มีสติมีปัญญาที่สมควรที่ จะพิจารณาจะประพฤติปฏิบัติธรรมได้ เพราะจิตใจของเขาทุกข์ จิตใจของเขายาก จิตใจของเขาเป็นโลก จิตใจของเขามีแต่กิเลสมันทับถม

แต่จิตใจของเรา จิตใจของเราที่ชื่นบาน จิตใจของเราที่แสวงหาทางออก มันอยู่ที่จิตใจไง จิตใจที่มีกําลัง จิตใจที่มีเจตนา ความรู้สึกนึกคิดที่แตกต่างกัน

จิตใจ จิตใจหนึ่งคิดแต่ทางโลก จิตใจหนึ่งคิดถึงการขาดแคลน จิตใจคิดถึงการบกพร่อง คิดถึงทุกขเวทนาทางโลกไง ว่าการช่วยเหลือทางเศรษฐกิจในทางปัจจัยเครื่องอาศัย

แต่เวลาธรรมะ ธรรมะ เห็นไหม พระเรา เรามีอาหาร เราบิณฑบาตมา เราก็มีอาหารของเรา แต่มันสัมมาอาชีวะด้วย ถูกต้องดีงาม เพราะเขาศรัทธา เขามีความเชื่อ เขาอยากได้บุญกุศล ของเขา เขาถึงได้ตักบาตรเรามา แล้วบิณฑบาตเมื่อไหร่มันก็มี ทุกอย่างพร้อม

เรามีสมบูรณ์ มันอุดมสมบูรณ์ ในนํ้ามีปลา ในนามีข้าว เป็นดินแดนที่อุดมสมบูรณ์ แล้วเวลาเรามีศรัทธา มีความเชื่อ เรามีปัญญาของเรา เห็นไหม เราพยายามจะดัดแปลงตนของเรา เราจะพยายามประพฤติปฏิบัติของเรา เรามีเจตนา เราตั้งใจของเรา

จิตใจเราหวังมรรคหวังผล มันมีการกระทํา มันมีสติ มีปัญญา คือมันมีใจ ใจนี่มันใฝ่หา ใจที่มีการกระทํา แต่ใจตัวนี้ ใจนี้ โดนกิเลสครอบงํา ใจนี้มันสู้กิเลสไม่ไหว เห็นไหม เราก็ใช้อุบายในธุดงควัตร ในสัลเลขธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้ามาดูแลรักษา รักษานี่มันธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าไง

แต่เวลาเราดูแลรักษา เราต้องมีการกระทํา มันจะหิวไหม หิว โดยธรรมชาติมันหิวทั้งนั้น แต่มันมีสติมีปัญญาใคร่ครวญว่าอารมณ์ความที่ไปเกาะเกี่ยว อารมณ์ที่มันไปเกาะเกี่ยว อารมณ์ที่มันไปยึดมั่น จิตที่มันโดนกิเลสครอบงําไปยึดมั่น เรามีสติมีปัญญา เราแก้ไขตรงนี้ไง

แต่อาหารมันกองอยู่นั่นเต็มไปหมดเลย แต่เราผ่อน เราอด เพื่อจะใช้สติปัญญาอย่างนี้ เห็นไหม มันต่างกันไง มันต่างกันเพราะเรามีสติมีปัญญาดูแลรักษาใช่ไหม ถ้าเราดูแลรักษาขึ้นมา มันพิจารณาไป พิจารณาไป ถ้ามันเป็นสัมมาทิฏฐิความเห็นถูกต้อง ดีงาม มันเป็นมรรคเป็นผล มันปล่อย โล่งหมดเลย พอโล่งหมดเลยมันมหัศจรรย์ คนที่ทําได้มันถึงมหัศจรรย์ คนทําได้มันถึงฝังอยู่ในใจอันนั้นไง

ถ้าใจอันนั้นมันก็เป็นจริงขึ้นมา ถ้าเป็นจริงขึ้นมามันก็เป็น ประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ แล้วเป็นประโยชน์ ทีนี้พอเป็นประโยชน์แล้วมันติดใจอยากได้อีก นี่ก็กลับมาที่คําถาม ถ้าอยากได้อีกก็เป็นอย่างนี้ มันอยากได้ อยากได้โดยที่มันไม่มีเหตุมีผลเพียงพอ แล้วถ้ามีเหตุมีผลเพียงพอ กิเลสมันก็ละเอียดขึ้น เพราะเมื่อก่อนกิเลสมันต่อต้านอย่างนี้ เรายังเอาชนะมันมาได้ กิเลสครั้งต่อไปมันลึกซึ้งกว่านั้น มันทําให้เราล้มลุกคลุกคลานกว่านั้น

ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาแล้ว ท่านถึงบอกกิเลส แก่นของกิเลสเหนียวนัก กิเลสร้ายนัก คนที่จะชนะกิเลสได้มันร้ายนัก แล้วเล่ห์เหลี่ยมของมันร้อยแปดเลย

ฉะนั้น สิ่งที่คําถาม เห็นไหม “เจ็บที่ใจ เจ็บที่ใจ” มันสะใจเรามาก สะใจมากนะ สะใจมากตรงไหน สะใจมากที่ว่า นี่ไง เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านดูแล ที่ท่านปากเปียกปากแฉะ ท่านควบคุมก็เพราะเหตุนี้แหละ เวลาจิตเสื่อม ๑ เวลากิเลสมันพลิกแพลง ๑

นี่ยังดีนะ ยังว่ายังอยากทําอยู่ ยังอยากทําอยู่ ถ้ากิเลสมันพลิกแพลง เฮ้อ! รู้อย่างนี้ไม่ปฏิบัติตั้งแต่ทีแรกก็ดี เสียเวลาตั้งหลายปี แล้วไม่เห็นได้อะไรเลย โอ้โฮ! มันตีกลับมานะ เลิกแล้ว มันยังกลับมาติเตียนอีกน่ะ แต่ถ้ามันยังไม่เลิกนะ ไม่เลิกแต่เรา บอกว่าเล่ห์ของมัน เล่ห์เหลี่ยมของมัน เห็นไหม เวลาจิตเสื่อม ไม่ได้เลย ไม่ได้เลยนะ

หยุด หยุดแล้วนะ เรามาสร้างศรัทธา เวลาพระเรานะ ถ้าจิตเสื่อม ถ้าจิตมันตกนะ จะไปกราบครูบาอาจารย์ เช่น หลวงปู่ แหวนอยู่นะ เห็นไหม หลวงปู่แหวนท่านมีบารมีธรรมของท่าน อย่างเช่น หลวงตาท่านอยู่นะ ท่านมีบารมีธรรมของท่าน ไปอาศัยท่าน เข้าไปวัดนะ ไปวัดท่านนั่นแหละ ไปวัดท่าน ไปขอพักขออาศัย ถ้าภาษาเราก็ไปชาร์จไฟ ไปชาร์จไฟไปปลุกใจให้มันฮึกเหิม ปลุกใจให้มัน ไอ้สิ่งที่มันต่อต้าน ไอ้สิ่งที่มันทําลาย ทําลายเพราะนั่นน่ะเล่ห์เหลี่ยมของมัน เวลามันแสดงลวดลาย นี่แหละลวดลายมันแสดงออก

แล้วมันแสดงออก มันแสดงออกที่ไหน ผลเกิดที่ไหน ผลเกิดบนใจที่พูด มันแสดงออกบนใจดวงไหน ใจดวงนั้นจะทุกข์อย่างนี้ ทั้งๆ ที่เราก็รู้ การประพฤติปฏิบัติถ้าถึงที่สุดแล้วมันสิ้นกิเลสไปได้ การทําคุณงามความดีมันทําได้ แต่มันทําไมไม่อยากทํา หันหน้าเข้าไปมันตีกลับเลย มันตีกลับ ตีกลับมาแบบว่าคุกเข่าเลย ยอมจํานนกับมันเลย สู้กับมันอย่างไร

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราค่อยๆ ถ้ามันไม่ไหว ไม่ต้องไป เผชิญหน้ากับมัน ถอยเลย ถอยมาฟื้นฟูหัวใจให้มันมั่นคง พอมั่นคงแล้วเราค่อยเริ่มต้นใหม่ เริ่มต้นประพฤติปฏิบัติ เริ่มต้น เริ่มต้นก็นั่งสมาธิภาวนา สวดมนต์ของเราขึ้นไป

สิ่งที่การประพฤติปฏิบัติ ทําบุญ ทําบุญกุศลมาขนาดไหน จะทําคุณงามความดีมาขนาดไหน ถ้าอยากจะพ้นทุกข์ต้องลงสู่ที่การประพฤติปฏิบัตินี้เท่านั้น ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาภาคปริยัติ ศึกษามา ศึกษามาเพื่อความรู้ของเรา เวลาปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่อคุณธรรมในใจของเรา

แต่ปฏิบัติเพื่อคุณธรรมในใจของเรา ถ้ามันไม่มัชฌิมาปฏิปทา ไม่สมดุล มันสมุจเฉทปหานไม่ได้ มันเป็นตทังคปหานชั่วคราว เวลามันชั่วคราวนะ เวลาครูบาอาจารย์กิเลสมันบังเงา เวลาต่อต้านมันก็ต่อต้าน เราทําอะไรไม่ได้เลย แต่เวลาถ้ามันบังเงานะ พอประพฤติปฏิบัติไปนะ มันชักจูงไปเลย สําเร็จแล้ว ได้แล้ว รู้แล้ว แค่นั้นน่ะ มันชักไปเลย แล้วเราก็เชื่อมันเพราะอะไร เพราะอื้อหือ! มันดีงามไปหมด

แต่ถ้ามันยังไม่เป็นข้อเท็จจริง มันไม่เป็นข้อเท็จจริง มันยังไม่เป็นคุณธรรมจริงของเรา มันเสื่อม เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาแทบทุกองค์ จะว่า ทุกองค์เลยก็ได้ มันต้องมีเจริญแล้วเสื่อม เว้นไว้แต่ขิปปาภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ถ้ามันปฏิบัติครั้งเดียวสําเร็จไปเลย นั่นเขาก็สร้างของเขามา แต่ส่วนใหญ่แล้วมันจะเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันต้องมาพิจารณา

เวลาหลวงตาท่านพูด หลวงตาท่านพูดนะ ท่านบอกว่า เวลาท่านระลึกถึงภาคปฏิบัติของท่าน เพราะท่านปฏิบัติมาเอง ท่านก็ต้องจําของท่านได้ ท่านบอกว่ามันแหยงเลย มันเสียวๆ เลยล่ะ บอกโอ้โฮย! มันน่ากลัว แต่ขณะที่ท่านประพฤติปฏิบัติท่านยังเป็นวัยหนุ่มไง วัยหนุ่ม วัยที่แข็งแรง อดอาหาร อดจนหลวงปู่มั่น ยังตกใจ ออกวิเวกกลับมามันเป็นดีซ่านไง เหลืองหมดเลย แล้วมันหนังหุ้มกระดูกเลย

ท่านตกใจเลย “หา! ทําไมเป็นอย่างนี้” เพราะท่านห่วง เพราะท่านห่วงของท่าน ท่านรักของท่านนะ หลวงปู่มั่นท่านก็รักของท่าน เพราะท่านต้องการศาสนทายาท ท่านต้องการคนที่สืบต่อศาสนา หลวงปู่มั่นท่านรักนะ ถ้าในภาษาโลก ท่านรักของท่านมาก แต่การรักแบบธรรม รักแล้วก็ต้องใช้คุณธรรมฟาดฟัน ให้ลูกรักของเรามีคุณธรรมในใจให้ได้

ฉะนั้น เวลาท่านออกไปวิเวกกลับมา “ฮ้า! ทําไมเป็นขนาดนี้ ล่ะ” หลวงตาท่านออกไปอดอาหารกลับมา เป็นดีซ่านเหลืองหมดเลย นี้พออย่างนั้นปั๊บ นักปราชญ์กับนักปราชญ์คุยกัน เห็นไหม หลวงตาท่านบอกว่า พอท่านพูดอย่างนั้นปั๊บ เราก็ฟัง เพราะหลวงตาท่านอดมาเอง ท่านเผชิญมาเอง ท่านรู้ของท่านเอง ฟังว่าท่านพูดอย่างไรต่อไป

ฉะนั้น พอท่านเห็น เห็นสภาพมันรุนแรง แต่ทีนี้ด้วยนักรบไง ท่านก็พลิกกลับเลย “เอ้อ! นักรบต้องเป็นอย่างนี้เว้ย” กลัวบอกว่า เอ๊ะ! ทําไมเป็นอย่างนี้ มันก็ถึงบอก โอ้โฮ! เราทําอย่างนี้ เราเองเราก็ แย่อยู่แล้ว แล้วครูบาอาจารย์เรายังตกใจไปกับเรา เฮ้อ! อ่อนไปเลย แต่ท่านพลิกกลับเลย ไปเห็นทีแรกตกใจนะ เพราะท่านรักของท่าน แต่เสร็จแล้ว รักแล้วอยากจะให้ประสบความสําเร็จด้วย ท่านบอกว่า “เอ้อ! นักรบเว้ย นักรบก็ต้องรบอย่างนี้” ท่านก็กลับมาฟื้นฟูใหม่

เวลาหลวงตาท่านย้อนกลับไปถึงที่ว่าท่านปฏิบัติมานะ ท่านบอก โอ้โฮ! ทําได้อย่างไร ทําได้อย่างไร แต่ตอนนั้น ๑. วัยหนุ่ม แต่ที่สําคัญที่สุดคือกิเลส คือมันมีกิเลสคันในใจ มันมีสิ่งใดที่มันยอกใจอยู่เนี่ย มันมีอุดมการณ์ มีอุดมการณ์มีเป้าหมาย มีกําลังใจ พุ่งเข้าใส่เลย พุ่งเข้าใส่ เป็นอย่างไรเป็นกัน ตายเป็นตาย ถ้าจะตาย อะไรตายก่อน ขอดูก่อน ตาย อะไรเป็นตาย มันมุมานะ ก็เหมือนคนองอาจ เหมือนคนจริงจัง ทําเข้าไป

แต่ท่านก็ยังติด ๕ ปีเลย เวลาท่านพูดเอง ท่านบอกว่าคิดว่าสมาธิเป็นนิพพาน ติดอยู่ ๕ ปี ขนาดอยู่ใกล้ขนาดนั้นนะ อุปสรรคมันเป็นแบบนั้น

ฉะนั้น คนเราเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ โอ้โฮ! เวลาเสื่อมแล้วถึงจะรู้ พวกที่นักปฏิบัติเราปฏิบัติแล้วเป็นสมาธิไม่ได้ ปัญญาเกิดไม่ได้ มันก็ยังเป็นแบบว่าไม่รู้ถูกรู้ผิดไง แต่ถ้าคนปฏิบัติได้ โอ้โฮ! เป็นสมาธิได้ มีปัญญา แหม! แพรวพราว โอ้โฮ! สุดยอด แล้วปฏิบัติไป ปฏิบัติไป ชะล่าใจ วันหนึ่งไอ้ความแพรวพราวในใจหมดเลย แล้วสมาธิมันก็มีแต่ฟืนแต่ไฟ มันก็จะเป็นแบบนี้ จะเข้าทางจงกรมแม้แต่นาทีหนึ่ง จิตใจมันก็ไม่ยอมทํา จะนั่งสมาธิแม้แต่หนึ่งนาทีมันก็ไม่ยอม

เวลาเสื่อมไปแล้วนั่นน่ะ มันถึงจะรู้จัก พอรู้จักขึ้นมาแล้ว ไอ้ที่ว่าครูบาอาจารย์ปากเปียกปากแฉะ ไอ้ว่าเรื่องมาก เอ้อ! มันก็สมควรเนาะ พอมันเสื่อมไปแล้ว อ๋อ! ที่ท่านปากเปียกปากแฉะ ก็เพราะเหตุนี้เอง ไอ้ที่ท่านจํ้าจี้จํ้าไชก็เพราะเหตุนี้เอง เหตุนี้เอง เวลามันเสื่อมไง แล้วเราจะบอกว่าเสื่อมหมด เสื่อมหมดเพราะอะไร เสื่อมหมดเพราะความรู้สึกเป็นนามธรรม

สิ่งที่เป็นนามธรรมมันรักษาไว้ได้ยากนะ อารมณ์ความรู้สึก นี่รักษาไว้ได้ยากมาก นี้อารมณ์ความรู้สึกรักษาไว้ได้เพราะเรามีสติ แล้วเรามีคําบริกรรมเกาะมันไว้ เกาะไว้ เกาะพุทโธไว้ เกาะพุทโธไว้ เราเกาะไว้ เราสร้างแต่เหตุ เราสร้างแต่เหตุไว้ ผลอย่างไรเป็นเรื่องของผล เราไม่เกี่ยว แต่ถ้าเราไปหวังผล หรือเราไปอยู่ที่ผล เหตุเราไม่รักษาไว้ จบเลยนะ เล่ห์เหลี่ยมของมันร้ายกาจ

ฉะนั้น เวลาเราประพฤติปฏิบัตินี่ก็แสนยาก เวลาปฏิบัติ ได้แล้ว แล้วเสื่อม ยิ่งยากกว่า หลวงตาท่านพูดเอง มันเหมือนเศรษฐี ล้มละลาย คนเรานี่นะ เราทํามาหากินด้วยปกติของเรานะ เราก็มุมานะของเรา ไอ้เราเคยมีมหาศาลเลย เมื่อก่อนไปไหนนะ รถเบนซ์ ๕ คัน ๑๐ คัน ต้องมีรถนําหน้านําหลัง เดี๋ยวนี้รถเมล์ยังขึ้นไม่ได้ เลย ทุกข์ไหม เมื่อก่อน โอ้โฮ! มีรถนํานะ ไปไหนมีรถนํา มีรถ ปิดขบวนด้วย เวลาเขาโกงหมดเลย ได้ขึ้นรถเมล์ เศษสตางค์จะจ่ายค่าตั๋วยังไม่มี นั่นน่ะเวลาเศรษฐีล้มละลาย

แล้วเอ็งทําอย่างไรล่ะ ก็ต้องมุมานะเหมือนกัน จะดีขนาดไหน จะเลวขนาดไหน ต้องอยู่ในมรรคในผล ต้องประพฤติปฏิบัติเหมือนกันหมด เพียงแต่ที่ดีงามขนาดไหนนั่นอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น เวลาที่เราพูดปากเปียกปากแฉะเหมือนกัน เวลามาอ่านคําถาม แหม! เห็นไหม “หนึ่งนาทีนั่งก็ไม่ได้ เดินก็ไม่ได้ จิตใจมันไม่ยอมเลย แต่ผมก็อยากทําสมาธิครับ ผมอยากได้บุญกุศลครับ แล้วผมควรทําอย่างใด”

ถ้าเราทําใจของเราให้ปลอดโปร่งไง ที่แล้วมาก็คือแล้วมา ไอ้ที่เสื่อมมันต้องมีเหตุมีผลทั้งนั้นน่ะ แล้วเรากลับมาพุทโธใหม่ เรากลับมาพุทโธของเรา ไม่ต้องนั่งสมาธิก็ได้ พุทโธไปเรื่อยๆ ก่อน

ปกติเราก็พุทโธ เดินจงกรมเราก็เดินปกติของเรา ไม่ต้องเป็นกิจจะลักษณะ ถ้าเวลาเป็นกิจจะลักษณะมันไม่ยอมเลย จะเดินเป็นจงกรมไม่ให้เดิน แต่ถ้าไปเดินตามสวนหย่อม ไปเดินไอ้ที่ เขาออกกําลังกายมันยอม ไปเดินอย่างนั้นก็ได้ เดินอย่างไรก็ได้ให้จิตใจมันยอมรับ แล้วถ้าเรามาปฏิบัติใหม่ได้

แต่พูดถึงให้ใจมันยอมรับ นี่ใจมันไม่ยอมรับ แล้วเราพยายามจะหาทาง มันยิ่งต่อต้านไปเรื่อย การต่อต้านก็ใช้ทิฏฐิเข้าต่อต้านกัน แต่เราใช้ปัญญาของเรา แยกแยะของเรา หาทางของเรา แล้วเรากลับมาภาวนาได้ กลับมาภาวนาใหม่ เรากลับมา ภาวนาเพราะอะไร

เพราะว่า เห็นไหม เวลาเวียนว่ายตายเกิด เกิดแต่ละภพแต่ละชาติ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ตั้งแต่เราปฏิบัติมาก็ภพชาติหนึ่ง ตอนนี้ เสื่อมหมดแล้ว ตอนนี้ตกนรกอเวจีเลย ใจน่ะเป็นคนคนเดียวกัน นี่แหละ คนคนหนึ่งเวลาปฏิบัติดี แหม! เราเป็นชาวพุทธนะ เราเป็นนักปฏิบัตินะ เรามีคุณธรรมในใจนะ เรามีความสุขนะ เวลาเสื่อมตกนรกทั้งเป็นเลย ร้อน ร้อนอย่างเดียวเลย คนคนเดียวกันนั่นแหละ เวลามันเปลี่ยนแปลง เห็นไหม เราก็เปลี่ยนแปลงของเรา เอาเวลามาถนอมรักษาใจเรา แล้วกลับมา

ตอนนี้ภาวนานิ่งๆ ภาวนาเบาๆ เมื่อก่อนเคยนั่งสมาธิภาวนาเป็นกิจจะลักษณะ ตอนนี้ไม่ต้อง แต่รักษาใจไว้ไง อย่าปล่อยใจ ให้มันต่อต้าน ปล่อยใจต่อต้านหมายความว่า โอ้โฮ! รู้อย่างนี้ ไม่ปฏิบัติก็ดี อย่าให้ถึงขนาดนี้ เอ้อ! ไอ้ที่ปฏิบัติมาแล้วมันก็เป็นประสบการณ์ชีวิต แต่มันไม่มีอะไรดีไปกว่านี้หรอก ไอ้ที่กิเลสมันพลิกแพลงมา เล่ห์เหลี่ยมของมัน เล่ห์กิเลสมันทําให้เรามีอุปสรรค เราก็ค่อยๆ หาทางแก้ไขเรา

เบาๆ ถ้ายังปฏิบัติไม่ได้ รักษาใจไว้ ฟังเทศน์ ตอนนี้เปิด ๑๐๓.๒๕ ฟังหลวงตาเฉยๆ ก็ได้ กลางคืนเปิดหลวงตาฟัง กล่อมใจไว้ เกาะเทศน์หลวงตาไว้ แล้วถ้าจิตใจมันฮึกเหิมมันจะกลับมา เพราะเดี๋ยวไปฟังหลวงตาท่านว่าท่านเสื่อม ท่านทุกข์ยากนะ อ้อ! หลวงตาท่านเคยทุกข์มาก่อน หลวงปู่มั่นท่านเคยทุกข์มาก่อน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านเคยทุกข์มาก่อน ไอ้เราก็ทุกข์แค่นี้เอง

พอแค่นี้เอง เห็นไหม ของเรามันเล็กน้อย มันก็กลับมา ถ้ามีปัญญาทันนะ กิเลสมันก็หลบหน้าไป แต่ถ้าเราไม่มีปัญญา แล้วเราจะไปเผชิญหน้ากับมัน แต่ด้วยสติปัญญาเราอ่อนด้อย กิเลสมันปั่นหัวให้เราไม่ฟื้นเลย ฉะนั้น เราต้องหาทางออกใช่ไหม

นี่พูดถึงว่า เจ็บที่ใจ ปฏิบัติมันจะมีปัญหาอย่างนี้ นี่พูดถึงเวลาจิตมันเสื่อม จิตมันเสื่อมมันเป็นอย่างนั้นเลย แล้วเรามาฟื้นฟูใหม่ เพราะยังมีชีวิตอยู่ ยังมีศรัทธาความเชื่อ ยังมีแรงปรารถนา ยังมีความเป็นมนุษย์ของเราอยู่ เห็นไหม

มีความเป็นมนุษย์ของเราอยู่ มนุษย์เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ มนุษย์ที่มีกายกับใจ มนุษย์ที่จะเอาชนะตนเองให้ได้ด้วยสัจธรรม ด้วยคุณธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติมันจะเป็นคุณธรรมในหัวใจของเรา เป็นความจริงของเรา เราถึงจะชนะกิเลสในใจของเราเข้าไปประพฤติปฏิบัติใหม่ได้

ถาม : เรื่อง “ขอความเมตตาท่านอาจารย์ชี้แนะเรื่องการใช้ จินตมยปัญญาครับ”

กราบเท้าหลวงพ่อ เขียนคําถามมาครั้งนี้ ขอความเมตตาในการภาวนาเรื่องจินตมยปัญญาครับ ตอนนี้การภาวนาของผมเริ่มทําความสงบของใจเร็วขึ้นกว่าแต่ก่อนแล้วครับ ใจเริ่มมีความมั่นคง กําหนดพุทโธก็ชัดขึ้น จดจ่อได้นานขึ้นกว่าแต่ก่อนครับ

หลังจากใจสงบลงบ้างแล้ว ช่วงนี้ผมเริ่มลองจินตนาการถึงกระดูกตัวเองครับ ค่อยๆ เริ่มจากกะโหลกถึงปลายเท้า แล้ว กลับขึ้นมาครับ แต่ยังไม่ค่อยชัด ได้แค่รางๆ สักพักก็หยุดไป ผมก็เริ่มกลับมาพุทโธใหม่ พอสงบก็ลองมาทําอีก มาสลับกับกําหนดอวัยวะอื่นๆ ดูบ้าง แต่หลังจากนั้นก็กําหนดไม่ได้ครับ เพราะ ปวดหลังและขา เนื่องจากนั่งมานาน บวกกับโรคปวดหลังเรื้อรัง ที่เป็นอยู่ก็มาแทรกครับ เลยนึกถึงคําสอนของครูบาอาจารย์ที่ให้ฝึกข่มใจดูบ้าง

ตอนนี้เลยลองใจตัวเอง คิดในใจว่า ตัวเรานี้นั่งมากี่ร้อย กี่พันชาติ ทนหน่อยจะไม่ได้หรือ มันจะตายก็ตายเลยหรือ สู้กับใจอยู่สักพัก ร่างกายก็ร้อนขึ้นเรื่อยๆ อึดอัด อยากจะลุกขึ้นแล้วเลิกภาวนา แต่ก็ลองสู้ต่อไปครับ เพราะที่ผ่านมายังไม่เคยชนะเลย ต้องเลิกทุกที ครั้งนี้ก็เลยลองเต็มที่ดูครับ

หลังจากนั้นผลปรากฏว่าอาการร้อนของร่างกายและจุดที่ปวดเริ่มหาย ความเย็นเบาเริ่มเข้ามาแทนที่ครับ พอเรื่องนี้เบาลง กลับมาพุทโธต่อ แต่ผ่านไปสักพักก็กลับมากวนใจอีก เลยพุทโธต่ออีกสักพัก แต่ก็ได้ไม่นาน แล้วก็หยุดครับ

กระผมอยากเรียนถามอาจารย์ว่า การกําหนดกระดูกของผมโดยการจินตนาการ เราจะทําให้ชัดขึ้นต้องทําอย่างไรครับ ต้องกลับไปดูภาพกระดูกจริงหรือไม่ครับ หรือว่าควรทําแบบเดิมก่อนให้มากขึ้น (ตอนนี้ยังไม่ได้ดูภาพกระดูกจริง มาขอความเมตตาจากหลวงพ่อก่อน กราบขอความเมตตาครับ)

ตอบ : เวลาจินตมยปัญญา เห็นไหม การพิจารณากระดูก มันพิจารณาได้ทั้งนั้นน่ะ การพิจารณากระดูก เห็นไหม คนไปเที่ยว ป่าช้าไปดูซากศพเลย ไปดูซากศพมันก็ต้องมีสติมีปัญญาพอสมควร แล้วเวลาไปดูซากศพเขาให้เข้าทางเหนือลม เพราะได้กลิ่นของลมก่อนไง

อยู่ในวิสุทธิมรรคนะ การจะไปเที่ยวป่าช้า สมัยโบราณมันมีผู้ใหญ่บ้าน กํานันเขาดูแลป่าช้าอยู่ ต้องไปแจ้งกํานันคนดูแลป่าช้าก่อน เพราะถ้าเราเข้าไปเที่ยวป่าช้า เกิดถ้ามีคดีขึ้นมา มีการลักมีการขโมยขึ้นมา เขาจะแจ้งโทษกับพระองค์นั้นได้ พระ องค์นั้นถ้าจะทํา นี่ในวิสุทธิมรรคนะ

แต่ในปัจจุบันนี้ป่าช้ามันไม่มีแล้ว ป่าช้าที่ทิ้งศพไว้มันไม่มี เขาฝัง เขาเผา มันเลยไม่มีกรณีนี้ขึ้นมาไง แต่ถ้ามันเป็นเมื่อก่อนนะ เขาก็ทิ้งไว้ สมัยพุทธกาล เขาทิ้งของเขาไว้อย่างนั้นน่ะ พอทิ้งไว้ เราจะไปดูเราต้องแจ้งเจ้าหน้าที่เขาก่อน เพราะเกิดถ้ามีคดีความขึ้นมา เขาจะหาว่าเราจะเป็นผู้ต้องหาได้ นี่พูดถึงไปเที่ยวป่าช้า ไปดูศพภายนอกไง

แต่ถ้าของเรา เราจินตนาการเรื่องกระดูกขึ้นมา เห็นไหม เราจินตนาการ

เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านสอน เห็นไหม ท่านบอกว่าให้กําหนดจิตไปตามข้อ ข้อนิ้ว ข้อนิ้ว เห็นไหม จากข้อนิ้วขึ้นมา ก็มาข้อมือ มาข้อศอก มาหัวไหล่ ท่านบอกให้วนอยู่อย่างนี้ ท่านบอกอย่างนี้เป็นสมถะ เพราะจิตเรายังไม่เป็นสมาธิ เรากําหนดเราจะเห็นกายเราไม่ได้ ท่านบอกให้จิตมันสงบก่อน จิตวนกําหนดให้มันอยู่ตามข้อกระดูกที่เราระลึกได้ ให้เป็นชั่วโมงๆ หรือเป็นสอง สามชั่วโมง อย่างนี้เขาเรียกมันอยู่ จิตมันเป็นสมาธิ

ถ้าจิตเป็นสมาธิแล้วกําหนดดูกระดูกอย่างเดิมอีก กระดูกอันเดียวกันนี่แหละ จิตดวงเดียวกันนี่แหละ ดูครั้งหนึ่งเป็นสมถะ คือจิตมันไม่เป็นสมาธิ ดูเพื่อให้จิตมันสลดสังเวช ให้มันปล่อยวางเข้ามา พอจิตมันสงบแล้วก็ดูกระดูกอันเดิมนี่แหละ แต่เพราะมันมีสมาธิเป็นพื้นฐานนะ มันจะเห็นกระดูก มันจะเป็นวิปัสสนา วิปัสสนาเพราะอะไร เพราะจิตมันสงบแล้ว พอดูกระดูกอันเดิมมันขยายกระดูกได้ กระดูกขยายให้ใหญ่เล็กก็ได้ ขยายส่วนก็ วิภาคะ พอมันขยายมันก็เป็นไตรลักษณ์ ถ้าไม่เป็นกระดูกมันพิจารณาของมันไป

นี่พูดถึงว่า การจะดูกระดูกให้ชัดไง ถ้าเราจินตนาการเป็นกระดูกก็ได้ เรากลับมาที่พุทโธก็ได้ ทีนี้สิ่งที่มันจะเป็น มันจะเป็นที่ว่า เห็นไหม เขาบอกว่าเขาบวกกับมีโรคประจําตัว โรค ปวดหลังเป็นโรคเรื้อรัง

ถ้ามีโรคเรื้อรังเนี่ยนะ เราประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เราทําให้ร่างกายเราแข็งแรง แต่ถ้ามีหมอรักษาหรือดูแลโรคภัยไข้เจ็บนี้ ให้เด็ดขาดไป กิเลสมันจะได้ไม่เอามาอ้าง กิเลสมันอ้างหมดล่ะ อ้างว่านั่งต่อไปก็เมื่อย นั่งต่อไปก็ร่างกายพิการ นั่งต่อไปเราทํางานไม่ไหว นั่งต่อไปชีวิตนี้ถ้ามันเจ็บไข้ได้ป่วยเราจะทํามาหากินได้อย่างไร นั่งต่อไป... กิเลสมันอ้างหมดแหละ

ถ้าเราโรคภัยไข้เจ็บยกให้หมอ ถ้าหมอเขารักษา หมอเขา ดูแลของเขา แต่หมอส่วนใหญ่ก็บอกว่าถ้ารักษาแล้วก็นั่งไม่ได้ ห้ามนั่ง เพราะหมอเขาต้องการผลงานของเขา รักษาแล้วเขาก็อยากได้ผลงานของเขา ร่างกายนี้ยกให้หมอไปเลย แล้วเราก็มาประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ถ้าตามความเป็นจริงนะ ธรรมโอสถ

เวลาประเด็นที่แล้ว เราบอกว่าเวลาเราอดนอนผ่อนอาหาร เวลาความหิวเป็นเรื่องปกติ เพราะเป็นเรื่องสัจจะ เป็นข้อเท็จจริง ถ้ามันขาดตกบกพร่อง มันก็ต้องหิวกระหายเป็นธรรมดา

แต่เวลาเราพิจารณาของเราไปบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้า ถ้ามันมีความชํานาญขึ้นไป เวลาจิตมันรวมลง จิตมันปล่อย มันลงสู่ สมาธิ หายหมด สุขสงบระงับ เบา ว่างหมด มีความชุ่มชื่นในใจ จากหิวๆ นี่แหละ แต่พอมันคลายตัวออกมามันก็ยังมีความสุขอยู่ เพราะเป็นสมาธิแล้ว คลายตัวออกมาก็ยังเป็นสมาธิอยู่ ความหิวนั้นก็ไม่เข้ามารบกวนมาก แต่รู้ได้ รู้ว่า เอ้อ! มันมีอาการหิว แต่ไม่หิว แต่พอนานๆ ไปมันก็กลับมาหิวอีก ก็พิจารณาต่อเนื่องไป นี่พูดถึงว่าเวลามันปล่อยวางเข้ามา

นี่ก็เหมือนกัน เรามีโรคเรื้อรัง เรามีโรคเรื้อรัง เราพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา ธรรมโอสถ โรคเรื้อรัง เห็นไหม มันสามารถบรรเทาได้ บรรเทาได้ด้วยกําลังของจิต เรายกร่างกายนี้ให้หมอ หมอเป็นผู้รักษา ทางเคมีต่างๆ ให้หมอเขา ใช้ทางเคมีบําบัดให้มันทุเลา แต่เวลาถ้าจิตเราสงบได้ ไอ้บวกกับโรคเรื้อรัง ไอ้โรคปวดหลังนี่ถ้าธรรมโอสถ จิตสงบด้วย แล้วมันปล่อยวางโรคด้วย ถ้าไม่ปล่อยวางถึงขาดไป โรคมันก็เบาบางลง

ถ้าเบาบางลง แต่นี้ถ้าเป็นเรื่องของกิเลสนะ ไม่ได้ ยิ่งนั่งยิ่งปวด ปวดแล้วมันก็ยิ่งปวดมากขึ้น ปวดมากขึ้นเดี๋ยวมันจะปวดเรื้อรัง ปวดเรื้อรังแล้วเดี๋ยวมันจะนั่งไม่ได้ มันไปทางนู้นน่ะ ถ้ามันไปทางนู้น เห็นไหม เราต้องใช้สติปัญญาของเรา นี่พูดถึงว่าโรคเรื้อรัง

แต่เรื่องที่เขาบอกว่า ถ้าจะดูกระดูกให้ชัดเจนขึ้นมา เรา จะทําอย่างไรให้ชัดเจนขึ้นมา ไอ้ที่บอกว่าจินตมยปัญญา เห็นไหม ที่เขาเห็นกระดูก เห็นกระดูกของเขาแต่มันไม่ค่อยชัด ไม่ค่อยชัด เห็นรางๆ สักพักก็หยุดไป

ถ้าได้เห็น เราเห็นอย่างนั้นก็ได้ เราเห็นจากความนึกคิด เรานึกคิดขึ้นมาก่อน เพราะกายนอก กายนอกเรานึกคิดขึ้นมาก่อน เห็นไหม เขาเรียกจุดประเด็น มันมีประเด็นอะไรจะทําให้ใจมันก้าวเดินได้ เราจะใช้ประเด็นนั้น เราค่อยๆ ก้าวเดินต่อไป คําว่า “ค่อยๆ” คนมันเป็นมันถึงรู้จังหวะไง

เหมือนกรรมการ วิ่งร้อยเมตร เขารู้ว่าร้อยเมตรระดับไหน ไอ้เราวิ่งร้อยเมตร อืม! ร้อยเมตรมันกี่กิโลวะ ร้อยเมตรมันยาว แค่ไหนก็ไม่รู้ มันก็เลยบอกว่า ไม่รู้ว่าจะรักษาอย่างไร มันถึงรักษายากไง แต่กรรมการเขาเป็นคนกําหนดเองร้อยเมตร แล้วถ้าวิ่งร้อยเมตร มันก็ต้องไปวิ่งร้อยเมตร ถูกต้องดีงาม มันต้องระดับนั้นไปถึงเส้นชัยก็จบ แต่ของเรา เราไม่รู้ร้อยเมตรมันกี่กิโล ร้อยเมตรมันวิ่งกี่วันวะถึงจะจบ ร้อยเมตร มันก็เลยทําให้เราเลยว่ากระดูกชัด ไม่ชัดนี่ไง

กระดูกชัด ไม่ชัด เพราะเรายังไม่เคยเห็น ไม่เคยเข้าใจโดยความเป็นจริง ฉะนั้น เราก็จินตนาการไป พอจินตนาการไป เราจินตนาการไปก็เพื่อเริ่มต้นจะเริ่มจุดสตาร์ตร้อยเมตรไง ถ้ามันเริ่มจากจุดสตาร์ตได้ เราก็สตาร์ตได้ ถ้าเขาวิ่งร้อยเมตรเขาต้อง จุดสตาร์ต เขาแข่งขัน ๙ วิฯ ๑๐ วิฯ ๑๑ วิฯ จบ แล้วมันอยู่ ตรงไหนล่ะ เขาวิ่งกันอยู่นู่น เรามาวิ่งอยู่ทางนี้ เขาปรับฟาวล์หมด มึงไม่มีสิทธิ์แข่งขัน ไม่มีสิทธิ์เข้าสู่สัจจะ

ฉะนั้น ที่ว่ามันจะเลือนราง มันจะชัดเจน เราค่อยๆ ดูของเราไง ค่อยๆ แบบว่าใช้จินตนาการไป จินตนาการไป จินตนาการเพื่อจิตสงบ จิตสงบแล้วพิจารณากระดูกใหม่ๆ มันจะเป็นวิปัสสนา ถ้ามันเป็นความจริงอย่างนั้น ถ้ามันไม่เป็นความจริงอย่างนั้น ย้อนกลับมาคําถามมาเรื่อย เห็นไหม แต่เขาไม่เคยชนะเลยสัก หนหนึ่ง แต่เวลาเอาจริงเอาจังเข้าไป เขาเคยชนะได้หนหนึ่ง คือเขาบอกว่า หลังจากนั้นปรากฏว่าอาการเร่าร้อนของร่างกาย จุดที่ปวดเริ่มหายไป ความเย็น ความเบากลับมาแทนที่

เวลาปฏิบัติ เราปฏิบัติขนาดนี้ ปฏิบัติเพื่อบรรเทาทุกข์ ปฏิบัติเพื่อเป็นสัจธรรม เกิดมาเป็นมนุษย์มีสิทธิเสรีภาพ ถ้าแสวงหาทรัพย์ทางโลกก็ได้ทรัพย์ทางโลก ถ้าแสวงหาทรัพย์ทางใจ แสวงหาทรัพย์จากคุณธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็จะเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก จิตนี้ได้สัมผัส จิตนี้ได้เป็นเอง จิตนี้ได้กระทําเอง มันเป็นอยู่ในใจนั้น เป็นคุณธรรม เป็นสัจธรรมในใจดวงนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่เวลามันเย็น มันสบาย มันว่าง เราทําของเราเพื่อเหตุนี้ไง ฉะนั้น สิ่งที่ทําเพื่อเหตุนี้ ฉะนั้น ที่ว่าทําแล้ว เราทําของเราต่อเนื่องไป ทําต่อเนื่อง ทําเพื่อประโยชน์กับเรา

ฉะนั้น เขาถามว่า “การกําหนดดูโครงกระดูกโดยจินตนาการ เราจะให้มันชัดขึ้นจะทําอย่างไรครับ”

กลับมาทําความสงบของใจ แล้วถ้ามันจินตนาการกระดูก ถ้ามันจินตนาการกระดูกในสมถะ ก็จินตนาการอย่างนั้นมันจะเป็นขึ้นมา มันจะปล่อยวาง มันจะไม่เห็นชัดเจนของมัน ถ้าจิตสงบแล้วมันพิจารณามันถึงเห็นไง อย่างที่ว่าเราพิจารณาของเรา เริ่มภาพกระดูกขึ้นมา มันปล่อยเข้ามา ปล่อยเข้ามา มันปล่อยจนภาพมันหายไป แต่ถ้ามันสงบแล้ว เรากําหนดขึ้นมามันจะเห็นเป็นภาพใหม่ เป็นวิภาคะ มันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่ตอนนี้เขายังไม่เคยดูกระดูกจริง ไปดูก็ได้ มันมีอยู่ ทั่วไปหมด ดูก็ดู ดูแล้วเรานึกภาพของเราก็ได้ ถ้าดูกระดูกจริง ดูอะไร มันก็เป็นดูของเรา แต่เขาว่า ต้องมาถามอาจารย์ก่อน แล้วมันอยู่ที่ความชอบ อยู่ที่จริตนิสัยของคน ถ้าคนชอบมันไปดูแล้วมันก็เป็นประโยชน์

ถ้าคนไม่ชอบ ไปดูแล้ว เห็นไหม เพราะอย่างที่ว่าอย่างเด็ก เขาบอกเขาจะเรียนหมอไง แล้วไปดูอาจารย์ใหญ่ จนนอนไม่ได้ เด็กบางคน ไอ้นี่มันก็เป็นสิ่งที่มันติดตา มันก็เรื่องของคน เรื่องของใจแสนยาก ไม่รู้ว่าใครมีจริตอย่างไร เป็นอย่างไร เราทําได้หมดล่ะ ค่อยๆ แล้วเวลาปฏิบัติพยายามให้จิตมันปกติก่อน ให้มันสมบูรณ์ก่อน แล้วมันจะปฏิบัติได้ อันนี้พูดถึงเรื่องจินตมยปัญญาเนาะ อันนี้จบ

ถาม : เรื่อง “ปาราชิก ๔”

ลักทรัพย์กับยักยอกทรัพย์ ผิดเหมือนกันหรือเปล่าครับ ขอทราบความคิดเห็นของท่านอาจารย์

ตอบ : โอ้โฮ! ความคิดเห็นของท่านอาจารย์ ท่านอาจารย์นี้เป็นพระบ้านนอก

ปาราชิก ๔ มันเป็นพุทธบัญญัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัม- พุทธเจ้าบัญญัติปาราชิก ๔ ปาราชิก ๔ ใครทําปาราชิก รู้อยู่แก่ใจ ของตน เป็นตาลยอดด้วน มันเป็นไปโดยอัตโนมัติ เราไม่ต้องความเห็นของเรา ความเห็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปาราชิก ๔ ปาราชิก ๔ ตาลยอดด้วน เป็นไปโดยอัตโนมัติ ตาลยอดด้วน ถึงจะห่มผ้าอยู่

ดูสิ สมเด็จญาณฯ ท่านเขียนไง “ไม่ใช่ภิกษุ ห่มผ้ากาสาวพัสตร์แบบภิกษุ ถ้าตาลยอดด้วน ห่มผ้ากาสาวพัสตร์ อยู่ก็ไม่ใช่ภิกษุ” ปาราชิก ๔ มันเป็นไปโดยตัวมันเอง ไม่ใช่ภิกษุ ห่มผ้ากาสาวพัสตร์แบบภิกษุก็ไม่ใช่ภิกษุ เอวัง

ศีลมันปกติ ศีล สมาธิ ปัญญา
เวลาทําสมาธิมันได้สมาธิดีขึ้น เพราะมันมีศีลเป็นพื้นฐาน
พอมันมีศีลเป็นพื้นฐาน ศีลเป็นพื้นฐานเลย
ฝึกหัดจนเป็นจริตนิสัย
เวลาจะประพฤติปฏิบัติมันจะปฏิบัติง่ายขึ้น
พอปฏิบัติง่ายขึ้น ถ้ามีสมาธิขึ้นมา
จิตสงบมันจะมีความสุขขึ้นมา ตรงนั้นน่ะมันมีคุณค่า
แล้วเกิดมีปัญญาขึ้นมานะ มีปัญญาขึ้นมา
ภาวนามยปัญญาขึ้นมา มหัศจรรย์ มหัศจรรย์ขึ้นมา
คุณธรรมอันนั้นน่ะ แล้วจะเห็นคุณค่าเลย

๒

ไปลามาไหว้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

หลวงพ่อ : เขาถามเรื่อง “มันคืออะไร” สงสัยเด็ก

ถาม : กราบหลวงพ่อ กระผมนั่งสมาธิกับแม่ทุกวัน ท่องพุทโธตามที่แม่บอก พอไปได้สักพักมันจะมีอะไรหมุนอยู่ที่หัวข้างซ้าย หมุนไปเรื่อยๆ มันก็ไม่หยุด มันคืออะไรครับ หลวงพ่อช่วยอธิบายหน่อยได้ไหมครับ และเรื่องการใช้ชีวิต ผมนี้เบื่อกับการที่ได้เรียนแห่งหนึ่ง มีแต่เรื่อง มีแต่คนมาหาเรื่องให้ น่าเบื่อมากครับ หลวงพ่อ ผมอยากใช้ชีวิตแบบไม่มีเรื่อง

ตอบ : นี่คําถามเนาะ อันหนึ่งคือว่าเขาภาวนากับแม่ แม่สอนให้ภาวนา นั่งภาวนากับแม่ เห็นไหม แล้วมันมีอะไรไม่รู้หมุนในหัว หมุนในหัว มันหมุนของมันไปเรื่อยๆ มันไม่หยุด มันคืออะไรครับ

เวลานั่งภาวนาไป มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคน ถ้าอํานาจวาสนาของคนนะ มันจะมีอุปสรรคของมันไปเรื่อย มีอุปสรรคเล็กๆ น้อยๆ มีอุปสรรคมาก ถ้าไม่มีอุปสรรค มันก็มีแต่ความลังเล สงสัยอยู่แล้ว เพราะคนเรายังไม่เคยปฏิบัติ เวลาคนเราไม่เคยปฏิบัติ มันจะเกิดความสงสัย มันจะเกิดความลังเล ทําไปแล้วมันจับต้นชนปลายไม่ได้ มันจะสับสนมาก

แต่ถ้ามันมีพื้นฐานนะ มีครูบาอาจารย์วางหลักการให้นะ เวลาเราจะหัดภาวนา เราวางใจให้หมด แล้วเวลามันมีศรัทธา มีความเชื่อ คือมันมีเป้าหมาย มันมีเป้าหมาย จิตมันมีที่เกาะ จิตมีที่เกาะ มันเกาะสิ่งใดสิ่งหนึ่ง มันก็เอาสิ่งนั้นเป็นเป้าหมาย เรากําหนดพุทโธ หรือใช้กําหนดลมหายใจ แล้วมีศรัทธา แต่ถ้าศรัทธาของเรา เราจับต้นชนปลายไม่ได้ เราจะภาวนาเพื่ออะไร เราภาวนาแล้วเราจะได้อะไร

เวลาภาวนาเนี่ย มันภาวนาไปเพราะภาวนากับแม่ แม่นําพาไป เราก็ภาวนาไป พอภาวนาไป เห็นไหม มันเกิดความสงสัย มันเกิดอัดอั้นตันใจทั้งนั้น แล้วมันเกิดอาการต่อต้าน เกิดอะไรต่างๆ นี้มันเป็นจิตวิทยาเขาก็รู้ได้ แต่ถ้าเรามีศรัทธามีความเชื่อของเรา เราจะภาวนาเพื่อบุญกุศลของเรา

“บุญกุศลมันคืออะไรล่ะ”

บุญกุศล เห็นไหม เรานั่งภาวนา เราปฏิบัติเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เป็นคําพูดของหลวงปู่ฝั้น ว่าคนเราเกิดมาแล้วไม่หายใจทิ้งเปล่าๆ โดยธรรมชาติคนเกิดมาต้องมีลมหายใจ แต่ลมหายใจไม่ขาดสติ ถ้ามีสติขึ้นมา ลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ มันเกิด อานาปานสติ เกิดอานาปานสติเพราะอะไร เพราะจิตมันกําหนด ถ้าจิตกําหนด จิตมันก็ไม่เร่ร่อน

ถ้ามันหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มีสติกํากับ เห็นไหม จิตมันก็เป็นอานาปานสติ ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ เป็นพุทธานุสติ สติระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธานุสติ ถ้าเป็น สติด้วย แล้วกําหนดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วย เพราะจิตนี้เป็นนามธรรม ทางโลกบอกจับต้องไม่ได้ จิตเป็นนามธรรมจับต้องไม่ได้ แต่เวลาเรามาหัดภาวนาของเรา เราจะจับต้อง เราจะจับต้อง เราจะเข้าไปสงบสู่จิตของเรา เราจะไปรู้จักจิตของเรา เรามีสติมีปัญญา เราจะพาจิตของเราให้ฝึกหัดทํางาน

ถ้าจิตทํางาน จิตทํางานคือจิตวิปัสสนา เวลาเกิดปัญญา ปัญญาคือหัดให้จิตทํางาน จิตทํางานมันก็จะฟอกตัวของมันเอง มันจะสํารอกสิ่งที่เป็นอวิชชา คือเป็นไปกับหัวใจออกไป สิ่งที่เป็นอวิชชานะ สิ่งที่เป็นความไม่รู้มันเป็นพญามาร เป็นครอบครัวของมาร มันสิงสถิตอยู่ที่ใจ แต่เราไม่เคยเห็นใจของเรา ถ้าเราไม่เคยเห็นใจของเรา เราจะสํารอกคายมันออกด้วยวิธีการใด

พอเราเห็นใจของเราแล้ว เราจะสํารอกไปด้วยมรรค ด้วยมรรคด้วยผล ด้วยดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ด้วยความชอบธรรม ด้วยความชอบธรรม เราก็ต้องทําของเราให้เป็นจริงขึ้นมา ถ้ามันยังไม่เป็นจริงขึ้นมา เห็นไหม ก็ฝึกหัด ฝึกหัดโดยพื้นฐาน เห็นไหม โดยพื้นฐาน คนเรา เห็นไหม

เขาบอกว่า “เขานั่งภาวนากับแม่ แม่ภาวนาพุทโธทุกวันเลย

เด็ก เห็นไหม เราหัดกําหนดพุทโธ หัดกําหนดอานาปานสติ หัดกําหนดฝึกหัดสติ มีสติมันก็พุทโธได้ มันก็อานาปานสติได้ เพราะมีสติ พอมีสติสัมปชัญญะมันก็ระลึกถึงตัว ระลึกถึงตัวตนของเรา ระลึกถึง เห็นไหม เรามีสติสัมปชัญญะ เราควบคุมตัวเราได้ เราจะไปทําสิ่งใด เราจะไปเรียน เราจะไปศึกษาสิ่งใด เพราะเรามีสติ คนมีสติทําอะไรมันก็สมบูรณ์ไง

แต่ถ้ามันขาดสติ เห็นไหม ทําอะไร กระทําไปโดยสักแต่ว่า ทําไปโดยสัญชาตญาณ ทําไปอย่างนั้นน่ะ มันไม่เข้าใจ ไม่มีสิ่งใดชัดเจนไง

ฉะนั้น ฝึกหัดสติมันเป็นประโยชน์อยู่แล้วล่ะ ฝึกหัดสติ ทีนี้พอฝึกหัดสติไป ถ้าอย่างที่ว่าเนี่ย เราอารัมภบทมา เพราะเราต้องการให้เห็นว่า จิตมันดื้อ จิตมันดิบๆ ของที่มันดิบๆ เขาต้องทําให้มันสุก ถ้าทําให้มันสุกขึ้นมามันจะเป็นอาหาร ถ้าเป็นอาหารมันจะมีรสชาติ มันจะมีคุณภาพ มันดีทุกอย่างเลย จิตของคนมันยังดิบ เห็นไหม ดิบๆ ดูสิ ดูที่เขากินอาหารดิบๆ ของมันดิบๆ ไง

ทีนี้ของมันดิบๆ ว่ามันจะไม่เป็นประโยชน์มันก็เป็น เพราะมันเป็นชีวิตของเรา แต่มันเป็นโดยอาหารดิบๆ ในของดิบๆ มันเป็นของพวกสัตว์นักล่า มันล่าเป็นอาหารของมัน มันก็กิเลสตัณหาความทะยานอยากล่าหัวใจของเรา โดนมันล่า โดนมันฉุดกระชากลากไปไง แต่เราจะทําของเราให้หัวใจของเราสุก ทําของเราให้หัวใจมันดี ถ้าหัวใจเราดีเราก็ปฏิบัติของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “เวลาปฏิบัติไปแล้ว มันรู้สึกว่ามีอะไรหมุนอยู่หัวข้างซ้าย”

ถ้าเรายิ่งสงสัย เรายิ่งต้องการรู้ เห็นไหม อาการหมุนนั้นมันก็จะรุนแรงขึ้น แต่ถ้าเราตั้งสติของเราไว้นะ กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่สติ อยู่กับพุทโธ พออยู่กับพุทโธ จิตมันมารับรู้พุทโธ พุทธานุสติ อาการข้างเคียงมันจะเบาบางลงไปเอง แต่ถ้าเราไปสนใจว่าไอ้สิ่งที่มันหมุนๆ ความรู้สึกในหัวนี่มันคืออะไร เราก็จะไปค้นคว้ามัน ไปหามันนะ ไอ้อาการนั้นมันก็ชัดเจนขึ้น ชัดเจนขึ้น เพราะเราไปหามันเองไง ทีนี้หามันเอง แล้วมันเป็นอะไรล่ะ

ดูสิ เวลาอุณหภูมิของอากาศมันเปลี่ยนแปลงของมันไป เพราะอะไร เพราะมันมีความร้อนของมัน ก็เปลี่ยนแปลงไปของมันใช่ไหม ไอ้นี่ก็เหมือนกัน อาการที่หมุนๆ อยู่มันเป็นอะไรล่ะ เป็นอาการ อาการที่มันเกิดขึ้นก็ได้ มันเกิดขึ้น ดูสิ เวลาเรานั่งอยู่ เรานึกถึงว่าเราคันที่ไหน มันอาการคันก็จะเกิดขึ้น แต่ถ้าเราปล่อยวางมัน เราไม่รับรู้มัน อาการคันก็หายไป

นี่ก็เหมือนกัน อาการที่หมุนๆ มันเกิดมาจากอะไรล่ะ มันเกิดมานะ กิเลสมันเอามาล่อก็ได้ มันสร้างแบบว่าวิตกกังวล หรือเราสงสัยสิ่งใด แล้วเรายิ่งอยากต้องการรู้เข้าไป มันอาศัยสิ่งนั้นล่อไป อาการหมุนๆ มันมีเพราะอะไร มีเพราะความรู้สึก เรารู้สึก รับรู้ ความรับรู้ของเรา เรารับรู้เพราะว่ามันจะไม่มี มันก็มีเฉพาะคนที่รับรู้ คนที่นั่งภาวนาอยู่น่ะ แล้วแม่นั่งอยู่ข้างๆ เขามีอาการหมุนๆ อยู่ด้วยไหมล่ะ เขาก็ไม่มี เพราะเขากับเราคนละคน

นี่ก็เหมือนกัน อาการที่มันหมุนๆ ขึ้นมา เห็นไหม ยิ่งไปรับรู้ มากมันก็จะชัดเจนขึ้นมา แต่เรากลับมาพุทโธชัดๆ ของเรา เรากลับมาพุทโธของเรา เราปล่อยวาง เราไม่ต้องการรับรู้ มันจะมีอยู่หรือไม่มีอยู่ เราไม่ต้องการรับรู้ แล้วพอมันปล่อยวางไปแล้ว มันไม่จําเป็นจะต้องไปค้นคว้า ต้องไปค้นหามัน ถ้าเราพุทโธๆ จิตมันละเอียดได้ จิตมันปล่อยวางได้ เราไม่จําเป็นต้องไปรื้อค้น ไปหามัน ไม่จําเป็น แต่ถ้ามันฝังใจ มันฝังใจ เห็นไหม แผ่นเสียง ตกร่อง มันฝังใจ พอเดี๋ยวมันก็เป็นอีก เป็นอีกนั้นคืออะไร

เขาบอกว่า “ไอ้ที่หมุนๆ มันคืออะไร”

คือกิเลส คือมาร มารเอามาล่อลวงเรา มันเอามาล่อลวงความเพียรของเรา เราตั้งใจจะทําความเพียรของเรา เรากําหนด พุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราต้องการความสงบของเรา ความสงบอันนี้เป็นกุศล เป็นบุญกุศล ทําเพื่ออํานาจวาสนา ทําเพื่อหัวใจของเราให้มันเข้มแข็ง หัวใจของเรา ถ้าเรากําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันเป็นสมาธิได้ เห็นไหม จิตใจเรา เข้มแข็ง มันมีอุดมการณ์

แต่นี้พอเราจะทําความดี ไอ้สิ่งที่มาล่อๆ เพราะพญามาร พญามารมันคืออะไร พญามารคือความไม่รู้แจ้งในใจของเรา พอไม่รู้แจ้งในใจของเรา เห็นไหม มันก็สร้างสิ่งล่อสิ่งเร้าให้จิตมันออกนอกลู่นอกทาง ให้อยากรู้ ให้อยากค้นคว้า ให้อยากรู้ก็ส่งออก ถ้าอยากรู้อยากอะไร พอมันส่งออกไปจากจิตแล้ว เห็นไหม นี่คือผลงานของมันไง

อวิชชามันล่อ แล้วเราเองเราไม่เข้าใจ เราก็ไปสนใจแต่ไอ้ที่ หมุนๆ อยู่ในหัว แต่ไม่ได้สนใจพุทธานุสติเลย ไม่ได้สนใจพุทโธชัดๆ เลย เพราะเราท่องพุทโธมานานแล้ว แต่ไอ้หมุนๆ มันน่าสนใจ แต่พุทโธไม่น่าสนใจเลย แต่ถ้าเรากําหนดพุทโธชัดๆ พุทโธของเราไปเรื่อยนะ ถ้ามันชัดเจน เห็นไหม จิตรับรู้พุทธานุสติด้วย ความเชื่อมั่น ด้วยความเต็มไม้เต็มมือ อาการหมุนๆ จะไม่มี อาการหมุนๆ มันหายไปเอง

ไอ้นี่สักแต่ว่าพุทโธ สักแต่ว่า เราก็พุทโธๆ อยู่ “ไอ้หมุนๆ นั่นมันคืออะไร มันคืออะไร”

คือมันส่งออกไปหาแล้วความรู้สึกนี่มันไปอยู่ที่หมุนๆ นั่นแล้ว แล้วก็หมุนๆ มันคืออะไร หมุนๆ มันคืออะไร ไอ้หมุนๆ ยิ่งชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ ไอ้พุทโธนั่นก็ทําแต่ผิวเผิน แล้วเลยทําเป็นสองทาง สามทางไง

วาง ไอ้พุทโธมันคืออะไร คืออาการของกิเลสมันเอามาล่อ กิเลสมันต้องการให้เราผิดพลาด กิเลสมันต้องการให้เราไม่ได้เห็นสัจจะความจริง ให้จิตนี้อยู่ในอํานาจของมัน นี่คือกิเลสไง

ฉะนั้น คําถามต่อไปบอกว่า “เรื่องการใช้ชีวิตของผมที่เบื่อ เบื่อที่จะไปโรงเรียน มีแต่คนมาหาเรื่อง มันน่าเบื่อมาก”

เวลามีคนมาหาเรื่อง เราก็มีสติปัญญาเนาะ ถึงจะเป็นเด็กหรือเป็นผู้ใหญ่ก็แล้วแต่ ใครจะมาหาเรื่อง เราก็ต้องหาทางหลบหลีกเอา ไม่เราก็ต้องแจ้งครูบอกครูไป เพราะว่าธรรมดาสังคม เราหลีกเร้นจากคนไม่ได้ ในเมื่อเราจะต้องเข้าสังคมใช่ไหม เราก็เป็นคนคนหนึ่งใช่ไหม ถ้าไปโรงเรียน ไปโรงเรียนเราใช้ชีวิตของเรา มีเพื่อนมีฝูงเราก็หลบหลีกเอา มันแบบว่าทั้งๆ ที่ว่าเราไม่ได้ทําอะไรเขา รถเราขับไปบนถนน อยู่ดีๆ รถมาชนเราเอง รถเขาขับมาด้วยความประมาท ด้วยความที่เขาหลับใน เขาจะมาชนรถเรา

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราว่าเราไปเรียนหนังสือ เราก็เป็นคนดีคนหนึ่ง ในสังคมนั้นเขามองแล้วเขามองด้วยสายตา คนที่เขาเห็นว่า เราเป็นคนที่ไม่ยุ่งกับใคร เขาก็เห็นว่าเราเป็นคนดีคนหนึ่ง ไอ้คนที่ เขาเห็นแล้วว่าเราเป็นคนดีเกินไป เขาไม่พอใจ นี่มันเรื่องของความเห็นของคน ถ้าเรื่องความเห็นของคน เราก็ต้องคัดเลือกของเราเอง เราไม่หนีจากจุดยืนของเราไง

นี่นั่งสมาธิกับแม่ อยู่กับแม่ เห็นไหม เรามีพ่อมีแม่เป็นที่พึ่ง มีพ่อมีแม่ให้ชีวิตนี้มา พ่อแม่หวัง หวังให้เราเรียนหนังสือ เรียนหนังสือแล้วเพื่อเราจะได้มีวิชาความรู้ เพื่อได้ใช้เป็นวิชาชีพต่อไปข้างหน้า ถ้าเราเรียนหนังสือไป เราทําชีวิตของเราให้มันราบรื่นไป พ่อแม่ก็สบายใจ พ่อแม่ก็หวังจะส่งเราให้ไปถึงฝั่ง

ฉะนั้น เวลาเราจะไปถึงฝั่ง เราไปในแม่นํ้านั้น มันจะมี อุปสรรคหมด มีอุปสรรคนะ เราจะพาเรือของเราข้ามฝั่งไปได้อย่างไร พาเรือของเราให้ไปถึงจุดหมายอย่างไร

ดูสิ ก็มีเพื่อนมีฝูงในโรงเรียนเขาคอยมาหาเรื่องต่างๆ เราจะ มาเรียนหนังสือ เราไม่ได้มาหาเรื่องกับใคร เราจะมาเรียนหนังสือ ต้องการความรู้ ต้องการความรู้เราก็ขวนขวายเรียนของเรา ถ้าที่ไหนเขามีกิจกรรมสิ่งใด ถ้าจะร่วมมือได้เราก็ร่วมมือไปกับเขา ถ้าเราไปรังเกียจเขา เราไปแยกจากเขา แปลกแยกจากเขา เขาก็เพ่งเล็ง แต่เราก็ไม่ทําตัวเราจนเสียหายมากเกินไป

สังคมมันเป็นแบบนี้ สังคมเป็นแบบนี้มันจะเอาแต่สิ่งที่เราพอใจอย่างเดียวมันไม่มี เพราะอะไร เพราะเราจะต้องอยู่กับคน เราจะต้องอยู่กับคน ถ้าโตไปแล้วเราก็ยังต้องอยู่กับคน ยิ่งจะไปทํางาน ต้องยิ่งเจอคนไปตลอด ถ้าเจอคนไปตลอด เราจะศึกษาเขา แม่พานั่งสมาธิ นั่งสมาธิเรากําหนดพุทโธของเรา มนุษย์เป็นอย่างนี้ มนุษย์มีกายกับใจ หัวใจมันยุ่งเหยิงนัก เขาก็ยุ่งเหยิงของเขาเหมือนกัน

แต่ถ้าเขายุ่งเหยิงของเขา เขาพยายามจะลบไม่ให้มันเด่นชัดออกมา จุดด้อย จุดเด่น เขาก็ปิดจุดด้อยของเขา เขาจะพยายามโชว์จุดเด่นของเขา เด็กๆ เป็นอย่างนี้ ต้องการให้คนยอมรับ ต้องการให้คนนับถือ มันจะโชว์จุดเด่นของเขาออกมา ไอ้ของเรานะ เราภาวนาของเรา เราดูหัวใจของเรา ไอ้ยุ่งๆ เราก็ยุ่งเหมือนกัน เขาก็ยุ่งเหมือนกัน ถ้าเขายุ่งเหมือนกัน เรารักษาใจของเรา เห็นไหม

หลวงตาท่านสอนว่า “เราจะทําคุณงามความดีว่ะ ใครจะทําชั่ว ทําเลวทําทรามมันเรื่องของเขา เรื่องของเขาๆ”

มันเป็นเรื่องของเขา เห็นไหม มีแต่เขาเข้ามาหาเรื่อง มันน่าเบื่อ มีแต่เขามาหาเรื่อง แต่เราไม่หาเรื่องกับใคร เราไม่หาเรื่องกับใคร แล้วเราก็ดูแลหัวใจของเรา เราพยายามทําตัวของเราให้กลมกลืน ให้กลมกลืน อย่าให้มันแปลกแยกจากสังคม อย่าให้มันแปลกแยกจนเกินไปนัก

แต่เราก็ทําคุณงามความดีของเรา เห็นไหม ฝังตัวเราอยู่ในสังคม เราจะหนีมนุษย์ไม่ได้หรอก มนุษย์เราหนีไม่ได้ เราต้องอยู่กับมนุษย์ ถ้าเราอยู่กับมนุษย์ เห็นไหม โลกนี้เป็นแบบนี้ ธรรมะเก่าแก่นะ ไม่มีธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็มีของมันอยู่แล้ว มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ สรรเสริญนินทา โลกธรรม ๘ เป็นธรรมะเก่าแก่

ถ้าธรรมะเก่าแก่มันเกิดจากไหนล่ะ ในทางการเมืองนะ คนสองคนขึ้นไปก็เป็นการเมืองนะ คนสองคนขึ้นไปมันก็มีการแข่งขันแล้ว คนสองคนขึ้นไปมันก็มีความคิดแตกแยกแล้ว

ทีนี้เราไปโรงเรียนมันน่าเบื่อ เพราะแบบว่า คนเราถ้ามันมีบารมีนะ มันคิดแต่เรื่องดีๆ มันไปเจอสภาพแบบนั้นมันก็รับไม่ได้ ถ้ารับไม่ได้ รับไม่ได้เราก็ต้องขยันหมั่นเพียร เรียนให้จบซะ เรียนให้จบ เรียนแล้วไป

นี่พูดถึงมันก็เป็นภาระของพ่อแม่เนาะ พ่อแม่จะส่งเสียให้เรียนจบถึงฝั่งก็ไม่ธรรมดานะ ฉะนั้น ค่อยๆ หาทางออก ค่อยๆ หาทางออก เห็นไหม มีสติมีปัญญามันมีทางออกทั้งนั้นน่ะ ปัญหาทุกปัญหา แก้ไขด้วยปัญญาของมนุษย์ ปัญหาเขามีไว้ให้แก้ไข แต่นี้เป็นปัญหาชีวิตไง ชีวิตของเรา เราจะต้องมีการศึกษา เราจะ ต้องมีความรู้ เราขยันหมั่นเพียรเพื่อความรู้ของเรา เราต้องพยายามรักษา มีโอกาสศึกษาเราต้องศึกษา ศึกษาให้ได้ ศึกษาให้จบ

นี่พูดถึงปัญหาที่ว่า มันคืออะไรไง มันคือว่า ๑. แม่พาภาวนา แล้วมันมีสิ่งใดอยู่ในหัวหมุนๆ นั่นน่ะ เราพยายามพุทโธชัดๆ ไว้ พุทโธชัดๆ ไว้ สิ่งนั้นเป็นอาการของจิต อาการที่มันเกิดขึ้น ถ้าเป็นทางนักปฏิบัติเขาเรียกว่าพวกกิเลส พวกมารมันมาล่อมาลวงให้เราออกนอกลู่นอกทาง

“๒. ชีวิตประจําวันน่าเบื่อ ไปโรงเรียนแล้วยิ่งน่าเบื่อใหญ่เลย

เพราะเราเป็นคนไง เป็นคนเราก็พยายามรักษาของเรา เพื่อความรู้ของเรา อันนี้ปัญหาข้อที่ ๑.

ถาม : เรื่อง “การรับศีล ลาศีล”

กราบหลวงพ่อเจ้าค่ะ สงสัยเรื่องการรับศีลกับพระ แล้วต้องลาศีลกับพระองค์เดิมหรือไม่เจ้าคะ

ตอบ : อันนี้มันเป็นประเพณีวัฒนธรรม เป็นประเพณีวัฒนธรรมในการรักษาศีลเนาะ ในการรับศีล ลาศีล ในการรับศีล ลาศีล มันเป็นวัฒนธรรม มันเป็นประเพณีวัฒนธรรมในท้องถิ่น ถ้าเป็นท้องถิ่น ตอนนี้โลกมันเจริญ พอโลกเจริญสังคมมันกว้างขวาง นี้กว้างขวาง แต่ละพื้นถิ่นก็ทําไม่เหมือนกัน ทางภาคเหนือเขามีความเชื่อไปอย่างหนึ่ง ทางภาคใต้ก็มีความเชื่อไปอย่างหนึ่ง ทางภาคกลางก็มีความเชื่อไปอย่างหนึ่ง

ถ้าความเชื่อ ความเชื่อคืออะไร คือเวลานักขัตฤกษ์ เวลาเขามีประเพณีการทําบุญ พิธีกรรมมันจะแตกต่างกันบ้าง คลาดเคลื่อนกันบ้าง ฉะนั้น เวลาการรับศีล โดยพิธีกรรมเขาก็รับศีล เห็นไหม รับศีล ถ้ารับศีลแล้ว เวลาเขาลาศีล เขาลาของเขา

ฉะนั้น “เวลารับศีลแล้วต้องลาศีลกับพระองค์นั้นหรือไม่ ต้องพระองค์เดิมหรือไม่”

ไอ้นี่มันเป็นเรื่องที่ว่า มันเป็นแต่ละพื้นที่ หรือที่ความเชื่อของเขา แต่เรารับศีลแล้วเรารับตลอดไป เวลาเราลา เราก็ลา ของเรา ไอ้นี่พูดถึงรับศีลนะ เราพูดถึงเรื่องศีลบ่อย เวลาเรื่องศีล เห็นไหม อาราธนาศีล อาราธนาศีล ศีลเกิดจากการอาราธนา ศีลเกิดจากการวิรัติ ศีลเกิดจากนั่นน่ะ

ฉะนั้น เวลาเรารับศีล รับศีลเป็นประเพณีเราก็รับ แต่ถ้าเราไม่ได้ไปวัดไปวา มันไม่มี เราก็วิรัติเอาขึ้นมา คือตั้งใจก็เป็นศีลแล้วล่ะ ถ้าตั้งใจเราเป็นศีล เรากําหนดไง เวลาคนเขาขอศีล ๘ เวลาพระเขาให้ศีล ๒๔ ชั่วโมง เวลาเขารับศีลภายใน ๑ วัน ภายใน ๗ วัน เวลารับศีลมันก็บอกถึงเวลานั้น เวลาถึงแล้วก็จบ แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เราวิรัติตลอดเลย แล้วเราจะมีศีล ตลอดไปไง ถ้าเรามีศีลตลอดไป เราก็ทําของเราตลอดไป เพื่อ ควบคุมตัวเราไง เพราะมันมีศีลมันเป็นคุณงามความดีทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น “จะต้องลากับพระองค์เดิมไหม”

ถ้าลาแล้วเราจะได้ทําตามความพอใจเราใช่ไหม พอเราลาศีลแล้ว เออ! ศีลกองไว้ที่นั่น เราจะทําสิ่งใดก็ได้ ศีลคือความปกติของใจ ศีลคือความให้เป็นคนดีไง ถ้าศีลให้เป็นคนดี เรารับของเรา ถ้าไม่รับของเรา เราวิรัติของเรา

ฉะนั้น เวลาพระกรรมฐาน ครูบาอาจารย์ที่ฝึกหัดกันมา เห็นไหม เวลาให้ศีลท่านก็ให้ เพราะให้มันเป็นเวลาเกิดวินัยกรรม เวลาเกิดประเพณี ถึงเวลาเขาขอศีล เขาให้ศีลตามนั้นไป

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นแบบอย่าง ท่านบอกศีล มันมีอยู่แล้ว ศีลมันมีอยู่ในตัวเราอยู่แล้ว มันมีอยู่แล้ว ไอ้นั่นมันเป็นแค่พิธีกรรม เวลาไปขอศีล ขอศีล ไปขอ แล้วพระก็ให้ พระให้เวลาเป็นพยานเท่านั้น เป็นพยาน แล้วเวลาเราขอศีล เวลาเราท่องศีล คนที่ท่องไม่ได้ต้องฝึกหัดท่องก่อน อย่างนั้นเราท่องขึ้นมามันเป็นศีลไหม เวลาเขาฝึกหัดเขาท่องหนังสือ ไอ้นั่นก็เป็นท่องหนังสือไง

ฉะนั้น เขาบอกว่า คําถามมันก็ถามมา “สงสัยเรื่องการรับศีลกับพระ ต้องลาศีลกับพระองค์เดิมหรือไม่”

แล้วถ้ามันไม่ลาองค์เดิม ศีลมันคือว่าเราไม่ได้ลาศีล ศีลจะผูกมัดเราไปใช่ไหม นี่ความคิดของเราไง ความคิดของเราเพราะเรามีมุมมองอย่างนี้ เรามีความคิดอย่างนี้ เรามีความสงสัยอย่างนี้ เราก็เลยคิดว่าจะทําแบบนี้ แต่เวลาที่เขาทํากันเขาทําเป็นประเพณี ถ้าเราศึกษาเขา ศึกษาที่การกระทําของพื้นที่วัฒนธรรมของเขา เขาทําอย่างไร แล้วเราเข้าใจแล้วนะ มันเป็นวัฒนธรรมของพื้นที่

น่าชื่นชมเขา วัฒนธรรมประเพณีมันของดีๆ ทั้งนั้น มันเป็น ของดีๆ เราดีๆ เราต้องเข้าใจความหมายเขาทําเพื่ออะไร เขาทําเขามีเป้าหมายอะไร เขาทําเพื่ออะไร ทําแล้วเขาได้อะไร นี่ความเชื่อของเขา แต่เรามีความเชื่ออย่างนี้ เรามองเห็นแล้วมันก็แปลกๆ

แต่ถ้าเป็นกรรมฐานเรา เห็นไหม กรรมฐานวิรัติเอาเลย ศีลมันมีของมันโดยปกติอยู่แล้ว เพียงแต่ว่า เวลาอย่างตอนนี้ หมู่บ้านศีล ๕ หมู่บ้านศีล ๕ ศีล ๕ มันเป็นสมบัติพื้นฐานของชาวพุทธ เวลาเป็นชาวพุทธ ชาวพุทธเรา เราระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เรามีแก้วสารพัดนึก ศีล ๕ มันมี โดยสันดาน แต่เขาก็ต้องมีโครงการ มีการกระทํา เพื่ออะไร

เพื่อกระตุ้น เพื่อกระตุ้นให้คนตื่นตัว ไปกระตุ้น กระตุ้นขึ้นมาไง ทั้งๆ ที่เรามีของเราดั้งเดิมกันอยู่แล้ว เพราะเราเป็นชาวพุทธ เรามีศีลของเราอยู่แล้ว เรามีความเชื่อของเราอยู่แล้ว แต่ความเชื่อแล้วมันก็ทําตัวกัน เห็นไหม ดูสิ หมู่บ้านใดมีแต่การทะเลาะเบาะแว้ง มีแต่การผิดศีลผิดธรรมทั้งนั้นน่ะ ก็กระตุ้นขึ้นมา กระตุ้นขึ้นมา กระตุ้นขึ้นมาให้คนตื่นตัว

แต่พอเรามีศรัทธามีความเชื่อ เราประพฤติปฏิบัติเป็นลูกศิษย์กรรมฐาน ลูกศิษย์พระป่า มันมีของมันอยู่ มันมีของมันอยู่ ดูสิ เวลากรณีอย่างนี้ เวลาความเชื่อของสังคมชาวอุบลฯ เห็นไหม เวลาประพฤติปฏิบัติ ขอให้ธรรมมาสถิตที่ตา ขอให้ธรรมมาสถิต ที่ใจ ต้องสวดทีหนึ่ง ๓ ชั่วโมง ๔ ชั่วโมง

แต่เวลาครูบาอาจารย์เราบอกว่า ให้ระลึกพุทโธเลย ให้ฝึกหัดเลย ให้ทําเลย เรากําหนดภาวนาดีกว่า เรากําหนดภาวนามันมีโอกาสได้อีก ๓ - ๔ ชั่วโมง ที่เราไปสวดมนต์ขอเอา ขอเอา ขอเสร็จแล้วเราค่อยมาภาวนา มันเป็นความเชื่ออันหนึ่ง แต่เวลาแก้ไขมันต้องแก้ไขนานนะ

ฉะนั้น เขาถามว่า “ถ้าขอศีลกับพระองค์นั้น ต้องลาศีล กับพระองค์เดิมหรือไม่”

ไม่ เราถือศีลแล้ว เพราะเรากําหนด เขากลัวว่าจะต้องถือศีลตลอดไป เวลาเขาถือศีลอุโบสถ ภายใน ๒๔ ชั่วโมง กลัวมันจะเลยด้วย เรากําหนดตั้งแต่เริ่มต้นไงว่าเราจะถือ ๒๔ ชั่วโมง เวลามาวัดบอกว่าจะมาปฏิบัติ ๗ วัน ก็อาราธนาศีล ๗ วัน แต่ถ้า ๗ วัน ถึงเวลาแล้วเราก็กราบก็ลา นี่เขาถือว่าไปลามาไหว้ เวลาทางโลกเขา ไปลามาไหว้มันเป็นมารยาท คําว่า “เป็นมารยาท” เป็นสังคม ถ้าเป็นสังคมแล้ว เป็นแล้วมันไม่เกิดกังวล ถ้าไม่เกิดกังวลแล้วมันก็ปกติ

อย่างเช่น พระ พระที่บวชแล้ว พระที่เกเรนะ เวลาเขาจะสึก ไม่มีใครสึกให้ เขาไปสึกกับต้นไม้ เขาไปสึกกับต้นโพธิ์นะ เขาสละผ้าเหลืองออกแล้วเขาสึกไป ถือว่าเขาไม่ได้สึก ถือว่าเขาไม่สึกเพราะอะไร เพราะเวลาพระจะสึกนะ เขาต้องมีพยานไง พยานกับสงฆ์ ขอให้จําข้าพเจ้าว่าเป็นคฤหัสถ์แล้วนะ ขอให้จํา ต้องมีพยาน แต่เวลาเราสึก เราคิดของเราเอง เราไปสึก พอสึกออกไปแล้ว เราคิดว่าเราสึก แต่มันไม่มีสึกโดยการกระทําโดยมีพยานหลักฐานไง ว่าขอให้จําข้าพเจ้าไว้ว่า ข้าพเจ้าเป็นคฤหัสถ์แล้ว

เวลาเขาลาสึก พอสึกไปแล้วมันก็จบ เพราะอะไร เพราะเวลาเป็นพระ เวลาทําผิด มันผิดมาก เวลาทําผิด ทําบุญก็ได้บุญมาก เวลาทําบุญกุศล ดูสิ พระเป็นทางกว้างขวาง ภาวนาได้ ๒๔ ชั่วโมงเลย เวลาทําบุญได้บุญมาก เพราะศีล ๒๒๗

เวลาทางโลกเขาศีล ๘ ศีล ๑๐ เวลาภาวนา พื้นฐานของศีล บางทีกําลังมันน้อยกว่า โอกาสมันได้น้อยกว่า ฉะนั้น เวลาเขาทําอะไรผิดพลาดมันก็มีความผิดน้อยกว่า ฉะนั้น เวลาเขาสึกออกไปโดยที่ไม่ได้ลาสิกขาตามธรรมวินัย เขาสึกเอง เวลาทํา อะไรมันมีผลตกค้างไง เวลามีผลตกค้างนะเหมือนไปทําอะไรมันมีโทษเหมือนพระ นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาบอกว่า เขาต้องลาศีล หรือไม่ ถ้าไม่ลาแล้วเขาถึงจะเป็นอย่างนั้น

เราเป็นฆราวาสตั้งแต่ต้น เพราะว่าเราไม่ได้บวชพระ เวลาบวชพระมันต้องสงฆ์นะ ญัตติจตุตถกรรมยกเข้าหมู่มา ยกเข้าหมู่มา เห็นไหม เป็นสงฆ์ เพราะสงฆ์ลงอุโบสถ เวลาลงอุโบสถ ถ้าพูดถึง ถ้าเขาศีลไม่เสมอกัน มันเป็นโมฆะ มันเป็นโมฆียะ เวลาเขาจะ ทอดกฐิน หรือเวลาจะบวชพระ คฤหัสถ์ต้องอยู่นอกหัตถบาส ออกไป ๑ เมตร นอกจากที่เขาทําทางสังฆกรรมกัน นั่นเพราะว่าพระเขาสูงส่งกว่า เขามีศีลมากกว่า

แต่นี้ความเชื่อของเราไง ความเชื่อของเราว่า ในการรับศีลแล้ว จะต้องลาศีลกับพระองค์เดิมหรือไม่ รับศีลแล้วเราก็รับศีล ถ้าพูดถึงเราไม่ได้รับศีลนะ เราวิรัติไม่มีพระ เวลาเราอยาก ประพฤติปฏิบัติ เราอยากจะมีศีล ระลึกเอาขึ้นมาเลย พูดถึงกรรมฐานเขาทํากันอย่างนั้น เวลาระลึกแล้ว เวลาเราลาแล้ว เราจะเป็นอิสระใช่ไหม ลาแล้วถึงไม่มีศีลคอยคุ้มครองเรา แต่ถ้าเราวิรัติเอา แล้วอยู่กับศีลนั้นไป

คนเรามันมีศีลเป็นปกติอยู่แล้ว จะลาหรือไม่ลา ทําผิดก็คือ ทําผิด เวลาผิดศีลไง ผิดศีลก็คือผิดศีล ไม่ได้อาราธนาศีล ผิดก็คือผิด ถูกก็คือถูก ผิดถูกมันมีของมันอยู่โดยดั้งเดิม ข้อเท็จจริงของมันมีอยู่แล้ว แต่ถ้าพอว่าคนนั้นเป็นคนดี คนนั้นมีความขัดแย้งกัน เขาก็ต้องตัดสินกันตรงนี้ ตัดสินกันด้วยศีล สมาธิ ปัญญา

แล้วถ้าศีล สมาธิ ปัญญา ศีลมันปกติ ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาทําสมาธิมันได้สมาธิดีขึ้น เพราะมันมีศีลเป็นพื้นฐาน พอมีศีลเป็นพื้นฐาน ศีลเป็นพื้นฐานเลย ฝึกหัดจนเป็นจริตเป็นนิสัย เวลาจะประพฤติปฏิบัติมันจะปฏิบัติง่ายขึ้น พอปฏิบัติง่ายขึ้น ถ้ามีสมาธิขึ้นมา เพราะถ้ามันมีสมาธิขึ้นมา จิตมันสงบมันมีความสุข ขึ้นมา ตรงนั้นน่ะมันมีคุณค่า แล้วเกิดมีปัญญาขึ้นมานะ มีปัญญาขึ้นมา ภาวนามยปัญญาขึ้นมา มหัศจรรย์ มหัศจรรย์ขึ้นมา คุณธรรมอันนั้นน่ะ แล้วจะเห็นคุณค่าเลย

เพราะว่านักปฏิบัตินะ ผู้ที่เป็นคฤหัสถ์ก็แล้วแต่ เวลาเขาปฏิบัติแล้ว ชีวิตเขาจะเรียบง่าย ชีวิตของเขานะ คนที่เขาประพฤติปฏิบัติ ชีวิตเขาเรียบง่าย ชีวิตเขาเรียบง่ายแล้วเขาไม่ฟุ่มเฟือย เขาสมถะของเขา แล้วเขามีความสุขของเขา เขามีความสุขของเขา จิตใจเขาไม่ออกนอกลู่นอกทาง จิตใจของเขาไม่ไปหาแต่บาปอกุศลมาเข้าใจของเขาไง อันนั้นจะเป็นสมบัติที่มีค่ากว่า ถ้าพูดถึงมันมีคุณธรรมในหัวใจใช่ไหม ฉะนั้น ถ้าเรามีศีล เรามีศีลของ เราตลอดไป

ฉะนั้น เขาบอกว่า “จะต้องลากับพระองค์นั้นหรือไม่”

อันนั้นเป็นความเข้าใจ เป็นความสงสัย ความสงสัยเป็นความสงสัย ความจริงเป็นความจริง อันนี้เราบอกว่ามันเป็นวัฒนธรรม ไปลามาไหว้เท่านั้นเอง เวลาการขอศีล การรับศีล เป็นการไปลา เวลาจะไปไหนก็ลาเขา เวลามาก็ไหว้สวัสดีเขา เป็นวัฒนธรรม แต่คนดีมันดีในตัวมันเองนะ คนดีเขาก็ดีในตัวของเขา ไอ้ไปลามาไหว้มันก็เป็นมารยาท เป็นมารยาท ไอ้การขอศีลมันก็เป็นแค่มารยาท ถ้าใจของเราล่ะ

หลวงตาท่านใช้คํานี้ เวลาขอศีล ขอศีล รับศีลกันมัน เหลือแต่ศูนย์ ศูนย์คือมันไม่ได้ปฏิบัติ ไม่ได้ทําจริง มันไม่มีศีล มันมีศูนย์ แต่ถ้าเรามีข้อเท็จจริงของเรา มีการปฏิบัติของเรา ไอ้นั่นน่ะเป็นศีล ถ้าเป็นศีล ศีลอยู่ที่การปฏิบัติของเรา ศีลมันไม่ได้ อยู่ที่การขอ ศีลไม่ได้อยู่ที่การให้ ศีลมันอยู่ที่เจตนาของเรา อยู่ที่การกระทําของเรา ถ้าการกระทําของเรา นั่นเป็นศีล

รับกันเป็นประเพณี รับเป็นประเพณี ถึงเวลาเหลือศูนย์ เหลือศูนย์คือเราไม่ได้ทํา เราทําแต่ความพอใจของเรา มันไม่เป็นศีลเป็นธรรมขึ้นมา แต่ถ้าเป็นศีลเป็นธรรมขึ้นมา เห็นไหม มันอยู่ที่เจตนาของเรา อยู่ที่การกระทําของเรา

ฉะนั้น อันนั้นเราจะบอกว่าเป็นแค่กิริยา คําว่า “กิริยา” นะ เวลาคนที่ไม่มีศรัทธาไม่มีความเชื่อเขาก็มองไปอย่างหนึ่ง เวลามีศรัทธาความเชื่อจะทํากันอย่างไร ถ้าทํากันอย่างไร เป็นศาสนพิธี มันพิธีกรรมอย่างนั้น เวลาไปวัดแล้วกราบพระก่อน กราบพระเสร็จแล้วถวายทาน ถวายทานเสร็จแล้วขอศีล เวลารับศีลแล้วก็จะจําศีลที่วัด เวลาจะกลับแล้วก็ลาศีล ลาศีลก็กลับไป อันนี้เป็นวัฒนธรรม เป็นมารยาท เป็นมารยาทของการประพฤติปฏิบัติ

ถ้าเราเป็นแค่มารยาท มันไม่ใช่เนื้อหาสาระ ไม่ใช่ความจริง แต่ถ้าไม่ใช่เนื้อหาสาระ มันเป็นเนื้อหาสาระของพิธีกรรมนะ แต่มันไม่เป็นเนื้อหาสาระของคุณธรรม ไม่ได้เป็นเนื้อหาสาระของการประพฤติปฏิบัติ

เวลาการประพฤติปฏิบัติ ศีลเราเป็นวิรัติ มันมีอยู่โดยดั้งเดิม มีศีล มีสมาธิ แล้วมีปัญญา แล้วพอมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา มันจะจริงจังกับตัวมันเอง เวลาพระเราปฏิบัติอยู่ในป่า เห็นไหม ถ้ามันผิดศีล ถ้ามีพระองค์ใดมาเราจะปลงอาบัติ ถ้าไปองค์เดียวนะ ถ้าไปองค์เดียว อยู่องค์เดียว เวลามันพลาดไป ทําของเขียวให้มันขาด อย่างเช่น เดินไปเตะหญ้าขาดอย่างนี้ ไปเจอ จะไปปลงอาบัติกับใคร

เราเดินไป เดินไปในป่า เวลาเดินในป่ามันทําให้พราก ของเขียว คือหญ้ามันขาดหลุดไปด้วยการเราเผลอ หรือว่าเรา ไม่เห็นอย่างนี้ เพราะไม่เห็นว่าของเขียวมันหลุดจากขั้ว ของเขียวมันหลุดจากขั้วมันเป็นอาบัติ อาบัติปาจิตตีย์ แล้วอยู่คนเดียว ไม่มีใคร ทําอย่างไร ก็เก็บไว้ในใจว่าเราผิดแล้ว ถ้าเดี๋ยวเราเจอพระ เราจะปลงอาบัติ เห็นไหม

การปลงอาบัติ ถ้าปลงอาบัติ ถึงเวลาปลงอาบัติแล้วสบายใจแล้ว การปลงอาบัติคือประจานตนเอง สาธุ สุฏฺฐุ ข้าพเจ้าจะไม่ทําความผิดอีกแล้ว ข้าพเจ้าจะตั้งสติแล้ว กรรมมันเกิดขึ้นแล้ว แต่ทําให้เกิดความหายสงสัย แล้วได้ประพฤติปฏิบัติต่อๆ ไป เห็นไหม ถ้ามันมีความสงสัยอยู่ เวลามันมีความสงสัย มันมีความกังวล มีทุกๆ อย่าง

นี่พูดถึงว่า เวลาพระปลงอาบัติ พระเวลามีศีล ๒๒๗ มันก็มีความผิดพลาด เวลาผิดพลาดขึ้นมาเขาให้ปลงอาบัติ ปลงอาบัติ ถ้าอาบัติที่มันปลงได้ ถ้าอาบัติที่ปลงไม่ได้นะ ดูสิ เวลาอาบัติหนัก ครุกาบัติก็ต้องอยู่กรรม ถ้ามันขาดโดยปาราชิกก็จบไปเลย

ฉะนั้น ของเรามันเป็นพื้นฐาน มันเป็นการไปลามาไหว้ เราจะบอกว่า รับศีลตามแต่นั้น แล้วถ้าลาเราก็ลา ไปลากับพระ พระเขาไม่มีเวลามาลาให้ เว้นไว้แต่พระที่เขาว่างเกินไป เขาไม่มีกิจกรรม เขาไม่รู้จะทําอะไร ก็รอโยมมาลาศีล นั่งเป็นประธานเลยให้โยมมาลาศีล มันเป็นศีลของเรา

เวลาภาคปฏิบัตินะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้เรียบง่าย ถ้าเป็นพระก็เป็นพระอยู่ง่าย กินง่าย ไปมาสะดวกสบาย ถ้าเป็นฆราวาส ฆราวาสก็อยู่ให้แบบว่าติดดิน ติดดิน

ไอ้ที่ว่าเป็นพิธีกรรมแปลกๆ นั่นน่ะ ไอ้นั่นมันเป็นหัวหน้าที่พยายามจะมีกิจกรรมตลอด ทีนี้ทางโลกถ้าไม่มีกิจกรรม แล้วเราจะปฏิบัติธรรมอย่างไร เราจะทําอย่างไรจะเข้าถึงพระพุทธศาสนา

ถ้าเข้าถึงพระพุทธศาสนา เห็นไหม เรามีศรัทธามีความเชื่อเราก็ฝึกหัดมาอย่างนั้นน่ะ พอฝึกหัดเข้าไปแล้ว พอเข้าไปละเอียดเข้าไป อ๋อ! ไอ้พื้นฐานนั้นเขาก็พยายามส่งจิตขึ้นมาให้เป็นอย่างนี้ ถ้าเข้ามาจิตเราสูงส่ง เราละเอียดแล้ว ไอ้นั่นเราก็ปล่อยวางได้

แต่เขาเอาไว้ฝึก เอาไว้ฝึกผู้มาใหม่ เอาไว้ฝึกผู้ที่จะเข้าสู่สัจธรรม ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาปฏิบัติ เวลาหลวงตาท่านพูดของท่านนะ เวลาท่านปฏิบัติไปแล้วนะ สิ่งที่เวลาท่านไปติดที่อนาคามี ท่านบอกว่าเวลามันมุมานะ มันทําของมันเต็มที่เลยนะ เวลามันติด เวลามันผ่านไปแล้วนะ นั่นสมบัติบ้า แต่ท่านก็บอกว่ามันก็ถูกนะ ถูกตอนนั้นไง ถูกตอนที่เราไม่รู้ เราต้องขวนขวาย แต่พอเวลามันผ่านไปแล้วนะ เฮ้อ! สมบัติบ้า คือเราไปติดมันเองไง เราไปติด เราไปยึด มันก็ปล่อยมาไม่ได้

แต่ถ้าเราไม่ติด เราไม่พยายามทําของเรา มันจะขึ้นมาได้ไหม มันก็ต้องพยายาม พยายามขวนขวายมีการกระทํา พยายามฝืน ตนขึ้นมาให้ได้ แต่พอขึ้นไม่ได้มันก็ปล่อยหมด พอปล่อยหมด อ๋อ! สมบัติบ้า แต่ก็จําเป็นตอนนั้น จําเป็นตอนที่เรายังขวนขวาย จําเป็นตอนที่กระทําอยู่ เราต้องขวนขวาย แต่มันผ่านไปแล้วก็จบ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน โดยรับศีลเขาก็รับศีลกันทางโลกเพราะว่า ผู้ที่เขาอีลุ่ยฉุยแฉก เขาควรรับศีล คนที่ทําอะไรสัพเพเหระ เขาควรรับศีล เพราะเขาจะได้มีจุดหมาย เขาจะได้มีที่ยึด แต่คนที่เวลามันปฏิบัติไปแล้ว จะไปรับ จะไปกอดศีล ๕ ไม่เอาศีล ๘ หรือ ไม่เอาศีล ๑๐ หรือ ไม่เอาศีล ๒๒๗ หรือ

เวลามันผ่านขึ้นไปแล้ว ผ่านขึ้นไปแล้วนะ ไอ้นั่นเราวิรัติของเราเอง คือเราละเอียดแล้ว เราทําเองได้หมด แต่ไอ้พวกที่ อีลุ่ยฉุกแฉกต้องให้เขารับ ต้องให้มีพระเป็นพยาน ต้องให้เขามั่นคง แต่ถ้าเราทําของเรามันขึ้นไป เห็นไหม เราถึงบอกเป็นมารยาท เป็นการไปลามาไหว้ ไปลามาไหว้มันเป็นวัฒนธรรม เป็นประเพณี

แต่ถ้าปฏิบัติไปแล้วนะ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันจะเป็นความจริงกลางหัวใจ เอวัง

เวลาปัญหาทางโลก ปัญหาทางโลกพวกเรา
ทําหน้าที่การงานมันจะมีความบีบคั้น มีต่างๆ
จนเราเจ็บไข้ได้ป่วย จิตป่วยเยอะแยะไปหมดเลย
แต่เวลาจะปฏิบัติก็บอกว่าปฏิบัติไม่ได้นะ
ปฏิบัติแล้วเดี๋ยวจะบ้า ปฏิบัติแล้วเดี๋ยวจะเสียหาย
แต่ความจริงการปฏิบัติคือบรรเทานะ
การปฏิบัติธรรม ธรรมะ เห็นไหม
ธรรมโอสถ ธรรมโอสถธรรมะจะบรรเทา
บรรเทาความทุกข์ความยาก บรรเทาความเจ็บชํ้านํ้าใจ
บรรเทา มันจะทําให้ดีทั้งนั้นน่ะ

๓

ปฏิบัติไม่บ้า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๖ มีนาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อ โยมได้ฝึกภาวนาโดยทําสมาธิแบบที่หลวงพ่อสอน คือปัญญาอบรมสมาธิ โดยการหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ พอจิตสงบก็จะมีความรู้สึกที่ตรงจุดกลางอก โยมก็เอาความรู้สึกตรงนั้นเคลื่อนไปรู้ตัวทั่วตัว ตัวจะเบา และถ้าตรงไหนมีความเจ็บ เช่น ปวดหัว หรือปวดมา โยมก็เคลื่อนตรง จุดนั้นมาตรงที่ปวด ความปวดก็เบาหวิวไป

และถ้ามีความคิดส่งออกไปคิดเรื่องต่างๆ ก็ทําความรู้เข้าไปในความคิด ความหยุดคิด และโยมจะสังเกตอารมณ์ความรู้สึกถ้ามีโลภะ โทสะ จนรู้สึกว่าความสงบเหลือน้อย ก็กลับมาพุทโธๆ ตามลมหายใจต่อไป ทําซํ้าๆ วนไปวนมาแบบนี้เจ้าค่ะ จึงกราบเรียนถามว่า โยมทําถูกไหมเจ้าคะ และโยมปฏิบัติแบบนี้เป็นสมถะอย่างเดียวใช่ไหมเจ้าคะ

ระหว่างที่ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามีการแฉลบไป คิดโน่น คิดนี่ โยมก็จะรู้ตามความคิด มันหยุด โยมก็อ๋อ! ที่หลวงพ่อเคยเทศน์ว่าความคิดมันคิดจนเป็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันเป็นอย่างนี้นี่เอง โยมรําพึงเจ้าค่ะ ก็เพียงเข้าใจเหตุผลของมัน การที่มีความคิดเป็นกระบวนการเลยทีเดียว และต่อไปจนเป็นกิเลสตัณหามาพร้อม มันรวดเร็วจริง โยมคอยมีสติตามมัน อย่างนี้ ถูกต้องไหมเจ้าคะ

และที่หลวงพ่อบอกว่า เมื่อทําปัญญาอบรมสมาธิ เมื่อ จิตสงบแล้วก็ยกมาภาวนา โดยมาดูกาย เวทนา จิต ธรรม ตามความเป็นจริงนั้น โยมขอโอกาสให้หลวงพ่อเมตตาอนุเคราะห์ให้ โยมเข้าใจว่าดูอย่างไรเจ้าคะ เพื่อจะได้เป็นหนทางให้โยมนําไปภาวนาเจ้าค่ะ โยมก็พยายามเปิดดูในเว็บไซต์ของหลวงพ่อเกี่ยวกับ ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม และติดตามฟังธรรมของหลวงพ่อทุกนัดเลยเจ้าค่ะ

ไปเป็นลูกศิษย์ของวัดวัดหนึ่งที่น่ากลัวมากจริงๆ เจ้าค่ะ ตอนเป็นลูกศิษย์ก็ศรัทธามาก ถือว่าเป็นกรรมของโยมเองที่เดินมา ทางผิด และพอดีมีเพื่อนร่วมชะตากรรมชวนมาวัดหลวงพ่อ ก็เลยเริ่มปฏิบัติเจ้าค่ะ วัดเก่าห้ามทําสมาธิ ห้ามภาวนา บอกว่าเป็นบ้า เลยกลัวเจ้าค่ะ

แต่ถ้าฟังธรรมหลวงพ่อที่ตอบปัญหาธรรมโดยการเอาคําตอบมาจากหลวงตามหาบัว และหลวงปู่มั่น กับอีกหลายองค์ ท่านก็เป็นพระอริยเจ้าทั้งนั้นมาตอบ โยมคิดว่าคนเราถ้าจะเรียนว่ายนํ้า ก็ต้องการครูอาจารย์ที่ว่ายนํ้าเป็นแล้วสอน เวลาจมนํ้าก็จะช่วยเราได้เจ้าค่ะ กราบนมัสการ

ตอบ : อันนี้พูดถึงการภาวนาเนาะ ถ้าการภาวนา เราจะว่าเป็นเรื่องๆ เลยล่ะ เอาเรื่องนี้ก่อน ถ้าเรื่องนี้บอกว่า “โยมเคยไปวัด วัดหนึ่ง เขาห้ามภาวนา เขาบอก ถ้าภาวนาแล้วจะเป็นบ้า ห้ามทําสมถะ ห้ามทําสมาธิ ห้ามทําต่างๆ”

ส่วนใหญ่แล้ว พวกอภิธรรมจะคิดแบบนั้นเพราะคนเราเวลาปฏิบัติ ถ้าคนปฏิบัติแล้วหลุด คนปฏิบัติแล้วมีปัญหา นี่เขาก็มองปัญหาหนึ่ง

แต่หลวงตาท่านพูดอย่างนี้นะ พูดถึงว่าเวลาปัญหาทางโลก ปัญหาทางโลกพวกเราทําหน้าที่การงานมันจะมีความบีบคั้น มีต่างๆ จนเราเจ็บไข้ได้ป่วย จิตป่วยเยอะแยะไปหมดเลย แต่เวลาจะปฏิบัติก็บอกว่าปฏิบัติไม่ได้นะ ปฏิบัติแล้วเดี๋ยวจะบ้า ปฏิบัติแล้วเดี๋ยวจะเสียหาย แต่ความจริงการปฏิบัติคือบรรเทานะ

การปฏิบัติธรรม ธรรมะ เห็นไหม ธรรมโอสถ ธรรมโอสถธรรมะจะบรรเทา บรรเทาความทุกข์ความยาก บรรเทาความเจ็บชํ้านํ้าใจ บรรเทา มันจะทําให้ดีทั้งนั้นน่ะ

มันเว้นไว้แต่ เว้นไว้แต่คนเราเวลามันผิดปกติมาแล้วไง เวลาเราเป็นความปกติทางจิตของเรา มันมีความวิตกวิจาร ยํ้าคิดยํ้าทํา แต่เราไม่รู้ตัว เราไม่รู้ตัวแล้วเราก็มาภาวนา พอมาภาวนา ปั๊บ ยกให้ภาวนาเลย ไอ้ที่เป็นนี้เพราะภาวนาทั้งนั้นเลย แต่มันไม่ได้บอกว่ามันเป็นมาเดิมไง

ถ้าเป็นมาเดิม ถ้าครูบาอาจารย์ท่านรู้นะ ถ้าเป็นมาเดิมแล้วก็พยายามฝึกหัดสติ เพราะธรรมะ ธรรมโอสถ ธรรมะเป็นสัจธรรม เป็นสิ่งที่บรรเทาความทุกข์ของสัตว์โลก เป็นคุณงามความดีทั้งนั้นน่ะ

แต่คนที่จะมาทํา คนที่จะมาทําถ้าเป็นโดยปกติ ปกติกิเลสมันก็บีบคั้น กิเลสทําความสงบของใจไม่ได้ แต่เวลาจิตมันยํ้าคิดยํ้าทําจนมันมีปัญหาขึ้นมา เวลามาปฏิบัติมันจะสร้างภาพ มันจะ สร้างภาพเพราะมันไม่ปกติอยู่แล้วไง พอมีอะไรเข้าไปมันจะสร้างภาพ ถ้ามันจะผิดพลาด มันจะแบบว่าภาวนาแล้วมีปัญหาๆ

เราต้องพยายามดูก่อนว่า เขามีปัญหามาเดิมก่อนหรือเปล่า ถ้ามีปัญหาเดิมมันต้องรักษาปัญหาเดิมให้เป็นปกติก่อน พอเป็นปกติแล้วมาปฏิบัติมันก็จะก้าวหน้าไป แต่ถ้าเขามีปัญหาเดิมอยู่แล้ว แล้วมาปฏิบัติปั๊บ ภาษานะ ทุกคนเขาจะหาแพะ ทุกคนจะบอกว่าเราผิด มันจะโยนไปให้การภาวนาไง บอกว่าเพราะมาภาวนานะ ถ้าไม่ภาวนา เมื่อก่อนเป็นคนดี๊ดี พอภาวนาเสียหายหมดเลย แต่ความจริงเขามีป่วยเป็นพื้นฐานอยู่แล้ว กรณีนี้มี

แต่ถ้าพูดถึง หลวงตาท่านบอกเลย การภาวนาแล้วมีปัญหา เป็นไปไม่ได้ ภาวนาไป มันภาวนา เรารักษาร่างกาย เราพยายามดูแลสุขภาพของเรา แล้วสุขภาพของเราจะอ่อนแอได้อย่างไร แต่คนเรานี่นะ เวลามันแบบสุขภาพเราก็อ่อนแออยู่แล้ว แล้วเราไปทํา เห็นไหม ทําเกินกว่าเหตุ มันก็เจ็บไข้ได้ป่วย มันก็เรื่องธรรมดา แต่นี่เป็นเรื่องธรรมดา ธรรมดาโดยข้อเท็จจริงไง

แต่ แต่พูดถึงว่า เวลาวัดไหนแล้วแต่ เขาปฏิบัติแล้วเขาว่า จะเป็นบ้า ปฏิบัติแล้วจะเสียหาย อันนั้นมันเป็นเพราะว่าถ้าปฏิบัติไปแล้ว จิตใจคนสงบแล้วมันจะรู้ มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็น สันทิฏฐิโก คนเราพอปฏิบัติแล้วนะ มันจะรู้เลยว่า อ๋อ! สมาธิเป็นอย่างนี้ ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ อ๋อ! ปัญญาเป็นอย่างนี้ อาจารย์สอนโกหกไม่ได้แล้วไง

อาจารย์โกหกทั้งนั้น ฟังฉันคนเดียวนะ ฟังฉันคนเดียว แล้วปฏิบัติตามฉันนะ แต่ห้ามดูพฤติกรรมของฉันนะ แล้วถ้าฉันให้ค่าให้ขั้นตอนใคร คนนั้นจะได้ขั้นได้ตอนอย่างนั้นนะ แล้วมีสัญญาด้วย ห้ามจับผิดอาจารย์ ถ้าจับผิดอาจารย์มรรคผลนั้นจะเสื่อมหมดเลย เยอะแยะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกการประพฤติปฏิบัติต้องเป็นสันทิฏฐิโก เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้นั้นจะรู้แจ้งในใจของผู้นั้นเอง แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะทําให้ใจของใครเป็นอริยบุคคล ไม่ได้ บุคคลคนนั้นต้องเป็นคนที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเอง รู้แจ้งเห็นจริงเอง นั่นเป็นความจริง กาลามสูตร องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเน้นยํ้าตรงนี้เลย

แล้วเขาบอกว่า “พอไปปฏิบัติเชื่อฟังเขาแล้วจะได้ขั้นนั้น ขั้นนั้น”

มีนะ คนที่ไปปฏิบัติสํานักหนึ่ง เขาบอกว่าเขาเองได้โสดาบัน เพื่อนเขาได้สกิทาคามี ได้มรรคได้ผลทั้งนั้นเลย แต่มีข้อแม้อยู่ ข้อหนึ่ง คือห้ามเพ่งโทษ คือห้ามสนใจตัวอาจารย์ เพราะสนใจ ตัวอาจารย์ปั๊บ พอมันไปฟังแล้วมันขัดแย้งกับความเป็นจริง แล้วเขาก็มาเล่าให้เราฟัง เป็นอย่างนี้เยอะ

ถ้าอย่างนั้นแล้ว เราเวลาปฏิบัติ เห็นไหม ถ้าจะไปวัด เขาถาม จําเป็นต้องไปวัดไหม ไปวัดเหมือนไปโรงพยาบาล เวลาเราเจ็บไข้ได้ป่วยปวดหัวตัวร้อนไม่ต้องไปวัด กินพาราก็หาย แต่ถ้าเราเป็นไส้ติ่ง ไส้ติ่งกําลังจะแตก ไม่ไปโรงพยาบาล เดี๋ยวก็ตาย ไส้ติ่งแตกต้องไปโรงพยาบาล เพราะโรงพยาบาลเขาจะผ่าตัด เขาจะตัดไส้ติ่งนั้นทิ้งให้

นี่ก็เหมือนกัน จําเป็นต้องไปวัดไหม ไปวัดเพราะเวลาปฏิบัติแล้วเรามีอะไรที่มันคาหัวใจ มีอะไรที่มันบีบคั้นใจ เราไปหาอาจารย์ของเรา ให้อาจารย์ของเราแก้ไข เวลาไปวัด ไปวัด ไปวัดก็เพราะมีครูบาอาจารย์ ไปวัดอาศัยชัยภูมิของที่ปฏิบัติ เพื่อกล่อมหัวใจของเรา

เขาบอก “จําเป็นต้องไปวัดไหม”

จําเป็นต้องไปวัดต่อเมื่อที่เรามีเหตุอุกฤษฏ์ในการประพฤติปฏิบัติที่มันสงสัย เราก็จะไปหาครูบาอาจารย์ของเรา แต่ถ้ามันปฏิบัติที่ไหนก็ได้ ปฏิบัติที่บ้านก็ได้ ปฏิบัติที่ไหนก็ได้ ถ้าปฏิบัตินะ แต่เวลาปฏิบัติแล้วมันจะมีอุปสรรค มันจะมีความสงสัย อาจารย์จะแก้ไขให้ แล้วเวลามีครูบาอาจารย์นะ เวลาเราปฏิบัติกัน เราคุยกันเอง สมองมันเท่าๆ กัน ความรู้เท่ากัน เถียงกันไม่จบหรอก

เราคุยกัน เราคุยกัน ธมฺมสากจฺฉา เราแลกเปลี่ยน ความเห็นกัน แต่ถ้าเราจะตัดสิน เราต้องตัดสินที่คนรู้จริง ตัดสินที่ครูบาอาจารย์ของเรา

เวลาพระปฏิบัติเวลาเขาติด เขาจะมุ่งมั่นไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นอยู่เชียงใหม่ ครูบาอาจารย์ของเราทุกองค์ท่านจะ ดั้นด้นขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ดั้นด้นขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่เจี๊ยะท่านภาวนาอยู่กับหลวงปู่กงมา ท่านไม่เปิดความเห็นของท่านให้หลวงปู่กงมาฟังเลย ท่านบอกว่าต้องหลวงปู่มั่นองค์เดียว ท่านต้องขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น

พ่อแม่ร้องห่มร้องไห้เพราะหลวงปู่เจี๊ยะท่านเป็นลูกเศรษฐี ถ้าจะกินปลา ถ้าปลาขึ้นจากนํ้าแล้วทําให้กินวันนั้นได้ ถ้าปลาขึ้นจากนํ้าแล้วค้างไว้คืนสองคืน ทําให้หลวงปู่เจี๊ยะกิน ท่านจะปัสสาวะใส่สํารับนั้นเลย ท่านเล่าให้เราฟังเอง ท่านเป็นลูกเศรษฐี ความเป็นอยู่ของท่านอู้ฮู! สุดยอด แล้วท่านจะต้องไปหาหลวงปู่มั่นในป่าในเขาที่ไม่มีจะกิน พ่อแม่เลี้ยงมา พ่อแม่จะคิดอย่างไร

หลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้เราฟังเองว่า แม่ร้องไห้แล้วร้องไห้อีก พี่น้องในบ้านร้องห่มร้องไห้ ไม่อยากให้ไปเพราะเลี้ยงมาเอง รู้นิสัย ว่าไปอดตายแน่ๆ เลย แต่ท่านจะไปเพราะหัวใจท่านสูงส่ง ท่านปฏิบัติแล้วท่านได้ ๒ ขั้น แล้วไม่พูดให้ใครฟังเลย แล้วท่านขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ท่านบอกเลย พอไปเจอหลวงปู่มั่น

“ครูจารย์ ครูจารย์ อยากเล่าๆ เล่าให้ครูจารย์ฟังหมด เลย แล้วถามครูจารย์ด้วยว่า ครูจารย์จะให้ผมทําอย่างไรต่อ”

“ก็พิจารณากายอย่างเดิมนั่นแหละ”

อุตส่าห์ขึ้นไปถึงเชียงใหม่ ดั้นด้นขึ้นไปหาท่านนะ แล้วให้ผมทําอย่างไรต่อ ก็พิจารณากายอย่างนั้นน่ะ เพราะคนที่เขาเป็น มันพิจารณากายอย่างหยาบ โสดาบัน พิจารณากายอย่างละเอียด เป็นสกิทาคามี พิจารณาอสุภะ กายในกาย เป็นพระอนาคามี พิจารณารูปของจิต ตัวภพ เพราะหลวงปู่เจี๊ยะท่านพิจารณาอย่างนั้น

ครูบาอาจารย์ของเราเวลาเราคุยกันนะ เราจะบอกว่า เรานักปฏิบัติด้วยกัน เราปรึกษาหารือกัน เราคุยกันได้ โทษนะ แต่อย่าเชื่อ อย่าเชื่อ ถ้าเอ็งเชื่อเดี๋ยวเอ็งจะทะเลาะกัน เพราะสมองมีแค่นั้น รู้แค่นั้น แต่เราคุยกันเป็นการปรึกษา แต่ถ้ามันจะสรุปต้องไปหาอาจารย์ แล้วถ้าอาจารย์เป็นนะ ท่านตัดสินผลัวะๆ ถ้าอาจารย์ไม่เป็นนะ ตะแบง

“มาถามได้อย่างไร ไม่ใช่กาลเทศะ มาถามอาจารย์ได้อย่างไร”

อ้าว! ก็เป็นอาจารย์เขาก็ต้องถามอาจารย์ ไม่ถามอาจารย์จะไปถามใครล่ะ แต่อาจารย์มันไม่รู้ พอไม่รู้มันกลัวเสียหน้านะ ทําขึ้นเสียงเชียวนะ อู๋ย! จะกินเลือดกินเนื้อ จริงๆ คือมันตอบ ไม่ได้

แต่ถ้ามันตอบได้นะ หลวงปู่มั่น หลวงตาท่านพูดประจํา ท่านบอกว่าท่านเทศน์สั่งสอนลูกศิษย์มาเยอะ แล้วทําไมไม่มี ใครพูดธรรมะให้เราฟังเลย แสดงว่าเราสอนไปไม่มีใครภาวนากันเลยหรือ เราสอนไป ภาวนากันไม่เป็นเลยหรือ หลวงตา ไปฟัง ในเทปท่านสิ หลวงปู่มั่นท่านจี้หาเลย ทําไมไม่มีใครมาส่งการบ้านเลย ทําไมไม่มีใครมาปรึกษาเราเลย แล้วที่เราสอนมา สอนมา มันไปไหนหมดน่ะ

นี่ครูบาอาจารย์ที่เป็น ถ้าครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นนะ ทํา ขึ้นเสียงเชียว “มาถามฉันได้อย่างไรล่ะ ฉันเป็นอาจารย์ใหญ่นะ เอ็งถามฉันไม่ได้นะ” เอ็งไม่เป็น เอ็งแค่ใช้อํานาจเอ็งข่มขู่เขา ไม่เป็นหรอก

ฉะนั้น พูดถึงว่า “ถ้าภาวนาแล้วจะเป็นบ้า”

เป็นไปไม่ได้ เราทําเพื่อความดี แล้วถ้าภาวนาไปแล้ว ถ้าเราตั้งสติไว้ อยู่กับพุทโธไม่เสีย ถ้าจิตเราพุทโธๆ ถ้ามันไปเห็นสิ่งใด เราพุทโธไว้ นั่นมันจะเบาบางลง เราอยู่โดยปกติ เราก็ไม่รู้อะไรใช่ไหม พอจิตเราสงบขึ้น ถ้าเห็นนิมิต เห็นอะไร บางทีมันตกใจ โอ้โฮ! ตัวร้อนหมดเลย เวลามันตกใจ อ้าว! ของไม่เคย เห็น ของไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น มันก็รู้ก็เห็นบ้าง ถ้ารู้เห็นแล้วเรามี สติปัญญาเราก็แก้ไขไป มันแก้ไขได้ มันเป็นจริต เป็นนิสัย

เหมือนคนชอบทานอาหาร ใครชอบทานอาหารอย่างใด ก็ชอบทานอาหารอย่างนั้น เพราะมันเป็นความชอบ จริต จริตถ้ามันเป็นอย่างไร มันก็จะรู้อย่างนั้นน่ะ มันรู้ตามจริต มันเหมือนลิ้น ลิ้นมันเคยชอบอาหารอย่างใด มันก็ชอบอย่างนั้นน่ะ แล้วถ้ามันไปหาหมอใช่ไหม หมอก็บอกว่า ถ้าจะสุขภาพดีต้องกินอาหาร รสจืดๆ ห้ามกินรสจัด ทางการแพทย์มันก็รู้อยู่แล้ว จิตนี่ก็เหมือนกัน พอไปรู้เขาจะแก้ไข

นี่พูดถึงว่า “ถ้าภาวนาแล้วจะเป็นบ้านะ”

ทําดีจะเป็นบ้าหรือ เวลาบ้าเพราะโลก บ้าเพราะสังคม บีบคั้น บ้าเพราะทุกข์ โรงพยาบาลเต็มไปหมดเลย ทําไมเราไม่ได้พูดเรื่องนี้เลย ในโรงพยาบาลโรคจิตเต็มโรงพยาบาลเลย นั่นเขาทําอะไรกันน่ะ เต็มโรงพยาบาลเลย แล้วเราจะมาภาวนากันเนี่ย เรากลัวบ้า กลัวบ้า จะทําความดีกลัว แต่เวลากิเลสมันบีบคั้น ทุกข์อยู่ในโรงพยาบาล ไม่ได้พูดถึงมันเลย นี่พูดถึงไง เอามาขู่กันเฉยๆ

แต่ถ้าจิตมันมีปกติอยู่เริ่มต้น จิตมันผิดปกติมาแล้ว แล้วมาปฏิบัติมันอาจจะเสียหาย ถ้าเสียหาย ถ้าเรารู้แล้ว เราก็กลับไปบําบัดให้จิตมาเป็นปกติก่อน จิตเป็นปกติมีสติปัญญาแล้ว เพราะว่า ขนาดจิตผิดปกตินะ เราก็ภาวนาเบาๆ แค่ฝึกหัดสติ ฝึกหัดสติ เพราะตัวสตินั้นจะทําให้จิตกลับมาเป็นปกติ จิตที่ไม่เป็นปกติ เพราะสติปัญญาเราอ่อนแอ แล้วจิตมันก็เลยมีปัญหา

ถ้าเราฝึกหัด ฝึกหัดด้วยสติปัญญาขึ้นมา เดี๋ยวจิตมัน ก็กลับเป็นปกติ ถ้าเป็นปกติแล้วเราค่อยมาฝึกหัดของเรา ภาวนาของเรา เพราะมันเป็นสติ มหาสติ สติอัตโนมัติ มันจะละเอียด ขึ้นไปเรื่อยๆ นี่พูดถึงว่าผลของการปฏิบัตินะ

ทีนี้คําถาม คําถามว่า “เขาทําตามหลวงพ่อ ตามหลวงพ่อ หายใจพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ”

ปัญญาอบรมสมาธิหมายความว่าเวลาเราฝึกหัดสติของเรา แล้วมีความคิด ความคิดเรา ความคิดมันคิดเรื่องอะไรก็แล้วแต่ เราก็มีสติเท่าทันความคิด ถ้าใหม่ๆ แค่เท่าทันความคิด เขาเรียกว่าปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาเกิดจากสติ ปัญญาเกิดจากสัจธรรม ปัญญาเกิดจากเรา

แต่เดิมปัญญาเกิดจากกิเลส ปัญญาความรู้สึกนึกคิดมันเกิดจากสัญชาตญาณ เกิดจากจริตนิสัย คนชอบเรื่องสิ่งใด คนชอบเรื่องนกเขามันก็จะเล่นแต่นกเขา คนชอบเรื่องรถมันก็จะคุยแต่เรื่องรถ แล้วมันก็จะมีความคิดอย่างนี้ผุดขึ้นมา ถ้าเรามีสติปัญญาเท่าทัน นกเขา เขาก็เลี้ยงไว้ นกเขามันอยู่ในป่ามันก็เป็นสัตว์ป่า เพื่อชีวิตของมัน เราเอามากักมาขังมันไว้ เราไปทรมานมัน แล้วเราค่อยมาแข่งขันกันว่าเรามีนกดีๆ

เราไล่ปัญญา แสดงว่าเราล่วงสิทธิ์เขา พอมีปัญญาปั๊บ จิตใจมันก็ปล่อยวาง แล้วมันก็จะไปปล่อยนกด้วยไง ไม่ต้องเอามาขังไว้

ถ้าจิตใจมันชอบเรื่องรถ รถเราก็ต้องหาเงินหาทองเอาไปซื้อรถ ถ้าซื้อรถแล้ว รถมาแล้วก็ต้องมีค่าใช้จ่าย ถ้ามันคิดว่า เอ้อ! อย่างนั้นเราก็ขายทิ้งซะ แล้วไปนั่งรถเมล์

ถ้าสติมันทัน พอสติมันทันมันปล่อยหมด เห็นไหม มันปล่อย ถ้ามันปล่อย พอมันปล่อย พอปล่อยแวบ มันหยุดคิด หยุดคิดเดี๋ยวก็คิดอีก พอคิดอีก เราก็จะมีสติปัญญาจับอารมณ์ มันจะคิดเรื่องอะไร พอคิดเรื่องอะไรก็แล้วแต่ เราใช้ปัญญาใคร่ครวญ พอใคร่ครวญ ถ้าเหตุผลมันเหนือกว่ามันปล่อย

คําว่า “ปล่อย” ปล่อยๆ เหมือนพุทโธๆ พุทโธพอมันจะลง พุทโธมันจะลง พุทโธๆ ละเอียดจนมันพุทโธไม่ได้ มันอันเดียวกัน อันเดียวกัน แต่เป็นพุทธานุสติ พุทโธๆ เป็นพุทธานุสติ ปัญญาอบรมสมาธิใช้ปัญญาควบคุมจิตให้มันปล่อยวางให้เป็นสมาธิ เราฝึกหัดอย่างนี้

ถ้าจิตมันปล่อยวางมันเริ่มมีกําลัง เห็นไหม มันเริ่มเป็นอิสระ พออิสระเขาบอกว่า “เขามันมีความเจ็บปวด เขาก็กําหนดจิตไปอยู่ที่ความเจ็บปวดนั้น มันเจ็บปวดทั่วร่างกาย”

ไม่ต้อง กําหนดลมหายใจเข้าออก ถ้ากําหนดลมหายใจนะ เรากําหนดพุทโธอยู่ที่ปลายจมูก หลวงตาท่านบอกว่าเหมือนบ้าน ถ้าบ้านเรานั่งเฝ้าประตูบ้าน ใครจะเข้าบ้านเรา ออกบ้านเรา เราจะเห็นตลอด แต่คนเราภาวนา เห็นไหม ตามลมเข้าไป ใต้สะดือ ตามออกจากสะดือมาปลายจมูก เขาบอกว่า เวลาเราเฝ้าบ้านเรา เวลาใครมา เราก็ตามเขาไป เราปล่อยประตูบ้านไว้ช่วงเราตาม เขาไป ถ้าคนเข้ามาขโมยของ เขายังเข้ามาได้อีก ท่านบอกว่า ไม่ต้องตามใครเข้าไป ไม่ต้อง

ลมหายใจยาวก็รู้ว่าลมหายใจยาว ลมหายใจสั้นก็รู้ว่าลมหายใจสั้น ไอ้นี่มันลิเก มันเป็นลิเก

แต่ถ้าเรากําหนดพุทโธนะ ลมหายใจเข้าก็รู้ว่าลมหายใจเข้า ลมหายใจออกก็รู้ว่าลมหายใจออก อยู่ตรงปลายจมูกนั่นน่ะ ปลายจมูก เห็นไหม ถ้าเราเฝ้าของเราอยู่อย่างนี้ จุดนี้เวลามันละเอียด มันก็ละเอียดเข้าไปของมันเอง ถ้าเรากําหนดลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ ต่อเนื่อง ต่อเนื่องไป

แต่ถ้าเราจะเร่งขึ้น เร่งขึ้น เราจะเร่งขึ้นมันจะติดที่ลมหายใจใช่ไหม เราวางสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เราเอาลมเฉยๆ เอาลมอย่างเดียวเลย เอาแต่ความรู้สึกชัดๆ ถ้าเราปล่อยความรู้สึกเรา แต่ท่องพุทโธๆๆ พุทโธๆ ชัดๆ เพราะว่าถ้ามันทําต่อเนื่องไปแล้ว ถ้ามันลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ มันหน่วงกัน พอมันหน่วงกันแล้วมันจะจางลง จางลง จนตกภวังค์จนหายไป คือภาวนาจะไม่ ต่อเนื่อง

ถ้าเรากําหนดลมหายใจอย่างเดียว ลมหายใจเข้า เรารู้เข้า ลมหายใจออก เรารู้ออก อยู่อย่างนี้ มันละเอียด ละเอียด ขนาดไหน เราก็รู้ทัน รู้ทัน เห็นไหม ลมหายใจชัดๆ ลมหายใจชัดๆ เวลาเข้าสมาธิ มันจะเข้าสมาธิของมันไป ละเอียดเข้าไปจนเราคาดหมายไม่ได้ แต่เป็นสมาธิ

เราพุทโธๆๆๆ เห็นไหม เวลาเราคิดอย่างอื่นก็แล้วแต่มันจะแวบ พุท คิดไปอีกเรื่องหนึ่งค่อยมาโธ โธแล้วจะไปคิดอีก ร้อยเรื่องค่อยมาพุทอย่างนี้ เราก็พุทโธไป พุทโธๆๆๆ นี่เขาเรียกพุทธานุสติ เพราะมันเร่งได้ มันเร็วได้ ช้าได้ เพื่ออะไร

เพื่อเพราะความคิด กิเลสนะ ครอบครัวของมาร มีอวิชชาเป็นปู่ เป็นย่า มีกามราคะ ปฏิฆะเป็นพ่อเป็นแม่ มีลูกมีหลาน เป็นขั้นสกิทาคามี มันมีเยอะแยะไปหมดเลย แล้วไอ้พวกเด็กๆ ไอ้พวกแวบๆ เยอะแยะไปหมด ต้องพุทโธๆๆๆ สู้กับมันไง

การทําสมาธิคิดว่าง่ายๆ นะ ไม่มีทางหรอก ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าพูดถึงทําสมาธิมันง่ายๆ นะ ประเทศไทยเศรษฐีหมดเลย เพราะประเทศไทยใครๆ ก็อยากเป็นเศรษฐี แล้วประเทศไทย มีเศรษฐีกี่คน นี่ก็เหมือนกัน ทําสมาธิทําง่ายๆ มันทําได้กี่คน ไอ้ที่พูดๆ น่ะโม้ทั้งนั้น สมาธิยังทําไม่เป็น ทําสมาธิเป็นก่อน

พุทโธๆ ถ้าพุทโธเนี่ย ถ้าเราพุทโธไวๆ มันเพื่อไม่ให้ตกภวังค์ไง เราจะบอกว่ามิจฉาสมาธิกับสัมมาสมาธิแตกต่างกัน ถ้าเป็นสัมมาสมาธิมันกําหนดพุทโธ กําหนดลมหายใจ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ สติมันพร้อมคือมันชัดเจน มันรู้เท่าทันชัดเจน พอรู้ชัดเจน เห็นไหม เรานี่ จิตใจเราเป็นสมาธิ สิ่งที่เราแสวงหา สิ่งที่เราต้องการ สิ่งที่เราต้องค้นคว้าตัวเราเอง มันจะมีความสุข มันจะมีความสุขมาก

เพราะถ้าเป็นรถเบนซ์ เป็นรถโรลส์-รอยซ์ เป็นรถอะไรก็แล้วแต่ เป็นเครื่องบิน เครื่องบินส่วนตัวเขาซื้อได้หมดล่ะ แต่สมาธิซื้อไม่ได้ สมาธิไม่มีขาย จะรวยแค่ไหนก็ซื้อสมาธิไม่ได้ เราทําเองได้ เราทําสิ่งที่โลกเขาทํากันไม่ได้ เรามีสมาธิที่โลกเขาไม่มี มหัศจรรย์แค่ไหน

เราฝึกหัดอย่างนี้ ถ้ามันเป็นสัมมานะ ถ้ามันเป็นมิจฉาก็วูบหายไปเลย หายเงียบ เวลามันจะมานะ เหมือนคนตื่นจากนอน สะดุ้งกึก เฮ้ย! โอ้โฮ! สมาธิสุดยอดเลย มันตกภวังค์ไป ๓ ชั่วโมง มันยังไม่รู้ตัวนะน่ะ นี่คือมิจฉาสมาธิ มันแวบหายไปเลย หลายๆ ชั่วโมงนะ แล้วเหมือนคนสะดุ้งตื่น ถ้าใหม่ๆ ยังไม่สะดุ้ง ใหม่ๆ ค่อยๆ รู้สึกตัว แต่ถ้ามันแก่กล้านะ เหมือนคนสะดุ้งตื่น แล้วก็ยังสําคัญตนว่าเป็นสมาธินะน่ะ นั่นคือภวังค์ มิจฉา พรหมลูกฟัก เกิดปัญญาไม่ได้ ใช้ประโยชน์ไม่ได้ เวลาทําสมาธิมันยังเป็นของมันอีกชั้นหนึ่งนะ

ฉะนั้น ถึงบอกว่า เวลาให้ทําอย่างนี้ ฝึกหัด ถ้าไม่ฝึกหัด เริ่มต้นจากศีล สมาธิ ภาวนามยปัญญาไม่เกิด สิ่งที่ปัญญา ปัญญาเราเกิดขึ้น เขาเรียกโลกียปัญญา ปัญญาวิทยาศาสตร์ไง เกิดจากจิต เกิดจากสัญชาตญาณ ปัญญาอย่างนี้ใครๆ ก็มี แล้วมันมีมากมีน้อยนั่นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าจิตเป็นสมาธิแล้ว ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่ได้ ทําวิปัสสนาไม่ได้ เขาก็ไม่เกิดปัญญา ปัญญาอย่างนี้ต้องฝึกหัด ถ้าฝึกหัดมันจะเกิดขึ้น ฉะนั้น เราทําสมาธิเพื่อสมาธิก่อน ทําเพื่อให้มันสุข ให้มันสมบูรณ์ของมัน

ฉะนั้น เขาบอกว่า “พอจิตมันสงบแล้วกําหนดไปที่จิต”

ไม่ต้อง ไม่ต้องกําหนด ให้กําหนดอยู่ที่ปลายจมูก ไม่ใช่กําหนดไปทั่วตัว กําหนดไปทั่วตัว ถ้ากําหนดทั่วตัวมันต้องมีสติพร้อมแบบหลวงปู่เจี๊ยะท่านสอน หลวงปู่เจี๊ยะนะท่านบอกว่า ทําสมถะ คือกําหนดจิตให้อยู่ตามข้อกระดูก คําว่า “อยู่ข้อกระดูก” ก็เหมือนกับปัจจุบันแต่ละสถานที่ ท่านบอกว่าให้กําหนดจิตอยู่ในข้อกระดูกวนไปวนมา ๓ - ๔ ชั่วโมงก็อยู่ได้ แล้วถ้ามันสงบเป็นสมถะ พอสมถะแล้วให้กําหนดกระดูกใหม่ ถ้ากําหนดกระดูกเป็นวิปัสสนา อุคคหนิมิต กับวิภาคะ มันแตกต่างกัน

นิมิตมันยังมีระดับของมัน มีการกระทําของมัน คนภาวนาเป็นเขาจะรู้ เขารู้เลยว่าสเต็ปของมันจะเป็นอย่างไร มันเป็นสเต็ปเลย แต่ แต่มันเป็นจริต เป็นนิสัยของคนที่จะใช้ประโยชน์จาก มันน่ะ ใช้ประโยชน์ คําว่า “ใช้เป็น” กับ “ใช้ไม่เป็น” ใช้เป็นนะ

นายช่าง เขาเป็นนายช่างใหญ่นะ อุปกรณ์การช่างเขาใช้ประโยชน์ได้หมดเลย ไอ้เราเป็นช่างฝึกหัด หยิบอะไรขึ้นมาก็ใช้ไม่เป็นสักอย่าง นายช่างนะ โอ้โฮ! เครื่องมือเขาใช้ประโยชน์ได้ ทุกตัวเลย เพราะเขาเป็นนายช่าง นายช่างผู้ปฏิบัตินะ พอจิตเขาสงบแล้วเขาใช้ประโยชน์ได้หมดเลย จะยกขึ้น จะทําอย่างไร เขาเป็นนายช่าง ไอ้เราสมาธิมาอยู่ต่อหน้าเลยยังไม่รู้ เฮ้ย! อะไรวะน่ะ ใช้ไม่เป็น ใช้ไม่ได้ไง

ที่เราปฏิบัติกันที่ไม่ก้าวหน้า เพราะการฝึกหัด ความชํานาญเรายังไม่มี เราต้องฝึกหัดชํานาญจนเราเป็นนายช่าง บ่มเพาะสติแค่นี้ กําหนดเข้ามาอย่างนี้ ลงอย่างนี้ กําหนด มันเป็นปัจจุบันพอดี พอดีไง มัชฌิมาปฏิปทาคือความสมดุล คือความพอดี พอดี พอดีเป็นประโยชน์หมดเลย ถ้าไม่พอดี ไม่พอดี มันจะดึงกัน

นี่พูดถึงว่า ไอ้ที่ว่ากําหนด ยังไม่ต้อง ถ้ากําหนดมันเคลื่อนไปเรื่อยๆ ฉะนั้น สิ่งที่กําหนด ไม่ต้อง แล้วเขาบอกว่า “แล้วพอกําหนดมา อย่างเช่น ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาเราตามความคิดไป เวลามันหยุด หยุดแล้วทําอย่างไรต่อ”

พุทโธนี่ไง พุทโธนี่ใช้ได้นะ พุทโธใช้ได้ประโยชน์มาก

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านพูดด้วยอ่อนน้อมถ่อมตน เวลาถามท่าน ท่านบอกว่า “เราชอบพุทโธ เราก็เลยสอนพุทโธ” แต่ความจริงนะ ถ้าให้พูด เป็นเรานะ พุทโธนี่เป็นมงกุฎ เพราะเวลา พุทธานุสติไง กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ขึ้นด้วยพุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ มรณานุสติ พุทโธอันดับหนึ่ง พุทโธคือพุทธะ พุทธานุสติ ธัมมานุสติ ให้กําหนดพุทโธ ให้กําหนดธัมโม ให้ กําหนดสังโฆ

ฉะนั้น เวลาถ้าพูด มันเป็นพุทธภาษิต เป็นภาษิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เขาก็ยื้อกัน บอกพระพุทธเจ้าไม่ได้ สอนพุทโธ พระพุทธเจ้าไม่กําหนดพุทโธ พระพุทธเจ้ากําหนด อานาปานสติ อ้าว! ก็พระพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า เจ้าชายสิทธัตถะก็กําหนดอานาปานสติก่อน แต่เวลาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว พุทโธกับธัมโม เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นรัตนะ ๒ มีพุทโธ ตรัสรู้ธรรมก็เป็นธัมโม เห็นไหม

เวลาสอนเขาก็สอนพุทโธๆ เห็นไหม แล้วเวลาผู้ที่ปฏิบัติแล้วก็ได้สังโฆขึ้นมา เวลายังไม่มี เวลาเขาโต้แย้งกันไปไง ไอ้โต้แย้ง ก็โต้แย้งเอาทิฏฐิ เอามานะมาคะคานกัน แต่ไม่ได้บอกว่าทําแล้ว ได้ประโยชน์หรือไม่ได้ประโยชน์ ทําแล้วได้ผลหรือไม่ได้ผล ถ้าได้ผลมันก็เป็นประโยชน์ไง

ฉะนั้น บอกว่า เวลากําหนดปัญญาอบรมสมาธิแล้ว ถ้ามันเห็นไปนะ คําว่า “เห็น” เห็นความคิด เวลาเขาเห็นความคิด ความคิดอย่างนี้มันเห็นแบบสามัญสํานึก มันเห็นแบบเราเข้าใจ แต่ถ้าไปเห็นตัวความคิดจริงๆ จะตกใจ

เพราะเวลาเห็นตัวความคิดจริงๆ มันเหมือนที่หลวงปู่ดูลย์สอน “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่จะหยุดคิดก็ต้องใช้ความคิด” เวลาหลวงปู่ดูลย์ท่านสอนนะ “จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของมันเป็นทุกข์ จิตเห็นจิตนั้นเป็นมรรค ผลของจิตเห็นจิต นี้เป็นนิโรธ” เวลาหลวงปู่ดูลย์ท่านสอนนะ จิตเห็นจิต จิตเห็นจิตคือจิตเห็นความคิดไง ความคิดเกิดจากจิต ถ้าจิตมันเห็นอาการของจิต ถ้าเห็นอาการของจิตมันจะละเอียดกว่านี้

แต่นี่เวลาบอกว่า เขาเห็นความคิดของเขา อ๋อ! เลยเข้าใจว่ามันเป็นรูป เป็นอะไร อันนี้ยังเป็น... เพราะเราจะพูดอย่างนี้ เราจะบอกว่าความเห็นมันก็เหมือนกับเห็นโดยสายตา เห็นด้วยกล้องจุลทรรศน์ มันจะละเอียดขึ้นไปเรื่อยๆ ไง ฉะนั้น เห็นก็คือเห็น แต่ แต่นะ แต่ความเห็นของใคร วุฒิภาวะของใครเห็น

ฉะนั้น ถ้าเห็นอย่างนี้มันก็ใช้ได้ เราจะพูดไว้ก่อนไง ถ้าไม่พูดอย่างนี้ปั๊บ คนเรามันจะติดแค่นี้ไง ติดว่าฉันเห็นแล้ว ฉันรู้แล้ว ฉันเข้าใจแล้ว แต่สิ่งที่ละเอียด สิ่งที่จะเป็นประโยชน์กับเรา สิ่งที่เราจะต้องขวนขวายการกระทําเข้าไปอีก มันมีอยู่ข้างหน้านะ สิ่งที่ เราเห็นใช่ไหม ใช่ แต่เบสิกขั้นต้น มันยังมีของมันไปอีก แต่อย่า บอกว่าอย่าคาดหมายนะ

นี่ไง เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอน ท่านถึงบอกว่า ท่านไม่พูดล่วงหน้า ถ้าพูดล่วงหน้าไปแล้ว ไอ้คนปฏิบัติ จะเป็นความทุกข์ของคนปฏิบัติ เพราะว่าพอมันเห็นแล้วใช่ไหม แล้วข้างหน้าคืออะไร มันก็จะสร้างภาพ มันจะไปไง มันก็เลยเป็นผลลบกับคนปฏิบัติ ฉะนั้น คนปฏิบัติมันต้องรู้จริงเห็นจริงในปัจจุบัน ถ้าปัจจุบัน ครูบาอาจารย์ท่านถึงบอกเป็นแนวทาง แล้วเราจะทําไป

ฉะนั้น พูดถึงบอกว่า ถ้าเห็นว่าเป็นความคิด เป็นความรู้สึกอันนั้นนะ นั่นน่ะเห็น เห็นก็คือเห็น ฉะนั้น เห็นแล้ว ปัจจุบันนี้ มันเป็นอดีตแล้ว เพราะเราปฏิบัติมา วางไว้ตรงนั้น แล้วเราทําปัจจุบันของเราตลอด ไม่ต้องไปกังวล แล้วเราทําของเราไป เพราะทําสิ่งใดแล้วเป็นประสบการณ์ไปเรื่อยๆ นะ ฉะนั้น เวลาปฏิบัติทุกคนจะคิดว่า เหมือนทําบัญชี ลงบัญชีแล้วจบไง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน “เวลาทําสมาธิได้ ฉันได้สมาธิแล้วจะ อยู่กับเราตลอดไป”

ไม่ใช่ มันอยู่ตรงนั้นน่ะ มันอยู่ตรงได้สมาธิ เวลาลุกมาก็อาการคลายออกมาแล้ว มันเป็นนามธรรมไง มันเป็นความรู้สึกไง นี้ความรู้สึกจะรักษาไว้ให้ได้ มันต้องมีสติมีปัญญารักษา

ฉะนั้น เหมือนกัน สิ่งที่เห็นมาแล้วมันเป็นอดีตไปแล้ว เป็นประสบการณ์อันหนึ่งที่เราเคยปฏิบัติ แล้วเราปฏิบัติต่อไป มันจะเห็นดีกว่านี้ เห็นชัดเจนกว่านี้ เห็นละเอียดกว่านี้ เห็นที่ดีกว่านี้ถ้ามันพัฒนา แต่ถ้ามันเสื่อมนะ เออ! ทําเท่าไรก็ไม่ได้ เลิกดีกว่า ถ้ามันเสื่อมมันจะเลิกดีกว่า แต่ถ้ามันพัฒนาขึ้น มันจะดีของมันขึ้นไปเรื่อยๆ

ฉะนั้น สิ่งที่ทํามา “ถ้าเป็นความว่าถูกต้องดีงามไหม”

ใช่ ใช่ตรงไหน ใช่ตรงที่ว่าเราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าไง ที่เราประพฤติปฏิบัติ เราประพฤติปฏิบัติเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ปฏิบัติไปแล้วมันจะเกิดกําลัง เกิดกําลัง บูชาพุทธะ บูชาคือหัวใจ หัวใจจะเกิดสติ จะเกิดปัญญา จะเกิดประสบการณ์

คนเราที่มันจะมีการศึกษามาขนาดไหนก็แล้วแต่ ถ้ามี ประสบการณ์การทํางานขึ้นมา มันจะมีประสบการณ์ พอมีประสบการณ์ขึ้นมามันจะวินิจฉัยเรื่องต่างๆ ได้ละเอียดขึ้น จิต การประพฤติปฏิบัติมันจะมีประสบการณ์ สิ่งที่ปฏิบัติมาแล้วมันเป็นประสบการณ์ของจิต เป็นประสบการณ์ของจิตแล้วมันก็เป็นอดีตไปแล้ว เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านสอนเรื่องปัจจุบันธรรม

ถ้าปัจจุบัน ปัจจุบันคือเดี๋ยวนี้ ปัจจุบันคือการปฏิบัติเดี๋ยวนี้ แล้วเราทําเดี๋ยวนี้ ไอ้ที่มันผ่านไปแล้วเป็นประสบการณ์ เป็นประสบการณ์ เพราะมีประสบการณ์มากขึ้นขนาดไหน มันก็มีบารมี มีอํานาจวาสนาบารมีเท่านั้น คนที่ปฏิบัติแล้วมีปัญญามาก มีการค้นคว้ามาก มันจะมีประสบการณ์มาก พอมีประสบการณ์มาก แสดงธรรมจะละเอียดมาก ถ้าคนปฏิบัติแล้วมีประสบการณ์น้อย ประสบการณ์น้อยเพราะเขาทํามาแล้วเขามีประสบการณ์น้อย เขาก็จะรู้ด้วยประสบการณ์น้อยอันนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ปฏิบัติมาแล้วก็ให้คือปฏิบัติมาแล้ว แล้วสิ่งที่ ทํามา เพราะที่ถามมาก็ต้องการแนวทางให้หลวงพ่อสอนไง หลวงพ่อสอน สอนก็ เห็นไหม หลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า เพราะเวลาหลวงปู่มั่นท่านจะเสียชีวิตไง แล้วหลวงตาท่านกําลังเร่งมาก แล้วท่านก็เสียใจมากว่าท่านกําลังต้องการครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ก็มาล่วงไปแล้ว ท่านไปนั่งอยู่ปลายเท้าหลวงปู่มั่นแล้วร้องไห้นะ

เวลาพูดอย่างนี้แล้วมันสะอึกทุกที ท่านไปเสียใจว่าคนสอนท่านไม่อยู่แล้วไง แต่ท่านก็มาทบทวน แล้วท่านก็ระลึกได้ ว่าหลวงปู่มั่นท่านสั่งไว้ ว่าถ้าไม่มีท่านแล้ว เพราะหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติมา ท่านสมบุกสมบันมากับกิเลสมาเยอะ แล้วท่านเห็นว่าหลวงตาท่านปฏิบัติ เพราะท่านจะรู้ว่าระดับนั้นน่ะ จิตระดับนั้นมันต้องขวนขวายขนาดไหน เพราะท่านผ่านมาก่อนไง ท่านถึงสั่งไว้ เพราะว่าท่านต้องล่วงไปก่อน ท่านบอกว่า “ท่าน ล่วงไปแล้วนะ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้ง พุทโธ”

อย่าทิ้งผู้รู้ก็อย่าทิ้งหัวใจของเรา อย่าทิ้งพุทโธก็อย่าง พุทธานุสติ เวลากลับมาพัก กลับมาเพื่อฟื้นฟูตัวเอง อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ มันจะตกใจ มันจะรู้อะไรให้มันกระเพื่อม เราอยู่กับพุทโธเรา เราอยู่กับใจเรา พอเวลาตกใจ ใครตก ใจมันตก แต่ถ้าเราอยู่กับพุทโธ เราอยู่กับผู้รู้ ถ้ามันตกใจเราก็อยู่กับตัวเรา ฟื้นฟูมัน อย่าตกใจ อย่าออกไปข้างนอก อย่าไปหาฟืนหาไฟ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธไม่เสีย ท่านเอาตรงนี้เป็นคติ เป็นตัวอย่าง แล้วเรา ก็เห็นประโยชน์มันมาก เราเห็นประโยชน์ตรงนี้มาก เราก็เอามา ใช้ตลอด

ฉะนั้น เวลาใช้เราก็จะบอกว่าเราจําขี้ปากหลวงปู่มั่น เราจําขี้ปากหลวงตามา เราจําขี้ปากท่านมา แต่พวกเราเอามาเป็นปัจจุบัน เอามาใช้ประโยชน์ในปัจจุบันนี้ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ ไม่เสีย แล้วมันจะพัฒนาขึ้นเรื่อยๆ ด้วยปัญญาของเรา

เพราะมันตกใจนะ มันกลับมาก็จบ แล้วมันมีปัญหา มันเห็นนิมิต กลับมาก็จบ พอจบแล้วมันก็มั่นใจขึ้น เข้มแข็งขึ้น พึ่งตัวเองได้มากขึ้น พอคนที่เข้มแข็งขึ้น คนที่พึ่งตัวเองได้ มันจะออกไปทําอะไรก็ได้ มันจะออกวิปัสสนาก็ได้ แต่คนเราตกใจ คนเราไม่มีกําลัง คนเรามีแต่ความหวาดระแวง มันจะไปทําอะไร

กลับมาที่ผู้รู้ กลับมาที่พุทโธมันก็หาย ตกใจกลับมาก็ หาย ไปโดนใครหลอก กลับมาพุทโธก็หาย โดนใครรังแก กลับมาพุทโธก็หาย

มันก็เลยมั่นใจไง มั่นใจในตัวตนของเรา ถ้ามั่นใจในตัวตนของเรา มันจะออกไปพิจารณา ออกไปใช้ปัญญา ออกไปด้วยความมั่นใจ ออกไปด้วยความถูกต้องดีงาม มันจะดีไหม เราถึง จําขี้ปาก แล้วเราเห็นประโยชน์ของมัน อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ จะไม่เสียหาย

เพราะเขาถามว่า “แล้วจะให้หนูทําอย่างไรต่อไป จะให้ปฏิบัติอย่างไร”

การปฏิบัติมันเป็นปัจจุบัน เราจะรู้จะเห็นสิ่งใดเป็นปัจจุบันตรงนั้น ที่เราพูดอยู่เนี่ยก็เพื่อความมั่นคง เพื่อการปฏิบัติมันจะได้ดําเนินไปได้ ฉะนั้น ให้อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ อยู่อย่างไร เวลามันตกใจก็นึกพุทโธขึ้นมาเลย เวลามีอะไรกลับมาที่ความรู้สึกเราเลย ไม่ไปกับมัน ไม่ส่งออก ไม่ตามใครไป ครอบครัวของมารมันหลอก หลอกให้เราไป

“คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่การหยุดคิดก็ต้องใช้ความคิด” นี่คือหลวงปู่ดูลย์สอนไว้ เอวัง

ความเพียรของเราชักเริ่มมีกําลังขึ้นมา
เวลากิเลสมันหลอกมันล่อไง
หลอกล่อให้รู้ให้เห็นอะไรเล็กๆ น้อยๆ
พอรู้เห็นอะไรเล็กๆ น้อยๆ แล้วมันก็มหัศจรรย์ไง
พอมหัศจรรย์มันก็อยากแสดงออก อยากจะพูด
อยากจะพูด อยากจะเทศน์ อยากจะสอน
ทั้งๆ ที่มันยังหางอึ่งอยู่ มันยังทําอะไรไม่เป็นหรอก
แต่ไปรู้ไปเห็นแล้วมันจะเป็นแบบนี้

๔

อยากเทศน์

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ มีนาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อาการนี้ใช่ฟุ้งซ่านไหมครับ”

อาการอย่างนี้ฟุ้งซ่านไหมครับ อาการมันคือนั่งสมาธิ พอเลิกนั่งแล้วจิตมันเหมือนจะเทศน์ให้ตัวเองฟัง พอดูไปแล้วเหมือนกับมันเหมือนจะจําสิ่งที่เคยฟังหลวงพ่อ ครูบาอาจารย์เทศน์ไว้ แล้วไม่รู้สึกง่วงเลย เป็นสัญญาวิปลาสหรือเปล่าครับ

ตอบ : เวลาคําถามนะ เวลาพระที่ปฏิบัติ เวลาครูบาอาจารย์ท่านจะตั้งกติกาไว้ว่าเราไปรู้ไปเห็นอะไรแล้วอย่าพูด เวลาครูบา-อาจารย์ท่านจะสอนกันว่าอย่าพูด แล้วถ้ามันอยากพูด เวลาเรา ไปรู้ไปเห็นอะไรแล้วมันอยากพูดไง เวลาพระเราปฏิบัติไปมันอยากจะเทศน์ อยากจะเทศน์ อยากจะอบรม อยากจะสั่งสอนคนอื่น คือว่าเหมือนกับตัวเองไปรู้อะไรแล้วอยากจะพูด เวลาปฏิบัติไป แง่มุมนี้มันก็มี

เวลาจิต เวลาเราภาวนาไปนะ แง่มุมของมันที่มันจะ พลิกแพลง มันจะใช้เล่ห์เหลี่ยม มันเจ้าเล่ห์แสนงอน กิเลสมันจะทําให้เราผิดพลาดไป ทีนี้พอปฏิบัติไป เวลาปฏิบัติใช่ไหม เวลาปฏิบัติไป เวลามันภาวนาแล้วไม่ลง ปฏิบัติแล้วเจออุปสรรค เราก็มีแต่ความทุกข์ความยาก นี้เวลาความทุกข์ความยาก เรามีความขยันหมั่นเพียร เรามีความอดทน

เวลาจิตมันเริ่ม ความเพียรของเราชักเริ่มมีกําลังขึ้นมา เวลากิเลสมันหลอกมันล่อไง หลอกล่อให้รู้ให้เห็นอะไรเล็กๆ น้อยๆ พอรู้เห็นอะไรเล็กๆ น้อยๆ แล้วมันก็มหัศจรรย์ไง พอมหัศจรรย์มันก็อยากแสดงออก อยากจะพูด อยากจะพูด อยากจะเทศน์ อยากจะสอน ทั้งๆ ที่มันยังหางอึ่งอยู่ มันยังทําอะไรไม่เป็นหรอก แต่ไปรู้ไปเห็นแล้วมันจะเป็นแบบนี้

ฉะนั้น เวลาเล่ห์เหลี่ยมของกิเลสอย่างนี้ก็มี ถ้าอย่างนี้ก็มี ครูบาอาจารย์ของเราท่านจะสอนไว้ว่า ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ผู้ที่หัดใหม่ เวลาจะรู้เห็นสิ่งใด เราจะปรึกษาได้ต่อเมื่อเป็นครูบาอาจารย์ของเรา แต่ส่วนใหญ่แล้วเราไม่กล้าเข้าไปหาครูบาอาจารย์ของเรา

ถ้าเข้าไปหาครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราท่านผ่านมามาก เหมือนพ่อแม่ ลูกมันไม่ค่อยอยากปรึกษาพ่อแม่ เพราะพ่อแม่รู้เท่าทันหมด นี้พอไปปรึกษาท่าน ท่านก็จะเอ็ดเอา ก็เลยไม่กล้า ไม่กล้าก็เก็บไว้ในใจ มันก็ไม่รู้ว่ามันเป็นสิ่งใด แล้วเวลามันขับดันออกมา เห็นไหม มันขับดันออกมามันอยากเทศน์ อยากเทศน์ อยากสอน

แต่ผู้ถามไม่เป็นขนาดนั้นนะ เดี๋ยวจะหาว่าอะไรก็ผิดไปหมดใช่ไหม ผู้ถามไม่เป็นขนาดนั้น เพียงแต่ผู้ถามเขาถามว่า พอไปรู้อะไรเข้า จิตมันอยากจะเทศน์ มันอยากจะเทศน์ให้ตัวเองฟัง มันอยากจะพูด พอมันอยากจะพูดขึ้นมา แต่ก็มีสติปัญญา เห็นไหม เหมือนกับสิ่งที่เราจํามา เคยฟังพ่อแม่ครูบาอาจารย์มา แล้วสิ่งนั้นมันจํามา แล้วมันก็อยากจะเทศน์ไง อยากจะเทศน์ อยากจะสั่งอยากจะสอนคนอื่น มันเป็นอย่างนี้ แง่มุมของการปฏิบัติ

ถ้าแง่มุมของการปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านถึงมีกฎของท่าน เวลามีกฎของท่าน ผู้ที่อยู่ในวงกรรมฐาน เวลาใครจะเทศน์ใครจะสอนเขารู้ว่ามันไม่อยากฟัง ไม่อยากฟังเพราะอะไร เพราะมันเหมือนกับจินตนาการ มันเหมือนกับเราไปรู้สิ่งใดแล้วเราอยากจะระบายออก เราอยากจะระบายออกทีนี้มันมีกิเลสไง อยากจะระบายออก มันอยากจะสอนคนนู้น สอนคนนี้ แล้วเวลาสอนใคร ใครเขาก็ไม่อยากฟัง ยิ่งไม่อยากฟังมันยิ่งอยากจะสอนเข้าไปใหญ่ ยิ่งอยากจะไปสอน เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไป ไอ้อยากเทศน์มันมีบ่อยๆ แล้วมันมีเยอะมาก แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ท่านเป็นความจริงนะ ท่านจะดูประเพณีวัฒนธรรม ถ้าประเพณีของเรา เห็นไหม ประเพณีของกรรมฐาน ยิ่งเขารู้จริงขนาดไหนเขายิ่งเก็บไว้ในใจ เวลาที่เขามา สนทนาธรรมกัน ตอนนั้นน่ะ ตอนที่เวลาเรามาถกกันเรื่องธรรมะ นั่นน่ะมีเท่าไร เอาออกมาให้หมดเลย

เวลาเขาสนทนาธรรมเป็นมงคลชีวิต เป็นมงคลอย่างยิ่ง การสนทนาธรรมกันเป็นครั้งเป็นคราว แต่สนทนาธรรมเป็นครั้ง เป็นคราว สนทนาด้วยธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เป็น มงคลชีวิต มงคลชีวิตหมายความว่าเขามีเหตุมีผลไง เราพูดกันด้วยเหตุด้วยผล เราไม่ใช่พูดกันเอาแพ้เอาชนะ เราไม่ได้พูดกันที่จะมาชนะคะคานกัน เรามาคะคานกันมันมีประโยชน์อะไร

คนที่ปฏิบัติใหม่เขาก็รู้ใหม่เหมือนกับเด็กๆ มันมีประสบการณ์ ใหม่ๆ เขาก็พูดด้วยประสบการณ์ของเขา คนที่เขาผ่านโลกมามาก เขามีประสบการณ์มามาก เขาก็อธิบายถึงประสบการณ์ของเขา คนที่เขารู้แจ้งรู้จบกระบวนการไปแล้ว เขาก็มีประสบการณ์ของเขา นี้ประสบการณ์ของคนมันไม่เท่ากัน วุฒิภาวะของคนมันไม่เหมือนกันหรอก

แต่นี้มันเป็นธมฺมสากจฺฉาไง เวลาเราสนทนาธรรม ผู้ที่มีจิตใจสูงกว่า เขาจะดึงผู้จิตใจที่ตํ่ากว่า ผู้ที่มีเหตุผลน้อยกว่า เราก็ฟังแต่ผู้ที่มีเหตุผลมั่นคง เหตุผลที่หนักแน่น เหตุผลที่มีคุณค่ามากกว่า แล้วเราก็มาเทียบกับความเห็นของเรา ถ้าความเห็นของเรามันยังไม่ถึงระดับนั้น เราก็เร่งความเพียรของเราขึ้นไป เราก็มีแง่มุมของเราที่จะปฏิบัติขึ้นไปไง

เขาธมฺมสากจฺฉา เขาคุยกัน คุยธรรมะกัน สมัยหลวงปู่มั่น สมัยครูบาอาจารย์ของเราท่านจะคุยกัน ท่านจะสนทนากัน แล้วมันจะรู้กันเป็นวงใน หลวงตาท่านบอกว่า วงกรรมฐานจะรู้ก่อนว่าใครมีคุณธรรมสูงส่งขนาดไหน เพราะเวลาเขาคุยธรรมะกัน เขาคุยกันภายใน เขารู้กันก่อน โลกยังไม่รู้หรอก ข้างนอกไม่รู้หรอก แต่ในสังคมกรรมฐานเขาจะรู้กันก่อน เขาจะรู้เพราะอะไร

เพราะเขาสนทนาธรรมกันประจํา คือเขาตรวจสอบกัน เขาสนทนาธรรมกันเพื่อวัดวุฒิภาวะ แล้วใครที่มีแบบว่าติดขัด สิ่งใด มันได้ประโยชน์ตรงนี้ไง มันได้ประโยชน์ตรงที่คนติดขัด คนที่ยังไม่มีแนวทาง แล้วเวลาสนทนาธรรมกันน่ะ มันได้ช่องทาง ได้แนวทาง นั้นเวลาธมฺมสากจฺฉา มีเท่าไรเอาออกมา

แต่ถ้ามันอยากเทศน์ อยากคุย ท่านให้กดไว้ ให้กดไว้ ครูบาอาจารย์ให้กดไว้ เพราะกดไว้ เพราะอะไร นี่แหละมันแบบว่าอัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค อัตตกิลมถานุโยคทําแล้ว ลําบากเปล่า ทําแล้วทุกข์ยาก ทําแล้วมันไม่ได้ผล กามสุขัลลิกานุโยค กิเลสมันหลอกไง กามสุขัลลิกานุโยค อู๋ย! นี่เป็นธรรมะ สิ่งนี้มันเป็นคุณธรรม สิ่งนี้น่าจะเจือจานคนอื่น น่าจะบอกคนนู้น น่าจะบอกคนนี้ นี่มันไม่มัชฌิมาปฏิปทา ไม่สมดุลแก่หัวใจของเราไง

ถ้ามันสมดุลหัวใจของเรา เห็นไหม ฉะนั้น เขาถามว่า “แล้วมันไม่รู้สึกง่วงเลย แล้วนี่เป็นสัญญาวิปลาสหรือเปล่า”

ไม่เป็นสัญญาวิปลาส ถ้าเรามีสตินะ คําว่า “มีสติ” หมายความว่าเรารู้เท่าทันตัวเราเอง เหมือนกับเวลาเราอยากจะพูด แต่พูดสิ่งที่เราฟังจากครูบาอาจารย์มา เราก็รู้ได้ แต่สิ่งที่เราฟังจากครูบาอาจารย์มาเป็นธรรมไหม ก็เป็นธรรม แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ ถ้าจิตใจเราสงบระงับเข้ามา มันก็เป็นคุณธรรม ถ้าเป็นคุณธรรม สิ่งนี้เพียงแต่กิเลสมันพลิกแพลงไง กิเลสมันพลิกแพลงจะให้เรา ถ้าเราอยากเทศน์ อยากบอก อยากคุย มันเสีย หนึ่ง เสียการทําความเพียรของเรา สิ่งที่จิตสงบมันฟุ้งซ่านออกไป

เวลาประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่มันต่อต้านเราหรือมันทําลายเราคือกิเลสเราทั้งนั้นเลย

แต่ถ้าเวลาทําศีล สมาธิ ปัญญา เป็นกิริยา เป็นวิธีการขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเราทําศีล สมาธิ ปัญญา นั่นน่ะมันเป็นประโยชน์เข้ามา มันถึงได้มารู้ มารู้สิ่งที่กิริยากระทํา มันถึงได้มารู้มาเห็นสิ่งที่ว่าเราฟังธรรมะมาเป็นธรรมหรือเปล่า เป็นธรรมหรือเปล่า ถ้าเป็นแล้วก็ทําให้มันดีขึ้น ทําให้มันสะดวกขึ้น ทําให้มันมีคุณภาพมากขึ้น ให้มันมีคุณภาพ ให้มันลึกซึ้งเข้าไป ฉะนั้น มันอยากจะเทศน์ เราไม่เทศน์

เขาบอกว่า “เวลามันเป็น มันไม่ง่วงนอนเลยนะ มันจะเป็นสัญญาวิปลาสหรือไม่”

ถ้ามันไม่เป็นสัญญาวิปลาส เรามีสติไว้ ไม่เป็นสัญญาวิปลาส แต่มันเป็นวิธีการอันหนึ่งที่กิเลสมันจะมาหลอก กิเลสมันจะทําให้คนปฏิบัติขี้โม้ อยากจะสอนคนอื่น แล้วมันไม่สอนตัวมันเอง ครูบาอาจารย์ท่านถึงบอกให้มีกติกาไว้ ให้สอนตัวเอง เวลาเราอยู่ที่การประพฤติปฏิบัติให้สอนตัวเอง ให้สอนตัวเอง ให้สอน ตัวเองให้ได้ก่อน แล้วค่อยสอนคนอื่น

อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนต้องพึ่งตนได้ก่อน ถ้าตนพึ่งตนได้แล้ว ตนจะเป็นที่พึ่งของคนอื่นได้ ไอ้นี่ตนก็ยังพึ่งไม่ได้เลย อยากจะเทศน์สอนเขา อยากจะเทศน์สอนเขา กรรมฐานม้วนเสื่อ กรรมฐานอยากเทศน์เป็นอย่างนี้

นี่พูดถึงว่ามันมีอยู่แล้ว ครูบาอาจารย์เราท่านเคยเป็น ฉะนั้น ตั้งสติไว้ อาการอย่างนี้มันเป็นกันมาเยอะ แล้วเป็นกันมาเยอะ ครูบาอาจารย์ท่านถึงได้ตั้งกติกาไว้ว่าอย่าเทศน์ อย่าสอน อย่าส่งออก ไม่ส่งออกนะ แล้วเราพยายามรักษาตัวเรามา มันเป็นน่ะ มันมีความรู้สึกอย่างนี้ แต่เราไม่ต้องไปรับรู้มัน เรารู้เท่าแล้วเราบังคับไว้ เราไม่พูด เราไม่สอนใคร เราจะพุทโธของเรา เราจะ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเราเข้าไปให้มันละเอียดเข้าไปมากกว่านี้ ให้มันดีไปมากกว่านี้

ถ้ามันจะเป็นวิปลาสมันก็ไม่เป็น เพราะเรามีสติปัญญา เรารู้เท่า แต่มันเป็นแง่มุมอันหนึ่งของกิเลสที่มันจะเอามาต่อรองกับเรา ถ้าคนไม่รู้มันก็ส่งออกหมดเลย เพราะเป็นความเห็นของเรา เป็นการอยากเทศน์ อยากคุยของเรา เราก็พูดออกไปโดยที่ไม่มี สิ่งใดเปรียบเทียบ

แต่ถ้าอยู่ในวงกรรมฐานเขารู้เลยว่าจิตระดับนี้เป็นอย่างนี้ แล้วถ้าส่งออกไปแล้วมันก็มีแต่เนิ่นช้า มีแต่เสียหายไป ไม่มีดีขึ้น แต่ถ้าเรามีสติปัญญายับยั้งไว้ ยับยั้งไว้ แล้วเราพยายามทําให้ดีขึ้น มันจะผ่านตรงนี้ ถ้าผ่านตรงนี้ไปมันก็เข้าสู่ความสงบระงับ มันก็เข้าไปสู่สัมมาสมาธิ ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา มันก็ใช้ปัญญาต่อเนื่องไป นั่นเป็นอนาคต

คําถามว่า “อาการอย่างนี้ใช่ฟุ้งซ่านหรือไม่”

ใช่ แต่เราก็ทําของเราให้ดีขึ้น นี่พูดถึงว่าจบนะ

ถาม : เรื่อง “ถามข้อปฏิบัติและคําแนะนําครับ”

กราบเรียนหลวงพ่อ กระผมเริ่มปฏิบัติอย่างจริงจังได้ไม่นานครับ โดยช่วงแรกๆ ผมปฏิบัติตามที่เคยรํ่าเรียนจากการบวชเป็นพระมาเมื่อครั้งนานมาแล้วครับ ประกอบกับช่วงหลังๆ นี้กระผมได้วิ่งหาครูบาอาจารย์ที่จะให้คําแนะนํา ซึ่งกระผมก็ภาวนาโดยการภาวนาบริกรรมพุทโธตามลมหายใจเข้าออก ซึ่งผมผูกลมหายใจกับคําบริกรรมด้วยกัน ลมเข้าพุท ลมออกโธ ใช้คําบริกรรมครอบคลุมความยาวของลมหายใจเข้าและออก

แต่ก็คิดว่ายังทําไม่ได้ดีมากนัก เพราะเวลานั่งขัดสมาธิ ๕ นาทีแรกจะเป็นช่วงที่ตัดความนึกคิดออก และช่วง ๓๐ นาทีต่อมาจะเป็นช่วงที่สงบ แต่เพราะว่าความที่ตัวแข็งมาก ทําให้หลัง ๓๐ นาทีเป็นต้นไปจะปวดข้อเท้าด้านบนมาก เวลาปวดมากๆ ก็จะหยุดพิจารณาความเจ็บ แล้วกลับมาพุทโธอีกที ทนเจ็บได้ มากสุดได้แค่ครบ ๑ ชั่วโมงพอดี ซึ่งพอออกจากสมาธิก็จะมาพิจารณาความเจ็บ แล้วไปเดินจงกรมสักพักแล้วกลับมานั่งอีกที ซํ้าๆ อย่างนี้ไป

คําถาม

๑. ผมขอความเมตตาให้อาจารย์ช่วยแนะนําหน่อยครับว่า กระผมกําหนดลมหายใจกับพุทโธแบบนี้ถูกต้องหรือเปล่าครับ หรือว่าควรจะแยกพุทโธออกจากลมหายใจครับ ตามที่อาจารย์เคยให้คําแนะนําในคลิปเสียง “ปฏิบัติไม่บ้า” ก่อนหน้านี้ว่าให้พุทโธ รัวๆ ไปเลย ซึ่งของกระผมควรจะแตกต่างกับกรณีคลิปเสียง ก่อนหน้านี้ หรือว่าให้ทําตามวิธีนี้ไปเรื่อยๆ จนกว่าจะชินกับความเจ็บไปเอง เลยขอรบกวนขอเมตตาท่านอาจารย์ด้วยครับ

๒. ในขณะที่เปลี่ยนกิริยาจากการนั่งมาเป็นการเดินจงกรม ขณะเดินควรจะให้จิตอยู่ที่เท้าอย่างก้าวย่างช้าๆ หรือว่าควรจะบริกรรมพุทโธไปให้โดยพร้อมจิตอยู่กับปลายจมูกเหมือนตอนนั่ง โดยไม่สนใจเท้าดีกว่าครับ

๓. ขอความเมตตาและคําแนะนําอีกคําถามหนึ่งครับ เนื่องจากก่อนหน้านี้ภรรยากระผมได้ไปบวชที่สถานที่ปฏิบัติธรรมแห่งหนึ่งที่กาญจนบุรี ซึ่งผมก็เคยไปปฏิบัติด้วยครั้งสองครั้ง แต่ก็ไม่ค่อยจะถูกจริตมากเท่าไร เนื่องจากรูปแบบเยอะ และเน้นการปฏิบัติตามกฎกติกาตามที่ทางอุบาสิกาเจ้าของสถานที่ท่านได้ตั้งไว้ จากนั้นเขาได้ตัดสินใจอุทิศตัวให้พระพุทธเจ้าบวชอยู่ที่นั่นตลอดชีวิตตามความชักชวนของคุณแม่ของเขา

โดยคุณแม่ของเขาบอกว่า อุบาสิกาเจ้าของสถานที่ปฏิบัติธรรม ที่บรรดาผู้ปฏิบัติ ผู้ที่นับถือว่าเป็นอริยบุคคลที่ได้รับการยอมรับจากสังฆราชที่ศรีลังกา ต้องการให้ช่วยให้พ้นกรรมที่จะเกิด เมื่ออายุ ๔๐ ซึ่งถ้าบวชช้ากว่านี้เขาบอกว่าจะช่วยไม่ได้แล้ว ทําให้ภรรยากับผมเลยตัดสินใจปวารณาบวชตลอดชีวิตกับอุบาสิกา และไปอยู่สถานที่ปฏิบัติธรรมที่สาขาที่สาวัตถีที่อินเดีย

โดยก่อนไปอุบาสิกาท่านได้ขอให้ผมปล่อยภรรยาไป พร้อมให้ค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่ ซึ่งหนึ่งก้อนสําหรับให้เขาใช้จ่ายอยู่ที่นั่น และอุบาสิกาท่านก็ได้ให้ผมอ่านหนังสือที่ไม่เคยเผยแพร่ออกนอกสถานที่ปฏิบัติธรรม เกี่ยวกับคนที่อุบาสิกาเตือนแล้วไม่เชื่อ ทําให้ได้พบเคราะห์ร้ายมากมาย ซึ่งกระผมทําใจอยู่ ๒ วัน ซึ่งเป็น ๒ วันเหมือนตกนรกทั้งเป็นเลยครับ

และพอหลังจาก ๒ วันนั้นทําจิตใจได้ คิดได้ว่าไม่มีอะไรเที่ยง แม้แต่ตัวเราเองก็ปล่อยให้เขาไป เพราะคิดว่าอุบาสิกาก็เป็นคนที่มีบารมี และภรรยาของกระผมก็บอกว่าจะแผ่เมตตาจากการปฏิบัติที่นั่นมาให้ผมเรื่อยๆ หลังจากนั้นทําให้คิดได้ว่า ไม่ควร ปล่อยโอกาสที่ตัวเองคิดได้แล้วนี้ให้หลุดไป ทําให้ผมเริ่มปฏิบัติ ธรรมอย่างจริงจัง ลดการกินข้าวให้เหลืออยู่แค่ข้าวเช้า เพื่อให้ทําสมาธิแล้วไม่ง่วงและไม่นั่งลําบากด้วย รักษาศีล ๕ อย่างจริงจัง และศีล ๘ ทุกวันพระ ลดการทํางาน (ทําให้ไม่ต้องโกหกลูกค้าเวลาขายของ)

ซึ่งกระผมก็พยายามหาครูบาอาจารย์ที่เป็นพระปฏิบัติอยู่วัดป่า ที่จะได้คําแนะนําเรื่องการปฏิบัติอย่างถูกต้อง โดยอาศัยพี่ที่รู้จักกันคนหนึ่งแนะนําให้ ก็ปฏิบัติไปได้อย่างค่อยๆ ก้าวหน้า และหลังจากผมได้ฟังคําสอนของครูบาอาจารย์หลายๆ ที่ และรวมถึงคําสอนของหลวงพ่อด้วย ทําให้รู้สึกว่าภรรยาผมอาจจะไม่ได้ไปปฏิบัติในที่ที่สามารถสั่งสอนได้อย่างตรง เพราะมีอะไรที่แปลกๆ หลายอย่าง

โดยที่กระผมตกใจที่สุดหลังจากที่ปวารณาตัวแล้วก็จะไม่สามารถเข้าวัดได้ (โดยคุณแม่ของภรรยาได้ให้เหตุผลว่า อุบาสิกาเจ้าของกลัวเสียชื่อหากไปทํากิริยาไม่ดีให้พระเห็น) ผมขอรบกวนท่านอาจารย์ว่า กระผมควรจะปล่อยภรรยาให้ไปตามกรรมของตัวเองดีกว่า หรือว่ากระผมควรจะแนะนําภรรยาในสิ่งที่กระผมได้เรียนรู้ในการปฏิบัติซึ่งเป็นสัมมาทิฏฐิจะดีกว่าไหมครับ

ขอความเมตตาจากหลวงพ่อด้วย

ตอบ : จะเอาข้อไหนก่อนเนี่ย จะเอาข้อปฏิบัติหรือเอาข้อภรรยา เราอ่านตั้งแต่ทีแรกแล้วว่ามันยาวมาก ไม่อยากจะอ่าน คือไม่อยากจะเอาปัญหาสังคมเข้ามาไว้ในวงปฏิบัติ ในวงปฏิบัติก็ในวงปฏิบัติ ปัญหาสังคมตอนนี้นะ เพราะการประพฤติปฏิบัติมันเป็นการปฏิบัติ เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านวางรากฐานไว้ แล้วมันทําให้คนเชื่อมั่นเชื่อถือ แต่ก่อนนั้นเป็นการถือผี เห็นไหม

กองทัพธรรม กองทัพธรรมของหลวงปู่มั่น ตั้งแต่จังหวัดขอนแก่น อุดรฯ นครราชสีมา แล้วสุดท้ายแล้วนายอําเภอก็นิมนต์หลวงปู่ลีจากนครราชสีมาไปที่จันทบุรี ไปสร้างวัดป่าคลองกุ้ง ผู้ว่าราชการจังหวัด นายอําเภอ ท่านอาศัยพระเป็นผู้ที่ชี้นํา ให้การนับถือผีถือสางต่างๆ ให้ลดน้อยลง ให้มาถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ให้มาถือสิ่งสัจจะความจริงของเรา

ก่อนที่องค์หลวงปู่มั่นท่านจะกองทัพธรรมที่จะเผยแผ่มาในประเทศไทย สมัยหลวงปู่มั่น การประพฤติปฏิบัติมาเขาก็ถือผี ถือสาง ถือความเชื่อต่างๆ กันมาร้อยแปด แล้วเขาก็พยายาม ปราบ ปราบด้วยคุณธรรม ปราบด้วยพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

แล้วเวลาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์มั่นคงขึ้นมา เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เราท่านวางรากฐานไว้ จนคนมีความเชื่อ คนมีการประพฤติปฏิบัติ ลูกศิษย์ของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์มากมายเลย แล้วลูกศิษย์ของหลวงปู่มั่นก็เผยแผ่ธรรมไป คนมีหลักมีเกณฑ์เพราะถ้าพระอรหันต์มันมีคุณธรรมในหัวใจ ถ้ามีคุณธรรมในหัวใจ เวลาท่านชี้ธรรมะๆ ท่านชี้ธรรมะเข้าไปในหัวใจของสัตว์โลกไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อสัตว์มนุษย์ ก็รื้อสัตว์มนุษย์นี่ สัตว์ที่จิตใจที่มันมีกิเลส พยายามทําจิตใจของมนุษย์ที่มีกิเลสให้มันเบาบางลง ทําจิตใจของมนุษย์ให้เข้าสู่สัจธรรม ให้เข้าสู่พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ให้เข้าสู่ พระรัตนตรัย ให้เข้าสู่สัจจะความจริง

หลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติ เวลาท่านสิ้นกิเลสไป ท่านบอกพุทธ ธรรม สงฆ์รวมอยู่ในใจดวงเดียวกัน พุทธ ธรรม สงฆ์รวมลงเป็นหนึ่งเดียวในจิตใจนั้น ถ้าพุทธ ธรรม สงฆ์รวมลงเป็นหนึ่งเดียวในจิตใจนั้น จิตใจนั้นมีคุณค่า มันจะปฏิบัติที่ไหนก็ได้ ทําไมต้องปฏิบัติที่อินเดีย

เวลาปฏิบัติที่อินเดีย ตอนนี้เขาตั้งปัญหาขึ้นมา เราดูข่าว เขาตั้งปัญหาขึ้นมาว่า “บวชที่เมืองไทยกับบวชที่อินเดีย อันไหนได้บุญกว่ากัน”

เวลาจะบวชก็ต้องไปบวชที่อินเดีย บวชที่เมืองไทยไม่ได้ ไปบวชที่อินเดีย ก็ขนกันไปบวชที่อินเดีย แล้วบวชในโบสถ์ในวัดเมืองไทยมันไม่เป็นพระใช่ไหม มันก็เป็นพระ แล้วเวลาคนบวช ใครไปบวช ก็คนไทยไปบวช ไม่ใช่คนอินเดียบวช เวลาบวช คนไทยไปบวชที่อินเดีย แล้วเขาถามว่า “บวชที่อินเดียกับบวชที่เมืองไทย ที่ไหนได้บุญกว่ากัน”

บวชที่เมืองไทยได้บุญมากกว่า ไม่ต้องเสียค่าเครื่องบิน ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายมาก แล้วจิตใจก็สะดวกสบาย บวชแล้วมันก็อยู่ใกล้ญาติ ใกล้พี่น้อง ใกล้สังคมไทย ได้ประพฤติปฏิบัติขึ้นไป ไปบวชอินเดีย ไปบวชอินเดียก็ไปอยู่กับแขก มันก็ขอบาทหนึ่ง ขอบาทหนึ่ง ก็จะควักตังค์แจกเขา

นี่พูดถึงเวลาคนมันชินชาไง ชินชากับสัจธรรม ชินชากับ ความเป็นจริง ถ้าความเป็นจริง พุทธ ธรรม สงฆ์ พระรัตนตรัย เป็นความจริง มันชินชา ชินชาก็ไม่เห็นคุณค่า เวลาใครชักนําไป ไปอยู่อินเดีย ไปอยู่สาวัตถี เอากันอย่างนั้นใช่ไหม

นี่พูดถึงปัญหาสังคม เราไม่ต้องการให้ปัญหาสังคมเข้ามา ในวัด เพียงแต่ว่าเวลาพูดขึ้นมาแล้ว เราพูด ถ้าที่ไหนประพฤติปฏิบัติใช่ไหม ต้องมีความสงบร่มเย็นในครอบครัว เห็นไหม ในครอบครัว ไปวัดกลับมาก็มีเมตตา มีสิ่งใดที่มันขัดแย้งกัน เราก็ทําให้มันสงบระงับ สิ่งที่ว่าถ้ามันเป็นทิฏฐิมานะที่มันลงกันไม่ได้ อันนั้นเราก็แขวนไว้ เราอย่าไปเอาสิ่งนั้นมาเป็นสิ่งขัดแย้งกัน

นี่ก็เหมือนกัน ในปัญหาครอบครัวใช่ไหม ภรรยาของเรา แต่นี้เพียงแต่ว่ามันเป็นเวรเป็นกรรม เพราะโยมไปได้ภรรยาที่ว่า แม่เขาไปปฏิบัติที่วัดนั้น เขาเป็นแม่เป็นลูกกัน ระหว่างภรรยาของโยม กับแม่ของภรรยาของโยมเขาคุยกัน แล้วโยมเป็นคนนอกไง ใช่ โยมเป็นสามีภรรยา เป็นบุคคลคนเดียวกัน แต่ภรรยาเราก็มี แม่ ไปดูแลแม่ ไปอุปัฏฐากแม่ ไปอุปัฏฐากแม่ก็ไปเจอเจ้าสํานัก เจ้าสํานักมันก็ปั่นหัวเอา ปั่นหัวเอามันก็มีปัญหาไป

เราพูดนี้ พูดไม่ใช่ว่าจะให้โยมไปติดตามเรื่องอะไรนะ เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเขาบอกว่าอยู่เป็นปัจจุบันธรรม ปัจจุบันเนี่ย เป็นปัจจุบัน ไอ้สิ่งที่เป็นอดีต ไปแล้ว โยมแก้ไขกันไปเอง โยมต้องแก้ไขกันไปเนาะ

นี่พูดถึงว่า “เวลาปฏิบัติไปแล้วมันจะจริงหรือไม่จริง”

เพราะว่าเวลาโยมให้ภรรยาไปแล้ว แล้วเสร็จแล้วโยม มาปฏิบัติใช่ไหม พอโยมมาปฏิบัติขึ้นมา อื้อ! มันปฏิบัติแล้ว มันจะตรงหรือไม่ตรง เพราะเราปฏิบัติ เพราะเรามีครูบาอาจารย์ ก่อนหน้านั้น กรรมของสัตว์ ผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะ เพราะอะไร เพราะว่าแม่ คําว่า “แม่ไปอยู่ที่นั่น” แล้วโยมกับภรรยาก็ไป เยี่ยมแม่ ไปอุปัฏฐากแม่ ไปอุปัฏฐากแม่ก็ไปเจอเขา มันก็แบบว่า พูดไปมันก็ติดพันกันไป

แต่ถ้าเราเปิดกว้าง เปิดกว้างเพราะอะไร เพราะโยมบอกว่า พอให้ภรรยาไปปฏิบัติ กลัวเสียโอกาส โยมก็ปฏิบัติบ้าง พอปฏิบัติบ้างก็เริ่มฟังเทศน์จากครูบาอาจารย์ พอฟังเทศน์จากครูบา-อาจารย์มันเปิดกว้าง พอมันเปิดกว้างมันก็ตรวจสอบกันใช่ไหม ตรวจสอบกันว่าทางไหนมันถูกต้อง ทางไหนไม่ถูกต้อง

ฉะนั้น พอเวลาโยมมาปฏิบัติ โยมชักเอะใจ เอ๊ะ! มันไม่เหมือนกับเขาสอนนะ เพราะอะไร เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรานะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าไม่มีกํามือในเรา อริยสัจแบตลอด ให้พวกเราประพฤติปฏิบัติให้เข้าความจริง

ไอ้ประเภทที่ว่ามันเป็นความลึกลับ มันเป็นเคล็ด สอนเฉพาะในสํานักนั้น ไม่ให้ออกไปข้างนอก ไอ้นั่นน่ะแปลกๆ แล้ว เพราะอะไร

เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แบตลอด อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค พร้อมที่จะให้ทุกคนตรวจสอบ เพราะการตรวจสอบ เห็นไหม อกาลิโก ไม่มีกาล ไม่มีเวลา ตั้งแต่เทวดา อินทร์ พรหม ถึงมนุษย์สามารถรู้ได้ทั้งนั้น แล้วตรวจสอบได้จริง แล้วตรวจสอบได้ มันทําได้ไง

นี่พูดถึงถ้าบอกว่า “มีเรื่องถ้าไม่เชื่อจะมีเวรมีกรรมอย่างนั้น”

อันนี้มันแปลกมาก แปลกมาก นี่เรื่องของเขา ฉะนั้น เวลาตอบปัญหาแล้ว เราจะตอบปัญหาการปฏิบัติด้วย อย่างเช่นว่า การปฏิบัติ

“๑. ขอความเมตตาหลวงพ่อที่ว่ากําหนดพุทโธเข้าไป กําหนดพุทโธเข้าไปแล้วมันลมหายใจเข้าและลมหายใจออก แล้วปฏิบัติไปฟังคลิปเสียงเรื่อง “ปฏิบัติไม่บ้า” เวลาให้พุทโธไวๆ กับกําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ กับพุทโธรัวๆ พุทโธไวๆ อย่างใดจะดีกว่า”

อย่างใดจะดีกว่า มันอยู่ที่คนที่ปฏิบัติเป็นแล้ว พอปฏิบัติเป็นแล้ว เวลาอารมณ์วันไหนที่มันกระทบรุนแรง เราก็พุทโธรัวๆ เพื่อไม่ให้ความคิดมันแฉลบออก พุทโธ พุทธานุสติคือระลึกพุทโธ ตลอดเวลา แต่ถ้าเวลาจิตใจเราร่มเย็น จิตใจเราที่ไม่มีสิ่งใดกระทบ เราก็พุทโธช้าลงก็ได้

แล้วเวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ เวลาเราปฏิบัติ ใจมันคืออะไร เราจะค้นหาใจของเรา ใจมันจะหาได้อย่างไร มันเป็นนามธรรม เป็นนามธรรมเกินไปที่เราจับต้องได้ เราเลยกําหนดแนวทางเวลาปูพื้นฐาน เวลาเราหายใจเข้ามันชัดเจนใช่ไหม เพราะเราหายใจ ลมหายใจถ้ามีสติจับมันจะมีความอุ่นๆ ที่ปลายจมูก ลมหายใจเข้าเป็นอานาปานสติ มันเป็นรูปธรรมที่แบบว่า ผู้ที่ยังปฏิบัติไม่เป็นมันจะได้เป็นรูปธรรม

หายใจอุ่นๆ ให้นึกพุท หายใจออกอุ่นๆ ก็ให้นึกโธ หายใจเข้าก็นึกพุธ หายใจออกโธ คือว่าคนที่ปฏิบัติมันจับจด แล้วมัน เริ่มต้นไม่ได้ พอเริ่มต้นไม่ได้ เราก็เอาอานาปานสติกับพุทธานุสติมาบวกรวมกัน เพราะมันเป็นรูปธรรมที่เราจะจับต้องได้ชัดเจน ฉะนั้น พอจับต้องได้ชัดเจน หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ แล้วพยายามมีสติพร้อมไปเรื่อยๆ จนกว่าจิตมันสงบขึ้น ดีขึ้น มันจะเป็นประโยชน์ไง

นี่พูดถึงว่า “เวลาแบบว่าหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ กับพุทโธรัวๆ อย่างไรจะดีกว่ากัน”

มันอยู่ที่จิตใจของเราไง ถ้าจิตใจของเรามีพื้นฐาน เราพุทโธ ไวๆ ก็ได้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ แต่ถ้าจิตใจยังไม่มีพื้นฐาน แล้วจับต้องสิ่งใดก็ไม่ได้เลย จับต้องสิ่งใดไปมันก็หลุดไม้หลุดมือไปหมดเลย ก็หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันเป็นรูปธรรมที่สุดที่เราพยายามจะค้นคว้าหาใจเราได้ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ พยายามตั้งสติอย่างนี้ไป ฝึกหัดไป ฝึกหัดไป ฝึกไป เพื่อหาจิตของเราไง

เริ่มต้นบาทฐาน สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ค้นคว้าหาใจของตนให้เจอ ถ้าค้นคว้าหาใจของตนเจอ เอาใจดวงนี้ ออกค้นคว้าหาสติปัฏฐาน ๔ ถ้าจิตมันสงบแล้ว เป็นสมาธิแล้ว สติปัฏฐาน ๔ ของเราจะเป็นความจริง ในการปฏิบัติมันก็จะมีคุณธรรมขึ้นมา มันก็จะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าปฏิบัติสิ่งใดไม่ได้ มันก็ไม่ได้อะไรเลย นี่พูดถึงว่าเราปฏิบัติของเราอย่างนี้ เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาข้อ ๒. เวลาเขานั่ง เดินจงกรม นั่งสมาธิ ภาวนาแล้ว สิ่งที่มันนั่งไปแล้ว มันเดินจงกรมจะต้องก้าวช้าๆ รู้เท่าตลอดเลยกับพุทโธ แล้วก้าวไปธรรมชาติ ถ้าเราพุทโธ เราก้าวธรรมชาติเพราะมันเป็นความจริงไง ความจริงมันจะจับความจริงไง เราไปสร้างอารมณ์อารมณ์หนึ่ง สร้างภาพขึ้นมา รู้เท่า รู้เท่า แต่จิตไปไหนก็ไม่รู้ เราใช้คําว่า “สตัฟฟ์จิต” สตัฟฟ์จิตไว้ไง

แต่ถ้าจิตมันปล่อยโดยสัจจะโดยความจริง ถ้ามันละเอียด ละเอียดเข้ามาโดยความเป็นจริง ถ้ามันฟุ้งซ่านก็ฟุ้งซ่านจริงๆ ถ้ามันทุกข์ก็ทุกข์เต็มหัวอก แต่ถ้ามันสงบก็สงบจริงๆ เออ! มันเป็นสมาธิก็สมาธิจริงๆ เราเอาความจริง เราไม่ใช่ไปสร้างอารมณ์ เราจะไปสร้างภาพขึ้นมาอีกภาพหนึ่ง สร้างกิริยา สร้างความรู้ อันหนึ่ง สร้างอารมณ์หนึ่งมากลบอีกอารมณ์หนึ่ง แล้วบอกว่า ตัวเองรู้นั่นรู้นี่ ไม่มีความจริง

เดินปกติ เดินธรรมดา การปฏิบัติคือการค้นหาจิตของเรา เดินปกติ แล้วก็ความรู้ก็ที่ปลายจมูก หายใจก็อยู่ที่ปลายจมูก เพียงแต่กิริยานั่ง ก้นนั่งอยู่ แต่กิริยาเดิน ฝ่าเท้าเดินอยู่ แต่จะฝ่าเท้าเดินหรือก้นนั่งอยู่ เวลาจิตสงบมันก็สงบกลางหัวอก เราภาวนาเพื่อหาจิตของเรา เราไม่ได้ภาวนาหาก้น ไม่ได้ภาวนาหาฝ่าเท้า เราภาวนาหาจิต เราภาวนาเพื่อความสงบ เราทําเพื่อใจของเรา ข้อที่ ๒. เห็นไหม ทําอย่างนี้จบ

นี้ข้อที่ ๓. ก็ตอบไปแล้ว ๑. ๒. ๓.

กรณีอย่างนี้มันน่าสงสาร เพราะว่าสิ่งใดคุณธรรมเขาทําเพื่อความสงบระงับในบ้าน เขาทําเพื่อคุณงามความดี ไอ้นี่ทําแล้วนะ ต้องปล่อยกันไปหมดเลย แล้วต่างคนต่างมาปฏิบัติๆ ถ้าพูดถึงว่าการปฏิบัติมันก็เป็นการปฏิบัติ แต่การปฏิบัติมันควรจะเป็นสัมมาทิฏฐิ ปฏิบัติแล้วมีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข สามีก็มีความปลื้มใจ ภรรยาก็มีความแช่มชื่น พ่อแม่ก็มีความสุข เออ! ถ้าอย่างนี้เราก็เห็นด้วย

ไอ้นี่ปล่อยเขาไป แล้วก็ตรอมใจ แล้วก็ไม่รู้ว่าถูกหรือผิด แล้วอนาคตเป็นอย่างไรก็ยังไม่รู้ มันก็น่าเห็นใจ น่าเห็นใจเนาะ ธรรมะของเรามันควรจะเป็นประโยชน์ไง เป็นความสุข ความดีงาม แต่ปัญหาสังคมมันจะลึกลับซับซ้อนไปกว่านี้อีกเยอะ

ฉะนั้น ฝึกหัดใช้ปัญญา เว้นไว้แต่มันสายบุญสายกรรม มันสายบุญสายกรรมเนาะ ไปเชื่อเขา ไปหลงใหลได้ปลื้มกันไป ถ้าเราไม่เชื่อเขา เราฝึกหัดของเรา แล้วตั้งสติไว้ กาลามสูตร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ให้เชื่อแม้แต่อาจารย์ของเรา ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น ให้เชื่อการประพฤติปฏิบัติ ให้เชื่อสัจจะ ให้เชื่อจิตที่สงบไม่สงบนี้ ให้เชื่อจิตที่ยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้หรือไม่ได้นี้

กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น เชื่อในการประพฤติปฏิบัติ ตรวจสอบ ตรวจสอบคนสอน ตรวจสอบคนนั้นว่ามันจริงหรือไม่จริง นี่กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อสิ่งใดเลย ให้เชื่อผลของการประพฤติปฏิบัติ เอวัง

จิตที่มีคุณธรรมต้องเกิดจากมรรค
ถ้าเกิดจากมรรคมันต้องมี
สติชอบ ปัญญาชอบ ความเพียรชอบ ความระลึกชอบ งานชอบ
งานชอบงานอะไร
งานชอบก็งานรื้อค้นหากิเลสไง
แล้วงานชอบคือการใช้สติปัญญาพิจารณาไง
ถ้ามีสติปัญญาพิจารณามันถึงจะเป็นจริงไง

๕

ธรรมบอดสี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ มีนาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “จิตมีสีต่างๆ”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับว่า จิตมีสีต่างๆ แบบนี้จริงหรือเปล่า ข้อความดังนี้ครับ กระแสจิตที่จําเป็นจะต้องพิจารณาให้มาก ใคร่ครวญให้มาก ชําระจิตให้มาก ถ้าเรารู้จักจิตทุกวัน ไม่ช้ามรรคผลต่างๆ จะเกิดขึ้น เพราะเราคอยจับผิดจิตอยู่ เราไม่ยอมให้จิตของเราสกปรก

ถ้าจิตของเราเป็นแก้วใสสะอาดที่ขัดดีแล้ว ก็ถือว่าจิตเป็นจิตฌานโลกีย์ แต่ก็ยังไม่ดีอีก ดีเหมือนกัน แต่ก็ดีเหมือนกับคนได้ฌานโลกีย์ แต่มันก็ยังไม่พ้นนรก ถ้าจิตของเราใสสะอาดเพียงใด เวลาไปสวรรค์ พรหมโลก ไปนิพพาน ไปนรก ไปแดนเปรต อสูรกาย มันจะเห็นแจ่มใสตามกําลังของจิต แต่ว่าจิตที่มีสภาพเป็นแก้วใสยังดีไม่พอ มันขึ้นๆ ลงๆ ต้องพยายามขับกําลังจิตของท่านให้เป็นประกายผลึกเต็มดวงให้ได้

ถ้าจิตเป็นประกายผลึกเต็มดวงเมื่อไหร่ ก็เป็นพระอรหันต์เมื่อนั้น นั้นจิตของพระอรหันต์ ถ้าเป็นพระโสดาบันมันจะแพรวพราวขึ้นมาประมาณ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ของจิต ถ้าเป็นสกิทาคามีก็จะ ลึกเข้ามา ๕๐ เปอร์เซ็นต์ของจิต ถ้าเป็นพระอนาคามีมันจะเป็นประกายแพรวพราว จะมีแกนจิตใสธรรมดาอยู่เพียงนิดเดียว ถ้าเป็นพระอรหันต์ จิตจะเป็นประกายทั้งดวง เหมือนประกายผลึก ขอบพระคุณครับ

ตอบ : ไอ้นี่มันบอดสี สิ่งที่ถ้าพูดถึงว่า ถ้าจิตมันใสมันเป็น มรรคเป็นผล ถ้าจิตมันใสมันเป็นมรรคเป็นผล แล้วถ้าคนตาบอดมันไม่เห็นสี มันจะมีมรรคเป็นผลได้อย่างไร นี่ไง เวลาคนตาบอดมันไม่เห็นสีไม่เห็นแสง มันจะรู้ได้อย่างไรว่าจิตของมันควรจะทําอย่างไร แล้วถ้าคนตาบอดสีไม่เห็นสีทําอย่างไร

มันธรรมบอดสี ถ้าธรรมบอดสี สิ่งที่ว่าถ้าจิตมันใส จิตมันใส คําว่า “จิตมันใส” เวลาจิตมันใสนะ คนที่ทําสมาธิได้ คนที่ทําสมาธิมันมีใสมีแสงสว่างในตัวของจิตเองก็มี มันมีแสงสว่างจากภายนอกเข้ามาก็มี มันมีแสงสว่าง

คําว่า “แสงสว่าง” จิตมันสงบแล้วมันเห็นแสงสว่าง นั่นก็เป็นเรื่องหนึ่ง ถ้าจิตมันเป็นสมาธิแล้ว ตัวของจิตเองมันเป็น แสงสว่างก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง คําว่า “แสงสว่าง” ก็คือแสงสว่างไง

แต่ถ้ามันเป็นมรรค เห็นไหม ถ้ามันเป็นมรรค คําว่า “เป็นมรรค” มันต้องมีศีล ต้องมีสมาธิ ต้องมีปัญญา แล้วเวลา จิตมันสว่างไสว มันผ่องใส แล้วเวลามันเศร้าหมอง เวลามันเสื่อม นี่เขาบอกว่า จิตมันก็เป็นฌานโลกีย์ มันเป็นจิตฌาน มันไม่ใช่จิตตกผลึก ต้องตกผลึก แล้วตกผลึกอย่างไรล่ะ

ถ้าตกผลึกอย่างนี้มันก็เหมือนกับทางโลกใช่ไหม ทางโลก ดูสิ พวกจุลินทรีย์ต่างๆ ที่มันสะสมไว้ พวกสัตว์ พวกพืช สุดท้ายมันก็เลยกลายเป็นนํ้ามันดิบ นี่ก็เหมือนกัน นี่มันเป็นเรื่องแร่ธาตุ ถ้าเป็นเรื่องแร่ธาตุ สิ่งก้อนหินที่มันสะสมไว้ มีความกดดัน บีบกด มันเป็นเพชรนิลจินดาขึ้นมา มันก็แร่ธาตุ ถ้าแร่ธาตุ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันมีสี มีแสง มีการตกผลึก เอาสิ่งนี้มาเป็นเครื่องวัดหรือๆ สิ่งนี้เป็นเครื่องวัดนะ

แต่เวลาถ้าทําความสงบของใจก็ทําความสงบของใจ มันเป็นขั้นเป็นตอนของมันไง ถ้าครูบาอาจารย์เราสอนนะ ความเป็น ขั้นเป็นตอน เห็นไหม ทําความสงบของใจเข้ามา ใจมันสงบ ขณะที่สงบ สงบปกติเข้ามาก็มี สงบแล้วเห็นนิมิตก็มี สงบแล้วมันใสสว่างก็มี เวลามันใสสว่าง ใสสว่างนั่นมันเป็นอะไร มันเป็นอะไร มันก็เป็นเห็นสีเห็นแสง พอมันเห็นสีเห็นแสง มันเห็นเพราะอะไร มันเห็นเพราะมันมีกําลัง เห็นไหม ถ้ามีกําลังของมัน

แต่ถ้ามันเป็นมรรคล่ะ เขาทําความสงบของใจ เขาทําเพื่อกําลังของจิต มันทําเพื่อความสงบ เพื่อความสงบสุข เห็นไหม จิตฟุ้งซ่าน จิตทุกข์ยาก มันทําสิ่งใดก็ไม่ได้ ถ้าทําสมาธิขึ้นมา จิตมันสงบเข้ามา ถ้าสงบเข้ามาแล้วมันมีกําลังของมัน มันเห็นสีเห็นแสง เห็นสีเห็นแสงก็เห็นสีเห็นแสง เห็นสีส่งออก ส่งออก ไปรู้

แต่ถ้ามันกําหนดเข้ามาชัดๆ เข้ามา มันเข้ามาอยู่ที่ตัวจิต แสงสีนั้นมันดับหมดล่ะ มันอยู่ที่ตัวรู้นี้ ตัวรู้นี้ถ้ามันฝึกหัดใช้ ปัญญา เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง แล้วพิจารณาแยกแยะ ตามความเป็นจริง เห็นไตรลักษณ์ สติปัฏฐาน ๔ พิจารณาจน เป็นไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์คือมันคืนสู่สภาพเดิมของมัน

ถ้าคืนสู่สภาพเดิมของมัน เห็นไหม คืนสู่สภาพเดิมของมัน ด้วยอะไร ด้วยสติด้วยปัญญา ด้วยสติด้วยปัญญา พอมันคืนสู่สภาพเดิมของเขา จิตมันก็ปล่อยวาง จิตมันก็เป็นอิสระของเขา เข้ามา เห็นไหม สิ่งที่มันเกาะเกี่ยว มันเกาะเกี่ยวด้วยอะไร เกาะเกี่ยวด้วยสังโยชน์ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส กามราคะ ปฏิฆะ รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา มันมีสติมีปัญญา มันพิจารณาของมันเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา มันสํารอกมันคายของมันขึ้นไป อย่างนี้ต่างหากมันถึงเป็นมรรค มัชฌิมาปฏิปทา

“ทําจิตให้ตกผลึก” แล้วมันตกผลึกอย่างไรล่ะ มันกดไว้เฉยๆ มันทําอะไรของมันน่ะ

นี่ไง ถ้าจิตใส จิตใสของเขา เขาก็ว่าของเขา นี่พูดถึงคําถามนะ “กระแสจิตที่จะต้องพิจารณาให้มาก ใคร่ครวญให้มาก”

จิตสงบแล้วให้เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม พิจารณาจิต จิตผ่องใส จิตเศร้าหมอง ถ้าจิตผ่องใส จิตเศร้าหมอง แล้วใครเป็นคนเห็นล่ะ ใครเป็นคนดู ใครเป็นคนเห็น ถ้ามันไม่มีใครดู ไม่มีใครเห็น แล้วเราคิดอะไรของเรา

เขาบอก “เขาต้องพิจารณาจิตของเขา ใคร่ครวญให้มาก ชําระจิตให้มาก”

ชําระจิต ชําระจิตอย่างไร จิตจับจิตได้ไหม จิตจับจิต มันตัวสําคัญมากนะ จิตจับจิต ถ้ามันจิตจับจิต มันมีผู้กระทํา

จิตเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตสงบแล้ว จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีอวิชชา มันมีความไม่รู้ในตัวมันเอง ถ้ามีความไม่รู้ในตัวมันเอง จิตสงบแล้วมันจับจิต จับอาการที่มันส่งออก สัญชาตญาณที่ความเป็นมนุษย์ที่ความรับรู้ ถ้ามันจับของมันได้ ถ้าจิตมันจับของมันได้ จิตมันพิจารณาของมัน มันมีการกระทําไง มันมีการกระทําระหว่างส้มกับเปลือกส้มที่มันกระทบกัน ระหว่างความคิดกับตัวจิตมันต้องมีการกระทําของมัน มันจะเกิดปัญญาขึ้นมา ถ้าเกิดปัญญามันก็เป็นมรรค

ถ้าไม่เป็นมรรค เห็นไหม ดูสิ “ต้องทําชําระให้มาก รู้จักจิตทุกวัน ไม่ช้ามรรคผลมันก็จะเกิด”

นี่ไง “มรรคผลมันจะเกิด” คําว่า “มรรคผล” มันจะเกิด ครูบาอาจารย์ถ้ากรรมฐานนะ ท่านบอกว่า ถ้าไม่ฝึกหัดปัญญา ปัญญาเกิดขึ้นไม่ได้

“สมาธิจะเกิดปัญญาโดยอัตโนมัติ” มีคนคิดอย่างนี้เยอะ แล้วคนที่คิดอย่างนี้มันก็นอนจมอยู่กับสมาธินั่นน่ะ ไปไหนไม่รอดหรอก เป็นสมาธิแล้วเราต้องฝึกหัดของเรา ฝึกหัดของเรานะ ยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ไหม ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนานะคือการขุดคุ้ยหากิเลส

กิเลสมันเป็นนามธรรม กิเลสมันก็เป็นความชอบใจไม่ชอบใจนี่แหละ ถ้าความชอบใจไม่ชอบใจ มันมีอะไรเป็นพื้นฐาน ถ้ามีพื้นฐานมันเกิดทิฏฐิมานะ มันเกิดตัวตนขึ้นมา มันถึงจะมีตัวตนของมัน ถ้าเราพิจารณาของมันไป มันก็ชําระล้างถึงตัวตนของมัน ชําระตัวตนที่ไหน ไตรลักษณ์นี่แหละชําระล้างตัวตน

เพราะไตรลักษณ์ เห็นไหม มันไม่มีสิ่งใดคงที่สิ่งใดมันมี ของมันอยู่เลย แต่มันมี ถ้าเราไม่รู้ไม่เห็นมัน มันก็มีแต่สัญชาตญาณของมันมี แต่ถ้าพอเราจับของเราได้ เราจับ เราพิจารณาของเรา ถ้าพิจารณามันก็เป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรม สิ่งที่มันเป็นตัวเป็นตน เป็นทิฏฐิมานะ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ความรู้ความเห็นผิด พิจารณาไป พิจารณาไป มันต้องพิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ถ้าพิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนมันถึงจะเป็นของมัน

นี่บอกว่า “ไม่ช้ามรรคผลต่างๆ มันก็จะเกิดขึ้น มันก็จะเกิดขึ้น แล้วมันจะเกิดขึ้นแล้ว มันก็เป็นฌานโลกีย์ต่างๆ” นี่พูดประสาเขา ไอ้นี่มันธรรมบอดสี เราจะบอกว่าธรรมบอดสีมันเป็นเรื่องหนึ่ง

“เห็นเป็นแสงสว่าง เห็นเป็นความตกผลึก”

ไร้สาระ แต่ แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านอยู่เชียงใหม่ เวลาท่านสอนพวกมูเซอ พวกมูเซอ เห็นไหม ท่านธุดงค์ของท่านไป พวกมูเซอก็คอยมาจับผิดว่านี่เป็นผีเย็น เวลาหลวงปู่มั่นท่านสงสารเขา เวลาถ้าเขาจับผิดกล่าวตู่พระอรหันต์ กล่าวตู่พระอริยเจ้า คําว่า “กล่าวตู่พระอริยเจ้า” เขาจะมีเวรมีกรรมของเขา ด้วยความเมตตาของหลวงปู่มั่นนะ ท่านก็พยายามอยู่ที่นั่นขึ้นมา แล้วเขาก็ส่งคนมาคอยสืบคอยดู แล้วเห็นวันๆ ก็ไม่เห็นทําอะไร เห็นเดินจงกรมไปมา ก็เลยเข้ามาถามว่า “ตุ๊ ตุ๊หาอะไร”

“ตุ๊หาพุทโธ พุทโธมันหาย พุทโธมันหาย”

“แล้วพวกข้าจะช่วยตุ๊หาได้ไหม”

“โอ๋ย! ถ้าช่วยตุ๊หา ตุ๊ก็จะยิ่งเจอเร็วขึ้น”

เขาก็กําหนดพุทโธของเขา พอเขาไปกําหนดพุทโธของเขา เห็นไหม พอจิตมันลงมันสว่างไปหมดเลย มันสว่างไปหมดเลย แล้วพอสว่าง เขาก็มองมาที่จิตของหลวงปู่มั่น

“โอ้โฮ! พุทโธตุ๊ไม่หาย พุทโธตุ๊สว่างไสว พุทโธตุ๊อยู่นั่น พุทโธตุ๊ไม่หาย”

นี่เวลาเขาเห็น เห็นไหม เขาเห็น เพราะจิตของเขาเป็นสมาธิ พอจิตของเขาเป็นสมาธิเขาเห็น แล้วเป็นผู้ใหญ่บ้านด้วย เขามีของเขาคนเดียว แล้วเวลาเขาทําของเขาได้ เขามีความชํานาญของเขา เพราะอํานาจวาสนาของเขา เขาเพ่งนะ จิตเขาสงบแล้วเขาเพ่งไปที่ต้นกล้วย เขาเพ่งไปที่สัตว์ หมูป่ามันเข้ามากินพืชไร่เขา มันเพ่งไป หมูป่าวิ่งหนีเลย

นี่ไง แสง แสง ว่าเป็นแสง เป็นแสงไง บอกว่าสิ่งนั้นมี เห็นไหม

ยายกั้ง ยายกั้งท่านอยู่ที่หนองผือ ท่านกําหนดจิตเข้าไปในวัดป่าหนองผือ จิตของหลวงปู่มั่นสว่างไสว แล้วก็มีจิตของครูบาอาจารย์เป็นดวงเล็กดวงน้อย นี่ไง ท่านก็เห็นของท่าน อันนั้น มันเป็นผล มันเป็นผลที่ในจิตใจของครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นอริยบุคคลเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป แต่ความที่จะเป็นอริยบุคคลเป็นผลอย่างนั้นท่านทําอย่างไร ท่านทําอย่างไร หลวงปู่มั่นท่านสอน ท่านสอนศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา มันต้องมีของมันไง ถ้ามีของมัน มันเป็นจริงขึ้นมามันก็เป็นจริงใช่ไหม

ถ้ามันไม่มีความเป็นจริงขึ้นมา เราบอก “จะทําให้ตกผลึก จิตพระอรหันต์เป็นดวงแก้วตกผลึก”

เพราะคิดอย่างนี้ พอคิดอย่างนี้ปั๊บ ทางโลกเขาก็เลยทําขึ้นมา ทําเป็นดวงกลางศูนย์กลาง กลางดวง ดวงมึงอยู่นั่นน่ะ แล้วตรงไหนมันเป็นปัญญา ตรงไหนมันเป็นไง แล้วพอถ้าจิต มันสงบมันไปเห็นสีเห็นแสง เห็นสีเห็นแสง แล้วเห็นสีเห็นแสง มันเป็นอะไร มันเป็นปัญญาหรือเปล่า มันไม่เป็นปัญญาไง

ฉะนั้น ถ้ามันไม่เป็นปัญญา เขาบอกว่า “สิ่งที่ว่าถ้าจิตมันมีสีต่างๆ นี้จริงหรือเปล่า จิตนี่มีสีแตกต่างกัน มีสีต่างๆ จริงหรือไม่” ผู้ที่กําหนดสมาธิไป ผู้ที่กําหนดพุทโธ ผู้ที่ทําปัญญาอบรมสมาธิ จิตมันสงบแล้วมันเห็นสีเห็นแสงก็มี มันเห็นสีเห็นแสงชั่วคราวเป็นบางครั้งบางคราวก็มี คนที่ไม่เห็นสีเห็นแสงเลย จิตสงบไปเฉยๆ ก็มี แล้วถ้าจิตของคน เวลาจิตสงบแล้วไปเห็นนิมิตก็มี

มันไม่เหมือนกันหรอก ถ้ามันเหมือนกันนะ มันต้องเหมือนว่า คนเรา มนุษย์ทุกคนจะมีความคิดเหมือนกัน มีความเห็นเหมือนกัน มีจริตนิสัยเหมือนกัน มันถึงพอจิตสงบแล้วต้องเห็นแสงเหมือนกัน มันไม่มีอยู่ในโลก ในโลกกับความคิดคนมันแตกต่างหลากหลายทั้งนั้นน่ะ

ทีนี้ความคิดแตกต่างหลากหลาย ดูสิ อย่างในสมัยพุทธกาล เห็นไหม ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน แล้วพระอรหันต์นั่งล้อมรอบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่หมดเลย แล้วพระอุบาลีเป็นผู้ถามขึ้นมาไง ถามว่า “นี่องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ใช่นิพพานไปแล้วหรือ”

พระอนุรุทธะ พระอนุรุทธะบอก “ยัง ตอนนี้ธรรมธาตุ ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําลังเข้าปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญา-ณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ แล้วก็ย้อนกลับ”

ขนาดว่าเข้าปฐมฌาน ปฐมฌานกับจตุตถฌานมันก็ แตกต่างกัน ทุติยฌานกับตติยฌานมันก็แตกต่างกัน ตติยฌานกับจตุตถฌานมันก็แตกต่างกัน อากาสานัญจายตนะ วิญญา- ณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ มันก็แตกต่างกัน

ถ้าไม่แตกต่าง ทําไมถึงมีการเข้าและมีการออกล่ะ แล้วทําไมพระอรหันต์ทั้งหมดทําไมพระพุทธเจ้าไม่ใช่นิพพานแล้วหรือ พระอนุรุทธะมีความชํานาญไง นี่ไง ถึงว่ามันไม่เหมือนกัน มันมีความสามารถไม่เท่ากัน ถ้ามีความสามารถไม่เท่ากัน พระอรหันต์เหมือนกันหมดเลย แต่ความเป็นพระอรหันต์นี่สําคัญ เวลาความเป็นพระอรหันต์สําคัญ อาสวักขยญาณมาชําระล้างกิเลสในใจจนเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

ฉะนั้น ที่ว่าแสง สี เสียง ถ้ามันเป็นเรื่องการเพ่งกสิณนะ เห็นไหม กสิณไฟ กสิณสีเขียว กสิณสีเหลือง กสิณสีขาว พอจับ เพ่งกสิณเป็นภาพวงกลมสีแดง พอสีแดง กสิณไฟให้มันขยายส่วนขึ้น ให้ขยายส่วน เวลาเพ่งกสิณนะ จิตมันสงบแล้วแล้วขยายส่วนนั้นให้มันกว้างขึ้น ให้มันครอบไปโลกธาตุเลย แสงตกที่ไหน ความรู้ถึงที่นั่น นี่พูดถึงอภิญญานะ

ฉะนั้น เวลาถ้าพูดถึงว่าถ้าเป็นสีเป็นแสง จิตเป็นสีเป็นแสง อย่างนั้น ถ้าบอกว่ามันไม่มี บางคนก็มี แต่ส่วนใหญ่แล้วไม่มี ส่วนใหญ่แล้วไม่เป็นอย่างนั้น ถ้าส่วนใหญ่ไม่เป็นอย่างนั้น ฉะนั้น ไม่เป็นอย่างนั้น แล้วเราทําให้เป็นอย่างนั้น เป็นอย่างนั้นก็เป็นได้ เป็นได้นะ กําหนดให้เป็นแสง กําหนดให้มันสว่าง ให้มันมีแสง มันก็เป็นอุปาทานทั้งนั้นน่ะ แล้วมันเป็นมรรคไหม มันไม่เป็นมรรคไง

ถ้ามันไม่เป็นมรรคมันก็จะเข้าตรงนี้ไง ตรงที่ว่า “ถ้าจิตเป็นประกายผลึกเต็มดวงเมื่อใดก็เป็นพระอรหันต์เมื่อนั้น นั่นจิตของพระอรหันต์ ถ้าเป็นโสดาบันก็อย่างหนึ่ง สกิทาคามีก็อย่างหนึ่ง อนาคามีก็อย่างหนึ่ง พระอรหันต์ก็อย่างหนึ่ง” อันนี้คือว่าเขาขุดบ่อล่อปลาให้เราเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย เวลาเขียนมา เขียนมาให้เออออห่อหมก แล้วถ้าไม่เออออห่อหมก มันไม่เออออห่อหมกอยู่แล้ว เพราะ เพราะเขาใช้คําว่า “จิตพระอรหันต์ จิตที่มีคุณธรรม”

จิตที่มีคุณธรรมต้องเกิดจากมรรค ถ้าเกิดจากมรรคมันต้องมีสติชอบ ปัญญาชอบ ความเพียรชอบ ความระลึกชอบ งานชอบ งานชอบงานอะไร งานชอบก็งานการรื้อค้นหากิเลสไง แล้วงานชอบคืองานใช้สติปัญญาพิจารณาไง ถ้ามีสติปัญญาพิจารณามันถึงจะเป็นจริงไง

ครูบาอาจารย์ของกรรมฐานท่านตรวจสอบกันอย่างนี้ ท่านมีความรู้ความเห็นอย่างนี้ ท่านถึงบอกว่าไม่ใช่ทําอย่างนี้ ถ้าทําอย่างนี้ ถ้าบอกว่าถ้ามันมีสีมีแสง อุปาทานคนมันเกิดได้ทั้งนั้นน่ะ จะทําให้เกิดสีเกิดแสงอย่างไรก็ได้ เวลากําหนดไปแล้ว แล้วพอมีสีมีแสง เวลารักษาจิตไว้มันก็เป็นสมาธิได้ แล้วเดี๋ยวเวลามันเสื่อม เสื่อมก็คุยของเก่าไง คุยของสัญญา คุยที่เคยทํามา คุยที่เคยทํามาทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น “สิ่งนี้ถ้ามันคิดว่าแสงสีเสียงมันเป็น”

ดวงอาทิตย์เป็นพระอรหันต์ มองไปสิ หงายหน้าขึ้นไปมองพระอาทิตย์สิ ใสอยู่นั่นน่ะ กราบพระอาทิตย์ มันก็เลยเป็นศาสนาบูชิโด ญี่ปุ่นเขากราบรูปพระอาทิตย์ มันไม่เกี่ยวกันเลย มันไม่เกี่ยวกับมรรคเลย

สัมมาสมาธิ ถ้ามันสัมมาสมาธิ แล้วมันเกิดปัญญาขึ้นมา มันก็เกิดปัญญา แล้วพอเกิดปัญญาขึ้นไปแล้ว ฉะนั้น ไอ้พวก แสงสีเสียง อํานาจวาสนาบารมี มันก็เหมือนกับพระอรหันต์ ๘๐ องค์ไง เอตทัคคะ ๘๐ ทาง พระสีวลีรํ่ารวยในทางลาภสักการะ พระกัสสปะเลิศในทางถือธุดงควัตร พระอานนท์เลิศในทางพหูสูต เลิศในทางอุปัฏฐาก พระอานนท์ได้ ๓ - ๔ แขนง

มันอยู่ที่คนมีอํานาจวาสนาขนาดไหน ทําได้ขนาดไหน เอตทัคคะไง มันแตกต่างกัน แต่เวลาจะสําเร็จ สําเร็จด้วยมรรคญาณทั้งนั้น สําเร็จด้วยมรรคด้วยผล ถ้ามีมรรคก็เป็นผลนะ ฉะนั้น มรรคที่มันจะเกิดขึ้น เกิดขึ้นจากการฝึกฝนการประพฤติปฏิบัติ

ไม่ใช่เหมือนคําถามนี้ เพราะคําถามนี้เขาบอกว่า “ถ้ารู้จักจิตทุกวัน ไม่ช้ามรรคผลต่างๆ ก็จะเกิดขึ้น เพราะเราคอยจับผิดใจอยู่ตลอดเวลา”

ไอ้คอยจับผิดใจ คอยดูแลหัวใจ ไอ้เนี่ยมันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” นี่นะ เราคอยดูแลรักษาใจของเรา ให้มันปล่อยวาง อย่าให้กิเลสมาหลอกมัน เพราะเอากิเลสมาหลอกมัน ความชอบใจต่างๆ หลอกมัน มันก็คิดตามมันไป เห็นไหม ถ้าเรามีสติปัญญาแยกแยะ เราคิดผิด เราทําผิด เราไม่ต้องการสิ่งใด มันวาง มันวาง มันวางมันเหลือเนื้อของใจ เนื้อ ของธาตุรู้

ถ้าเนื้อของธาตุรู้ นั่นน่ะคือตัวสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ ถ้ามันจะเกิดสงบแล้ว เกิดความรู้สึก เกิดแพรวพราว เกิดต่างๆ อันนั้นมันก็เกิด แล้วถ้าเกิดแสงสว่างเกิดต่างๆ มันก็เกิด แต่มันเกิดแล้วมันเป็นปัญญาหรือเปล่า มันไม่เป็นปัญญา

แต่ถ้าจิต จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นจิต ถ้าจิตเห็นจิต ตัวจิตมันผ่องใส มันผ่องแผ้วอย่างไร ถ้ามันผ่องแผ้วอย่างไร พิจารณาอย่างนั้น พิจารณาจับ พิจารณาแล้วให้มันเป็นไตรลักษณ์ ความเป็นไตรลักษณ์เกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป มันเป็นไตรลักษณะ มันทําลายตัวมันเอง กลืนตัวมันเอง ถ้าเรารู้เห็นมัน มันเกิดปัญญา การพิจารณา การใคร่ครวญ นั่นน่ะคือปัญญา

ถ้าปัญญามันเกิดขึ้น ปัญญามันต้องเกิดขึ้น สัมมาสติ สัมมาสมาธิ สัมมากัมมันโต งานชอบ เพียรชอบ มันชอบธรรม มันก็เป็นมรรค ถ้าเป็นมรรคมันถึงเวลามันก็ปล่อยวาง การปล่อยวางของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ฉะนั้น เขาบอกว่า “ถ้าพระโสดาบันแพรวพราว ๒๕ เปอร์เซ็นต์ พระสกิทาคามีแพรวพราว ๕๐ เปอร์เซ็นต์ พระอนาคามี เห็นไหม จิตแพรวพราว แต่มีแกนของจิต พระอรหันต์แพรวพราวทั้งดวง เป็นดาวประกายผลึก”

อันนี้พูดถึงยายกั้ง พูดถึงผู้ใหญ่บ้านมูเซอ เขากําหนดจิตดู เขาดูของเขา ไอ้นี่มันเป็นเหมือนกับว่าพวกอภิญญาที่เขารู้เขาเห็น รู้วาระจิต รู้ต่างๆ แต่ถ้ามันจะเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี มันเป็นจากมรรคจากผล ไอ้ประกายผลึกต่างๆ มันเป็นที่ว่าคนที่เขารู้ กําหนดรู้ เขารู้ของเขาได้

แต่ถ้ามันจะเป็นว่า ถ้ามันเป็นประกายผลึก พอรู้อย่างนั้นได้ ถ้าใครมีเพชรเม็ดใหญ่ๆ มันคงเป็นพระอรหันต์ล่ะเนาะ เพราะมันใสอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไม่มีชีวิต มันไม่มีชีวิต

ฉะนั้น ไม่ใช่ธรรมะ ธรรมบอดสี ธรรมะต้องมีสติมีปัญญาของมัน มันถึงจะเป็นจริงขึ้นมา อันนี้เป็นความเห็นของเขา ถ้าความเห็นของเขา ถ้าเขาเขียนมาอย่างนี้ เขียนมา ว่าถ้ามันเป็นอย่างนั้น เพราะมันมีแนวคําสอนทางนี้ ทางที่ว่าให้กําหนดดู แล้วมันจะเป็นของมันขึ้นมาเอง มันไม่มีหรอก มันไม่มี ทีนี้ถ้าเวลาภาวนาไปแล้วมันจะเป็นสีเป็นแสง มันก็เป็นจริตนิสัย เป็นบางดวงที่ทําได้ เป็นบางคน

ถ้าบางคน อย่างคนที่ไม่มีนะ สุกขวิปัสสโกมันไม่มี ถ้าไม่มีจะให้มันมี โอ้โฮ! ทําไปเถอะ ทําไปเถอะ มันเป็นไปได้ แต่ทําเพื่อพิสูจน์ว่ามีจริงหรือไม่มีจริง แต่มันไม่เป็นประโยชน์ มันไม่เป็นประโยชน์ มันไม่เข้ามรรค มันไม่เป็นประโยชน์ในการชําระล้างกิเลส ถ้ามันเป็นการพิสูจน์กันว่ามันมีอยู่จริงหรือเปล่า มันมีความรู้สึกอย่างนี้ได้หรือเปล่า ได้ ทําได้ ถ้าทําได้ ทําเพื่อพิสูจน์ว่ามันเป็นจริงหรือเปล่าเท่านั้น แล้วก็วางไว้เพื่อความลังเลสงสัยของเรา

นี่พูดถึงว่า “จิตมีสีแตกต่างกันอย่างนี้จริงหรือไม่”

มีแสงสีอย่างนี้มันเป็นเรื่องของฌานโลกีย์ มันเป็นเรื่องของนิมิตของที่จิตรู้ แต่ถ้ามรรคเป็นอีกเรื่องหนึ่ง มรรคมันต้องเป็นศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ศาสนาไหนไม่มีการฝึกหัดใช้ปัญญา ศาสนาไหนไม่มีภาวนามยปัญญา ศาสนานั้นไม่มีผล จิตดวงใดถ้าประพฤติปฏิบัติไม่มีศีล สมาธิ ปัญญา ไม่มีมรรคไม่มีผล

ความเจริญ เจริญเพราะจิตสงบเท่านั้น ความเจริญเพราะความเข้าใจว่ามันเป็น แล้วคอยรอดูวันเสื่อม มันต้องเสื่อมแน่นอน เสื่อมเด็ดขาด

แต่ถ้าการพิจารณาตามความเป็นจริงแล้วเป็นพระโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์ อกุปปธรรม อกุปปธรรมทั้งนั้นน่ะ สังโยชน์ขาดเป็นชั้นๆ เข้าไป สังโยชน์ เครื่องร้อยรัดผูกมัดจิต เวลามันสํารอกมันคาย อันนั้นถึงจะเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงอันนั้น นั่นน่ะเกิดจากมรรคจากผล

แล้วแสงสว่างไม่แสงสว่าง นั้นมันเป็นของแถม เป็นของแถม เป็นจริตนิสัยอย่างที่พระอรหันต์ที่อภิญญา พระอรหันต์ประเภทไหนมันก็จะมีตรงนี้เข้ามา แต่ถ้าสําคัญ สําคัญตอนแก้กิเลส ถ้าแก้กิเลสจบก็คือจบ อันนี้จบ คําถามต่อไปเนาะ

ถาม : ผมระลึกถึงคือความคิด เราก็ขุดลงไป จับได้ตรงสังขารก็ขุดตรงสังขาร จนความคิดมันดับ พิจารณากายให้มันละลายลงไป เราก็พิจารณาความคิดให้มันดับลงไป แยกส่วนของความคิด ออกมา แล้วก็ขยายส่วนนั้นจนความคิดดับไป พอเวทนาเกิดขึ้นมา พิจารณาแบบนี้มันก็ดับไป

ผมก็เลยพิจารณากายตรงๆ ไล่จากสิ่งที่ขับถ่ายออกมา ไล่เข้าไป ย้อนไปจนถึงตอนเป็นอาหาร มันรู้สึกสลดนํ้าตาไหล จับแยกส่วนอวัยวะ รู้สึกขยะแขยง เลยเปลี่ยนมาเอาสติไปจับตรงอวัยวะต่างๆ เหมือนดูกายเฉยๆ เกรงจะผิดพลาด เลยกําหนดนามรูป

ผมควรไปพิจารณาจิตอย่างเดียว สลับกับการพิจารณาเวทนาที่เข้ามาจนมันดับไปใช่ไหมครับ ผมได้อ่านประวัติพระอาจารย์สิงห์ทอง จึงเพิ่งรู้ว่าควรฟังเทศน์หลวงพ่อองค์นี้มากกว่า เพราะหลวงพ่อองค์นี้อยู่ในหนังสือหรืออยู่ในซีดี

ตอบ : นี่พูดถึงอาจารย์สิงห์ทอง ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติจนถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ไปแล้ว ท่านจะมีประสบการณ์การปฏิบัติของท่าน ถ้าท่านมีประสบการณ์การปฏิบัติของท่านนะ

ดูสิ หลวงปู่มั่นเวลาท่านเทศน์ ท่านก็เทศน์จากประสบการณ์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ เวลาท่านประพฤติปฏิบัตินะ ระหว่างกิเลสเรากับสัจธรรม สัจธรรมคือศีล สมาธิ ปัญญาที่เราฝึกหัดฝึกฝน ขึ้นมาให้ใจเราเป็น กิเลสมันมีอยู่แล้ว กิเลสถ้ามันอยู่ในจิต มันถึงพาจิตนี้เวียนว่ายตายเกิด

ฉะนั้น เวลาถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ พยายามฝึกหัดศีล สมาธิ พยายามฝึกฝนขึ้นมา ระหว่างศีล สมาธิ ปัญญา กับกิเลสมันต่อสู้กัน ต่อสู้กัน มันเป็นชั้นเป็นตอน เป็นชั้นเป็นตอน เป็นชั้นเป็นตอนจนถึงที่สุดแห่งทุกข์

ถ้าถึงที่สุดแห่งทุกข์ เวลาหลวงปู่มั่นเวลาท่านตรวจสอบลูกศิษย์ของท่าน ท่านให้ถามปัญหาให้ตอบๆ ถ้ามันตอบได้ก็คือมันผ่านประเด็นนั้น ถ้ามันตอบไม่ได้มันก็ติดอยู่นั่นไง

เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาเทศนาว่าการ จากประสบการณ์ที่การปฏิบัตินั้น ถ้าปฏิบัตินั้นมันจะรู้เล่ห์เหลี่ยมของกิเลสไง ถ้ากิเลสเริ่มต้น กิเลสจากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน โอ้โฮ! มันไปไม่รอดเลย มันเหยียบยํ่าเต็มที่เลย แต่ถ้ามันพิจารณาด้วยความเข้มแข็ง ด้วยสติด้วยปัญญา จากปุถุชนก็เป็นกัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชนหมายความว่ามีสติมีปัญญาทําจิตให้สงบเป็นสมาธิได้ง่าย รักษาสมาธิได้ง่าย ได้ง่ายกว่าปุถุชนคนหนา

แล้วถ้ามันมีสติมีปัญญา เห็นไหม ที่ว่าขุดคุ้ย ที่ว่าเป็นแสงๆๆ ก็เกิดจากตรงนี้ เกิดตรงปุถุชน กัลยาณปุถุชนเนี่ย แต่ถ้าพอยกขึ้นสู่โสดาปัตติมรรค ถ้าจิตสงบแล้วเป็นกัลยาณปุถุชน พอกัลยาณปุถุชนมันพิจารณาของมัน ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้มันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันจะเป็นโสดาปัตติมรรค คือมันเป็นมรรค

จิตสงบแล้วเป็นปุถุชน ถ้าจะเป็นโสดาปัตติมรรคมันจะมีขุดคุ้ยหา หาสติปัฏฐาน ๔ ถ้าจิตสงบแล้วเห็นสติปัฏฐาน ๔ คือเห็นอาการ จิตถ้ามันระลึกถึงกาย มันจะเห็นภาพกาย จิตถ้ามันเห็นถึงเวทนา มันจะรู้จักเวทนา เวทนามันเกิดจากอะไร เกิดจากจิตนี้ไปเสวย ไปรับรู้ทั้งนั้นน่ะ

แล้วถ้าจิตมันเห็นจิต จิตตัวปฏิสนธิจิต กับวิญญาณ วิญญาณในขันธ์ ๕ กับวิญญาณปฏิสนธิ เห็นไหม มันคนละวิญญาณ วิญญาณรับรู้วิญญาณ วิญญาณรับรู้ในลิ้น ในตา ในหู ในจมูก ในลิ้น เห็นไหม มันก็เป็นวิญญาณรับรู้อารมณ์ นี่ไง ถ้าจิตเห็นอาการของจิต ก็เห็นการรับรู้อันนั้น ถ้าเห็นการรับรู้ อันนั้น พิจารณาการรับรู้อันนั้น การรับรู้อันนั้นมีอยู่จริงหรือเปล่า

ถ้าพิจารณาธรรม เห็นไหม ถ้าพิจารณาธรรม จากปุถุชน กัลยาณปุถุชน ถ้ามันยกขึ้นเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงก็เป็นโสดาปัตติมรรค ถ้าพิจารณาเป็น พิจารณาได้ ถึงที่สุดมันก็เป็นโสดาปัตติผล ถ้าพิจารณาไม่ได้ มันเสื่อมมามันก็เสื่อมลงมา ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ ท่านเทศนาว่าการจากประสบการณ์ของท่าน

ฉะนั้น เขาบอกว่า “เวลามาอ่านหนังสือประวัติอาจารย์สิงห์ทองแล้ว จึงควรรู้ว่าควรฟังเทศน์ของอาจารย์สิงห์ทอง ควรฟังซีดีอาจารย์สิงห์ทอง”

อาจารย์สิงห์ทองท่านปฏิบัติของท่านมา ท่านพิจารณาของท่านมา ท่านเคยได้ประสบมา พอประสบมามันก็เทศน์จากประสบการณ์อันนั้นน่ะ ถ้าประสบการณ์อันนั้นมันก็มีอยู่จริงไง ถ้ามีอยู่จริง ย้อนกลับมาถึงคําถาม คําถามว่า “ถ้าเขาพิจารณาของเขา ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ คิดถึงความคิด คือเราคิดถึง ความคิด ขุดไล่ความคิดของเราไป”

ถ้าขุดไล่ความคิดไปมันหยุด พอมันหยุด นั่นน่ะคือสมาธิ ถ้าสมาธิ แต่เราต้องไล่ของเราบ่อยๆ ไล่ของเราให้มันมั่นคงไง ไล่จนขนาดที่ว่านะ คนที่ใช้ปัญญาอบรมสมาธิมีความชํานาญนะ พอมันจะคิด ฮั่นแน่! คือรักษาใจ ให้ใจเป็นธรรมชาติเลย ใจตั้งมั่น ไว้เลย คือมันจะไม่มีอารมณ์เข้ามาในใจได้เลย ถ้าคนชํานาญมากนะ ถ้าคนชํานาญมาก จิตมันไม่มีอารมณ์อะไรเข้ามาหลอกเลย

ฉะนั้น เวลาถ้าเราอยู่ชีวิตประจําวันก็เป็นแบบนี้ แต่เวลาถ้าเราจะตั้งใจปฏิบัติ มันมีอยู่ครั้งเดียว ทําอะไรกัน เวลากิเลสขาดก็ขาดครั้งเดียว เวลาจับได้ก็จับครั้งเดียว ถ้ามันจับได้ จับได้คือว่า มันเสวย เสวย เห็นไหม เสวย คําว่า “โดยธรรมชาติ” เราก็รู้ว่า ส้มกับเปลือกส้มมันต้องแยกจากกัน เราซื้อส้มมามันมีเปลือกส้มใช่ไหม เวลาเราแกะเปลือกส้ม เปลือกส้มกับส้มมันแยกจากกันได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจับได้ เราเข้าใจได้ เปลือกส้ม เปลือกส้มคืออารมณ์ รูป เวทนา สัญญา สังขารคืออารมณ์ ตัวจิตคือตัวพลังงาน ธาตุรู้ เวลาถ้าพอมันจับได้แล้วมันจะคิดของมัน พิจารณาของมันไป พอพิจารณาของมันไป เวลามันเตลิดเปิดเปิงมันก็เลยคิดว่าจับแต่ผลส้มมาเลย มันก็ต้องกลับมาทําความสงบไง กลับมาทําความสงบ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้มันสงบเข้ามา แล้วถ้ามันจับได้ จับได้มันเห็นของมัน แล้วพิจารณาของมันไป

ถ้าพิจารณา เขาถามว่า เขาพิจารณาของเขา เขาพิจารณาร่างกายของเขา มันละลายไปแล้ว ละลายไปแล้วก็กลับมาใช้ ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะปัญญาอบรมสมาธิ คําว่า “สมาธิ” มันต้องมีการเติมอยู่ตลอดเวลา สมาธิ จิต ความมั่นคงมันต้องเติมตลอดเวลา เติมที่ไหน เติมที่สติ เติมที่ปัญญา ถ้าเรามีสติปัญญาเท่าทันปั๊บ เด่นชัดเลย แต่พอสติปัญญาเราเผลอนะ มันคิดน่ะ มันเสวยอารมณ์ไปแล้ว นี่พลังงาน

ความคิดเป็นเรา สรรพสิ่งเป็นเรา คือทุกอย่างเป็นเราไปหมดแล้ว มันเป็นเนื้อเดียวกัน เราต้องใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้มัน เด่นเข้ามาอีก ถ้าเด่นเข้ามา ถ้าเวลามันจับสิ่งใดได้ มันจับสิ่งใดได้ เห็นไหม จับปัจจุบัน จับความรู้สึกนึกคิด จับเวทนา ถ้าจับได้พิจารณาแยกแยะมันไปมันก็ปล่อย ปล่อยก็จับต่อเนื่องไป

นี่พอจับต่อเนื่องไป เขาพูดตรงนี้ พูดว่า “สุดท้ายแล้วเขาพิจารณากายตรงๆ”

คําว่า “พิจารณากายตรงๆ” ถ้าจิตสงบแล้วเราพิจารณากาย ถ้าเป็นปัญญาพิจารณาได้ ปัญญานะ เพราะเราจับเรื่องกาย จับเรื่องกายว่าร่างกายของมนุษย์นี้มหัศจรรย์นะ ร่างกายของมนุษย์ เราดูการไหลเวียนของเลือด เราดูการไหลเวียนของอวัยวะต่างๆ ที่มันทํางานต่อกัน เราพิจารณาไป พิจารณาไป เห็นแล้ว มันทึ่งนะ ถ้ามันทึ่ง เห็นแล้วมันทึ่งแสดงว่ามันมีกําลังพอ มันพิจารณาได้ แต่ถ้ามันพิจารณาไปแล้วมันไม่ไป มันไม่ไปไง

เราจะบอกว่า กาย เวทนา จิต ธรรม สติปัฏฐาน ๔ สิ่งใดสิ่งหนึ่ง คือโอกาสเรามันกว้างไง โอกาสเรากว้างหมายความว่าเราพิจารณาอะไรก็ได้ แต่ถ้าเราบอกว่าต้องเป็นอย่างใดอย่างหนึ่ง มันเหมือนกับเราบีบบังคับให้ทางมันน้อยลง ถ้าเราเปิดกว้าง อะไรก็ได้ แต่จิตต้องตั้งมั่น จิตต้องมีกําลังพอ ถ้าจิตไม่มีกําลังพอ เราวางทันที

คําว่า “วาง” นะ วางแล้วเราก็กําหนดพุทโธ หรือเรา ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิหมายความว่าเวลาเราใช้ปัญญาอบรมสมาธินะ เราคิด เรามีสติปัญญาไล่ความคิดมันก็ปล่อย แต่ถ้าเราไปจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมได้ อันนี้ ถ้าเรายกขึ้นวิปัสสนา ถ้าจับอย่างนี้ เห็นไหม จิตมีกําลังมันจับ จับพิจารณาแล้วมันก็ปล่อย

ถ้ามันไม่ปล่อย มันไม่ปล่อยแสดงว่ามันเป็นเนื้อเดียวกัน ถ้ามันเป็นเนื้อเดียวกัน สมาธิมันไม่มีกําลัง เราก็ใช้ปัญญาพิจารณา พิจารณาแบบสบายใจ พิจารณาแบบว่าไม่ใช่ไปพิจารณาเอาการเอางาน พิจารณาแบบว่าจะเอามรรคเอาผลไง

เราพิจารณาเพื่อผ่อนคลาย พิจารณาเพื่อผ่อนคลาย พิจารณาอารมณ์ความรู้สึก มันพิจารณาด้วยความสบายใจ มันก็ วางหมด มันก็เป็นสมาธิได้ ทําอย่างนี้ให้มันปลอดโปร่ง ให้มัน ตั้งมั่น แล้วเราค่อยไปพิจารณาอีก พอพิจารณาอีกมันก็ก้าวเดินได้

เวลาคนถามปัญหาว่า “ควรทําอย่างไร ควรทําอย่างไร”

มันอยู่ที่ปัจจุบัน อยู่ที่การใช้ การใช้สติใช้ปัญญาของเราให้เหมาะสม ถ้ามันเหมาะสม เหมาะสมคือสมดุล สมดุลคือมัชฌิมาปฏิปทา มันดีงามไปหมดเลย แต่ถ้ามันเอียงข้าง เอียงข้างไปทางอัตตกิลมถานุโยค คือจะเอาอย่างเดียว จะเอาอย่างเดียว มันถูกต้อง ดีงาม จะเอาอย่างเดียว ถ้ามันเอียงข้างไปกามสุขัลลิกานุโยค อื้อหือ! มันว่าง เรารู้ตัวทั่วพร้อม เรารู้จบแล้ว มันก็ตายอยู่นั่นน่ะ

มันมัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุลของมัน ความสมดุล การพิจารณาสมดุลของมัน ถ้าพิจารณาสมดุล เห็นไหม สมดุล มันก็มีสมาธิเป็นฐาน แล้วพิจารณาของเราไป ถ้ามันสมดุลแล้ว มันปล่อย มันวาง มันจะเวิ้งว้าง นี่หัดฝึกหัดอย่างนี้

“แล้วพอมันปล่อยแล้วทําอย่างไรต่อ” ทําอย่างไรต่อก็ อยู่กับความสุขนั้น แล้วพอมันคลายออกมา ถ้ามันจับได้ พิจารณาต่อ ถ้ามันไม่จับได้ เราก็อยู่อย่างนั้น เดี๋ยวก็มีอีก เดี๋ยวก็จับต้อง ได้อีก พอคําว่า “จับต้องได้อีก” อยู่ความสมดุล อยู่ที่ความพอดี การใช้ของเรา แล้วเวลามันปล่อยแล้ว ทุกคนพอปล่อยแล้วมัน ไปไม่ถูกไง

พอไปไม่ถูก เราทําอะไรไม่ถูก เดี๋ยวสักพักหนึ่งมันก็เสื่อม พอเสื่อมขึ้นมามันก็เลยเดินหน้าไม่ได้ ถอยก็ไม่อยากถอย แล้วก็ยังหันรีหันขวาง คนที่ปฏิบัติใหม่ๆ เป็นอย่างนี้ทั้งนั้น หันรีหันขวางทั้งนั้น แต่มันต้องฝึกหัดของเราจนกว่าเราชํานาญไง

นี่ไง ที่บอกว่าไปอ่านประวัติอาจารย์สิงห์ทอง เพราะท่าน ทําจนชํานาญ ท่านทําได้ของท่านแล้ว คนทําได้มันง่ายไปหมดเลย คนทําไม่ได้ ยากทุกเรื่อง ยากทุกอย่าง ทําสมาธิก็ยาก ยิ่งทําปัญญายิ่งยากใหญ่เลย

มันก็ต้องมีความชํานาญ ฝึกฝนจนชํานาญ ชํานาญก็มัชฌิมาปฏิปทา สมดุล แล้วเวลาขาดมีหนเดียวนะ เวลาจับได้ก็จับได้หนเดียว แล้วพิจารณาต่อเนื่องไป เวลาขาดก็ขาดหนเดียว

แต่ขณะจะฝึกฝนให้เป็นคนดี เรียนจบ เห็นไหม ๔ ปี ถ้าจบแล้วได้กระดาษใบเดียว เรียนอยู่ ๔ ปี ได้กระดาษใบเดียว ความรู้มีหรือไม่มีไม่รู้

นี่ก็เหมือนกัน ทําเกือบเป็นเกือบตาย จะได้ไม่ได้ ยังไม่รู้เลย แต่มันก็ไม่พ้นความเป็นมนุษย์ มันจะต้องขยันหมั่นเพียร ประพฤติปฏิบัติไปต้องความเป็นจริง

นี่พูดถึงว่า “เขาควรปฏิบัติอย่างใด”

เราพิจารณาของเรา พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมได้ทั้งนั้น แต่ถ้ามันไปไม่ได้ ต้องกลับมาทําความสงบของใจ กลับมา ทําความสงบของใจ ถ้าปัญญาอบรมสมาธินะ ก็เราไล่ความคิดง่ายๆ ถ้าเคยทําสมาธิได้แล้ว เคยใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอไล่เข้ามาก็จบ

แต่ถ้าเราพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม นี่คือการทํางาน เอามรรคเอาผล ค้นคว้าขุดคุ้ย ใช้ปัญญามันคนละระดับกัน ถ้าอย่างนี้เหนื่อยมาก ทั้งเหน็ดเหนื่อย ทั้งทุ่มเท โอ้โฮ! แต่ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ดูง่ายๆ ดูความเรียบร้อย ดูความเรียบร้อยมันก็ปล่อย ปล่อยเป็นสมาธิ การใช้ปัญญาอบรมสมาธิกับเป็นมรรคที่โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค โอ้โฮ! รุนแรง

แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ดูแลให้ตัวเองมีสติมีปัญญา แล้วปล่อยวางไว้เท่านั้น มันก็เป็นสมาธิ คือมันไม่คิดไม่ฟุ้งไม่ซ่านออกไป ให้มันมีการพักผ่อน เสร็จแล้วออกไปสติปัฏฐาน ๔ ออก ไปกาย ออกไปเวทนา จิต ธรรม พิจารณาของเรา ทําอย่างนี้ ต่อเนื่อง ต่อเนื่องไป มันจะเป็นประโยชน์กับผู้ที่ปฏิบัติ แล้ว ถ้าเป็นความจริง เห็นไหม เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกกับใจ ดวงนั้น เอวัง