คํานํา

ธรรม คือ สัจธรรมความจริงอันเลิศเลอและทรงคุณค่ายิ่งใหญ่ที่สุดในไตรโลกธาตุ เมื่อพระพุทธองค์ทรงตรัสรู้ธรรมแล้ว ทรงกราบได้แต่ธรรมเท่านั้น แม้เทวดา อินทร์ พรหม ยังต้องพึ่งธรรม

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ท่านแสดงคุณค่าและความ สําคัญของธรรมอย่างผู้รู้จริงไว้มากมาย เพราะธรรมนี้อยู่ฟากตาย ดังหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ออกปฏิบัติล้วนสมบุกสมบัน ทุกข์ยากลําบากอย่างแสนสาหัส ทั้งเคยสลบและรอดตายมาแล้ว ดังนั้น การปฏิบัติให้เข้าถึงธรรมนี้จึงไม่ใช่เด็กเล่น ไม่ใช่ธรรมก้านกล้วย และเพราะธรรมนี้เป็นของกลาง ไม่ผูกขาดเหมือนกิเลสผูกขาด ซึ่งทุกดวงจิตล้วนอยู่ใต้อํานาจกิเลสอวิชชาที่ยิ่งใหญ่ในวัฏสงสาร เป็นดั่งกิเลสฟาร์ม ครอบงําไม่ให้หลุดรอดและอยู่ในหัวใจสัตว์โลก และก็ไม่ใช่ธรรมฝังกลบกิเลส ปฏิบัติพอเป็นพิธี ปลิ้นปล้อนหลอกลวง แซงหน้าแซงหลัง โลกเป็นใหญ่ แม้สมาธิก็ทําไม่ได้ แต่ปฏิบัติเป็นกระแสสังคม เพื่อหวังลาภสักการะ

ท่านพระอาจารย์สงบ ท่านจึงสอนแนวปฏิบัติไว้สมบูรณ์ชัดเจน และต้องปฏิบัติตามความเป็นจริง ตามหลักมัชฌิมาปฏิปทา หรือ ศีล สมาธิ ปัญญา ซึ่งต้องมี สัมมาสมาธิ และต้องใช้ปัญญาพิจารณาค้นคว้า อันเป็นไปตามหลัก สมถ - วิปัสสนากรรมฐาน ต้องเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง และต้องมี ขณะจิต และเพราะธรรมมีหนึ่งเดียว เป็น เอโก ธมฺโม เมื่อเข้าถึงธรรม ตรวจสอบกันแล้วต้องเหมือนกัน ผู้ที่มีอํานาจวาสนาบารมี หากปฏิบัติตามธรรม สมควรแก่ธรรม ปฏิบัติบูชาด้วยความเพียรอย่างจริงจังต่อเนื่อง ย่อมเข้าถึงธรรมนี้และพ้นทุกข์ได้ เป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺฐิโก ในใจผู้ปฏิบัติ

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
กันยายน ๒๕๖๕

ธรรมมันยิ่งใหญ่ ธรรมมันเหนือโลก เหนือวัฏฏะนะ
มันปราบปรามกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของคน
มันปราบปรามกิเลสตัณหาความทะยานอยากของสัตว์โลก
มันไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย
พ้นจากวัฏฏะ
องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตังสญาณ
ไม่มีสิ่งใดในวัฏฏะนี้
ปิดบังอนาคตังสญาณองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เลย
ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง เห็นไหม
ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม
มันจะบรรลุธรรมตามข้อเท็จจริง ไม่ใช่ธรรมก้านกล้วย

๑

ธรรมก้านกล้วย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๑ กันยายน ๒๕๖๔

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรมนะ ตั้งใจฟังธรรมๆ

การฟังธรรมเป็นการฟังธรรมได้แสนยาก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไว้เอง การฟังธรรมๆ นี้เป็นของที่หาได้ยาก เพราะอะไร เพราะในสมัยพุทธกาลมันไม่มีสื่อสารมวลชนใดทั้งสิ้น ฟังจากพระโอษฐ์ทั้งสิ้น

มุขปาฐะ มุขปาฐะมันฟังสืบต่อๆ กันมาไง ฟังธรรมๆ ไง การฟังธรรมหาโอกาสได้ยาก แล้วมันเป็นความจริงได้ยาก ฟังธรรมๆ ส่วนใหญ่แล้วมันเป็นเรื่องโลกๆ มันไม่ใช่เป็นสัจธรรม

ถ้าเป็นสัจธรรมนะ สิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง ไม่เคยได้ยินได้ฟังนะ เพราะอะไร เพราะมันมาจากใจขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าที่ ที่ เห็นไหม ความรู้แจ้ง ๓ โลกธาตุ นี่ผลของวัฏฏะๆ ไม่มีสิ่งใดปิดบังญาณความหยั่งรู้ขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เลย เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้กําจัดอวิชชาพญามารในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว

ถ้ากําจัดอวิชชาพญามารในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เพราะพญามารเป็นเจ้าวัฏจักร ถ้าเป็นเจ้าวัฏจักรๆ เป็นเจ้าวัฏจักรคุ้มครองหัวใจของสัตว์โลกทั้งหมด ทั้งหมด! ทั้งหมด! มันเลยมืดบอดไง เพราะมันมืดบอดมันถึงไม่รู้สิ่งใดเลยไง

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว อนาคตังสญาณไม่มีสิ่งใดที่ปิดบังญาณหยั่งรู้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งสิ้น เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โลกนอก โลกใน เพราะโลกใน โลกในมันแจ่มแจ้ง โลกในมันไม่มีอวิชชา โลกใน เห็นไหม มันสะอาดบริสุทธิ์ไง

ความเปลี่ยนแปลงของโลกมารยาสาไถยทั้งสิ้น กิเลสตัณหาความทะยานอยาก นี่กิเลสตัณหาความทะยานอยาก เห็นไหม ตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ตัณหาคือความอยาก ความต้องการ ความปรารถนาใดๆ ทั้งสิ้น ความผลักไสความไม่ต้องการสิ่งใด ความโกธร ความเกลียดใดๆ ทั้งสิ้น ความเก็บไว้เฉยๆ ในหัวใจมันเป็นตัณหาหมดเลย มันเป็นกิเลสหมดเลย

ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มันเป็นสัจจะเป็นความจริงอยู่อย่างนั้นแล้ว มันเป็นสัจจะเป็นความจริงอยู่อย่างนั้นแล้วนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้ว สิ่งที่สัจธรรม สัจธรรมอันนี้มันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในการรู้แจ้งแทงตลอดในวัฏฏะ ใน ๓ โลกธาตุ

ใน ๓ โลกธาตุ ฟังธรรมๆ เวลาฟังธรรมจากใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันทะลุปรุโปร่งหมดไง ถ้าทะลุปรุโปร่งขึ้นมา เห็นไหม นี่โอกาสได้ฟังอย่างนี้มันแสนยาก แล้วเวลาแสนยากขึ้นมา เวลาฟังธรรมๆ สิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่ได้ยินได้ฟังมาก็ไม่รู้ไม่เข้าใจทั้งสิ้น ถ้าผู้ใดที่ประพฤติปฏิบัติ ผู้ใดที่มีการฝึกหัดมา ถ้ามีการฝึกหัดมา สิ่งที่ได้ยินได้ฟังไม่เข้าใจ เราก็พยายามศึกษาค้นคว้าของเรา

เวลาฟังธรรมต่อเนื่องๆ ไป สิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง เราก็ได้ฟังสิ่งนั้น สิ่งที่เคยได้ยินได้ฟังแล้วตอกยํ้าๆ มันไง ถึงที่สุดแล้วหัวใจมันผ่องแผ้ว เวลาสัจธรรมมันทะลุปรุโปร่งมันจะผ่องแผ้วไง นี่อานิสงส์ของการฟังธรรม อานิสงส์ๆ แต่! แต่มันหาได้ยาก หาได้ยากเพราะอะไร เพราะหัวใจของเรามันก็มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากเหมือนกันไง

เวลาเราอยู่กับครูบาอาจารย์ เห็นไหม “คนนี้ฟังธรรมเป็น คนนี้ฟังธรรมไม่เป็น” เราก็งง เฮ้ย! ฟังธรรมเป็นอย่างไร เราก็มีหู ใครๆ ก็ฟังได้ทั้งนั้นแหละ ทําไมจะฟังไม่เป็น ฟังไม่เป็น ฟังธรรมไม่เป็น ฟังไม่เข้าใจ ฟังแล้วไม่รู้ถึงเหตุถึงผลของมัน ฟังเข้าหูซ้ายทะลุหูขวาอย่างนี้

ดูสิ ประเพณีวัฒนธรรมของเราไปวัดไปวาไปจําศีล ฟังเทศน์ฟังธรรมเอาบุญไง ฟังเทศน์ฟังธรรม เวลาครูบาอาจารย์เทศนาว่าการไง เขาก็นั่งคุยกันล่ะ “เมื่อไรจะจบซักที โอ๋ย! เทศน์นานเหลือเกินเลย” คุยกันอยู่นั่น จุ๊กจิ๊กอยู่นั่นน่ะ คุย พอเอวัง โอ้โฮ! สาธุ! ฟังธรรมเอาบุญมันเป็นประเพณีแล้วได้อะไรมา ได้ไปนินทาชาวบ้านกัน นินทามาเต็มหัวใจเลย ฟังธรรม

มันก็เป็นความเข้าใจ มันเสื่อมโทรมไปตามสังคมไปตามโลกไง โลก โลกเป็นใหญ่ๆ มันเป็นอย่างนั้น โลกเป็นใหญ่คือกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันเป็นใหญ่ เจ้าวัฏจักรมันเป็นใหญ่ มันเป็นใหญ่ในหัวใจของสัตว์โลก มันควบคุมทั้งหมดเลย ควบคุมทั้งบริษัท ๔ ไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “มารเอย! เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่เข้มแข็ง เราจะไม่ยอมปรินิพพานทั้งสิ้น”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมมา ๔๕ ปี ๔๕ ปีอบรมบ่มเพาะสั่งสอนขึ้นมา อบรมสั่งสอนขึ้นมา นี่พระอรหันต์ พระอรหันต์เต็มไปมากมายมหาศาล เวลาแสดงธรรมๆ มีความเข้าใจ เข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วง หรือคําติฉินนินทา คําจากเจ้าลัทธิต่างๆ “อีก ๓ เดือนข้างหน้า เราจะนิพพาน” เวลานิพพานไง เวลาเราจะนิพพาน พระอานนท์ เห็นไหม ครํ่าครวญๆ ครํ่าครวญทั้งสิ้นเลย “อานนท์ เราไม่ได้เอาของใครไปทั้งสิ้น เราเอาแต่ของเราไป”

เวลาคนที่เขามาบูชา บูชาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า “อานนท์ เธอบอกเขานะ อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด”

เวลาฝากไว้ไง เวลาเทศนาว่าการครั้งสุดท้าย สิ่งที่บริษัท ๔ เธออย่าประมาท ความประมาทนี่ให้พิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิดๆ ความประมาทเถิดๆ ไง สิ่งที่บริษัท ๔ บริษัท ๔ ฝากธรรมและวินัยไว้กับบริษัท ๔ นี่บริษัท ๔ ขึ้นมาถึงว่าภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา อุบาสก อุบาสิกาแล้วเวลามันมีการต่อเนื่องไป เห็นไหม สังคมเป็นใหญ่ๆ โลกเป็นใหญ่ไปหมดเลย ถ้าโลกเป็นใหญ่มันเสื่อมโทรมไปอย่างนั้น แล้วเวลาภิกษุ ภิกษุณีก็เชื่อเขาตามไปหมดเลย

แต่! แต่สมัยพุทธกาลนะ เอตทัคคะ เอตทัคคะ ๘๐ องค์มีทั้งพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ พระอานนท์ต่างๆ ภิกษุ ภิกษุณี เอตทัคคะนะ มีความชํานาญแต่ละแขนงๆ เลยล่ะ ถ้าธรรมเป็นใหญ่ๆ ธรรมมันก็เป็นสัจธรรมมันก็เฟื่องฟูไง ถ้าธรรมมันเฟื่องฟูขึ้นมามันก็รุ่งเรือง แล้วมันรุ่งเรือง รุ่งเรืองที่ไหน ก็รุ่งเรืองในใจของเอตทัคคะ ๘๐ องค์นั่นแหละ

เพราะเป็นพระอรหันต์ๆ ความเป็นพระอรหันต์ขึ้นมามันมีสัจจะมีความจริงในหัวใจดวงนั้น ถ้ามีสัจจะมีความจริงในใจดวงนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมอย่างไร พระอรหันต์ก็แสดงธรรมอย่างนั้น ถ้าแสดงธรรมอย่างนั้นเป็นสัจธรรมเป็นสัจจะเป็นความจริง

ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงนะ เป็นความจริงฟังธรรมๆ ถ้าฟังธรรมเป็นประเพณีวัฒนธรรมก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าฟังธรรมฟังเพื่อเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เราจะพัฒนาของเราขึ้นไป

เวลาเราเกิดมา เห็นไหม เวลาผู้มีศีลมีธรรมขึ้นมา เห็นไหม ฝนฟ้าจะตกต้องตามฤดูกาล ถ้าฝนฟ้าจะตกต้องตามฤดูกาลแล้ว เราจะทําไร่ไถนาของเรา เราจะมีอาหารของเรา เราจะเลี้ยงชีพของเราไง เราจะมีความร่มเย็นเป็นสุขในชีวิตนี้ไง

แต่ถ้าเวลามันแห้งแล้ง มันมีภัยแล้ง มันไม่มีนํ้าท่าจะทําการกสิกรรม มันจะมีความทุกข์ความจนทั้งสิ้น แล้วถึงเวลาแล้วหมู่บ้านทั้งหมู่บ้านเขาโยกเขาย้ายไป โยกย้ายไปเพื่อไปหาที่อุดมสมบูรณ์ของเขา เพื่อจะทําอาชีพ เพื่อการเลี้ยงชีพของเขา การเลี้ยงชีพของเขา เห็นไหม นี่พูดถึงว่าการอยู่ในทางโลกไง

ถ้าอยู่ทางโลก ทางโลกเขาก็ต้องแสวงหาเพื่อดํารงชีพของเขา เพื่อดํารงชีพของเขาขึ้นมา เขาก็ศึกษา ศึกษาทางวิชาการของเขา ศึกษาทางวิชาชีพในอาชีพของเขา นั่นมันศึกษามาๆ ศึกษาความรู้ทางโลก ทางโลก ขนาดทางโลกยังเอาตัวไม่รอดเลย แล้วทางโลกขึ้นมาแล้วมันทุกข์มันยากขึ้นมา นี่ทุกข์ยากขึ้นมา เพราะเราเกิดมาไง เราเกิดมา เห็นไหม เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาประจําชาติ

พระพุทธศาสนา เห็นไหม เราไปที่ไหนก็แล้วแต่ หมู่บ้านไหนก็แล้วแต่ เขาจะสร้างวัดสร้างวาขึ้นมา สร้างวัดขึ้นมาเพื่ออะไร สร้างขึ้นมาเพื่อเป็นที่ทําบุญกุศลของเขา เพราะเป็นประเพณีวัฒนธรรม เวลาคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตายไง คนเกิดก็ทําบุญคนเกิด เวลาวันเกิดทําบุญ เวลามีงานมงคลก็ทําบุญของเขา เวลาวันตายก็ไว้เป็นที่เผาศพ นี่เป็นจัดงานศพไง นี่ครบวงจรชีวิตของเขา เขามีวัดมีวาเป็นประเพณีวัฒนธรรม นี่ความเชื่อของชาวพุทธ ถ้าความเชื่อของชาวพุทธ เราก็อยู่เป็นประเพณีวัฒนธรรม มันก็เลยเป็นประเพณีไปเฉยๆ

แต่ถ้ามันมีอํานาจวาสนาขึ้นมา มีอํานาจวาสนา คนเราเกิดมาทําไม คนเราเกิดมา แม้แต่เราคิดของเรา “เราเกิดมาทําไม ศาสนาในโลกนี้ศาสนามีมากมาย ใครจะนับถือศาสนาไหนก็ได้ แต่เวลาคนที่มีอํานาจวาสนาเขาจะเลือกนับถือศาสนาอะไร”

ถ้าเลือกนับถือศาสนาอะไร ถ้าเป็นพุทธศาสนาไง พระพุทธศาสนาสอนเรื่องอะไร

สอนเรื่องไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย นี่สอนเรื่องชีวิตนี้ไง สอนเรื่องชีวิตเรานี่แหละ สอนถึงความทุกข์ความยากเรานี่แหละ เพราะอะไร เพราะถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริง อริยสัจ เห็นไหม ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาปฏิบัติตามความเป็นจริง กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าเป็นสัจจะความจริงขึ้นมามันเป็นสัจจะความจริงเข้ามาในหัวใจนี้ มันเป็นความสุข ความทุกข์ ศาสนาตอบโจทย์ชีวิตได้ทั้งหมด ชีวิตนี้มาจากไหน

เวลาชีวิตนี้มาจากไหน?

จิต เราจะปฏิเสธ ไม่ปฏิเสธ มันเป็นความเชื่อ มันเป็นความเชื่อเพราะสิ่งมีชีวิตไง สิ่งมีชีวิตมันก็มีอํานาจวาสนา มันเป็นสิทธิเสรีภาพ มันจะทําสิ่งใดก็ได้ ได้ทั้งนั้นแหละ แต่ทํามาแล้วมันได้ผลอย่างไรล่ะ นี่ทําแล้วมันสุขมันทุกข์ล่ะ

นี่ทํามาแล้วเวลามันสุขก็สุขปลอมๆ เวลาทําสิ่งใดประสบความสําเร็จมันก็เป็นความสุขของมัน ความสุขเพราะอะไร เพราะกิเลสมันหลอก มันหลอกให้ทําตามแต่ที่มันต้องการ แล้วทําตามต้องการมา พอตอบสนองมาแล้ว แล้วมีอะไรต่อล่ะ ก็ทําต่อไปสิ ตัณหาความทะยานอยากไม่มีวันจบวันสิ้น ตัณหาความทะยานอยากมันหลอกใช้เราไปทั้งชีวิตตลอดชีวิต แล้วตลอดภพชาติต่อๆ ไป ตลอดไปเลย เพราะผลของวัฏฏะไง พันธุกรรมของจิต

แต่ถ้ามีอํานาจวาสนา เห็นไหม ฟังธรรมเป็นๆ ฟังธรรมเป็นมันคอตกเลยนะ พอมันคอตกเลย สิ่งนี้เพราะเราอ่อนแอ เราไม่มีอํานาจวาสนา เราถึงต้องเป็นเบี้ยบ้ายของกิเลสตัณหาความทะยานอยากขับไสให้ไปตามความต้องการของมันโดยเราไม่รู้ตัวเลย เพราะกิเลสเป็นเรา เราเป็นกิเลส มันเป็นอันเดียวกัน ถ้ากิเลสเป็นเรา เราเป็นกิเลส ความรู้สึกนึกคิดเรามันก็เป็นกิเลส แล้วความรู้สึกนึกคิดมันก็เป็นเรา แล้วความรู้สึกนึกคิดเรา เราคิด เราจะเชื่อใครล่ะ เพราะอะไร

เพราะมโนกรรมไง ถ้ามันมีความรู้สึกนึกคิดขึ้นมาแล้วในหัวใจของเราแล้ว ใครก็ไม่รู้ถึงความคิดของเราหรอก แล้วความคิดของเรามันพ่นพิษในหัวใจมันเจ็บปวดแสบร้อนมากน้อยขนาดไหน แล้วเป็นความสุขความจริงหรือ มันเป็นหน้าไหว้หลังหลอกไง

ต่อหน้าก็ “สบายดีครับ สบายดีค่ะ ชีวิตมันมีประสบความสําเร็จในชีวิตค่ะ โอ้ย! ชีวิตนี้มันสุดยอดเลย” นี่จริงหรือ? คอตกทั้งนั้น คอตกนะ เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมามันจะรู้ของมัน แล้วเวลามันจะพลัดพรากขึ้นมาทุกคนกลัวตายทั้งนั้น

เวลาเกิดแหม! ชื่นชม เฉลิมฉลอง เวลาตายนํ้าตาไหลพราก แล้วชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด แล้วถึงเวลาความตายขึ้นมาแล้วนี่วิตกกังวลไปทั่ว “เราจะเป็นอย่างไรก็ไม่รู้ แล้วเราจะไปไหนก็ไม่รู้” แล้วไม่รู้ก็คือไม่รู้อยู่วันยังคํ่า ไม่รู้ก็คืออวิชชา

แต่ถ้าเป็นความจริงๆ เรามีอํานาจวาสนาขึ้นมา เห็นไหม ถ้ามีอํานาจวาสนาเกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เวลาพระพุทธศาสนา เห็นไหม เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเกิดมาที่ลุมพินีวัน “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” แม้แต่องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย แล้วเวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นค้นคว้าขึ้นมาในใจขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา วางธรรมและวินัยนี้ไว้ ไว้ให้พวกเราค้นคว้าศึกษา ถ้าเวลาค้นคว้าศึกษา ศึกษามาเพื่ออะไร ศึกษามาก็เป็นพ่อออกจารย์ ศึกษามาเพื่อเป็นชาวพุทธที่มีภูมิมีความรู้ในพระพุทธศาสนา เข้าใจในพระพุทธศาสนา อธิบายเรื่องพระพุทธศาสนา เผยแผ่ธรรมๆ แต่ไม่รู้จักสัจจะความจริงเลย

เพราะ! เพราะในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้ามันมีปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ปริยัติๆ การศึกษามานี่โดยแก่นแท้ของมันศึกษามาเพื่อปฏิบัติ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าดํารงชีพอยู่นี่ธรรมกถึกกับวินัยธรไง

เวลาธรรมกถึกๆ ธรรมกถึกก็คือผู้ที่ประพฤติปฏิบัติคือพระกรรมฐาน ธรรมกถึกคือการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันมีคุณธรรมในหัวใจนั้น ธรรมกถึกคือผู้ที่กล่าวธรรมๆ ที่เราฟังธรรมกันอยู่นี่แหละ

วินัยธรๆ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเผยแผ่ไปด้วยโวหาร โวหารคือจําธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า นั่นวินัยธรๆ

เวลามาถึงในสมัยปัจจุบันนี้ไง มันมีฝ่ายปริยัติ ปฏิบัติไง ปริยัติๆ คือการศึกษา ศึกษาค้นคว้ามาเพื่อเป็นความเข้าใจในพระพุทธศาสนา ถ้าความเข้าใจในพระพุทธศาสนา ศึกษามาแล้วเขาศึกษามาให้ประพฤติปฏิบัติถ้ามันเป็นความมุ่งหมายในความปรารถนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่! แต่ความเป็นจริงมันเป็นไปได้น้อย มันเป็นไปได้น้อยไง นี่บัว ๔ เหล่าไง ถ้าบัวที่มืดบอดมันก็เป็นอาหารของเต่าของปลาไป ถ้ามันครึ่งๆ กลางๆ ก็แล้วไป ถ้ามันปริ่มนํ้า เห็นไหม ถ้ามันโผล่พ้นนํ้า เหลือมีเท่าไร นี่บัว ๔ เหล่า

แล้วมันเป็นอํานาจวาสนาของคน คนมีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน ถ้าคนมีอํานาจวาสนา เห็นไหม เวลาเกิดมานี่มันใฝ่ใจๆ มันหาทางออกของชีวิต แล้วทางออกของชีวิตนะ ถ้าเป็นข้อเท็จจริงไง แล้วมันมีอํานาจวาสนาด้วย เวลาประพฤติปฏิบัติไปถึงที่สุดแห่งทุกข์ๆ ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริง เพราะมันเอาจริงเอาจัง

๑. เอาจริงเอาจังในตัวของเราเอง

๒. มันมีครูบาอาจารย์ที่ดีงาม

ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ครูบาอาจารย์ เห็นไหม ดูสิ เราเกิดมากึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาเจริญอีกหนหนึ่ง เรามีครูบาอาจารย์ที่ดีงาม มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นที่ท่านประพฤติปฏิบัติมา

ทั้งๆ ที่มีธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่แหละ ธรรมและวินัยเวลาศึกษามาแล้ว ศึกษา ถ้าไม่มีครูบา-อาจารย์ที่เป็นจริงขึ้นมามันเหลวไหลทั้งนั้น ธรรมวินัยเก็บไว้ในตู้ เวลาฝ่ายปริยัติเขาติฉินนินทาเลยว่าพวกนี้ไม่มีการศึกษา ไม่มีการศึกษาเพราะอะไร เพราะพระไตรปิฎกเก็บไว้ในตู้แล้วเอากุญแจไขไว้ ไม่ศึกษา เวลาเขาศึกษา ศึกษาจนจบเปรียญ ๙ ประโยคแล้ว นี่รู้พระไตรปิฎกเต็มตู้เลย สมาธิเป็นอย่างไร ปฏิบัติไม่เป็นหรอก แล้วทําไม่ได้

แต่พระกรรมฐานเรา พระกรรมฐานเวลาคนที่มีอํานาจวาสนาบวชเป็นพระๆ เวลาบวชเป็นพระขึ้นมาเป็นพระปฏิบัติ พอพระปฏิบัติขึ้นมาแล้วธุดงควัตรๆ บิณฑบาตเป็นวัตร ห่มผ้า ๓ ผืนเป็นวัตร อาสนะเดียวเป็นวัตร เพราะอะไร เพราะเป็นเครื่องขัดเกลากิเลสไง แล้วเครื่องขัดเกลากิเลสแล้วพยายามจะประพฤติปฏิบัติให้มันเป็นความเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจ

ถ้ามันเป็นความเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจ เห็นไหม ปริยัติที่ว่าพระไตรปิฎกเขาไว้ในวัด แล้วก็ใส่กุญแจไว้ เอาไว้เช็ดไว้ถู ไม่มีการศึกษาเลย นี่ก็ศึกษาจนจบ ๙ ประโยคแล้ว พอจบ ๙ ประโยคแล้ว แล้วศีล สมาธิ เป็นอย่างไร ศีลเป็นอย่างไร “อ้าว! ศีลมันมีเจตนา ไม่มีเจตนา” เลี่ยงบาลีไง ศึกษาไว้เอาไว้เลี่ยงบาลี เอาไว้หลบหลีกไง หลบหลีกว่ามันประชาธิปไตย

ปริยัติก็คือปริยัติ แต่ข้อเท็จจริงเขาศึกษามาเพื่อปฏิบัติ แล้วถ้าศึกษาแล้วถ้าจบถึง ๙ ประโยคแล้ว บวชเป็นพระ พระต้องใช้ชีวิตต่างจากคฤหัสถ์ต่างกัน ก็มันจะเป็นพระกับฆราวาส มันเป็นอย่างไร ฆราวาสธรรม ธรรมของฆราวาส แล้วธรรมของพระ แล้วนี่เราก็เป็นพระ เราก็ศึกษา พอศึกษามาจนศึกษาจบภาคการศึกษาสมบูรณ์แล้ว แต่พฤติกรรมกิริยายังไม่รู้อีกว่าทําอย่างไรถึงความเป็นพระ นี่ไง ศึกษามาสูญเปล่าไง

พระไตรปิฎกอยู่ในวัดก็เก็บไว้ในตู้ใส่กุญแจไว้ แต่พระปฏิบัติเขาปฏิบัติขึ้นมา เวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา ถ้ามันปฏิบัติขึ้นมาได้นะ ถ้าเวลาปฏิบัติขึ้นมาได้ ถ้ามันขัดข้อง ขัดข้องสิ่งใด ตู้พระไตรปิฎกก็เปิดได้ไง แล้วตู้พระไตรปิฎก ครูบาอาจารย์ตู้พระไตรปิฎกที่มีชีวิตตอบสนองได้เลย นี่ไงเวลาปริยัติ ปฏิบัติ

ปริยัติเขาศึกษามาให้ปฏิบัติ เวลาจะปฏิบัติขึ้นมาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา ความที่เอาจริงเอาจังขึ้นมาถ้ามันมีอํานาจวาสนาขึ้นมานะ เราจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ถ้าความเป็นจริงขึ้นมา ถ้ามันสงบระงับเข้ามามันจะมีความมหัศจรรย์ในใจดวงนี้ ถ้ามันไม่สงบระงับเข้ามา เห็นไหม มันก็ทุกข์มันก็ยาก

เวลาทุกข์ยาก นี่พูดถึงว่าถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ๆ มันต้องมีวาสนา คําว่า “วาสนา” มันมีจุดยืนไง มันไม่เชื่อ มันไม่เชื่อความหลอกลวง ความปลิ้นปล้อน กิเลสในใจของเรา มันเกิดทั้งนั้น เพราะคนเกิดมาคนมันมีกิเลสทั้งสิ้น คนไม่มีกิเลสมาเกิดได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันต้องมีอวิชชามีความไม่รู้มันถึงมาเกิด รู้มันไม่มาเกิดหรอก รู้มันก็อยากมีความสุข มันไม่รู้มันถึงมาเกิด

เวลาเกิดขึ้นมาแล้ว เห็นไหม แต่เกิดแล้วมีวาสนาไง เกิดมาท่ามกลางกึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาเจริญอีกหนหนึ่งๆ เจริญขึ้นมาจนเป็นความมั่นคง ถ้ามันไม่มีความมั่นคง การศึกษาภาคปริยัติอย่างเดียว ภาคปริยัติคือภาคปริยัติ ศึกษาแล้วก็งงไง

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านออกประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ แล้วท่านค้นคว้าของท่านขึ้นมา เวลาค้นคว้าขึ้นมา ค้นคว้าของท่านขึ้นมา ท่านก็กําหนด เห็นไหม “พระห่มผ้าสีอะไร พระดํารงชีพอย่างไร” เรื่องข้อวัตรปฏิบัตินี่

ในปริยัติ เวลาในพระไตรปิฎกหรือในอรรถกถาเขามีไง ไม้สีฟันยาว ๔ นิ้ว ต่างๆ นี่เขาไม่รู้ เวลาประชุมสังฆาธิการเขาไม่เข้าใจ พระกรรมฐานก็ประชุมด้วย เห็นไหม ถกเลย ยกไม้เจียขึ้น เขางงเลยนะ จบมหา จบ ๙ ประโยคทํารังดุมไม่เป็น เพราะการตัดเย็บจีวรมันอยู่ในหมวดการศึกษาของนักธรรมโท จนนักธรรมเอก จบ ๙ ประโยคตัดผ้าไม่เป็น กําหนดไม่เป็น เพราะมันอยู่ในภาคการศึกษาทั้งสิ้น แต่ศึกษาจบแล้วทําอะไรไม่เป็นเลย แล้วพูดถึงปฏิบัตินี้ต่างหากเลย

นี้เวลาปฏิบัติขึ้นมาเอาจริงเอาจังขึ้นมา เห็นไหม กรรมฐานๆ กรรมฐานเวลาลูกศิษย์หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ถ้าจะบวชพระให้เป็นปะขาวก่อนๆ ฝึกหัดตัดเย็บผ้า ฝึกหัดการท่องปาฏิโมกข์ ฝึกหัดๆ ฝึกหัดการกราบการไหว้ นี่ข้อเท็จจริงเลยนะ

แล้วฝึกหัดทําความสงบของใจ มีวัตรปฏิบัติขึ้นมา เพื่อรักษาใจของตนให้มันสงบระงับเข้ามาๆ ถ้ามันสงบระงับเข้ามา เห็นไหม สุขอื่นใดเท่าจิตสงบไม่มี จิตสงบระงับเข้ามามันมีความสุขความสงบของเขา ถ้ามีความสุขความสงบของเขา ถ้ามีวาสนาของเขา นี่เขาจะมีความสุขของเขา เขาจะมีปฏิภาณของเขา เขาตั้งปรารถนาของเขาว่า เขาจะทําอย่างไรต่อไป ถ้ามันเจริญก้าวหน้าต่อเนื่องไป

แต่! แต่มันไม่ต่อเนื่องไง กรรมฐานม้วนเสื่อ คิดว่าบวชเป็นพระแล้วเป็นพระกรรมฐานพระป่าที่ศาสนาเจริญ เราได้บวชเป็นพระแล้วประพฤติปฏิบัติแล้วมันจะประสบความสําเร็จ สําเร็จที่ไหนล่ะ ประสบความสําเร็จมันต้องมีความมั่นคง ประสบความสําเร็จแล้วมันต้องมีอํานาจวาสนา ประสบความสําเร็จแล้วมันมีบุคคล ๔ คู่ มรรค ๔ ผล ๔ ไง มันปฏิบัติเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปไง

ถ้าเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เห็นไหม ผู้ที่มีอํานาจวาสนา ผู้ที่กระทําจริง แล้วกาลามสูตรไม่เชื่อใครเลย เชื่อการประพฤติการปฏิบัติของเรา แล้วเชื่อครูบาอาจารย์ เชื่อครูบาอาจารย์เพราะอะไร เพราะเราประพฤติปฏิบัติมากน้อยแค่ไหน เวลาไปถามครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านอธิบายเหนือเราทั้งนั้นเลย แล้วถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ เวลาอธิบายเหนือเราหมดเลย แล้วอธิบายสั้นๆ ชัดๆ

แต่ถ้าไปอยู่กับครูบาอาจารย์ที่ท่านไม่เป็น ภาวนาไม่เป็น ภาวนาไม่เป็นความจริง อธิบายแล้วฟุ่มเฟือย ยืดเยื้อ นํ้าท่วมทุ่ง คุยกันไม่รู้เรื่อง เพราะอะไร เพราะมันกึ่งๆ สัตว์บกสัตว์นํ้า มันไม่เป็นความจริงโดยชัดเจนไง แต่ถ้าครูบาอาจารย์เป็นธรรมๆ ชัดเจน

ฉะนั้น เราเลือกครูบาอาจารย์ ไปอยู่กับครูบาอาจารย์องค์ไหน เหมือนกับเราไปอยู่บ้านเจ้านาย อยู่บ้านเจ้านาย เห็นไหม อยู่บ้านเจ้านายก็ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น ปั้นวัวปั้นควายนะ อยู่บ้านใครก็ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น ปั้นวัวปั้นควายมันก็เรื่องการดูแลเด็กน้อย มันเป็นเด็ก ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น

ถ้าลูกท่านโตขึ้นมา เวลาเล่นขึ้นมาเขาก็เล่นม้าก้านกล้วย ตัดกล้วย ตัดทําม้าก้านกล้วย เด็กมันก็เล่นม้าก้านกล้วยไง มันมีความสุข มันสนุกสนานของมันนะ เด็กมันเล่นของมัน มันเป็นการเล่นพื้นถิ่นของชาวไทย ม้าก้านกล้วยๆ เด็กมันเล่นม้าก้านกล้วยไง

ถ้าเล่นม้าก้านกล้วย พอเล่นม้าก้านกล้วยสิ่งนั้นมันเป็นวัสดุที่เราจะทําม้าก้านกล้วยขึ้นมา เป็นก้านกล้วย ถ้าก้านกล้วยแล้วเวลาถ้ามันม้าก้านกล้วย มันต้องหาผลประโยชน์อย่างนั้น มันก็ต้องมีสวนกล้วย มีสวนกล้วยต่างๆ เวลาสวนกล้วยก็ทําอาหารได้ สวนกล้วยก็เลี้ยงสัตว์ได้ สวนกล้วยทําม้าก้านกล้วยได้

นี่พูดถึงว่าม้าก้านกล้วย มันเป็นเรื่องอยู่บ้านใคร อยู่บ้านเจ้านายก็ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น เวลาลูกมันเจริญเติบโตขึ้นมา เขาก็เล่นกันเป็นประเพณีพื้นบ้าน ทําม้าก้านกล้วย นี่มันเรื่องอยู่บ้านใคร มันอยู่กับครูบาอาจารย์อย่างไร ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ ขึ้นมา มันไม่เป็นอย่างนั้น

ครูบาอาจารย์ขึ้นมา ดูสิ เวลาเราเป็นชาติ เราเป็นชาติขึ้นมา ชาติ ประเทศไทยมันมีศึกมีสงครามมาแต่โบราณกาล เวลาประเทศไทยมีศึกมีสงครามมาแต่โบราณกาล เขามีกองทัพของเขา เขามีกองทัพม้า กองทัพช้าง ไอ้ม้าก้านกล้วยๆ เขาเอาไว้ให้เด็กเล่น เขาเอาไว้เป็นประเพณีวัฒนธรรม มันเป็นวัฒนธรรม มันเป็นเรื่องความอบรมบ่มเพาะเด็กน้อย มันเป็นเรื่องของสังคม

แต่ถ้ามันเป็นเรื่องจริงเรื่องจัง เวลากองทัพเขามีกองทัพม้า กองทัพช้าง เวลาม้าที่เขาฝึกหัด เขาเพื่อให้ออกรบ มันเป็นม้าจริงๆ มันไม่ใช่ม้าก้านกล้วยนะ เวลาเขาฝึกหัด ดูกองทัพม้าสิ เขามีการทําความสะอาดมัน เขาต้องมีอาหารให้มัน เขาต้องดูแลสุขภาพของมัน เขาต้องฝึกฝนมัน มันเป็นจริงเป็นจังนะ มันเป็นม้าเป็นๆ แล้วมันดีดเอาเลยล่ะ เข้าไปไม่ถูกมันดีดเอาเลย มันเตะ ม้ามันเตะ มันไม่ใช่ม้าก้านกล้วย มันเป็นม้าจริงๆ

ถ้ามันเป็นม้าจริงๆ มันจับต้องได้จริงๆ แล้วมันเป็นการรื้อภพรื้อชาตินะ มันเป็นการกู้ชาตินะ มันเป็นการรบทัพจับศึก มันเป็นความจริงความจังขึ้นมานะ ถ้าเป็นความจริงความจังขึ้นมา ข้อเท็จจริงอย่างนั้นมันถึงเป็นข้อเท็จจริง

ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริง นี่ไง อยู่บ้านใคร อยู่บ้านนายก็ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงเป็นจังขึ้นมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น จะมาเล่นจะมาเหม่ออยู่อย่างนั้นไม่ได้หรอก เวลาจะเล่นจะมาเหม่ออย่างนั้น ท่านบอก “ศพมันเดินได้”

ถ้ามันไม่ใช่ศพเดินได้ มันต้องทําอย่างไร ไม่ใช่ศพเดินได้ให้มีวัตรปฏิบัติขึ้นมา เรารักษาหัวใจของเราให้มั่นคงของเราขึ้นมา การรักษา รักษาด้วยสตินี่ไง ด้วยสติขึ้นมา เขาบอก “มันเข้มข้นเกินไป มันเข้มงวดเกินไป เราประพฤติปฏิบัติในทางเรียบง่าย” เรียบง่าย มันก็เรียบง่ายในอุ้งมือกิเลสไง จะบอกในอุ้งเท้ากิเลสเลย เพราะมันไม่มีวาสนา มันไม่จริงไม่จัง มันไม่รู้จักไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง “มารเอย! เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่เข้มแข็งกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้” เวลา “ภิกษุทั้งหลายเธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าสั่งเสียไว้ไม่ให้ประมาทเลินเล่อ ไม่ให้ประมาทเลยกับสิ่งที่ว่าสังขาร สังขารความคิดความปรุงความแต่ง สังขารร่างกายนี่อย่าประมาทเลินเล่อ ต้องควบคุมดูแลทั้งสิ้นตลอดไป ถ้าตลอด ตลอดให้ได้ “เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติถ้ามันเป็นธรรมก้านกล้วย มันประมาทเลินเล่อหรือไม่ มันไร้สาระ มันแค่ตรึกในธรรม แค่ควบคุมดูแลอย่างนั้นแล้วบอกอย่างนี้เป็นธรรมๆ มันเป็นธรรม มันก็เป็นธรรมก็เป็นธรรมก้านกล้วย เป็นธรรมก้านกล้วยเป็นธรรมเด็กๆ ไง เด็กๆ ที่เขาเล่นกัน มันเป็นเพลงกล่อมเด็ก กล่อมเด็กนอน

สมัยโบราณ เห็นไหม เวลาเด็กมันจะนอน เขาจะมีปลาตะเพียน เขาสานปลาตะเพียนแขวนไว้บนอู่เลยนะ บนเปลนอนแล้วเขาก็แกว่ง แล้วเขาก็ขับกล่อม ม้าก้านกล้วย ขับกล่อมนะ เขาไว้กล่อมเด็ก นี่ฟังธรรมๆ ไง เขาไว้กล่อมเด็ก กล่อมเด็กให้เด็กมันนอน แล้วเด็กมันนอน เด็กมันหลับไม่หลับก็กล่อมเด็ก นี่ธรรมก้านกล้วย มันตรึกในธรรม “อูย! มันเป็นธรรม” เวลาแสดงธรรมขึ้นมาอันนั้นเขาไว้กล่อมเด็กๆ

แต่โดยธรรมชาติ โดยธรรมชาติของ เห็นไหม โดยธรรมชาติของของคน โดยธรรมชาติของของโลก สมมุติบัญญัติๆ แล้วสมมุติบัญญัติเขาอยู่กับโลกๆ มีการศึกษา ศึกษาทางโลก ถ้าศึกษาทางโลกแล้วทางวิชาการ เห็นไหม แล้วใครมาเปรียบเทียบว่าเป็นธรรมๆ ขึ้นมา มันก็คล้อยตาม มันก็เห็นตาม เป็นตรรกะมันเข้าใจได้ ถ้ามันเป็นตรรกะเข้าใจได้ เห็นไหม ความรู้สึกนึกคิดมันก็เหมือนกับเด็กน้อยนั่นแหละ ถ้าเด็กน้อยขึ้นมามันจะธรรมก้านกล้วยเข้าไป มันฟังเลยล่ะ

นี่ไง ครูบาอาจารย์ท่านถึงบอก ฟังธรรมเป็น ฟังธรรมไม่เป็นไง ถ้าฟังธรรมไม่เป็นๆ มันก็ได้แค่นั้น มันก็เป็นธรรมก้านกล้วยนั่นน่ะ ธรรมก้านกล้วยมันก็เห็นไง มันจับต้องได้นะ แล้วธรรมก้านกล้วยพอเริ่มแสดงธรรมไป มันมีสวนกล้วยนะ แล้วสวนกล้วย ต้นกล้วย หยวกกล้วยเลี้ยงสัตว์ได้ หยวกกล้วยทําอาหารได้ ปลีกล้วยทําอาหารก็ได้ อธิบายธรรมเลยนะ มันเป็นอาหารเลี้ยงชีพ อาหารเลี้ยงชีวิต ธรรมะมันเป็นอย่างนั้นหรือ? สัจธรรมมันเป็นอย่างนั้นหรือ? ถ้าเป็นธรรมมันก็เป็นธรรมไง

ในหลวงรัชกาลที่ ๙ ท่านพูดนะ เวลาแสดงธรรมๆ นิพพานๆ เด็กๆ มันรู้ไม่ได้นะ เด็กๆ มันก็ต้อง เห็นไหม ต้องปูพื้นฐานให้เด็กๆ มันเข้าใจเรื่องอย่างนี้ ธรรมะสอนเด็กๆ ไม่ต้องเอาธรรมะสูงส่ง สูงส่งจนว่าเด็กมันจะต้องปีนบันไดขึ้นไป จนมันท้อ จนมันไม่สนใจในพระพุทธศาสนาเลยล่ะ เอาธรรมพื้นๆ สอนเด็กๆ ถ้าสอนเด็กก็เด็กจริงๆ นั่นแหละ เด็กบางคนมันก็ฉลาด เด็กบางคนมันก็ดื้อ มันก็ไม่เข้าใจของมันหรอก แต่ก็ปูพื้นฐานไว้เพื่อเยาวชนของเรา

นี่พูดถึงว่าถ้าธรรมะสอนเด็กมันก็เป็นเรื่องหนึ่ง แต่เวลาภาคปฏิบัติๆ เราพ้นจากวัยเด็กมาแล้วๆ เราเติบโตขึ้นมาจน จนอายุ ๒๐ ๒๐ บวชพระได้ ถ้าบวชเณรๆ บวชเณรถ้าไล่กาได้บวชเณรได้ บวชเณร เห็นไหม บวชเณรอายุเท่าไรก็บวชเณรได้

แต่ถ้าจะบวชพระต้องอายุ ๒๐ บรรลุนิติภาวะแล้วถึงบวชพระได้ ถ้าบวชพระแล้วเติบโตมาจนอายุ ๒๐ แล้วยังจะมาเล่นม้าก้านกล้วยกันอยู่อีกหรือ ม้าก้านกล้วยเขาไว้สอนเด็ก เขาไว้อบรมบ่มเพาะเด็ก ถ้าเทศนาว่าการเรื่องธรรมก้านกล้วยมันก็เอาไว้กล่อมเด็กเพื่อจะให้มันนอน เด็กนอน เวลาเด็กนอนแล้ว เด็กตอนวัยเด็ก เห็นไหม นอนแล้วก็กิน กินแล้วก็นอนนั่นน่ะ ถ้าเลี้ยงง่ายๆ ลูกที่ดีเลี้ยงง่าย อย่างอแง เลี้ยงเด็กไง นี่ธรรมก้านกล้วยๆ

แต่ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ทําความสงบใจเข้ามา ทําความสงบใจเข้ามา ถ้าใจสงบระงับเข้ามา เห็นไหม มันเป็นสัจจะเป็นความจริง แล้วมันจะเข้าใจเรื่องอย่างนี้ทั้งสิ้นเลย เพราะเข้าใจเรื่องอย่างนี้เพราะอะไร เพราะจริตนิสัย จริตนิสัยของคนมันไม่เหมือนกัน ถ้าจริตนิสัยของคนไม่เหมือนกันนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ

ถ้าทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ถ้ามันสงบระงับเข้าในหัวใจของตนได้ไง สัมมาสมาธิๆ ถ้าสัมมาสมาธิถ้ามันเกิดขึ้นมา ถ้ามันมีการกระทํามันจะเป็นความมหัศจรรย์ของใจดวงนี้เลยล่ะ เป็นความมหัศจรรย์เพราะอะไร เพราะมันเป็นสิ่งที่ไม่มีอยู่ในโลกนี้เลย สิ่งที่อยู่ในโลกนี้ความรู้สึกนึกคิดมันดีและชั่ว ดีและชั่ว บุญและบาป ลัทธิศาสนาใดก็สอนแบบนั้น แต่พระพุทธศาสนาสอนเหนือหมดเลย สอนทางสายกลางๆ ไง

ถ้าทางสายกลางๆ ทางสายกลางมันต้องสมดุลพอดี ความสมดุลพอดี สมดุลพอดีในอะไร ถ้ามันสมดุลพอดีในมรรค ไม่ใช่สมดุลพอดีในความพอใจของเรา ถ้าความพอใจของเรา คนมันจริตนิสัยเป็นอย่างไร มันก็คิดของมัน มันก็ปรารถนาตามที่มันต้องการ ตามที่มันต้องการนั่นแหละกิเลสทั้งสิ้นเลย กิเลสทั้งสิ้นเพราะอะไร พันธุกรรมของจิตๆ ไง

คนเรามันเกิดมามันมีเวรมีกรรมมาประจําหัวใจทั้งสิ้น ถ้าคนมันมีเวรมีกรรมประจําหัวใจแล้วเวลามันทําสิ่งใด กรรมคือการกระทํา แล้วภาวนาก็เป็นการกระทําอันหนึ่งเหมือนกัน แต่เป็นการกระทําๆ มันกระทําขึ้นมาเพื่อจะทวนกระแสไง ถ้าทวนกระแสๆ ทวนกระแสกลับเข้าไปสู่หัวใจของตนได้นะ นั่นมันจะเป็นภาวนามยปัญญา แต่ถ้ามันยังทวนกระแสไป มันส่งออก คําว่า “ส่งออก” กิเลสเป็นใหญ่ แล้วไหลตามมันไปไง

ถ้ามันเป็นจริงๆ ถ้าเป็นจริงตามข้อเท็จจริงนี่ จากทางโลก ทางโลก เห็นไหม เด็กน้อยเขาก็เล่นม้าก้านกล้วยตั้งแต่เด็ก แล้วก็สนุกสนานไปประสาเด็กๆ นั่นแหละ เวลาโตขึ้นมาถ้าเขารับราชการเป็นทหารม้า เขาจะเห็นม้าจริงๆ เลยล่ะ อ๋อ! ตอนเด็กๆ เล่นม้าก้านกล้วย ตอนโตขึ้นมา โอ้โฮ! ม้าจริงๆ มันเป็นแบบนี้ แล้วม้าจริงๆ นะ มันมีคุณสมบัติของม้า มันมีสายพันธุ์ของมัน แล้วมีสายพันธุ์ของมัน เราจะบํารุงรักษา จะบํารุงรักษาสายพันธุ์ ฝึกหัดให้มันคล่องแคล่ว ฝึกให้มันสมบูรณ์แบบ เพื่อเอาไว้ใช้ประโยชน์ เพื่อใช้ในการรบทัพจับศึก ใช้เป็นการกู้ชาติ ใช้เป็นการรักษาชาติ นั่นเป็นเรื่องข้อเท็จจริงนะ

แต่ถ้ามันเป็นนักปฏิบัติ เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้านะบอก อวิชชาในหัวใจของสัตว์โลกมันเหมือนกับช้างสารที่ตกมัน มันฟาดงวงฟาดงาในหัวใจของสัตว์โลกทุกๆ ดวง นี่กิเลสตัณหาความทะยานอยากของคนเหมือนช้างสารที่ตกมันอยู่ในหัวใจ แล้วเราก็มองภาพสิ มองภาพถึงว่าช้างที่มันตกมัน มันอันตรายขนาดไหน ช้างที่ตก มันแม้แต่ควาญช้างมันยังฆ่าเลย

นี่พูดถึงว่า กิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของคนนะ นี่พูดถึงทางโลกๆ ถ้าเป็นทางโลก โลกกับธรรมๆ ถ้าถือเป็นทางโลก ถ้าทางโลกถ้าเป็นเรื่องเล่นสนุกสนานมันก็เรื่องธรรมก้านกล้วย เรื่องม้าก้านกล้วย ถ้าเรื่องข้อเท็จจริงๆ มันก็เป็นข้อเท็จจริง นี่เป็นม้าเป็นช้างจริงๆ แต่ถ้าเป็นธรรมล่ะ?

นี่มันเป็นโลกไง เป็นโลกเป็นสิ่งที่โลกเขามีอยู่ มันเป็นวิชาชีพ มันเป็นสิ่งที่พัฒนาเด็กเพื่อให้เด็กมันฉลาดขึ้นมา แต่! แต่ถ้ามันเป็นการภาวนาๆ ไอ้ธรรมก้านกล้วยเอาไว้หลอกเด็กๆ เอาไว้กล่อมเด็ก ให้เด็กนะ “โน่นก็ไม่ต้องทํา นี่ก็ไม่ต้องทํา ธรรมะมีอยู่ดั้งเดิม เราก็วางหมดแล้ว เราก็เข้าใจธรรม แล้วถ้าใครมีธรรมในหัวใจมันจะมีความสุข ไอ้คนที่มีกิเลสมันจะมีความทุกข์ความยาก” ม้าก้านกล้วย!

ถ้าเป็นข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงขึ้นมา ข้อเท็จจริง เห็นไหม สิ่งที่ว่าเรียนปริยัติ ปริยัติขึ้นมา เรียนข้อเท็จจริงขึ้นมา นี่มันจะเป็นม้าจริงๆ ล่ะ มันรู้เห็นตามธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเลยล่ะ ถ้ารู้เห็นตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันไม่ใช่ม้าก้านกล้วย มันมีนักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก เวลาเรียนแล้วนี่ ป. ๑ ถึง ป. ๙ พอถึง ป. ๙ ขึ้นมาแล้วนี่ แล้วมันพัฒนาใจของมันหรือไม่

ถ้ามันพัฒนาใจ นี่ศึกษามาแล้วๆ ศึกษาแล้วภาคปฏิบัติ เวลาศึกษาแล้วปริยัติ ปริยัติ เห็นไหม ศึกษาปริยัติขึ้นมานี่ถ้าเอาความจริงๆ ขึ้นมา สิ่งนั้นวางไว้ก่อน วางไว้ก่อน ทําความสงบใจเข้ามา ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบ

ใจมันสงบไม่ได้เพราะอะไร?

ใจมันสงบไม่ได้ เพราะว่า อวิชชา กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจ มันดั่งช้างสารตกมัน ถ้ามันช้างสารตกมัน มันจะเป็นธรรมก้านกล้วยขึ้นมาว่า “มันมีอยู่แล้ว เราไม่ต้องทําสิ่งใด” เวลาช้างสารที่ตกมันนะ เวลากิเลสมันดิ้นรน มันพลิกมันแพลงขึ้นมา ไม่งั้นจิตมันจะเสื่อมหรือ?

ทุกข์ใด ทุกข์ในการประพฤติปฏิบัติ ไม่มีทุกข์สิ่งใดเท่ากับจิตเสื่อม คนเรามันไม่เคยมี ไม่เคยทําสมาธิได้ ไม่เคยเจริญงอกงามขึ้นมา มันจะรู้ได้อย่างไรว่าอะไรเป็นสมาธิ เพราะมันไม่มีอะไรให้เสื่อมไง

คนเราไม่เคยมีเงินมันก็ใช้จ่ายเงินไม่ได้ คนเรามันต้องมีเงินมันถึงจะใช้จ่ายเงินได้ แล้วถ้าคนมีเงินแล้วมันใช้จ่ายเพื่อธุรกิจแล้วเงินมันเพิ่มพูนมากขึ้นมันก็มีความสุขไง มันก็ใช้จ่ายได้ตลอดต่อเนื่องกันไปไง แต่ถ้าวันไหนเงินมันขาดมือ เงินมันหมดไป เราจะดํารงชีพอย่างไร เราไม่มีเงินเพื่อจะใช้จ่ายเพื่อดํารงชีพนี่ไง

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราปฏิบัติกันอยู่นี่ ถ้าจิตมันไม่สงบระงับเข้ามามันก็ทุกข์ๆ ยากๆ อยู่อย่างนี้ไง “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี” เพราะมันไม่เคยสงบ ถ้ามันไม่เคยสงบเข้ามามันก็เป็นสัญญาอารมณ์ มันก็กู้ยืมเขาใช้ตลอดมาไง คําว่า “กู้ยืมเขาใช้” กู้ยืมเขาใช้ก็ต้องใช้ดอกเบี้ย นี่ก็เหมือนกัน ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันไม่ได้เป็นของเราไง เราถึงไม่มีอะไรใช้จ่ายเลยไง

แต่ถ้าเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้า เนี่ยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีกํามือในเรา แบตลอด เป็นสาธารณะ ทุกคนมีสิทธิจะศึกษาค้นคว้า แล้วจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันเป็นความจริงขึ้นมาในใจของเรา ถ้าเป็นในใจของเรา นี่ไงสมบัติของเรา

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแบตลอดให้ทุกคนได้ศึกษา ทุกคนได้ค้นคว้า แล้วศึกษาค้นคว้าแล้วมันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาหรือไม่ ถ้ามันไม่เป็นจริงไม่เป็นจังขึ้นมา มันก็อยู่ในโลกนี้ปฏิบัติเพื่อละสมมุติ นั่นสมมุติทั้งนั้นน่ะ สมมุติว่าเป็นอย่างนั้นไง ก็เลยเป็นธรรมก้านกล้วยไง กลายเป็นมารยาสาไถย ไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน แล้วไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา

ถ้ามีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา เห็นไหม สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบนั้นไม่มี แล้วถ้าจิตมันสงบเข้ามาแล้ว เวลาจิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ไง พอยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ เห็นไหม จากปุถุชน กัลยาณชน แล้วจากกัลยาณชนมันก็เป็นบุคคล ๔ คู่แล้ว โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคล ๔ คู่

ช้างสารที่ตกมันนะ ช้างสารที่ตกมันที่ในหัวใจที่มันดีดมันดิ้นนะ เวลาคน เห็นไหม คนหยาบๆ มันก็นิสัยหยาบๆ คนที่ละเอียดมันก็นิสัยละเอียด นิสัยจะหยาบ นิสัยจะละเอียด อวิชชาเหมือนกัน อวิชชาเหมือนกัน นี่ว่าละเอียด “แหม! นุ่มนวล ชีวิตนี้มันนุ่มนวลอ่อนหวาน” กิเลสเหมือนกัน อวิชชาเหมือนกัน

ถ้ามันเป็นจริง เป็นจริง กิริยาภายนอกมันส่วนกิริยา นี่จะกระโชกโฮกฮาก จะนุ่มนวลอ่อนหวานขนาดไหน มันก็คืออวิชชา แล้วถ้ามันสงบมันก็สงบที่ใจนั้น มันไม่ใช่สงบที่กิริยานั้น กิริยาจะกระโชกโฮกฮากจะนุ่มนวลอ่อนหวาน ถ้านั่งสมาธิแล้วเหมือนกันหมดล่ะ

แต่! แต่หัวใจพลุกพล่านฟุ้งซ่านมันไม่เหมือนกันหรอก นี่นั่งเหมือนกันทั้งสิ้น แต่จิตสงบไม่เหมือนกัน แล้วความสงบของใจหาได้ยากด้วย ช้างสารที่ตกมันนะ ช้างสารที่ตกมันเราจะเอามันอยู่ได้อย่างไร การที่จะเอามันอยู่ได้ เห็นไหม เอามันอยู่ได้ด้วยคําบริกรรม เอามันอยู่ได้ด้วยปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเอามันอยู่ได้ไง ถ้าเอาความจริงเอาความจังขึ้นมาไง

ถ้าความจริงความจังขึ้นมา ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมามันต้องให้มีใครบอก สิ่งนี้ฟังธรรม ฟังธรรมไง ถ้าฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อสิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่ได้ยินได้ฟังแล้วตอกยํ้ามัน สิ่งที่ลังเลสงสัยมันแก้ไขได้ แล้วแก้ไขได้ถึงที่สุดแล้วจิตใจผ่องแผ้ว จิตใจผ่องแผ้ว เพราะมันเข้าใจตามความจริงทั้งสิ้นไง มันเข้าใจตามความเป็นจริงว่าสิ่งที่เป็นจริงๆ มันเป็นจริงอยู่ที่นี่ มันเป็นจริงอยู่ที่สติ สมาธิ ปัญญา ถ้ามันเป็นจริง แล้วสติ สมาธิ ปัญญามันเป็นจริงแล้ว มันมีผลอย่างไรล่ะ มันไม่ใช่ธรรมก้านกล้วย

ธรรมก้านกล้วยเพราะอะไรล่ะ?

ธรรมก้านกล้วยเพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์มีความรู้สึกนึกคิด ความรู้สึกนึกคิดแล้วเอ็งก็แปรเปลี่ยนให้มันเป็นธรรมๆ ไปทุกเรื่องเลยหรือ “อย่างนี้เป็นธรรม อย่างนี้ไม่เป็นธรรม อย่างนี้เป็นธรรม” ภาวะเป็นธรรม เป็นธรรมคือพอใจก็เป็นธรรม ถ้าไม่พอใจก็ไม่ใช่ธรรม แล้วพอใจกับไม่พอใจนั้นเท่านั้นใช่ไหม? มันเป็นธรรมตรงไหน? มันเป็นธรรม ไอ้นี่มันวัฒนธรรม เพราะมันเป็นเรื่องโลกๆ ไง

ถ้าเอาโลกเป็นใหญ่ๆ โลกเป็นใหญ่ โลกยังไม่ทําสิ่งใดกันเลยนะ โลกแค่มีสถานะทางสังคม เขามีธรรมแล้วหรือ โลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศนะ นั่นโลกธรรม ๘ โมฆบุรุษตายเพราะลาภ เพราะโมฆบุรุษว่างเปล่า ไม่มีคุณธรรมในใจเป็นชิ้นเป็นอันมันถึงหวั่นไหวไปกับเขา มันหวั่นไหวไปกับเขาแล้วไปส่งเสริมเยินยอกับเขา มันก็เป็นเรื่องโลกไง

ก็เราหนีจากโลกมาแล้ว เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนา เราเกิดเป็นคนนะ เกิดเป็นคนขึ้นมามีสิทธิเสรีภาพจะทําสิ่งใดก็ได้ไง เราได้เสียสละมันมาแล้ว เราเห็นโทษของมัน เราถึงได้เสียสละความเป็นฆราวาส ความเป็นมนุษย์มาบวชเป็นพระ

มนุษย์มีเพศหญิง เพศชาย เพศสมณะ สมณเพศนะ สมณเพศ ถ้าสมณเพศเราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส นี่ไงสิ่งที่เราเป็นพระๆ เราไม่ทําร้ายสกุลของสมณะ ประทุษร้ายสกุลๆ เลยล่ะ เราเป็นพระนะ เป็นพระ แค่บวชเป็นพระเนี่ย สกุลของสมณะ เราเป็นเพศของสมณะ ไม่ใช่หญิง ไม่ใช่ชาย ถ้าสึกจากพระไปก็เป็นเพศชาย จากเพศชายมาบวชมันก็เป็นสมณะ เพศของสมณะ จากหญิงบวชชีก็เป็นเพศของแม่ชี มันเป็นสถานะของพระ

แล้วบวชเป็นพระแล้วถ้าเผยแผ่ธรรมๆ ธรรมก็ไม่ใช่ธรรมก้านกล้วย ธรรมก้านกล้วยก็กล่อมเกลากล่อมเด็ก ร้องเพลงกล่อมเด็กอยู่อย่างนั้น แล้วก้านกล้วยสนุกครึกครื้นตัดใบตองไง ใบตองก็เอาไว้ห่อหมก เอาไว้ทําอาหาร นี่ก้านกล้วยต่างๆ เอาไว้ทําอาหาร ไอ้สิ่งที่ทําเป็นม้าก้านกล้วยก็เอาไว้เล่นสนุกครึกครื้น มั่วสุมวนเวียนกันอยู่อย่างนั้น แล้วบอกว่านี่เป็นธรรมๆ

แล้วเวลาทําจริงๆ ขึ้นมานะ นี่สิ่งที่ว่ากิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจเวลามันฟาดงวงฟาดงามันดั่งเหมือนช้างสารตกมัน มันยังไม่ถึงเวลากรรมมันให้ผล เวลากรรมให้ผล เวลากรรมให้ผลมันไม่มีสิ่งใดยืนยันได้เลยว่าจะดํารงสมณเพศอย่างนี้ได้ตลอดไป ถ้ากรรมเวลามันให้ผลๆ เวลาไปเจอสิ่งใดที่มันกระทบเข้าไปมันจะรุนแรงของมัน

แต่ถ้าคนที่มีอํานาจวาสนา ถ้าเป็นทางโลก ทางโลกที่เขาบอกว่าสิ่งที่ว่าม้าก้านกล้วยมันก็เป็นธรรมหลอกเด็ก ธรรมหลอกเด็กเลย หลอกเด็กให้มันโตขึ้นมา หลอกเด็กให้มันเป็นคนดี นี่ธรรมหลอกเด็ก

ถ้าเป็นม้าเป็นช้างในกองทัพม้า กองทัพช้าง นั้นเขาเป็นข้อเท็จจริงในสังคมในโลก แต่เราเวลาเป็นพระๆ เราจะบวชเป็นพระขึ้นมาแล้ว ถ้าเอาจริงเอาจังขึ้นมานี่สมณเพศ ถ้าเพศสมณะสิ่งที่ว่าช้างสารตกมันในหัวใจนี้ไง ถ้าช้างสารตกมันในหัวใจของมัน สมณะๆ ไง ถ้าเป็นสมณะที่แท้จริงมันสมณะ

สมณะ เห็นไหม นี่ปุถุชน กัลยาณชน ถ้าปุถุชนๆ นี่บวชมาแล้ว บวชมาเป็นพระ แต่จิตใจยังไม่ได้บวชๆ ที่เรามาประพฤติปฏิบัติกันนี่เราก็จะมาบวชมันไง มาบวชมันด้วยศีลด้วยธรรมขึ้นมาไง เวลาจะบวชขึ้นมาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาให้มันเป็นจริงเป็นจัง มันมีข้อเท็จจริงของมันไง

กาลามสูตรๆ ไม่เชื่อใครทั้งสิ้น เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ถ้ามันเป็นสมาธิมันก็ต้องเป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธินะมันจะหวงแหน มันจะถนอมรักษา ถ้าถนอมรักษามันจะย้อนกลับ ย้อนกลับว่าสิ่งที่ได้มานี้ได้มาเพราะสิ่งใด สมาธินี่มันมีพื้นฐานมาจากอะไร ถ้าสัมมาสมาธิมันก็มีพื้นฐานมาจากศีลไง ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลคือรั้วรอบขอบชิดไง

ถ้าเรามีศีลมีธรรมของเรานะ หนึ่ง มีธรรม มีศีลก็ไม่มุสา ไม่กล่าวส่อเสียด ไม่กล่าวสิ่งใดที่ไม่จริง แล้วถ้ามันไม่มุสา ไอ้นี่เป็นสมาธิไม่เป็นสมาธิไม่รู้ล่ะ เพราะมันวางแล้วมันใช้ได้หมดล่ะ มันมุสาหรือไม่มุสาล่ะ ถ้ามันมุสาไง ถ้ามันเป็นสมาธิมันก็เป็นมิจฉา เพราะอะไร เพราะมันมุสา มันทุศีล ทุศีลเวลามันได้มามันก็ได้เป็นมิจฉา ได้เป็นมิจฉามันก็ไถลไปเลย ธรรมก้านกล้วยไปไง แล้วก็ออกไปเรื่องโลกๆ ไง มันไม่เข้ามาสู่ข้อเท็จจริงเลย

ถ้าจะเข้าสู่ข้อเท็จจริงนะ มันเคารพบูชา เวลาเริ่มต้น เห็นไหม ดูชาวพุทธๆ เรา เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นแก้วสารพัดนึก เป็นพระรัตนตรัยของเรา ถ้าใครถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราเชื่อมั่นในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สิ่งชั่วร้ายจะเข้ามาถึงเราไม่ได้เลย ไอ้คนที่ว่าเวลาโดนของ โดนผีเข้าต่างๆ ถ้าเอ็งมีศีล ๕ อยู่ในศีลในธรรม ไร้สาระเลย พวกนี้จะเข้ามาไม่ได้ มันมีการคุ้มครองเลยล่ะ นี่ธรรมคุ้มครอง

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะจะคุ้มครองผู้นั้น

จิตใจของใครมีศีลมีธรรม มีศีล ๕ แล้วถ้ามีศีล ๕ มีธรรม ๕ นี่ไงเราปาณาติปาตา เราไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ลักทรัพย์ ไม่ฆ่าสัตว์เราก็เมตตาสัตว์ เราไม่ลักทรัพย์ สิ่งใดที่มันเป็นทาน สิ่งใดที่เป็นประโยชน์ เราก็จะเสียสละ ครอบครัวของใคร เราไม่ผิดศีลผิดธรรมคู่ครองของใคร เราไม่กล่าวตู่ ไม่กล่าวมุสาต่างๆ เราไม่เอาสุราเมรัยต่างๆ เข้ามาในชีวิตของเรา ศีล ๕ ธรรม ๕ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะคุ้มครองเลยนะ

นี่พูดถึงผู้ปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ ไม่ใช่ธรรมะก้านกล้วย ธรรมะก้านกล้วยมันหลอกเด็ก มันก็มุสาไง มันมุสา มันหลอกเด็ก

ถ้าศีล ๕ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะจะคุ้มครอง ถ้าคุ้มครองขึ้นมา เวลาศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าศีลเราสมบูรณ์แบบ ศีลสมบูรณ์แบบถ้ามันสงบเข้ามา ถ้าศีลมันไม่บริสุทธิ์ เวลามันเป็นสมาธิ ถ้าคนมันเข้มแข็ง คนมันแก่กล้า มันก็ทําสมาธิได้ ทําสมาธิได้ พอทําสมาธิแล้วมันก็เป็นมิจฉา มันก็ส่งออก มันก็ออกรู้ไง พอออกรู้ต่างๆ มันก็ส่งออกมันเห็นนิมิตต่างๆ ร้อยแปดพันเก้าไง

แต่เวลาเราทําของเราขึ้นมา เราต้องการสัมมาสมาธิไง สัมมาสมาธิคือจิตสงบสมบูรณ์แบบ สมบูรณ์แบบโดยตัวของมันเอง มันปล่อยวาง ปล่อยวางความคิดทั้งหมด เพราะเริ่มต้นจากคําบริกรรมก็คือความคิด พุทโธๆ ไม่คิดหรือ? พุทโธก็คิด เวลาโดยธรรมชาติของมัน โดยธรรมชาติของกิเลส เราเกิดมา เราปล่อยปละละเลย เราใช้ชีวิตแบบปุถุชน เราใช้ชีวิตแบบสามัญสํานึกของเรา นี่ประชาธิปไตยไง สิทธิเสรีภาพจะคิดอะไรก็ได้ไง เราไม่เคยควบคุมดูแลอะไรทั้งสิ้นเลย

แต่เวลาเรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา เราบวชมาเป็นพระ เวลาบวชเป็นพระมันมีศีล ๒๒๗ แล้วศีล ๒๒๗ ขึ้นมาแล้ว เราศึกษาค้นคว้าแล้วเราเชื่อมั่นในพระพุทธศาสนา เราแสวงหาครูบาอาจารย์ที่เราจะประพฤติปฏิบัติ

เวลาครูบาอาจารย์ที่จะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาท่านรู้อยู่แล้วไง ช้างสารที่ตกมันคุมมันได้ยาก แล้วสิ่งที่ว่าสอนคนอื่นมันง่าย สอนคนอื่นชี้นําได้ทุกสิ่งเลย แต่เวลาสอนตนเองยาก พอสอนตนเองไง บอกเขาได้ทุกเรื่อง แต่บอกตัวเองไม่ได้ บอกตัวเองด้วย!บอกตัวเองด้วย มันต้องบอกตัวเองก่อนนะ ตัวเองต้องรู้ก่อนถึงจะไปบอกคนอื่นได้ใช่ไหม แต่ตัวเองนี่ช้างสารที่ตกมันเอามันอยู่ในอํานาจไม่ได้ แต่อยู่บ้านนายก็ปั้นวัวปั้นควายให้ท่านเล่นไง ถ้าอยู่บ้านนายก็ปั้นวัวปั้นควายให้ท่านเล่น นี่ไงบอกเขาได้หมดเลย แต่บอกตนเองไม่ได้ ก็อยู่บ้านนาย ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกนายเล่น

อยู่กับครูบาอาจารย์ก็แล้วแต่ ก็ศึกษาค้นคว้ากับครูบา-อาจารย์นั้น ไปอยู่ที่ไหนก็แล้วแต่ก็มีครูบาอาจารย์ทั้งสิ้น ครูบา-อาจารย์ท่านก็ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของท่าน เวลาไปอยู่บ้านนาย จําสิ่งใด ฟังสิ่งใดมา นี่สัญญาๆ ทั้งสิ้น สัญญาคือความจําได้หมายรู้ ก็จําสิ่งต่างๆ ที่ครูบาอาจารย์ท่านเคยเทศนาว่าการก็จําสิ่งนั้นมา พอจําสิ่งนั้นมาแล้วเวลาจะบอกเขา สอนคนอื่นหมดเลย ต้องอย่างนั้น ต้องอย่างนั้น แต่สอนตนเองไม่ได้ สอนตนเองไม่ได้เพราะทําสมาธิไม่เป็น สอนตนเองไม่ได้เพราะตนเองประพฤติปฏิบัติไม่ได้ตามความเป็นจริง

ถ้าตนเองประพฤติปฏิบัติได้ตามความเป็นจริง ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค แล้วถ้าทําสัมมาสมาธิได้ ฉะนั้น เวลาครูบา-อาจารย์ที่ท่านสอนตนเองได้แล้ว อย่างเช่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หรือครูบาอาจารย์ของเราที่เป็นจริงท่านจะสงบระงับ ท่านจะพยายามจะไม่ให้คลุกคลีกัน ท่านไม่ใช่ แหม! ธรรมก้านกล้วย ถึงเวลาแล้วก็ม้าคนละตัวก็แค่กาบกล้วย เอากาบกล้วยมาแล้วขึ้นม้า โอ้โฮย! สนุกครึกครื้น ครึกครื้น ไอ้นั่นมันธรรมก้านกล้วย

แต่ครูบาอาจารย์ของเรานะจะหลีกเร้น จะหาที่สงบระงับ ที่เป็นสัปปายะ แล้วพยายามรักษาค้นคว้าใจของตน เพราะช้างสารที่ตกมัน เราพอใจคําของหลวงตามาก หลวงตาบอกว่า “ลิง ใจที่มันเป็นลิง วันนี้หมดกล้วยไปกี่หวี” กล้วย เพราะกล้วยหลอกลิงได้ หลอกลิงให้ลิงมันสงบ วันนี้หมดกล้วยกี่หวี ท่านเน้นยํ้าประจําไอ้ลิงในใจนี่

แต่ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าช้างสารที่ตกมัน จิตนี้เปรียบเหมือนช้างสารที่ตกมันแล้วกระฟัดกระเฟียดอยู่กลางหัวใจของทุกๆ คน ทุกๆ คน! กระฟัดกระเฟียดอยู่ในใจนั่นน่ะ ในการประพฤติปฏิบัติจะเอาช้างสารที่ตกมันให้สงบระงับ ให้ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบระงับเกือบเป็นเกือบตายนะ เกือบเป็นเกือบตาย จนคนทําความสงบแล้วมีความสุขมาก แล้วมีความพอใจมาก แล้วมหัศจรรย์กับใจของตนมาก

การมหัศจรรย์กับใจของตน เพราะใจดวงนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วปัจจุบันนี้มาเกิดเป็นเรา พอเกิดเป็นเรา เห็นไหม สมมุติตามความเป็นจริงว่าเป็นเรา แล้วเราก็อยู่ที่สมมุตินี้ สมมุติว่าเราอยู่นี้ แต่เราไม่เคยเห็นตัวจริงของจิตเราเลย แล้วถ้าใครมีอํานาจวาสนาบริกรรมพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันจะเข้าไปสู่ตัวจริงของจิตนั้น ถ้าเป็นตัวจริงของจิตนั้น เห็นไหม อัปปนาสมาธิมันปล่อยวางร่างกายเรานี้เลย

ธรรมชาติของจิต ธรรมชาติของจิตมันส่งออกโดยธรรมชาติของมัน ถ้าตั้งใจมันก็รับรู้ได้ ไม่ตั้งใจถ้ามันนิ่งอยู่มันอาจจะเผลอได้ มันเผลอคือการไม่รับรู้สิ่งใด แต่! แต่ตัวมันก็อยู่ในหัวใจดวงนี้ ตัวมันก็อยู่ในร่างกายเรานี่แหละ แต่อายตนะไม่กระทบ หรือไม่รับรู้สิ่งใด แต่ถ้ามันรับรู้สิ่งใดนั่นมันส่งออกโดยธรรมชาติของมัน โดยธรรมชาติของมัน มันรู้สึกนึกคิดของมันโดยความเป็นมนุษย์ไง โดยความเป็นภพของมนุษย์นี้ไง

แล้วเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราเชื่อมั่นในพระพุทธศาสนา เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยการศึกษาคือภาคปริยัติ เราศึกษาภาคปริยัติไปแล้วเป็นแนวทางในการปฏิบัติ เวลาเราปฏิบัติ เราปฏิบัติเพื่อจะให้เราได้ข้อเท็จจริงไง ได้ข้อเท็จจริง ปฏิบัติตามความเป็นจริง

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะนั้นย่อมคุ้มครองผู้นั้น ผู้ที่มีศีล ๕ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติธรรม เรื่องกลัวผี เรื่องภูตผีปีศาจจะไม่เข้าไปสู่ผู้ที่มีศีล ๕ ผู้ปฏิบัติผู้ที่มีศีล ๕ ผู้ที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมนั้นเลย ส่วนใหญ่แล้วเวลาระหกระเหินมีความทุกข์ความยากก็เพราะว่าทุศีล ไม่รักษาศีล ไม่ถึงพระรัตนตรัย ไม่ระลึกพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง ใจมันไม่มีที่พึ่งที่อาศัย มันถึงได้ทุกข์ได้ยาก

พอมันทุกข์มันยากขึ้นไปมันก็เตลิดเปิดเปิงไป เอาทุกข์ซ้อนทุกข์ ทุกข์ซํ้าทุกข์ ทุกข์กระหนํ่าหัวใจของตนจนมืดบอด จนไม่มีทางออก แล้วเวลาใครมาเทศนาว่าการเป็นธรรมก้านกล้วยเข้าไปล่ะ โอ๊ย! มันมหัศจรรย์เลยแหละ มหัศจรรย์ทันทีเลยนะ เพราะมันทุกข์ซ้อนทุกข์ ทุกข์เหยียบยํ่า เวลาพูดถึงธรรมม้าก้านกล้วยก็ขอตัวหนึ่ง ขอม้าตัวหนึ่ง ขอเล่นด้วย เล่นด้วยก็เพลิดเพลินไง เพลิดเพลินการขี่ม้าก้านกล้วย สนุกครึกครื้นไง ลืมทุกข์ไปชั่วระยะหนึ่ง โอ้! ธรรมะประเสริฐ ธรรมะยอดเยี่ยมไง

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงๆ นั่นมันเป็นเรื่องสมมุติบัญญัติของโลก มันเป็นเรื่องโลกๆ เป็นเรื่องโลกๆ อยู่บ้านนายปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น อยู่กับครูบาอาจารย์ได้ฟังสิ่งใดมาได้ซับสิ่งใดมาก็เอาสิ่งนั้นมาเป็นธรรมก้านกล้วย สอนคนอื่นได้ทั้งหมด บอกเขาได้ทั้งหมด แต่บอกตัวเองไม่ได้ บอกว่าสมาธิเป็นอย่างไรบอกไม่ได้ บอกไม่ได้นะ

ถ้าบอกได้ พอบอกได้ เห็นไหม คนที่ทําสมาธิได้มันต้องเชื่อมั่น มันต้องมั่นคงในศีลในธรรม ถ้าศีลมันบกพร่อง ศีลมันด่างพร้อย ศีลมันทะลุ ศีลมันขาด แล้วมันไปเอาสมาธิมาจากไหนล่ะ สมาธิ ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันทุศีล ถ้าศีลมันด่างมันพร้อย ด่างพร้อยเพราะอะไร ด่างพร้อยเพราะมันเป็นธรรมก้านกล้วยไง หลอกเด็กไง ร้องเพลงกล่อมเด็กไง ให้เด็กมันเพลิดเพลินไง มันก็เป็นธรรมก้านกล้วยอยู่อย่างนั้น

เอาจริงเอาจังนะ วางไว้ อย่าเชื่อใครทั้งสิ้น เอาจริงเอาจังเพราะการเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดพบพระพุทธศาสนานี้เป็นบุญที่ยิ่งใหญ่มาก เป็นบุญที่ยิ่งใหญ่แล้ว แล้วถ้ามีอํานาจวาสนา ถ้าไม่มีอํานาจวาสนา ดูสิ ชาวพุทธนี่ เห็นไหม ทะเบียนบ้านเป็นพุทธมากมายมหาศาล ศีล ๕ ยังไม่รู้ ในปัจจุบันนี้กลับมาฟื้นฟูใหม่ กลับมาฟื้นฟูใหม่นี่เห็นด้วย มาฟื้นฟูใหม่เพราะอย่างน้อยชาวพุทธต้องรู้จักศีล ๕ จะรักษาศีลไม่รักษาศีลก็แล้วแต่ แต่ต้องรู้จักศีล ๕ รู้จักบุญและบาป ต้องรู้จักเรื่องอริยสัจ เพราะเราเป็นชาวพุทธไง

เราเป็นชาวพุทธๆ เราไม่รู้สิ่งใดเลย มันไม่สมกับความเป็นชาวพุทธหรอก แล้วถ้าเป็นชาวพุทธแล้วมีศรัทธามีความเชื่อ แล้ว อยากจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็ต้องให้เป็นข้อเท็จจริงไง ถ้าเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมานี่ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีศีล ศีลก็เป็นศีลโดยสมบูรณ์แบบ ไม่ใช่หลวงตาบอกมันเป็นศูนย์ นี่ศีล ศีลยกให้คนอื่น แต่ของฉันศูนย์

ศีลของคนอื่นนะ ชี้บอกเขาได้หมดเลย แหม! ร้อยสันพันคมรู้หมดเลย แต่ของฉันไม่รู้ ไม่รู้เพราะอะไร ไม่รู้เพราะมันแสดงออกโดยมารยาทั้งสิ้น เพราะธรรมะธรรมก้านกล้วยนี่เป็นธรรมเด็กเล่น ธรรมเด็กเล่นมันเป็นประโยชน์ให้เด็กนอนหลับนะ เด็กนอนหลับแล้วมันจะได้พัฒนาเป็นเด็กโตขึ้นมาได้แข็งแรง มันเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์กับสังคม ประโยชน์กับโลก

แต่ถ้าเอาข้อเท็จจริงในวงกรรมฐาน ในวงปฏิบัติ ในวงกรรมฐาน ครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านประพฤติปฏิบัติ ท่านเอาจริงเอาจังของท่าน ท่านเอาจริงเอาจังของท่าน เห็นไหม ช้างสารที่ตกมัน ทําให้มันสงบระงับเข้ามาก่อน ถ้าสงบระงับเข้ามาได้มันมีความมหัศจรรย์ แล้วทุกคนก็อยากจะรักษาความสงบอันนี้ไว้ จะรักษาความสุขอันนี้ไว้ จะรักษาความสุขอันนี้ไว้นะ รักษาความสุข

เพราะถ้าคนหลง หลงว่าสิ่งนี้มันเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา สุดท้ายแล้วมันจะเสื่อม ถ้าจิตมันส่งออก จิตมันฟุ้งซ่าน แล้วมันเสื่อมหมด พอมันเสื่อมหมดมันจะเป็นการยืนยันว่านี้ไม่ใช่คุณธรรม นี้มีการเจริญแล้วเสื่อม เวลาเจริญขึ้นมาแล้วนี่เวลาจิตมันสงบระงับเข้ามามีความสุขมาก เวลาเสื่อมไปจะมีความทุกข์มาก คนไม่มีวาสนาจะฟื้นคืนมาไม่ได้ ถึงเลิกการประพฤติปฏิบัติไปพักหนึ่ง แล้วเดี๋ยวก็กลับมาปฏิบัติใหม่

การปฏิบัติใหม่เพราะอะไร เพราะเรายังมีลมหายใจ เรายังมีชีวิต เรายังมีความรู้สึกนึกคิด สิ่งที่ความรู้สึกนึกคิดมันไม่มีสิ่งใดสูงส่งไปกว่าการประพฤติปฏิบัติธรรม องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ไว้ไง “อานนท์ เธอบอกเขาเถิดอย่าบูชาด้วยอามิสเลย อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย บูชาเราด้วยการประพฤติปฏิบัติเถิด”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาให้ชาวพุทธได้หายใจเข้านึกพุท หายใจออกโธ เพราะการกําหนดอานาปานสติมันมีโอกาสทําให้จิตนี้สงบได้ พอจิตมันสงบเข้ามาแล้วนี่ไม่ต้องไปบอกมันหรอก ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก จิตคนเป็นสมาธินี่ไม่ต้องบอกมันว่า “เฮ้ย! นี่เป็นสมาธิ” ไม่ต้องบอก มันรู้ชัดๆ เลย สมาธิคือสมาธิ เว้นไว้แต่มันเป็นสมาธิแต่มันเลยเถิดไง “นี่คือนิพพาน สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี นี่ธรรมะเป็นความว่าง”

เพราะสมาธิมันว่างนะ สมาธิมันว่างของมัน แต่จิตมันว่าง แต่นี่มันจิตมันไม่ว่าง อารมณ์มันวาง นี่ธรรมก้านกล้วยมันเป็นที่อารมณ์ มันไม่ใช่เป็นที่จิต เพราะอะไร ถ้าเป็นที่จิตพูดก็รู้แล้วมันเป็นที่จิต ไอ้นี่มันธรรมก้านกล้วย มันเป็นเพลงกล่อมเด็ก โอ๋! ให้นอน แล้วพวกนั้นก็เชื่อ มันก็อยู่ที่วาสนานะ

แต่ถ้าเรามีอํานาจวาสนาของเรา กาลามสูตร เราไม่เชื่อใครทั้งสิ้น เราเชื่อผลของการประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่ช้างสารที่ตกมัน เรามีศรัทธามีความเชื่อมั่นเพราะศรัทธา เห็นไหม ถือศีลก็ต้องมีปัญญา เพราะศรัทธาๆ ศรัทธาโดนหลอกทั้งสิ้น ศรัทธานี่แหละ เวลาเขาแยก ศรัทธาไทยๆ ไง ฉลองศรัทธาก็ฉลองสิ่งที่เขาต้องการ ฉลองศรัทธา ฉลองแต่ศรัทธา แล้วศรัทธาเขาแล้วเราล่ะ

จะศรัทธาก็ต้องมีปัญญา จะประพฤติปฏิบัติก็ด้วยปัญญา ถือศีลก็ต้องใช้ปัญญา ทําทานก็ต้องใช้ปัญญา ใครมีปัญญา ปัญญาในระดับของทาน ระดับของศีล แล้วเวลาภาวนา ปัญญาระดับไหนล่ะ

ถ้าเกิดภาวนามยปัญญาแล้วนะ สุตมยปัญญา จินตมย-ปัญญา ภาวนามยปัญญา มันเห็นชัดของมัน เราเป็นเองหมดไง สุตมยปัญญา อ่านหนังสือสิ นี่สุตมยปัญญา จินตมยปัญญาก็คิดสิ เวลาเกิดภาวนามันไม่ใช่ มันไม่ได้คิดเองเป็น มันเป็นจากศีล มันเป็นจากสมาธิ แล้วมันเป็นเอง เวลามันไปแล้วนะ มรรคมันเคลื่อนไปแล้ว ฟังหลวงตาพระมหาบัวท่านพูดสิ “มันหมุนติ้วๆๆ เลยล่ะ” มันเร็วขนาดไหน

ทุกคนจะบอกว่าความคิดนี้เร็วมาก ความคิดนี้เร็วกว่าแสง แต่เกิดภาวนามยปัญญามันเท่าทันหมดทั้งสิ้น ฟาดฟันกิเลสตัณหาความทะยานอยากจบสิ้นหมดล่ะ มรรค ๘ ปราบปรามกิเลสตัณหาความทะยานอยากขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า พระ เอตทัคคะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งไว้ ๘๐ องค์ นี่ไงภาวนามยปัญญาที่มันหมุนติ้วๆๆ มันแตกต่างกับไอ้ปัญญา ไอ้ความคิดนี่ไม่ใช่ปัญญา ไอ้นี่คือปัญญาธรรมก้านกล้วย สอนคนอื่นเขา

แต่ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ปัญญาก็คือปัญญา ปัญญามันมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด แล้วเวลาละเอียด ละเอียดสุดขึ้นขนาดไหน เวลาละเอียดสุด สติ มหาสติ เวลาปัญญา มหาปัญญา เวลามันเป็นปัญญาญาณอันลึกซึ้งขึ้นนั่นน่ะ เวลามันลึกซึ้งเป็นชั้นเป็นตอนเป็นชั้นๆ ขึ้นไป นี่ไง ถ้าเป็นข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงในวงกรรมฐาน ในครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงไง

ถ้าตามความเป็นจริงขึ้นมา มรรค ๔ ผล ๔ บุคคล ๔ คู่ ถ้าบุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล เพราะอะไร เพราะมันมีขณะไง เพราะมีขณะ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรคไง ขณะคือนิโรธไง ถ้านิโรธมันดับ มันดับอย่างไรล่ะ นี่ไม่กล้าพูด “ขณะไม่ต้อง ไม่มีอะไรเลย” ไม่มีอะไรก็ธรรมก้านกล้วยไง ธรรมก้านกล้วยไม่มีเริ่มต้น ท่ามกลาง และที่สุด

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะกิจจญาณ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม พระอัญญาโกณฑัญญะกิจจญาณคือจับต้องได้ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีเกิดขึ้น เกิดขึ้นคือเกิดภาวนามยปัญญา เกิดปัญญาญาณ

สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีเกิดขึ้น ถ้ามันไม่จับ จับต้องไม่ได้ มันก็ไม่เกิดไง ไม่เกิดคือไม่เป็นภาวนามยปัญญาของตนไง ไม่เกิดคือไม่เป็นสัจจะความจริงในใจของตน กิจจญาณ สัจจญาณ วงรอบ ๑๒ ของการภาวนาไง ถ้าไม่มีเราไม่ปฏิญาณว่าใช่ไง

เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้น นี่เกิดขึ้น กิจจะเกิดขึ้น สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับหมด การดับหมดไง ทุกข์ สมุทัย นิโรธ การดับ นิโรธคือขณะจิตที่มันดับ ดับด้วยอะไร ก็ด้วยมรรค ๘ ไง ธรรมจักรไง

แต่ธรรมก้านกล้วยบอกไม่ต้องขวนขวาย ไม่ต้องดิ้นรน ไอ้นั่นเป็นขวนขวายเป็นการดิ้นรนเป็นอัตตกิลมถานุโยคไปเสียฉิบ เป็นการทรมานตนไปเลยนะ แล้วขี่ม้าก้านกล้วยโฉบไปโฉบมานั่นถูกต้อง มันเป็นธรรมก้านกล้วยไง เพราะธรรมก้านกล้วยไม่กล้าพูดถึงขณะ ไม่กล้าพูดถึงข้อเท็จจริงในการกระทํา ม้าก้านกล้วย ม้า ช้าง ของกองทัพ กองทัพม้า กองทัพช้าง มันยังข้อเท็จจริงเลย แล้วช้างสารตกมันในหัวใจในการประพฤติปฏิบัติ โลกกับธรรมๆ

ธรรมมันยิ่งใหญ่ ธรรมมันเหนือโลก เหนือวัฏฏะนะ มันปราบปรามกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของคน มันปราบปรามกิเลสตัณหาความทะยานอยากของสัตว์โลก มันไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย พ้นจากวัฏฏะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตังสญาณ ไม่มีสิ่งใดในวัฏฏะนี้ปิดบังอนาคตังสญาณองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าได้เลย

ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง เห็นไหม ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันจะบรรลุธรรมตามข้อเท็จจริง ไม่ใช่ธรรมก้านกล้วย เอวัง

นี่กิเลสฟาร์ม
เพราะกิเลสฟาร์มแล้วมันไม่มีประโยชน์กับใครทั้งสิ้น
ไม่เป็นประโยชน์กับผู้แซงหน้าแซงหลังแล้วแสดงธรรม
ไม่เป็นประโยชน์กับผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ
เพราะกิเลสเป็นเรา เราเป็นกิเลส
มันชอบอยู่แล้ว ไอ้ที่ยกยอปอปั้นนี่ชอบอยู่แล้ว
แล้วอยากจะปฏิบัติด้วย
แล้วพอปฏิบัติแล้วมีคนมายกยอปอปั้นนะ
“โอ๊ย! ปฏิบัติแล้วมีความสุขมาก”
เขายอกิเลสไว้ เขายอกิเลสไว้
ปฏิบัติเพื่อบูชากิเลสไง

๒

กิเลสฟาร์ม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๔ ตุลาคม ๒๕๖๔

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรมนะ ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ไง รื้อสัตว์ขนสัตว์ตามความเป็นจริง นี่สัตว์โลกเป็นไปตามกรรม สัตว์โลกเป็นไปตามกรรมนะ เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญาๆ ศีลไง สีละคือความมั่นคง สีละคือศีลคือความปกติของใจ

ศีล ศีล ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ เวลาทําผิดศีลผิดธรรมไง ถ้าผิดศีลผิดธรรมขึ้นมา สิ่งที่ว่าศีลในปัจจุบันนี้ ถ้าในปัจจุบันนี้เราทําผิดทําพลาดไปต่างๆ มันเป็นความวิตกเป็นความกังวล มันเป็นบาปเป็นกรรมในหัวใจของเรา ถ้าเป็นบาปเป็นกรรมในหัวใจของเรา เวลาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ สิ่งที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ สิ่งที่การกระทําแล้วมันจะเป็นจริตเป็นนิสัย เวลามันเป็นจริตนิสัย มันเป็นมุมมอง เป็นทัศนคติของแต่ละบุคคล

ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล เวลาศีลไง เวลาฤาษีชีไพรของเขา ทําไมเรารู้ได้ว่าฤาษีชีไพรเขาถือศีล ๘ ของเขา เวลาเขาถือศีล ๘ ของเขาเพราะเขากินผลไม้ เวลาไม่มีพระพุทธศาสนา นี่ฤาษีชีไพรของเขา เขาก็ออกประพฤติปฏิบัติของเขา เพราะอะไร เพราะเวลาคนเราเกิดมาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวลามันถึงชีวิต ชีวิตของเขา ถ้าเขามีสติมีปัญญาของเขา เขาก็แสวงหาทางออกของเขา เขาทําได้แค่นั้น

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เวลาออกประพฤติปฏิบัติก็ไปศึกษากับเขานี่แหละ ไปศึกษากับเขา ศึกษา ศึกษากับเขาจนหมดความรู้ของเขาแล้ว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาประพฤติปฏิบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเองไง เวลาตรัสรู้เองโดยชอบ การตรัสรู้เองโดยชอบ ตรัสรู้โดยมรรคญาณ นี่เป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นสัจจะเป็นความจริงเป็นขึ้นมาเพราะเหตุใด?

เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาเพราะว่าท่านแสวงหา ท่านค้นคว้ามา เพราะศึกษาและเปรียบเทียบกับเจ้าลัทธิต่างๆ ขึ้นมาแล้ว ก็ศึกษากับเขามาหมดแล้ว ก็ได้กระทําแล้ว ก็ได้พิสูจน์แล้ว เวลามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เพราะมันได้พิสูจน์แล้ว มันทํามาแล้ว แต่เวลาเป็นข้อเท็จจริงมันพิสูจน์ตรงไหน? มันพิสูจน์ตรงเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นสัจจะ เป็นความจริงในหัวใจของเราเอง

ถ้ามันเป็นในหัวใจของเราเอง เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ คนที่ไม่มีศรัทธาไม่มีความเชื่อก็ต้องให้มีศรัทธาความเชื่อก่อน ถ้ามีศรัทธามีความเชื่อของเขา เขาก็มีอํานาจวาสนาของเขาที่เขาจะศึกษาค้นคว้าของเขา เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม กาลามสูตร กาลามสูตรไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น ไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้นเพราะอะไร?

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ศึกษาค้นคว้ามาแบบนี้ แล้วผลของวัฏฏะๆ คนที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ คนที่มีอํานาจวาสนา ไม่มีอํานาจวาสนา ก็เป็นแบบนี้ เป็นแบบนี้เพราะอะไร ดูจิตใจคนที่อ่อนแอสิ มันเชื่อคนง่ายๆ เชื่อเขารํ่าไป เวลาคนที่มันแข็ง มันกระด้าง มันก็ไม่เชื่อใครเลยเหมือนกันนะ เพราะไม่เชื่อใครเลยขึ้นมา แต่ถ้ามีอํานาจวาสนา เห็นไหม เขาต้องหาเหตุหาผลมาเพื่อหัวใจของเขา เพื่อหัวใจของเขา เห็นไหม

เราก็มีความทุกข์ความยากในหัวใจดวงนี้อยู่แล้ว แล้วเวลาจะมีการกระทําขึ้นมา มันจะกระทํามาจากที่ไหนล่ะ ถ้ามันกระทําจากที่ไหน เห็นไหม เราก็ศึกษาค้นคว้าไง ศึกษาค้นคว้าก็เป็นการศึกษาค้นคว้า นั่นน่ะคนเราเกิดมาต้องมีศรัทธามีความเชื่อ มีศรัทธาความเชื่อแล้วค้นคว้าขึ้นมา แล้วมันก็มาแยกมาแยะ แยกแยะว่าสิ่งใดถูกต้อง สิ่งใดที่เป็นจริงขึ้นมา ถ้ามันไม่มีสิ่งใดที่เป็นจริงขึ้นมา มันก็ต้องศึกษาหาครูบาอาจารย์ที่ดีงามต่อไป

มันเป็นวาสนาของคนนะ อย่างเช่น เรานี่ เราเกิดมาท่ามกลางพระพุทธศาสนาในประเทศไทย ในประเทศไทยเพราะถ้าไม่มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปูมั่น ในวงการประพฤติปฏิบัติก็จะไม่มั่นคงอย่างนี้ ไม่มีบุคคลผู้ใดจะชี้ถูกชี้ผิดให้เป็นข้อเท็จจริงได้ แต่หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านชี้ถูกชี้ผิดตามข้อเท็จจริงในใจของท่านก่อน

ในใจของท่านคือท่านออกประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม สิ่งใดสงสัยก็คือสงสัย ถ้าสงสัยขึ้นแล้วพยายามอบรมบ่มเพาะขึ้นมา เวลาท่านออกประพฤติปฏิบัติอยู่ในป่าในเขาของท่าน ไปอยู่ถํ้าสาริกา ๓ ปี อยู่ในถํ้าองค์เดียว ๓ ปี แล้วเวลาเข้าไปอยู่แต่ละที่แตกต่างกันไป อยู่ในป่าในเขาของท่าน ความอยู่ในป่าในเขาของท่านนะ

สัตว์! สัตว์มันเป็นสัตว์นะ มันเป็นสัตว์ป่ามันก็อยู่ในป่าในเขาโดยธรรมชาติของสัตว์ป่า นี่คน! แล้วไม่ใช่คนที่ไม่มีอํานาจวาสนา คนที่มีอํานาจวาสนา ถ้าไม่มีวาสนาไม่ได้สร้างบุญญาธิการมาแสนกัป ไม่มีโอกาสได้เป็นพระอรหันต์แน่นอน คําว่า “เป็นพระอรหันต์” คือท่านประพฤติปฏิบัติจนสิ้นสุดแห่งทุกข์ จนเป็นพระอรหันต์ แล้วจนเป็นโรงงานใหญ่ เป็นอาจารย์ใหญ่ในวงการกรรมฐาน เป็นคนชี้ถูกชี้ผิด ชี้ถูกชี้ผิดเพราะท่านผิดมาก่อน

คนเราถ้าไม่มีการผิดพลาดมาก่อน ไม่มีการตกทุกข์ได้ยากขึ้นมาก่อน จะเอาอะไรไปชี้เขา แล้วถ้าไปชี้เขา ชี้เขา ชี้เขาตรงไหน ถ้าชี้เขา ถ้าเขาไม่มีศรัทธาความเชื่อเขาไม่ฟังหรอก ไม่ฟัง ไม่ฟัง เห็นไหม

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ วางธรรมวินัยก็เผยแผ่ธรรมๆ เวลาเผยแผ่ เผยแผ่ เห็นไหม “มารเอย! เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่เข้มแข็งสามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ เราจะไม่ยอมนิพพาน” วางธรรมวินัย ๔๕ ปี อบรมบ่มเพาะ อบรมบ่มเพาะใครที่มีอํานาจวาสนาเล็งญาณไปเอาคนนั้นก่อน เอาคนนั้นก่อน เห็นไหม ถ้าเขาได้บรรลุธรรมขั้นใดก็แล้วแต่ แล้วต้องให้เขาฝึกหัดต่อเนื่องไป

เอหิภิกขุ เวลาผู้ที่สิ้นกิเลสแล้วนะ “เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด” ผู้ที่บรรลุธรรมแต่ละขั้นแต่ละตอน “เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด แล้วประพฤติปฏิบัติให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ต่อไป” เวลาองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าบวชด้วยเอหิภิกขุ บวชด้วยตัวเองไง ฉะนั้น มาฆบูชา เห็นไหม บวชให้เอง อบรมบ่มเพาะเอง สอนเอง พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์

พระอรหันต์ ข้อเท็จจริง ถ้ามันเป็นความจริงๆ แล้วมันไม่มีขัดไม่มีแย้งกัน มันเป็นทางเดียวกัน แล้วมันมีความสุขความร่มเย็นนะ ความสุขความร่มเย็นเพราะอะไร เพราะมันเป็นวิมุตติสุขในหัวใจดวงนั้น ถ้ามันเป็นวิมุตติสุขในหัวใจดวงนั้นแล้วเหมือนกันหมด พระอรหันต์เหมือนกันหมด มันจะไปขัดไปแย้งอะไรกัน พระอรหันต์ก็คือพระอรหันต์ไง

ถ้ามันจะขัดมันจะแย้ง มันจะขัดจะแย้งเพราะมันไม่ใช่ ถ้ามันไม่ใช่มันก็เป็นกรรมของสัตว์ กรรมของสัตว์ถ้าสัตว์โลกเป็นไปตามกรรม เราก็เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนานะ เราก็มีเวรมีกรรมของเรา เห็นไหม ถ้าเรามีเวรมีกรรมของเรา แต่เราก็มีอํานาจวาสนาของเราขึ้นมา เพราะเรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา

คนเกิดมาเป็นมนุษย์มากมาย ไม่มีโอกาสได้นับถือพระพุทธศาสนา แล้วก็คนนับถือพระพุทธศาสนามากมาย เขาบอกเขาไม่มีเวลา เขามีความทุกข์ความยากอยู่แล้ว เขาประกอบสัมมาอาชีวะมีหน้าที่รับผิดชอบมากมายมหาศาล เวลาที่จะเจียดมาประพฤติปฏิบัติแทบไม่มีเลย แล้วในการประพฤติปฏิบัติก็ไม่กล้าประพฤติปฏิบัติ

นี่วาสนาของคนนี่แหละ วาสนาของคนไม่กล้าประพฤติปฏิบัตินะ ไม่กล้าหลับตาลง ถ้าหลับตาลงนั้นกลัวผิดกลัวพลาด กลัวจะเสียจริตนิสัย กลัวไปหมดล่ะ เพราะอะไร เพราะวุฒิภาวะอ่อนด้อยอย่างนั้นไง

แต่ถ้าคนมีอํานาจวาสนา เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาแล้วเรายังมีอํานาจวาสนา เราจะออกประพฤติปฏิบัติ ออกค้นคว้าหัวใจของเราๆ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จิตตภาวนาเอาหัวใจนี้เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาจะเอาหัวใจที่เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ แล้วหัวใจอยู่ที่ไหนล่ะ? หัวใจอยู่ไหน?

คนเกิดมามีกายกับใจๆ แต่สิ่งที่มีคุณค่าในพระพุทธ-ศาสนาท่านเน้นลงไปที่หัวใจนั้น เน้นลงไปที่นามธรรม นามธรรมในหัวใจนั้น

แต่ถ้าเป็นทางโลก สิ่งที่เป็นนามธรรมมันจับต้องไม่ได้ เน้นลงที่ร่างกายนี้ไง เวลาคนเกิดมาอุแว้ๆ เกิดมานี่ เกิดมาเป็นทารกเป็นสิ่งมีชีวิต เวลาตายไปนี่จิตออกจากร่างไปนี่ซากศพ เน้นสิ่งที่เป็นวัตถุที่จับต้องได้ในทางโลก ในทางโลกๆ ไง แต่เวลาสุขเวลาทุกข์นี่มันทุกข์ที่หัวใจ มันทุกข์ที่ความรู้สึกนึกคิดอันนี้

ร่างกายนี่มันเป็นแค่ธาตุ ๔ นี่ ธาตุ ๔ มันถ้ากินอิ่มนอนอุ่นมันก็ปกติธรรมดาของมัน แต่ถ้ามันขาดสารอาหารมันก็หิวกระหายก็หิวกระหาย แต่หิวกระหายก็หิวกระหายจากหัวใจของเราต่างหาก มันไม่ได้หิวกระหายจากร่างกายนั้น เพราะร่างกายมันเป็นธาตุ สิ่งที่ว่ากายกับใจ กายกับใจในพระพุทธศาสนา เวลาเน้น เน้นที่หัวใจนี้

ถ้าเน้นที่หัวใจนี้ เห็นไหม เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา สิ่งที่ความรู้สึกนึกคิด ความเชื่อถือศรัทธาจากหัวใจดวงนี้ ถ้าหัวใจดวงนี้มีศรัทธามีความเชื่อของเราไง ศึกษามาแล้วก็อยู่ที่อํานาจวาสนา ถ้าอํานาจวาสนาเวลาจะออกประพฤติปฏิบัติไง จะออกประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เราจะประพฤติปฏิบัติเพื่อหาหัวใจของเราๆ ทําความสงบของใจเข้ามา

ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีศีลมีธรรม เห็นไหม นี่รักษาศีลๆ เวลาพระทั่วไปเวลาเขาเทศน์บอก “พระกรรมฐานนี่ไม่เทศน์เรื่องศีลก่อน” ศีลคือความปกติของใจ ศีลโดยธรรมชาติของชาวพุทธ ชาวพุทธต้องมีศีล ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ โดยธรรมชาติของมนุษย์ ถ้ามนุษย์มันมีของมันอยู่แล้ว นี่ศีลก็คือศีลไง

เรามาอารัมภบทเรื่องศีลๆ เรื่องศีลนี่ เรื่องศีลมันเป็นข้อเท็จจริง ถ้าเราทําผิดมันก็ผิดศีล มันก็เป็นบาปเป็นกรรม ถ้าทําถูกนะ ศีล ๕ ธรรม ๕ ถ้ามีศีล ๕ ขึ้นมาแล้วเราไม่ผิดศีล ๕ เรายังมีธรรม ๕ อีกต่างหาก เรามีเมตตากรุณากับสัตว์ เราไม่มีลักทรัพย์ของใคร เราไม่ผิดลูกเมียของใคร เราดูแลรักษาให้ เราไม่พูดจาโกหกมดเท็จ แล้วก็สอนให้คนอื่นไม่โกหกมดเท็จด้วย แล้วไม่เอาสิ่งมึนเมาต่างๆ เข้ามาในร่างกายของเรา

สิ่งมึนเมาต่างๆ ธรรมเมา ธรรมเมาไง เมาในธรรมะ ธรรมะของใครก็ไม่รู้ แต่เวลาธรรมะของเรา ธรรมะของเราไง ธรรมะของเรานี่ เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีศรัทธาความเชื่อ ความเชื่อในพระพุทธศาสนา เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รัตนตรัยของเรา รัตนตรัยของเรา รัตนตรัยคือแก้วสารพัดนึกไง

ถ้าแก้วสารพัดนึกขึ้นมานี่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เวลาเป็นพระโสดาบัน เห็นไหม นี่ไม่ถือมงคลตื่นข่าวใดๆ ทั้งสิ้น เข้าถึงสัจธรรมๆ ไง ถ้าเข้าถึงสัจธรรมในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วหัวใจมันผ่องแผ้ว มันรื่นเริง มันอาจหาญ มันมีความพอใจของมันไง เพราะเกิดมาชาตินี้แล้วไม่เสียชาติเกิด นี่เกิดมาชาตินี้ๆ เกิดมาชาตินี้ชาติหนึ่งนะ

เวลาเราเกิดเป็นคน เราก็นับวันเดือนปีได้ เวลาเราเกิดมา เราเกิดมาตั้งแต่ทารก เกิดมามีการศึกษาตั้งแต่เป็นวัยรุ่น แล้วศึกษาแล้วมีหน้าที่การงานของเรา แล้วต่อไปทํางานจนทั้งชีวิตไง แก่เฒ่า เห็นไหม ใช้เงินออมไง ออมไว้แก่เฒ่าจะได้ไม่ต้องทุกข์ยากจนเกินไป แล้วก็สิ้นชีวิตไป

ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด มันเป็นสัจจะเป็นความจริงของมันอยู่แล้ว แล้วสัจจะความจริงของมันอยู่แล้วไง เวลาไปงานศพๆ ไง นี่ชักผ้าบังสุกุลๆ ไง อนิจฺจา วต สงฺขารา สังขารไม่เที่ยงหนอ ถ้ามีความประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ เตสํ วูปสโม สุโข นี่ชักผ้าบังสุกุล เขาก็สอนนั่น มันเป็นอุบายวิธีการให้เราได้สํานึกนึกคิดไง ถ้ามันนึกคิดได้ คนเรามันนึกคิดได้นะ พอนึกคิดได้เวลาถ้าจะประพฤติปฏิบัติ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถ้าปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี อย่างน้อยพระอนาคามี พระอนาคามีก็ไม่มาเกิดในโลกนี้อยู่แล้ว พระอนาคามีไปเกิดบนพรหมนู่น แล้วถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงนะ สิ้นกิเลสเลย เวลาสิ้นกิเลสนั่นเป็นสัจจะเป็นความจริง ถ้าเป็นสัจจะเป็นสัจธรรมในพระพุทธศาสนา

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็ประพฤติปฏิบัติของท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์ ท่านถึงได้วางวัตรปฏิบัติ ข้อวัตรปฏิบัติไว้ให้เราจะประพฤติปฏิบัติกัน ให้เราประพฤติปฏิบัติกันเพราะอะไร เพราะท่านต้องการธรรมทายาทไง

คนที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีบุญกุศลของเขานะ แล้วเวลาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ หลวงตาพระมหาบัวท่านสิ้นกิเลส กราบแล้วกราบเล่าๆ มันซาบซึ้งบุญคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ใดเห็นธรรมผู้นั้นเห็นตถาคต พระพุทธเจ้ากับหัวใจของเรามันเป็นอันเดียวกัน อันเดียวกันเพราะอะไร

เพราะพระอรหันต์เหมือนกัน พระอรหันต์วิมุตติสุขเหมือนกันหมด สัจธรรมอันนั้นมันเป็นอันเดียวกันทั้งสิ้น กราบแล้วกราบเล่าๆ กราบด้วยบุญด้วยคุณไง ด้วยบุญด้วยคุณด้วยหัวใจที่เป็นธรรม หัวใจที่เป็นธรรมมันลงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ลงด้วยหัวใจที่เป็นจริงตามข้อเท็จจริงนั้น

ถ้าตามข้อเท็จจริงนั้น เพราะคําว่า “ลง” คําว่า “ลง” มันไม่ขัดไม่แย้ง แล้วมันไม่เสนอแนวทางที่แตกแยกออกไป แม้แต่พระโสดาบันก็ไม่ถือมงคลตื่นข่าวแล้ว

มงคลตื่นข่าวก็กระแสสังคมไง เสียงเล่าเสียงลือไง นี่ไง กระต่ายตื่นตูมๆ ฟ้าถล่มๆ มงคลตื่นข่าว ฟ้าถล่ม หนีตายกัน โอ้โฮย! หนีตายกันจนไปตกเหวตกร่อง บาดเจ็บสาหัส ตายกันเป็นเบือ มีราชสีห์ไง หยุดก่อนๆ ฟ้าถล่มๆ ที่ไหนมันถล่ม ถ้าที่ไหนมันถล่มกลับไปพิสูจน์ก่อน พอกลับไปพิสูจน์นะ ลูกตาลมันหล่นใส่ต้นตาล เสียงมันดังเหมือนฟ้าผ่า กระต่ายตื่นตูม ฟ้าถล่มๆ ไง ไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่เชื่อสิ่งใดง่ายๆ นี่ไงเราไม่เชื่อเขา สัจธรรมก็สัจธรรมของเขา

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์ เวลาท่านเทศนาว่าการมันจิ้มเข้ามาในหัวใจเลย แล้วเวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะ พระอรหันต์แสนกัป เขามีบุญกุศลมากน้อยขนาดไหน ในการประพฤติปฏิบัติเขามีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน ถ้าเขามีอํานาจวาสนาของเขานะ เขามาฝึกหัดของเขา

หลวงปู่ขาวท่านพูด “อบรมบ่มเพาะสองแสนคนได้สักสองคนไหม” สองแสนคน ฉะนั้น เวลาท่านเจอคน ท่านหนีหมดล่ะ เพราะอะไร เพราะนี่มันมงคลตื่นข่าว เสียงรํ่าเสียงลือ นักล่า ล่าพระอรหันต์ ล่า! ไปล่า ไปล่าก็มงคลตื่นข่าว ล่าเอาบุญเอากุศล เอาลาภสักการะ เอาเลขเอาหวย เอาต่างๆ ไง เวลาหลวงตาพระหาบัวท่านสั่งหลวงปู่ลีเลยนะ “เวลาออกไปวิเวก หนึ่ง ห้ามให้หวยเด็ดขาด ห้ามเทศน์ ห้ามก่อสร้าง” สั่งเด็ดขาด! เพราะการก่อการสร้างมันเป็นความกังวล มันเป็นความกังวล มันต้องไปดูไปแลไง

แต่เวลาเป็นครูบาอาจารย์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านออกวิเวกของท่านมาก่อน พระธาตุพนมท่านก็เป็นคนไปพบ ไปพบท่านก็พัฒนาของท่านไว้ แล้วท่านบอกว่า “เดี๋ยวเจ้าของเขาจะมาดูแลเอง” คือท่านไม่ติด ท่านไม่ติดในการก่อสร้าง ในการบูรณะต่างๆ เขาทําเท่าที่มีไง เขาทําเท่าที่มี เขาระดมจากชาวบ้าน ชาวบ้านมีพร้ามีจอบมีเสียมก็มาช่วยกันบูรณะ เสร็จแล้วทําให้มันสะอาดแล้วก็กลับบ้าน แล้วเราก็ดูแลรักษาอย่างนั้น เวลาเป็นธรรมนะ การก่อการสร้างในฝ่ายกรรมฐานที่เป็นธรรมมันไม่เดือดร้อน ไม่กวนบ้านไม่กวนเมือง ไม่ชักหน้าชักหลัง ไม่ทําให้โลกวุ่นวาย ไม่เบียดเบียนใครทั้งสิ้น

เวลาถ้ามันเป็นจริงนะ ห้ามเทศน์ ห้ามให้หวย ห้ามก่อสร้าง เพราะต้องการเอาพระ เวลาจะเอาพระๆ เวลาพระที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริงขึ้นมาได้ เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านชมเศรษฐีธรรมๆ ไง เศรษฐีธรรมเพราะอะไร เพราะท่านปฏิบัติของท่านตามความเป็นจริงของท่าน เอาจริงเอาจังขึ้นมาในการประพฤติปฏิบัตินั้น

ในการประพฤติปฏิบัตินั้น เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญาถ้ามันเกิดขึ้นมันเกิดมรรคเกิดผล เวลาเกิดมรรคเกิดผลนะ เวลาภาวนาขึ้นมาแล้ว มันมีความสุขความสงบในหัวใจดวงนั้น ถ้ามีความสุขความสงบในหัวใจดวงนั้น มันเป็นผลของความเพียรชอบ ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะในการประพฤติปฏิบัตินั้น ถ้าความเพียรในการประพฤติปฏิบัตินั้นเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมาเป็นของจริง

พระอรหันต์ในสมัยกึ่งกลางพระพุทธศาสนานี่ก็มีมากมายพอสมควร โดยการอบรมบ่มเพาะในการคุ้มครองดูแลมาจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น นี่ข้อเท็จจริง

แต่หลวงปู่มั่นท่านพยากรณ์ไว้ตั้งแต่ต้นแล้ว “ต่อไปมันจะมีผู้แซงหน้าแซงหลังไง ผู้ที่เดินตามมาก็มี ผู้ที่เดินตามมาคือผู้ที่ลงในธรรมและวินัย ลงในธรรมและวินัยถ้าจิตใจที่เป็นธรรม”

ศีล ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่ออยู่ด้วยกัน ธรรม ธรรมรู้ได้ต่อเมื่อแสดงธรรม ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตตมํ มันเป็นธรรมจริงหรือเปล่า ธรรมของใคร นี่ไง ถ้ามันลงในศีลในธรรมจะเดินตามร่องรอยของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ไม่แซงหน้าแซงหลัง เดินตามร่องตามรอยมันเคารพมันบูชาไง หลวงตาพระมหาบัว หลวงปู่ลี เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ “หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมเรามาๆ” มันซาบซึ้งบุญคุณอันนั้นนะ เวลาผู้ทํางานๆ เวลาที่คิดงานทํางาน ถ้ามันตันคิดงานแล้วคิดไม่ออกมันพยายามแสวงหาคนชี้แนะคนชี้บอก นี้คิดงานนะ

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะแสวงหา เราพยายามจะหาหัวใจของตน เราแสวงหาหัวใจของตน แต่ทําไมมันหาไม่เจอล่ะ มันหาไม่เจอเพราะมันมีกิเลส มันปลิ้นมันปล้อนในหัวใจไง กิเลสในหัวใจมันปลิ้นมันปล้อน มันหลอกมันลวง กิเลสเจ้าวัฏจักร สัตว์โลกอยู่ในอํานาจของมันทั้งหมดทั้งสิ้น

แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาประพฤติปฏิบัติจะพ้นจากนํ้ามือของมันไป ในพระไตรปิฎกนะ พญามารมันครํ่าครวญเลย “เจ้าชายสิทธัตถะจะพ้นจากมือเราไปๆ” ครํ่าครวญคอตกเสียใจมาก แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์แรกที่จะพ้นจากพญามาร ครํ่าครวญนะ เวลาลูกมาเห็นเข้าไง ลูกของพญามาร เห็นไหม ความโลภ ความโกรธ ความหลง นางตัณหา นางอรดี “ไม่ต้องกลัว พ่อ! เดี๋ยวหนูจะจัดการเอง”

เป็นไปไม่ได้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตังสญาณ เห็นไหม สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติมานี่สมุจเฉทปหาน เห็นไหม มรรคญาณนี่สิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้นมาในหัวใจขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันชําระล้างจบสิ้นไปแล้ว

เวลากิเลสในหัวใจของสัตว์โลกๆ มันร้ายนักๆ ถ้ามันร้ายนัก ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริงขึ้นมาต้องมีอํานาจวาสนา มีอํานาจวาสนา เห็นไหม ถ้ามีอํานาจวาสนามันก็มีสัจจะ ๑. มีสัจจะ มีสัจจะมีกตัญญู มีการรู้คุณ ถ้ามันเป็นธรรม ถ้ามีนิสัยพื้นฐานเป็นแบบนี้ เวลาจะประพฤติปฏิบัตินะ มันมีโอกาส

เวลามีโอกาสขึ้นมา เห็นไหม เวลาหลวงปู่มั่นท่านพยากรณ์ไว้เลย ผู้ที่เดินตามมา ผู้ที่เดินตามเคารพบูชาครูบาอาจารย์ การเคารพบูชาครูบาอาจารย์ จิตใจมันอ่อนน้อมถ่อมตน มันประพฤติปฏิบัติมันมีโอกาสได้มากเลย มันไม่กะล่อน มันไม่ปลิ้นปล้อน มันไม่โกหกมดเท็จไง

คนผู้ใดนี่ศีล ๕ พูดจายังโกหกมดเท็จ ปฏิบัติจริง หรือไม่จริง ได้หรือไม่ได้ แสดงธรรมแล้วนะ นั่นแหละโกหกมดเท็จ ผู้ที่โกหกมดเท็จจะไม่ทําความชั่วอย่างอื่นต่อๆ ไปไม่มีเลย ไม่มี! มันแซงหน้าแซงหลังๆ

แต่ถ้าเป็นความจริง ผู้ที่เดินตาม เดินตามมา ครูบาอาจารย์ของเราบารมีท่านยิ่งใหญ่ ถ้าบารมีท่านไม่ยิ่งใหญ่ท่านไม่สามารถพยายามฝึกฝนใจของท่านเอง พยายามฝึกฝนใจของท่านเองนะ

กิเลสมันกะล่อน มันปลิ้นมันปล้อน มันพลิกมันแพลงในหัวใจนี่ร้ายนัก ก็กิเลสมันเป็นเรา ดูเราสิ ตื่นเช้ามาเราอยากจะทําอะไรบ้าง กิเลสเรามันเรียกร้องอะไรบ้าง แล้วมันเป็นเรา เวลาเราอยู่ทางโลก เวลาเขาตื่นมาเขาอยากมีสุขภาพจิตดี เขาอยาก เขาคิดของเขาไปหมดล่ะ กิเลสมันเป็นเรา แล้วกิเลสมันเป็นเรา แล้วจะหามันอย่างไร กิเลสมันเป็นเรา ก็เราคิดอย่างนั้น

แต่เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา กิเลสมันก็เป็นเราเหมือนกัน กิเลสมันเป็นเราเหมือนกัน แล้วจะค้นหามันอย่างไร?

เวลาในการศึกษา ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ เวลาปริยัติขึ้นมา นี่ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๙ ประโยค ๑๐ ประโยค ศึกษานั่นแหละ ศึกษาก็มันเป็นเราไง ศึกษาโดยกิเลสไง เพราะศึกษาจบแล้วเข้าใจธรรมะนะ แต่กิเลสไม่เห็นมัน รู้มันไม่ได้ เห็นมันไม่ได้ ไม่มีสิทธิ์เห็นกิเลสของตน แต่ศึกษาเรื่องกิเลสนะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม เวลาเป็นพระโสดาบันนี่ชําระล้าง สมุจเฉทปหาน ฆ่า ทําลายสังโยชน์ ๓ เวลาประพฤติปฏิบัติต่อเนื่องไปทําลายสังโยชน์ ทําลายกามราคะปฏิฆะอ่อนลง เวลาศึกษาต่อเนื่องไป เห็นไหม ปฏิฆะ กามราคะขาด เวลาประพฤติปฏิบัติต่อเนื่องไป รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา ขาดหมดเลย

อยู่ที่ไหนล่ะ? อยู่ในพระไตรปิฎก แล้วก็เชื่อมาก “มันหมดยุคแล้วมั้ง มันไม่น่าจะทําได้หรอก ยิ่งสมัยปัจจุบันนี้คนจะมีความสามารถขนาดนั้นมันคงไม่มี” นี่ศึกษาเรื่องกิเลสนะ ศึกษาธรรมะนะ นี่ปริยัติ

เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านมีอํานาจวาสนาขึ้นมา เวลาคนมีอํานาจวาสนามันมีอุดมการณ์ มันมีความมุมานะ มันมีความตั้งใจของเขา แล้วตั้งใจของเขา เชื่อมั่นในตนเองมาก พอเชื่อมั่นในตนเองมากนะ พยายามฝึกฝนของตน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติทุกข์ยากมาก คําว่า “ทุกข์ยากมาก” ไง เริ่มต้นจากการปฏิบัติมันก็ปฏิบัติจากปุถุชนเรานี่แหละ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ คนเกิดทั้งสิ้นมีอวิชชาทั้งหมด ไม่มีกิเลสไม่มีการมาเกิดหรอก

ไอ้ที่ว่าไม่มีกิเลสแล้วมาเกิด มันเป็นไปไม่ได้หรอก พูดผิดพูดถูกขนาดนี้นะ คนยังเชื่อก็แปลกมากนะ “ไม่มีกิเลสแต่มาเกิด เกิดมาสร้างบารมี” เอ้อ! ก็มีคนเชื่อ เอ้อ! แปลก ถามพวกศึกษาจบ ๙ ประโยคว่า “มันเป็นไปได้ไหม ในปริยัติในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันเป็นไปได้ไหม” นี่ทางวิชาการมันก็เป็นไปไม่ได้อยู่แล้ว มันเป็นไปไม่ได้ เหมือนคนวิเศษเป็นอยู่คนหนึ่ง แต่นี่ไง คนเกิดมามีอวิชชาทั้งสิ้น มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งสิ้น

พอมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งสิ้น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านออกประพฤติปฏิบัติ ท่านก็ออกประพฤติปฏิบัติโดยความเป็นปุถุชนนั่นแหละ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ๆ พระโพธิสัตว์ก็ปุถุชน พระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์มีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน ถ้าได้สร้างมากขึ้นมาความเป็นพระโพธิสัตว์นั้นจะเข้าฌานสมาบัติได้ง่ายขึ้น แล้วจะเที่ยงตรงมากขึ้น แต่ถ้าเริ่มต้นจากพระโพธิสัตว์ที่บารมียังไม่ถึงระดับสูง การเข้าฌานสมาบัติก็ยากหน่อยหนึ่ง แล้วสิ่งที่พยากรณ์นั้นมันก็คลาดเคลื่อนได้มากกว่า

นี่พูดถึงว่า ความเป็นพระโพธิสัตว์ แล้วเวลาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันก็เป็นปุถุชน ปุถุชนคนหนามันก็จับต้องอะไร มันจะค้นหาจิตตรงไหน มันจะทําอย่างไรให้มันเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา เวลาอยากบวชก็อยากบวช ก็ด้วยอํานาจวาสนาทําให้อยากบวช พอบวชมาแล้ว บวชมาเป็นพระ หลวงปู่เสาร์ท่านก็พาออกวิเวก ออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา พรรษาหนึ่ง พรรษาสอง ต่อสู้กับกิเลสในใจของตนๆ ทําความสงบได้หรือไม่ได้ ถ้าทําความสงบได้มันก็มีความสุขของเรา ถ้าทําความสุขของเราได้ เห็นไหม ถ้าจิตมันสงบระงับ เออ! หัวใจของเรา กิเลสมันสงบตัวลงถึงทําสัมมาสมาธิได้ ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ปัญญา กิเลสมันปลิ้นมันปล้อน มันหลอกมันลวง มันป้อนให้เยอะแยะไปหมดล่ะ

นี่พูดถึงว่าปัญญาๆ ไง ถ้ามันปัญญา ปัญญาอะไร?

ปัญญามันสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน มันมีสมถ-กรรมฐานของท่าน พอมีสมถกรรมฐานจิตมันตั้งมั่นแล้ว ตั้งมั่นแล้วได้อะไร? เข้าสมาธิ ออกจากสมาธิแล้วจิตเป็นอย่างไร? จิตมันดีขึ้นหรือจิตมันเสื่อมไป? แล้วจิตถ้ามันดีขึ้น มันดีขึ้นอย่างไร? แล้วมันตั้งมั่น มันตั้งอยู่อย่างไร? แล้วตั้งอยู่อย่างไรแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาอย่างไร?

ถ้าวิปัสสนาขึ้นมาแล้ว เวลาวิปัสสนาไปแล้วกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ความทุกข์ความยาก ความยึดมั่นถือมั่นในใจมันจางคลายลงบ้างหรือไม่ ถ้ามันจางคลายลงมา เห็นไหม มันมาถูกทางหรือไม่ถูกทาง เนี่ยแสวงหาค้นคว้ามานะ เวลาประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมาๆ ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมาด้วยความเป็นจริงของท่าน ความจริงของท่านท่านถึงรู้ถึงเห็นไง

เวลาถึงรู้ถึงเห็น ท่านถึงเห็นว่า “จิตแก้ยากนะๆ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติให้ปฏิบัติมา ผู้เฒ่าจะแก้ๆ” ถ้าผู้เฒ่าจะแก้ ผู้เฒ่าก็ซื่อสัตย์ เวลาเข้าไปอบรมบ่มเพาะ เวลามีความสงสัยมีอะไรขึ้นไปกราบเรียนท่าน ท่านก็จะบอกวิธีการบอกให้ บอกให้ๆ แล้วให้เราทําตาม แต่กิเลสเป็นเรา “อู้ย! ฉันปฏิบัติมาถูกต้องแล้ว ถูกต้องชอบธรรมทั้งนั้น” เดี๋ยวมันเสื่อมหมดล่ะ แล้วมันเสื่อมหมดแล้ว ค่อยมาเจ็บชํ้านํ้าใจทีหลัง เชื่อท่านตั้งแต่ต้นก็ดี ไม่เชื่อท่านเอง

ถ้ามันเจริญแล้วเสื่อมมันยืนยันกับผู้ที่ปฏิบัตินั้น คนเราถ้ามีความสุขมันก็เป็นความสุขของคนคนนั้น เวลาจิตมันเสื่อมไปแล้วมันร้อนอย่างกับไฟ เวลาร้อนอย่างกับไฟ เวลามันร้อนแล้วมันอยู่ที่ไหนมันก็อยู่ไม่ได้ เวลามันทุกข์มันยากขึ้นมา แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านคุ้มครองดูแล เวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ ท่านจะบอก “เป่ากระหม่อมเรามาๆ” ก็คอยคุ้มครองคอยดูแล ผิดขนาดไหนก็รั้งไว้ ดูแลรักษาไว้ แล้วถ้ามันออกได้ มันพิจารณาได้ มันก็จะก้าวหน้าไป ถ้าออกไม่ได้ ออกไม่ได้ก็ไม่ให้มันถอย ไม่ให้มันตํ่าลงไปกว่านี้ไง

นี่คุ้มครองดูแลมาๆ ถ้ามันเป็นจริง แล้วท่านรู้ท่านเห็นหมดล่ะ ผู้ที่เดินตามมามันก็มี เดินตามมาเป็นร่องเป็นรอย ผู้ที่เป็นธรรม แต่มันมีน้อย ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลังมันเยอะ แซงหน้าแซงหลังมันแซงไปหมด มันแซงหน้าและแซงหลังมันเลยไม่รู้จักตัวเอง ไม่เห็นกิเลสของตัวเอง แล้วแสดงธรรมนะ ไม่รู้ธรรมะของใคร เพราะมันแสดงธรรม ถ้ามันไม่ใช่ความจริง มันจะเข้าสู่ความจริงไม่ได้

หลวงตาพระมหาบัวท่านพูดนะ “ไม่รู้ถามไม่ได้นะ ไม่รู้ถามไม่ได้” เพราะมันพูดถึงกิเลสที่มันอยู่ในใจของตน มันยังพูดไม่ถูกเลย แล้วมันจะตอบได้อย่างไร ไม่รู้ถามไม่ได้ คําถามผิดตั้งแต่เอ็งพูดแล้ว แล้วเวลาตอบ ไปไหนมาสามวาสองศอก เพราะอะไร เพราะมันไม่รู้! เพราะอะไร เพราะมันแซงหน้าแซงหลังไง มันแซงกิเลสไป มันถึงไม่เห็นกิเลสไง

ครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ เวลาจิตสงบแล้วๆ พยายามค้นคว้า การประพฤติปฏิบัติมันมีหนักมีเบา เวลาหนักควรหนัก คําว่า “หนักควรหนัก” คือ จิตที่มันฟุ้งซ่าน จิตที่มันทุกข์มันยาก เราจะต้องเข้มข้นกับมัน เวลาจะหนักนะ เราจะสร้างคุณงามความดีของเรา เราไม่ได้ประชดประชันใครทั้งสิ้น เราไม่ได้ทําลายใครทั้งสิ้น เราแสวงหาไง กิเลสเป็นเราๆ เราจะแสวงหา เพราะกิเลสเป็นเรา เราถึงไม่รู้จักมัน แล้วไม่เห็นมัน แล้วแก่นของกิเลส กิเลสมันพลิกมันแพลง มันปลิ้นมันปล้อน

แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรอดพ้นจากมือมารเป็นพระองค์แรก มันยังดิ้นรนเรียกร้องขนาดนั้น แล้วปุถุชนอย่างพวกเรา ปุถุชนอย่างผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ กิเลสมันไม่หลอกไม่ล่อ ไม่กะล่อนไม่ปลิ้นปล้อน มันเป็นไปไม่ได้ แล้วมันหลอกมันล่อ มันปลิ้นมันปล้อน มันก็เป็นนิสัยเป็นสันดานของกิเลส

กิเลสนั้นหน้าที่ของมันคือการทําลายผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ผู้ที่จะพ้นจากมือมันไป

เวลามันกะล่อนมันปลิ้นมันปล้อนมันเป็นกิเลสมันเป็นชั้นเชิงของมัน มันกะล่อนมันปลิ้นมันปล้อนบนหัวใจของเรา พอมันกะล่อนมันปลิ้นมันปล้อนบนหัวใจของเรา เราดันไปเชื่อมัน เพราะมันเป็นเรา ดันไปเชื่อมัน แล้วศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ผู้ที่ศึกษา ศึกษามาโดยปริยัติ ศึกษาโดยกิเลส ศึกษานั้นคือธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่จริงๆ มันก็ไม่เชื่อ มันไม่เชื่อว่ามรรคผลมีจริงนะ

“โธ่! ถ้ามรรคผลมีจริง มีจริงตรงไหน?”

มีจริงตรงที่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติได้ตามความเป็นจริง องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านเอง กิเลสเป็นเราๆ เราเป็นกิเลส มันไม่รู้ไม่เห็นขึ้นมา ท่านก็ประพฤติปฏิบัติของท่าน จนจิตสงบขึ้นมาแล้วก็ขุดคุ้ยค้นคว้าหาจนเจอกิเลสของตน แล้วพิจารณากิเลสของตนเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มรรค ๔ ผล ๔ บุคคล ๔ คู่ จนถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ไป ถึงที่สุดแห่งทุกข์ไปแล้วมันพิสูจน์กันได้ในพระไตรปิฎกไง และในพระไตรปิฎกมันเป็นข้อเท็จจริงอยู่แล้ว แล้วปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริงขึ้นมา มันมหัศจรรย์

เวลาปฏิบัตินะ เวลาล้มลุกคลุกคลานนี่ล้มลุกคลุกคลานมาก แต่เวลามันประพฤติปฏิบัติจนได้นํ้าได้เนื้อ ประพฤติปฏิบัติไปจนเป็นสัจจะเป็นความจริงในใจแล้ว สัจธรรมมันกังวานกลางหัวใจนะ ธรรมะมันแสดงกลางหัวใจ มันมหัศจรรย์กว่าในตํารามากมาย ในตํารามันเป็นในตํารา ตํารานี้เป็นธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นศาสดาของเรา แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมามันเกิดจากสัจจะความจริงของเราขึ้นมา มันกังวานกลางหัวใจ มันมหัศจรรย์ มหัศจรรย์ตรงไหน

จิตที่มันดื้อมันด้านทําความสงบไม่เป็นก็ทําไม่ได้ เวลาจิตที่มันจะทําความสงบขึ้นมาทําไม่เป็นขึ้นมา มันไม่มีที่ยึดที่เหนี่ยวขึ้นมาก็มีวัตร ข้อวัตรปฏิบัติไว้ให้เป็นธรรมทายาท เพราะเราก็เคยทุกข์เคยยากอย่างนั้นมาก่อน เวลาเราประพฤติปฏิบัติมาจนจิตมันสงบระงับแล้วมีหนักมีเบาขึ้นมา เวลายกขึ้นสู่วิปัสสนา เห็นไหม เวลายกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง นี่เห็นกิเลส เพราะมันเห็นกิเลสไง

กิเลสนะ กิเลสเป็นฟาร์มกิเลสเลย กิเลสเป็นเหมือนฟาร์มเลย มันยิ่งมันใหญ่ มันมากมายมหาศาล แต่ไม่เคยเห็น ไม่รู้จัก เพราะไม่เคยเห็นไม่รู้จักไง กิเลสฟาร์มนะ ฟาร์มกิเลส แล้วฟาร์มอะไรล่ะ จะเป็นฟาร์มไก่ จะเป็นฟาร์มวัว ฟาร์มโค ฟาร์มอะไร จะเป็นฟาร์มปิดหรือฟาร์มเปิด ฟาร์มกิเลสมันมีลูกมีหลาน มีพ่อมีแม่ มีปู่มีย่า มีตามียาย มากมายมหาศาล เพราะอะไร

เพราะเวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาทําลายหลานนี่โสดาบัน สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพต-ปรามาสไง เวลาทําลายไปแล้วนี่หลานของมัน แล้วลูกของมัน กามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง เวลาความโลภ ความโกรธ ความหลง นางตัณหา นางอรดี ความโกรธ ความโลภ ความหลง เวลาชําระล้างทําลายมันแล้ว มันเจอวัฏจักรไง เจ้าวัฏจักร รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา ถ้าจับต้องมันได้เห็นมันได้ เวลาใช้มรรคญาณทําลายอวิชชา ถ้าเป็นความจริงนี่ครอบครัวของมาร

เวลาครอบครัวของมาร ถ้ามันไม่รู้ไม่เห็นของมัน กิเลสฟาร์ม กิเลสฟาร์มมันเลยเป็นฟาร์มยิ่งใหญ่ มันครอบงํา มันปลิ้นปล้อน มันหลอกมันลวง แล้วกิเลสเป็นเรา ฟาร์มทั้งฟาร์มอยู่ในใจของเราแต่ไม่เห็น แซงหน้าแซงหลัง มันแซงไปหมดเลย มันเลยไม่เห็น

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง แล้วท่านเห็น ท่านรู้ ทั้งรู้ทั้งเห็น แล้วประพฤติปฏิบัติจนตามความเป็นจริง ชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปมันเป็นธรรม มันไม่มีมารยาไม่มีสาไถย ชีวิตนี้มอบถวายได้เลย เวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ นี่ไง เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านจะไปหาหลวงปู่มั่น เขารํ่าลือกันว่าดุมากๆ ท่านตั้งปฏิญาณเลย “พระอรหันต์จะทําร้ายใคร จะกลั่นแกล้งใคร จะใส่ไคล้ใคร ทําให้คนเสียหาย เป็นไปไม่ได้ๆ”

ท่านตั้งปฏิญาณเลยนะ “เราต้องไปหาหลวงปู่มั่น” ยิ่งดุ ยิ่งว่าดุ ยิ่งขับไล่ไสส่ง ต้องไปหาหลวงปู่มั่น แล้วเวลาไปก็เจอจริงๆ “มหามาหาอะไร ท่านมาหาอะไรล่ะ” เพราะอะไร

เพราะสิ่งที่ไปหาคือเจตนาที่ดีงาม แต่สิ่งที่ไปหาๆ ก็ไปหานิพพาน นี่ไง ศึกษาจนจบ ๓ ประโยคนะ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจบหมด แต่ศึกษาก็คือศึกษาไง ศึกษาโดยกิเลสไง ศึกษาโดยความเชื่อไง แต่กิเลสในหัวใจจริงหรือเปล่าวะ จริงหรือเปล่า แล้วจะปฏิบัติๆ นี่ขนาดว่าคนตั้งใจจริงๆ นะ เวลาไปเจอก็ไปเจอของจริงทั้งสิ้น ไปเจอของจริง

แต่ท่านบอก “เจอของจริงแต่มันเป็นบวกหมดเลย เพราะท่านพูดถูกต้องชอบธรรมทั้งสิ้น ท่านพูดถูกต้องชอบธรรมทั้งสิ้นเพราะท่านเป็นพระอรหันต์”

แต่ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลัง เวลาประพฤติปฏิบัติไปแล้ว“ก็วางหมดแล้ว เราวางแล้ว ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม พอมันเป็นธรรมมันก็มีความสุข เราไม่ต้องขวนขวาย ไม่ต้องดิ้นรน ไม่ต้องเรียกร้อง”

กิเลสฟาร์ม มันมีฟาร์มเลยนะอยู่ในหัวใจ ยังไม่ต้องเรียกร้อง ไม่ต้องดิ้นรนด้วยนะ ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลังน่ะ มันไม่มีหลักการใดๆ ทั้งสิ้น มีหลักการเดียวเท่านั้น สอพลอโลก โลกเป็นใหญ่ ถ้าจะปฏิบัติก็ยกย่องยกยอปอปั้น ยกยอปอปั้นมันก็ได้ยกยอปอปั้นไง แล้วมันได้อะไร แซงหน้าแซงหลังแซงจากธรรมะออกไปสู่โลก นี่ไงกิเลสฟาร์ม กิเลสฟาร์มนะ

ถ้าฟาร์มไก่ ฟาร์มไก่มันก็มีลูกไก่ แล้วจะเลี้ยงไก่เนื้อหรือจะเลี้ยงไก่ไข่ ถ้าเลี้ยงไก่แล้วมันจะมีอาหารไก่ นี่ไงไม่ต้องดิ้นรนไม่ต้องขวนขวาย ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิมก็ขี้ไก่ไง ขี้ไก่นี่นะ เป็นปุ๋ยนะ เป็นประโยชน์นะ

นี่กิเลสฟาร์ม เพราะกิเลสฟาร์มแล้วมันไม่เป็นประโยชน์กับใครทั้งสิ้น ไม่เป็นประโยชน์กับผู้แซงหน้าแซงหลังแล้วแสดงธรรม ไม่เป็นประโยชน์กับผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเพราะกิเลสเป็นเรา เราเป็นกิเลส มันชอบอยู่แล้ว ไอ้ที่ยกยอปอปั้นนี่ชอบอยู่แล้ว แล้วอยากจะปฏิบัติด้วย แล้วพอปฏิบัติแล้วมีคนมายกยอปอปั้นนะ “โอ๊ย! ปฏิบัติแล้วมีความสุขมาก” เขายอกิเลส เขายอกิเลสไว้ ปฏิบัติเพื่อบูชากิเลสไง

หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า “ต่อไปข้างหน้า ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลังมันจะมาก แซงหน้าแซงหลังไง ท่านพยากรณ์ไว้แล้ว ต่อไปวัดป่าจะเป็นวัดบ้าน วัดบ้านจะกลายเป็นวัดบ้า วัดป่าจะไปเป็นวัดบ้าน”

วัดป่า เห็นไหม เขาต้องการความสงบความสงัด เขาต้องการที่วิเวก สัปปายะ ๔ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบา-อาจารย์ของเราท่านไม่ยึดติดในที่วัดใดทั้งสิ้น ท่านอยู่ในป่าในเขาท่านอยู่เพราะสมัยนั้นมันเป็นสัปปายะ มันเป็นความอุดมสมบูรณ์ของป่าของเขา ประชากรก็ยังน้อย การจับทํามาหากินเขาก็ไม่รุกที่ที่มากมายมหาศาล

สงครามแต่โบราณมา เขาแย่งชิงประชาชน เพราะอะไร เพราะที่ดินว่างเปล่ามากมายมหาศาล แต่ไม่มีใครทํามาหากินถึงเขาทํามาหากินขึ้นมาเขาก็ทํามาหากินด้วยความยากลําบาก เพราะ เพราะไข้ป่ามันมาก แล้วเขาก็ไม่กล้าดําเนินการ

กองทัพธรรม กองทัพธรรมของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นนี่แหละเป็นหลักคํ้าประกันกับการดํารงชีวิตของเขา กับการทํามาหากินของเขา นี่พูดถึงในทางสังคมนะ

แล้วถ้าในทางธรรม ทางธรรมล่ะ ถ้าทางธรรม ทางธรรมถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริง เวลาการประพฤติปฏิบัติ “เราวางหมดแล้ว” วางก็สัญญาเรานึกให้วาง “ถ้ามันวางแล้วมันก็มีความสุขความสงบ” ก็สงบสิ ก็ยกย่องตัวเองว่า “นี่เป็นนักปฏิบัติธรรม ปฏิบัติธรรมแล้วปฏิบัติธรรมก็มีความสุข มีความสุข” ความสุขก็สังคมยกยอปอปั้นไง

ถ้าเป็นการเดินตามนะ ผู้เดินตามมาก็มี ผู้เดินตามมาก็มี เห็นไหม ถ้ากิเลสเป็นเรา เราทําเพื่อบูชากิเลสของตน แล้วมันก็ได้สิ่งที่ความเป็นสังคมโลก จะบอกว่ามันไม่ได้สิ่งใดเลย มันก็ปฏิบัติ ปฏิบัติ เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ไง “อานนท์ เธอบอกบริษัท ๔ นะ ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย”

การทําบุญทํากุศลนี่มันเป็นอามิสบูชา ในการประพฤติปฏิบัติมันเป็นการปฏิบัติบูชา แต่การปฏิบัติบูชามันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของคนไง อํานาจวาสนาของคน อยากต้องการความสะดวก อยากต้องการความสบาย อยากต้องการครูบาอาจารย์ที่ยกย่องสรรเสริญ อยากต้องการความเป็นมิตรเป็นสหาย

แต่เวลาหลวงตาพระมหาบัวไง ข่าวรํ่าลือว่า “หลวงปู่มั่นไล่ออกหมดล่ะ ผิดไล่ออกเลยล่ะ แล้วมันน่ากลัวมาก” เวลาท่านได้ยินนะ “มันเป็นไปไม่ได้ที่พระอรหันต์จะติฉินนินทา หรือกลั่นแกล้งลูกศิษย์ลูกหา มันเป็นไปไม่ได้ เราจะต้องขึ้นไปหาท่านเดี๋ยวนี้” เก็บบริขารไปเลย นี่ไงเวลาไปแล้ว ท่านดุกิเลสไง

เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านเทศนาว่าการนะ เวลาท่านเปรี้ยงๆ ท่านบอกว่า “เราไม่ได้ว่าใครนะ เราว่ากิเลสคนฝั่งนู้นนู่น” เพราะอะไร เพราะกิเลสมันต่อมันต้าน “โฮ้! อุตส่าห์ขวนขวายมากราบครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์มีแต่ด่า! ด่า! ด่าอย่างเดียว”

เขาไม่ได้ด่ามึง เขาด่ากิเลส ด่ากิเลสคือความเห็นแก่ตัว คือความไม่เอาไหน คือการกระทําชีวิตเรายํ่าแย่ ถ้าชีวิตของเรา เราไม่มีสติปัญญา เราไม่ครํ่าครวญของเรา มันไม่เข้าถึงกิเลสไง เราถนอม เรารักษา เรายกยอ เราปอปั้นให้กิเลสมันขี่หัว ขี่หัวนักปฏิบัติอยู่กันอย่างนี้ แล้วมันว่าสิ่งนี้มันเป็นธรรม เป็นธรรมก็นี่ไงก็มันชอบไง ก็มันชอบ เพราะกิเลสเป็นเรา ไม่รู้ไม่เห็นอะไรทั้งสิ้นนะ มันสังเวช มันสังเวชถึงคําพยากรณ์ของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น

ต่อไปข้างหน้า อนาคตข้างหน้า มันจะมีผู้แซงหน้าแซงหลัง แล้วผู้ที่แซงหน้าแซงหลัง เห็นไหม แซงหน้าแล้วมันเบียดเสียดไง สิ่งใดที่ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติท่านทําไว้ที่ดีแล้ว ทําไมไม่ส่งเสริม ไม่มีการกระทําต่อไป ทําไมจะต้อง... นี่สิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านทําไว้นี่เป็นข้อวัตรปฏิบัติ สิ่งนั้นมันสมควรต่อความเป็นอยู่ของพระกรรมฐาน

สิ่งที่เราทํา เราทํามันเป็นเรื่องโลกๆ ทั้งสิ้น ถ้าสิ่งที่เป็นเรื่องโลกๆ ทั้งสิ้นทําไปทําไม สิ่งที่ทําไป ทําไป แล้วก็ทําไปโดยถ้าเป็นมุมมองที่ดีงาม เขาบอกว่า ทําไปโดยที่ไม่รู้เท่าถึงการณ์ ทําไปโดยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ การณ์ไหน! การณ์จะเอานั่นแหละ เพราะนี่ไงกิเลสฟาร์ม มันไม่เห็นกิเลสของตนไง

ถ้ามันเป็นธรรม ถ้ามันเป็นธรรมมันทําอย่างนั้นได้ไหม ถ้ามันเป็นธรรมเพราะอะไร เพราะสิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านทํามา เพราะอะไร เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสิ้นกิเลสมา ครูบา-อาจารย์ที่ท่านสิ้นกิเลส สิ้นกิเลสเพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมมา การเป่ากระหม่อมมา ศีล สมาธิ ปัญญา

ในการประพฤติปฏิบัติมันเกี่ยวอะไรกับเรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ มันไว้กับโลกนี้ เราก็มากับโลก คนเกิดจากพ่อจากแม่ก็เกิดจากโลกทั้งสิ้น เพราะเราเห็นภัยในวัฏสงสาร เห็นว่าโลกนี่มันเป็นที่คลุกเคล้าเป็นที่คุ้นชินไง สิ่งที่มันสร้างเวรสร้างกรรมนี่ไง

เราก็ละจากโลกนี้มาเป็นพระ ถ้าบวช บวชมาเป็นพระแล้ว ถ้าเป็นพระ เห็นไหม เราเคารพบูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราบวชมาแล้ว เราศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเป็นพระ เราเป็นลูกศิษย์กรรมฐาน ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เห็นไหม ลูกศิษย์กรรมฐานเขาทํากันอย่างไร นี่ไง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านถึงให้มีข้อวัตรปฏิบัติไง ผู้ที่เดินตามมา ผู้ที่เดินตามเดินตามด้วยความเคารพด้วยความบูชามันจะมีสัจจะ มีสัจจะขึ้นมา เห็นไหม

หลวงตาท่านพูดเลย “เทศบาล ๑ เทศบาล ๒ ธรรมะมันไม่เกิดหรอก ธรรมะไม่เกิดบนกระดูกหมู บนไก่งวง บนสิ่งที่มันเป็นอาหารที่อุดมสมบูรณ์ ธรรมะไม่เกิดล่ะ” กิเลสเป็นเรา มันชอบ ที่นี่บรรยากาศดีมาก แหม! กระดูกหมูรสมันกลมกล่อม ภาวนายอดเยี่ยม โอ้โฮ! ไก่งวงนี่นะ แหม! มันสุดยอดเลย ภาวนาจะสิ้นกิเลสได้เลย ขอ ๒ ตัว

ธรรมะไม่เกิดในเทศบาล ๑ เทศบาล ๒ ไม่เกิดบนกระดูกหมู กระดูกวัว ไม่เกิดแน่นอน มันเกิดในที่อัตคัดขัดสน อัตคัดเพราะอะไร เพราะกิเลสมันโดนขีดวง กิเลสมันต้องการความสะดวก ต้องการความสบาย กิเลสมันต้องการให้การประพฤติปฏิบัติของเราอยู่ในอํานาจของมัน อยู่ในการคุ้มครองของกิเลส กิเลสอนุญาตให้ทําได้แค่นี้ไง

พอทําได้แค่นี้ กิเลสก็สมประโยชน์ของกิเลส ไอ้คนที่ประพฤติปฏิบัติพอเป็นพิธีมันก็สมกับการปฏิบัติด้วยอํานาจวาสนาของตน มันไม่ต้องขวนขวาย ไม่ต้องดิ้นรน ไอ้พวกขวนขวายไอ้พวกดิ้นรนนั่นน่ะ นั่นน่ะพวกนั้นพวกขี้ทุกข์ขี้ยาก ไอ้เราบนกระดูกหมูอบนํ้าผึ้ง บนไก่งวงอบอย่างนี้ แหม! บรรยากาศสุดยอด แล้วภาวนานะมันเจริญพรๆ ยกยอปอปั้น

กรรมฐานเป็นอย่างนี้หรือ? กรรมฐานมาถึงยุคนี้แล้วใช่ไหม? กรรมฐานน่ะ

ถ้ากรรมฐานมันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมามันอยู่ที่วาสนานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เคยติฉินนินทาเรื่องศรัทธาไทย เรื่องศรัทธาของชาวพุทธ ศรัทธาของชาวพุทธนะ พระเจ้า-ปเสนทิโกศล น้องสาวหรือพี่สาวเสียชีวิต ถวายสมบัตินะ สมบัติของกษัตริย์ถวายพระมากมายมหาศาล

เวลาพระสีวลีมีลาภอันดับ ๑ อันดับสูงสุดของชาวพุทธ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคยติเตียนอะไรบ้าง เป็นไปไม่ได้ เพราะเป็นอํานาจวาสนาของเขา เขาทํามา

คนที่มันประสบความสําเร็จ คนที่มีบุญกุศลต่างๆ เขาทําของเขามา ถือศีลๆ ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๒๒๗ นี่ไง ใครมีศีลมีธรรมขึ้นมาของเขาได้ สร้างอํานาจวาสนาของเขามาได้ ฝังไว้ในพระพุทธศาสนา ได้ทําบุญกุศลของเขามา มันถึงมาเกิดเป็นมนุษย์ในปัจจุบันนี้เราทําสิ่งใดมันก็ประสบความสําเร็จ มันเป็นของจริง มันเป็นข้อเท็จจริง ใครไปปฏิเสธมัน ไม่มีใครปฏิเสธมัน มันเป็นความจริง

ถ้ามันเป็นความจริง เป็นข้อเท็จจริง มันก็คือความจริง ความจริงคือความสุจริต ได้มาโดยสุจริตโดยชอบธรรม ครูบา-อาจารย์ที่เป็นธรรมๆ ครูบาอาจารย์ที่มีวาสนา เห็นไหม ลูกศิษย์ลูกหามากมายมหาศาล แล้วสิ่งใดเขาทะนุถนอมครูบาอาจารย์ของเขา

แต่ถ้าไอ้พวกแซงหน้าแซงหลังมันไม่ใช่ มันกิเลสฟาร์ม กิเลสฟาร์มมันเป็นฟาร์มเลยนะ แต่ไม่เห็น ถ้าเห็นนะ เห็นเราต้องขีดวงเข้าไว้ นี่ที่เรามาประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี้ถ้ากิเลสไม่สงบตัวลงเป็นสมาธิไม่ได้ คนที่ทําสมาธิได้คือจิตสงบ กิเลสมันสงบตัวลง

เวลาปุถุชนคนหนานะ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร คนหนา รูป รส กลิ่น เสียง ไปยกยอปอปั้นเขาก็รูปรสกลิ่นเสียงทั้งสิ้น นี่รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลังมันเอาไปยกยอปอปั้นนักปฏิบัติ เอาลูกยอไปให้เขา นี่ไงคนหนา คนประพฤติปฏิบัติทําสมาธิยังไม่เป็น ถ้าทําสมาธิเป็นมันจะฝืนกับความเป็นจริงในใจได้อย่างไร

ถ้าความเป็นจริงในใจมันเป็น มันเป็นเพราะอะไร?

มันเป็นเพราะเรามีสติแล้วบริกรรมพุทโธๆๆ ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันจะเป็นสมาธิขึ้นมา แล้วมันเป็นสมาธิขึ้นมามันเป็นตรงไหน มันเป็นที่กลางหัวใจนั้น เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาขึ้นมานะ นั้นเป็นกิริยาในการประพฤติปฏิบัติ มันเป็นพิธีประพฤติปฏิบัติ มันเป็นวิธีการ มันเป็นพิธีประพฤติปฏิบัติ พิธีนั้นขึ้นมาเพื่อหาสัจจะหาความจริงในใจของตน

ถ้ามันหาสัจจะความจริงในใจของตน ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามา สงบระงับเข้ามาด้วยอะไร ด้วยสติ ด้วยคําบริกรรม ด้วยความเพียรชอบถูกต้องชอบธรรม มันไม่ใช่ ไม่ใช่ยกยอปอปั้น มันไม่ใช่บอก “อยู่เฉยๆ มันก็มาเอง อยู่เฉยๆ มันก็จะเป็นเอง อยู่เฉยๆ มันก็จะบรรลุธรรม” ถ้าบรรลุธรรม บรรลุธรรมเพราะธรรมมันมีอยู่แล้ว มันมีตรงไหน!

“ประภัสสร นี่จิตประภัสสะ ประภัสสรไง”

ประภัสสรนั่นน่ะอุปกิเลส นั่นล่ะกิเลสชัดๆ เลย แต่ไม่รู้ เอ้อ! แปลก ไม่รู้ ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลัง เพราะมันแซงไปมันถึงไม่เห็นกิเลส มันเลยเป็นกิเลสฟาร์มไง ฟาร์มที่มันเป็นฟาร์มคือมันซับมันซ้อน มันมากมายมหาศาล แต่ลัดไป ข้ามไปโดยไม่เห็น

ถ้าเห็นมันจะไม่พูดค้านกับความจริง แล้วอบรมบ่มเพาะวงกรรมฐานให้มันถูกต้องชอบธรรม ถ้าถูกต้องชอบธรรมเดินตามๆ มา เดินตามมาเพราะอะไร ไม่ต้องไปแข่งไปชิงกับหลวงปู่มั่นหรอก เพราะหลวงปู่มั่นท่านปรินิพพานไปแล้ว ไม่ต้องไปแข่งไปชิงกับครูบาอาจารย์ของเรา เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านนิพพานไปแล้ว ไม่มีคู่แข่งไง

เราทําให้มันถูกต้องชอบธรรมโดยการแสดงออกด้วยความเคารพ การเคารพมันเป็นการเคารพโดยความเป็นสุภาพบุรุษ แต่การแซงหน้าแซงหลังมันไม่ใช่สุภาพบุรุษ แล้วสิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านวางไว้ ท่านสร้างไว้ ท่านทําไว้น่ะ มันเป็นสิ่งน่าที่จะเคารพบูชา จะว่าเป็นตัวแทนท่านก็ได้ เป็นตัวแทนของผู้ที่ปรินิพพานไปแล้ว

อย่างเช่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ที่ท่านได้วางข้อวัตรปฏิบัติไว้ แล้วการวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ มันเป็นการพิสูจน์ว่าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันจะรู้เห็นเป็นทางเดียวกัน มันต้องเป็นในร่องเดียวกัน เพราะหลวงตาพระมหา-บัวท่านเคยเล่าให้ฟังว่า หลวงปู่มั่นเวลาท่านแก้ แล้วท่านเทศนาว่าการ ต้องเป็นอย่างนี้! ต้องเป็นอย่างนี้! ต้องเป็นอย่างนี้! ต้องอย่างเดียวเลย แล้วถ้าต้อง! ต้อง! ต้อง! ก็เดินตามไง ก็ถูกต้องไง ปฏิบัติโดยชอบไง

ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลังมันแซงฟาร์มมันไปเลยนะ เพราะมันไม่เห็นนะ ฟาร์มไก่ ฟาร์มหมู ฟาร์มวัวที่ใหญ่ๆ โอ้โฮ! มันใหญ่โตมากนะ แล้วกลิ่นนี่มันจะขจรขจายไปทั่วนะ ทําไมไม่เห็น แปลก! แปลกมาก ทําไมแซงหน้าแซงหลัง แซงฟาร์มนะ กิเลสฟาร์ม กิเลสฟาร์ม ฟาร์มกิเลสของตนแซงจนไม่ได้กลิ่นเลยหรือ แล้วไม่เห็นฟาร์มของตัวด้วยนะ ไม่เห็นกิเลสไง

แต่ถ้าผู้รู้ผู้เห็นนะ นี่แค่ทําความสงบของใจ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเน้นยํ้ามาก “ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน” ในการก่อสร้าง ในการทําสิ่งเทคโนโลยีต่างๆ เขาจะต้องมีศูนย์ความเที่ยง ระดับ ระดับนํ้า เห็นไหม ระดับที่ทําสิ่งใดต้องให้ได้ศูนย์ต้องสมบูรณ์ของมัน ทําความสงบของใจมันต้องเที่ยงตรง

สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน คือหัวใจ คือภพ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ภวาสวะ กิเลส นี่กิเลสหัวข้อกิเลสหนักๆ ๓ อวิชชาสวะ กิเลสสวะ ภวาสวะ ถ้ารวมกันมันก็เป็นภพเป็นชาติ ภพชาติเกิดจากหัวใจนี้ เพราะหัวใจนี้มันมีภพมีชาติ ภพคือสถานะ สิ่งที่ว่าเป็นนามธรรมๆ นี่สถานะความรับรู้ต่างๆ นี่แล้วมันเป็นนามธรรม ถ้าไม่ได้ทําความสงบของใจเข้ามามันจะไม่เข้าสู่สมถกรรมฐาน ฐานก็คือภพ ภพก็คือภวาสวะ ภพก็คือฐานปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิตคือจิตของเรานี่

เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน สมถกรรมฐาน ถ้าไม่มีสมถกรรมฐานงานนี้จะตั้งอยู่บนอะไร งานนี้จะแก้ไขใคร งานนี้จะเป็นงานของใคร นี่เราเป็นพระปริยัติ เราก็ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็สอบ เห็นไหม ป.๑ ป.๒ ป.๓ ป.๔ ป.๕ ป.๖ ป.๗ เวลาสอบโอ้โฮ! มันยาก มันลําบาก มันข้น มันแค้น มันเป็นการศึกษาที่ยากมาก เวลาศึกษาจบแล้ว จบ

ภพอยู่ไหน เราก็ได้เกิดเป็นมนุษย์ไง เกิดมาเป็นมนุษย์ชาตินี้ ได้มาบวชเป็นพระ แล้วได้ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า นั่นมันก็เป็นบุญเป็นกุศลอันหนึ่ง ได้ศึกษาธรรมะ แล้วก็เผยแผ่ธรรมๆ เผยแผ่ให้คนอื่นนะ แต่ไม่เผยแผ่ให้ตัวเอง เพราะตัวเองมันยังไม่รู้จักศีล สมาธิ ปัญญา มันยังไม่รู้จักสมาธิ มันยังทําสมาธิไม่เป็น

ถ้าเป็นพระที่ดีงามเขาก็ไม่แซงหน้าแซงหลังพระไตรปิฎกไม่แซงหน้าแซงหลังบาลี ไม่เลี่ยงบาลีไง นี่เคารพบูชา ศึกษามาแล้วมีความรู้แล้วต้องคุ้มครองตัวเองได้ นี่มันก็เคารพบูชาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้ามันเลี่ยงบาลีมันก็ลัดไง แซงหน้าแซงหลังไง มันก็ลัดไปเลย นี่ลัดปริยัตินะ ลัดปริยัติคือเลี่ยงบาลี ละคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ถ้าเป็นกรรมฐานๆ กรรมฐานนะ เราเห็นภัยในวัฏสงสาร เราอยากจะประพฤติปฏิบัติ แล้วเรายอมรับสัจจะความจริงว่า“กิเลสเป็นเรา เราเป็นกิเลส” เพราะเรามีกิเลส เราถึงได้มาเกิด แล้วเราประพฤติปฏิบัติ เราจะเอาข้อเท็จจริงนี้ ถ้าเอาข้อเท็จจริงนี้เราเชื่อมั่นในหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้วางรากฐานในวงกรรมฐาน

เราทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าทําความสงบของใจทําไมมันไม่สงบล่ะ แล้วถ้ามันสงบล่ะ สงบคือสมาธิไง แล้วสมาธิที่มันสงบ มันสงบอย่างไรล่ะ มันบริกรรมอย่างไร แล้วมันสงบแล้วนี่ เห็นไหม จิตตั้งมั่น ตั้งมั่นเพราะอะไร

“นี่ไม่ต้องทําอะไรเลย มันเป็นประภัสสร”

ประภัสสรมันอ้างไปหมดล่ะ อ้างว่าจะไม่ทํา มันแซงหน้าแซงหลัง แซงกิเลสฟาร์มไปหมดเลย ไปสร้างสรรค์กันเอง ไปยกยอปอปั้นกันเอง ไปหลงโลก ไปเชิดชูบูชา นี่โลกเป็นใหญ่ ธรรมะแบนแต๊ดแต๋ แล้วแซงหน้า แซงหน้าหลวงปู่มั่นไปเลยนะ แซงหน้าแซงหลัง แซงครูบาอาจารย์ไปหมดเลย “ปฏิบัติอย่างนี้ง่ายดาย เรียบง่าย ปฏิบัติแล้วจะได้ผล”

ครูบาอาจารย์ของเราเดินจงกรมเกือบตาย นั่งสมาธินี่กว่ามันจะลงได้ ลงได้แล้วพยายามศึกษาของเรา พยายามรักษาของเรา รักษาของเรา เห็นไหม ถ้าจิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่นถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน เป็นแนวทางในการประพฤติปฏิบัติของวงกรรมฐาน

สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน สมถะยังทําไม่ได้ ยังเป็นสมถะไม่ได้ จะเป็นวิปัสสนาไปได้อย่างไร ในอภิธรรมเขาบอก“ไอ้สมถะนี่หินทับหญ้า” หินทับหญ้าก็ให้มันทับเถอะ ถ้ามันมีหินให้ทับนะ บ้านเรือนเราจะได้สะอาด หญ้าไม่ขึ้นมารกรุงรัง หินยังไม่มีจะให้ทับเลย หน้าบ้านนี่โอ้โฮย! งู ทั้งงู ทั้งตะขาบ ทั้งสัตว์เลื้อยคลานเต็มเลย มันแอบอยู่ในพงหญ้านั่นน่ะ ยังไม่รู้ตัวนะ

“สมถะเป็นหินทับหญ้า สมาธิแก้กิเลสไม่ได้”

ในวงกรรมฐานเขารู้กันทั้งนั้น สมาธิแก้กิเลสไม่ได้หรอก แต่ต้องฝึกหัดสมาธิ ต้องการความเที่ยง ศูนย์เที่ยง ต้องการมาตรฐาน ถ้ามาตรฐาน มาตรฐานทําสิ่งใดแล้วมันจะเจริญงอกงามขึ้นไปได้ การก่อสร้างถ้าสิ่งที่ระดับไม่ได้ การก่อสร้างนั้นเดี๋ยวก็ถล่มทลาย เป็นไปไม่ได้ เราต้องการความเที่ยงตรง เพื่อการก่อสร้างขึ้นมันจะได้สร้างขึ้นบนคานคอดินที่เราสร้างไว้ดีแล้ว

สมถกรรมฐาน สมถกรรมฐานฐานที่ตั้งแห่งการงาน แล้วถ้าจิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน เดี๋ยวนี้พระกรรมฐานลืมหมดแล้วนะ บรรลุธรรมโดยลัด โดยชอบธรรม นี่มันไอ้พวก! พวกแซงหน้าแซงหลังนะ

แต่ลูกศิษย์กรรมฐานที่เดินตามๆ มานะ สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน นี่สมถกรรมฐานทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบได้ ใจสงบได้เพราะกิเลสสงบตัวลง พอกิเลสสงบตัวลงถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนาคือเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงคือเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันจะเห็นกิเลสไง

“โอ้โฮ! อุ้ย! กิเลสๆ อ๋อ!” นี่ไอ้พวกที่เลี่ยง เลี่ยงบาลี เลี่ยงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลี่ยงไป ไอ้นักปฏิบัติ แซงหน้าแซงหลัง มันแซงมันลัดไปจนไม่เห็นกิเลสไง

พอจิตมันสงบ สมถกรรมฐานยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ การยกขึ้นสู่วิปัสสนาคือการเห็นกิเลส ถ้าเห็นกิเลส ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ในการปฏิบัตินะ ล้มลุกคลุกคลานถ้าทําไม่ได้ ถ้าพอเริ่มทําได้ เริ่มมีอํานาจวาสนาขึ้นมา จิตเป็นสมาธิได้ จิตเป็นสมาธิได้สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตสงบระงับไม่ต้องไปถามใครทั้งสิ้น ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ใครยกยอปอปั้น ใครให้การคํ้าประกันใดๆ ไม่มีสิทธิ์ เป็นไปไม่ได้ เวลามันจะเป็นจริงๆ มันต้องเป็นจริงขึ้นมาบนหัวใจดวงนี้

หัวใจดวงนี้นี่ภวาสวะภพที่มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะที่มันทุกข์มันยากอยู่นี่ ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา มันจะเป็นบนหัวใจดวงนี้ ถ้าหัวใจดวงนี้ถ้ามันทําความสงบของใจได้แล้วถ้ามันตั้งมั่นได้ มันทําสมถกรรมฐานมันมีกําลังแล้ว มันมีอํานาจวาสนาพอ ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ คือถ้ามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง คือมันเห็นกิเลส ถ้ามันเห็นกิเลส เห็นไหม มันจะลัดกิเลสไปได้อย่างไรล่ะ ถ้ามันเห็นกิเลส เห็นกิเลสมันมหัศจรรย์

แค่มหัศจรรย์นะ คนที่ทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบระงับแล้วน้อมไปเห็นกายกัน โอ้โฮ! ขนพองสยองเกล้า โอ๋! นี่กิเลสเรอะ กิเลสเป็นอย่างนี้เนาะ พึ่งเห็นนะ มันมีครอบครัว เพราะอะไร เพราะเห็นแล้วนะ เวลาปฏิบัติเข้าไป โอ้โฮ! พิจารณาแล้วพิจารณาเล่า ถ้ากําลังของสมาธิมันอ่อนลง กิเลสมันยิ่งใหญ่นะ มันพิจารณาไม่ได้ ใช้ความคิด ใช้ปัญญา ทั้งเหนื่อยทั้งทุกข์ทั้งยากทั้งลําบาก อูย! ทุกข์ยากมาก อยากจะมีใครส่งเสริม อยากจะกินยาวิเศษที่มันทะลุไปได้ ใครมียาวิเศษขอหน่อย

ไม่มีหรอก ความเพียรไง ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มนุษย์ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ คนเราเกิดมาโดยสัจจะโดยข้อเท็จจริง เรื่องอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ ทุกข์นี้เป็นสัจจะ ทุกข์นี้เป็นความจริง

นี่เวลาทุกข์เป็นสัจจะ ทุกข์เป็นความจริง มันก็เป็นทุกข์ประจําโลก ทุกข์ที่เขาช่วยเหลือเจือจานกันได้ แต่ทุกข์อย่างนั้นเราก็พยายามหลบหลีก เราก็พยายามไม่ต้องการอยู่แล้ว แล้วทําไมเราจะต้องมาประพฤติปฏิบัติให้มันทุกข์มันยาก เวลาใช้สติใช้ปัญญา เวลากว่ามันจะสงบระงับได้ กว่ามันจะยกขึ้นสู่วิปัสสนามันเห็นกิเลสได้ ทําไมมันทุกข์ยากขนาดนี้ล่ะ

ทุกข์อย่างนี้ทุกข์เพื่อจะพ้นจากทุกข์ไง ถ้าเราไม่เข้าไปเผชิญหน้ากับความเป็นจริง เราจะแก้ไขความจริงไม่ได้ เราจะแก้ไขความจริง เราจะต้องเข้าไปเผชิญหน้ากับกิเลส เข้าไปเห็นหน้ากิเลส แล้วใช้สติปัญญา เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ท่านจะพูดว่ากองทัพธรรมกับกองทัพกิเลส

กิเลส เห็นไหม เวลายกขึ้นสู่วิปัสสนา เวลาธรรมจักรมันเคลื่อนตัวมันหมุนไป เวลาปัญญามันหมุนนะ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ งานชอบ ความชอบธรรมของธรรมจักร เวลามันเคลื่อนตัว ปัญญามันเคลื่อนตัว มันหมุนของมันนะ จากการทําความสงบของใจ ต้องการศูนย์ ต้องการความเที่ยงตรง ต้องการความมั่นคง แล้วเวลาการใช้สติปัญญาการเคลื่อนไป วงรอบของมัน อุ้ย! มหัศจรรย์ๆ

เวลามันเป็นจริงขึ้นมา มันรู้ มันเห็น เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก แล้วมันบอกไม่ต้องทําตรงไหน ไม่ต้องขวนขวายตรงไหน เพราะมันวางหมดแล้ว แล้วธรรมะมันมีอยู่โดยดั้งเดิม เรานึกเอาได้เลย สอพลอ สอพลอปอปั้นกับลูกศิษย์กรรมฐาน แล้วลูกศิษย์กรรมฐานที่อ่อนเยาว์ที่เบาปัญญาก็คล้อยตามเชื่อตาม แต่ถ้าผู้ที่ศึกษาค้นคว้า แล้วผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ จะรู้ว่ามันไม่เป็นความจริง

ความจริงเรามุมานะ เรามีการกระทําให้เป็นข้อเท็จจริงนี้ เราลงทุนลงแรงขนาดนี้มันก็ได้มาบ้างๆ ได้มาบ้างยังดีนะ ดีกว่าว่าแหม! ปฏิบัติบูชาพระพุทธเจ้าไง อันนี้มันเป็น กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา มันเป็นอํานาจวาสนาของเรากันเอง มันเป็นบุญเป็นกุศลของบุคคลคนนั้น บุคคลคนนั้นมีบุญ มีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน ถ้าบุคคลคนนั้นมีอํานาจวาสนา ความเพียรของเขาเด็กๆ หมดล่ะ มันทําได้โดยสมํ่าเสมอ มันทําได้โดยความเป็นจริง มันทําด้วยความปลื้มใจความพอใจ

ปลื้มใจเพราะว่าอะไร?

ปลื้มใจเพราะว่าเราเป็นบุคคลคนหนึ่งที่เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาแล้วเรามีโอกาสได้ประพฤติปฏิบัติ เรากําลังทําความเพียรของเราอยู่นี่ เรามีโอกาสที่จะพ้นจากทุกข์ หาคนอย่างนี้ได้ยาก แล้วเราเป็นคนคนหนึ่ง มันทําด้วยความภูมิใจ ทําด้วยความเต็มใจ ทําด้วยความข้อเท็จจริง

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันกังวานกลางหัวใจ ไม่ต้องให้ใครมารับประกัน ไม่ต้องให้ใครมาเยินยอ ไม่ต้องให้ใครมาส่งเสริม

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เห็นไหม ท่านก็นั่งดูไง ท่านอบรมบ่มเพาะคุ้มครองดูแลแล้วให้ลูกศิษย์มาปฏิบัติ แล้วเวลาหลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติพอท่านได้สัจจะความจริง “เอ้อ! มันต้องอย่างนี้สิ” หลวงตาทําเอง แต่ท่านเป็นคนให้อุบาย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ แล้วให้กรรมฐานกับภิกษุออกไปประพฤติปฏิบัติ ถ้าเป็นความเป็นจริงท่านอนุโมทนา เหมือนหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นนี่แหละ แต่! แต่มันเป็นภาษาสมัยนู้นไง ภาษาเมื่อสองพันกว่าปีที่แล้ว แต่ในสมัยปัจจุบันนี้ หลวงปู่มั่นเอ้อ! เอ้อ ท่านภูมิใจ ท่านดีใจ ถ้าผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันต้องปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เป็นสัจจะเป็นธรรมจริง เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ขึ้นมาจากใจดวงนั้น

ไม่ใช่สอพลอปอปั้น แล้วฟาร์มกิเลส กิเลสมันเป็นฟาร์มเลยในหัวใจมากมายมหาศาล ไม่เห็นเหรอ เพราะไอ้พวกแซงหน้าแซงหลัง มันแซงไปจนไม่รู้ไม่เห็น

แต่มันยังมีอํานาจวาสนานะ มีครูบาอาจารย์ที่ท่านเดินตาม ท่านก็เคารพบูชา แล้วเราปฏิบัติได้มากได้น้อยมันก็อํานาจวาสนาของเรา แข่งอํานาจวาสนากันจะไปแข่งกับใคร เราต้องแข่งกับกิเลสของเราเองไง ต่อสู้ค้นคว้าถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา มันจะเป็นกลางหัวใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น เอวัง

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านคอยคุ้มครอง
คอยดูแลว่านี่เป็นทางสายเอก “เดินมาสายนี้ เดินมาสายนี้”
จิตใจที่สูงกว่าคอยชักคอยจูงคอยดึงคอยประคองให้เราทําของเรา
เราก็พยายามทําของเราบ่อยครั้งเข้าๆ
แล้วถ้ามันสมุจเฉทปหาน ขาด! คําว่า “ขาด” คือ
ดับทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ มรรคที่เคลื่อนมันสมุจเฉท
ดับ ดับแล้วเหลืออะไร
อะไรดับ อะไรเหลือ อะไรสิ้นไป อะไรคงอยู่
มันชัดเจน
ถ้ามันชัดเจน เห็นไหม มันไม่ใช่ธรรมฝังกลบไง
กลบกิเลสไว้แล้วอ้างว่าเป็นธรรม มันเป็นธรรมฝังกลบ
แต่ภาคปฏิบัติไม่ใช่! ทั้งขุดคุ้ยทั้งค้นทั้งคว้า
รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง

๓

ธรรมฝังกลบ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๗ มกราคม ๒๕๖๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เอ้า! ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรมนะ ธรรมะขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐมาก จนชาวพุทธเราเก็บไว้บนหิ้ง เรามีหิ้งพระๆ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อยู่บนหิ้ง แล้วเราก็มีแต่ความทุกข์ความยากกันไง ทั้งๆ ที่ว่าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แก้วสารพัดนึกนะ เป็นรัตนตรัย เป็นที่พึ่งที่อาศัย ถ้าเป็นรัตนตรัย เป็นที่พึ่งที่อาศัย มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคน จะได้พึ่งได้อาศัยมากน้อยแค่ไหน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะนะ ไม่มีกํามือในเรา แบตลอด แบให้ทุกคนตรวจสอบ แบให้ชาวพุทธทุกคนแสวงหา ถ้าแสวงหาเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในใจของตน ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันมีคุณค่า มันมีคุณค่าสําหรับหัวใจของคน

แต่มันลึกลับซับซ้อนจนคนจับต้องอะไรไม่ได้ เวลาคนจับต้องอะไรไม่ได้ โดยประเพณีวัฒนธรรมเลยเป็นความเชื่อ ความเชื่อในพระพุทธศาสนาไง ต้องมีการศึกษา เราต้องเรียนรู้ก่อน เรียนรู้แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติ ส่วนใหญ่คิดกันอย่างนั้นเลย เราต้องเรียนรู้ก่อน เพราะเราจะหลงทาง เราจะไม่มีธรรมและวินัยเป็นเครื่องดําเนินเป็นข้อวัตรปฏิบัติเป็นการดําเนินให้เราถูกต้องชอบธรรม ฉะนั้น เราจะต้องเรียนก่อนๆ

มันก็ถูกต้อง มันถูกต้องเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม วางธรรมวินัยนี้ไว้ๆ เวลาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไง เวลามารมันดลใจๆ “ในเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดา ถ้านิพพานเป็นวิมุตติสุขๆ ก็ตายซะ อยู่ไปทําไม” ดลใจมาตลอดถึง ๑๖ คราวนะ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาไปโต้แย้งกับมารตลอดๆ

เวลาของเรา เห็นไหม เวลาเราทุกข์เรายากขึ้นมา อะไรดลใจเราบ้างล่ะ มันมีแต่กิเลสดลใจไง กิเลสมันปิดหูปิดตา มันอั้นตู้ มันคับแค้นใจอยู่อย่างนั้น มีแต่ความทุกข์ความยากในใจตลอดแล้วมีอะไรบ้างที่ขึ้นมาได้ มีแต่มาร มารมันปิดกั้น

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เวลาท่านเทศนาว่าการ มารมันขัดมันแย้งตลอดเวลา เพราะอะไร นี่ธรรมโอสถไง สัจธรรมที่ออกมาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าหนึ่งไม่มีสอง ถูกชอบธรรมทั้งสิ้น ความถูกต้องชอบธรรมทั้งสิ้นขึ้นมา เห็นไหม พระอานนท์เวลาจะได้รับการอุปัฏฐาก ขอสัญญากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๒ ข้อ

ข้อ ๑. ถ้าเวลาพระอานนท์อยู่ที่องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการนั้นได้ยินแล้วไม่ต้องบอก แต่ถ้าเมื่อใดที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศนาว่าการโดยที่พระอานนท์ไม่ได้ไปด้วย ต้องกลับมาพูดให้พระอานนท์ฟังด้วย เพราะอะไร เพราะว่าถ้ารับอุปัฏฐากแล้ว แล้วถ้าคนมาถามว่าองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมว่าอย่างไร ถ้าบอกเขาไม่ได้ ก็บอกว่าเป็นผู้ที่ไม่เอาใจใส่ ไม่ฝักใฝ่หาความรู้ เป็นผู้ที่บกพร่องต่อหน้าที่

ข้อ ๒. ได้สิ่งใดมาที่เป็นลาภสักการะนะ ไม่ต้องให้พระอานนท์ เป็นเพราะเหตุใดล่ะ ถ้าอย่างนั้นเขาจะติเตียนว่า พระอานนท์อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพราะเห็นแก่ลาภ ขอสัญญาไว้ ๒ ข้อไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนุญาต ก็เลยได้อุปัฏฐากมา ก็ได้ฟังธรรมๆ อันนี้มา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน เห็นไหม ต้องทําสังคายนา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์เอาไว้แล้ว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลงอายุสังขาร พระอานนท์ครํ่าครวญ ครํ่าครวญมากเพราะเป็นพระโสดาบัน พระโสดาบันอยากจะมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคุ้มครองดูแลอยู่ต่อไป แล้วถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ใครจะอบรมสั่งสอนเรา เห็นไหม ครํ่าครวญร้องไห้ เสียใจ

“อานนท์ เราบอกเธอแล้วไม่ใช่หรือ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับไปเป็นธรรมดา แม้แต่เราตถาคตก็จะต้องปรินิพพานในคืนวันนี้ เธออย่าเสียใจอย่าทุกข์ใจไปเลย อีก ๓ เดือนข้างหน้าเขาจะทําสังคายนา”

นี่อนาคตังสญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ถ้านิพพานไปแล้วอีก ๓ เดือนข้างหน้าเขาจะมีการสังคายนา เธอจะได้เป็นพระอรหันต์ในวันนั้น เธออย่าเสียใจ อย่าครํ่าครวญ อย่าร้องไห้ไปเลย” นี่ไง นี่เวลาปลอบพระอานนท์

แต่เวลามีสังคายนา พระกัสสปะ เห็นไหม นี่ออกพรรษาแล้วก็จะมากราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาจะมากราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เดินระหว่างทางไง เห็นคนเดินสวนทางมา ก็ถามทางเขา “ได้ข่าวองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า ศาสดาของเราหรือไม่” เพราะจะมากราบมาเคารพบูชา

“โอ้! องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว”

นี่ไง “นี่มาจากงานองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่แหละ”

โอ! พระกัสสปะอึ้งเลยล่ะ พระที่เป็นลูกศิษย์พระกัสสปะมาด้วยกัน ถ้าเป็นพระอรหันต์ก็ปลงธรรมสังเวช ผู้ที่มีทุกข์มียากอยู่ยังไม่ถึงที่สิ้นสุดก็มีความเสียใจ พวกปุถุชนก็ร้องไห้ครํ่าครวญไง นี่หลวงตาที่มาด้วยไง “ร้องไห้ไปทําไมๆ องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว สุดยอดเลย ดีมาก ต่อไปนี้จะไม่มีคนคอยจํ้าจี้จํ้าไช ดีมากเลย”

พระกัสสปะเป็นพระอรหันต์เป็นเลิศเอตทัคคะธุดงควัตร สะเทือนใจมาก มันไปสะเทือนใจพระอรหันต์ มันไปสะเทือนใจ พระอนาคา พระสกิทา พระโสดาบัน สะเทือนใจมาก นี่ปุถุชนก็เสียใจร้องไห้ครํ่าครวญ ถ้าจิตใจที่เป็นธรรม ไอ้หลวงตาที่มันมักมาก อยากสุข อยากสบาย “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว อู้ย! ยอดเยี่ยมเลย จะไม่ต้องมีคนมาคอยจํ้าจี้จํ้าไชอีกแล้ว”

นี่ความคิดฝ่ายทางโลก บวชมาเพื่อความสุข ความสบาย บวชมาเพื่อลาภสักการะ บวชมาเพื่อชื่อเสียงกิตติศัพท์ กิตติคุณ บวชมาเพื่อความอยากดัง นี่เพราะหัวใจด้านไง หัวใจด้านชา

แต่หัวใจที่เป็นธรรม นี่ปลงธรรมสังเวชมาก สังเวชมากไง แล้วพระกัสสปะเห็นดังนั้น นี่เป็นต้นเหตุว่า “ต่อไปเราจะต้องทําสังคายนาให้ถูกต้องชอบธรรม เพราะคนที่จะจาบจ้วงธรรมและวินัยมีมากมายมหาศาล” นี่ไปกราบศพองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า แล้วเทวดาจุดไฟประชุมเพลิงเลย แล้วประชุมสงฆ์ให้ทําสังคายนา

เวลาทําสังคายนา นี่ธรรมและวินัยๆ ถ้าวินัยก็เป็นพระอุบาลีที่เลิศทางวินัย ถ้าเป็นธรรมๆ เป็นธรรมก็มาจากพระอานนท์ พระอานนท์นี่ได้ยินได้ฟังมาหมดเลยๆ เวลาทําสังคายนาก็รอพระอานนท์เป็นพระอรหันต์ไง เวลาเป็นพระอรหันต์ เพราะพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ นี่เถรวาทๆ “เถรวาท” โอวาทของพระเถระ ๕๐๐ องค์ที่ทําสังคายนา

ที่เราศึกษาค้นคว้ากันอยู่นี่ เถรวาทๆ เรานี้แหละ เราเคารพบูชา ธรรมและวินัยๆ ที่ว่าศึกษาธรรมและวินัย ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าศึกษาๆ แล้วจะได้ประพฤติปฏิบัติไง นี่ภาคปริยัติ ถึงจะเป็นภาคปริยัติ เขาก็ต้องมีทางวิชาการของเขานะ ถ้ามีทางวิชาการของเขา เห็นไหม มันเลยสืบทอดมาเป็นพระพุทธศาสนากึ่งพุทธกาล

เวลากึ่งพุทธกาลแล้วนี่ศาสนา “กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง” ในพระไตรปิฎกนี่พูดไว้อย่างนั้นเลย แล้วเวลากึ่งพุทธกาลในศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญที่ไหนล่ะ เวลาเจริญขึ้นมา เห็นไหม สิ่งที่ทางภาควิชาการ ทางภาคปริยัติเขาต้องศึกษาค้นคว้าของเขา ศึกษาค้นคว้าของเขา ถ้าภาคปริยัติชัดเจนนี่ภาคปฏิบัติจะชัดเจนขึ้นมา

นี่ภาคปริยัติ ศึกษามาๆ ภาคปริยัติ ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา ศึกษาแล้วมีการสอบ ศึกษาทางวิชาการ ถ้าใช้ได้ก็ต้องทําต้องแต่งเรียงความ ถ้าเรียนทางโลกต้องทําวิทยานิพนธ์ เขาก็ต้องทําของเขา เป็นทางวิชาการที่เจริญขึ้นมา ก็เจริญทางวิชาการ เพราะทรงจําธรรมวินัย เพราะมันมีเราไง

นี่เวลาทางโลกเขา สมมุติบัญญัติๆ สมมุติๆ โลกสมมุติ โลกที่เกิดขึ้นมา ภาษาบาลีก็เป็นสมมุติอันหนึ่ง ภาษามคธเป็นสมมุติอันหนึ่ง แล้วเวลาแปลบาลีเป็นภาษาไทย ภาษาไทยก็เป็นสมมุติอันหนึ่ง มันเป็นสมมุติบัญญัติๆ ไง สมมุติบัญญัติขึ้นมา แล้วใครเป็นเจ้าของสมมุติบัญญัติล่ะ ก็จิตไง จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน แก้จิตๆ ก็แก้จิต จิตดวงที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไง

ถ้าเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มันมีอํานาจวาสนาบารมีมากมายมหาศาล ได้ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาๆ ศึกษา ศึกษาขึ้นมาก็เป็นสมมุติบัญญัติๆ ไง สมมุติก็ทางภาษาไทยนี่ภาษาสมมุติ ภาษามคธ ภาษาบาลี นี่สมมุติบัญญัติๆ บัญญัติก็ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาศึกษาค้นคว้าขึ้นมาขนาดไหน เขาก็ต้องมีการสอบนะ ทางวิชาการของเขา เขามีการตรวจสอบทั้งสิ้น มันถึงจะได้เจริญงอกงามขึ้นมาไง

แล้วเวลาภาคปฏิบัติล่ะ เวลาจะภาคปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วปฏิบัติขึ้นมาจะเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาหรือไม่ ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ศึกษามาแล้วนี่ ภาคปริยัติศึกษามาแล้ว เวลาชาวพุทธเรา ถ้าเป็นพระต้องมีสมณสารูป เป็นพระต้องละวางสิ่งต่างๆ ถ้าเป็นพระนะ นี่คาดหวัง แต่มันจริงไหม เวลาธรรมทูตๆ ไง นั่นก็ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่ไอ้สุขไอ้ทุกข์เป็นเรื่องของเรา ไอ้กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจเป็นเรื่องของเรา เวลาเป็นธรรมๆ ขึ้นมา เป็นธรรม เป็นธรรมแค่ไหน เวลาเป็นกิเลส กิเลสมันมองไม่เห็น มันชิงดีชิงชั่ว มันแย่งชิงต่างๆ แย่งชิงกัน นี่พูดถึงว่า ถ้ามันเป็นกิเลส

ถ้าเป็นธรรมล่ะ ศึกษามาเพื่อ? ถ้ามีอํานาจวาสนานะ ศึกษามาเพื่อจะประพฤติปฏิบัติ แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต กึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง แล้วมันเจริญที่ไหน?

เวลามันเจริญงอกงามขึ้นมา มันก็เจริญงอกงามขึ้นมา ในกึ่งพุทธกาลผู้ที่มีบุญอํานาจวาสนาขึ้นมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านออกประพฤติปฏิบัติของท่าน เวลาออกประพฤติปฏิบัติของท่านนะ คนที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาหันรีหันขวางทั้งนั้น คําว่า “หันรีหันขวาง” เราจะรู้ได้อย่างไร? เราจะปฏิบัติอย่างไร? แล้วทําความสงบ สงบตรงไหน? มันมีครูบาอาจารย์หรือไม่?

แต่ในปัจจุบันนี้มี แต่สมัยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านค้นคว้าของท่าน ท่านค้นคว้าขึ้นมาจากธรรมและวินัยขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ศาสดา ถ้าศาสดาการเคารพบูชาๆ มันเคารพบูชาจากหัวใจนะ ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมามันจะมีรสชาติขึ้นมา รสของธรรมชนะรสทั้งปวง รสของสติธรรม ฝึกหัดสติ สติมันเป็นอย่างไร? สมาธิมันเป็นอย่างไร? แล้วถ้าปัญญา ปัญญามันเป็นอย่างไร? ปัญญาที่เราคิดกันอยู่นี่ปัญญาอะไร?

แล้วปัญญาสิ่งต่างๆ นี่ เวลามันพิจารณาของมันขึ้นมาแล้วมันเทียบเคียงขึ้นมาได้กับจิตใจของเรา แล้วถ้าจิตใจของเรานั้นมันเป็นไปตามสัจจะ เป็นความจริงขึ้นมา มันจะหยุดของมันด้วยสติ จิตมันจะสงบเป็นสัมมาสมาธิ มันจะมีความสุขของมัน ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่ได้ ล้มลุกคลุกคลานกันอยู่ตรงนี้แหละ สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน

เวลาทางโลก เวลาทางโลกมันมีภาคปริยัติและภาคปฏิบัติ เวลาเรามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็มีสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน สมถกรรมฐานๆ ถ้าเป็นสมถกรรมฐานเพื่อ เพื่อชนะกิเลส ชนะความมักมาก ชนะความอยากใหญ่ ชนะสิ่งที่เป็นตัวตนของตนให้ได้ก่อน

ถ้าชนะสิ่งที่เป็นตัวตนของตนไม่ได้ก่อน เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันคาดหมาย ทั้งคาดทั้งหมาย ทั้งด้นทั้งเดา มันเข้าถึงความจริงไม่ได้หรอก แล้วก็งงนะ พระพุทธเจ้าก็สอนจริงๆ แต่เราทําแล้วทําไมมันไม่จริง มันจริงได้ยากมากเลย มันยากมากเพราะอะไร เพราะนี่ไงวาสนาของคนไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางการประพฤติปฏิบัติไว้ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง กรรมฐาน ๔๐ ห้อง คือทําความสงบ ๔๐ วิธีการ การทําความสงบ ๔๐ วิธีการทําได้มากมายมหาศาลเลย ทั้งๆ ที่เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษามา อุทกดาบส อาฬารดาบสไง สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเรื่องมรรค เห็นไหม มันไม่มีสมาบัตินะ มันมีสมาธิ เพราะคนที่ประพฤติปฏิบัติจะเข้าใจแล้วจะรู้เลยถ้ามันเป็นสมาบัติมันจะเป็นอย่างไร ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสา-นัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญา-นาสัญญายตนะ มันเข้ามันออกอย่างไร แล้วมันเข้ามันออกแล้วมันมีกําลังอย่างไร

ถ้ามีกําลัง เห็นไหม ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมาแล้ว ถ้าเขาแก้ไขตัวของเขา นี่ไง อภิญญา ๖ อภิญญาที่ ๑ ที่ ๒ ที่ ๓ ที่ ๔ ที่ ๕ อภิญญา ๖ คือเข้าสู่มรรค ถ้าเข้าสู่มรรคนะ อภิญญา ๖ รู้ว่าพ้นจากทุกข์ได้ แล้วมันพ้นทุกข์ได้มันยากง่ายขนาดไหนถึงได้ตั้งเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา เวลาเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมาถึงได้ไม่ให้เข้าไปสู่สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา ไม่ใช่ ศีล สมาบัติ ปัญญา ไม่เห็นมี แล้วศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญาอย่างไร เวลาประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติอย่างไร

เวลาปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ที่สมบุกสมบันขึ้นมาท่านปฏิบัติของท่านขึ้นมา ท่านเห็นว่าเวลาจะเอาชนะตนเอง ชนะตนเองอย่างไร กรรมฐาน ๔๐ ห้องมันมีวาสนามากน้อยแค่ไหน แล้วอาศัยคอยสังเกต สังเกตว่าเขาตั้งใจ เขาจริงใจ เขาจงใจหรือไม่

เวลาทางวิชาการทางโลก เขาแสวงหาช้างเผือก เพื่อทางวิชาการของเขางอกงาม หลวงปู่เสาร์ท่านรอหลวงปู่มั่น รอแล้วรออีกนะ นี่แสวงหาช้างเผือก แล้วเวลาออกประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติช่วยกันแสวงหาเพื่อเป็นครูเป็นอาจารย์ด้วยกันทั้งคู่ เวลามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เป็นจริงเป็นจังมาในหัวใจของตน ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในหัวใจของตน ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลของเรา ศีลให้มันถูกต้องชอบธรรม ถ้าชอบธรรมขึ้นมา ถ้ามันทําความสงบเข้ามา ใจมันสงบระงับเข้ามาๆ

ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามาแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา มันออกก้าวเดินไป โอ้โฮ! มันต้องอย่างนี้สิ คําว่า “มันต้องอย่างนี้” มันมีรสมีชาติ มันมีข้อเท็จจริงของมันทั้งสิ้น ถ้ามีข้อเท็จจริงขึ้นมาแล้วผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ด้นไม่เดา ไม่คาดไม่หมาย ไม่แซงหน้าไม่แซงหลัง ไม่ลัดสั้นตามแต่ความพอใจของตน

เพราะเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา มันแสนทุกข์แสนยาก คําว่า “แสนทุกข์แสนยาก” เพราะอะไร แสนทุกข์แสนยากเพราะมันจะต่อต้านกิเลส มันจะพยายามค้นคว้าหากิเลสในใจของตน ถ้ามันจะพยายามค้นคว้าหากิเลสในใจของตน แล้วกิเลสมันครอบงํา ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เลย มันค้นคว้าอย่างไรมันก็ไม่เห็นหรอก มันครอบมิด มืดมิดเลย

ถ้ามืดมิดเลย เราก็ทําความสงบของใจเข้ามาก่อนๆ พอใจสงบระงับเข้ามา ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิ จิตมันมีความสุขมีความสงบของมัน ถ้าจิตมีความสุขมีความสงบของมัน เห็นไหม มันเริ่มเห็นแสงหิ่งห้อย เห็นความสว่างไสวในใจของตน ถ้าเห็นแสงสว่างในใจของตน จิตเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าฝึกหัดยกขึ้นสู่วิปัสสนาๆ เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงมันพิจารณาของมัน มันแยกแยะของมัน มันเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ไม่ใช่สัญญา

เพราะสัญญามันจะทําให้ทําสมาธิก็แสนยาก จะทําสิ่งใดล้มลุกคลุกคลานทั้งสิ้น เพราะมันเป็นสัญญา สัญญาคือความจํา ถ้าเป็นความจําขึ้นมา แล้วความจํากิเลสมันพ่วงเข้าไปอีกด้วย กิเลสมันชักมันนําเข้าไป มันก็วนอยู่อย่างนั้น

นี่พูดถึงเวลาประพฤติปฏิบัติเริ่มต้น จะทําความสงบของใจมันเลยยุ่งยาก ยุ่งยาก ยุ่งยากเพราะอะไร ยุ่งยากเพราะปุถุชนคนหนาไง

แล้วถ้ามีอํานาจวาสนา เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม เวลาสิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา เกิดจากในใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น

เวลาแสดงธรรมๆ เวลาจับประเด็นได้ เวลาสิ่งที่มันเกิดขึ้นกับใจ เกิดขึ้นจากหัวใจ จากความรู้สึก จากความเป็นจริง ไม่ใช่จากการคาดการหมายเกิดจากสัญญา ไม่ใช่! เพราะสัญญาไม่ได้ เพราะมันยังไม่มีอยู่จริง มันมีอยู่จริงในใจขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ มีองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพระธรรมเท่านั้น

เวลาแสดงธรรม แสดงธรรมสัจจะความจริงในใจองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะ เห็นไหม มันจะสัญญาไปไหน มันยังไม่มีใครเป็นพระสงฆ์องค์แรกของโลก เวลาสิ่งใดที่เกิดขึ้น มันเกิดขึ้นจากข้อเท็จจริงในใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดาๆ เกิดปัญญา สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวง ปัญญามันทั้งหลายทั้งปวงมันพิจารณาของมันไป สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับหมด ขณะจิตนิโรธ ดับทุกข์ ขณะจิต เวลานี่ภาคปฏิบัติ

เวลาภาคปริยัติ ภาคปริยัติเขาศึกษาเล่าเรียนเขามา เขาก็ต้องมีครูมีอาจารย์ของเขา เวลาเขาจะสอบของเขา เขาต้องสอบของเขา ครูบาอาจารย์ของเขาก็ต้องตรวจของเขา ในภาคปฏิบัติ ภาคปฏิบัติแสวงหาครูบาอาจารย์ก็แสนยากเพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงๆ เราไม่รู้หรอก มันเลยมีกาลามสูตรไง อย่าเชื่อว่าเป็นอาจารย์ของเรา อย่าเชื่อๆ

เรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนานะ เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้วนะ แต่การศึกษามา ศึกษาเป็นภาคปริยัติไง ภาคปริยัติ เห็นไหม ทรงจําธรรมวินัย เป็นแนวทาง เวลาปฏิบัติขึ้นมามันต้องตามความเป็นจริง แล้วตามความเป็นจริงข้อเท็จจริงมันอยู่ที่ไหน นี่ภาคปริยัติ

เวลาภาคปฏิบัติ ภาคปฏิบัติครูบาอาจารย์ของเราท่านเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปรึกษาตรวจสอบกันมาตลอดว่า “ทําไมจิตมันสงบไม่ได้ สงบแล้วทําอย่างไร” พยายามค้นคว้ากันอยู่อย่างนั้น แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาแต่ละชั้นแต่ละตอน เห็นไหม ถ้ามันคุยกันไม่ได้ มันพูดตรวจสอบไม่ได้ มันจะเป็นอริยสัจที่ไหนล่ะ

เวลาภาคปริยัติศึกษาแล้วสอบ สอบในสนามสอบ เวลาภาคปฏิบัติๆ เวลาสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา อริยสัจมันเกิดขึ้นกลางหัวใจ แล้วถ้าเกิดขึ้นกลางหัวใจแล้ว หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติมาด้วยกัน เห็นไหม เกิดขึ้นกลางหัวใจ แล้วเวลาขณะจิต เวลามันสมุจเฉทปหาน นี่มันตรวจสอบกันได้

ถ้ามันตรวจสอบกันได้นะ มันก็เป็นสัจจะเป็นความจริง เห็นไหม เวลาท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ วางข้อวัตรปฏิบัติไว้ วางข้อวัตรปฏิบัติไว้ กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญอีกหนหนึ่ง เจริญที่ เห็นไหม โรงงานใหญ่ที่ผลิตพระอรหันต์ๆ ลูกศิษย์หลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ พระอรหันต์มากมาย คําว่า “เป็นพระอรหันต์” นะ มันชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนๆ เข้าไป เวลาชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปแล้ว แล้วมันเคารพบูชามาก เคารพบูชาคนที่มีคุณ คนที่มีคุณ

ในประวัติของครูบาอาจารย์เรามากมาย อยากจะอุปัฏฐากอุปถัมภ์หลวงปู่มั่นๆ ผู้ที่เป็นมหานิกายมาก่อน เป็นมหานิกายเวลาเข้ามาอบรมบ่มเพาะ ธรรมและวินัย นานาสังวาส นานาสังวาสอยู่ด้วยกันไม่ได้ กินด้วยกันไม่ได้ แต่ก็ปฏิบัติร่วมกันได้ไง

เวลาครูบาอาจารย์หลายๆ องค์มากเลยที่เห็นบุญเห็นคุณขององค์หลวงปู่มั่น อยากจะอุปัฏฐากท่าน อยากจะอุปัฏฐากสิ่งใดให้ท่านได้ขบได้ฉันทําไม่ได้ ญัตติเป็นธรรมยุตเลย “เราเข้ามาเอาผลประโยชน์จากท่านมากมายมหาศาล แต่เราควรจะทําประโยชน์กับท่านบ้าง ทําไม่ได้เลย” นี่ไง เวลาคนที่เขาเห็นบุญเห็นคุณ เขาพยายามแสวงหา เขาพยายามกระทําของเขา เพื่อเป็นบุญเป็นคุณของเขา ถ้าใจของเขาเป็นกุศลนะ

ถ้าใจเขาไม่เป็นกุศลเขาก็ไม่สงบเข้าไป แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติไป หลวงปู่มั่นท่านอบรมบ่มเพาะ ท่านคอยแก้คอยไขขึ้นมา “จิตเป็นอย่างไรๆ” มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป กิเลสมันกลัว กิเลสกลัวธรรมะนะ แล้วกิเลสกลัวธรรมะที่แท้จริงด้วย เพราะ เพราะธรรมะที่แท้จริงในใจของหลวงปู่มั่นท่านได้ปราบปรามกิเลสแล้ว ท่านรู้เล่ห์เหลี่ยมของมัน

เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านอยู่กับหลวงปู่มั่นนะ เพราะไปประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ มันก็มีกิเลสไง ท่านว่าทั้งกลัวนะ กลัวเพราะกลัวกิเลสมันแลบ กิเลสมันทั้งโต้มันทั้งแย้ง มันทั้งอยากพิสูจน์อยากตรวจสอบร้อยแปด เวลากิเลส กลัวกิเลสมันแลบ กลัวมาก แล้วทั้งเคารพรักและบูชา เวลาเคารพรักยิ่งกว่าพ่อยิ่งกว่าแม่ เวลาคุยกันเรื่องส่วนตัว คําว่า “เรื่องส่วนตัว” คือความเป็นอยู่โดยปกติ เหมือนพ่อกับลูก รักกันเคารพบูชาจากหัวใจที่มันเป็นธรรม

แต่เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านถามเรื่องธรรมะไง ปึ๊ง! ทันทีเลยนะ อริยสัจคืออริยสัจ ธรรมคือธรรม ธรรมเหนือโลก ไม่มีพวกเขาพวกเรา ไม่มีใคร ไม่มีสิ่งใดทั้งสิ้น กิเลสมันกลัวไง แล้วของเรา ความรู้ความเห็นของเรามันเป็นจริงไหม ความรู้ความเห็นของเรา เราประพฤติปฏิบัติมันเป็นธรรมจริงหรือเปล่า ถ้ามันเป็นธรรมไม่จริงไง

ถ้ามันเป็นธรรมไม่จริงเพราะมันมีสมุทัย มันมีกิเลส กิเลสมันเจือปนมาไง พอเจือปนมา แล้วความรู้เราไม่เท่าทันไง ถ้าความรู้ไม่เท่าทันมันก็จองหองพองขนเป็นเรื่องธรรมดา กิเลสในหัวใจของสัตว์โลกมันจองหองพองขน แล้วมันพยายามจะยกตนเทียบเสมอให้ได้ว่ามันมีธรรมๆ แต่มันไม่มี เพราะมันไม่มีมันถึงแสดงอาการอย่างนี้ไง

แต่ถ้ามันมีมันหมอบ มันราบคาบเลย มันกตัญญูกตเวที มันเคารพบูชา เคารพบูชามาก แล้วกลัวมาก กลัวมาก กลัวเพราะอะไร กลัวเพราะกิเลสเราคุมไม่ได้ กิเลสเราเองคุมไม่ได้ ฉะนั้น เวลาอยู่ใกล้ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม ท่านถึงพยายามรักษาใจของตน พยายามมีสติสัมปชัญญะ รักษาหัวใจของตน กิเลสนี้น่ากลัวมาก แล้วเวลาอยู่ใกล้ครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะคอยชี้คอยแนะคอยบอก เห็นไหม แล้วพยายามจะประพฤติปฏิบัติของตนขึ้นไปๆ นี้ภาคปฏิบัติ

เวลาภาคปริยัติเขาก็ศึกษาค้นคว้าของเขา เขาก็มีการสอบของเขา เวลาเขาสอบของเขา สอบแล้วเขาถึงสอบได้ นักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก ป.๑ ป.๒ ป.๓ ป.๙ แล้วถ้าศึกษาทางโลก เห็นไหม เขาศึกษาก็ด้านทางวิชาการของเขา เขายังต้องมีสอบ มีสอบของเขา

ในภาคปฏิบัติล่ะ ในภาคปฏิบัติๆ เวลาฝึกหัดทําความสงบของใจ สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน สมถกรรมฐานเป็นอย่างไร สมาธิยังทํากันไม่เป็น สมาธินี่สมาธิๆ ว่างๆ ว่างๆ แล้วเหลวไหลมาก เหลวไหลออกนอกลู่นอกทาง ออกกันไปเป็นอภิญญา ออกกันไปเป็นเกจิอาจารย์ อันนั้นมันเป็นเครื่องรางของขลัง เครื่องรางของขลังมันเลยไม่ขังทุกข์ ก็เลยไม่รู้จักทุกข์ ก็สําคัญตนเป็นผู้วิเศษไง

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ เรายึดตามหลักของครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าเรายึดตามหลักครูบาอาจารย์ของเรา มันก็ตั้งสติสัมปชัญญะ แล้วก็จะรักษาตัวเราเอง ถ้ารักษาตัวเราเองนะ สิ่งใดถ้ามันไม่ชอบธรรม มันไม่เป็นธรรม เราพยายามวาง แล้วเราพยายามฝึกหัดบริกรรมของเรา แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา ทําความสงบใจของเราเข้ามาให้ได้ ทําความสงบใจของเราเข้ามาได้ ถ้าทําความสงบใจของเราเข้ามาได้นะ “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี”

แล้วฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ ถ้ามีครูบาอาจารย์ ถ้ามันจิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้าวิปัสสนาใช้ภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากการภาวนามันต้องมีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน ถ้าไม่มีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐานมันเป็นสัญญาล้วนๆ มันเป็นความรู้สึกนึกคิดของเราทั้งสิ้น แล้วมันเป็นโดยสัจจะโดยความจริงอยู่แล้ว เพราะสัญชาตญาณของมนุษย์มันเป็นอย่างนั้นอยู่แล้ว แล้วไป เห็นไหม อารมณ์ความรู้สึกต่างๆ กํ้าๆ กึ่งๆ อยู่อย่างนั้น

ถ้าเรามีอํานาจวาสนามันวางหมด วางหมดแล้วก็กลับมาทําความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบระงับแล้วนะ ถ้าจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ตามความเป็นจริง ถ้าจิตสงบแล้วถ้ามันปล่อยแล้วมันเข้าสู่งานทันทีเลย งานนี้คืออะไร งานนี้คือวิปัสสนาไง งานนี้ในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ไง แล้วถ้าแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนา ยกขึ้นสู่วิปัสสนา เวลาปัญญามันก้าวเดิน มันรู้เห็นหมดล่ะ

อ๋อ! การศึกษาเป็นสุตมยปัญญา การฟังมา การไปหาครูบาอาจารย์ทีแรกท่านเทศนาว่าการ ที่เราจดเราจํามามันเป็นสุตมยปัญญาทั้งนั้น แล้วถ้าเราจะทําความสงบใจเข้ามาบ้าง เราใช้สติปัญญาของเรามันเป็นจินตมยปัญญา จินตนาการบ้าง อะไรบ้าง เราก็รู้ได้ ถ้ามันเข้าสู่ความสงบ เออ! สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี แล้วถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาๆ ถ้ามันใช้ปัญญาๆ ขึ้นมา เห็นไหม พอปัญญาขึ้นมา เอ๊อะ! เราไม่เคยเป็นอย่างนี้เลย

หลวงปู่มั่นเวลาท่านพิจารณาของท่านไปแล้วมันปกติ มันเป็นปกติตลอด มันไม่สะเทือนใจเลย “เอ๊ะ! มันแปลก เอ๊ะ! มันไม่ใช่ทาง ไม่ใช่ทาง” สุดท้ายลาความเป็นพระโพธิสัตว์ของท่านซะ แล้วท่านกลับมาพิจารณากายเหมือนเดิมนี่แหละ แต่มันเป็นศีล สมาธิ ปัญญา พอศีล สมาธิ ปัญญา มันเข้าสู่สัจจะเข้าสู่ความจริง มันพิจารณาแล้วมันละ มันถอด มันถอน มันรู้ของมัน เวลามันถอด มันถอน เวลาออกจากภาวนา “เอ้อ! มันต้องอย่างนี้สิ” คําว่า “ต้องอย่างนี้” นี่ภาวนามยปัญญา

ถ้าภาวนามยปัญญามันเกิดขึ้น มันชัดเจนมาก ปัญญา ๓ ในพระพุทธศาสนา สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามย-ปัญญา แล้วถ้าแยกกันเป็นกรรมฐาน เห็นไหม โลกียปัญญากับโลกุตตรปัญญาไง แล้วโลกียปัญญามันเป็นอย่างไร โลกียปัญญาคือกอดกิเลสไว้ กิเลสมันพอกพูนอยู่นั่น แล้วมันเป็นโลกุตตระไปไม่ได้หรอก ไม่ใช่ว่าพวกฉันเป็นโลกียะ พวกเธอเป็นโลกุตตระ ไม่ใช่! มันไม่มีพวก ไม่มีพวกไม่มีใดๆ ทั้งสิ้น มันมีกิเลส มันมีผิดกับถูกเท่านั้น อย่างอื่นไม่มี

แล้วถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนามันเป็นภาวนามยปัญญา นี่โลกุตตรปัญญา ภาวนามยปัญญามันเกิดขึ้นอย่างนี้ไง ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงนะ ถ้ามันเป็นความจริงมันเป็นความจริงอย่างนี้

แต่ถ้ามันไม่เป็นความจริง ถ้าภาวนาไม่เป็น ดูสิ เวลาการศึกษา เห็นไหม ศึกษา คนที่ศึกษาแล้วเขาศึกษาไปไม่ได้ เขาก็สอบไม่ได้ สอบแล้วสอบเล่ามันก็สอบไม่ผ่าน

เวลาภาคปฏิบัติ ภาวนาแล้วมันไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน ภาวนาแล้วมันไม่มีสิ่งใดเป็นสมบัติของตน มันก็สร้างภาพหลบหลีกไปซะด้วยกิเลสของตน สิ่งใดในโลกนี้นะ กิเลสๆ เห็นไหม ดูขยะสิ เวลาเราซื้อผลไม้ เห็นไหม ผลไม้นี่ได้ผลไม้มา ถ้าคนเขารู้จักเขาปอกเปลือกมันทิ้ง นั่นคือขยะ เขากินเนื้อมัน

ในภาคปฏิบัติๆ เรา มันมีกิเลส มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากไง เป็นสมุทัย ทุกข์ เหตุที่เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ โดยธรรมชาติของมันอวิชชาคือความไม่รู้ เพราะความไม่รู้แล้วกิเลสมันหยาบ กิเลสมันหนา มันก็เลยไม่รู้ต่อเนื่องไป ไม่รู้ต่อเนื่องไป สิ่งใดที่มันจินตนาการของมัน แล้วมันสร้างภาพของมัน แล้วมันหลงใหลของมันไง พอมันหลงใหลของมัน มันก็บอก “สิ่งที่ว่าต้องทําความสงบของใจ ใจมันก็สงบอยู่แล้ว ไม่ต้องดิ้นไม่ต้องรนของมัน แล้วฝึกหัดปล่อยวางๆ”

ปล่อยวางอะไร? ปล่อยวางที่ไหน? อะไรกิเลส? อะไรเป็นธรรม? สติ สมาธิ ปัญญาเป็นอย่างไร? แล้วเป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิมันมีกําลังอย่างไร? ไม่รู้จักอะไรทั้งสิ้น ปล่อยวางๆ เพราะคําว่า “ปล่อยวาง” ไม่ต้องดิ้นรน ไม่ต้องเดือดร้อนไง

มันเหมือนกับทางธุรกิจนะ เวลาขยะๆ นี่เขาฝังกลบ ขยะนะโดยต้นทุนตํ่า เขาฝังกลบของเขาๆ ขุดขยะแล้วกลบ เสร็จ ธรรมะฝังกลบไง มันไม่มีที่มาที่ไป มันไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน ตอนนี้สภาวะแวดล้อมสังคมตื่นตัวมาก โลกร้อนๆ มันมีปัญหามาก ถ้าโลกร้อนๆ นี่สังคมเขาพยายามจะช่วยเหลือเจือจานกัน ลดการใช้ฟุ่มเฟือย ใช้สิ่งใดที่มันสร้างแต่สภาวะแวดล้อม สร้างขยะเพื่อให้เกิดความโลกร้อนต่างๆ เขาช่วยกัน เขารังเกียจๆ เห็นไหม เวลาโรงเรียนฝึกหัดเด็ก ถ้าฝึกหัดเด็กๆ ต้องฝึกหัดคัดแยกขยะ ขยะเปียกใส่อย่างนี้ ขยะแห้งใส่อย่างนี้ เขาคัดแยกขยะของเขา ขยะเขายังคัดแยกของเขา เพื่อฝึกหัดของเขาให้เป็นความจริงของเขา

ขยะคือกิเลส กิเลสในใจของคนๆ นี่รู้จักกิเลสในใจของคนหรือไม่ แล้วเราเป็นนักประพฤติปฏิบัติขึ้นมานะ เราพยายามทําความสงบของใจ เราก็จะต่อสู้กับกิเลสในใจของตนนี่ไง ถ้ากิเลสในใจของตน ถ้ายังต่อสู้กับมันไม่ได้ แล้วทําสมาธิไม่เป็น แล้วจะภาวนาอะไรกัน

การภาวนาเริ่มต้น สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐานนี่ไง สมถกรรมฐานคือทําความสงบของใจเข้ามาก่อน พยายามฝึกหัดทําความสงบของใจเข้ามาก่อน แล้วถ้ามันทําความสงบของใจเข้ามาไม่ได้ เราถึงมีข้อวัตรปฏิบัติ เห็นไหม การข้อวัตรปฏิบัติเครื่องอยู่ของใจๆ ใจนี้ให้มันอยู่กับวัตรปฏิบัติอันนี้

ถ้าอยู่กับวัตรปฏิบัติอันนี้ เรามีหัวใจมีอํานาจวาสนาระลึกถึงธรรมะ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันทําของมัน มันบังคับของมัน ทําของมันให้อยู่กับวัตรปฏิบัตินี้ ให้ใจอยู่กับตรงนี้ แล้วเวลาฝึกหัดของเรา เราฝึกหัดบริกรรมของเรานะ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ฝึกหัดทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามาได้ ถ้าใจสงบเข้ามาได้นะ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี

เวลามันทุกข์มันยาก มันทุกข์มันยากเพราะมันฟุ้งมันซ่าน มันทุกข์มันยากเพราะกิเลสมันฟู มันทุกข์มันยากเพราะกิเลสมันขี่หัว ขี่หัวแล้วบีบบี้สีไฟ เราก็ทุกข์ก็ยากอยู่อย่างนั้น โดยธรรมชาตินะ แต่ถ้ามันมีอํานาจวาสนาขึ้นมา เห็นไหม เราจะรักษาของเรา รักษาของเรา เห็นไหม

การบริหารจัดการเรื่องขยะ มันมีวิธีการมากมาย เขาทําโรงไฟฟ้าขยะก็ได้ เขาประหยัดมัธยัสถ์ของเขาไม่ให้เกิดขยะก็ได้ ถ้าไม่ให้เกิดขึ้นมา เห็นไหม มันก็คือวิธีการปฏิบัติไง ไม่ใช่ธรรมะฝังกลบ ไม่ทําอะไรเลย การกระทํานั้นเพราะภาวนาไม่เป็น การกระทํานั้นทําสักแต่ว่า ทําสักแต่ว่า มันไม่มีที่มาที่ไป เห็นไหม เวลาเรียนภาคปริยัติเขาต้องสอบของเขา สอบแล้วเขาตรวจสอบข้อสอบของเขา เขาตรวจสอบแล้วเขาถึงให้ผ่าน เขาถึงมีความรู้เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ในวงกรรมฐาน เรามีครูบาอาจารย์ของเรา เวลาครูบา-อาจารย์ของเราเวลาท่านฝึกหัด ท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมานะ ถ้าจิตสงบระงับเข้ามา เริ่มสงบระงับเข้ามามันเห็นคุณค่าเลย มันเห็นคุณค่า แล้วพอเห็นคุณค่าแล้ว ดูสิ เวลาสังคมโดยทั่วไป ชาวพุทธโดยทั่วไปแค่ทําจิตสงบเท่านั้น แค่เป็นสัมมาสมาธิได้จะเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก

พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันคืออะไรล่ะ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นพระรัตนตรัย เป็นแก้วสารพัดนึก ในทางโลกเขาถ้าใครมีศรัทธามีความเชื่อของเขา เขาเชื่อมั่นในพระพุทธศาสนา เขายังได้ลาภได้สักการะได้สิ่งต่างๆ เพื่อการดํารงชีพของเขานะ ด้วยบุญด้วยกุศล

นี่พูดถึงว่า ถ้าเป็นทางโลกของเขา เขาระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ของเขา เขายังมีอํานาจวาสนาได้บุญกุศลของเขาเพื่อดํารงชีพของเขา นี่พูดถึงว่าคนที่เขาอยู่ทางโลกของเขา คนที่มีอํานาจวาสนาขึ้นมา เขาถึงว่าสิ่งที่ทางโลกมันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย มันเป็นปัจจัย ปัจจัย ๔ ปัจจัยเป็นเครื่องอาศัยมันจะได้มากได้น้อยขึ้นมา มันเป็นสมบัติสาธารณะ

เราเกิดมา เรามีชีวิต ชีวิตมันมีสุขมีทุกข์ในหัวใจของตน แล้วสิ่งที่สําคัญที่สุดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเที่ยวสวนเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันต้องมีฝั่งตรงข้ามที่ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ความทุกข์ทั้งหมด ความทุกข์ความยากทั้งหมด เกิด ชาติปิ ทุกฺขา ชาติ ความเกิดเป็นทุกข์อย่างยิ่ง เพราะมันมีการเกิด มันมีชีวิตไง

แล้วถ้ามันมีชีวิตขึ้นมา เห็นไหม เราก็บอก เราเกิดมาใช้เวรใช้กรรม แต่ถ้าเราเป็นคนที่มีอํานาจวาสนานะ เราเกิดมาเพื่อสร้างสมบารมี การสร้างสมบารมี การกระทําคุณงามความดีของเรา การสร้างคุณงามความดี การทําคุณงามความดีเพื่อหัวใจดวงนี้ไง ถ้าหัวใจดวงนี้มันสร้างสมคุณงามความดีจนมันมีอํานาจวาสนาของมัน มันประพฤติปฏิบัติของมัน เห็นไหม

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าของเรา เห็นไหม เวลาท่านเทศนาว่าการในพระไตรปิฎก “เราเป็นคนวาสนาน้อย อายุเราแค่ ๘๐ ปี” ก็ ๔ อสงไขยไง ๔ อสงไขย๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา ทํามาอย่างนี้เหมือนกัน มันเป็นข้อเท็จจริงที่ทํามา

เวลาเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราเกิดมาเพื่อสร้างอํานาจวาสนาบารมี ก็เราจะมาทําของเรานี่ไง ถ้าเราจะมาทําของเรานะ ถ้าคนมีอํานาจวาสนามีสติปัญญา เวลามันทํา ทําด้วยความชื่นบาน ทําด้วยเคารพบูชารัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แก้วสารพัดนึกไง จิตใจ เห็นไหม เราอยู่กับพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ จิตใจของเรา เราประพฤติปฏิบัติของเรา ปัจจัยเครื่องอาศัยคือปัจจัยเครื่องอาศัย มีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน ทําแล้วประสบความสําเร็จนั้นคือบุญกุศลของเรา

แต่เราไม่พลัดพรากจากเขา เขาก็ต้องพลัดพรากจากเรา

ถ้าเป็นพาลชนนะ เขาทะเลาะกันเรื่องเงินเรื่องทองทั้งสิ้น เขาทะเลาะเบาะแว้งกันด้วยผลประโยชน์นะ แต่เรามีอํานาจวาสนา เราทําแล้วประสบความสําเร็จ นั้นมันก็เป็นอํานาจวาสนาของเรา เห็นไหม เรามีบุญกุศลของเรา

แต่ถ้ามีอํานาจวาสนามากขึ้น มากขึ้น เขาก็พยายามจะฝึกหัดค้นคว้าหาใจของตน ฝึกหัดค้นคว้าหัวใจของตน ถ้าฝึกหัดค้นคว้าหัวใจของตน เห็นไหม ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เขาแสวงหาครูบาอาจารย์ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงสอนเขา ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงสอนเขา เห็นไหม ร่มโพธิ์ร่มไทรคุ้มครองดูแล การประพฤติปฏิบัติถ้าเราแสวงหาครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ท่านก็พยายามประพฤติปฏิบัติเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ความคิดทั้งหมดนี่เป็นสมุทัย ผลของความคิดนี่เป็นทุกข์ ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าจิตเห็นอาการของจิตมันเป็นมรรค สิ่งที่จิตเห็นอาการของจิตเป็นนิโรธ

ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริง ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ มันจะทําให้การประพฤติปฏิบัติของเรามันก้าวหน้าไง ถ้าการประพฤติปฏิบัติของเรามันเริ่มก้าวหน้า ก้าวหน้าไป มันจะเห็นต่างเลย ไอ้ธรรมฝังกลบนั่นน่ะ ธรรมฝังกลบๆ มันเป็นเรื่องกระแสสังคมนะ

ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ของเราประพฤติปฏิบัติจนสังคมยอมรับขึ้นมา ในภาคปฏิบัติๆ นี่กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่งๆ เจริญอีกหนหนึ่งเพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติจนมีเพชรนํ้าหนึ่งๆ เพชรนํ้าหนึ่งมันทําจริงทําจัง ทําจริงทําจังแล้วมันได้ผลจริงผลจัง ถ้าได้ผลจริงผลจังมันไม่มีมารยา ถ้าเป็นธรรมจริงไม่มีมารยาสาไถย ถ้าไม่มีมารยาสาไถยมันน่าเคารพบูชาไง

แต่ถ้ามันไม่เป็นจริงเป็นจังนะ ไม่เป็นจริงเป็นจัง ธรรมฝังกลบมันฝังกลบกิเลสไว้ มันเป็นธรรมตรงไหน เพียงแต่ว่ามันอยู่ในกระแสสังคมไง เราดูในสํานักปฏิบัติทั่วๆ ไป ปฏิบัติพอเป็นพิธีๆ แล้วปฏิบัติพอเป็นพิธีนะ ปฏิบัติพอเป็นพิธีแล้วเวลามีมรรคมีผลของเขา ก็เป็นมรรคผลของเขาในวงของอุปาทานหมู่ เป็นอย่างนี้เป็นขั้นตอนๆ แต่ไม่มีที่มาที่ไป

ภาคปริยัติเวลาเขาศึกษาเล่าเรียนของเขา เขาต้องสอบ เขาต้องผ่านของเขา เขาถึงได้มรรคได้ผลของเขา ในภาคปฏิบัติ เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม ถ้าไม่มีขณะ ถ้าไม่มีขณะไม่มีความเป็นไป มันจะเป็นไปได้อย่างไร มันไม่มีขณะ ไม่ครบวงจรของมันไง

เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะมีกิจจญาณ มีสัจจญาณ กตญาณ แล้วมีกิจจญาณ กิจจญาณอย่างไร ถ้าว่ามีขณะๆ เวลาตรวจสอบมันจะบอกเริ่มต้นมีสติอย่างไร มีสมาธิอย่างไร แล้วเวลาจะเข้าสู่ปัญญา ที่ประพฤติปฏิบัติกันไม่ได้ผลอยู่นี่ สมถ-กรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงานไม่มี ถ้าฐานที่ตั้งแห่งการงานนะ จิตแก้จิต จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เราเกิดมาจะเป็นสมมุตินะ จะเป็นชื่อเสียงสิ่งใดก็แล้วแต่นี้พ่อแม่ตั้งให้

เวลาจิตสงบมันเข้าสู่จิตของตน เวลาจิตสงบมันเข้าสู่จิตของตนนะ สมถกรรมฐานนี่การทําความสงบของใจเข้ามา นี่เข้าสู่จิตของตนๆ แล้วถ้าเข้าสู่จิตของตนมันมีความสุขของมันนะ แล้วเวลาคนที่บางเบาไง อ่อนแอไง ถ้าจิตมันอ่อนแอนะ มันไปรู้ไปเห็น มันรักษาจิตไว้ได้ยากไง

ฉะนั้น เวลาจิตเจริญแล้วเสื่อม ถ้าจิตมันไม่เคยเจริญเลยนะ เราทําความสงบของใจเข้ามา ใจมันสงบแล้วนี่หนเดียว แล้วเวลามันคลายออกมาแล้วทําเข้าไปอีกไม่ได้ ทําเข้าอีกไม่ได้ อันนี้ก็เป็นวาสนาของคนนะ มันเป็นวาสนาของคน เหมือนเราชอบ จริตนิสัยเราชอบสิ่งใด เราก็อยากจะได้สิ่งที่เราชอบ แต่เวลาเราอยากได้สิ่งที่เราชอบ แต่เราทําสิ่งที่เราชอบเกิดขึ้นมาไม่ได้ มันก็เกิดความเครียด เกิดความน้อยเนื้อตํ่าใจอยู่ตลอดเวลา อันนั้นก็เป็นกรรมของสัตว์

แต่ถ้าคนมีอํานาจวาสนาเขาก็พยายามจะฝืนของเขา จะทําของเขา ให้ชํานาญในวสี การที่ชํานาญในวสีการเข้าสู่ความสงบของใจ เวลาโดยปกติของมัน มันก็คลายตัวออกมา นี่คลายตัวออกมานะ นี่ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามานี่ จิตมันสงบของมันอยู่ ๓ วัน ๔ วัน สบายๆ เลย ถ้ามันเป็นสมาธินะ

แค่เป็นสมาธิก็เป็นเรื่องหนึ่ง สมถกรรมฐานนี่เป็นเรื่องหนึ่งนะ แล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา ยกขึ้นสู่วิปัสสนานี่ สิ่งที่มันยกขึ้นสู่วิปัสสนากันไม่ได้ เพราะมันภาวนากันไม่เป็น มันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ตามความเป็นจริงไม่ได้

ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง เขาจะไม่พูดว่า “เราวางหมดแล้ว เราวาง” แค่วางหมดแล้วนะ ธรรมฝังกลบ ธรรมฝังกลบไง ถ้าฝังกลบๆ ขยะฝังกลบ มันให้โทษนะ ดูสิ ดูทางวิทยาศาสตร์ นํ้ามันดิบ นํ้ามันดิบมันมาจากไหน นํ้ามันดิบๆ ดูสิ สิ่งสภาวะของโลก พืชพันธุ์ต่างๆ มันหมักหมมของมัน โดยกาลเวลาของมัน โดยกดทับของมัน มันถึงเป็นสาร เป็นเก็บไว้จนเป็นประโยชน์กับการสูบขึ้นมาใช้งานได้

นี่พูดถึงว่า แล้วถ้าเป็นขยะล่ะ นี่เป็นขยะ เราจะบอกว่าจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันไม่มีต้นมันไม่มีปลาย การเวียนว่ายตายเกิดไม่มีต้นไม่มีปลาย แล้วในการประพฤติปฏิบัติภาคปริยัติ เขายังมีการศึกษา เวลาสอบแล้วมันถึงเป็นผลของการสอบ แล้วภาคปฏิบัติล่ะ?

ภาคปฏิบัติ เห็นไหม เวลาภาคปฏิบัติขึ้นมาถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงของมันขึ้นมา มันไม่ใช่ธรรมฝังกลบ มันต้องมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา แล้วถ้ามีปัญญามันยกขึ้นสู่วิปัสสนานะ นี่ปุถุชน กัลยาณชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิ-มรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล

ถ้าเป็นหลวงปู่มั่นจี้เลย เวลาประพฤติปฏิบัติ “ก.ไก่ ก.กา ว่ามา” เริ่มต้นปฏิบัตินี่สําคัญมาก เวลาเริ่มปฏิบัตินี่เริ่มต้น เริ่มต้นกันอย่างไร ถ้าเริ่มต้นเอาอกเอาใจ ปฏิบัติแล้วมีแต่ความอะลุ่มอล่วยกันอยู่อย่างนั้น มันก็ได้อยู่อย่างนั้น ในการปฏิบัติในเริ่มต้นของชาวพุทธเรา เรามีนํ้าใจต่อกันหรือไม่ มี เราก็อยากให้ทุกคนปฏิบัติได้ตามความเป็นจริง

ถ้าเราต้องการให้ทุกคนปฏิบัติได้ตามความเป็นจริง เขาก็ควรที่จะประพฤติปฏิบัติของเขา ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ฝึกหัดใหม่ก็ต้องฝึกหัดใหม่ ฝึกหัดใหม่ก็ต้องฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริงของตน แล้วถ้าจิตมันสงบยังไม่ได้ก็ค่อยๆ ฝึกหัดของเราไป อย่างไรก็แล้วแต่ฝึกหัดให้มันเป็นจริตเป็นนิสัยของเราอยู่ตลอดเวลา แล้วถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เป็นจริงเป็นจังอย่างไร เป็นจริงเป็นจังนี่ไง

ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ครูบาอาจารย์ “แก้จิตแก้ยากนะ แก้จิตแก้ยากนะ” การแก้เพื่อเข้าสู่ความสงบระงับ เวลาใช้ปัญญา ปัญญาที่เราใช้ตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันไม่ผิดหรอก ที่เราใช้กันอยู่นี่โดยสามัญสํานึกที่เราคิด ที่เราคิดๆ นี่ไงสมมุติบัญญัติ มันคิดขึ้นมาจากใจของเรา เวลามันคิดขึ้นมาจากใจของเรา ความคิดอันนั้นมันจะเข้ามาทบทวนกิเลสที่มันเฟื่องฟูในใจของเรา กิเลสเฟื่องฟูในใจของเรากิเลสมันขี่หัวไง กิเลสเป็นเจ้าวัฏจักรไง

กิเลส เห็นไหม มันดลใจอยู่ตลอดเวลาไง เวลามันผุดขึ้นมาความคิดร้อยแปดพันเก้าไง เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเทียบเคียงขึ้นมาเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เพราะ เพราะเหตุผลของธรรมะเหนือกว่าทั้งนั้น มันเหนือกว่าทั้งนั้น ถ้าเหนือกว่าแล้วนี่ใครบ้า ก็คนคิดล่ะบ้า แล้วเหตุผลที่เหนือกว่า ในเมื่อเหตุผลที่เหนือกว่า เรากล้าคิดหรือ มันอายนะ เวลาถ้ามันอายกิเลสมันม้วนต้วนเลย ถ้ามันอายมันก็หยุด หยุดเดี๋ยวมันก็คิดอีก ถ้าคิดอีกเราก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิต่อเนื่องไป ฝึกหัดๆ อยู่อย่างนี้

แล้วฝึกหัดของเราอยู่อย่างนี้ ถ้าจิตมันปล่อยมันหยุด แล้วถ้ามันไม่คิดล่ะ ไม่คิดก็พุทโธต่อเนื่องไป พุทโธต่อเนื่องไป แล้วฝึกหัดๆ น้อมไปสู่ น้อมไป น้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง น้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้ามันเห็น จิตเห็นอาการของจิตไง จากสมถกรรมฐานจะยกขึ้นสู่วิปัสสนากรรมฐาน

สมถกรรมฐาน สมาธิทําไม่เป็น สมถกรรมฐานไม่มี วิปัสสนาเกิดไม่ได้

วิปัสสนาคือโลกุตตรธรรม วิปัสสนา เห็นไหม ในขั้นของปริยัติเขาศึกษาค้นคว้าขึ้นมาด้วยสมอง ด้วยความรู้สึกนึกคิดของเขา ด้วยสมองด้วยความรู้สึกนึกคิดของเขา เขาศึกษาแล้ว “เฮ้ย! ธรรมมีหรือเปล่า? สมาธิทําอย่างไร? มรรคผลนิพพานมีจริงหรือ?” ยิ่งศึกษามากยิ่งมีความรู้มาก คนมีปัญญามากๆ ไง

บ้านหลังใหญ่ ถ้าบ้านหลังใหญ่ต้องทําความสะอาดบ้านของตนทุกข์ยากมาก ของเราจะบ้านหลังใหญ่หรือบ้านหลังเล็ก แต่เราก็มีความมั่นคงของเรา ถ้ามีความมั่นคงของเรา เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราเอาจริงเอาจังของเรา จะบ้านหลังเล็กหรือบ้านหลังใหญ่นั้นมันเป็นอดีต มันเป็นสิ่งที่เราสร้างสมของเรามา แต่ปัจจุบันนี้ ปัจจุบันนี้เรามีสติปัญญามากน้อยแค่ไหน เราพยายามจะกระทําของเรา ถ้าทําของเรามันไม่บอกว่า “เราปล่อยวางๆ แล้วมันจะเป็นของมัน เพราะธรรมะมันมีอยู่โดยดั้งเดิม” ธรรมะฝังกลบ ขยะทั้งนั้น ขยะกิเลสทั้งนั้นไง

กิเลสมันปลิ้นมันปล้อน เพราะมันเป็นอารมณ์ มันเป็นสัญญาอารมณ์ มันไม่มีข้อเท็จจริงเลย แล้วพอมันไม่มีข้อเท็จจริง กิเลสมันก็ไม่ได้ถลอกเลยใช่ไหม กิเลสมันไม่เห็นตัวมันเลยใช่ไหม กิเลสไม่ได้ไปแปะถึงตัวมันเลย กิเลสมันเลย ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไง กิริยาเหมือนพระ แต่เวลาทําสิ่งใดกิเลสมันออกมาเต็ม ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เลย เพราะมันเป็นกิเลสไง เพราะธรรมฝังกลบ กลบกิเลสไว้ไง

แต่ถ้ามันเป็นจริงๆ เห็นไหม มันวิธีการที่เราจะชําระล้าง วิธีการที่เราจะพลิกเราจะแพลง เราพลิกเราแพลง เราจะประพฤติปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าปฏิบัติแล้วสิ่งใดที่มันขาดตกบกพร่อง สาธุ! เราพยายามฝึกฝนของเรา เรามีการกระทําของเรา เวลามันเกิดสัจจะเป็นความจริงนะ มรรคมันเกิดที่หัวใจดวงนี้ ศึกษามาในตํารับตํารามากน้อยขนาดไหนนั้นศึกษามาเป็นภาคปริยัติ ภาคปริยัติวางไว้ก่อน เวลาปฏิบัติแล้วให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริงของเราขึ้นมาในใจนี้

ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจดวงนี้ เวลาเรากลับไปทบทวนที่ภาคปริยัติมันกินใจมาก มันยิ่งซาบซึ้งในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง รสของธรรมภาคปฏิบัติมันจะได้รสของธรรม

ภาคปริยัติ สัญญาความจํา ขณะสัญญาความจําเวลาศึกษา คนที่มีอํานาจวาสนานํ้าตาไหล มันสะเทือนใจ แล้วคนที่ยังไม่ได้ศึกษาธรรมะก็คิดว่ามันเป็นของเล็กน้อยไง เวลาเราศึกษา ลองศึกษาวินัยมุข ๑ ๒ ๓ ๔ นวโกวาทต่างๆ ศึกษาค้นคว้าไป “เฮ้ย! พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้เชียวหรือ” พระพุทธเจ้าสอนถึงจิต อาการของจิต จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วถ้ามันรู้แจ้ง รู้แจ้งเข้ามา เห็นไหม เวลารู้แจ้งขึ้นมา จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เห็นกายก็ได้ เห็นเวทนาก็ได้ เห็นจิตก็ได้ เห็นธรรมก็ได้ เห็นธรรมๆ ไง

จิตถ้าเป็นสัมมาสมาธิความรู้สึกนั้นเป็นธรรมารมณ์ จิตถ้าไม่เป็นสัมมาสมาธิความรู้สึกนั้นมารทั้งสิ้น นี่ไง พูดถึงว่าถ้ามันวิธีการชําระล้างกิเลส วิธีการจําแนกกิเลส ไม่ใช่ฝังกลบ ถ้าเราปล่อยวางแล้วๆ เราปล่อยวางสิ ปล่อยวาง ปล่อยวาง ธรรมก็ต้องเกิดสิ ธรรมมันเกิดขึ้นมา มันเป็นธรรม เพราะธรรมมีอยู่โดยดั้งเดิมสิ อวิชชาๆ แล้วมันยังไม่มีสิ่งใดขัดหูขัดตา ถ้าลองมันขัดหูขัดตานะ เวลากิเลสมันฟูขึ้นมานะ นี่ไม่มีสิ่งใด ไม่มีสิ่งใดยับยั้งมันได้เลย

แต่ถ้ามันเป็นความจริงของเราขึ้นมา เห็นไหม นี่กิเลสอย่างหยาบ กิเลสอย่างกลาง กิเลสอย่างละเอียด โอ้โฮ! เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นได้เผชิญหน้ามากับมันหมดแล้ว แก้จิตแก้ยากนะๆ มันลึกลับซับซ้อน เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันอ้างหมดล่ะ ดีทุกอย่าง ดีทุกเรื่อง เวลาจิตเราเสื่อมนะมันขย่มซํ้าเลย “เราเป็นคนไม่มีวาสนา”

เราฟังมาเยอะ นี่เวลาลูกศิษย์ลูกหาที่มาไง “หลวงพ่อ หลวงพ่อพยายามพูดให้ผมกลับมาปฏิบัติใหม่สิ หลวงพ่อ หลวงพ่อพูดให้ผมพยายามกลับมาปฏิบัติใหม่สิ”

เขาปฏิบัติมา ๕ ปี ๑๐ ปีแล้วเขาหยุดไป แล้วออกไปอยู่ทางโลกมันก็ทุกข์ก็ยากเหมือนกัน สุดท้ายแล้วมันมีทางไหนล่ะ ถ้ามีทางอื่นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้ทางบอกเราแล้ว ถ้ามีทางอื่นนะ แล้วถ้ามีทางอื่น ทางอื่นทางไหน เพราะอะไร เพราะจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันเป็นจิตเดิมแท้ จิตของเราจริงๆ นี่แหละ จิตเดิมแท้ๆ มันก็เป็นชื่อ

แต่ถ้ามันเป็นจริงๆ ขึ้นมา มันต้องเริ่มต้นจากปุถุชน กัลยาณชน เรานี่ปุถุชนคนหนานะ เราเกิดมา เรามีความรู้สึกนึกคิดนี่ปุถุชน ถ้าปุถุชนแล้วดูที่สติปัญญาของคนมากน้อยขนาดไหน ถ้าสติปัญญามากมันก็ไม่เชื่อมาก ถ้าสติปัญญาน้อยมันก็มีเหตุผลน้อยจะต้องโต้แย้งกัน เวลาโต้แย้งกันๆ ฝึกหัดให้ได้ เวลาคนฝึกหัดปฏิบัติใหม่นั่งแป๊บเดียวมันคิดว่า ๕ ปี แต่เวลาครูบา-อาจารย์ของเรานะ เดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน เดินจงกรม

ผู้ที่ปฏิบัติอาชีพ ปฏิบัติอาชีพเขาทําเป็นสัจจะเป็นความจริง แล้วถ้าปฏิบัติอาชีพแล้วเขารู้ถึงเหตุถึงผล รู้ถึงว่าเวลามันง่อนแง่น ง่อนแง่นอย่างไร เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเขาถึงสํารวมระวังมาก เขาสํารวมระวังไม่ให้กิเลสมันฟูขึ้นมา แล้วสํารวมระวังอายตนะไม่ให้กระทบไง เวลากระทบเพราะกิเลสมันอยู่กับเรา แล้วมันกระทบจากรูป รส กลิ่น เสียงจากภายนอก เรื่องของเรา เรื่องของกิเลสมันก็ล้นหัวใจอยู่แล้ว เรื่องของเรา เรื่องกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แล้วฝังกลบมันไว้อีกต่างหาก

แต่ถ้าเป็นความจริง เราไม่ฝังกลบ เราคุ้ยขึ้นมา เราต้องคุ้ย เราต้องจัดการ เราต้องนี่มัชฌิมาปฏิปทาทางสายกลาง ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา มันต้องคุ้ยขึ้นมา คําว่า “คุ้ยขึ้นมา” เห็นกิเลสไง มันต้องรู้ต้องเห็นกิเลส รู้จักกิเลส แล้วพิจารณาระหว่างกิเลสกับธรรมต่อสู้กัน ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมาในหัวใจ กองทัพธรรมกับกองทัพกิเลสนะ เวลามันประหัตประหารกันบนจิตของเรา มันประหัตประหาร

เพราะเวลากิเลสมันเกิด ถ้าเราไม่ได้ประพฤติปฏิบัติ เราก็เชื่อมันตลอดเวลา แต่ถ้าเราเริ่มฝึกหัดปฏิบัติแล้วเวลาจิตมันสงบแล้ว โอ้โฮ! ทําไมมีความสุขอย่างนี้ ความสุขอย่างนี้เพราะกิเลสมันเผลอ กิเลสมันเผลอมันควบคุมไม่ได้ มันให้เราบริกรรมจนจิต ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิไง เวลากิเลสมันเผลอ โอ้ฮูย! มีความสุขมาก พอกิเลสมันตื่นขึ้นมานะ พุทโธก็ไม่ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ไม่ได้ อะไรก็ไม่ได้ กิเลสมันกีดมันขวาง กิเลสเท่านั้นที่ทําลายการประพฤติปฏิบัติของเรา กิเลสเท่านั้นที่มันกีดขวาง ทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน กิเลสเท่านั้น กิเลสเท่านั้นเลย

คุณธรรม สัจธรรม ศีล สมาธิ ปัญญาเป็นของประเสริฐ ของเลอเลิศ ของที่มีคุณค่า ของที่เลอเลิศเราต้องแสวงหา เราต้องค้นคว้าต้องกระทําของเราขึ้นมา เพราะเราสั่งไม่ได้ เราจะสั่งให้คนมาส่ง สั่งให้คนมาต่อมาเติมให้เรา ศีล สมาธิ ปัญญาเกิดกับเราไม่ได้ มันไม่มี มันไม่มีซื้อขายในวัฏฏะนี้ สิ่งที่มันเกิดขึ้น เห็นไหม เวลามันทุกข์มันยากมันเกิดจากจิต

เวลาศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันจะเกิดขึ้นในภาคปฏิบัติ ภาคปริยัติคือการท่องจํา ในภาคปฏิบัติมันก็เกิดจากความเพียรของเรา การนั่งสมาธิ เดินจงกรม มันจะเกิดศีล เกิดสมาธิ เกิดปัญญา ศีลคือความมั่นคง ศีลคือความปกติของใจ แล้วศีลที่มันง่อนมันแง่นมันทําให้ลังเลสงสัย มันทําให้ระแวง แต่ถ้าศีลมันมั่นคงขึ้นมาแล้วนี่มั่นคง เวลาทําความสงบๆ ความสงบมันจะเกิดขึ้น ถ้าความสงบเกิดขึ้นมันไม่มีการซื้อไม่มีการขาย มันมีการที่เราจะประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้ามันประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมานี่กองทัพธรรม กองทัพของธรรมถ้ามันจะเกิดขึ้นมา แล้วถ้ามันจับต้องกิเลสได้มันถึงมีคู่ต่อกร การขุดคุ้ยและการค้นหากิเลสเป็นงานประเภทหนึ่ง

งานประเภทหนึ่ง สมถกรรมฐานคือทําความสงบของใจ คือเตรียมพื้นฐานของใจ เป็นงานพื้นฐานของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเริ่มต้นหนึ่ง แล้วถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมีพื้นฐานสมถ-กรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน การงานที่จะเกิดขึ้นจากจิตนี้ ถ้ามันขุดและมันคุ้ย ถ้ามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง นั้นคือมันเห็นตัวกิเลส

เห็นอย่างไร?

เห็นกายนี้ขนพองสยองเกล้า ถ้าเวทนาไง โดยผู้ที่ฝึกหัดนะ นั่งสมาธินี่เจ็บปวด เจ็บปวดมากเพราะเวทนาเป็นเรา เวทนาเป็นเรานี่กิเลสเป็นเรา สรรพสิ่งเป็นเรา ธรรมะฝังกลบไว้ ฝังกลบกิเลสไว้ในใจของตนทั้งสิ้น ทุกอย่างเป็นเราหมดเลย ถ้าเป็นเรามันก็ทุกข์มันก็ยากอย่างนี้ไง

เวลาเราฝึกหัดหายใจเข้านึกพุท หายใจออกโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตสงบแล้ว จิตสงบแล้วสงบเพราะอะไร เพราะมันผ่านเวทนามาไง มันผ่านเวทนา รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ขันธ์ ๕ โดยธรรมชาติของมันจิตมันเสวยขันธ์ เพราะมีความรู้สึกนึกคิดโดยธรรมชาติของมันอย่างนี้ แล้วพุทโธๆ จนมันหดสั้นเข้ามา มันปล่อยวางเข้ามา พุทโธจนพุทโธไม่ได้ ถ้าพุทโธไม่ได้มันก็ไปเข้าสู่สมถกรรมฐาน ฐานของมัน ฐานความจริงของจิตไง

ถ้าฐานความจริงมันก็ปล่อยเวทนาเข้ามาไง พอปล่อยเวทนาเข้ามา ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิ แล้วถ้ามันออกไปค้นคว้า ออกไปจับต้องเวทนา เวทนาไม่ใช่เรา เวทนาเป็นเวทนา จิตเป็นจิต เวลามันจับเวทนา เอ๊อะ! ทําไมคราวนี้จับได้ล่ะ ทําไมคราวนี้รู้จักเวทนาล่ะ แต่เดิมนั่งสมาธิใหม่ๆ เจ็บปวดมาก เวทนากับเรามันเป็นอันเดียวกัน เวทนาเป็นเรา เราเป็นเวทนา เป็นเนื้อเดียวกัน

พุทโธๆ หรือเรามีความสามารถจนเราทําความสงบของใจได้ เวลามันจับเวทนา เอ้า! มันคนละเรื่องเลยนะ นี่ไงถ้ามันจับได้ เพราะอะไร เพราะกาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าจิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นกิเลส! มันรู้เลยล่ะ มันเห็นกิเลส มันเข้าใจเลย เห็นกิเลสเลย นี่ไงภาคปฏิบัติ

ไม่ใช่ว่า “เราวางหมดแล้ว เราไม่ต้องเดือดร้อน เราไม่ต้องขุดคุ้ย เราไม่ต้องค้นคว้า” ไม่ค้นคว้า ธรรมฝังกลบ กิเลสเต็มหัวใจ ธรรมฝังกลบเลยนะ กลบกิเลสไว้ไง มันกลบเกลื่อน เพราะเราวางหมดแล้ว เราวางหมดแล้ว กิเลสไม่มีแล้ว มันเป็นธรรมๆ เพราะเป็นธรรมไง เราใช้ปัญญาได้ไง

ถ้ามีสมาธิมันเป็นปัญญา ถ้าไม่มีสมาธิมันเป็นความคิด มันก็อันเดียวกัน มันเป็นปัญญาเป็นความคิดอย่างไร มันเป็นสัญญา เพราะมันเป็นสัญญา เพราะมันมีสมุทัยเจือปนเข้ามา ถ้ามันเป็นสัญญามันมีความอึดอัดขัดข้อง มันมีความไม่พอใจต่างๆ เจือปนกับความรู้สึกนึกคิดของเรา

แต่ถ้ามีสัมมาสมาธิขึ้นมาแล้ว เห็นไหม เวลามันเกิดภาวนามยปัญญา สัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน ความเพียรชอบ งานชอบ ระลึกชอบ ความชอบธรรม เพราะมันชอบธรรมแล้วถ้าจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เวลาปัญญามันเริ่มเคลื่อนนะ มันหมุนของมันนะ จักรเคลื่อนแล้ว

ดวงใจดวงใดไม่มีมรรค ดวงใจดวงนั้นไม่มีผล

ดวงใจดวงใดมันมีมรรค มรรคมันเกิดขึ้นมาจากไหน เวลามรรคมันเกิดขึ้นจากหัวใจ มรรคมันเกิดขึ้นก็ฝึกหัดนี่ไง นี่ภาวนามยปัญญา เวลาปัญญามันเคลื่อนไปแล้ว เวลาปัญญามันหมุนไปแล้วไง นี่ธรรมจักร จักรมันจะบดบี้ไง ระหว่างกองทัพกิเลสกับกองทัพธรรมที่มันประหัตประหารกันไง

แต่โดยปกติธรรมชาติของเรา มันเป็นกองทัพกิเลสทั้งสิ้นๆ เป็นธรรมฝังกลบ เป็นกิเลสชัดๆ กิเลสทั้งนั้นเลย แต่สมมุติกันเอง “วางหมดแล้ว มันเป็นธรรม” แล้วถึงต่อต้านว่าไม่ต้องมีขณะไง ถ้ามีขณะมันก็ภาคปริยัติ ภาคปฏิบัติไง ปริยัติเขาต้องสอบ กรรมการสอบเขาให้ผ่านถึงผลสอบนั้นได้

ภาคปฏิบัติๆ โดยความจริงมันผ่านอริยสัจ มันผ่านทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ มันผ่านอริยสัจ โดยข้อเท็จจริง เวลาวงกรรมฐาน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านแก้จิต แก้จิต แก้จิตเพราะเราโง่ แก้จิตเพราะเราติด แก้จิตเพราะเราให้ค่าตัวเองเกินไป ส่วนใหญ่แล้วกิเลสได้ขั้น ๑ นะ ได้ขั้น ๑ มันบอกได้ ๔ ได้ ๔ มันว่าได้ ๘ ความจริงมันไม่มี มันแค่ ๔ แต่มันไม่ได้ด้วย

เพราะ เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติ ท่านรู้จักตทังคปหาน การประหารชั่วคราว จิตสงบระงับแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันใช้สติปัญญาไปแล้วมันปล่อยได้ การปล่อยนั้นเขาเรียกว่าตทังคปหาน การประหารชั่วคราวมันไม่มีขณะ มันไม่รู้จัก นั้นคือการประหารชั่วคราว การของชั่วคราวๆ ชั่วคราวมันก็สมมุติปัญญัติไง

แล้วเวลาใช้สติปัญญาพิจารณาไปแล้วมันปล่อย มันปล่อยนั้นคือการฝึกหัดวิปัสสนาอ่อนๆ นั้นคือการฝึกหัดที่เราจะเกิดภาวนามยปัญญา เราจะเกิดธรรมจักร ดวงใจดวงใดไม่มีมรรค ดวงใจดวงนั้นไม่มีผล มรรคก็คือธรรมจักร เวลาจักรมันเคลื่อนไง ถ้ามันตทังคปหานก็ฝึกหัดให้มันเกิดมรรคเกิดผลไง

การฝึกหัด เห็นไหม ผู้ฝึกหัดใหม่มันก็ขาดตกบกพร่องลุ่มๆ ดอนๆ บ้าง ก็ต้องฝึกหัดบ่อยครั้งเข้าๆ มีความชํานาญมากขึ้นเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป จากตทังคปหานถ้ามันสมดุล มัชฌิมา-ปฏิปทา ทางสายกลาง ถ้ามันสมดุลพอดีของมัน เวลามันสมุจเฉท จากตทังคปหานนะ คือของชั่วคราวๆ ชั่วคราวมากน้อยขนาดไหน มันก็ต้องมุมานะฝึกหัดให้มีความชํานาญให้มากขึ้น ให้มรรคของเราสมดุลพอดีให้มากขึ้น ความสมดุลพอดีมันสมดุลพอดีของคนกิเลสหยาบ กิเลสกลาง กิเลสหนาแตกต่างกัน ความสมดุลพอดีของการฝึกหัด ของการประพฤติปฏิบัติ เราต้องทํา

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านคอยคุ้มครอง คอยดูแล ว่านี่เป็นทางสายเอก “เดินมาสายนี้ เดินมาสายนี้” จิตใจที่สูงกว่าคอยชักคอยจูงคอยดึงคอยประคองให้เราทําของเรา เราก็พยายามทําของเราบ่อยครั้งเข้าๆ แล้วถ้ามันสมุจเฉทปหาน ขาด! นั่นล่ะคือขณะ คําว่า “ขาด” คือดับทุกข์ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ มรรคที่มันเคลื่อนมันสมุจเฉท ดับ ดับแล้วเหลืออะไร อะไรดับ อะไรเหลือ อะไรสิ้นไป อะไรคงอยู่ มันชัดเจน ถ้ามันชัดเจน เห็นไหม มันไม่ใช่ธรรมฝังกลบไง กลบกิเลสไว้แล้วอ้างว่าเป็นธรรม มันเป็นธรรมฝังกลบ แต่ภาคปฏิบัติไม่ใช่ ทั้งขุดทั้งคุ้ยทั้งค้นทั้งคว้า รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง

รสของธรรมที่มั่นลุ่มๆ ดอนๆ รสของธรรมที่มันไม่มั่นคงในพระพุทธศาสนา เราก็พยายามฝึกหัดฝึกฝนของเราขึ้นมา เวลาฝึกฝนขึ้นมา “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี” มันก็แค่จิตสงบนะ แต่บางคนพอจิตสงบหลงนะ ติด เห็นไหม ติดในสมาธิไง ไม่มีสมาธิเกิดปัญญาไม่ได้ สมาธิเกิดปัญญาโดยอัตโนมัติเป็นปัญญาเองไม่มี ไม่มี! ถ้าสมาธิเป็นปัญญาเอง หลวงตาท่านเน้นยํ้าเลย “เราไม่ติดสมาธิ ๕ ปี” แล้วถ้าสมาธิมันเกิดปัญญาได้เอง ฤาษีชีไพรเขาเป็นพระอรหันต์ไปหมดแล้ว ฤาษีชีไพรก่อนที่องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ธรรม อาฬารดาบส อุทกดาบส สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ทั้งนั้นติดหมด ติดสมาธิ

ถ้าคนไม่มีสมาธิมันก็มีความทุกข์ความร้อนในหัวใจ คนมีสมาธิถ้าติดในสมาธิ เห็นไหม ติดในสมาธิก็ติดในสมถะนั่นน่ะ ติดในสมถกรรมฐาน คิดว่าสมถกรรมฐานคือมรรคคือผลไง ติดในสมาธิ ถ้าไม่มีสมาธิ ภาวนามยปัญญาเกิดขึ้นมาไม่ได้ มันเป็นสัญญา มันเป็นเรื่องโลก โลกียะทั้งสิ้น

สัมมาสมาธิเพราะให้กิเลสสงบตัวลงถึงเป็นสัมมาสมาธิ แล้วสัมมาสมาธิเป็นสมถกรรมฐาน ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนาคือเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาต่อเนื่องไป ฝึกหัดใช้ปัญญาต่อเนื่องไป ระหว่างกิเลสกับธรรมประหัตประหารกันด้วยวุฒิภาวะของกิเลสและคุณธรรมที่เราสร้างขึ้น ที่เรากระทําขึ้นมา

ถ้าคุณธรรมที่เราสร้างขึ้นมา เห็นไหม มันเกิดมรรคไง เกิดมรรค ๘ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา ไม่ใช่ธรรมฝังกลบ ไม่ใช่กลบกิเลสไว้ แล้วบอกว่า“ฉันมีคุณธรรม” ไม่มี! ไม่มี! ต้องขุดต้องคุ้ยต้องพิจารณาต้องค้นคว้าให้เกิด เกิดธรรมจักร

ดวงใจดวงใดไม่มีมรรค ดวงใจดวงนั้นไม่มีผล ดวงใจใดไม่มีภาวนามยปัญญา ดวงใจนั้นไม่สมุจเฉทปหาน ไม่ได้สํารอกคายกิเลสออกไปทั้งสิ้น

ถ้ามันสํารอกมันคายกิเลสออกไปทั้งสิ้น เห็นไหม นี้คือผลของการประพฤติปฏิบัติที่มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านริเริ่มดําเนินจนเป็นคุณธรรมในใจของท่าน แล้วครูบาอาจารย์ของเรา “หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมมา” ถึงเคารพบูชาด้วยคุณธรรม

ไม่ใช่หน้าไหว้หลังหลอก พูดแต่ปาก ไม่ได้เอาคําสั่งคําสอนมาเป็นแนวทางดํารงชีวิตเลย ไม่ได้มีคุณธรรมดํารงชีพ ดํารงชีพโดยการหน้าไหว้หลังหลอก ด้วยความหวาด ด้วยความระแวง เพราะ เพราะมันเป็นธรรมฝังกลบ ไม่ใช่ธรรมโดยแท้จริง เอวัง

ธรรมะไม่ผูกขาด กิเลสต่างหากผูกขาด
กิเลสนี่มันผูกขาดๆ มันผูกขาดทุกดวงใจ นี่ผลของวัฏฏะๆ ไง
จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะอยู่ใต้อํานาจของกิเลสทั้งสิ้น
ถ้ามันอยู่ภายใต้อํานาจของกิเลสทั้งสิ้น
เวลาประพฤติปฏิบัติไป
ปฏิบัติโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากของตน
มันเป็นธรรมมาจากไหน ถ้ามันไม่เป็นธรรมมาจากไหน
เห็นไหม เวลากิเลสมันผูกขาด ผูกขาดอย่างไร?

๔

กิเลสผูกขาด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ตั้งใจฟังธรรมะนะ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้นั้นจะมีคุณธรรมในหัวใจ แต่ถ้าผู้ใดปฏิบัติธรรมไม่สมควรแก่ธรรม มันเป็นกิเลสไง กิเลสมันเทศน์ กิเลสมันพูดธรรมะ แล้วเราก็เชื่อมันไง เพราะกิเลสมันเกิดมากับเรา อวิชชาคือความไม่รู้ กิเลสมันอยู่เต็มหัวใจแต่เราไม่รู้

นี่ไง ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าสมควรแก่ธรรม สมควรแก่ธรรมมันเป็นสัจธรรม ถ้ามันเป็นสัจธรรมขึ้นมามันมีเหตุมีผลของมัน มันมีที่มาและที่ไป มันสิ้นสงสัย เป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม มันถึงมีพระพุทธกับพระธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม แสดงธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม พระอัสสชิ พระมหานาม ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๔ ไม่เห็นธรรม ทําไมไม่เห็นล่ะ ไม่เห็นธรรมมันไม่เป็นประชาธิปไตยใช่ไหม มันไม่เสมอภาคใช่ไหม

มันไม่ใช่ มันเป็นบุญและบาป มันเป็นอํานาจวาสนา เป็นอํานาจวาสนาไง เพราะพระอัญญาโกณฑัญญะเวลาฟังธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว “สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น มันมีสัจจะมีความจริงเกิดขึ้นในหัวใจดวงนั้น สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับไปเป็นธรรมดา”

แต่พวกเรามันเป็นทางวิทยาศาสตร์ทางโลกไง มันเป็นอนิจจังๆ มันเป็นอนิจจังมันมีอยู่แล้ว มันไม่ได้เกิดขึ้น มันเกิดขึ้นก่อนที่เราจะเกิดด้วย มันมีอยู่โดยดั้งเดิม ประเทศไทย ๗ – ๘๐๐ ปีแล้ว อายุเราไม่ถึง ๑๐๐ ปี ประเทศไทยมันมีอยู่แล้ว มันมีอยู่ก่อน มันเป็นอนิจจัง เพราะมันแปรปรวนมาตลอด ตั้งแต่สุโขทัย อยุธยา กรุงธนบุรี นี่สมัยกรุงเทพฯ

นี่ไง มันมีของมันอยู่แล้ว มันมีของมันอยู่แล้ว แล้วเราล่ะ เรามีสุขมีทุกข์มากน้อยแค่ไหน เรามีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน นี่ไง ถ้ามันไม่มีอํานาจวาสนาขึ้นมานะ มันไม่เหมือนพระอัญญา-โกณฑัญญะไง สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นในใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ แต่ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๔ ยังไม่เกิดขึ้น ยังไม่มี มันไม่มี มันเป็นอนิจจัง มันเป็นวิทยาศาสตร์ เป็นโลก

นี่ไง ธรรมะด้นเดา ด้นเดาธรรม ปฏิบัติธรรมไม่สมควรแก่ธรรม ถ้ามันสมควรๆ สมควรมันต้องมีการเกิดขึ้น มันมีสัจจะมีความจริงขึ้นมา แล้วเกิดขึ้นต้องเกิดขึ้นตามความเป็นจริง ไม่ใช่เกิดขึ้นจากกิเลส กิเลสมันสร้างภาพลวง สร้างกิเลสไว้ตัวหนึ่ง แล้วก็วางไว้แล้ว วางหมดเลย มันเป็นภาพลวงตาหมดเลย มันไม่สมควรแก่ธรรมหรอก เพราะ เพราะไม่มีอํานาจวาสนา

ถ้ามีอํานาจวาสนานะ เราจะปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สมควรแก่ธรรมให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริงของเราขึ้นมา ถ้าให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริงของเราขึ้นมานะ มันเริ่มที่อํานาจวาสนาของคนไง เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เวลาเกิดมาเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนาแล้ว พระพุทธ-ศาสนาไง

ศาสนาพุทธนี้เป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติธรรมวินัยนี้ไว้ เวลาเกิดยมกปาฏิหาริย์ เวลาเขามาท้าทายไง เวลาพระโมคคัลลานะให้ลูกศิษย์ของพระโมคคัลลานะเหาะขึ้นไป ไปเอาบาตรไม้จันทน์นั่น โอ้โฮ! คนเห็นแล้วมันมหัศจรรย์ๆ มหัศจรรย์ขึ้นมา เวลาจะบิณฑบาตก็ต้องให้เหาะดูก่อน มันวุ่นวายกันไปหมด

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบัญญัติไง อวดอุตริ-มนุสธรรม ธรรมเหนือโลก แล้วธรรมในหัวใจ ธรรมในหัวใจพระอรหันต์ มันมีคุณธรรมในหัวใจนั้นอยู่แล้ว ฌานสมาบัติจะเหาะเหินเดินฟ้ามันทําได้ของมันอยู่แล้ว ถ้ามันจะทํา แต่องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติเลย อวดอุตริมนุสสธรรม ห้าม!

แต่เวลาเดียรถีย์มาท้าทาย เพราะองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าห้ามแล้ว เขาก็มาท้าทาย องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้ารับท้าเลย รับท้าขึ้นมา พวกคหบดี พวกต่างๆ ก็บอก “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้แล้วว่า ห้ามอวดอุตริๆ” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามเขากลับไง “เราห้าม เราห้าม ห้ามบุคคลทั่วๆ ไปมาเก็บผลไม้ในสวนของเรา เราห้ามได้ไหม” “ได้” “แล้วถ้าสวนผลไม้ สวนมะม่วงเป็นของของเรา เราเก็บเองได้ไหม” “ได้” “นี่ไง เราถึงจะแสดงธรรม” แสดงธรรมขึ้นมา แสดงยมกปาฏิหาริย์ เดียรถีย์หงายท้องไปหมดเลย เขาทําไม่ได้ เขาไม่มีของเขา

นี่พูดถึงว่าอวดอุตริมนุสธรรมด้วยอภิญญานะ ด้วยฤทธิ์ด้วยเดชนะ แล้วด้วยธรรมะล่ะ ด้วยสัจจะความจริงล่ะ ไม่มี ไม่รู้ ไม่จริง ไม่รู้ ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมมันละเอียด มันละเอียดกว่าการแสดงอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์ อวดอุตริมนุสธรรมนี่เหนือมนุษย์ๆ

แต่! แต่ถ้าเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้ามันยิ่งกว่านะ เพราะมันลบล้างภพชาติ มันทําลาย ทําลายล้างภพชาติ

เสวยภพ เสวยชาติ เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เพราะเราสร้างคุณงามความดีของเราขึ้นมา การสร้างคุณงามความดีของเราขึ้นมา เรามีมนุษย์สมบัติสมบูรณ์ เราถึงได้เกิดเป็นมนุษย์ คนที่ไม่นับถือพระพุทธศาสนา เห็นไหม เขาก็ทําเวรทํากรรมของเขา เขาก็เกิดตามเวรตามกรรมของเขา

พอเกิดตามเวรตามกรรมของเขา ศาสนาพุทธขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กึ่งพุทธกาล ๒,๕๐๐ กว่าปีมาแล้ว การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันกี่ชั่วอายุคนอยู่แล้วไง คนที่มีอํานาจวาสนาสร้างบุญกุศลของตนในการมีสมบัติ มนุษย์สมบัติก็ได้เกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์นี่ไง เกิดเป็นมนุษย์แล้วเกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วมันซาบซึ้งใจ มันซาบซึ้งนะ การเกิดเป็นมนุษย์เป็นอริยทรัพย์ การเกิดเป็นมนุษย์เป็นอริยทรัพย์ ขนาดว่าเป็นอริยทรัพย์มันมีคุณค่าในตัวของมันเอง

ถ้ามันมีคุณค่าในตัวของมันเอง ดูนักวิทยาศาสตร์สิ เขาวิเคราะห์ค้นคว้าหาสัจจะหาความจริงทางวิชาการขึ้นมา เพื่อคุณภาพชีวิต สิ่งที่เราใช้เพื่อคุณภาพชีวิตในดํารงชีวิตประจําวัน เขาคิดเขาค้นคว้าขึ้นมา เขาทํามาเพื่อธุรกิจของเขาก็เพื่อผลประโยชน์ของเขา แล้วเราก็อาศัยสิ่งนั้นมาเป็นคุณภาพชีวิต นี้คือนักวิทยาศาสตร์เขาค้นคว้าของเขาขึ้นมาเพื่อเป็นลิขสิทธิ์ของเขา

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ สัจธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการเป็นพระโพธิสัตว์ ความเป็นพระโพธิสัตว์ เห็นไหม ทําสิ่งใดขึ้นมาให้สละเป็นทาน สละเป็นทานเพื่ออะไร เพื่อสังคม เพื่อหมู่ชนให้มีความสุข ความสุขในการดํารงชีพของเขา ได้สร้างบุญสร้างกุศล สร้างอํานาจวาสนาของตัวเองขึ้นมา แล้วสร้างวาสนาของตัวเองขึ้นมาจนอํานาจวาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสมบูรณ์ไง

“เราเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย”

สมบูรณ์ๆ แต่สมบูรณ์ในการเวียนว่ายตายเกิด มันยังไม่ได้ตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เวลานี่วิสาขบูชา เห็นไหม เวลาออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้ว “คืนนี้ถ้าเรานั่งลงแล้วถ้าไม่สําเร็จ เราจะไม่ลุกจากที่นั่งนั้นเลย”

คืนนั้น บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวัก-ขยญาณ นี่! นี่ไงสิ่งที่เป็นสัจจะความจริง มันต้องมีเหตุมีผล มีที่มาที่ไป จะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยการสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ แล้วก็จะเป็นองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าโดยความเป็นไปโดยการเป็นลาภลอยลาภที่ไม่ควรได้ที่ไหนมันมี ไม่มี! เป็นวิปัสสนึก นึกเอาก็ไม่มี!

อวิชชาร้ายกาจนะ พญามารที่มันครอบงํามันร้ายกาจนัก คําว่า “มันร้ายกาจนักๆ” เพราะอะไร มันเป็นเจ้าวัฏจักร สิ่งที่มีชีวิตอยู่ในอํานาจมันหมดเลย อยู่ในอํานาจของอวิชชา อยู่ในอํานาจของกิเลสทั้งสิ้น

การสร้างคุณงามความดีทั้งดีและชั่ว มันเป็นผลของวัฏฏะทั้งสิ้น มันเป็นผลของวัฏฏะทําดีและชั่วอยู่ในอํานาจของมันทั้งสิ้น เพราะกรรมดีๆ เป็นเทวดา เกิดเป็นเทวดาเป็นอินทร์เป็นพรหมขึ้นมา หมดอายุขัยก็เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เทวดามาดีดพิณ ๓ สายถ้าตึงไปมันก็ขาด หย่อนไปเสียงก็ไม่เป็นกลาง ระหว่างกึ่งกลางความพอดี ระหว่างตึงไปและหย่อนไป ทางสายกลางๆ ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา นี่ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ เวลาความชอบธรรมในมรรคในผลขึ้นมา ถ้าความเพียรชอบในมรรคในผลขึ้นมา ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่เอาสัจจะเอาความจริงขึ้นมา นี่จะทําลายอวิชชา ทําลายอวิชชาในหัวใจของตน

ถ้าทําลายอวิชชาในหัวใจของตน เห็นไหม พอเวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมามีองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้ากับพระธรรม เวลาแสดงธัมมจักฯ ขึ้นมา มีพระอัญญา-โกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม เวลาเทศนาว่าการปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อสัตว์โลกนี่ไง

แล้วเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนา แล้วผลของกาลเวลา ผลของการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ กึ่งพุทธกาลสองพันกว่าปีมาแล้ว กาลเวลาผ่านมาสองพันกว่าปีแล้ว นี่ ๒๕๖๐ แล้ว กึ่งพุทธกาลไง เรามาเกิดท่ามกลางๆ เราต้องมีอํานาจวาสนาบารมีของเรา เราถึงได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์แล้วมีอํานาจวาสนา เรามีศรัทธามีความเชื่อในพระพุทธศาสนา ถ้าเรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธ-ศาสนา เราศึกษาค้นคว้าในภาคปริยัติ เวลาเราไปวัดไปวาฟังเทศน์ฟังธรรมนี่ไง นี่ภาคปริยัติ

ในวงกรรมฐานนะ สิ่งที่สําคัญที่สุดคือเทศน์ เวลาเทศน์ขึ้นมาในหัวใจจะมีความรู้มากน้อยแค่ไหนออกมาตรงนี้ คนโง่คนฉลาดออกมาจากการเทศนาว่าการนี่ แล้วอันดับ ๒ อันดับ ๒ ก็นั่งตลอดรุ่ง

นี่พูดถึงว่าในแวดวงของกรรมฐานเพราะอะไร เพราะการเทศนาว่าการ ถ้าเราเกิดมากึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาเจริญอีกหนหนึ่งก็เจริญจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านออกประพฤติปฏิบัติของท่านตามความเป็นจริงของท่าน เวลาเทศนาว่าการของท่าน กิเลสมันเลยหมอบ

กิเลสมันกลัวศีล กลัวสมาธิ กลัวปัญญา มันไม่กลัวอะไรหรอก มันยิ่งพลิกแพลงศีล สมาธิ ปัญญาเป็นอาวุธของมัน เป็นอํานาจของมันนะ มันหลอกลวงนักประพฤติปฏิบัตินะ งงเป็นไก่ตาแตกเลย หันซ้ายหันขวานี่ทําสิ่งใดไม่เป็นชิ้นทั้งสิ้น ไปบูชากิเลสๆ ทั้งสิ้นนะ

แต่ถ้าเวลาเทศนาว่าการ ศีล สมาธิ ปัญญานี่แสดงธรรมๆ นะ กิเลสกลัวสัจธรรมของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงนั้น กิเลสกลัวธรรมๆ เพราะกิเลสมันกลัวธรรมะ กิเลสมันถึงมันพลิกมันแพลงไง มันพลิกมันแพลงขึ้นมา นี่เวลาโดยทั่วไปสัตว์โลกนี่ทําให้ไม่เชื่อ ทําให้อยู่ห่างไกลทั้งสิ้น “นรกไม่มี สวรรค์ไม่มี เกิดมาแล้ว เกิดก็มีชาตินี้ชาติเดียวทั้งสิ้น”

ถ้ามีชาตินี้ชาติเดียวทั้งสิ้นทําไมจริตนิสัยคนไม่เหมือนกันล่ะ? แล้วเวลาเราประพฤติปฏิบัตินะ ในอภิธรรมอารมณ์ความรู้สึกก็ภพชาติหนึ่งนะ ความคิดหนึ่งนะ เกิด - ดับ เกิด - ดับ นั่นน่ะหนึ่งภพหนึ่งชาตินั่นน่ะ เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ความรู้สึกนึกคิดที่มันโผล่ขึ้นมานั่นเวลาสติปัญญามันเท่าทันความคิดมันดับๆ มันรู้ มันเห็นของมัน นั่นภพชาติๆ มันยิ่งกว่าผลของวัฏฏะอีก

ถ้าเราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ในความเป็นธรรมๆ นะ ถ้าเป็นธรรม คําว่า “เป็นธรรม” เป็นธรรมทุกคนแสวงหา ทุกคนต้องการความเป็นธรรม แต่! แต่เวลาประพฤติปฏิบัติมันด้นเดาธรรม มันไม่เป็นธรรมกับตัวเราเองไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมเสวยวิมุตติสุขๆ วิมุตติสุข สุขเวทนา ทุกขเวทนา ทุกคนก็รับรู้ได้ คนเราเกิดมาอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน มันก็เคยมีความสุขความทุกข์มาทั้งสิ้น แล้วความสุขความทุกข์ทั้งสิ้นนั้นมันก็เป็นสุขเวทนา ทุกขเวทนา อุเบกขาเวทนา เวลามันเป็นเวทนา เวทนามันเป็นอาการของความรู้สึกนึกคิดของหัวใจของตน แล้วเวลามันทุกข์มันยากขึ้นมา กิเลสมันบีบคั้นขึ้นมา มันก็ทําให้เจ็บชํ้านํ้าใจทั้งสิ้น

เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็ต้องมีสติมีปัญญาต่อสู้กับความรู้สึกนึกคิดของตน แล้วเวลามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญามันเกิดขึ้น มันก็เกิดขึ้นกับหัวใจของเรานี้ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านประพฤติปฏิบัติของท่านสิ้นสุดแห่งทุกข์ไปแล้ว ท่านเสวยวิมุตติสุข วิมุตติสุขมันเป็นความสุขที่ยั่งยืน ยั่งยืนเพราะอะไร

นี่ไง ในพระพุทธศาสนา ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา ตรัสรู้เองโดยชอบ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ สมาธิชอบ ความชอบธรรม ถ้าความชอบธรรมมันถึงจะเป็นธรรม ถ้ามันไม่ชอบมันก็เป็นกิเลสไง มันเป็นกิเลส เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาบอกว่า “มันเป็นธรรม เป็นธรรม” เป็นธรรมด้วยความพอใจของเรา ถ้าเป็นธรรมเป็นความพอใจของเรานะ แล้วบอกว่า “ธรรมะไม่มีใครผูกขาด”

ใครจะไปผูกขาด เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าไม่มีกํามือในเรา แบตลอดเลย รอ รอคนที่มีอํานาจวาสนา รอคนที่มีสัจจะมีความจริงเข้ามาพิสูจน์ รอเข้ามาพิสูจน์เพื่อพิสูจน์ความจริงกัน ใครไปผูกขาด! เปิดกว้าง เปิดกว้างให้ทุกคนได้พิสูจน์ทั้งสิ้น แล้วพิสูจน์มันเป็นความจริงหรือไม่เป็นความเป็นจริงต่างหาก ธรรมะไม่มีใครผูกขาด ไม่ผูกขาด แล้วแต่ความเพ้อเจ้อใช่ไหม ไม่ผูกขาดแล้วกิเลสมันเพ้อเจ้อว่า “เป็นธรรม เป็นธรรม” แล้วสิ่งนั้นเป็นธรรมหรือ

กาลามสูตร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาเทศนาว่าการอนุปุพพิกถา คนที่ไม่มีศรัทธาความเชื่อเลย ก็พูดถึงการเสียสละทาน การทําทานแล้วได้บุญกุศลไปเกิดบนสวรรค์ ถ้าบนสวรรค์แล้วให้ถือเนกขัมมะไง จิตใจควรแก่การงานแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงแสดงอริยสัจ อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ถ้าแสดงอริยสัจสัจจะความจริงขึ้นมาแล้วถ้าเขามีอํานาจวาสนาของเขา เขาแทงตลอดแล้ว เขาจะได้โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี เป็นพระอรหันต์สิ้นสุดแห่งทุกข์ไป

นี่พูดถึง ท่านต้องให้มีศรัทธามีความเชื่อ มีความมั่นคงในหัวใจก่อน ท่านถึงแสดงเรื่องอริยสัจ

เวลามนุษย์เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธ-ศาสนา แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าให้ศึกษาๆ ภาคปริยัติไง ฟังธรรมๆ ก็เป็นสุตมยปัญญา คือได้ยินได้ฟังจากครูบาอาจารย์ของเรา แล้วถ้าได้ยินได้ฟังจากครูบาอาจารย์ของเรา เรานั่งประพฤติปฏิบัติด้วยถ้าจิตเราลงเป็นสมาธิไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม เทวดา อินทร์ พรหมสําเร็จเป็นแสนๆ เป็นล้านๆ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาแสดงธรรมๆ ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริง ถ้าเรามีอํานาจวาสนาจิตใจมันลงได้ เพราะอะไร เพราะเราประพฤติปฏิบัติเอง เรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ หรือใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญความเห็นในสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงในหัวใจของเรา

แต่เวลาเทศนาว่าการขึ้นมา ธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ที่มีคุณธรรมในหัวใจพูดสัจจะพูดความจริงอันนั้น แล้วเราใคร่ครวญๆ ตาม มันเป็นการชักจูง มันเป็นไม้เท้าให้เราก้าวเดินตาม มันเป็นธรรมได้ นี่คือการฟังธรรม เป็นการชุบมือเปิบจากครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม

แต่ถ้ามันไม่เป็นธรรมล่ะ นี่ธรรมะไม่มีการผูกขาด ใครกินใครก็อิ่มเอง ถ้าใครกินใครก็อิ่มเอง ดูเขาทําเวลาแรกนาขวัญ เห็นไหม แรกนาขวัญแล้วเขามีพระโคมาไถมาหว่าน หว่านเสร็จแล้วเขาก็เสี่ยงทาย เขาเสี่ยงทายให้โคกินไง กินหญ้าหรือกินข้าว หรือกินเหล้าหรือกินนํ้า นี่ไง แล้วเวลานี่กินเองก็อิ่มเอง กินหญ้าหรือกินข้าว จะเป็นพระโคเป็นโคหรือนี่มันกินเองก็อิ่ม กินอะไร ทําอะไร ธรรมะไม่ผูกขาด นี่ไม่ผูกขาด กินเองก็อิ่มเอง กินหญ้าหรือกินข้าว

เวลาปฏิบัติธรรม กาลามสูตรไม่ให้เชื่อๆ ไง ไม่ให้เชื่อขึ้นมา ปฏิบัติธรรมมันเป็นธรรมหรือไม่เป็นธรรม นี่อิ่มอย่างไร อิ่มหญ้าหรืออิ่มข้าวถ้าอิ่ม แล้วถ้าอิ่มมันเป็นสัจธรรมตรงไหนล่ะ ถ้ามันเป็นสัจธรรมมันต้องมีที่มาที่ไปสิ ถ้ามันมีที่มาที่ไป เอ้า! ก็ประพฤติปฏิบัติธรรมไง นี่วางให้หมด ดูหัวใจๆ

นักวิทยาศาสตร์เวลาเขาวิเคราะห์วิจัยเรื่องทางวิทยาศาสตร์ของเขานะ เขามีสติ เขามีการเจาะจงของเขา เขาก็วิเคราะห์วิจัยของเขาเหมือนกัน เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วถ้ามันเป็นปัญญาๆ มันมีสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา แล้วปัญญาอย่างไร แล้วว่าศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญามันเกิดขึ้นมาที่ไหน แล้วเวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริง มันปฏิบัติแล้วมันเป็นความจริงหรือไม่ ถ้ามันไม่เป็นความจริงมันก็ไม่มีมรรคมีผลไง

นี่ธรรมะไม่ผูกขาดๆ ใครๆ ก็ปฏิบัติได้ ใครๆ ก็บรรลุธรรมได้ ทุกคนมีสิทธิเสรีภาพ การเกิดเป็นมนุษย์เป็นอริยทรัพย์ แล้วการเกิดเป็นมนุษย์เป็นอริยทรัพย์ พุทธในทะเบียนบ้าน เขาไม่สนใจในพระพุทธศาสนาเลย

เวลาผู้ที่สนใจในพระพุทธศาสนา เขาก็สนใจในระดับคุณภาพชีวิตของเขา ประเพณีวัฒนธรรม ขอให้ประสบความสําเร็จในชีวิตๆ ขอให้ชีวิตมีความสุข นี่ความสุข ความสุขทางโลก แล้วสุขมันคู่กับทุกข์ ชีวิตเวลาจะพลัดพรากขึ้นมาเขาต้องสั่งลาสั่งเสีย คนใกล้จะสิ้นชีวิต คนที่รู้ว่าตนจะต้องพลัดพราก สั่งเสียใหญ่เลย ห่วงไปหมดเลย นั่นไงผลของคนที่ว่าปล่อยปละละเลย

แต่ถ้าคนที่มีอํานาจวาสนาขึ้นมา เขาจะประพฤติปฏิบัติของเขา เวลาเขาจะประพฤติปฏิบัติของเขา เขาพยายามจะแสวงหา เห็นไหม แสวงหาครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง ถ้าครูบา-อาจารย์ที่เป็นจริงนะ มันจะทุกข์มันจะยากมากน้อยขนาดไหน ก็จะเอาของจริง นี่ของจอมปลอมไม่เอา นี่ธรรมะไม่ผูกขาด ไม่ผูกขาดแล้วก็เพ้อเจ้อเหลวไหลกันไปอย่างนั้น

ธรรมะไม่ผูกขาด กิเลสต่างหากผูกขาด กิเลสนี่มันผูกขาด มันผูกขาดทุกดวงใจ นี่ผลของวัฏฏะๆ ไง จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะอยู่ใต้อํานาจของกิเลสทั้งสิ้น ถ้ามันอยู่ใต้อํานาจของกิเลสทั้งสิ้น เวลาประพฤติปฏิบัติไปปฏิบัติโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากของตนมันเป็นธรรมะมาจากไหน ถ้ามันไม่เป็นธรรมะมาจากไหน เห็นไหม เวลากิเลสมันผูกขาด ผูกขาดอย่างไร?

ทุกข์ สมุทัย สมุทัยตัณหาความทะยานอยากนี่ฝ่ายผูกมัด

เวลาเกิดมาอยู่ในท้องพ่อท้องแม่ ๙ เดือนทุกข์ทั้งนั้น แต่โดยธรรมชาติของมนุษย์ โดยธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต เกิดในไข่ ในครรภ์ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ อยู่ในครรภ์ ๙ เดือน นี่ตกครรภ์ ๙ เดือน คลอดออกมาแล้วถึงได้มาเป็นมนุษย์ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ ในชีวิตของเรานี่ความสุข ความไร้เดียงสา ในสายสัมพันธ์ระหว่างพ่อ แม่ ลูก มันก็เป็นเรื่องธรรมดา มันก็มีความสุข

ความสุข เห็นไหม สุขคู่กับทุกข์ นี่วิตกวิจารณ์ไปเรื่อย “ลูกหลานของเราจะเจริญเติบโตมาอย่างไร ลูกหลานเราเติบโตมาแล้วมันจะมีที่ยืนในสังคมหรือไม่ ลูกหลานของเราจะทันสังคมหรือไม่ ลูกหลานของเราไม่ติดยาเสพติด ไม่เข้าไปในหมู่โจร ไม่เข้าไปทําความผิดกฎหมาย” นี่ทุกข์ทั้งนั้น ถ้าประสบความสําเร็จมันก็เป็นอํานาจวาสนาของคน สมุทัย สมุทัยนี่กิเลสมันผูกขาด ผูกขาดอยู่ใต้อํานาจของมัน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เวลาเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เห็นไหม เวลาไปเที่ยวสวนเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันต้องมีฝั่งตรงข้ามไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย แล้วถ้ามันตรงข้ามไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย มันไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายตรงไหนล่ะ?

เวลาอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ไงนิโรธ ดับทุกข์ด้วยมรรค เวลากิเลส กิเลส ทุกข์ สมุทัย นี่มันผูกขาด ฝ่ายกิเลสมันผูกขาด ผูกขาดวัฏจักรเลย ทุกสิ่งมีชีวิตอยู่ใต้อํานาจของอวิชชาทั้งสิ้น อยู่ใต้อํานาจของพญามารทั้งสิ้น กิเลสผูกขาด

บอก “แหม! ธรรมะไม่มีผูกขาด ใครกิน ใครก็อิ่มเอง”ธรรมะอะไร ธรรมะที่ไหน ธรรมะของกิเลสไง

นี่ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริง เห็นไหม ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้ามีอํานาจวาสนานะ ถ้ามีอํานาจวาสนา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา เราเป็นไก่ตัวแรกเจาะฟองอวิชชา เป็นไก่ตัวแรก”

นี่แล้วเวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเป็นไก่ตัวรองๆ เขาว่าตัวรองไปนะ เจาะฟองอวิชชา ฟองอวิชชา นี่ เห็นไหม ถ้าเป็นไข่

นี่โดยทั่วๆ ไป เห็นไหม มันไม่มีอํานาจวาสนา ไข่ลมไม่ได้ผสมพันธุ์ มันเน่าเสียไปโดยธรรมชาติของมัน นี่ไข่ ไข่ที่มีเชื้อ ถ้ามันฟักไม่ได้ ฟักไม่เป็น ถ้ามันฟักไม่เป็น มันถึงมีลูกเจี๊ยบๆ แล้วลูกเจี๊ยบมันเจาะ เจาะฟองอวิชชาออกมา

ขณะ นิโรธดับทุกข์ นี่ไง ถ้ามันเป็นธรรมๆ เห็นไหม ถ้ามันเป็นธรรมนี่ฝ่ายธรรมะ

ถ้าเป็นกิเลสผูกขาด นี่ทุกข์ สมุทัย ตัณหา ความทะยานอยาก ตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ถ้าจะเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติโดยกิเลสที่มันผูกขาดแล้วอยู่ในอํานาจของกิเลสถ้าอยู่ในอํานาจของกิเลส นี่ถือศีล เวลาถือศีลขึ้นมา ศีลก็มีอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด มันมีความพอใจและความไม่พอใจ มันผูกขาด แล้วถือศีลแล้วมันเป็นศูนย์ มันก็ไม่เป็นศีลขึ้นมา

ถ้าเรามีศรัทธา มีความจริง เรายังมีศีลของเรา ถ้าทําสมาธิของเรา ถ้ากิเลสมันผูกขาดไง อยากได้สมาธิก็ไม่ได้สมาธิสักที อยากประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็ไม่เป็นสมาธิสักที เป็นสมาธิแล้วก็เสื่อม แล้วสมาธิก็ไม่รู้ว่าสมาธิจริง สมาธิปลอม นี่กิเลสมันผูกขาด ถ้าใช้ปัญญามันด้นเดาไปหมดเลย มันด้นมันเดา มันเป็นของมัน ว่า “เป็นธรรมๆ” ปัญญาอย่างนั้นหรือ ปัญญาอย่างนั้นใช่ไหม นี่ไงกิเลสมันผูกขาด

แต่ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริง นี่เวลานิโรธมันดับทุกข์ ขณะ ดับทุกข์ “ไม่ต้องมีขณะ พวกเขา พวกเรา” บอก “ธรรมะไม่มีการผูกขาด” ตัวเองแบ่งเอง ว่าพวกเขา พวกเรา มันมีพวกใคร ผลของวัฏฏะมันมีพวกใคร เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เกิดซํ้าเกิดซากนี่พวกใคร เกิดโดยอวิชชา เกิดโดยพญามาร เกิดซํ้าเกิดซาก เกิดในสังคมใด พวกใคร เกิดในสังคมนั้นตายจากสังคมนั้นไปเกิดสังคมอื่น มันเป็นพวกใคร

ธรรมะไม่ผูกขาด ตัวเองแบ่งเอง ผูกขาดเอง นี่กิเลสมันผูกขาดโดยความมืดบอด โดยอวิชชา โดยความไม่รู้ โดยความมืดบอด แล้วก็วิตกวิจารณ์ กลัวเขาจะพูดถึงความเพ้อเจ้อของตนว่าไม่เป็นความจริง ถึงบอก “ธรรมะไม่มีการผูกขาด ใครกินใครก็อิ่มเอง” นี่มันไม่ผูกขาดตรงไหน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ไม่มีกํามือในเรา แบตลอดนะ มันไปผูกขาดที่ไหน เพียงแต่อํานาจวาสนาของคนทําได้หรือทําไม่ได้ทั้งสิ้น พอทําไม่ได้ขึ้นมา กิเลสมันผูกขาด ถือศีลก็เป็นศูนย์ สมาธิก็มืดบอด คร่อมตออยู่อย่างนั้น ปัญญาก็เพ้อเจ้อ นี่ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้วฉกฉวยว่าเป็นสมบัติของเราๆ ทรงจําธรรมวินัยๆ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งสิ้น แล้วของตัวเองล่ะ ตัวเองก็ไม่ได้ เพราะอะไร

ขณะที่มันขาดนะ ขณะที่มันขาด เห็นไหม ดับทุกข์ นิโรธ นิโรธคือการดับทุกข์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชานั้นคือขณะจิต องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้านี่ธรรมและวินัยท่านเทศนาว่าการไว้มากมายมหาศาล

“เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา”

แล้วไก่ตัวต่อๆ มา พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเวลาเจาะฟองอวิชชา แล้วฟองอวิชชาอยู่ไหน เจาะที่ไหน เจาะอย่างไร เจาะด้วยอะไร ด้วยมรรค ด้วยศีล ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญา ถ้ามันเป็นศีลนะ ศีลคือความปกติของใจ ไม่ต้องเกร็ง ไม่ต้องเกร็ง เราไม่ได้ทําอะไรผิด มันไม่มีสิ่งใดผิดทั้งสิ้น

พระในสมัยพุทธกาลไง “ศีล ๒๒๗ อู้ย! ทําอะไรก็ผิด ทําอะไรก็ผิด” จะลาสึก ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขอสึก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เธอสึกทําไมล่ะ” “อู้ฮู! ศีล ๒๐,๐๐๐ กว่าข้อ โน่นก็ผิด นี่ก็ผิด” “แล้วถ้ามีข้อเดียวเธอรักษาได้ไหม” “ได้” “รักษาหัวใจของตนสิ” รักษาหัวใจของเราไว้มันไม่มีเจตนาทําสิ่งใด ถ้าผิดโดยความไม่รู้ก็ปลงอาบัติของเราไป เราดูแลหัวใจของเราไป เราไม่ต้องไปเครียดไปวิตกกังวลกับสิ่งที่ยังไม่เกิดขึ้นไง “อย่างนี้อยู่ได้ อย่างนี้ปฏิบัติต่อเนื่องได้”

ถ้าเรามีเจตนาของเรา เห็นไหม เรารักษาของเรา ถ้าเรารักษาของเรานี่ ศีลคือความปกติของใจ ถ้าใจมันปกติ ใจเรานี่เพราะอาบัติทางใจมันไม่มีไง เพราะกิเลสในหัวใจของสัตว์โลกมันมากมายมหาศาล ไอ้ความรู้สึกนึกคิดของคนนี่บังคับไม่ได้ แต่เวลาผิด นี่ไง เวลาผิด ผิดเพราะกิริยา ผิดเพราะการกระทํา ผิดเพราะพูด นี่พูดส่อเสียดต่างๆ นี่ผิด เวลาผิดมันแสดงออก ถ้ามันไม่แสดงออกนะ มันคิดในหัวใจนั่นไง ถ้ามันคิดในหัวใจ เห็นไหม เวลามันจะคิดในหัวใจของตนนี่ความคิดเกิดดับ เกิดดับในหัวใจของตน

ความคิดไม่ใช่จิต จิตไม่ใช่ความคิด ความคิดเกิดดับ เกิดดับ แต่จิตมันก็อยู่อย่างนั้นของมัน นี่พญามาร นี่พวกกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ถ้าเรามีศีลขึ้นมาคือความปกติของใจแล้วเราพยายามหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ทําความสงบของใจเข้ามา ให้เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าจิตมันสงบนะ ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล ไม่ใช่ตัว ไม่ใช่ตน ไม่ใช่เขา ไม่ใช่เรา ไม่ใช่! แล้วมันคืออะไรล่ะ สัมมาสมาธิ! สัมมาสมาธิ!

สมาธิไม่เกิดขึ้น ยังทําไม่เป็น ทําไม่ได้เลย ธรรมะไม่ผูกขาด สมาธินี่ ศีลก็เป็นศูนย์ไง ศูนย์เพราะเพ้อเจ้อไง ที่พูดรู้จริงหรือ ที่พูดถูกหรือผิด มุสาหรือเปล่า คนที่ยังโกหกอยู่ไม่ทําความชั่วอย่างอื่นไม่มี ไม่ทําความชั่วอื่นใดเลยไม่มี ลองได้โกหกมดเท็จ พูดเท็จ พูดเพ้อเจ้อ แล้วบอกเป็นธรรมะตรงไหน

“ธรรมะไม่ผูกขาด ใครกินใครก็อิ่มเอง”

กิเลสมันผูกขาด ผูกขาดที่พูดอยู่นั่นแหละ กิเลสทั้งนั้น เพราะมันเป็นกิเลสไง มันเป็นตัณหาความทะยานอยาก ตัณหาความทะยานอยากนะโลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศไง อยากได้ยศถาบรรดาศักดิ์ อยากได้ทุกๆ อย่างเลย นั่นคืออะไรล่ะ ก็สมุทัยไง ตัณหาไง ตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ฝ่ายผูกมัด กิเลสผูกขาด ผูกจนหัวใจขาด! ขาด! ขาดหมดเลย! ขาดแล้วไม่ตาย ขาดแล้วขาดเล่า ขาดซํ้าขาดซาก ขาดแล้วอยู่ในอํานาจของกิเลสไง กิเลสมันผูกขาด ธรรมไม่มี

ถ้าเป็นธรรมๆ ขึ้นมา เวลาทําความสงบของใจเข้ามา ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่ตัวไม่ใช่ตน ไม่ใช่บุคคล ไม่ใช่เรา ไม่ใช่เขา เป็นสัมมาสมาธิ เวลายกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา เห็นไหม ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ งานชอบธรรม ความชอบธรรมมันต้องมี ถ้าความชอบธรรมมันมี หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านถึงวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ไง เครื่องอยู่ของใจๆ เครื่องอยู่ของใจให้จับต้องใจของตนได้

ถ้าจับต้องใจของตนได้ จิตสงบระงับเข้ามา นี่ไง ถ้าจิตสงบระงับเข้ามา สิ่งที่สุขมาก สุขอื่นใดเท่าจิตสงบไม่มี มันรู้ทันทีเลยว่าสมาธิมันเป็นแบบนี้ ไม่ใช่ “วาง วางให้หมดเลย แล้วมันเป็นเอง มันมีอยู่โดยดั้งเดิม”

ประเทศไทยมันมีมา ๗ - ๘๐๐ ปีแล้ว เราอายุยังไม่ถึง ๑๐๐ ปี มันพูดอย่างนี้มันเป็นวิทยาศาสตร์ มันเป็นโลกไง แก้กิเลสไม่ได้ กิเลส หัวใจนี้เป็นนามธรรมนะ จิตวิญญาณเป็นนามธรรม นี่ไงในทางโลกๆ เด็กๆ มันถามไง มีผีไหมๆ ผีทําไมจะไม่มี จิตวิญญาณของเรา จิตของเรา วิญญาณดวงหนึ่ง ถ้าออกจากร่างนี้ไปมันมีหรือไม่มีล่ะ จิตวิญญาณของเรามี เราเชื่อ จิตวิญญาณของเรามี มันเป็นนามธรรม แล้วกิเลสมันก็เป็นนามธรรม

ถ้าไม่เป็นนามธรรม ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญกุศลขึ้นมาจากจิตดวงนั้น มันไปอยู่ที่ไหน นี่ก็เหมือนกัน พระอรหันต์แสนกัป การสร้างบุญกุศลในหัวใจนั้น มันก็เป็นบุญกุศลในหัวใจดวงนั้น ถ้ามันเป็นบุญเป็นกุศลในหัวใจดวงนั้น มันเป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจของสัตว์โลกนี่ไง ถ้ารื้อหัวใจของสัตว์โลก เวลาจะประพฤติปฏิบัติมันก็ให้เป็นข้อเท็จจริง ให้เป็นข้อเท็จจริงในวงกรรมฐาน

ในพระปฏิบัติ เห็นไหม เขารู้ถึงกายกับใจๆ อาบัติมันก็มาจากร่างกายทําที่เป็นอาบัติเป็นความผิดพลาดกับวาจา มโนกรรม สิ่งที่ความรู้สึกนึกคิดทําผิดทําถูกมันเป็นมโนกรรมทั้งสิ้น “ถ้าเธอยํ้าคิดยํ้าทําจนเป็นจริตเป็นนิสัยของเธอ” แล้วภพชาติหนึ่งทําดีทําชั่วๆ พันธุกรรมของจิตๆ มันตัดแต่งมา ถ้ามันตัดแต่งมามันก็อยู่ที่จิตดวงนั้น

ถ้าจิตดวงนั้นขึ้นมา เห็นไหม เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันมีเวรมีกรรมหรือเปล่าล่ะ สิ่งที่มันเป็นเวรเป็นกรรมเป็นจริตนิสัยถ้าจริตนิสัยขึ้นมา ถ้ามีอํานาจวาสนามันมีกตัญญูกตเวทีนะ กตัญญูกตเวทีเป็นเครื่องหมายของคนดี นี่ไง เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติทางสายกลางๆ ทางสายกลางของใคร ทางสายกลางของเรา เราก็สร้างคุณงามความดีของเรา เราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเราก็มีศีลของเรา ถ้ามีศีลของเรา เราก็ไม่ก้าวล่วงศีลของเรา ก้าวล่วงก็ออกจากรั้วรอบขอบชิดของเราไป มันก็ส่งออกหมดสิ้นนะสิ

เวลาเราทําความสงบใจเข้ามา ใจเราก็สงบ ทําความสงบใจเข้ามาให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่ตัวบุคคล ไม่ใช่เรา ไม่ใช่เขา ไม่ใช่ใครๆ เลย มันเป็นสมาธิ มันเป็นสัมมาไง ถ้ามันมีเรามีเขา เห็นไหม ตัณหามันก็เข้าไปอยู่ในกิเลสผูกขาดไง ที่เราเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ เพราะกิเลสมันผูกขาดของมันอยู่แล้ว แล้วเราไม่ชํานาญไง

เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านมีความชํานาญของท่านนะ ชํานาญในวสี ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ สิ่งที่จะเป็นสมาธิ เป็นสมาธิเป็นเพราะอะไร มันอยู่ที่จริตนิสัยของคน ถ้าคนมีอํานาจวาสนาทําสมาธิมันก็เป็นสมาธิได้ง่าย แต่คนถ้าไม่มีอํานาจวาสนาทํามันทําได้ยาก จะได้ยากหรือได้ง่ายก็แล้วแต่ แต่เวลาทําต่อเนื่องไป ต่อเนื่องไป

เพราะสมาธิมันจะเป็นพื้นฐาน สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งการงาน ถ้ามันมีฐานที่ตั้งแห่งการงาน งานที่มันจะเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นจากบนหัวใจของสัตว์โลก เวลาจิตมันสงบแล้วนี้ เวลามันรําพึงไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

ทุกข์ สมุทัย มันเป็นฝ่ายผูกมัด กิเลสมันผูกขาด กิเลสมันผูกขาด มันผูกขาดมาตั้งแต่ไหนแต่ไหน มันเป็นเรื่องอริยสัจ เรื่องสัจจะ เรื่องความจริง เพราะจิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีร่องรอย มันมีบาปมีบุญในหัวใจของมัน มันเป็นของมันโดยธรรมชาติอยู่แล้ว

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม อริยสัจ สัจจะความจริงในพระพุทธศาสนา ในพระพุทธศาสนามันถึงเกี่ยวเนื่องกับจิตวิญญาณทั้งหมด เกี่ยวกับเรื่องสิ่งนามธรรม เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ แล้วเราล่ะ จะเป็นนาย ก. นาย ข. นาย ง. ก็แล้วแต่ สัตว์ สัตตะผู้ข้อง ข้องกับวัฏฏะนี่ไง วัฏฏะมันมีอยู่โดยดั้งเดิม รูปภพ อรูปภพ มันมีของมันอยู่แล้ว นรก สวรรค์มีหรือไม่มี มนุษย์ตาบอดมันก็ว่ามีหรือไม่มีตามประสาที่มันจะนึกคิดไง

แต่ถ้าเป็นความจริงๆ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันรู้มันเห็นของมันทั้งสิ้นนะ เวลามันรู้มันเห็นของมันทั้งสิ้น ทุกข์ สมุทัย ตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ฝ่ายผูกมัด มันผูกมัดตายอยู่นั่น กิเลสมันผูกขาด ผูกขาด

“ธรรมะไม่ผูกขาด ใครกินใครก็อิ่มเอง”

กินหญ้าหรือกินข้าว ถ้ากินหญ้า กินหญ้าก็กิเลสมันจูงจมูกไง ถ้ากินข้าว กินข้าวนะ ในบรรดาสัตว์สองเท้าองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด เวลากินข้าว กินข้าวนะ ข้าวกับหญ้ามันต่างกันนะ หญ้ามีความชื้น มีอากาศ หญ้าเกิดมาได้ทั้งสิ้น ข้าวกว่าจะปลูกได้ กว่าจะมีกล้า กว่าจะดําหว่าน กว่ามันจะเกิด แล้วกว่าจะบํารุงดูแล แล้วได้มาแล้วนะ ยังจะต้องเก็บไว้ในยุ้งในฉาง เวลาถึงเวลาแล้วมาตํามาสีถึงจะได้มาหุงมาหา

มรรคไง ถ้ามันเป็นมรรค มรรค ๘ มรรค ๘ เห็นไหม ถ้ามรรค ๘ มรรค ๘ มรรคของใครล่ะ นี่ไงธรรมะไม่ผูกขาด แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนกาลามสูตร ห้ามเชื่อ ห้ามเชื่อแม้แต่อาจารย์ของตน เพราะเลื่อนลอย เพ้อเจ้อ ไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน ปฏิบัติธรรมไม่สมควรแก่ธรรม ปฏิบัติธรรมโดยการถูไถ โดยกิเลสผูกขาด แล้วยังไม่รู้จักว่ากิเลสผูกขาด ยังบอกว่า “ธรรมไม่ผูกขาด”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์มันจะไปผูกขาดอะไร ขอให้ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะสว่างไสว ธรรมะผ่องใส ธรรมะประกาศในหัวใจของสัตว์โลก จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง จากใจดวงหนึ่งนะ ใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ที่ท่านสิ้นกิเลสแล้ว ท่านถึงเห็นความร้ายกาจของกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของสัตว์โลก แล้วสัตว์โลกแต่ละสัตว์แต่ละตัวไม่รู้ตัวเอง ไร้เดียงสา ไม่รู้จักว่าที่มาที่ไปใดๆ ทั้งสิ้น เพราะมันมืดบอดมาก่อนไง การทําความสงบของใจๆ เหมือนเด็กไร้เดียงสา ฝึกหัดเดินให้ได้ ฝึกเด็กถ้ามันยืนได้เดินได้ เด็กมันก็จะดํารงชีพของมันได้

หัวใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติถ้ามันมีสติมีปัญญาทางสัญชาตญาณในทางวิชาชีพอันนี้มันเป็นโลกียปัญญา แล้วปัญญาของโลก ทัศนคติมุมมองในการศึกษา ในวิกฤติการณ์ต่างๆ ในมุมมองก็มองจากทัศนคติของตนทั้งสิ้น นี่จริตนิสัย ถ้ามันจะเอาความปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติ เราซื่อสัตย์กับข้อเท็จจริง

เราต้องทําความสงบของใจเรามา เพราะไม่อย่างนั้นมันก็เป็นจินตนาการ มันเป็นเรื่องโลกๆ แล้วถ้าคนที่มีอํานาจวาสนาแล้วฝึกหัด แล้วถ้าส้มหล่นถึงผลการปฏิบัติของตนมันมีสติสัมปชัญญะมันจะบอกว่า “อ๋อ! มันหยุดของมันได้ มันพักของมันได้” นี้คือปัญญาอบรมสมาธิ คําว่า “อบรมสมาธิ” ก็นี่ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ไง ถ้าทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ถ้ามันสัมมาสมาธิ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้าจิตสงบแล้วถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ มันก็จะเข้าสู่การคลี่คลายโดยธรรม

นี่ฝ่ายผูกมัด ทุกข์ สมุทัย นิโรธคือดับทุกข์ คือขณะจิต แต่ถ้ามันยังไม่ถึงกับดับ ขณะนิโรธที่ดับทุกข์ได้ เราก็ฝึกหัดเดินมรรคของเรานี่ไง นี่ฝ่ายแก้ไข ฝ่ายที่เราจะเอาตัวรอด ฝ่ายประพฤติปฏิบัติไง ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมโดยมรรค

“ศาสนาใดไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล”

สุภัททะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน สุภัททะเขาเป็นคนที่มีสติปัญญามาก ไม่เชื่อใดๆ ทั้งสิ้นเลย มีการศึกษามาก แล้วก็ศึกษาทางศาสนาไว้มากมาย เวลาข่าวว่าองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานในคืนนี้แล้ว ถ้าไม่ไปเฝ้าองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาจะไม่มีโอกาสเลย เขาก็ไปเฝ้าองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอานนท์ไม่ให้เข้า เพราะอะไร? เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานในคืนนี้

แต่เพราะเขามีสติปัญญามาก เขามีทิฏฐิมานะในนิสัยเขามาก เขาถึงไม่เชื่อใครๆ เขาเชื่อว่าเขามีปัญญาไง แต่ด้วยปัญญาด้วยอํานาจวาสนาของเขา คืนนั้นเขาถึงไปเฝ้าองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าไม่เฝ้าคืนนี้ก็จบโอกาสแล้ว เวลาไปแล้วพระอานนท์ไม่ให้เข้า เพราะอะไร? เพราะองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานในคืนนี้จะเข้ามาได้อย่างไร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “อานนท์ ให้เขาเข้ามาเถอะ ที่มาจะมาปรินิพพานที่นี่ก็เพราะคนคนนี้ด้วยคนหนึ่ง” เวลาเข้าไปถามเลยล่ะ ไอ้โน่นก็ว่าดี ไอ้นี่ก็ว่าดี ปัญญาเยอะไง ศาสนานั้นเป็นอย่างนี้ ศาสนานั้นเป็นอย่างนั้นไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “สุภัททะ เราไม่มีเวลา ศาสนาไหนไม่มีมรรค ๘ ศาสนานั้นไม่มีผลหรอก เธออย่าพูดให้เสียเวลาไปเลย” ให้พระอานนท์บวชให้เลยไง มรรค ๘ นะ ดําริชอบ ปัญญา ดําริชอบ งานชอบ สติชอบ สมาธิชอบ ความชอบธรรมไง

คืนนั้นสุภัททะไปประพฤติปฏิบัติ คืนนั้นสุภัททะเป็นพระอรหันต์องค์สุดท้ายนะ เป็นพระอรหันต์ที่องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าที่อบรมบ่มเพาะสั่งสอนเป็นองค์สุดท้ายในพระพุทธ-ศาสนา ในสมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังดํารงพระชนม์ชีพอยู่

นี่ไง มรรค ๘ ถ้ามันไม่มีมรรคไม่มีผลหรอก แล้ววางๆ วางอะไร วางๆ มันเลื่อนลอย แล้วบอก ธรรมะไม่มีการผูกขาด แล้วมันพวกเขา พวกเรา

“ถ้าพวกเขามีขณะ ก็เรื่องของเขา ไอ้พวกเราไม่ต้องมีขณะก็ได้” มันแบ่งข้างได้หรือ? มันเลือกได้หรือ? มันเป็นไปไม่ได้หรอก ถ้ามันเลือกได้ มันแบ่งข้างได้ นี่ไงกิเลสมันผูกขาดไง กิเลสมันผูกขาดมันทําให้รู้เท่าไม่ถึงการณ์ พูดไปโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์แล้วไม่รู้จักกิเลส ไม่เคยเห็นกิเลสถึงได้พูดจาออกมาแบบนั้นโดยกิเลสผูกขาด แต่พูดธรรมะนะว่า “ธรรมะไม่มีการผูกขาด ใครกินอิ่ม ใครกินเอง ใครก็อิ่มเอง” แต่ไม่รู้กินหญ้าหรือกินข้าว แล้วกินอย่างไร

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล

แต่เวลาเป็นสัจจะความจริงในครูบาอาจารย์ของเรา ธมฺม-สากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํไง เวลาหลวงปู่มั่นไง สั่งเสียไว้เลยนะ “หลวงปู่ขาวได้สนทนาธรรมกับเราแล้วนะ พระมหาบัวนั่นน่ะ ดีทั้งนอกดีทั้งในนะ” เขาสนทนาธรรมไง การสนทนาธรรมมันเป็นสัจจะเป็นสัจธรรม เป็นสัจธรรม เห็นไหม มันมีขณะ ถ้าไม่มีขณะมันเข้ากันไม่ได้

นี่ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา อวิชชาเป็นอย่างไร ฟองอวิชชาอยู่ไหน แล้วไก่มันมีเชื้อหรือไม่มีเชื้อ ไข่มีเชื้อหรือไม่มีเชื้อนี่ก็เป็นกรณีหนึ่งนะ แล้วไปฟักแล้ว ฟักแล้วเป็นไข่ลม เป็นไข่ที่มันไม่ฟักเป็นตัว แล้วถ้ามันฟักเป็นตัว มันมีกําลังพอที่จะเจาะไข่ไหม เจาะเปลือก เปลือกไข่ มันมีที่มาที่ไปไง เวลามันเจาะฟองอวิชชาออกมาแล้วเจาะอย่างไร หมายถึงว่าขณะของใคร ขณะอย่างไร ถ้าขณะของเรามันถึงว่ามันขาดตกบกพร่อง มันไม่สมบูรณ์แบบอย่างไร หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านจะแก้ให้ แก้ให้ไง

เวลาถ้าไม่แก้ให้ เราคิดของเราเอง เราคาดหมายของเราเอง สิ่งที่เรารู้ๆ เห็นๆ แค่สมาธินี่ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติในสมัยปัจจุบันนี้ สํานักปฏิบัติทั่วไปๆ เท่าทันอารมณ์เท่านั้นน่ะ เท่าทันอารมณ์บรรลุธรรมๆ บรรลุธรรมอะไร อารมณ์ของตน แล้วเราเท่าทันอารมณ์ของตนเท่านั้น มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นการจัดระบบความคิดของตนให้เป็นระบบเท่านั้นแหละ

ความคิดของเรา เห็นไหม เขาเรียกวิสัยทัศน์ โลกทัศน์ของตนมันแตกต่างหลากหลาย มันไม่เป็นระบบ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วก็จัดความรู้สึกนึกคิดของเราให้มันเป็นระบบ ถ้าเป็นระบบแล้วมันเรียบร้อยขึ้นมามันก็อยู่เป็นปกติสุข ความเป็นปกติสุข “แหม! บรรลุธรรม ธรรมะไม่ผูกขาด อิ่มเอง” มันข้าวหรือมันหญ้า มันเป็นมรรคหรือไม่เป็นมรรค มันเป็นโลกียะหรือโลกุตตระ

“โอ๋ย! มันเป็นโลกุตตรธรรม เป็นโลกุตตรธรรม พวกเราปฏิบัติมันต้องเป็นโลกุตตรธรรม”

ไม่มีพวกเขา พวกเรา เนี่ยทุกข์ สมุทัย สมุทัยตัณหาความทะยานอยาก ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม ถ้าเป็นศีล ศีลก็อยากได้อยากดี อยากเป็น ถ้าเป็นสมาธิก็อยากให้มันสมบูรณ์แบบเป็นความพอใจของเรา ถ้าเป็นปัญญาๆ เห็นไหม ตัณหาความทะยานอยากไง ต้องให้มันเป็นความสมดุลเป็นความพอดีในหัวใจของเรา มันกิเลสผูกขาดหมดเลย มันถึงไม่เป็นมรรคไง มันถึงไม่มีขณะไง เพราะมันไม่มีขณะมันถึงไม่กล้าพูดสิ่งใด กิเลสมันผูกขาดทั้งสิ้น

แล้วบอกว่า “ถ้ามันเป็นขณะๆ พวกเขา พวกเขา” ธรรมมีพวกเขาพวกเราไหม เวลาเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาศึกษาเป็นภาคปริยัตินะ เวลาศึกษาเป็นภาคปริยัติ เขาศึกษาแล้วเขาต้องสอบ พอสอบแล้วถึงได้ ๙ ประโยคไง ได้ ๙ ประโยคมันก็เป็นทรงจําธรรมวินัย มันเป็นเรื่องทฤษฎี เรื่องทฤษฎีตอบถามกันทางทฤษฎี ทรงจําธรรมวินัยๆ นั่นเป็นวิชาการที่ไว้เวลาเป็นการประพฤติปฏิบัติ เวลาปฏิบัติขึ้นมาทําอะไรไม่เป็นเลย ทําอะไรไม่ได้เลย นี่พูดถึงเวลาปริยัติ ปฏิบัตินะ ปริยัติแล้วเป็นปฏิเวธไม่มี

ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ปฏิเวธคือรู้เป็นระบบ รู้เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้ารู้เป็นชั้นเป็นตอน ขณะนี่ไง เวลาครูบาอาจารย์ของเราขณะจิตเป็นอย่างไร?

ขณะจิตคือการดับทุกข์ เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงคือมรรค สิ่งทั้งหลายทั้งปวงคือการวิชาการ คือการใช้ภาวนามยปัญญา การใช้ภาวนามยปัญญาในการพิจารณาแยกแยะ เวลาที่มันมัชฌิมาปฏิปทาสมดุลพอดีของมัน เห็นไหม ดับทั้งหมดนะ นี่อนัตตา สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับไปเป็นธรรมดา นี่ไง อนัตตาไง

สิ่งที่ทุกข์ สมุทัย มันเป็นอนิจจัง เพราะอะไร เพราะเวรกรรมพาเกิดอยู่แล้ว คน สิ่งมีชีวิต ต้องเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันเป็นอนิจจัง แล้วมันมีของมันอยู่โดยดั้งเดิม เพ้อเจ้อ เพ้อฝันไปเองโดยสมุทัยโดยตัณหาความทะยานอยาก เพราะตัณหาความทะยานอยาก ตัณหาคืออยากได้ ภวตัณหาคือไม่อยากได้ วิภวตัณหาคือกําหนดรู้เฉยๆ มันก็เป็นกิเลสผูกขาด ผูกขาดทั้งหมด ผูกขาดโดยอํานาจของมัน แล้วอยู่ในอํานาจของการผูกขาดของกิเลส ยังพูดอีกนะ “ธรรมะไม่มีการผูกขาด ใครกินใครก็อิ่มเอง” อิ่มกิเลสไง กิเลสป้อนเต็มปากเลย กิเลสผูกมัดไว้เลย เพราะเพ้อเจ้อ ไม่มีมรรค

เวลามันจะเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา เราจะหักห้ามมันไม่ได้ เราจะหักห้ามความจริงที่มันจะสมดุลพอดีของมันไม่ได้ ดูสิ อากาศสมดุลพอดี เกิดฝนตกต้องตามฤดูกาล ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาลเพราะมีความชื้น มีการสันดาป มันเกิดเมฆ เกิดสันดาปเกิดเป็นฝนตกขึ้นมา ความสมดุลพอดีของมัน มันเป็นความสมดุลพอดีของสภาวะอากาศ

ความเป็นไปของนามธรรม นามธรรมมันต้องจับต้องของมัน เพราะมันเป็นสิ่งที่มีชีวิต สิ่งที่มีชีวิตคืออะไร คือจิตเดิมไง จิตเดิมแท้ๆ จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส อุปกิเลสที่มันจรมาๆ สิ่งที่มันจรมา มันจรมาเพราะอะไรล่ะ นี่ไง ทุกข์ ชาติปิ ทุกฺขา ทุกข์ ชาติการเกิดเป็นทุกข์อย่างยิ่ง

อารมณ์ความรู้สึกมันจรมา สิ่งที่จรมาๆ พอจรมาๆ จรมามันละเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา เวลาที่มันสมุจเฉทปหาน ขณะ ขณะที่มันดับทุกข์นี่สมุจเฉทปหาน สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพต-ปรามาส เวลามันดับทุกข์ไง เวลามันดับทุกข์สังโยชน์มันขาดไป สังโยชน์ขาดไป เห็นไหม พระโสดาบันเกิดอีก ๗ ชาติ มันเกี่ยวเนื่องกับวัฏฏะแล้ว จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย แต่นี้มีต้นมีปลาย แล้วมีต้นมีปลายอย่างไร? แล้วอะไรเกิด อะไรไม่เกิดล่ะ?

สิ่งที่เป็นการพิจารณานะ นี่เป็นมรรค สิ่งที่เป็นการพิจารณา นี่เป็นการประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนาขึ้นมา เรามาเป็นนักบวช เรามาเป็นนักปฏิบัติ เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราไม่ใช่ปฏิบัติบูชากิเลส ปฏิบัติบูชานี่ตัณหาความทะยานอยาก “แล้วมันไม่ใช่ตัณหา มันเป็นมรรค มันเป็นความพอใจ” นั่นล่ะตัณหา หามาตัน ตันจิตของตน เพราะมันเป็นอวิชชา มันผูกขาด ไม่รู้ตัว เพราะอะไร

เราเกิดมา เราก็เห็นสัมปทาน เขาผูกขาดกันอยู่แล้วไง เราใช้สอยจนเคยตัว ไม่รู้หรือนี่สัมปทานเขาผูกขาด แต่ถ้ามันเป็นประชาธิปไตย มันเป็นสิทธิเสรีภาพ เราก้าวเดินด้วยเท้าของเรา เราไม่ใช้สิ่งที่เขาผูกขาด เราใช้รถส่วนตนของเรา หนทางของเรา ในการปฏิบัติของเรา ในสัจจะเป็นความจริงของเรา เราทําของเราขึ้นมา

ถ้าเราทําความสงบขึ้นมา ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาพิจารณา เห็นไหม เวลาพิจารณาไปแล้ว สิ่งที่พิจารณาไป สิ่งหนึ่งสิ่งใดมีการเกิดขึ้น ถ้ามันจะเป็นธรรมๆ เป็นธรรมมันเป็นอนัตตา มันเป็นนามธรรม มันไม่ใช่เป็นวัตถุที่เราศึกษาเป็นทางวิชาการว่ามันเป็นอนิจจัง มันมีอยู่โดยดั้งเดิม มันมีของมันอยู่แล้ว แล้วมันเสื่อมสภาพของมันไป มันเป็นอนิจจัง มันเป็นเช่นนี้เอง มันเป็นอย่างนี้เอง มันเป็นเช่นนี้เอง ก็มันเป็นของมันไง มันเป็นวัตถุไง

แล้วหัวใจล่ะ? แล้วกิเลสล่ะ?

กิเลสมันเป็นนามธรรมนะ จิต จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ นี่อวิชชา อวิชชามันอยู่ที่จิตเดิมแท้ แล้วเวลาความโลภ ความโกรธ ความหลง เห็นไหม แล้วอุปาทาน เห็นไหม แล้วสักกายทิฏฐิไง ลูกหลานของมารไง ครอบครัวของมารไง ปฏิบัติบูชามารใช่ไหม นี่ปฏิบัติไปกิเลสมันผูกขาด ผูกขาดในครอบครัวของมัน นางตัณหา นางอรดี มันความโลภ ความโกรธ ความหลง มันเป็นแม่ทัพใหญ่ แม่ทัพใหญ่ที่ควบคุมหัวใจของสัตว์โลก แล้วความโลภ ความโกรธ ความหลง “เดี๋ยวนี้ไม่โกรธเลย เมื่อก่อนโกรธมาก เดี๋ยวนี้ไม่โกรธแล้ว” มันกดทับไว้ไง

เวลากรรมฐานนะ ทําความสงบของใจ เขาบอกว่า “เป็นหินทับหญ้า หินทับหญ้า” นี่เป็นหินทับหญ้าก็ให้มีหินเถอะน่า นักปฏิบัติใหม่ เห็นไหม เขาเรียนวิศวะไง เขาก็ต้องรู้ หิน ดิน ทราย ปูน เหล็ก เขาก็ต้องรู้คุณค่าของมันหมดล่ะ เพื่อเวลาเรียนจบแล้ว เขาจะมาสร้างสิ่งก่อสร้างต่างๆ เขาก็จะอิฐหินทรายปูนมาทั้งนั้น เขารู้คุณค่าของมัน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติใหม่ๆ เราจะรู้คุณค่าของมันไง หินทับหญ้าก็ให้มันมีเถอะน่า เกิดมานี่มันตํ่าต้อย ไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอันเลย หินดินทรายปูนก็ไม่มี แล้วเวลามันทุกข์มันยากขึ้นมาสุมท่วมหัว กิเลสมันผูกขาดมันก็ทับถมในใจดวงนี้แหละ ไอ้อิฐหินทรายปูนมันก็เป็นธรรมชาติของมันไง แล้วเวลาปฏิบัติไปก็หินทับหญ้า หินทับหญ้า ให้มันมีหินมีหญ้าเถอะน่า

พอมันทับมันประพฤติปฏิบัติไปแล้ว นี่มันจะเห็นคุณเห็นโทษเอง ถ้ามันฟุ้งมันซ่านมันทุกข์มันยากขนาดนี้ เวลาหญ้านี่เวลามันเกิดจนเป็นป่ารกชัฏมันมีสัตว์พิษ มันมีพิษร้าย มันมีสัตว์ที่เข้ามาเป็นโทษเรามากมายมหาศาล แล้วเวลาเราพุทโธๆ พอจิตสงบระงับได้บ้างนะ มันมีหินทับหญ้าไว้ๆ มันก็โล่งมันก็โถงนะ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มีนะ เราก็รู้อยู่นี่ว่านี่เป็นสมาธิ เราฝึกหัด เราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติเพื่อจะสร้างมรรคสร้างผลขึ้นมา เราจะสร้างสติ สมาธิ ปัญญาขึ้นมาในหัวใจของเรา ให้เป็นภาวนามย-ปัญญา ภาวนามยปัญญาที่เป็นโลกุตตรธรรมๆ ไม่ใช่โลกียธรรม

สรรพสิ่งล้วนเป็นอนิจจัง มันเป็นเช่นนั้นเอง นั่นแหละมันเป็นโลกียธรรม มันเป็นสสาร มันเป็นธรรมชาติ แต่ไม่ใช่เรื่องจิตของเรา เรื่องจิตของเราจะมีส่วนก็ส่วนที่ไปทุกข์ไปยากกับมันไง สร้างบ้านแล้วบ้านมันชํารุดเสียหาย อุ้ย! นอนทุกข์เลย นอนทุกข์เลย มันอยู่ข้างนอกแต่เราก็ทุกข์ยากกับมันเพราะเป็นสมบัติของเรา เป็นสมบัติของเรานี่มันเป็นเรื่องโลกๆ ไง แต่ถ้ามันตัดใจได้จบแล้ว ตัดใจได้ โลกียธรรม ไม่เกี่ยว ไม่เกี่ยวกับกิเลสเลย ไม่เกี่ยว! มันเป็นอนิจจัง มันเป็นโลกียปัญญา โลกๆ ไง

ผูกไหม กิเลสผูกขาด กิเลสผูกขาดในใจของตน ยังพูดอีกนะ ธรรมะไม่มีการผูกขาด ก็คิดว่านี่เป็นธรรม คิดว่านี้คือธรรม ธรรมะไม่มีการผูกขาด เราก็ได้โลกียธรรม ธรรมที่เป็นอนิจจังอยู่แค่นี้ แล้วก็เข้าใจว่ามันเป็นธรรม แต่มันยังไม่เห็นกิเลสของตัวเลยนะ มันทําสมาธิยังไม่เป็นนะ เพราะ “สมาธิเป็นหินทับหญ้า สมาธิเป็นหินทับหญ้า”

ก็ทับหญ้าไว้เพื่อจะเป็นสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงานที่เราจะประกอบการงานขึ้นมาบนลานหินนั้น ถ้ามันประกอบบนลานหินนั้นถ้ามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มันจะเห็นกิเลสไง ถ้ามันเห็นกิเลสแล้วมันจะเป็นฝ่ายแก้ไขไง อริยสัจ อริยสัจ สัจจะในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันมีฝ่ายผูกมัดนี่ทุกข์ สมุทัย ฝ่ายธรรม ฝ่ายธรรมฝ่ายที่จะต่อสู้ ฝ่ายที่จะแก้ไขที่มันเป็นธรรมะในพระพุทธศาสนานี้เป็นอนัตตา

สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นบนลานหินนั้น สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นบนลานหินนั้น ถ้าเกิดขึ้นบนลานหินนั้นหินมันโล่ง สมถกรรมฐาน สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นบนลานหินนั้น แล้วเรามีสติควบคุมดูแล เรามีการงาน งานที่เราจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาคือการรู้แจ้งแทงตลอด กิเลสตัณหาความทะยานอยากเกิดขึ้น สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นมีสัจธรรมเกิดขึ้น มีกิจจญาณเกิดขึ้น การเกิดขึ้น เกิดขึ้นโดยมรรค มรรคคือมรรค ๘ เพราะมันเป็นงานชอบไง

ไอ้ที่ว่าเป็นโลกๆ มันเป็นงาน แต่มันไม่ชอบ มันไม่ชอบเพราะมันเป็นเรื่องของกิเลสผูกมัด กิเลสผูกมัดมันมีอยู่โดยดั้งเดิมไง มันมีของมันอยู่ ประเทศไทย ๗๐๐ กว่าปี ธรรมะขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๒,๐๐๐ กว่าปี มันมีอยู่โดยดั้งเดิม แล้วมันก็ผูกมัดไม่ใช่ของใครเลย

แต่ถ้าเราทําความสงบใจของเราเข้ามา ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เวลามรรคเราทําความสงบใจเข้ามาๆ พอใจมันสงบระงับเข้ามา มันเกิดขึ้นบนลานหินของเรา เพราะอะไร เพราะหินทับหญ้าไง หินทับหญ้าๆ ถ้ามันเกิดขึ้นบนลานหินของเรา เพราะเรามีหิน เราทําความสงบของใจได้ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ สมาธิคือสมาธิไง

แล้วถ้ามันเป็นสัมมา สัมมา เห็นไหม มันทับหญ้าไว้เพราะทับกิเลสไว้ก่อน ไม่ให้กิเลสมันเข้ามาจุ้นจ้าน ไม่ให้กิเลสผูกมัดตัณหาความทะยานอยาก เวลาสิ่งใดเกิดขึ้นมันอยากได้อยากดีอยากเป็น แล้วถ้ามันไม่พอใจมันก็ผลักมันก็ไส มันก็เป็นกิเลสผูกมัดไง แล้วถ้ามันนิ่งเฉยอยู่ เฉยๆ นั่นน่ะ นั่นน่ะตัณหา นั่นน่ะตัวมัน

แต่เราทําความสงบใจเข้ามามันมีหินทับ ไอ้ทับตัณหาความทะยานอยากนี้ไว้ก่อน นี่เป็นสมถกรรมฐาน แล้วถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาโดยมรรค ๘ ไง ถ้ามรรค ๘ มันจับต้องได้ไง งานชอบ งานชอบ สติชอบ สมาธิชอบ ปัญญาชอบ เวลาชอบมันเกิดบนหัวใจของตน เกิดขึ้น ตั้งอยู่ คือการวิปัสสนา สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้น สิ่งทั้งหลายทั้งปวงเกิดจากวิปัสสนา เกิดจากมรรค ๘ เกิดจากความถูกต้องชอบธรรม เวลามันปล่อย ตทังคปหาน ตทังคปหานมันปล่อยแล้วปล่อยเล่า เพราะอะไร

เพราะว่าถ้าเป็นสมถกรรมฐาน หินทับหญ้ามันก็เป็นที่โล่งโถง ที่ปลอดโปร่ง ที่เอกสิทธิ์ของเรา ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนามันมีการมีงานของมันการกระทําขึ้นมา ถ้ามีการมีงานมีการกระทําของเราขึ้นมา ใครเป็นคนทํา

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านคุ้มครองดูแลให้พระป่า พระประพฤติปฏิบัติธรรมให้มันมีความจริงขึ้นมานะ ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจไง ใจดวงใดมีมรรค ใจดวงนั้นจะได้ผล แต่ถ้ามันมีมรรคมันยังไม่ได้ผล มันวิปัสสนา มันใช้ปัญญาไปแล้ว มันปล่อยวางชั่วคราวๆ ปล่อยวางชั่วคราวๆ ก็มีความสุขนะ ปล่อยวางชั่วคราวมันก็รับรู้ได้นะ แต่มันไม่ขาดหรอก

เวลามันขาด! กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ จิตนี้รวมลงชัดเจนมาก พอรวมลงแล้ว แล้วผลของมันล่ะ อีก ๗ ชาติ มันรู้ทุกรูปแบบ

พระโสดาบันไม่รู้จักความเป็นพระโสดาบันมันก็แปลกๆ เนาะ “ธรรมะ ธรรมะไม่ผูกขาด ถ้าพวกเขามีขณะ พวกเราไม่ต้องมีก็ได้” กิเลสผูกมัดหมดล่ะ

แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมานะ มันกังวานกลางหัวใจ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีกํามือในเรา “เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา” บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑

เวลาเป็นพระโสดาบัน เห็นไหม มีคุณธรรมในหัวใจ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ กิเลส ๗๕ เปอร์เซ็นต์ ยังต้องต่อสู้ประหัตประหารกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันเข้มข้นขึ้นที่มันรุนแรงขึ้น แล้วเราจะต้องฝึกหัดสติปัญญาของเราเป็นสติเป็นปัญญา มันจะผ่านกามราคะ ปฏิฆะไป เวลามันจะเข้าไปสู่ความโลภ ความโกรธ ความหลง กามราคะ ปฏิฆะ มันจะเริ่มต้องเป็นมหาสติแล้ว ความเป็นมหาสติเพราะอะไร

เพราะความโลภ ความโกรธ ความหลง นางตัณหา นางอรดี ลูกของพญามาร มันเป็นแม่ทัพ กองทัพกิเลส แล้วเราพยายามสร้างสมหัวใจของเราให้เป็นธรรมๆ โดยมีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านวางวัตรปฏิบัติไว้ แล้วเราประพฤติปฏิบัติโดยมีครูบาอาจารย์ที่คอยคุ้มครองดูแล พัฒนาหัวใจของเรา ให้มันเป็นธรรม มีสิ่งที่เกิดขึ้นคือมันขุดคุ้ยหากิเลสได้ มันจับได้กาย เวทนา จิต ธรรม ตามความเป็นจริง แล้วมันพิจารณาของมัน สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น เกิดขึ้น วิปัสสนา เห็นไหม สิ่งที่มันวิปัสสนาทั้งหลาย แล้วถ้ามันดับไปมันเป็นไตรลักษณ์ มันไม่ใช่อนิจจัง

ถ้าอนิจจังเป็นสสาร เป็นวิทยาศาสตร์ เป็นโลก โลกีย-ปัญญา ปัญญาโลกๆ แล้วกิเลสมันผูกมัด ว่า “รู้ธรรม! รู้ธรรม! รู้ธรรม! ธรรมะไม่ผูกขาด ธรรมะไม่ผูกขาด” มันเป็นทฤษฎี มันเป็นตรรกะที่คิดกันเอง วางแนวทางกันเอง โดยอุปาทานหมู่ โดยหมู่ชน กลุ่มชน ที่เชื่ออย่างนี้

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไม่เชื่อ แล้วท่านประพฤติปฏิบัติตามเป็นจริง แล้วท่านพยายามประพฤติปฏิบัติในหัวใจของท่านเป็นข้อเท็จจริงแล้วเป็นจริงอันนี้มันสูงส่ง ท่านเทศนาว่าการเทวดา อินทร์ พรหม มาฟังเทศน์มากมายมหาศาล เพราะมันเกี่ยวพันกัน ถ้ามันมีกิเลส มีกิเลสในหัวใจ กลิ่นมนุษย์กลิ่นคาว เวลามันละเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปนะมันผุดผ่อง มันผ่องใส มันมีคุณค่า เทวดา อินทร์ พรหมรู้ เพราะเขารู้หัวใจของสัตว์โลก

ถ้ามันเป็นจริง ถ้าเป็นสัจจะความจริงขึ้นมา เห็นไหม เวลาเป็นมหาสติ มหาปัญญา พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขาดนะ ไม่เกิดบนกามภพ ไม่เกิดตั้งแต่เทวดาลงมาแล้ว พระอนาคามีไปเกิดบนพรหมนะ แล้วพรหม ๕ ชั้นด้วย เพราะพรหมมันมีพวกฤาษีเวลาเขาเข้าฌานสมาบัติของเขา เพราะพรหมขันธ์เดียว ไอ้พวกทําฌานสมาบัติ ไอ้พวกนักบวช ถ้าเขาทําของเขาได้ เขาไปเกิดบนพรหมแต่ชั่วคราว เดี๋ยวเขาก็หมดอายุขัย

แต่ถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมา กามราคะ ปฏิฆะ ทําลายนางตัณหา นางอรดี เวลาทําลายแล้วมันเกิดบนพรหม แล้วถ้ามีครูบาอาจารย์ เห็นไหม มีครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผลไง เวลาอาสวักขยญาณเวลาจะจับจิตเดิมแท้โดยสัจจะโดยความจริง นั่นน่ะคือเจ้าวัฏจักร นั่นน่ะคือตัวพญามาร ตัวพญามารหดสั้นๆ เข้าไปจนตรอกไปอยู่บนภวาสวะอยู่บนภพ อยู่บนดวงใจของสัตว์โลกนั่นน่ะ

แล้วถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา เป็นปัญญาญาณ ญาณที่ละเอียดลึกซึ้ง ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ปัญญา มันเป็นญาณ! จับได้ การขุดคุ้ยหากิเลสเนี่ย เนี่ยเป็นธรรมไง แล้วเป็นธรรมแล้วมันจะเป็นอนัตตา สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น ถ้าจับต้องได้เกิดขึ้น จับต้องได้ ค้นคว้าได้ เห็นตัวได้ เกิดขึ้น ใช้สติใช้ปัญญา ปัญญาญาณที่เข้าไปจับต้องแล้วพิจารณาของท่าน เวลามันสมุจเฉทปหาน มันไม่ใช่สมุจเฉทปหานแบบขณะที่ดับ มันเป็นการรวมตัวลงแล้วยุบลงโดยธรรมชาติของมัน

ภวาสวะไง ภพไง ทําลายภพชาติ ทําลายสถานะที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ พระอนาคามีไปอยู่บนพรหม ทําลายสภาวะความที่เป็นพรหมนั้น ทําลายสิ้น สิ้นกิเลส สิ้นวัฏฏะ สิ้นการเวียนว่ายตายเกิดเป็นวิวัฏฏะเป็นธรรมเหนือโลก เหนือวัฏฏะ เหนือการแทรกแซงใดๆ ทั้งสิ้น เพราะไม่มีใครรู้ใครเห็นความเป็นธรรมธาตุนี้อีกแล้ว มารค้นไม่ได้ มารหาไม่เจอ นี่สัจธรรมที่แท้จริงไม่ใช่กิเลสผูกมัด

ธรรมะไม่ผูกขาด กิเลสมันผูกขาดต่างหาก ธรรมะใครผูกขาดไม่มี กาลามสูตรด้วย ไม่ให้เชื่อตามๆ กัน ไม่ให้เชื่อพวกเพ้อเจ้อเพ้อฝัน แล้วชี้นําเป็นอนิจจังเรื่องโลก เรื่องวิทยาศาสตร์ เรื่องโลกียะ

แต่ถ้าเป็นธรรมๆ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ เห็นไหม เกิดขึ้น ถ้าใช้สติปัญญา เห็นไหม เวลามันจบสิ้นมันเป็นอนัตตา ไตรลักษณ์นะ ธรรมเกิดขึ้นจากความเป็นไตรลักษณ์ ธรรมเกิดขึ้นมานะ ถ้าเป็นเรื่องโลกก็เป็นอัตตาเป็นเรื่องโลกๆ อนิจจัง ถ้าเป็นอนัตตาระหว่างการเดินทาง มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ ไม่เป็นใดๆ ทั้งสิ้น เป็นนิพพาน เอวัง