คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบปัญหาธรรม ทั้งติ ทั้งให้อุบายไว้อย่างละเอียด ชัดเจน ทําให้ผู้ปฏิบัติได้ความรู้ ความเข้าใจ ได้คลายความกังวลสงสัย และที่สําคัญได้กําลังใจปฏิบัติเป็นอันมาก

ธรรมะไม่มีแก่ องค์พระบรมศาสดาทรงตรัสรู้และสั่งสอนธรรม อันเป็นสัจธรรมความจริง เป็น อกาลิโก ไม่ขึ้นกับกาลเวลา ไม่เคยเสื่อมทั้งยังคงเส้นคงวาและท้าทายผู้ปฏิบัติธรรม หากผู้ใดปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรมแล้ว ย่อมเข้าถึงธรรมนี้ได้ ดังหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น และครูบาอาจารย์ “เพชรนํ้าหนึ่ง” ทั้งหลาย เพราะธรรมะอยู่ฟากตาย ท่านจึงพิสูจน์ด้วยภาคปฏิบัติอย่างอุกฤษฏ์จนได้ธรรมมาครองใจ ซึ่งท่านจะอ่อนน้อมถ่อมตน อยู่ป่าอยู่เขาเหมือนผ้าขี้ริ้ว แต่ทางธรรมประเสริฐที่สุด และท่านเห็นหัวใจคนสําคัญที่สุด

ชีวิตทางโลก การอ่อนน้อมถ่อมตนไม่ใช่อ่อนแอ ในการปฏิบัติสุตมยปัญญา จินตมยปัญญาฆ่ากิเลสไม่ได้ มีแต่ภาวนามยปัญญาเท่านั้นที่ฆ่าได้ จึงต้องทําสมถะก่อน แล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา ผู้อยากปฏิบัติ และพ่อแม่มีปัญหากัน เป็นเรื่องนํ้าท่วมปาก แต่อย่าให้ท่วมใจเรา กรณีผู้หญิงบวชชี บวชใจหรือใจบวช ได้อานิสงส์มากและพ้นทุกข์เหมือนกับผู้ชาย ดังคุณแม่ชีแก้ว แต่การแก้จิตนี้แก้ได้ยาก จึงต้องมีครูบาอาจารย์ผู้รู้จริง ซึ่งหาได้ยาก ให้สังเกตจาก พูดกับทําตรงกัน เมื่อปฏิบัติธรรมอย่างเอาจริงเอาจัง ตามความเป็นจริง โดยมีครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงชี้แนะ ย่อมกําจัดนิวรณ์ ย่อมเกิดสัมมาสมาธิในเบื้องต้น เกิดภาวนามยปัญญาในท่ามกลาง และเกิดธรรมะไม่มีแก่เข้าถึงวิมุตติธรรมในที่สุด

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เมษายน ๒๕๖๕

ถ้าเราอ่อนน้อมถ่อมตน
เห็นไหม เราไม่แคร์คนอื่นด้วย
แล้วเขาจะได้ใจหรือไม่ได้ใจนั้นเป็นนิสัยของเขา
แล้วถ้าเขาจะมองว่าเราอ่อนแอ
เราอ่อนแอ แต่เราเอาชีวิตรอดได้
เราอ่อนแอ เรามีสติสัมปชัญญะยับยั้งความคิดเราได้
เราอ่อนแอ เราสามารถควบคุมพฤติกรรมของเราได้
อย่างนี้เรียกว่าอ่อนแอหรือ
อย่างนี้เขาเรียกว่าคนที่มีคุณสมบัติผู้ดี
คุณสมบัติที่เขาทําของเขาได้
เขาไม่ใช่อ่อนแอ

๑

อ่อนน้อม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๔ กรกฎาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความคิด”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ทําอย่างไรเราจึงเลิกคิดแคร์ความรู้สึกของผู้อื่น ทําให้เขาได้ใจ มองว่าเราอ่อนแอ แต่ก็ไม่เท่ากับเราเก็บเอาความคิดเหยียบยํ่าหัวใจตนเอง โดนทั้งผู้อื่นและความคิดตัวเองช่วยกันทําร้ายหัวใจ และการที่เราเกรงใจคนและอ่อนน้อมก็ยิ่งโดนกระทํามากยิ่งขึ้น เราควรระวังตัวและรักษาใจตัวเองอย่างไรดีที่จะไม่โดนคนอื่นและความคิดตัวเองบีบคั้นหัวใจ เหมือนที่หลวงพ่อพูดว่าบีบบี้สีไฟ หัวใจโดนอย่างนี้จริงๆ ครับ ด้วยความเคารพ

ตอบ : ถ้าพูดถึงเขาถามปัญหา “ทําอย่างไรถึงจะไม่คิดแคร์ความคิดของคนอื่น”

ถ้าเราคิดถึง พูดถึงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาเมื่อก่อนเพื่อนเราจะมาถามเราบ่อยมากว่า มันเป็นปัญหาสังคม เป็นปัญหาความคิด

เราบอกว่า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีอยู่ข้อหนึ่งบอกว่า เหมือนบุรุษสองคนเดินไปด้วยกัน แล้วคนคนหนึ่งโดนยิงด้วยธนู เพื่อนของเขานะ เพื่อนของเขาถ้าเป็นคนฉลาด เขาจะไม่ไปสนใจใคร เขาจะพยายามจะถอนธนูจากเพื่อนของเขา แล้วรักษาแผลในเพื่อนของเขาให้หายจากแผลนั้น

แต่ถ้ามันเดินไปสองคน แต่เพื่อนเขาไม่ฉลาด เวลาเพื่อนเขาโดนยิงด้วยธนู เขาจะปล่อยให้เพื่อนเขานอนอยู่ที่นั่นก่อน แล้วเขาจะวิ่งไปหาคนยิงธนูว่า เอ็งทําไมถึงมายิงเพื่อนข้า แล้วเอ็งยิงธนูจากไม้อะไร ลูกธนูทําจากไม้อะไร จะไปหาเหตุหาผลไง แล้วพอหาเหตุหาผลเสร็จ กลับมาถึงมาหาเพื่อนเขา เพื่อนเขานอนตายแล้ว ตายอยู่นั่นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราคิดแคร์ความคิดของคนอื่น เวลาคนอื่นเขาพูดสิ่งใดกระทบกระเทือนเรา นี่เราโดนยิงเข้าไปแล้ว เราโดนยิงด้วยคําพูดของเขา เราโดนยิงด้วยเราแคร์ความรู้สึกของเขา แล้วเราก็ทุกข์ เห็นไหม แล้วเราก็จะไปถามว่า เอ็งยิงทําไม ยิงข้าทําไม ยิงด้วยลูกศรอะไร แล้วทําจากไม้อะไร นี่มันจะไปหาเหตุหาผลไง เราไปคิดแต่เรื่องอื่นไง

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้บอกว่า ถ้าเราโดนยิงด้วยธนู เราจะต้องพยายามถอนลูกธนูที่ปักกลางหัวใจเราออก แล้วรักษาบาดแผลนั้น รักษาบาดแผลนั้น

นี่ก็เหมือนกัน นี่พูดถึงว่า “ทําอย่างใดเราถึงจะเลิกแคร์ความคิดของคนอื่น”

ถ้าไปคิดถึงคนอื่นนะ ยิ่งคิดถึงเขา เขายิ่งมองว่าเราเป็นคนอ่อนแอ มันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ ฉะนั้น เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านถึงบอกว่า คนที่มีคุณธรรมนะ อย่างหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น โดยจริงๆ แล้วท่านหลบท่านหลีกนะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านจะแสดงธรรม เวลาท่านจะแสดงถึงสัจจะความจริง อันนั้นถึงองอาจกล้าหาญมาก

ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า ฤทธิ์ที่ดีที่สุดคือการบันลือสีหนาท ฤทธิ์ที่ดีที่สุด ฤทธิ์ที่สําคัญที่สุดคือคําสั่งสอน คือเทศนาว่าการ ฤทธิ์อันนี้สําคัญที่สุด เราไปเห็นฤทธิ์ รู้วาระจิตของคน เหาะเหินเดินฟ้า นั่นเป็นฤทธิ์ ฤทธิ์อย่างนั้นไม่มีความหมายเลย ความหมายสําคัญที่สุดคือฤทธิ์เวลาแสดงธรรม

ฉะนั้น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านแสดงธรรมองอาจกล้าหาญมาก เพราะอะไร เพราะท่านแสดงจากความจริงของท่าน แต่โดยชีวิตประจําวันของท่าน ไปดูสิ หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าพูดถึงคนที่ไม่มีค่า หลวงปู่มั่นท่านไม่มีค่าอะไรเลย อยู่ในป่าในเขาเหมือนผ้าขี้ริ้ว ไม่มีค่าสิ่งใดเลย แต่ถ้าในทางธรรมนั้นประเสริฐที่สุด

คือว่า เราจะบอกว่าท่านอ่อนน้อมถ่อมตนไง ท่านหลีกเร้น ท่านพยายามหลบหลีก ท่านไม่ออกมาสังคมหรอก ท่านออกมาสังคม สังคมมันมีแต่ความวุ่นวาย แล้วสังคมเขาไม่รู้สิ่งใดไปกับเราหรอก แล้วถ้าเรารู้ เรารู้ เรามีวุฒิภาวะ เราเห็นสังคมเขาพยายามเล่นกับไฟ เหมือนแมลงเม่าเลย มันบินเข้าสู่กองไฟ แล้วคนก็ชื่นชมกันนะ แมลงเม่าบินเข้าสู่กองไฟ มันจะเหลืออะไร ไฟไหม้มันหมดน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน สังคมนะ เขามีการแข่งขัน เขามีการแย่งชิงต่างๆ มันเหมือนแมลงเม่าอยู่ในกองไฟ แล้วท่านออกมาท่านไม่ไปยุ่งกับใครหรอก ท่านไม่ไปยุ่งกับใครเพราะอะไร เพราะไปบอกเขา เขาก็ไม่เข้าใจ

เราพยายามป้องกันนะ เวลาเราจุดไฟ เวลาฝนตก แมลงเม่ามันมา เพื่อจะไม่ให้มันเข้าสู่กองไฟ มันเป็นธรรมชาติของมัน มันจะบินเข้าสู่กองไฟ

นี่ก็เหมือนกัน สังคมเขาแย่งชิงกัน เราจะไปบอกเขา บอกให้ละให้วาง มันเหมือนแมลงเม่า ถ้าเราคุยกับแมลงเม่าไม่เข้าใจ เราก็ไปคุยกับคนที่มีกิเลสอวิชชาในหัวใจมหาศาลนั้นไม่เข้าใจ ถ้าการคุยการบอกเขาไม่เข้าใจ เราจะไปบอกเขาทําไม ถ้าเราไม่บอกเขา นี่ไง คําว่า “อ่อนน้อมถ่อมตน” มันต้องมีปัญญาไง ถ้าเราไม่มีปัญญา เอาอะไรไปอ่อนน้อมถ่อมตน

การที่จะอ่อนน้อมถ่อมตนมันต้องมีปัญญานะ ถ้าเรามีปัญญาขึ้นมา เราเข้าใจชีวิต เราเข้าใจเรื่องสัจจะ เราเข้าใจทุกอย่างเลย แล้วเราจะหวั่นไหวไปกับอะไร นี่ไง แล้วเราไปแคร์กับอะไร เราเห็นแมลงเม่ามันบินเข้าสู่กองไฟ ใครเห็นก็สังเวช แต่โดยธรรมชาติของมัน โดยธรรมชาติของมันเพราะมันเกิดเป็นสภาวะแบบนั้น เหมือนกับที่เขาบอกว่า เราถือศีล ๕ แล้วเสือมันจะอยู่ได้อย่างไรล่ะ เสือมันต้องล่า

อ้าว! แล้วทําไมเอ็งไปเกิดเป็นเสือล่ะ คําว่า “เกิดเป็นเสือ” มันต้องมีเวรมีกรรมมาเกิดเป็นเสือใช่ไหม พอเกิดเป็นเสือขึ้นมา โตขึ้นมามันก็ต้องล่า เพราะมันกินเนื้อ เวลาสัตว์กินพืช มันโตแล้วมันก็กินพืชของมัน มันก็เป็นคุณสมบัติของมัน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่า เรามีปัญญาขนาดไหน เรามีความรู้อย่างไร แล้วถ้าเรามีความรู้ขึ้นมา เรามีความรู้ ถ้าเรามีปัญญาขึ้นมา แล้วมีปัญญาแล้วมันมีปัญญาโดยธรรม อ่อนน้อมถ่อมตน อ่อนน้อมคือมีปัญญา คือคนกล้าหาญ

ไอ้คนที่เที่ยวตีหัวหมา ด่าแม่เจ๊ก ไอ้นั่นคนขี้ขลาด คนขี้ขลาดมันทําร้ายคนอื่นก่อน มันป้องกันตัวมันก่อน แต่คนที่เขากล้าหาญ คนที่เขามีปัญญานะ คนที่เขาอ่อนน้อมถ่อมตน เขาเข้าไปสู่ในวิกฤติอย่างใด เขาแก้ไขได้หมด เขามีปัญญาของเขา เขามีความกล้าหาญของเขา เขาอยู่ในวิกฤติด้วยความนิ่ง เขาไม่ไปตีหัวใครก่อน

เวลาคนขี้ขลาดมันขี้ขลาด มันระแวง มันทําร้ายเขาก่อน มันเจอใครมันทําร้ายเขาก่อนทุกทีเลย ไอ้นั่นคนขี้ขลาด ไอ้คนที่มั่นคงสิ ไอ้คนที่อ่อนน้อมถ่อมตนสิ คนที่มีปัญญาสิ เขาให้อภัยคน เขาแก้ไขเหตุการณ์ได้ นั่นคือคนที่มีปัญญา

เราจะบอกว่า เขาบอกว่า “ทําอย่างไรเราถึงจะเลิกคิดแคร์ความรู้สึกของคนอื่น”

ในสังคมนะ มันต้องมีนํ้าใจต่อกันนะ ไม่ใช่เราแข็งกระด้าง เรานี่ เรากล้าบ้าบิ่น ไปทําลายคนที่เขาสุขสงบอยู่นี่ เราไปทําลายสังคมเขา ระรานสังคมเขาให้เดือดร้อนกันไปหมด อันนั้นไม่ใช่ความดีหรอก

ความดี เห็นไหม ความดีจะไม่เบียดเบียนตนและไม่เบียดเบียนคนอื่น เราจะไม่เบียดเบียนใคร เราจะไม่เบียดเบียนเขา ถ้าเขาเป็นคนดีอยู่แล้ว เขาทําคุณงามความดีอยู่แล้ว เราก็สาธุ เราก็ส่งเสริมเขา แต่ถ้าเขาเป็นคนที่คุยกันได้ เขาทําสิ่งที่ผิดพลาด เขาทําสิ่งไม่ดี ถ้าเราพูดได้ก็พูด ถ้าพูดไม่ได้ เราก็นิ่งซะ เรานิ่งซะ เพราะว่าอะไร เพราะปัญญาของคนมันไม่เท่ากัน ปัญญาของคนมันไม่เท่ากันหรอก

ฉะนั้น ความคิดของคนอื่น เวลาเขาพูดมามันมีเหตุผลไหม ถ้ามันมีเหตุผล เราฟัง มันเป็นประโยชน์นะ ถ้ามันไม่มีเหตุผล เราก็วางไว้ ถ้าวางไว้ เราก็ไม่ตื่นเต้นไง เราก็นิ่งของเราไง เราจะอ่อนน้อมจะถ่อมตนนี่นะ มันต้องมีปัญญา มีปัญญาเหนือเขา มีปัญญาทุกอย่างเลย แล้วมันคุมเกมได้หมด

ไอ้นี่บอกว่าเราไปแคร์เขาไง เราไปแคร์เขา ไปแคร์ความรู้สึกของคนอื่น

ถ้าเขาเป็นคนดี เขาทําความถูกต้อง ต้องแคร์ เขาทําความถูกต้อง เขาทําดีงามนะ แล้วยิ่งเห็นสภาวะแบบนั้นนะ เราย้อนกลับมาตัวเราเลย เราทําไม่ได้อย่างนี้ เขาทําคุณงามความดีกัน เขาสร้างบุญกุศลกัน เขาพยายามแสวงหาสัจธรรมความจริงในหัวใจของเขา ทําไมเขาทําได้ ทําไมเราไม่ทํา ถ้าเราจะทําคุณงามความดีอย่างนี้ ถ้าแคร์อย่างนี้แคร์สิ่งที่ถูกต้อง คือเขาทําคุณงามความดี มันเป็นคติเป็นแบบอย่าง เป็นสิ่งที่เราควรทําถ้าเราทําได้ แต่ที่เราไม่ทําเพราะเราทําไม่ได้ ถ้าเราทําไม่ได้ เราก็เป็นผู้เสียหายเอง เป็นผู้ที่ไม่ได้คุณงามความดีนั้นเอง

แต่ถ้าคําพูดของเขาเป็นการทําสิ่งที่ไม่ดี ทําสิ่งที่เป็นบาปอกุศล เราไม่ต้องไปแคร์ เราต้องมีสติปัญญายืนของเราได้ ยืนในจุดยืนของเราในความถูกต้องดีงาม ในความถูกต้องดีงามมีสติมีปัญญา เห็นไหม คําว่า “มีปัญญา” ไม่แคร์สิ่งใด ไม่หวั่นไหวกับสิ่งใด แล้วไม่หวั่นไหวแล้วไม่เหยียบยํ่าเขาด้วย นี่เขาเรียกว่าอ่อนน้อมไง อ่อนน้อมถ่อมตน อ่อนน้อมถ่อมตนเพราะมันมีปัญญา มันมีปัญญา มันมีความรู้ มันมีคุณสมบัติในความเป็นจริงของเรา เราถึงอ่อนน้อมถ่อมตนของเรา

คําว่า “อ่อนน้อมถ่อมตน” มันไม่ใช่กิเลสไง กิเลสอยากรู้ อยากอวด อยากใหญ่ อยากโต อยากโดยที่ไม่มีปัญญา อยากโดยที่ไม่มีปัญญา เดินไปเดี๋ยวก็ล้ม เดินไปเดี๋ยวสะดุดขาตัวเองล้ม ไม่มีสิ่งใดหรอก สะดุดขาตัวเอง เพราะพูดไปไง พูดไปโดยความไม่รู้นี่มันเปิดแผลไปตลอด พูดไปโดยไม่รู้ เดี๋ยวเขาก็ชี้มาถึงแผลที่เราพูดนั่นน่ะ ฉะนั้น ถ้าไม่มีปัญญา มันจะอยากอวดตัวอวดตน แต่คนที่มีปัญญาเขาอ่อนน้อมถ่อมตน ถ้าคําว่า “อ่อนน้อมถ่อมตน”

เขาบอกว่า “ทําอย่างใดเราจะเลิกแคร์ความคิดของคนอื่น ทําให้เขาได้ใจ”

ก็เขาได้ใจอยู่แล้ว เรื่องกิเลสมันเหยียบยํ่ากันอยู่แล้ว แต่ถ้าเราอ่อนน้อมถ่อมตน เห็นไหม เราไม่แคร์คนอื่นด้วย แล้วเขาจะได้ใจหรือไม่ได้ใจนั้นเป็นนิสัยของเขา แล้วถ้าเขาจะมองว่าเราอ่อนแอ เราอ่อนแอ แต่เราเอาชีวิตรอดได้ เราอ่อนแอ เรามีสติสัมปชัญญะยับยั้งความคิดเราได้ เราอ่อนแอ เราสามารถควบคุมพฤติกรรมของเราได้ อย่างนี้เรียกว่าอ่อนแอหรือ อย่างนี้เขาเรียกว่าคนที่มีคุณสมบัติผู้ดี คุณสมบัติที่เขาทําของเขาได้ เขาไม่ใช่อ่อนแอ

ถ้าอ่อนแอ ที่บอกเขาจะให้ตีหัวหมา ด่าแม่เจ๊กอย่างเขา อันนั้นมันเป็นพวกขี้ขลาด พวกขี้ขลาด พวกที่พยายามจะเอาตัวรอด พวกที่จะทําร้ายคนอื่นก่อน คําว่า “อ่อนแอ” ใครเป็นคนพูด

ไอ้นี่ก็บอกว่าเราก็คิดเองไง เพราะเขาบอกว่า ถึงเวลาแล้วนะ ถ้าพูดถึงว่าเราเหยียบยํ่า เราไปเก็บเอาความคิดเขามาเหยียบยํ่าหัวใจตัวเองโดยที่ผู้อื่นเขาคิดของเขาอย่างนั้น แล้วเราทําร้ายตัวเราเองไง การกระทําโดยเกรงใจคน การอ่อนน้อมถ่อมตนยิ่งโดนเขากระทํามากขึ้น

ไม่โดน ถ้าเรามีสติมีปัญญา เรามีจุดยืนของเรา เขาทําครั้งที่ ๑ เรามีปัญญาแก้ตัวรอด ทําครั้งที่ ๒ เรายังแก้ตัวรอด ครั้งที่ ๓ เขาอายไปเอง เขาทําไม่ได้หรอก เขาทําอะไรไม่ได้หรอก ขอให้เรามีปัญญาจริง แต่เราต้องอธิบายได้ว่าเราไม่ไปกับเขา เราไม่ให้เขาชักนําไปเพราะเหตุใด นี่พูดถึงว่าถ้าเรามีปัญญาไง

การอ่อนน้อมถ่อมตนเป็นสิ่งที่ดีงามมาก แต่การอ่อนน้อมถ่อมตนของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น การอ่อนน้อมถ่อมตนของครูบาอาจารย์เรา จริงๆ แล้วท่านอ่อนน้อมถ่อมตนมาก เพราะว่าคุณธรรมมันเป็นแบบนั้น คุณธรรมมันเป็นคุณธรรมในหัวใจ แต่ท่านจะองอาจกล้าหาญมากตอนแสดงธรรม

ครูบาอาจารย์ของเราเวลาแสดงธรรม เวลาชี้ถูกชี้ผิดนี่ชัดเจนมาก กล้าหาญมาก แต่ถ้าเป็นเรื่องสัพเพเหระนะ หลวงตาท่านบอกว่าชักอย่างไรก็ไม่ออก คือจะดึงท่านออกไปยุ่งเกี่ยวอย่างนั้นท่านไม่ไปหรอก มันเป็นอย่างที่ว่า แมลงเม่าบินเข้ากองไฟ แล้วอธิบายแมลงเม่าว่าเข้าไปกองไฟมันตายนะๆ พูดอย่างไรแมลงเม่ามันก็ไม่รู้หรอก

แต่ถ้าแสดงธรรม แสดงธรรมเป็นการแสดงธรรม พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เวลาสัจธรรม แสดงธรรมเพื่อความจริง เห็นไหม การให้ธรรมชนะซึ่งการให้ทั้งปวง เราให้ธรรม ให้สัจธรรม ให้ความจริงเขา เขาจะรู้ได้มากได้น้อยอยู่ที่อํานาจวาสนาของเขา มันเป็นกรรมของสัตว์

สัตว์ที่มีอํานาจวาสนาเขาจะจับได้ เขาจะได้ประโยชน์ได้ ถ้าสัตว์ประเภทนั้นไม่มีใครชี้นํา ไม่มีสัจธรรมให้เขาได้คิดได้ฉงนใจ เขาจะไม่ได้ประโยชน์ของเขา มันอยู่ที่ว่ากรรมของสัตว์ สัตว์ชนิดใดมีคุณประโยชน์อย่างใด หัวใจสูงส่งแค่ไหน เขาได้ประโยชน์ของเขาอย่างไร นั่นเป็นเรื่องของเขา ถ้าใจที่มันตํ่าต้อย ใจที่ไม่มีคุณธรรม เขาจะไม่ได้สิ่งใดเลย นั้นมันก็เป็นอํานาจวาสนาของเขา มันเรื่องกรรมของสัตว์ๆ

นั้นพูดถึงเวลาแสดงธรรม

ฉะนั้น เขาบอกว่า “เราควรระวังตัวเอง และรักษาตัวเองอย่างไรที่จะไม่ให้คนอื่นและความคิดตัวเองมาบีบบี้หัวใจ”

ถ้ามีสติปัญญา ถ้าเรามีสติปัญญา ถ้ามีปัญญาขึ้นมา ความคิดตัวเองมันก็เข้ามาบีบบี้ตัวเราไม่ได้อยู่แล้ว เพราะเราขาดสติขาดปัญญา มันถึงเกิดการคิดเบียดเบียนตัวเอง พอคิดเบียดเบียนตัวเอง พอตัวเองมีจุดบกพร่องก็แคร์คนอื่นไปหมดเลย ให้คนอื่นเขายอมรับเรา เราเองเรายังมีความบกพร่อง

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญาแล้ว ความคิดของเราเองเบียดเบียนเราไม่ได้นี่เพราะเรามีสติปัญญา ความคิดเราเบียดเบียนเราไม่ได้ แล้วเราจะไปกลัวอะไร คนอื่นก็ส่วนคนอื่น ไม่เกี่ยว แต่เพราะว่าข้างในเรามันบกพร่อง ข้างในเราว้าเหว่ ข้างในเราไม่มีจุดยืน เราไม่มีจุดยืน เราก็จะหวังพึ่งสังคม หวังพึ่งคนอื่น แต่ข้างในเรามีจุดยืนของเราแล้ว เรามีสติปัญญาแล้ว มันรอบรู้ในตัวเองแล้วมันจะไปหวังพึ่งใคร มันไม่กลัวสิ่งใดเลย

บุรุษคนหนึ่งโดนยิงด้วยลูกธนู เขาจะถอนลูกธนูจากหัวใจของเขา แล้วรักษาใจของเขา เขาจะไม่วิ่งไปหาใครหรอก ไม่วิ่งไปหาใคร นี่ก็เหมือนกัน เรารักษาใจเรา รักษาใจเราอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า ถ้ายิ่งอ่อนน้อมยิ่งโดนคนอื่นเขากระทํามากยิ่งขึ้น แต่ถ้ามีสติปัญญานะ เราอ่อนน้อมถ่อมตนของเรา แล้วเขาจะกลัวเรา เขากลัวเรา เขาไม่กล้ามายุ่งกับเรา เราต้องมีสติปัญญา ศึกษาธรรมะก่อน ศึกษาธรรมะนะ ศีลนี่พยายามท่องให้เข้าใจ แล้วอะไรทําได้อะไรทําไม่ได้ เราจะเข้าใจของเรา มันอยู่ที่สติปัญญา แล้วมันอยู่ที่อํานาจวาสนาด้วย

อํานาจวาสนาบางคนนะ ไบรต์มาก เข้าใจสิ่งใดได้ง่าย บางทีเราท่องแล้วท่องอีก เดี๋ยวมันก็ลืม แล้วสิ่งต่างๆ ไม่อ่อนน้อมถ่อมตน รู้อะไรก็อยากจะไปอวดเขา อยากจะไปสอนเขา อยากจะไปชักนําเขา แล้วเวลาเขาพูดสิ่งใดมาก็ไปเสียใจแทนกัน

เขียนปัญหามาถามเยอะมาก เพื่อนเป็นอย่างนั้น เพื่อนเป็นอย่างนี้ ปัญหาเพื่อนทั้งนั้นเลย ปัญหาตัวเองไม่รู้อยู่ที่ไหน คนนั้นว่าอย่างนี้ คนนี้ว่าอย่างนั้น คนนู้นว่าอย่างนู้น แล้วเอ็งน่ะว่าอย่างไร เอ็งน่ะ คนอื่นไม่เกี่ยว เอ็งน่ะว่าอย่างไร เห็นไหม มันไปแคร์คนอื่นไง แต่ถ้าเราศึกษาธรรมะของเรา เราปฏิบัติของเรานะ เราแคร์หัวใจของเราเพื่อประโยชน์กับเรา นี้พูดถึงว่าจะทําอย่างใด

ถาม : เรื่อง “ลูกเจี๊ยบในไข่”

กราบนมัสการหลวงพ่ออย่างสูง กราบขอโอกาสเรียนถามเรื่องการปฏิบัติ

๑. ในการนั่งสมาธิรู้สึกว่าตอนนี้ความอยากในสมาธินั้นลดลง แต่ก่อนก็บอกตัวเองตลอดว่าไม่ควรอยาก แต่ใจมันก็ไม่ร่วมมือด้วย ด้วยความตั้งใจอยู่กับการปฏิบัติเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าและครูบาอาจารย์แทน ฝึกที่จะเอาจิตอยู่กับพุทโธอย่างเดียว มีฟุ้งบ้างก็กลับมาใหม่ ใจยังไม่เป็นสมาธิมากนักก็พยายามทําต่อไปเรื่อยๆ ทุกวัน และพยายามทบทวนและแก้ไขความผิดพลาดของตนเอง ตอนนี้เลิกทานข้าวเย็นแล้ว รู้สึกว่ามีสติไวขึ้น ไม่เข้าภวังค์แล้วเจ้าค่ะ

๒. มีครั้งหนึ่งนั่งสมาธิ พอเห็นว่าจิตฟุ้งคิด ก็ตัดกลับมาที่พุทโธ และทําไปเรื่อยๆ แล้วมีแว็บหนึ่งเหมือนเห็นความคิดเป็นคล้ายๆ แท่งและก้อน คือมันเป็นก้อนความคิดลอยมา แล้วถูกตัดฉับหายไป กลายเป็นพุทโธโผล่แทน แต่เห็นครั้งเดียว แล้วก็ฟุ้งต่อไปเจ้าค่ะ

๓. ลูกเห็นชีวิตในโลกนี้เหมือนตัวละคร ทั้งคนและสัตว์ที่ต้องเล่นบทบาทชีวิตตัวเอง ส่วนใหญ่ก็เล่นไปตามบทบาทโดยที่ไม่รู้ว่าตัวเองที่แท้จริงเป็นใคร และทําไมต้องเล่นบทนี้ เวลาพบเห็นอะไร ลูกก็มักจะมีความคิดผุดขึ้นมาอยู่ตลอด เห็นคนที่เขามีชีวิตลําบากก็นึกถึงกรรม แล้วก็เตือนให้ตัวเองหมั่นทํากุศลและภาวนาเพื่อโอกาสหลุดพ้นจากวัฏฏะในที่สุด หรือเห็นคนรวย คนที่ขวนขวายหาทรัพย์ทางโลก แต่ไม่มีโอกาสภาวนา ก็นึกเสียดายแทน

มีครั้งหนึ่งลูกเดินจงกรมอยู่ และมีหมานอนอยู่ใกล้ๆ เราเดินไปมาอยู่นาน มันก็ยังนอนอยู่อย่างนั้น ความคิดมันก็ผุดขึ้นมาว่า เราได้เปรียบตั้งชาติหนึ่งเลยนะเนี่ย ไม่เสียเวลาไปเปล่า ก็มีกําลังใจเดินต่อไป

ตอบ : นี่พูดถึงว่าเขามีปัญญาเกิดคิดได้อย่างนี้เนาะ ถ้ามีปัญญาคิดได้อย่างนี้ ปัญญาคิดได้อย่างนี้คือว่าเวลาธรรมมันเกิด เวลาธรรมมันเกิดนะ มันจะมีความคิดดีๆ ตลอดไป แต่ถ้าเวลากิเลสมันเกิดนะ ทําเท่าไรก็ไม่ได้ผล ทําเท่าไรก็มีแต่ความทุกข์ความยาก นี่เวลากิเลสมันเกิดนะ มันก็มีแต่ความน้อยเนื้อตํ่าใจไปทั้งนั้นน่ะ

แต่เวลาธรรมมันเกิด เวลามันเกิดเพราะเหตุใดล่ะ เกิดเพราะเราหมั่นฝึกฝน เราหมั่นทําสมาธิ เราหมั่นรักษามัน มันก็เกิดในสิ่งที่ดี แต่ถ้าเราปล่อยนะ เวลาคนภาวนาดีๆ แล้ว เวลาไปทํางานพักหนึ่ง เผลอไปนะ พอรู้สึกตัวอีกทีหนึ่ง หายไปหมดแล้ว ต้องกลับมาฟื้นฟูใหม่ๆ การฟื้นฟูใหม่ เห็นไหม

เวลาสัจธรรม เขาบอกว่า ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม แล้วสัจธรรมมีอยู่โดยดั้งเดิม...มีอยู่จริงๆ มีอยู่จริงๆ แต่เวลาเราจะได้ความจริง เราต้องประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริงอันนั้น

มีอยู่โดยดั้งเดิม แต่พวกเราอ่อนแอ วุฒิภาวะของเราก็อ่อนแอ เหมือนมนุษย์กับสัตว์ มนุษย์มีสื่อภาษากันได้ เข้าใจกันได้ เวลาสัตว์ มันสามารถรู้กันได้โดยสัญชาตญาณ สัตว์มันรู้ความคิดเรานะ แต่มันพูดกับเราไม่ได้ แต่มันรู้ความคิดได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาสัตว์มันก็อยู่ส่วนสัตว์ แต่มนุษย์มีสติมีปัญญา ถ้ามนุษย์มีสติปัญญา สื่อสารกันได้ ทุกอย่างทําสิ่งที่เป็นประโยชน์ได้ ฉะนั้น เวลาสัตว์มันก็มีความรู้สึกเหมือนกัน แต่มันทําอย่างเราไม่ได้ มันทําอย่างเราไม่ได้ มันก็ทําได้ประสามัน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ระหว่างกิเลสกับธรรม เวลากิเลส มันก็ประสาเหมือนสัตว์ มันสัญชาตญาณทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาเราปฏิบัติ เราปฏิบัติคุณงามความดี มนุษย์ เวลาเราสนทนากัน มีแต่เรื่องดีๆ ทําสิ่งดีๆ แต่มันไม่ทําตามที่มันพูดน่ะสิ เวลามันพูด มันพูดดีทั้งนั้นน่ะ แต่เวลามันทํา มันไม่ทําสิ่งที่มันพูด เวลาทํานะ เวลาทําความผิด มันแอบทํานะ ต้องแอบด้วย มันชอบทํา แต่เวลาทําความดี ต่อหน้ามันไม่ทํากัน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาสิ่งที่ว่าสัจธรรมมีอยู่โดยดั้งเดิมๆ มันก็เหมือนคนกับสัตว์ สัตว์มันก็รู้ได้ แต่มันทําไม่ได้ มนุษย์ สัจธรรมมีอยู่โดยดั้งเดิม แต่มีอยู่ด้วยการขวนขวาย มีอยู่ด้วยการกระทําของเราสิ เราทําได้มันถึงจะเป็นไปได้ ถ้าทําได้ถึงจะเป็นไปได้ นี่พูดถึงเข้าไปถึงว่าความคิดความเห็นของเขา ถ้าความคิดความเห็นของเขามันเป็นอย่างนี้มันก็ดี มันดี มันดีเพราะว่าเรายังดูแลหัวใจเราได้ ฉะนั้น ถ้าดูแลหัวใจเราได้ เราเข้าใจถึงชีวิตได้

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัตินะ เราประพฤติปฏิบัติ เรามีแต่คุณธรรม ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้วมันยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันจะเดินมรรค ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล

แต่ความคิดอย่างนี้มันความคิดแบบโลก ความคิดแบบวัฒนธรรม คนที่มีวัฒนธรรม คนที่เป็นคนดี รัฐบุรุษเป็นคนดีทั้งนั้นน่ะ รัฐบุรุษเขาพยายามสร้างสม เขาพยายามชักนํา เขาพยายามปกครองให้ประเทศชาตินั้น ภูมิภาคนั้นมีความร่มเย็นเป็นสุข แต่เขาก็ต้องตายไป

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ถ้าอยู่ทางโลกจะได้เป็นจักรพรรดิ ละทิ้งมาเลย แล้วเวลามาขวนขวาย มาขวนขวายหาโพธิญาณ เวลานั่งประพฤติปฏิบัติต้องเอาชนะตนเอง เวลาเกิดสงคราม สงครามระหว่างธาตุขันธ์ สงครามระหว่างความคิด ขันธ์ ๕ กับเรา กิเลสกับเรา เวลาเกิดสงคราม สงครามด้วยสติด้วยปัญญา แล้วสงครามด้วยสติปัญญาต่อสู้กัน

ต่อสู้ ข้าศึกสงครามเขารบทัพจับศึก เขาใช้วางแผนกลยุทธ์ร้อยแปดเพื่อเอาชนะคะคานกัน กําลังใครมากกว่า แต่เวลาสงครามของนักบวชเรา สงครามของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ สงครามระหว่างความคิด คิดดีกับคิดชั่ว สงครามระหว่างความเพียรของเรากับกิเลสที่มันยุแหย่ ต่อสู้กันๆ ฉะนั้น กรณีอย่างนี้มันถึงต้องมีหลัก มันถึงต้องมีสมาธิไง

ถ้ามีสมาธิมันก็จะเกิดสัจจะ เกิดความจริง เกิดมรรคเกิดผล ถ้าไม่มีสมาธิ ทําได้ ที่เขาว่ามีสติปัญญากันไป หนึ่ง ว่าทําสมาธิแล้ว เมื่อก่อนทําแล้วไม่ค่อยได้ ในปัจจุบันนี้ไม่หวังแล้ว ก็ทําเพื่อถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันต้องพยายามทําตรงนี้ ถ้าจิตมันสงบเข้ามานะ เพราะมีพื้นฐานอย่างนี้มันถึงจะมีความคิดข้อที่ ๒. ข้อที่ ๓. ข้อที่ ๔. ไปเรื่อยไง เพราะมันมีพื้นฐาน แต่เวลาถ้ามันเสื่อมไปแล้วนะ มันไม่เห็นสิ่งใดเลยนะ ไม่เห็นหน้าอินทร์หน้าพรหมเลย มันทําลายได้หมด กิเลสนี้ร้ายนัก

หลวงปู่มั่นบอกจิตนี้เป็นได้หลากหลาย เวลาจิตที่มันเป็นมนุสสเทโว เป็นเหมือนเทวดาเลย ร่างกายเป็นมนุษย์ แต่จิตใจเป็นเทวดา พอเวลามันเสื่อม มันเป็นมนุสสเปโตเลยล่ะ ร่างกายเป็นมนุษย์ แต่ใจเป็นเปรต คนคนเดียวกันนี่ เวลาถ้ามันดีขึ้นมามันเป็นเทวดาเลย เวลามันเสื่อม ทําไมเป็นเปรตเลย ใจนี้เป็นหลากหลายนัก ใจดวงนี้ ใจดวงนี้มันหลากหลายนัก

แต่ถ้าเราศึกษาเราค้นคว้าแล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติอยู่นี่ เราดูแลรักษา มันถึงได้มาเป็นอย่างนี้ไง ถ้ามันเป็นอย่างนี้ปั๊บ นี่ข้อที่ ๑. ถ้าเราทําสมาธิ เดี๋ยวนี้ทําสมาธิได้หรือไม่ได้ เราพยายามรักษาไว้

จะบอกว่า ถ้าไม่ได้สมาธิ เราจะไม่ทําเลย ถ้าได้สมาธินะ เราจะบอกว่า พื้นฐานของข้อที่ ๑. มันถึงเกิดข้อที่ ๒. ข้อที่ ๓. ข้อที่ ๔. ถ้าไม่มีพื้นฐานของข้อที่ ๑. บ้านนะ เวลาเขาจะปลูกบ้านกัน เขาตอกเสาเข็ม เสาเข็มอยู่ในดิน ไม่มีใครเห็นมันเลยนะ แต่เสาเข็มมันรองรับบ้านหลังนั้นทั้งหลังไว้เลย

นี่ก็เหมือนกัน พื้นฐานจากการเรากําหนดพุทโธ เราปัญญาอบรมสมาธิ ถึงจะได้ไม่ได้ นั่นแหละเป็นเสาเข็ม ศรัทธาความเชื่อพื้นฐานในใจมันถึงมีข้อที่ ๒. ข้อที่ ๓. มา

“๒. มีครั้งหนึ่งนั่งสมาธิแล้วพอไปเห็นปุ๊บ เห็นความคิดเรามันตัดๆ”

ถ้ามีความคิด เพราะมันตัดแล้ว เพราะมันมีสติปัญญามันก็ตัดได้ ถ้าไม่มีสติปัญญา มันคิดไปรอบโลกเลย มันคิดไปจนภาวนาจบแล้วเลย แล้วมันค่อยมาคิดได้ โอ๋ย! นี่คิดแล้ว แต่นี่มันคิดไปจนจบแล้ว แต่ถ้ามันเคยทําได้ มันจะเกิดข้อที่ ๒. แล้วมันจะมาเกิดข้อที่ ๓.

บอกว่า “ลูกเห็นชีวิตนี้เหมือนตัวละคร”

นี่เขาเรียกธรรมเกิด ธรรมเกิดคือว่ามันมีความคิดเหมือนธรรมะนะ เวลาธรรมเกิด ธรรมเกิดหมายถึงความคิดดีคิดชั่ว ว่าอย่างนั้นเลย ธรรมเกิดคือความคิดดีๆ เราเกิด แต่ถ้านักปฏิบัติขึ้นมา เวลาสัจจะอริยสัจมันเกิด ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

เวลามรรค เวลาธรรมจักรมันเคลื่อน เวลาปัญญามันเคลื่อน นั่นคือภาวนามยปัญญา ถ้าภาวนามยปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา คือจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตแล้วมันจับต้องไป

แต่นี่เวลาข้อที่ ๓. เราเห็นชีวิตของคนนู้น เราเห็นชีวิตของคนนี้ มันเหมือนกับเราเทียบเคียง เราเทียบเคียง เห็นไหม เราเทียบเคียงแล้วมันเป็นประโยชน์ไหม เป็น เป็นเพราะอะไร เพราะเขายังพลั้งเผลออยู่ เราเป็นคนปฏิบัติแล้ว มันก็บอกว่าเราสูงกว่า เรามีความเข้าใจได้มากกว่า เรามีความเข้าใจได้มากกว่า แต่มันก็ยังเป็นโลกียปัญญา เห็นไหม

แต่ถ้ามันทําสมาธิแล้ว ถ้าจิตเห็นอาการของจิต จิตมันจับความคิดได้ ไอ้ที่เราเห็นนี่เรารู้ทันความคิด แต่ถ้าจิตมันสงบนะ มันจับเลย พอจับแล้วมันเป็นอาการเลย เป็นรูปเลย รูปนี่คือธรรมารมณ์ แต่ถ้ามันเห็นเวทนามันก็จับเวทนาเลย ถ้ามันเห็นจิตมันก็จับจิตเลย ถ้าเห็นกายก็จับกายเลย ถ้าจับกายแล้ว ถ้าวิปัสสนาไป นั่นเป็นมรรค ถ้ามรรคมันเกิดขึ้น มรรคเกิดขึ้น มรรคมันเกิดขึ้นนะ มันเกิดภาวนามยปัญญา เวลามันหมุนไป ขนาดนี้ยังละเอียดขนาดนี้นะ แล้วถ้ามันเห็นอย่างนั้นมันจะละเอียดกว่านี้ไง ถ้าละเอียดกว่านี้ไปมันก็เป็นการภาวนาไป

ถ้าภาวนาไป เวลาภาวนาไปโดยความรู้ความเห็นนี่นะ แล้วถ้าเรายังมีตัวตนอยู่ใช่ไหม เราก็บอกว่าอันนี้ประเสริฐ อันนี้สุดยอด อันนี้ดีมาก อันนี้มันมหัศจรรย์มาก แต่ถ้าเวลาภาวนาไป ภาวนาจนเรามีสติมีปัญญานะ พอจิตเห็นอาการของจิต คือจิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ แล้วมันจับได้ตามความเป็นจริงนะ เราไม่ค่อยกล้าพูดกับใครแล้ว ไม่ค่อยกล้าพูด เพราะพูดไปแล้วเขาหาว่าเราบ้า ถ้ามันไม่กล้าพูดเพราะอะไรล่ะ

ไม่กล้าพูดเพราะมันเกิดข้อเท็จจริง พอมันเกิดข้อเท็จจริงขึ้นมา มันมีคุณธรรม ถ้ามีคุณธรรมปั๊บ มันก็จะเข้าข้อที่ ๑. แล้ว มันจะเกิดการอ่อนน้อมถ่อมตนแล้ว คําว่า “อ่อนน้อมถ่อมตน” เพราะอะไร เพราะปัญญาอันนี้มันมหัศจรรย์ พูดไปเขาต้องว่าเราบ้าแน่ๆ เลย เขาต้องว่าเราบ้าแน่ๆ เลย

แต่ถ้าเราไปเจอครูบาอาจารย์นะ ครูบาอาจารย์บอก “ทําเลย ทํามาๆ” ถ้าครูบาอาจารย์ เพราะครูบาอาจารย์ท่านต้องผ่านอย่างนี้มาก่อน เขาเรียกว่า มีคุณธรรม มีองค์ความรู้ มีความจริง

แต่ถ้าคนที่ไม่มีคุณธรรมมันว่างเปล่า พอมันว่างเปล่า เหมือนเราเวลาภาวนาไป ว่างๆ สบายๆ มันไม่มีองค์ความรู้ คือมันไม่มีข้อเท็จจริง พอไม่มีข้อเท็จจริง มันก็ว่างๆ ก็มีความสุข ถ้าอย่างนั้นเขาไม่มีประสบการณ์ เขาไม่มีองค์ความรู้ เขาถึงบอกไม่ได้

ถ้าบอกไม่ได้ เขาพูดว่าอย่างไร “ว่างๆ ว่างๆ”...แล้วว่างอย่างไรล่ะ อะไรเป็นความว่าง ทําอะไรมันถึงเกิดความว่าง ทําอะไรมา ทําอะไรมามันถึงเป็นอย่างนี้ แล้วเป็นอย่างนี้มันเป็นขึ้นมาได้เพราะอะไร แล้วถ้าเวลาคนเคยเป็นแล้วนะ เวลามันเสื่อมนะ รู้เลย “อ๋อ! มันเสื่อมครับ มันเสื่อม มันถอยหลังครับ” เวลาถอยน่ะมันรู้ แต่เวลาขึ้นมา ขึ้นมาอย่างไร ถ้ามันขึ้นมานะ มันจะเป็นประโยชน์ ถ้าขึ้นมามันจะเป็นคุณงามความดี

นี่พูดถึงว่าเวลาธรรมเกิดเป็นแบบนั้น แต่ถ้าเป็นมรรค มันเป็นอีกกรณีหนึ่ง ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันถึงจําเป็นไง จําเป็นต้องกลับไปที่พุทโธ จําเป็นต้องกลับไปที่ปัญญาอบรมสมาธิ สิ่งที่เกิดขึ้นมันเกิดมาจากพื้นฐานตรงนั้น มันถึงส่งขึ้นมาให้มีความรู้ความเห็นอย่างนี้ เพราะความรู้ความเห็นอย่างนี้มันเป็นปัจจุบัน มันคิดโดยปัจจุบัน คิดโดยสัจจะ มันก็เลยเตือนเรา

แต่ถ้าเป็นทางโลกนะ วิชาชีพ มันคิดในเนื้องานไง ทางโลกเขาบอกว่าคิดงานๆ นั่นน่ะ คิดงานมันก็เป็นความคิด แต่คิดแล้ว องค์ความรู้ไปอยู่ที่งาน งานนั้นจะมีข้อเท็จจริง แล้วงานนั้นจะทํางานให้เป็นกิจจะลักษณะ แล้วพอทําจบแล้วคือทําเสร็จงาน คิดเหมือนกัน แต่คิดโดยโลกียปัญญา คิดโดยวิชาชีพ คิดโดยคิดงาน

แต่ถ้ามีสัมมาสมาธิ เราทําความสงบของใจเข้ามา เวลามันคิด มันคิดถึงความคิด เห็นไหม คิดถึงความคิด ภาวนามยปัญญา จิตเห็นอาการของจิต เห็นอาการ เห็นความเป็นไปของความคิด ถ้าเห็นความเป็นไปของความคิด ถ้าจิตมันสงบ มันจะคิดได้ มันจะเห็นความคิด แล้วถ้าทําความสงบให้มันมั่นคงได้ มันจะจับได้ พอจับได้ เห็นไหม จับกับปล่อย จับคือเสวย ปล่อยคือปล่อยสัญญาอารมณ์ จับคือเสวย ฉะนั้น นี่อาการของมัน นี่อาการของมันนะ ถ้าอาการของมัน มันก็เป็นอยู่อย่างนี้ คือเหมือนไฟฟ้า

พลังงานไฟฟ้ามันไปตามสายส่งอย่างนี้ แล้วเราจะแยกแยะส่วนอย่างไร แยกแยะ ถ้าจิตมันจับได้แล้วมันใช้ปัญญาพิจารณาไป คําว่า “เป็นไตรลักษณ์” ไฟฟ้ามันเป็นประโยชน์อะไร มันทําสิ่งใด นี่ไฟฟ้านะ

แต่ถ้าเราจับสติปัฏฐาน ๔ ได้ เพราะสิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่อาศัยของจิต จิตอาศัยสิ่งนี้ แยกแยะสิ่งนี้ พิจารณาซํ้าๆ สิ่งนี้ จับได้แล้วพิจารณา พิจารณาแล้วมันปล่อย ปล่อย มันก็ยังมีอยู่ ไฟฟ้ามีอยู่ตลอดไป เราไม่เกิดมามันก็มีอยู่แล้ว เราตายไป มันก็มีอยู่อย่างนี้ ความคิดของคนมันก็มีอยู่อย่างนี้ มันมีอยู่อย่างนี้ แต่เวลาอวิชชาที่มันยั่วยุ มันเป็นอย่างไร พิจารณาไป มันปล่อยๆ มันปล่อยไปแล้ว อะไรมันปล่อย เห็นไหม เวลามันขาดมันถึงจะเห็น มันถึงจะเห็นผลตามนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เรามีความคิดอย่างนี้ มีความเห็นอย่างนี้ ความเห็นที่ว่า เวลาคนที่เขามีโอกาสปฏิบัติ เราก็เห็นว่าเขาคนดี เวลาคนเขาแสวงหาทางโลก เราก็เสียดายแทนเขา เวลาเรามาเห็นสัตว์ มันเกิดเป็นสัตว์ก็ชีวิตหนึ่งชาติหนึ่งจริงๆ มันจะต้องทําคุณงามความดีของมัน แล้วตายไปเกิดเป็นมนุษย์หรือเทวดา อินทร์ พรหม ถ้าเทวดา อินทร์ พรหมนะ เพราะว่าท้าวโฆสกๆ เขาเกิดจากสุนัขเหมือนกัน จากสุนัขไปเกิดเป็นเทวดา

ถ้าเขาเป็นเทวดา แล้วเทวดามีศรัทธามีความเชื่อมาฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ มาฟังเทศน์ผู้ที่มีคุณธรรม ถ้าผู้ที่มีคุณธรรมสอนเขาให้เขาพยายามหักใจเขาเข้าสู่อริยสัจ พยายามให้ใจเขาค้นคว้าในอริยสัจ ถ้ามันเป็นได้จริง เขาก็สําเร็จได้ สําเร็จได้ทั้งนั้นน่ะ ผู้ที่เวลาเขาจะสําเร็จได้ ถ้าเป็นโอกาสของเขา

แต่ถ้าเขาเกิดเป็นสุนัข เขาเกิดเป็นสัตว์แล้วเขายังล่าอยู่ เขายังทําความผิดของเขาอยู่ เขาก็จะเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะอย่างนั้น ถ้าเรามีสติปัญญา มันก็เป็นสติปัญญาของเรา แล้วเราแก้ไขของเราตรงนี้ ถ้าเราย้อนกลับมาที่นี่นะ เราถึงบอกว่าถ้ามันเป็นความจริง

เขาถามถึงว่า ลูกเจี๊ยบในไข่ หมายความว่า ยังเตาะแตะอยู่ ถ้าเตาะแตะอยู่นี่ เราก็พูดตามข้อเท็จจริง ถ้าตามข้อเท็จจริงนั้น เวลาปฏิบัติมันข้อที่ ๑. เขายังไม่ได้ปฏิบัติเลย แต่เขาศึกษาธรรมะ แล้วเวลาศึกษาธรรมะแล้ว ความดีก็คือความดี ไปแคร์ความคิดของคนอื่น ก็อยากช่วยเขา อยากให้เขาเป็นคนดี อยากให้เขาอยู่ในกรอบ อยากให้เขาเป็นคนทําสิ่งใด แต่เวลาเราไปช่วยเขาแล้วเราไม่มีกําลัง เราไม่มีกําลังไปยกของหนัก เราก็เลยทรุดไปกับเขา เราช่วยตัวเองไม่ได้

แต่ถ้ามันจะเป็นความจริง เราจะต้องมีสติมีปัญญา เราต้องเข้มแข็งก่อน เราต้องมีกําลังก่อน เราถึงจะไปช่วยคนอื่นได้ ถ้าช่วยคนอื่นได้แล้วนะ เรื่องที่ว่ามันจะจบไป เพราะมันมีปัญญาแล้วมันแยกแยะได้เอง มันแยกแยะได้เองว่าอะไรควรอะไรไม่ควร อะไรควรทําอะไรไม่ควรทํา ถ้าอะไรไม่ควรทํา เราก็ปล่อยวางไว้ซะ เราพยายามทําตัวของเราให้มีกําลังมากขึ้น

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไปเหมือนข้อที่ ๑. แล้วข้อที่ ๒. ปฏิบัติไปแล้ว ถ้ามันเป็นธรรมเกิดก็ทําต่อเนื่องไปให้เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเราแล้ว นี่นักปฏิบัติ ฟังธรรมๆ เพื่อเหตุนี้ ฟังธรรมเพื่อสอนหัวใจของเรา ปฏิบัติ ปฏิบัติให้ใจเราเจริญงอกงามขึ้นมา ให้ใจเรามีคุณธรรมขึ้นมา เพื่อประโยชน์กับใจดวงนั้น เอวัง

จินตมยปัญญาฆ่ากิเลสไม่ได้
สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ฆ่ากิเลสไม่ได้
ชําระล้างกิเลสไม่ได้ กิเลสเหนือกว่า
ภาวนามยปัญญา มรรคญาณจะเข้าไปทําลายกิเลส
ภาวนามยปัญญาต่างหาก ภาวนามยปัญญา
มันถึงบอกว่า ไม่ใช่ทําให้จิตว่างๆ
เพราะภาวนามยปัญญามันมีมรรคมีผล มันมีคุณธรรม
มันมีความจริง แล้วมันก็ไปฆ่ากิเลสจริงๆ
แล้วมันก็จะเป็นสมบัติของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง

๒

จินตมยปัญญา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๕ กรกฎาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สร้างความสนุกในการภาวนา”

กราบขอความเมตตาไขข้อข้องใจในการปฏิบัติกรรมฐานครับ คือผมได้ฟังหลวงพ่อเทศน์ว่า ให้ทําความสงบ เมื่อจิตสงบแล้วให้พยายามดูอาการของจิต หลวงพ่อได้อธิบายอาการของจิต ก็คือสติปัฏฐาน ๔ นี้ ก็คือการกระทําวิปัสสนา ผมก็พยายามฝึกในแนวนี้โดยเพียรทําความสงบของจิตแล้วก็ใช้แนวทางดูกาย ไล่ตามขั้นตอนของอานาปานสติ ผมพยายามปฏิบัติอยู่เป็นปีจึงรู้สึกดีในช่วงต้น มีปีติ สุข รู้ลมหายใจไม่ขาด พยายามรู้เนื้อรู้ตัวเป็นระยะ แต่เมื่อเวลาผ่านไปสัก ๔๕ นาทีก็รู้สึกเบื่อๆ บอกไม่ถูก แล้วก็เลิกปฏิบัติ

ผมฟังหลวงพ่อเทศน์อีกว่า หลวงพ่อภาวนาด้วยความสนุก คล้ายๆ เล่นเกมคอมพิวเตอร์ เล่นได้ทั้งวัน ผมก็มาปรับและลองภาวนา คือพอถึงตอนเบื่อๆ ก็จะสร้างความสนุกโดยการระงับจิตสังขาร คือคิดเอาเองว่าจะพยายามทําให้สัญญาและเวทนาหายไป ก็สนุกดีครับ แต่มันก็กลายเป็นว่าพยายามทําให้จิตมันว่างๆ ผมก็ฉุกคิดได้ว่าหลวงพ่อตําหนิพวกที่ทําจิตว่างๆ เลยสับสน

ขอความกรุณาแนะแนวทางด้วยครับ ขอเพิ่ม ขณะผมพยายามสนุกในการละสังขารกับเวทนา ผมยังรู้ลมและพยายามรู้ตัวว่ากําลังนั่งอยู่ควบคู่ไปด้วยครับ

ตอบ : เขามีหมายเหตุในอรรถกถามาด้วย ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาถามมา เขาบอกว่าเขาทํามาเป็นปี เวลาศึกษาแล้ว ศึกษาแล้วทํามาเป็นปี ไขข้อข้องใจในการปฏิบัติกรรมฐานครับ คือว่าหลวงพ่อเทศน์ว่า ต้องทําความสงบของจิต เมื่อจิตสงบดีแล้วให้พยายามดูอาการของจิต หลวงพ่อได้อธิบายว่าอาการของจิตคือสติปัฏฐาน ๔ ซึ่งก็คือการวิปัสสนา ผมก็พยายามฝึกในแนวทางนี้ เพียรทําความสงบของจิตแล้วใช้แนวทางดูกายไล่ตามอานาปานสติไปเรื่อย เห็นไหม ไล่ตามอานาปานสติไปเรื่อย แต่เวลาทําไปแล้วมันรู้สึกเบื่อมาก รู้สึกเบื่อมาก

เวลารู้สึกเบื่อมาก ต้องทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วนะ เราฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ฉะนั้น คําที่บอกว่า “เวลาทําความสงบของใจแล้วเมื่อไหร่จะได้ใช้ปัญญา” ทุกคนเวลาปฏิบัติไปแล้วมันจะเป็นแบบนี้ มันจะเป็นแบบว่าเวลาปฏิบัติไปแล้ว ถ้าจิตมันสงบ จิตมันดี จิตมันสงบ จิตมันก็มีความสุขไง ถ้าจิตมันสงบ มันดี มันมีความสุข เริ่มต้นปฏิบัติใหม่มันจะเป็นแบบนั้นน่ะ พวกหญ้าปากคอก

หญ้าปากคอกทําสิ่งใด พอไม่เคยทํา พอทําได้ดีมันก็ได้ดี แล้วดีก็คิดว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ พออยู่กับสิ่งนั้นสักพักหนึ่งมันจะเสื่อมหมดเลย ต่อไปมันจะเสื่อมไปข้างหน้า พอเสื่อมไปข้างหน้าแล้ว มันปฏิบัติไปไม่ได้มันก็เบื่อหน่าย พอเบื่อหน่ายแล้วก็เลิกไป แล้วกลับมาปฏิบัติใหม่ ปฏิบัติใหม่บางทีทําไม่ได้เลยนะ แต่บางทีทําได้ก็ทําได้เท่านี้ มันจะต่อเนื่องไปไม่ได้ ถ้ามันต่อเนื่องไปไม่ได้ เพราะอะไร

เพราะว่าเวลาฝ่ายที่เขาปฏิบัติกันๆ เขาไม่ได้ใช้ปัญญาอะไรเลย แล้วเสร็จแล้วพอเขาทําให้สงบๆ อย่างนี้ แล้วเขาบอกว่านี่เป็นธรรมๆ พอบอกว่าเป็นธรรม ครูบาอาจารย์เวลาท่านที่เป็นจริงท่านจะบอกว่า ต้องทําความสงบของใจก่อน พอใจสงบแล้วมันถึงจะใช้สติปัญญา มันจะยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ ถ้าวิปัสสนาแล้ว ถ้าเป็นความจริงแล้วมันถึงจะเป็นผล ถ้าวิปัสสนาตามความจริงแล้วมันเป็นผล

แต่เวลาที่เราบอกว่าเราปฏิบัติแล้วมันว่างๆ ว่างๆ มันมีความสุขความสบาย...มันไม่ใช่วิปัสสนา เพราะวิปัสสนามันต้องวิปัสสนาใช้ปัญญาการรู้แจ้ง รู้แจ้งในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม

แต่เวลาเราทําความสงบของใจ มันสงบแล้วมันก็ว่างๆ มันก็มีความสุข เห็นไหม ถ้าอย่างนี้ ถ้าอย่างนี้ถึงบอกว่า มันแบบว่า ที่หลวงพ่อบอกว่าตําหนิว่าทําว่างๆ ว่างๆ

เพราะทําว่างๆ มันยังไม่ใช้ปัญญาไง มันยังไม่ใช้ปัญญาคือว่ามันเป็นโลกียปัญญา มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นการทําความสงบของใจเท่านั้น มันไม่ใช่วิปัสสนา

ทีนี้พอไม่ใช่วิปัสสนา เพราะเราหลงเชื่อ เราเชื่อการกระทําของเรา เราเชื่อประสบการณ์ของเราว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ อย่างนี้ที่หลวงพ่อตําหนิ ที่ว่าตําหนิ ตําหนิตรงนี้ไง ตําหนิที่ว่ามันยังไม่เป็นความจริง แต่เราไปยึดว่ามันจะเป็นความจริง คือเราไปคาดหมายว่าเป็นความจริง มันเป็นจินตนาการน่ะ มันเป็นจินตมยปัญญา

มันสุตมยปัญญา สุตมยปัญญาเป็นเรื่องหนึ่งใช่ไหม ถ้าจินตมยปัญญาเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น จินตมยปัญญามันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าเป็นเรื่องหนึ่งแล้ว เพราะเราทําอย่างนั้นมันก็เทาๆ ที่ว่าเทาๆ เทาๆ กลางๆ มันจะไปเป็นความจริงมันก็ไม่เป็น จะบอกว่าปฏิบัติไม่ได้เลย มันก็ได้ นี่มันไม่เป็นความจริงนะ ที่ว่าตําหนิ ตําหนิอย่างนี้ เวลาตําหนิที่ว่ามันต้องทําให้เป็นจริงไง ถ้าจริง จริงตรงไหนล่ะ จริงก็ย้อนกลับมาที่เรานี่

เราบอกว่าเราจะทําความสงบของใจก่อน ถ้าใจมันสงบแล้วเรายกขึ้นสู่วิปัสสนา

มันก็มุมกลับ แล้วเมื่อไหร่จะได้ใช้ปัญญาเสียที

ถ้าเราบอกเราจะรอสมาธิๆ เราจะทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา แล้วเมื่อไหร่มันจะสงบ แล้วแค่ไหนถึงจะวิปัสสนาได้ แค่ไหนล่ะ แค่ไหนที่ว่ามันจะเป็นวิปัสสนาในการปฏิบัติที่ถูกต้อง แค่ไหนมันถูกต้อง

ถ้าแค่ไหนมันถูกต้อง เห็นไหม โดยพื้นฐาน ครูบาอาจารย์ให้ทําความสงบของใจเข้ามา พอทําความสงบของใจเข้ามา แล้วเราบอกว่าเราก็ทําความสงบของใจแล้ว

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงนะ บอกว่าปัญญาฝึกหัดใช้ได้ เวลาจิตสงบแล้ว ถ้าเราทําความสงบของใจได้ เราก็ทําความสงบของใจ เพราะอะไร เพราะถ้าใจสงบจริงๆ นะ มันจะมีความสุข

ทีนี้ความสุขมันทําสงบไม่ได้ง่ายๆ คราวนี้ทําสงบ แล้วคราวหน้ากิเลสมันรู้เท่าทันแล้ว ทําความสงบของใจมันจะยากขึ้น ถ้ายากขึ้น เราก็ต้องหาเหตุผล การหาเหตุผลคือใช้ปัญญา ปัญญาอย่างนี้มันเป็นการฝึกหัด หลวงตาใช้คําว่า “วิปัสสนาอ่อนๆ” คําว่า “วิปัสสนาอ่อนๆ” พอจิตมันสงบแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญา

แล้วบอกว่าเรารอให้เป็นสมาธิก่อนแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา บางคนก็คิดว่าทําสมาธิแล้วปัญญามันจะเกิดขึ้น จะผุดขึ้นมาเอง มันก็ไม่ใช่อีก มันไม่ใช่เพราะอะไร เพราะเวลาเราจิตสงบแล้ว ถ้ามันผุดขึ้นมา เขาเรียกธรรมเกิด เวลาธรรมเกิดนะ มันจะมีธรรมะผุดมาในใจเป็นคําๆ เลย ถ้าเราสงสัยสิ่งใด ทีนี้มันจะผุดขึ้นมาเลย ธรรมเกิดมันไม่ใช่อริยสัจ

แล้วธรรมเกิด มันก็มีบางคนอย่างเช่นหลวงปู่มั่นมีธรรมเกิดเยอะมาก หลวงตาท่านบอกว่าหลวงปู่มั่นเวลาธรรมะเกิด เกิดเป็นภาษาบาลีด้วย เวลาหลวงตาท่านธรรมเกิดของท่านเป็นภาษาไทย เห็นไหม มันยังมีภาษาบาลี ภาษาไทย ภาษาความเข้าใจ นี่เวลาธรรมเกิด ธรรมเกิดไม่ใช่อริยสัจ

ทีนี้พอเวลาธรรมเกิด คนก็ไม่เข้าใจว่าธรรมเกิดเป็นอย่างไร แล้วเวลาจิตสงบแล้ว ถ้าเราจะฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา เราฝึกหัดใช้ เราฝึกหัดใช้ ถ้าฝึกหัดใช้ แล้วบอกว่าฝึกหัดใช้ ใช้อะไร เพราะมันไม่เห็นสติปัฏฐาน ๔ มันไม่เห็นกาย ไม่เห็นเวทนา ไม่เห็นจิต ไม่เห็นธรรม ก็เบื่อๆ นี่ไง

เวลาเราภาวนาไปมันจะเกิดอาการเบื่อหน่าย อาการเบื่อหน่าย แล้วอาการลังเลสงสัยในธรรมะ อาการสัจธรรมที่เราเชื่อไม่เชื่อ...ตั้งประเด็นนี้ขึ้นมา ประเด็นที่ว่าเราสงสัยสิ่งใด เราฝึกหัดใช้ปัญญา วิเคราะห์เรื่องนี้ ถ้ามันวิเคราะห์ได้ มันเพลิน แต่พอมันเพลินไป ถ้ามันเพลิน พอมันพิจารณาไปแล้วมันวางได้ อย่างนั้นก็ถูกต้อง ถ้าพิจารณาไป วางไม่ได้ เราก็กลับมาพุทโธ กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

ปัญญานี้ฝึกหัดใช้ได้ ปัญญานี่ฝึกหัดใช้ได้เลย แต่มันต้องมีคนที่เป็นบอกว่านี้คือโลกียปัญญา นี้คือปัญญาอบรมสมาธิ ฝึกหัดใช้ได้ ทีนี้พอฝึกหัดใช้ได้ พอเราฝึกหัดใช้ได้ ใช้อย่างไร

มีด ดูสิ แม่ครัวเขามีมีด มีเครื่องทําครัว เขาทําอาหารได้ทั้งนั้นน่ะ เอาเครื่องครัวไปให้เด็กมันทํา เด็กมันเอาไปเล่น มันทําเล่นของมัน

นี่ก็เหมือนกัน เราฝึกหัดใช้ปัญญาๆ คนที่เขาทําเป็นแล้วเขาใช้ปัญญาไปได้เลย จิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา พอใช้ปัญญาไปแล้ว จิตมันแบบว่ามันฟุ้งซ่าน มันไม่สงบ ไม่มีกําลังพอ เขาก็กลับมาพุทโธ กลับมาปัญญาอบรมสมาธิ พอปัญญาอบรมสมาธิมีกําลังขึ้นมา เขาก็ใช้ปัญญาต่อเนื่องกันไป เหมือนแม่ครัวที่ทํางานเป็น

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติเป็น ท่านเดินของท่านไปสะดวกมาก พอมันติดขัดก็กลับมาทําสมาธิ พอทําสมาธิแล้ว พอมันมีปัญญาได้ ท่านก็ฝึกหัดใช้ปัญญาไปได้ คือมันทําได้ประโยชน์ทั้งสองฝ่าย

แต่ถ้าคนมันไม่เป็นฝึกหัดใหม่ เหมือนเด็ก เอามีดไปให้เด็ก เด็กมันจะทําให้ตัวมันเองบาดเจ็บด้วย นี่ก็เหมือนกัน ฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ปัญญาอะไร ปัญญาอะไร นี่การฝึกหัดๆ เวลาเราฝึกหัด อย่างนี้เป็นข้อเท็จจริง แต่เวลาปฏิบัติ เวลาที่เขาปฏิบัติเขาบอกเขากําหนดรู้เท่าทัน เขาห้ามใช้ความคิดนะ ถ้ามีความคิดเขาถือว่าฟุ้งซ่าน แล้วถ้าทําสมถะเขาว่าเกิดนิมิต เขาจะบังคับให้รู้ตามกิริยา ถ้าให้รู้คือว่าบังคับจิตให้อยู่ในการเคลื่อนไหวอย่างนั้น แต่มันไม่ได้ใช้ปัญญา ปัญญาก็เกิดไม่ได้ ปัญญาเกิดไม่ได้หรอก

เวลาแนวทางปฏิบัติในหลายแนวทาง เพราะปัญญามันไม่อิสระ ดูสิ ความคิดเรามันต้องมีอิสระใช่ไหม อย่างที่ว่าประชาธิปไตยๆ มันต้องมีเสรีภาพใช่ไหม คนถึงคิดได้ใช่ไหม ถ้าคนไปบังคับเผด็จการไม่ให้เขาคิดนอกกรอบ อยู่ในกรอบ คนมันมีปัญญาได้ไหม มันก็มีปัญญาไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราเคลื่อนไหว เราจะรู้ตัวอยู่อย่างนี้ แล้วปัญญามันเกิดตรงไหน ปัญญามันเกิดตรงไหน ปัญญาไม่เกิด ถ้ามันรู้อย่างนั้นปั๊บ บังคับไว้ มันจะเกิดเวลามันลงสมถะ จิตเวลามันจะปล่อยวาง พอปล่อยวาง มันจะมีความสุข แค่นั้นน่ะ เวลามันแค่นั้นไง

ฉะนั้นบอกว่า เวลาจิตสงบแล้วแค่ไหนถึงใช้ปัญญา คนถามปัญหาเรื่องนี้เยอะมาก เวลาใช้ปัญญาไปแล้วก็บอกว่า ปัญญาที่ใช้ไปนี่มันเป็นโลกียปัญญา แล้วต้องทําความสงบของใจ แล้วเมื่อไหร่ล่ะ แค่ไหนสงบ แค่ไหนที่ใช้ปัญญา

ทีนี้เวลาใช้ปัญญา ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้าอัปปนาสมาธิมันเป็นการที่ว่าเข้าไปถึงจุดสูงสุดของสมาธิของสมถะ เข้าไปพักผ่อนให้มีกําลังออกมา ถ้ามีกําลังออกมา ออกมาแล้วถ้าไม่น้อมไปสู่กาย เวทนา จิต ธรรม มันก็ไม่เกิดปัญญา

เวลาเข้าไปอัปปนาสมาธิมันต้องแบบว่าเข้าไปพักฐานของจิตเลย มีกําลังมาก แล้วพอคลายตัวออกมา พอคลายตัวออกมา พอจิตถ้าเข้าไปพักถึงอัปปนาสมาธิ ถ้าคนที่ปัญญาไม่เข้มแข็ง ปัญญาไม่มีกําลังมาก พอเข้าไปอัปปนาสมาธิก็บอกนี่คือนิพพาน เราเข้าไปเห็นนิพพานแล้ว เราอยู่แค่นิพพานนี่เรารู้แล้ว มันสักแต่ว่า มันละเอียดมาก ละเอียดมากอย่างนั้นมันก็เกิดปัญญาไม่ได้ เวลามันคลายตัวออกมา อุปจาระ คําว่า “อุปจาระ” คือว่าจิตมันกระทบได้ จิตมันคิดได้ พอจิตมันคิดได้ นั่นน่ะ ตรงนี้เราฝึกหัดใช้ เราฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้ามันเป็นปัญญาไปได้

ถ้าเป็นปัญญาไปไม่ได้ เห็นไหม แค่ไหน คําว่า “แค่ไหน” มันอยู่ที่จริตนิสัย อยู่ที่อํานาจวาสนา บางคนสมาธิพอประมาณแบบปัญญาอบรมสมาธิ สุกขวิปัสสโก ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญามันจะไล่ไปเลย คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด ไล่จนมันหยุดคิด หยุดคิดนั่นคือสมาธิ แต่มันแป๊บเดียว เดี๋ยวคิดอีกแล้ว แล้วก็ไล่เข้าไปๆ จนจิตมันตั้งมั่น พอจิตตั้งมั่น พอมันจะคิด นั่นน่ะจิตเห็นอาการของจิต ตรงนั้นน่ะวิปัสสนา ถ้ามันจับได้ มันเข้าสู่มรรค

มันต้องเข้าสู่มรรค เข้าสู่สัจจะ เข้าสู่อริยสัจ ถ้าไม่เข้าสู่อริยสัจ มันไม่ใช่ธรรมะ มันเป็นวิปัสสนึก มันเป็นจินตนาการ จินตมยปัญญา แล้วบอกว่า จินตมยปัญญาเป็นความผิดใช่ไหม

จินตมยปัญญาห้ามเกิด ก็ไม่ใช่ เพราะจินตมยปัญญามันเป็นระหว่าง เห็นไหม สุตมยปัญญาคือการศึกษา ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ เวลาปฏิบัติไป เพราะขณะที่ว่าเรามีกิเลสอยู่ แต่เราเกิดปัญญา นี่จินตมยปัญญา คือมันยังไม่สะอาดบริสุทธิ์ไง ถ้าจิตมันสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันจะเกิดภาวนามยปัญญา

จากสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา มันจะเป็นภาวนามยปัญญา ภาวนามยปัญญาคือเป็นมรรค คือเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ สัมมาทิฏฐิ สัมมากัมมันโต สัมมาหมด คือสัมมาถูกต้องชอบธรรมหมดไง ถ้าถูกต้องชอบธรรมหมด นี่ภาวนามยปัญญา มันไม่ใช่จินตมยปัญญา

เพราะคําว่า “จินตนาการ จินตมยปัญญา” มันมีเรา มีเรา มีสมุทัย มีสิ่งเจือปนมันไป มันถึงเป็นจินตมยปัญญา แต่จินตมยปัญญามันเป็นระยะ มันเป็นระหว่างทางก้าวเดิน มันต้องมี มันต้องผ่าน มันเป็นทางผ่าน มันเป็นทางผ่าน จิตมันต้องผ่านนั้นไป ถ้าจิตผ่านนั้นไป มันก็จะถามว่าแค่ไหน แค่ไหน อย่างไร ถึงจะใช้ปัญญาได้

ปัญญานี้ฝึกหัดใช้ได้เลย เพราะว่าถ้าเป็นสมาธิ สมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ นี้เป็นกรรมฐาน แต่ในสมัยพุทธกาลหรือในสิ่งที่ว่าเป็นพวกเกจิเขาจะมีปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน เห็นไหม ตั้งแต่ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ นี่สมาบัติ ถ้าสมาบัติมันสมาบัติ ๘ มันเพ่งกสิณ มันเป็นกสิณ สมาบัติ มันเป็นแบบว่าสมาธิส่งออก

แต่ถ้าเป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ อันนี้มันเป็นสัมมา มันจะย้อนกลับ เพราะมันอยู่ในมรรค มรรคคือสัมมาสมาธิ สัมมาสติ สัมมากัมมันโต สัมมาอาชีโว คําว่า “สัมมาๆ” มันอยู่ตรงนี้ เพราะคําว่า “สัมมาสมาธิ” คําว่า “สมาธิ” เพราะในมรรคนี้ไม่พูดถึงสมาบัติ ในมรรคนี้ไม่พูดถึงกสิณ แต่พวกกสิณ พวกสมาบัตินั้นเป็นอีกอย่าง

นี่พูดถึงว่าคําว่า “สมาธิมันก็ยังแตกไป” เพราะอะไร เพราะเป็นอจินไตย ๔ ฌาน กรรม โลก พุทธวิสัย คําว่า “อจินไตย” จิตของคนมันถึงหลากหลายมาก แล้วว่าแค่ไหน แค่ไหน คําว่า “แค่ไหน” มันจะย้อนกลับมา ย้อนกลับมาที่จริตนิสัย ย้อนมาที่อํานาจวาสนาว่าเราได้สร้างอํานาจวาสนามาอย่างไร ถ้าได้สร้างอํานาจวาสนามาอย่างไร พอเราทําตามสิ่งที่มันตรงกับอํานาจวาสนาเรา มันจะคล่องตัว มันจะคล่องตัว มันจะสะดวก มันจะคล่องแคล่ว แล้วมันจะได้ผล

แต่ถ้าเราทําสิ่งที่เราไม่ชอบ แต่ถ้าพยายามฝืนทํา ทําได้ไหม ได้ แต่มันไม่สะดวก มันไม่คล่องตัวไง ไม่คล่องตัว มันก็ไม่ตรงกับกิเลสไง ถ้ามันตรงกับกิเลส มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

นี่พูดถึงว่าหลวงพ่อตําหนิไง เดี๋ยวหลวงพ่อก็ชม เดี๋ยวหลวงพ่อก็ตําหนิ

คําว่า “ชมกับตําหนิ” มีคนมาอุทธรณ์เยอะมาก มาอุทธรณ์เรื่องนี้ พอผู้ปฏิบัติใหม่มา พอปฏิบัติทําความสงบของใจ หลวงพ่อจะบอกว่าใช่ๆ

เราจะบอกว่าใช่ เพราะว่ามันไม่มีอะไรผิดพลาดนี่ มันไม่มีอะไรผิดพลาด เหมือนกับขั้นพื้นฐานมันก็เป็นอย่างนี้ มันก็ถูกต้องว่าใช่ แต่คําว่า “ใช่” มันไม่ใช่ว่าเป็นพระอรหันต์นี่ คําว่า “ใช่” คือว่าทําถูกทาง คําว่า “ทําถูกทาง” แต่เวลาพอปฏิบัติขึ้นไปแล้วเราจะบอกว่าผิด เพราะอะไร

เพราะเบสิกมันเป็นอย่างนี้ พื้นฐานเป็นแบบนี้ แต่เวลายกขึ้นไง เวลายกขึ้น เวลาทํางานน่ะ เหมือนรับสมัครงาน รับสมัครงานหมดเลย ถูกต้องดีงามหมด รับสมัครงานเข้ามา แต่ทํางานเป็นหรือเปล่า ทําได้หรือเปล่า นั่นอีกเรื่องหนึ่ง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาปฏิบัติมา ถ้าบอกว่าใช่ เขามาถามว่า อย่างนี้หลวงพ่อถูกไหม ถูก เวลาพูด คนปฏิบัติมาก็เรื่องหนึ่งนะ แต่เวลาถามก็ต้องไปค้นคว้าทางวิชาการก่อน ก็จะพูดตามนั้นน่ะ ถูกไหม ก็ถูก ก็พูดธรรมะ ทําไมจะไม่ถูก แต่ใจเอ็งเป็นอย่างนั้นหรือเปล่า ฉะนั้น ถ้าใจเป็นอย่างนั้นนะ เวลาปฏิบัติขึ้นไปแล้วมันจะดีขึ้นไปเอง มันจะดีขึ้นไปเลย เพราะอะไร เพราะพื้นฐานมันดี แต่ถ้าพื้นฐานมันไม่ดี มันจะไปได้ไหม พอไปไม่ได้ขึ้นมาก็มาบอกว่าก็หลวงพ่อว่าถูกไง พอถูกแล้ว ว่าถูกด้วย ว่าใช่ด้วย พอปฏิบัติไปจะวิปัสสนึก ไปใช้จินตนาการของตัวเอง แล้วพอมันเป็นไปก็จะบอกว่าอย่างนี้ใช่ไหม ถ้าบอกว่าไม่ใช่ มันเป็นขั้นๆ ไปไง

อันนี้ก็เหมือนกัน เขาบอกว่าเขาปฏิบัติมา ทําความสงบของใจ พยายามทําความสงบของใจ แล้วทําความสงบของใจแล้วไปปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ มีความสุขมาก เห็นไหม เวลาปฏิบัตินะ เขาทําอยู่เป็นปี เวลามีความสุขมาก แล้วทําไปแล้วลมหายใจยังมีอยู่ มีความรู้สึกอยู่ แต่มันรู้สึกเบื่อๆ ฉะนั้น พอเบื่อๆ แล้ว พอมาฟังหลวงพ่อพูดว่า เวลาผู้ที่ภาวนา ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา เวลาจิตมันเห็นอาการของจิต มันจับต้องได้แล้ว หลวงพ่อภาวนาด้วยความสนุก คล้ายๆ กับเล่นเกมคอมพิวเตอร์ เล่นได้ทั้งวัน ผมก็เลยมาปรับลองว่า เห็นไหม พอเวลามันเบื่อๆ เราก็คิดถึงความสนุก เราก็คิดถึงว่าเราจะพิจารณาคิดเอาเอง ระงับสังขาร ระงับสัญญา ระงับเวทนาด้วยการคิดเอาเอง

การคิดเอาเอง การทําสิ่งใด ใช้ปัญญาถูกทั้งนั้นน่ะ เพราะว่าอะไร เพราะว่าคนทําความสงบของใจแล้ว ใจพอสงบแล้ว พอจิตสงบแล้วเราจะเดินหน้าต่อไปอย่างไร

ถ้าคนมีอํานาจวาสนานะ พอจิตสงบแล้วมันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เวลาเวทนามันเกิด เวลาเรานั่งสมาธินะ เวลาเวทนามันเกิดนะ โอ๋ย! เจ็บปวดมาก เวลาจิตมันสงบนะ พอเจ็บปวดจนเราสงบได้ เวลาจะทําอะไร ทําไม่เป็น แต่ก่อนที่จะสงบ เราก็ผ่านเวทนามา เวลาจิตสงบแล้วทําไมไม่รู้จักเวทนาล่ะ เพราะอะไร เพราะจิตสงบแล้ว ถ้ามันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ มันถึงเป็นวิปัสสนา

แต่ขณะที่เรานั่งสมาธิ ใครนั่งสมาธิทุกคนเจ็บปวดทั้งนั้นน่ะ เวทนาทั้งนั้นน่ะ เราก็วางเวทนามา เราเข้าสมาธิโดยการพุทโธ โดยปัญญาอบรมสมาธิ โดยผ่านเวทนามานะ ผ่านความเจ็บปวดมานะ จิตมันสงบลงได้ พอจิตสงบลงได้ แล้วจะไปอย่างไรต่อ คนถามอย่างนี้ทั้งนั้น แล้วทําอย่างไรต่อ

ถ้าทําอย่างไรต่อ พอจิตสงบแล้วเราก็อยู่กับความสงบนั้น เวลามันคลายตัวออกมา คลายตัวออกมา ถ้าเราจับได้ เราก็จับ ถ้าเราจับไม่ได้ นั่งต่อไป เดี๋ยวเวทนามันก็มา ถ้าเวทนามานะ เห็นไหม จิตมันมีกําลัง

บอกว่าแค่ไหนเมื่อไหร่ถึงจะได้วิปัสสนา เมื่อไหร่แค่ไหนเราถึงจะได้ใช้ปัญญา

นี่ไง พอจิตสงบ จิตเรากําหนดพุทโธ เราทําความสงบของใจ เราผ่านเวทนา นี่ด้วยปุถุชน ด้วยคนหนา ต้องต่อสู้กันเต็มที่เลย มันถึงวางเข้ามาได้ พอวางเข้ามาได้แล้วนะ พอจิตสงบแล้ว เวลามันคลายตัวออกมา เวลาเวทนามันเกิด จิตมีกําลังหรือยัง จิตมันสงบแล้ว มีกําลังแล้ว ถ้ามันคลายตัวออกมา มาเจอเวทนา ทีนี้มันจับเวทนาเล่นได้เลย ถ้ามันจับเวทนา แต่มันไม่จับน่ะสิ แล้วมันหาไม่เจอด้วย “ว่างๆ มีความสุข โอ๋ย! สุขมาก ทําอะไรไม่ถูกเลยหลวงพ่อ”

มึงนั่งต่อไป เดี๋ยวเวทนามันก็มา ถ้าเวทนามาแล้ว คราวนี้จิตสงบแล้ว มันจับได้แล้ว เห็นไหม

นี่เขาบอกว่า เขาฉุกคิดได้ว่าหลวงพ่อติว่าทําจิตว่างๆ ไม่ถูก

คําว่า “ติ” ติคนที่หลงทาง เวลาคนที่ปฏิบัตินะ พยายามส่งเสริมนะ หลวงตาเวลาท่านออกไปเทศนาว่าการ ท่านบอกว่าที่ท่านไป ไปทําไม ไปเอาหัวใจคน ไปเอาหัวใจคน

เวลาหลวงปู่มั่นท่านอยู่นะ เวลาท่านเทศนาว่าการ “หมู่คณะให้ปฏิบัติมานะ จิตนี้มันแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ แก้จิตนี้แก้ยากมากนะ”

หลวงปู่มั่น หลวงตาท่านไปไหนนะ ท่านไปเอาหัวใจคน แล้วเวลาภาวนา เขาใช้อะไรภาวนา เขาใช้หัวใจภาวนา หัวใจนี้ภาวนา เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เขาค้นคว้าหาใจของเขา เขาพยายามจะประพฤติปฏิบัติเพื่อจะมีคุณธรรมในใจ แล้วมันมีที่ไหน ก็มันมีที่ใจไง ถ้ามีที่ใจ

ทีนี้เวลาคนที่จะประพฤติปฏิบัติ เวลาใครจะมาปฏิบัติก็บอกว่าขอให้ปฏิบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “อานนท์ เธอบอกเขาเถอะ ให้เขาปฏิบัติบูชาเถิด อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย”

ถ้าใครปฏิบัติ นี่เขาจะค้นคว้าหาใจของเขา เราก็ส่งเสริมไง ถ้าส่งเสริมนะ ถ้าใครทําได้ มันก็เป็นประโยชน์ไป ถ้าใครทําไม่ได้ ก็ให้กําลังใจ แล้วถ้าทํามาถูกทาง มันก็ดี ถ้าเริ่มต้นมา เริ่มต้นมาถูกทั้งนั้นน่ะ เพราะเริ่มต้นจากคนไม่เป็น ทําอะไรมันก็ดูไม่น่าเกลียด

คนฝึกงาน รู้ว่าคนฝึกงาน ผู้ที่เขาชํานาญการเขาบอกไม่เป็นไร ขอให้ทําเถอะ คนฝึกงาน ขอให้ทํา ขอให้ขยัน เดี๋ยวผิดถูกข้างหน้า เดี๋ยวเราจะรู้กัน แต่ถ้าเราไม่ทําอะไรเลย เราอยากเป็น แต่เราก็ไม่ทําอะไรเลย เราก็กลัวผิดไปตลอดเลย เราก็ไม่ได้ฝึก

ฉะนั้น เวลาเขาฝึก ขั้นพื้นฐานได้ทั้งนั้นน่ะ ถูก เอาเลย แต่พอไปหลงตัวเองไง หลงตัวเองว่ามีคุณธรรม เพราะมันว่างๆ พอว่างๆ ว่างๆ มีเหตุผลอะไร

เขาบอกว่าเวลาเขาทําของเขา เขาคิดของเขา ว่าเวลาหลวงพ่อภาวนาสนุกมาก

สนุกเพราะจิตมันจับ แล้วเวลามันปล่อยวาง มันเห็นไง เวลาจิตเราจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมนะ พิจารณาไปแล้วมันปล่อย พอปล่อยแล้ว ใหม่ๆ ก็ไม่รู้ ใหม่ๆ พอปล่อยแล้วก็คิด ใหม่ๆ ขนาดที่ว่าคิดว่านามธรรมไม่มี โดยจิตใต้สํานึกคิดว่านามธรรมมันไม่มี มันมีแต่รูปธรรม นามธรรมนี้จับต้องไม่ได้ แต่พอจิตมันสงบไปแล้วมันไปเห็นจิตเข้า มันตกใจ สิ่งที่เป็นนามธรรมทําไมมันเห็นชัดเจนขนาดนี้

พอมันตกใจแล้ว พอดูแล้ว พอจิต อ๋อ! มันมี ถึงเป็นนามธรรม จิตเป็นนามธรรม ปฏิสนธิจิตมันมี ทุกอย่างมันมี เป็นสมาธิ สมาธิก็เห็นอยู่ ก็จับต้องได้ เวลามันเสวยอารมณ์ มันพิจารณาไป โอ้โฮ! ทีนี้มันสนุกไง โอ้โฮ! ภาวนาทั้งวันทั้งคืน ทั้งวันทั้งคืนน่ะ

เหมือนที่หลวงตาท่านว่า เวลาอดอาหารไป ภาวนาดีมาก แต่มนุษย์มันก็ต้องมีอาหาร ไม่มีอาหาร มันก็จะตายซะ ถ้าตายไปโดยไม่ฆ่ากิเลส มันก็น่าเสียดาย ฉะนั้น เวลาจะมาฉันอาหาร มันละล้าละลัง มันไม่อยากฉันเลย เพราะฉันเข้าไปแล้วมันหนักหน่วง มันภาวนาไม่ดี จิตไม่รู้ไม่เห็นอะไรเลย เหมือนเรือเกลือ แต่เวลาอดอาหาร มันจับต้อง มันพิจารณาไปพับๆๆ ไปเลย ๗ วัน ๘ วัน อู้ฮู! อดอาหาร แต่มันอยู่ไม่ได้ มันต้องมาฉันอาหารน่ะ พอฉันเข้าไปแล้วมันก็เป็นอย่างนี้

ฉะนั้น เวลาที่ว่าสนุก สนุกมากๆ สนุกเพราะอะไร เพราะมันจะได้จะเสีย มันเหมือนเจ๊กงก พวกเจ๊กงกเวลาทําการค้า โอ้โฮ! มันงกมาก เพราะมันรวย เจ๊กงก เพราะมันได้ตลอด หยิบจับอะไรเป็นเงินเป็นทองหมดน่ะ เงินทองมันไหลมาเทมา ใครบ้างไม่อยากได้ ทุกคนอยากได้ทั้งนั้นน่ะ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนา ถ้ามันพิจารณาได้ เหมือนเจ๊กงก มันได้ตลอด แหม! ทําอะไรก็สนุกครึกครื้น เวลาจิตเสื่อมนะ ไม่รู้เป็นเจ๊กอะไรเลยล่ะ เวลาจิตเสื่อม ทุกข์มากนะ

ครูบาอาจารย์ทุกองค์ที่ท่านปฏิบัติมาจะมีประสบการณ์อย่างนี้ทั้งนั้น จะมีจิตเจริญรุ่งเรืองแล้วเสื่อมถอย เพราะว่าเวลามันจะเป็นอกุปปธรรม ถึงคงที่ มันจะต้องทําถึงที่สุด ต้องมัชฌิมาปฏิปทา มรรคสามัคคีรวมตัวแล้วสมุจเฉทปหาน พอสมุจเฉทปหาน ชําระกิเลสโดยข้อเท็จจริงถึงจะเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป แต่ขณะที่กว่าจะได้ตรงนี้

ฉะนั้นบอกว่า เวลาจะสมุจเฉทปหาน ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น แป๊บเดียวนะ แฟบ! ขาดเลย แต่กว่าจะมาจ่อถึงตรงนี้ได้ ล้มลุกคลุกคลานมาขนาดไหน ขณะที่ล้มลุกคลุกคลานนั้นคือฝึกหัด เหมือนกับพวกที่ฝึกหัดทํางาน ฝึกหัดจนกว่าจะเป็น จนกว่าจะชํานาญ

แต่เวลาครูบาอาจารย์ท่านชํานาญ เว้นไว้แต่ขิปปาภิญญา พิจารณาหนเดียว ชําระล้างกิเลสไปเลย นั่นเป็นขิปปาภิญญา ผู้ที่สร้างบุญกุศลมามาก อย่างพวกเราได้สร้างบุญกุศลมา ขนาดว่าทําจิตให้สงบได้สมาธิก็มีความสุขแล้ว แล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้นี่เก่งมาก วิปัสสนาไปแล้วทํางานยังจับพลัดจับผลู มีพวกคนโกง พวกทุจริตเขามาคอยหลอกคอยลวง คอยหลอกคอยลวงก็ล้มลุกคลุกคลานๆ ทําของเราเต็มที่ขึ้นมา เห็นไหม

เพราะว่ายืน ดูสิ ตอนนี้เวลาใครๆ ก็อยากได้ผลตอบแทนมากๆ แล้วก็โดนหลอกกันไปทั้งนั้นน่ะ ด้วยความหวัง เขาก็อยากได้ผลประโยชน์ แต่เวลาไปเข้าทางของฝ่ายทุจริตแล้วเสียหายกันไปทั้งนั้นน่ะ วิปัสสนาก็เป็นแบบนี้ กิเลสมันหลอกเอาหัวปักหัวปํา มันทําเรื่อยๆ ไป เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาที่บอกว่าเวลาใครมาแล้วเราจะส่งเสริมเขา ภาวนาแล้วมีแต่ความสนุกสนาน แต่เวลาเราใช้อย่างนี้ไป เขาบอกว่าเวลาเขามาพิจารณาแก้เบื่อหน่ายของเขาด้วยการทําลายสัญญา การทําลายเวทนานี่หายหมดเลย สนุกดีมากครับ แต่มาฉุกคิดได้ว่าหลวงพ่อตําหนิพวกทําจิตว่างๆ

หลวงพ่อตําหนิแต่คนที่มักง่าย แล้วคิดว่าสิ่งนั้นเป็นผล คือเขาหลง เขาหลงว่าที่เขาทํามาแล้วว่างๆ นั้นน่ะมันเป็นวิปัสสนาหนึ่ง สอง มันเป็นมรรคเป็นผล เราจะติคนอย่างนั้น เราจะตําหนิคนอย่างนั้น หรือไม่ก็คนที่เขามีโอกาส เพราะจิตเขาดีแล้ว พอภาวนาไปแล้ว กําลังของสติ กําลังของสมาธิ กําลังของปัญญามันแก่กล้าแล้ว มันควรจะเจริญงอกงาม มันควรจะมีสติ มหาสติ คือมีความละเอียดรอบคอบไปกว่านั้น คือจะต้องทํางานของตัวเองให้เจริญงอกงามขึ้นไปกว่านั้น นี่ครูบาอาจารย์ท่านติพวกนี้

คําว่า “ติ” ติคือชี้แนะ ชี้แนะให้เขาเจริญงอกงาม ชี้แนะส่งเสริมให้เขาขึ้นไป ฉะนั้น เวลาจะติ ติเพื่อก่อ ถ้าเวลาติ ติเพื่อก่อ ก่อร่างสร้างตัว ติเพื่อคุณธรรม ติเพื่อประโยชน์ แต่เวลาผู้ที่ฝึกหัดใหม่ ฝึกหัดใหม่เขาทําได้ทั้งหมด แต่เวลาเรามาทําแล้ว ที่เห็นว่าหลวงพ่อติพวกจิตว่างๆ

ติเพราะว่าเขาไม่พัฒนาของเขาขึ้นไปหนึ่ง สอง ติว่าเขาคิดว่าสิ่งนั้นเป็นคุณธรรมแล้ว ถ้าเป็นคุณธรรมจะติ ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล จิตดวงใดไม่มีมรรคไม่มีผล ถ้ามรรคมันคืออะไร แล้วคิดว่าธรรมที่ว่าว่างๆ ว่างๆ อย่างนี้โดยไม่มีเหตุผล มันจะเป็นคุณธรรมไหม แล้วคิดดูสิ กว่าเขาจะมีศรัทธาความเชื่อ กว่าเขาจะทําจิตของเขาสงบได้ แล้วเขาทําได้ขนาดนี้ แล้วจะปล่อยให้เขาเสียหายไปหรือ ถ้าไม่ปล่อยให้เสียหายก็ต้องบอก บอกก็คือจี้เข้าไป พอจี้เข้าไปก็ว่าหลวงพ่อติ

ติเฉพาะผู้ที่หลงผิด แต่ไม่ติโยม เพราะโยมบอกว่าโยมทําแล้วมันดี เพราะโยมทําแล้วมันแก้เบื่อหน่าย เวลาทําไปเป็นอย่างนี้จริงๆ เวลาทําไปแล้วมันจะจําเจ หลวงตาถึงบอกว่า เวลาปฏิบัติแล้วมันต้องมีอุบาย อุบายพลิกแพลง อุบายพลิกแพลงไป ไม่ใช่เดินจงกรมอย่างไรก็เดินอยู่อย่างนั้นน่ะ กิเลสมันบอก “เฮ้ย! มึงมีปัญญาบ้างสิ กูขี้เกียจหลอกมึงแล้ว มึงโง่เกินไป กูไม่ต้องทําอะไรเลย มึงก็เชื่อกูอยู่นี่ เฮ้ย! มึงใช้ปัญญาหน่อยสิ” กิเลสมันจะพูดอย่างนั้นเลย หลวงตาถึงบอกว่าให้ใช้อุบาย ให้มีปัญญาบ้าง ถ้ามีปัญญาอย่างนั้นมันก็จะพัฒนาขึ้นมาไง ถ้ามันพัฒนาขึ้นมามันก็เป็นปัญญา

ไม่ใช่เราจะทําจําเจอยู่อย่างนั้นนะ เวลามันเบื่อหน่าย พอโยมมาใช้คําว่า “ทําลายสัญญา ทําลายเวทนา”...ก็ถูก ก็หาทางออกไง คนเรามันไม่มีทางไป มันหาทางออก มันก็ต้องหาทางออก ถ้าหาทางออก พอทําไปแล้วถ้ามันดีขึ้นก็ดีขึ้น ดีขึ้นมา

ฉะนั้น พอหลวงพ่อติ มันก็ได้ประโยชน์ขึ้นมา พอหลวงพ่อติว่าพวกที่ทําจิตว่างๆ พวกที่ทําจิตว่างๆ ไม่มีเหตุผล

ติคนที่ควรจะได้ประโยชน์ แล้วเขาไม่ได้ แต่ของโยม ถ้าโยมใช้เป็นอุบาย โยมใช้เป็นอุบายว่า เราจะทําลายสังขาร เราจะทําลายเวทนา เราจะทําลายไง ทําลาย ทั้งๆ ที่เป็นจินตมยปัญญา คือยังไม่เห็นตัวตนจริง คือจิตไม่เห็นอาการของจิต

ถ้าจิตเห็นจริง มันไม่ใช่คิดเอาเอง มันเห็นชัดๆ เลย เห็นกายก็เห็นกาย เวทนานี้มันจับต้องได้เลย เห็นจิต จิตเศร้าหมอง จิตผ่องใส ถ้าเห็นธรรมนะ จิตเห็นอาการของจิต เห็นธรรมคือความคิด มันจับได้ พอจับได้ มันแยกได้ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ความคิด อารมณ์หนึ่งมันแยกเป็นขันธ์เลย เป็นกองเลย เป็นกอง

พอมันแยกออกปั๊บ ถ้าปัญญามันทัน หยุดหมดเลย หยุดหมดเลย ความคิดไปไม่ได้ พอความคิดไปไม่ได้ ถ้ากําลังมากขึ้น พอพิจารณาปั๊บ มันแยกหมดเลย รวม พับ! ปล่อย เป็นตทังคปหาน เดี๋ยวมันก็รวมอีก ก็คิดอีก จับอีก พิจารณาอีก แยกอีก แยกไปเรื่อยๆ ทําไปเรื่อยๆ ถ้าจิตมันสงบมันทําได้ ถ้าจิตไม่สงบ ปล่อย กลับมาพุทโธ กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ กลับมาสร้างกําลัง เห็นไหม

แม่ครัวที่ชํานาญการ แม้แต่เครื่องมือทําครัวไม่พร้อม ก็สามารถดัดแปลงทําจนมันเป็นไปได้ แต่ถ้ามันเป็นความจริง มรรคต้องสมบูรณ์ มรรค ๘ ต้องสมบูรณ์ มรรคสามัคคี มรรคสามัคคี มรรคสมดุล มรรคสมบูรณ์หมด เราพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เดี๋ยวช่องนี้ๆๆ พิจารณาเปรียบเทียบช่องนั้นช่องนี้ มันก็เปรียบเทียบเหมือนมรรค ๘ คนหนักทางสมาธิ มันหนักสมาธิ กําลังสมาธิดีก็พิจารณาได้ง่าย คนหนักทางปัญญา ปัญญาพิจารณาไปแล้ว สมาธิอ่อนลงมันก็ไปไม่ได้ คนหนักทางไหนล่ะ มรรค ๘ เห็นไหม

พิสูจน์ พยายามตรวจสอบ พยายามใช้ปัญญา ช่องไหนๆ พอจิตมันรวมลง มันพร้อม พับ! จบเลย มรรคสามัคคีนี่สมบูรณ์เลย ถ้าสมบูรณ์ มันก็เป็นความถูกต้องไง ฉะนั้นบอกว่า ขอคําแนะนําด้วย ขอเพิ่ม และผมพยายามสนุกในการละสัญญาและเวทนา ผมยังรู้ลมอยู่นะ

ใช่ ยังรู้ลมอยู่ เพราะว่าถ้าเราใช้ปัญญา เรามีตัวตนของเรา มีสมาธิของเรา มันถูกต้อง เรารู้ลมอยู่ ถ้าจะไม่รู้อะไรเลยนะ อัปปนา ถ้าอัปปนาสมาธิ ทําอะไรไม่ได้ เข้าไปพักเอากําลังเฉยๆ แล้วออกมา อัปปนาสมาธินั้นจะไม่รู้อะไรเลย ไม่รู้จักลม ไม่รู้จักอะไรทั้งสิ้น ฉะนั้น ถ้ายังรู้อยู่นี่ ใช่ ใช้ได้ ทําปฏิบัติไป

ทีนี้ที่ว่าจินตมยปัญญา สุตมยปัญญาคือการศึกษา แล้วค้นคว้าด้วยสัมมาสมาธิ มันจะเกิดจินตมยปัญญา จินตนาการเพราะเรายังรู้เท่าไม่จริง การจินตนาการ พอจิตสงบแล้ว เวลาจิตเราสงบแล้ว จิตสงบแล้วทําอย่างไรต่อ

ถ้ามันไม่รู้ไม่เห็นอะไร รําพึง รําพึงก็นึกให้เป็น แต่นึกในสมาธิ แต่โดยปกติ เรานึกโดยสามัญสํานึกของเรา แต่ถ้าจิตสงบแล้วเรารําพึง รําพึง รสชาติมันแตกต่างกันนะ ถ้าไปรู้เห็นอะไร ขนพองสยองเกล้า พอไปรู้ไปเห็น ขนลุกๆๆ ถ้ามีสมาธินะ ขนลุกขนพอง

แต่ถ้าไม่มีสมาธิ นึกแล้วจืดๆ ก็นึกอยู่ทุกวัน นึกก็นึกอยู่อย่างนี้ ก็รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ไม่เห็นมีอะไรเลย แต่ถ้าจิตเป็นสมาธิ มีกําลังนะ พอรําพึงไปนึกไป โอ้โฮ! ขนลุกหมดเลย แล้วมันสะเทือน พอสะเทือนขึ้นมา เขาเรียกว่าธรรมสังเวช ธรรมะมันสะเทือนหัวใจให้สังเวช จิตใจนี้สังเวชมาก สังเวช มันจะชําระ มันจะคายของมันไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ที่ทําอยู่นี้มันยังรู้ลมอยู่เนาะ ถ้ารู้ลมอยู่น่ะ ใช่ รู้ลมอยู่ แต่มีกําลัง ถ้าเป็นสมาธิจะมีกําลัง ถ้าไม่เป็นสมาธิ ไม่มีกําลัง คําว่า “กําลัง” คือพิจารณาแล้วปล่อยวาง กําลังมันเหนือกว่านะ จับต้องสิ่งใดมันทะลุปรุโปร่งไปหมดเลย นี่คือกําลัง

แต่ถ้าไม่มีกําลังนะ ไปไม่รอดไง คือความคิดมันไปไม่ได้ คิดอะไรก็ตื้อ คิดอะไรก็คิดไม่ออก คิดอะไรก็จะหัวชนภูเขา นี่ไม่มีสมาธิ สมาธิไม่เข้มแข็ง

ถ้าสมาธิเข้มแข็งนะ หยิบจับอะไรได้หมด นึกถึงอะไร ขาดผัวะ! นึกถึงปัญหา จบ นึก โอ๋ย! ไปได้หมดเลย นี่สมาธิดี สมาธิดี พอยกขึ้นสู่ปัญญานี่ไปพับๆๆ เลย สักพักเดียวนะ ไปไม่รอดแล้ว พอไปไม่รอด วางเลย กลับมาพุทโธ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าโยมใช้อย่างนี้ บอกว่าสิ่งที่คิดเอาเอง พยายามทําให้สัญญาและเวทนาหายไป นี่เป็นจินตนาการ เป็นการฝึกหัด เป็นการกระทํา

คนเรามันต้องฝึกหัด มีการฝึกหัด มีการกระทํา มันถึงจะเป็นผู้ทํางานเป็น แล้วเป็นผู้ชํานาญการไปข้างหน้า ฉะนั้น ถ้าฝึกหัดอยู่ ไม่เสียหาย เพราะเขารู้ตัวอยู่ รู้ตัวอยู่ ฝึกหัด แต่ที่ตําหนิ ตําหนิคนที่สวมรอย คือเป็นอย่างที่โยมว่า แล้วก็อ้างอิงว่านี่คือคุณธรรม นี้ได้ชําระล้างกิเลสแล้ว อย่างนี้ติ ติเพราะอะไร ติเพราะเขารู้ๆ อยู่กับตัว แต่เขายังไม่เคยปฏิบัติได้มากไปกว่านี้ เขาเลยไม่รู้ว่าสิ่งที่เขาทํา เขาทําที่เขาทําได้ว่าถูกต้อง แต่มันยังมีคุณธรรม มีการกระทําที่ละเอียดกว่านี้ ที่มีความรอบคอบกว่านี้ แล้วมีผลมากกว่านี้ที่เขาควรทําได้ อันนั้นน่ะติ ติเพื่อจะว่าสิ่งที่เอ็งทําอยู่นั้นมันผิด คําว่า “ผิด” คือผิดจากสัจธรรม

แต่ผู้ที่ปฏิบัติใหม่ๆ ถูก ถูกเพราะอะไร เพราะเขาทําได้ขนาดนี้ เขาเก่ง ผู้ที่ฝึกหัดใหม่ทําได้ขนาดนี้เก่งแล้ว แต่การเก่ง เก่งในการปฏิบัติ แต่ไม่ได้เก่งในคุณธรรม แต่ถ้าฝึกหัดต่อเนื่อง ยกขึ้นสูงขึ้นไป มันจะเข้าสู่คุณธรรม ถ้าเข้าสู่คุณธรรม มันจะมีสัจธรรมในหัวใจ อันนี้มันเป็นสมบัติ เห็นไหม สมบัติของใจดวงนั้น

ฉะนั้น ปฏิบัติเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป จินตมยปัญญามันเป็นอย่างนี้ มันไม่มีความเสียหาย จินตมยปัญญา แต่จินตมยปัญญาฆ่ากิเลสไม่ได้ สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ฆ่ากิเลสไม่ได้ ชําระล้างกิเลสไม่ได้ กิเลสเหนือกว่า

ภาวนามยปัญญา มรรคญาณจะเข้าไปทําลายกิเลส ภาวนามยปัญญาต่างหาก ภาวนามยปัญญา มันถึงบอกว่า ไม่ใช่ทําให้จิตว่างๆ เพราะภาวนามยปัญญามันมีมรรคมีผล มันมีคุณธรรม มันมีความจริง แล้วมันก็ไปฆ่ากิเลสจริงๆ แล้วมันก็จะเป็นสมบัติของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง เอวัง

เวลาสังคม เรานํ้าท่วมปาก ถ้านํ้าท่วมปาก
แล้วสิ่งที่ยากที่สุด แก้ตัวเองก็ยากอยู่แล้วนะ
แก้ตัวเองมันละเอียดขึ้นไง
แก้คนใกล้ชิด คนข้างตัวนี่พูดยากมากเลย
ยิ่งพ่อแม่นี่ไม่มีทางเลย

๓

นํ้าท่วมปาก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๑ กรกฎาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ติดสงบหรือกิเลสหลอก”

รู้สึกดีใจที่ชีวิตนี้ได้พบครูบาอาจารย์ที่ลงใจและถูกจริต ทําให้เข้าใจและคิดเห็นถูกขึ้นจากความเชื่อความคิดผิดๆ ที่เดิมไม่รู้ว่าผิด เริ่มตั้งใจภาวนาโดยทําที่บ้านและหาโอกาสไปวัด ปัญหาตอนนี้คือ

๑. กําลังหาสมดุลระหว่างงานทางโลกและทางธรรม เวลาไปวัดได้ปฏิบัติ แต่พอต้องกลับบ้าน ต้องมาทํางานอยู่กับโลก รู้สึกเสียใจ รู้สึกรอบตัววุ่นวาย หงุดหงิดไม่อยากกลับ แต่ในใจก็รู้บอกว่ายังมีหน้าที่การงานและพ่อแม่ที่เราต้องรับผิดชอบ แบบนี้เราติดความสงบหรือกิเลสหลอกคะ แก้ไขอย่างไร

๒. จิตเสื่อม ช่วงแรกมีวินัยและบังคับตัวเองให้ภาวนา ไม่ค่อยฟุ้ง หลังๆ มามักจะนั่งไม่ค่อยได้ คันยุกยิก มีอะไรมาไต่ตามหน้าให้รําคาญและชวนให้ออกเสมอ นั่งไม่ได้นานหรือสมํ่าเสมอเหมือนปีแรก หงุดหงิด ซํ้าว่าตัวเองเหลวไหล จะเสื่อมอีกนานแค่ไหน ได้กลับไปที่วัดก็ได้อุบายกลับมาเริ่มพุทโธ ธัมโม สังโฆใหม่ สลับกับฟังเทศน์ในวันที่นั่งไม่ได้ แบบนี้เป็นทางแก้จิตเสื่อมใช่ไหมคะ

๓. ปัญหาทางโลก เพิ่งรู้จักทุกข์ของการเป็นเจ้าของบ้านมาพร้อมกับการเป็นหนี้บ้านครั้งแรก รู้ว่าเราผ่อนได้ แต่รู้สึกว่าแบกอะไร และเป็นภาระให้เราไปปฏิบัติแบบเต็มตัว ออกจากงานไม่ได้ มีวิธีวางใจอย่างไรไม่ให้เป็นทุกข์

๔. ทํางานได้กลับบ้านทุกศุกร์ กลับมาแต่ละครั้ง แม่มักจะเล่าแต่เรื่องที่พ่อทําไม่ดี พฤติกรรมที่ไม่ถูกใจ เวลาเราบอกว่า อย่าจับผิดคนอื่น จับผิดตัวเอง จะสบายใจ ก็ถูกโกรธ ประชด ถามว่า จะให้เราทําอย่างไร เกลียดพ่อ บอกเตือนพ่อ ซึ่งแม่บอกพ่อ พ่อยังไม่เปลี่ยน มีวิธีคุยหรือบอกคุณแม่อย่างไรคะ และวางใจอย่างไรเรื่องพ่อ เราเลือกเกิดไม่ได้ แต่หนูอยากเลือกอยู่ปฏิบัติดีต่อกันเท่าที่ทําได้แบบไม่ค้านในใจ และยังกตัญญูต่อทั้งคู่

ขอบคุณหลวงพ่อ ที่พึ่งทางใจ ขออภัยที่ถามมายาว

ตอบ : คําถามเขาถามมายาวนะ ฉะนั้น สิ่งที่ถามมายาว คําถามมันเป็นเหมือนตะกอนในใจ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เรามีหลักนะ เราพอทําสิ่งใดได้ เราก็ทําของเราไป อยู่ที่อํานาจวาสนา เพียงแต่ว่าเราอยู่ทางโลกเลย เราอยู่ทางโลก ถ้าเขาไม่ได้สนใจเลย มันน่าเสียดายชีวิตของเขา เวลาเขาเกิดมาแล้ว เขามีชีวิตแล้ว ชีวิตนี้ควรจะมีค่า ควรมีค่า มีค่า เห็นไหม เงินทองนะ ใช่ มันเป็นของเราโดยสมมุติ โดยสิทธิ แต่จริงๆ แล้วสิ่งที่จะเป็นคุณสมบัติของเรามันเป็นบุญกุศลต่างหาก

สิ่งที่ว่าข้าวของเงินทอง เราก็มีไว้ใช้สอยเพื่อดํารงชีวิต เพราะว่าเราต้องเทียมหน้าเทียมตากับโลก เราเห็นด้วย คนที่มีความสามารถ คนที่มีหน้าที่การงานทํามา ศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ ความเป็นมนุษย์มันก็เท่ากันนั่นน่ะ ความเป็นมนุษย์ แต่มนุษย์ เห็นไหม มนุสสเปโต มนุสสติรัจฉาโน มนุสสเทโว เราจะเป็นมนุษย์เทวดา มนุษย์สัตว์ มนุษย์เปรต เราจะเป็นมนุษย์สิ่งใด

เวลาอารมณ์เราโกรธ เวลาอารมณ์เรารุนแรง เราผูกโกรธใคร นั่นน่ะมนุษย์เปรต ถ้าจิตใจเราแจ่มใส จิตใจเราผ่องใส นี่มนุษย์เทวดา เราเลือกเป็น เราจะเลือกเป็นมนุษย์ประเภทใด ฉะนั้น ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ มนุษย์ทางโลก ฉะนั้น ถ้าเรามีศรัทธามีความเชื่อมาเกี่ยวกับเรื่องศาสนานะ อันนี้มันเป็นบุญมาก เป็นบุญมากตรงไหน เป็นบุญมากตรงที่เวลาคนมีทิฏฐิที่ไม่เชื่อเรื่องศาสนาเขาก็คัดค้านของเขาไปนั่นน่ะ เขาคัดค้านไป เขาค้านจากความคิดของเขา คัดค้านจากความคิดของเขา แต่เวลาความคิดของเรา ถ้าเราเชื่อ มันมีค่ามากนะ

เวลาในพระไตรปิฎก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาพระโมคคัลลานะไปทรมานพวกเดียรถีย์ โอ้โฮ! กว่าจะได้แต่ละคนนะ ลําบากมาก ทิฏฐินี่สําคัญมากเลย ทิฏฐินะ พอทิฏฐิมันไม่ฟังใคร ถ้าไม่ฟังใครแล้ว ความเห็นอย่างนั้นน่ะ แล้วถ้าเกิดการโต้แย้งแล้วเขาไม่ฟังใครเลย ถ้าเราเป็นอย่างนั้นน่ะ โลกเขาเป็นอย่างนั้น

ฉะนั้น ถ้าเราสัมมาทิฏฐิ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีหน้าที่การงานของเรา เราทํางานทางโลกแล้ว ถ้าเรายังใส่ใจของเราอยู่ เราเกิดมาเรามีบุญกุศล เพราะว่า เพียงแต่ว่าทิฏฐิความเห็นผิดแล้วพลิกมาให้เห็นถูกก็ลําบากพอแรงแล้วล่ะ แต่ถ้าเราพลิกมาทางนี้ได้ เราคิดว่าเรามีวาสนา ถ้ามีวาสนาแล้ว

ฉะนั้น เขาบอกว่า รู้สึกดีใจมากที่มีครูบาอาจารย์ที่ลงใจ

ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ลงใจนะ ถ้าครูบาอาจารย์ที่ลงใจ เราเอาสิ่งนั้นเป็นที่พึ่ง เขาหาครูหาอาจารย์กัน พระปฏิบัติเขาจะหาครูหาอาจารย์เลย เวลาประพฤติปฏิบัติ ถ้าจิตเสื่อม จิตเสื่อมก็ไปหาครูบาอาจารย์แล้วไปชาร์จไฟ แล้วถ้ามีความลังเลสงสัย มีสิ่งใด เข้าไปหาท่านเลย เข้าไปหาท่าน เพราะท่านแก้ให้ได้หมดแหละ ฉะนั้น พระกรรมฐานเราถึงเรียก “พ่อแม่ครูบาอาจารย์” เป็นทั้งพ่อทั้งแม่ เป็นทั้งครูบาอาจารย์ เป็นทุกอย่างพร้อมเลย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าครูบาอาจารย์ที่ลงใจหายาก ฉะนั้น เวลาลงใจแล้ว ดูสิ เวลามีพวกลูกศิษย์เขามาถามว่า เวลาเขาไปที่อื่น แล้วเขาไปทําบุญที่ไหน เขาจะตรวจสอบกันอย่างไร

เราพูดคําเดียวประจํา “พูดกับทําตรงกัน” คนเราพูดกับทําตรงกันนี่จบ พูดอย่าง ทําอย่าง มันไม่ใช่แล้ว พูดกับทํา ทําอย่างที่พูด พูดอย่างที่ทํา นั่นน่ะให้สังเกตตรงนี้ ถ้าทําอย่างที่พูด พูดอย่างที่ทํา ตรงกับสัจจะ ตรงกับความจริง ครูบาอาจารย์ท่านเป็นแบบนี้นะ เพราะอะไร เพราะว่าถ้ามันบิดพลิ้วไป มันเหมือนกับเบียดเบียนตนและเบียดเบียนผู้อื่น

ถ้าเบียดเบียนตน เบียดเบียนตน ตนเองตนก็ไม่รู้ ตนเองตนก็ไม่ซื่อสัตย์กับตน แล้วเบียดเบียนตนแล้วไปเบียดเบียนผู้อื่น เพราะตัวเองยังสงสัย ตัวเองก็ยังทําไม่ได้ แล้วก็ไปสอนคนอื่น มันก็เบียดเบียนผู้อื่นน่ะสิ

ฉะนั้นบอกว่า ถ้าลงใจแล้ว ลงใจน่ะดี แต่ก็ต้องดูกันไป ดูสิ่งที่ถูกต้องให้มันเป็นคุณงามความดี เป็นความจริงตลอดไป แล้วบอกว่าถ้าลงใจแล้วมันมีผลอย่างนี้ เพราะมันจริง เพราะมันถูกกับจริต

“และคิดเห็นที่ถูกขึ้นจากความเชื่อ ความคิดที่ผิดๆ”

เดิมไม่รู้ว่าผิด เห็นไหม ถ้ามันไม่ลงใจ มันไม่อบอุ่นใจ มันไม่เชื่อใคร เห็นไหม ถ้าคิดผิด ถือผิด มันก็คิดผิดๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ มันไม่ฟังใครหรอก มันไม่ฟังใครเพราะอะไร เพราะกิเลสมันจะเข้าข้างตัวเอง กิเลสมันจะยุแหย่ให้ตัวเองเชื่อความสําคัญของตน ตนคิดอย่างไร คิดว่าตัวเองถูกหมด กิเลสเป็นอย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้าฟังธรรมๆ เวลาฟังธรรมเข้ามากรอง อานิสงส์ของการฟังธรรม สิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่ได้ยินได้ฟังแล้ว สิ่งที่ได้ยินได้ฟังแล้ว แต่ยังลังเลสงสัยอยู่ ถ้าฟังแล้วเราพิจารณาของเราไป แก้ความสงสัยของใจได้ แล้วถ้าฟังไปแล้วถ้าจิตมันลง จิตนี้ผ่องแผ้ว นี่อานิสงส์ของการฟังธรรม ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ที่เราลงใจ เราเชื่อถือ มันจะเป็นประโยชน์ที่ว่าเหมือนอบอุ่น เหมือนคนมีพ่อมีแม่ มีคนมาพูดตลอด เวลาวันแม่ๆ ถ้ายังมีพ่อมีแม่อยู่ก็ไปไหว้พ่อไหว้แม่ แต่ถ้าพ่อแม่เสียแล้วล่ะ วันพ่อวันแม่จะไปไหนล่ะ วันพ่อวันแม่ก็คิดถึงพ่อคิดถึงแม่ มันก็ว้าเหว่ไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามีครูบาอาจารย์ มันก็เหมือนวันพ่อวันแม่ พ่อแม่เรายังอยู่ โอ๋ย! ยังได้อุปัฏฐากใช่ไหม ยังได้ดูแลพ่อแม่ เออ! ยังจับเนื้อต้องตัวได้ แต่พ่อแม่เสียแล้วล่ะ พ่อแม่เสียแล้ว เรายังคิดถึงอยู่ เราก็ทําความดีของเราขึ้นไป ถ้าพ่อแม่เราเสียแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามีครูบาอาจารย์เป็นหลักใจได้ นี่พูดถึงว่ามีครูบาอาจารย์ที่ลงใจนะ ลงใจ สังเกต ให้พูดกับทําตรงกัน ถ้าสิ่งใดที่มันผิด ท่านจะกําราบ ถ้าสิ่งใดที่เป็นความถูกต้องดีงาม ท่านจะเชิดชู เชิดชูให้มันดีขึ้นมา แล้วดีขึ้นไปเรื่อยๆ นี่พูดถึงว่าครูบาอาจารย์ของเรา

นี่คําถามนะ “๑. กําลังหาสมดุลระหว่างทางโลกและทางธรรม เวลาไปวัดแล้ว ปฏิบัติแล้ว พอจะกลับบ้าน มันหงุดหงิด มันเสียใจ มันไม่อยากกลับ แต่ก็มีปัญญาขึ้นมาว่า เรายังมีหน้าที่ ยังมีพ่อมีแม่ต้องรับผิดชอบ เราต้องกลับ”

ทีนี้คําว่า “ต้องกลับ” เวลาจิตมันดี เวลาจิตมันดีมันก็ดี เวลาบางทีจิตไม่ดี มันมีเด็กนะ พ่อแม่พามาภาวนาที่นี่ พ่อแม่เขาก็ภาวนาดี แต่เด็กมันรําคาญมันน่ะ มันเงียบ มันแบบว่ามันอยู่ไม่ได้ มันบอกพี่เลี้ยงเลยล่ะ “เราเรียกแท็กซี่กลับเถอะ เราเรียกแท็กซี่กลับกันเอง ทิ้งพ่อทิ้งแม่ไว้นี่ พ่อแม่อยากปฏิบัติ เรากลับบ้านๆ” นี่คิดประสาเด็ก เห็นไหม เด็กไม่อยากอยู่ที่นี่ มันอยากกลับ แต่ของเรา เวลาเรามาปฏิบัติแล้ว ถ้ามันดี เราอยากอยู่ที่นี่ เราอยากปฏิบัติต่อเนื่อง

ฉะนั้น เวลาคนที่เขามีปัญหา เขาบอกว่า เขาต้องทําหน้าที่การงาน เขาจะปฏิบัติก็ปฏิบัติไม่ได้

เราจะบอกว่า ถ้าปฏิบัตินะ ปัจจัยเครื่องอาศัย วัดเขาดูแลให้ได้ทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาปฏิบัติไปแล้ว เวลาหัวใจของเรา เวลากิเลสมันฟูขึ้นมา มันเห็นผิดไปทั้งนั้นน่ะ เวลามันเห็นผิดขึ้นไปแล้วมันคิดท้อแท้

แต่ถ้ามันเห็นถูกนะ มันอยู่ทุกข์ขนาดไหนมันก็พอใจ มันจะอยู่ทุกข์ มันอยู่ที่ขาดแคลนอย่างไรมันยิ่งพอใจเข้าไปใหญ่ถ้าจิตมันดี

เราจะบอกว่า เวลาเรามา คิดทางโลกก็เป็นอย่างนี้นะ เวลาปฏิบัติไปแล้ว จิตเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ เป็นอีกเรื่องหนึ่งเลยล่ะ

ฉะนั้น เวลาเขาบอกว่า เวลาเขามาปฏิบัตินี่ดีมากเลย แต่เวลาจะกลับ เวลาจะกลับมันอาลัยอาวรณ์ ไอ้นี่เราเป็นคน ๒ หน้าที่ หน้าที่หนึ่ง เราจะต้องประพฤติปฏิบัติให้จิตใจเราเข้มแข็ง หน้าที่หนึ่ง เราจะต้องมีหน้าที่การงานเพื่อดํารงชีวิต เพื่อความเป็นอยู่ของทางโลก เพื่อความเป็นอยู่ของพ่อแม่ เวลามา เราก็มา เราก็กําหนดวันอยู่แล้ว เวลาจะกลับต้องกลับ แต่กลับไปแล้ว ถึงเวลาแล้ว เวลากลับไปแล้ว ทํางานแล้ว ถ้ามีเวลา เราก็ภาวนาที่บ้านของเรา เราดูแลหัวใจของเรา

เพราะว่างานทางโลก งานหาปัจจัยเครื่องอาศัย งานหาปัจจัยเพื่อดํารงความเป็นมนุษย์ ถ้าเราพิจารณาของเรา เราดูแลหัวใจของเรา งานนี้งานจะทําให้จิตใจของเรามันมีอัตตสมบัติเป็นสมบัติของเรา

เวลาคนเขามีทิฏฐิ เขาไม่สนใจทางศาสนา กว่าเขาจะพลิกมาให้มีสัมมาทิฏฐิ มันยังยุ่งยากขนาดนั้น แล้วเวลาของเรา เราทํา ๒ หน้าที่ หน้าที่หนึ่งคือเราทําหน้าที่การงานโดยปกติของเรา แต่ถึงเวลาแล้วเราอยากจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราหาเวลาของเรา นี่มันเป็นข้อเท็จจริงในทางโลก เราต้องทําของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า อันนี้เป็นกิเลสหลอกหรือว่ามันติดสงบ

กิเลสมันหลอกทุกคน มันหลอกทั้งพระด้วย หลอกทั้งผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ หลอกทุกคน กิเลสมันหลอกหมดน่ะ ฉะนั้น กิเลสมันหลอก เราต้องมีสติปัญญาเหนือมัน คือว่าถ้ามันถึงเวลาเรากําหนดแล้ว เราจะไป เราต้องไป ถึงเวลาจะปฏิบัติ เราต้องปฏิบัติ เรากําหนดเวลาของเราแล้ว เราทําความจริงของเรา กิเลสมันจะหลอกอย่างไร มันจะเสี้ยม มันจะยืดเวลา มันจะต่อเวลาอย่างไร อันนั้นกิเลสมันบังเงา เราไม่ให้กิเลสมันหลอก

ถ้าคําว่า “กิเลสมันหลอก” ถ้ากิเลสมันหลอก เหมือนเราจะทําก็ไม่ได้ เราจะอยู่ก็อยากไป จะไปก็อยากอยู่ มันกํ้ากึ่งกัน เราตั้งเวลาของเราแล้วเอาความจริงของเราเลย ทําให้ได้ตามนั้น แล้วถ้าถึงเวลาแล้ว เราจะปฏิบัติจริงๆ ให้ปฏิบัติจริงๆ ไปเลย เอาตรงนี้ไม่ให้สิ่งใดเข้ามาหลอก

เราเองเป็นความกังวลไง มันเป็นความกังวล ทําให้เราละล้าละลัง ทําสิ่งใดไม่เป็นประโยชน์ทั้งสองฝ่าย เอาฝ่ายทางโลกด้วย แล้วถ้าทําสองหน้าที่ ก็เอาฝ่ายทางธรรม ก็รักษาของเราเพื่อประโยชน์กับเราเอง

“๒. จิตเสื่อม ปีแรกมันมีวินัยบังคับตัวเอง ปฏิบัติดีมาก พอต่อๆ มาเกิดจิตเสื่อม พอจิตเสื่อมขึ้นมาแล้ว ตอนนี้ปฏิบัติมันไม่เข้มแข็ง ไม่ดีงามขึ้นมา”

เห็นไหม เวลาปฏิบัติต่อเนื่องๆ เป็นอย่างนี้ ถ้าคนเรา คนเราไม่รู้จักเจริญ ไม่รู้จักเสื่อม มันจะเป็นคนที่เคยทํางานเป็นได้อย่างไร คนจะทํางานเป็นมันต้องรู้จักเจริญ คนที่ทําอะไรไม่ได้แล้วทําขึ้นมาได้ ให้มันรู้จักจิตของตัวเอง เวลามันเสื่อม เสื่อมไปแล้วเราจะแก้ไขอย่างไรให้มันกลับมาเจริญ

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรา ถ้าเวลามันลงใจ เวลามันเชื่อมั่นของมัน มันทําของมัน พอเชื่อมั่น มันทําด้วยสติด้วยปัญญา มันก็ได้ประโยชน์ ทําไปๆ ไปคุ้นชิน พอคุ้นชินขึ้นไปแล้วนอนใจไง เราเคยทําได้ๆ เราเคยปฏิบัติได้ นี่เวลาคุ้นชิน

ฉะนั้น เวลาไปอยู่กับหลวงปู่มั่น เวลาไปอยู่กับหลวงตา ท่านจะไม่คุ้นชินกับสิ่งใดเลย ไปอยู่กับท่านใหม่ๆ ท่านจะบอกว่าห้ามคุ้นชินกับใครทั้งสิ้น การคุ้นชิน กิเลสจะออกช่องนั้นน่ะ คุ้นเคย การคุ้นชิน

แต่ถ้ามีสติปัญญา มันจะเหมือนกับแม่เนื้อ เวลามันจะกินหญ้า กินต่างๆ ในป่า มันต้องระวังตัวตลอดเวลา เพราะนายพรานจะฆ่ามันตลอดเวลา นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราไม่คุ้นชินกับใคร หน้าที่การงานของเราก็เป็นหน้าที่การงาน เราไม่คุ้นชินกับใคร ไม่คุ้นชินกับอารมณ์ของตัวเองด้วย

อารมณ์ที่ดี คุ้นชินกับมัน มันก็พลัดพรากจากเราไป อารมณ์ที่ไม่ดีเลย ไม่ต้องการมัน มันก็อยู่กับเราตลอดไป เห็นไหม ไปคุ้นชินกับมัน เราต้องมีสติมีปัญญา ถ้ามีสติปัญญา เราจะรักษาตัวรอดตลอดไป เหมือนคน เวลานายท้ายเรือเขาออกเรือไปในทะเล เห็นทะเลมันราบเรียบนั่นน่ะ พายุมานี่ตายเลยล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนา จิตมันดี จิตมันเสื่อม มันต้องดูตรงนี้ ถ้าจิตมันเสื่อม เห็นไหม จิตมันเสื่อม เสื่อมเพราะอะไร ถ้าจิตมันเสื่อม เวลาครูบาอาจารย์ของเรา ถ้ามันเสื่อม พุทโธอยู่หรือปัญญาอบรมสมาธิอยู่ ถ้าไม่อยู่ ท่านผ่อนอาหาร ถ้าผ่อนอาหาร เวลาคนจะปฏิบัติจริงๆ อดนอนเลย ไม่นอน สู้กับมัน

ทีนี้เวลาสู้กับมัน นักบวชหรือผู้ปฏิบัติมันมีหน้าที่เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง เช้าออกบิณฑบาต ถ้าอดอาหารก็อดนอน อดทุกอย่าง อดเลย มันไม่ต้องมาพะว้าพะวงไงว่าเราจะต้องไปทํานั่น

เวลาในประเพณีของพระกรรมฐาน ถ้าอดนอนผ่อนอาหารแล้วเขาไม่ต้องทําข้อวัตร เขาให้สู้กับกิเลสได้เต็มที่เลย ถ้าสู้กับกิเลสเต็มที่ เห็นไหม ถ้าเอาเต็มที่ มันก็ฟื้นมา พอฟื้นมา ทีนี้ถ้าคนเคยเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันจะเข็ด มันจะเข็ดเพราะมันจะคอยดูแลรักษา หนึ่ง เสื่อมเพราะอะไร เพราะว่าชอบคุย ชอบโม้ ชอบสุมหัวคุยกัน ทางเสื่อมทั้งนั้นน่ะ ทางที่เป็นทางเสื่อม ท่านไม่ไปทําอย่างนั้น คนที่ปฏิบัติจริงๆ เขาไม่ไปทางแห่งการเสื่อม เขาจะไปแต่ทางแห่งความเจริญรุ่งเรือง ความเจริญรุ่งเรือง เขาอยู่ในที่สงัด ในที่วิเวก

คนเขาดูพฤติกรรม ถ้าคนภาวนาเป็น พฤติกรรมของเขา เขาจะไม่คลุกคลีกับใคร เขาจะรักษาหัวใจของเขา เขาจะอยู่ในที่ความสงบสงัด เวลาฉันอาหารเขาก็ฉันเพื่อดํารงชีวิต ไม่ได้ฉันเพื่ออะไร เขาจะรักษาตลอดเลย เพราะอะไร เพราะเขาจะห่วงตรงนี้ไง ห่วงเวลาไปเสื่อมข้างหน้าแล้วทุกข์หมดเลย ทุกข์ยากมาก

ฉะนั้น พฤติกรรม ความเป็นอยู่ นักปฏิบัติเขาดูกันออก ถ้านักปฏิบัติจริงนะ เขาจะมีสติ การเหยียดการคู้ เขาจะฝึกสติไว้ตลอดเลย นี่พูดถึงเวลาจิตมันเสื่อม ถ้าจิตมันเสื่อมนะ เราก็ค่อยดึงกลับมา เพราะอะไร ถ้ามันไม่มีเจริญ มันก็ไม่มีเสื่อม ถ้ามันเสื่อม แสดงว่ามันเคยเจริญมา มันเคยมีความสุขมา เวลาเสื่อมมามันก็ทุกข์ มันจะได้เห็นไงว่าเราทําดีแล้วได้อย่างไร ทําดีได้แค่ไหน แล้วถ้าไม่ดี มันเป็นอย่างไร แล้วเราจะทําอย่างไรต่อไป ถ้าทําอย่างไรต่อไป มันก็ต้องฟื้นฟูขึ้นมา สู้กับมันใหม่ สู้กับใคร

นักรบ เวลาเขาบอกว่านักรบๆ มันต้องแบกปืนกันไป เวลาครูบาอาจารย์นักรบแบกกลดแบกบาตรเข้าป่าเข้าเขา รบกับตัวเอง เขามีแต่ไปที่สะดวกสบาย ไอ้เราเข้าป่าเข้าเขา มันไม่มีจะกิน ไปรบกับอะไร รบกับไอ้ความหวาดกลัวหวาดระแวงในใจไง รบกับหัวใจตัวเอง นี่นักรบ นี่พูดถึงว่าจิตเสื่อมนะ

ข้อ ๓. ปัญหาทางโลกแล้ว “๓. เพิ่งรู้จักทุกข์จากการเป็นเจ้าของบ้านมาพร้อมกับความเป็นหนี้”

ถ้าความเป็นหนี้ มันปัจจัย ๔ ปัจจัย ๔ ที่อยู่อาศัย ยารักษาโรค อาหาร เครื่องนุ่งห่ม ถ้าปัจจัย ๔ ถ้าเรามีปัญญา เราก็หาของเราไว้ ปัจจัยเครื่องอาศัย

เวลานักปฏิบัติ ถ้าใครทําสมาธิได้เหมือนมีบ้านหลังหนึ่ง คนทําสมาธิไม่ได้เหมือนคนเร่ร่อน คนไม่มีบ้าน ต้องนอนตามชายคาบ้านคนอื่น แต่ถ้าคนที่ทําสมาธิได้เหมือนมีบ้านหลังหนึ่ง

ทีนี้ทางโลก เรารู้จักทุกข์แล้ว เพราะเรามีบ้านหลังแรกพร้อมกับความเป็นหนี้ ความเป็นหนี้ เรามีบ้านหลังหนึ่ง บ้านหลังหนึ่งมันก็เป็นที่ซุกหัวนอน ใครทําสมาธิได้ก็เหมือนมีบ้านหลังหนึ่ง ดูสิ ทางโลก เราก็มีบ้านของเรา แต่มันพร้อมกับความเป็นหนี้...ไอ้นี่มันเป็นนามธรรม เป็นนามธรรม เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย ทุกข์เพราะความเป็นหนี้ เวลาคนพ้นจากหนี้ จากหนี้ คนที่เป็นหนี้แล้วพ้นจากหนี้ มันมีความรู้สึก มันเป็นเรื่องความรู้สึก ถ้าความรู้สึก ถ้าความรู้สึกอย่างนั้น มันเป็นหนี้ แต่เขาบอกเลยว่าเขาก็รู้ๆ อยู่ว่าเขาผ่อนได้ เขาผ่อนได้ เขาทําได้ แต่มันก็กังวลใจ เห็นไหม

นี่ไง เวลานักปฏิบัติเวลาเขาปฏิบัติกัน เรื่องความกังวลใจ เขาถึงทําข้อวัตรปฏิบัติ เขาจะทําให้เสร็จเรียบร้อยพร้อมกัน แล้วต่างคนต่างปฏิบัติ ไม่ให้กดขี่กัน ไม่ให้เป็นกังวล เขาเรียกว่ามันเป็นกังวล ถ้าเราไม่มีความอะไรเป็นกังวลเลย เราจะปฏิบัติได้ตลอดรอดฝั่ง

ทีนี้พอปฏิบัติ กังวลเรื่องนู้น กังวลเรื่องนี้ กังวลไปหมดเลย นี่ไปมีบ้านหลังหนึ่ง ทุกข์เพราะความเป็นหนี้ กังวล เห็นไหม แต่เขาก็ผ่อนได้ แต่ผ่อนได้นี่เป็นนามธรรม เราก็ทําของเราไปโดยความเป็นจริงของเรา มันจะมีความสุขคือพ้นจากหนี้ ถ้าพ้นจากหนี้ มีความสุขนะ พ้นจากหนี้ แต่นี้ความเป็นหนี้ก็เป็นอย่างหนึ่ง แต่เราจะบอกว่า เราได้บ้านมาหลังหนึ่ง ความเป็นหนี้ หนี้เพราะว่าบ้านหลังหนึ่ง ไอ้นี่พูดถึงการลงทุน

ฉะนั้น ในแนวทางปฏิบัติก็เหมือนกัน เราจะได้สมาธิขึ้นมา เราต้องมีศีล เราต้องมีสมาธิ เราต้องมีศีล เราต้องมีการประพฤติปฏิบัติ มันถึงเกิดสมาธิขึ้นมา ถ้าเกิดสมาธิขึ้นมาก็มีความสุขใจ เวลาสุขใจ สมาธิเป็นที่อยู่ของใจ นี่เป็นเครื่องอยู่ มันมีที่อยู่ของมัน นี่เราหาสมบัติทางโลก ทางโลกด้วย ทางธรรมด้วย เราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของเราขึ้นไป

“๔. ทํางานแล้วได้กลับบ้านทุกวันศุกร์ กลับมาแต่ละครั้ง แม่มักจะเล่าเรื่องของพ่อ พฤติกรรมของพ่อให้ฟัง”

เราก็พูดไป ลูกก็ต้องแก้ไขเป็นเรื่องธรรมดา

“ก็ให้จับผิดตัวเราเองสิ พอจับผิดตัวเราเอง มันจะได้สบายใจ กลับถูกประชด”

ทีนี้คําว่า “ประชด” นี่มันเป็นปัญหางูกินหางไง ไอ้นี่พูดถึงแม่เล่าเรื่องพ่อ แล้วบางครอบครัวก็พ่อเล่าเรื่องแม่ บางทีแม่เล่าเรื่องพ่อ พ่อเล่าเรื่องแม่

เพราะบุญกุศลนะ บุญกุศลในครอบครัว ในครอบครัวมีความร่มเย็นเป็นสุข มีทิฏฐิเสมอกัน คือเข้าใจกัน ความเข้าใจกัน ความเห็นสมดุลกันนี่หายากมาก ความเข้าใจกัน มีความสมดุลต่อกัน นี่คือบุญกุศล

แล้วสังเกตได้ น้อยมากที่จะมาวัดพร้อมกันทั้งครอบครัว น้อยมาก ไม่ก็มาทางพ่อบ้าน ไม่ก็มาทางแม่บ้าน ไม่ก็ลูกต่างคนต่างมา ไอ้มาพร้อมๆ กันนี่ยาก บางครอบครัวถ้ามาได้นั่นบุญมากนะ ถ้ามีบุญมากอย่างนี้

ทีนี้พูดถึงว่า เวลาพ่อพูดอย่างนั้น แม่พูดอย่างนั้นน่ะ เราเป็นคนกลางไง คนกลาง หมายความว่า อภิชาตบุตร บุตรที่มีปัญญา บุตรที่มีปัญญา พูดอย่างโยมนี่ถูก ให้จับผิดตัวเราเองดีกว่า ให้จับผิดตัวเราเอง ให้พยายามจับผิดเราเพื่อความเป็นธรรม เพื่อจิตใจเราจะได้สูงขึ้น เขาบอกว่า ก็เลยถูกโกรธถูกประชด

อ้าว! มันก็ธรรมดา เพราะอะไร เพราะสายเลือด พอสายเลือดขึ้นมาแล้ว เขาจะเอาสายเลือดไปข่มอีกฝ่ายหนึ่ง ตัวต่อตัวสู้กันไม่ได้ จะเอาสองไปรุมหนึ่ง จะหาเสียงเข้าข้าง แล้วก็ไปรุมอีกฝ่ายหนึ่ง

จะบอกว่า ความเห็นถูกผิดยังไม่รู้เลย เพราะคิดอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด มันต้องปล่อยวางเข้ามา เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา อย่าทิฏฐิว่าความคิดของตัวถูก ตรงนี้มันถูก แต่ไปข้างหน้ามันผิดแล้ว เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา ความคิดมันละเอียดขึ้นไปเรื่อยๆ เวลาทํางาน อู้ฮู! อาบเหงื่อต่างนํ้านี่ถูกไหม ถูก แล้วถึงเวลาแล้ววางไหม จบไหม ถ้าจบแล้วถึงนั่งสมาธิ ถ้าเป็นงาน เวลาไม่ทํางานนี่ผิดไหม ผิด

พระ เวลาเทศน์สอนพระ ข้อวัตรต้องทําไหม ต้องทํา ให้ทําให้พร้อมกัน ทําเสร็จแล้ว แล้วค่อยภาวนา ไม่ใช่ว่าเวลาเขาทํา ก็ฉันจะภาวนา พอเขาภาวนาอยู่ก็จะไปทําข้อวัตร มันเป็นไปไม่ได้ เวลาเขาทํากันน่ะ อย่าเอาเปรียบ อย่าเอาเปรียบ อย่าเห็นว่าคนอื่นทําแล้วเราไม่ต้องทํา เวลาทําข้อวัตร ทําพร้อมกัน ทําเสร็จแล้วๆ ทําเสร็จแล้วให้ภาวนา เวลาเขาทําเสร็จแล้วจะมาภาวนา ก็จะมาทํา จะมาส่งเสียงกระทบกระเทือนคนอื่น เห็นไหม

เวลาทํางานอยู่ถูกไหม ถูก แล้วทําไม่ปล่อยไม่วางถูกไหม ผิด ทํางานให้จบแล้ววาง วางเสร็จแล้วถึงเวลาภาวนาให้ภาวนา ภาวนาเสร็จแล้ว มาภาวนาแล้วปัญญามันเกิดไหม เวลาว่านั่งภาวนาๆ นั่งภาวนาแล้วงานต่อไปล่ะ มันจะว่าเวลาเรื่องหยาบๆ อย่างนี้ถูกไหม ถูก แต่เวลาละเอียดเข้าไปนี่ผิดนะ งานมันละเอียดกว่านี้ ฉะนั้น อย่าทิฏฐิว่าเรามีความคิดอย่างนี้เราถูกๆ

เวลาหลวงตาท่านภาวนา ท่านบอกเลย เวลาจิตของท่านเป็นพระอนาคามี มองทะลุภูเขาไปหมด ภูเขานี่ทะลุปรุโปร่งไปหมดเลย อู้ฮู! จิตมหัศจรรย์ขนาดนี้ คําว่า “จิตมหัศจรรย์ขนาดนี้” มันสูงส่งมาก อู้ฮู! มหัศจรรย์สุดยอดเลย แต่เวลาธรรมะมาเตือน เห็นไหม “ความสว่างไสวเกิดจากอะไร เกิดจากจุดและต่อม” เวลาย้อนกลับมาพิจารณาจุดและต่อมแล้ว เวลาทําลายแล้ว ไอ้ความสว่างไสว ไอ้ความว่างน่ะกองขี้ควาย

ก่อนหน้านั้นมันมหัศจรรย์ มันของเลอเลิศ มันของสุดยอด แต่เวลามันทะลุไปแล้ว กองขี้ควาย ของเขาทิ้ง ขี้ควายเขาเอาไปทําปุ๋ย เขาเอาไว้หมัก แต่ตอนที่เราอยู่กับขี้ควาย อู้ฮู! มันมหัศจรรย์มาก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาบอกว่าให้จับผิดตัวเองดีกว่า ความคิดของเราว่าถูกๆ มันถูกตอนนี้ แต่ต่อไปข้างหน้าล่ะ ต่อไปข้างหน้ามันจะพัฒนาขึ้นไปอย่างไร ถ้ามันพัฒนาขึ้นไป

กรณีนี้เราจะบอกว่า มันเป็นระหว่างสองฝ่าย ระหว่างพ่อกับแม่ เวลาสังคม เรานํ้าท่วมปาก ถ้านํ้าท่วมปาก แล้วสิ่งที่ยากที่สุด แก้ตัวเองก็ยากอยู่แล้วนะ แก้ตัวเองมันละเอียดขึ้นไง แก้คนใกล้ชิด คนข้างตัวนี่พูดยากมากเลย ยิ่งพ่อแม่นี่ไม่มีทางเลย

ฉะนั้น ถ้าไม่มีทางปั๊บ ให้วาง ให้วาง แล้วเราทําตัวของเรา ทําตัวเป็นกลาง เราทําตัวเป็นกลางนะ ทําตัวเป็นกลาง แล้วทําตัวเราให้เป็นคนดี เขาจะสนใจเราเอง ถ้าเราจะไปแก้ไขเขา เขาไม่ให้แก้ เขาไม่ให้แก้ แล้วจะบอกว่าอาบนํ้าร้อนมาก่อนเอ็งนะมึง ไอ้ข้อนี้พูดยากเลย

ไอ้คําว่า “อาบนํ้าร้อนมาก่อน” แล้วไม่ฟังใครเลย นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ ฉะนั้น เราย้อนมาที่ตัวเรา มาที่ตัวเรา แล้วเรามาทําความดีของเรา พยายามทําความดีของเรา ทําความดีของเราให้เป็นที่ไว้วางใจ แล้วเขาจะเอาเราเป็นแบบอย่างเอง เอาเราเป็นแบบอย่างโดยที่ไว้ใจและไม่ไว้ใจ โดยที่ไว้ใจ เห็นไหม โดยที่ไว้ใจ เขาเชื่อใจ เขาไว้ใจ สิ่งนี้เอาเป็นอย่างนี้

ฉะนั้น มันเป็นเรื่องผลของวัฏฏะ มันต้องเป็นแบบนี้ เพราะคนเราต้องมีพ่อมีแม่ พ่อแม่เราก็มีปู่มีย่า แล้วถ้ามีใครมีครอบครัวเขาก็จะมีลูกมีหลานไป ถ้ามีลูกมีหลานไปนะ ในความคิดเรา เราดีได้ เราทําดีได้ แต่เวลามีลูกมีหลานไป มีลูกมีหลาน ถ้าเป็นอภิชาตบุตร บุตรที่ดีกว่าพ่อแม่ บุตรที่เสมอพ่อแม่ บุตรที่ตํ่ากว่าพ่อแม่ มันมีร้อยแปด ผลของวัฏฏะ ถ้าผลของวัฏฏะ เราไปเจอสิ่งใดแล้วย้อนกลับมาที่เรา ย้อนกลับมารักษาใจเรา อย่างที่สอนพ่อแม่ ให้ดูใจเราดีกว่า ย้อนกลับมาที่ใจเรา

หน้าที่ หน้าที่เป็นพ่อเป็นแม่คน เราต้องเลี้ยงลูกของเราให้เป็นคนดีที่สุด เพราะอะไร เพราะว่าสิ่งนี้มันเป็นเรื่องความภูมิใจของเราหนึ่ง แล้วมันเป็นหน้าที่ของคนดี แล้วหน้าที่ของเรากับพ่อแม่ เห็นไหม กตัญญูกตเวทีเป็นหน้าที่ของคนดี เราก็ต้องกตัญญูกตเวทีกับพ่อแม่เรา เรื่องธรรมดา เราต้องทําๆ

สิ่งนี้ก็เหมือนกัน ต้องทํา แต่เวลาถามปัญหามา ที่เราพูดให้ฟัง บอกว่ามันยาก มันยากเพราะเรื่องกิเลส มันยากเพราะเรื่องกิเลส มันยากเพราะว่าอาบนํ้าร้อนมาก่อน เพราะอะไร เพราะสถานะ กาลเวลา เวลาสุดท้ายแล้วนะ พ่อแม่ปู่ย่าตายาย ลูกหลานเหลน ๒๔ ชั่วโมงเท่ากัน เข็มนาฬิกาอันเดียวกัน หมุนเหมือนกันเลย แต่แต่ละคนคิดไม่เหมือนกันสักคน แต่ ๒๔ ชั่วโมงเหมือนกัน

แล้ว ๒๔ ชั่วโมงเหมือนกัน ของจริงๆ ๒๔ ชั่วโมง อริยสัจมันก็อันเดียวกันนั่นแหละ แต่ว่าสถานะมันแตกต่างกัน สถานะแตกต่างกัน มันก็เรื่องนํ้าท่วมปาก ถ้านํ้าท่วมปาก เราก็ดูแลใจเรา เข้าใจนะ ถ้าเรามีธรรมะหล่อเลี้ยงใจนะ เรื่องนี้เราเข้าใจได้ ถ้าเราไม่มีธรรมะหล่อเลี้ยงใจนะ แล้วเราจะทําตัวอย่างไรล่ะ เราจะทําตัวอย่างไร

แต่ถ้าโดยความเห็น คนที่เป็นสัมมาทิฏฐิ คนที่สัจธรรมก็พูดอย่างโยมนี่ถูก แม่ก็คือแม่ เราก็รักแม่เต็มร้อยเปอร์เซ็นต์ของแม่ พ่อก็คือพ่อ เราก็รักพ่อร้อยเปอร์เซ็นต์ของพ่อ ปู่ก็คือปู่ เราก็รักปู่ในร้อยเปอร์เซ็นต์ของปู่ นี่ตามหน้าที่ เราเคารพตามนั้นเลย แล้วนิสัยของท่าน ความเห็นของท่าน นั่นอีกเรื่องหนึ่ง ความเห็น นิสัยของท่าน เพราะว่ามันเป็นเรื่องผลของวัฏฏะ ความเห็นของคน เพราะคนมีกิเลส

เวลาเราพูดถึง พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก ใช่ เป็นพระอรหันต์ของลูก ให้ชีวิตนี้มา แต่พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูกเป็นพ่อแม่ที่ดีด้วย โอ๋ย! เราชื่นใจเลย แต่พ่อแม่ของเราเล่นการพนัน พ่อแม่ของเราติดเหล้าเมายา อันนั้นเป็นจริตนิสัยของท่าน เวลาพูด เวลาพ่อแม่พูดกับลูกก็พูดยิ้มแหะๆ พ่อทําแค่นี้ไม่เป็นไรเนาะ กินเหล้าเมาแป๋เลย ไม่เป็นไรเนาะ ลูกก็บอกไม่เป็นไรค่ะ เพราะอะไร เพราะต่างคนต่างรู้อยู่แก่ใจไง แต่ผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะคือทนแรงขับดันของกิเลสไม่ไหวถึงได้ทําอย่างนั้น แต่ถ้าเราทําของเราได้ เราดูแลใจของเรา นี่พูดถึงว่าเรื่องนํ้าท่วมปากเนาะ

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า เขาใช้วิธีคุยกับแม่ คุยกับพ่อ แล้วจะเลือกอยู่ข้างใด

นี่พูดถึงเวลาต้องให้เลือกข้าง เราไม่เลือกข้าง เพราะเขาเขียนว่า “ปฏิบัติดีต่อกันเท่าที่ทําได้แบบไม่ค้านในใจ และยังกตัญญูต่อทั้งคู่”

ยังกตัญญูต่อทั้งคู่ อย่างไรๆ เราก็กตัญญูกตเวที เห็นไหม พ่อแม่ของเรา เวลาพระเรามีพ่อมีแม่ เพราะพระเกิดมาจากมนุษย์ มนุษย์มีพ่อมีแม่อยู่แล้ว มาบวชพระแล้ว เวลาไปหาครูหาอาจารย์ “พ่อแม่ครูจารย์” พ่อแม่ครูจารย์เป็นทั้งพ่อทั้งแม่ เป็นทั้งครูบาอาจารย์ เวลาจิตของเรานะ เวลามันอั้นตู้ มันไปไม่ได้ มันทุกข์ยากมาก แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านประคอง ประคอง แล้วเวลาท่านคอยชี้นํา คอยบอก คอยให้อุบาย แหม! มันมหัศจรรย์มาก เวลามันผ่านไปนะ มันเหมือนจะไปไม่ได้ มันเหมือนคนเรามันจนตรอก เวลาคนจนตรอก

แล้วทางโลก เวลาอกหัก โอ๋ย! จะเป็นจะตายเลยนะ ไอ้นี่เวลาจนตรอกมันยิ่งกว่านั้น ยิ่งกว่าอกหัก แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านใช้อุบายให้ส่องทางให้เราทะลุไปได้ โอ้โฮ! ทําไมมันจะไม่เคารพรัก

ดูสิ เวลาพระอานนท์ เวลาเทวทัตปล่อยช้างนาฬาคิรีจะมาไสมาชน ยืนขวางเลย พระอานนท์นี่ยืนขวางเลย สละชีวิตแทนเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไม่ต้อง ท่านจัดการเอง นี่เวลาครูบาอาจารย์ท่านสละชีวิตเพื่อครูบาอาจารย์ได้เลย นั้นมันเป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นธรรมนะ เป็นสิ่งที่ดี

แต่ในสังคมส่วนใหญ่แล้วมันหน้าไหว้หลังหลอก เวลาปากพูด ปากหวาน รักมาก กตัญญูมาก แต่เบื้องหลังทําลายทั้งนั้นเลย อันนี้พูดถึงวงการของกิเลสนะ แต่ถ้าเป็นธรรมะ ในฝ่ายพระ ครูบาอาจารย์ท่านจะรู้กัน อันนี้พูดถึงในวงของพระ

แม้แต่ว่า โยมมาบอกไง โยมมีพ่อมีแม่ แล้วแม่บอกว่าให้ไปบอกพ่ออย่างนั้น บอกพ่ออย่างนี้ นี่พูดถึงในเรื่องของโยม

ในวงการของพระ ในวงการของพระนะ เวลาพระไปเจอครูบาอาจารย์ พ่อแม่ครูจารย์ๆ โอ๋ย! ทั้งเคารพ ทั้งรัก โอ๋ย! ร้อยแปด นี่ในทางโลกเขาก็มี แล้วพระ เวลาพระก็เหมือนโยม พระก็มีพ่อมีแม่เหมือนกัน แล้วเวลาพ่อแม่ก็รัก พระองค์ไหนไม่รักพ่อรักแม่ บวชก็บวชเพื่อพ่อเพื่อแม่ แล้วยิ่งปฏิบัติขึ้นไปแล้วยิ่งเห็นสายบุญสายกรรม มันยิ่งสะเทือนใจ แล้วเวลามาอยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ เวลาจิตเราติดขัดขึ้นมา ท่านบอกท่านสอน โอ้โฮ! มันเคารพบูชา ถึงว่าสละชีวิตแทนกันเลย สละชีวิตแทนกันเลย ความรักอย่างนี้มันเป็นความรักอันหนึ่ง

ฉะนั้น อยู่ในสังคมโลกเนาะ นํ้าท่วมปาก นํ้าท่วมปาก อย่าให้มันท่วมหัวใจ เรารักษาใจเรา ปฏิบัติของเราเพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง

เราบวชใจของเรา เราให้กําลังใจ
บวช ใจบวช ใจก็มีศีลมีธรรม เราทําที่นี่
ถ้าผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต
เราปฏิบัติของเราเพื่อประโยชน์กับเรา

๔

ใจบวช

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ กรกฎาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “หากเป็นผู้หญิง อยากบวชตอบแทนพ่อแม่บ้าง จะได้บุญเท่ากับผู้ชายบวชเป็นพระไหมคะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อค่ะ ครั้งหนึ่งเคยฟังเทศน์หลวงพ่อบอกว่า เวลาผู้ชายบวชตอบแทนบุญคุณของคุณพ่อคุณแม่ จะได้บุญจากการบวชประมาณ ๑๖ กัป แล้วถ้าหากเป็นผู้หญิงบวช (แม่ชี) พ่อแม่จะได้บุญเหมือนที่ผู้ชายได้บวชไหมคะ

ตอบ : ไอ้นี่เป็นคําถาม ไอ้เรื่องกรณีคําถามนี้เป็นปัญหาสังคมนะ สังคมของเรา พวกชาวพุทธเรา ผู้หญิงส่วนใหญ่จะน้อยเนื้อตํ่าใจ น้อยเนื้อตํ่าใจว่า เราเกิดเป็นผู้หญิง เราไม่มีโอกาสเหมือนผู้ชาย ผู้ชายเวลาเขาเกิดมาแล้วเขาได้บวช ได้บวชตอบแทนบุญคุณพ่อแม่

เวลาพ่อแม่อยากให้ลูกบวช ลูกบวชเพราะได้จับชายผ้าเหลือง พ่อแม่ เวลาเกิดมาแล้ว เพราะถ้าลูกชายบวช ลูกชายบวชเพราะสายเลือดเข้าไปบวชไง ถ้าสายเลือดเข้าไปบวช เราเป็นผู้หญิง ถ้าผู้หญิงเรามีครอบครัวแล้วก็มีลูก ลูกไปบวช เราก็ได้เหมือนกัน

แต่ถ้าตัวเองจะบวช ถ้าตัวเองจะบวชนะ จริงๆ เวลาลูกบวช พ่อแม่ได้บุญ ๑๖ กัป ไอ้นี่เราพูดบ่อย เพราะมันอยู่ในบาลี มันอยู่ในพระไตรปิฎก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไว้ เวลาอธิบายถึงเหตุที่บวช บวชเพราะเหตุใด ทําไมบวชแล้วได้ประโยชน์อะไร

บวชแล้วมันได้ประโยชน์ไง มันได้ประโยชน์ เพราะเอาสายเลือด เวลาเราอุ้มท้อง ๙ เดือน อุ้มท้อง ๙ เดือน กินเลือดเรา กินเลือดจากอกพ่อแม่ เวลาคลอดออกมาแล้วกินนม กินนมก็นํ้าเหลือง ก็เลือดจากอก แล้วคิดดูสิ เลือดเนื้อเชื้อไขเราไปคํ้าศาสนา พ่อแม่ไม่ได้บุญได้อย่างไร พ่อแม่ได้บุญอยู่แล้ว แล้วเราเป็นผู้หญิง เราไม่ได้บวช เราไม่ได้บวช ถ้าผู้หญิง เวลาแม่ชีแก้วบวช เป็นพระอรหันต์เลย

ได้บุญ ๑๖ กัปคือบุญนะ แต่เวลาแม่ชีแก้วบวชแม่ชี เป็นพระอรหันต์เลย เป็นพระอรหันต์ บุญมันมากไม่มีที่สิ้นสุด เพราะอะไร เพราะว่าถ้าแม่ชีแก้วไม่ได้เป็นพระอรหันต์ แม่ชีแก้วต้องเวียนว่ายตายเกิด ถ้าเวียนว่ายตายเกิดก็เหมือนเรานี่ เวียนว่ายตายเกิดมันทุกข์มันยาก ดูสิ เป็นเศรษฐีมีเงินทองมหาศาลเลย เกิดมาเพราะมีบุญมาก มีบริษัทบริวาร อู้ฮู! ต้องบริหารจัดการ อู๋ย! ปวดหัวๆ แต่ก็ทําไป เห็นไหม

นี่พูดถึงว่า บุญ ๑๖ กัปนั้นมันก็เป็นเรื่องบุญกุศล เรื่องผลของวัฏฏะไง แต่ถ้าใจเราบวช ใจเราบวชนะ บวชเสร็จแล้ว เราบวชใจเลย ใจเราบวช เราประพฤติปฏิบัติของเรา

บวชเป็นแม่ชี บวชเป็นแม่ชีจะได้บุญไหม

ถ้าโดยเวลาพูดถึงธรรมและวินัย ธรรมวินัย วินัยบัญญัติไว้เหมือนกฎหมาย กฎหมายบัญญัติไว้ชัดเจน ชับๆๆ ถ้าผู้ชายบวชแล้ว ๑๖ กัป แต่บวชชี ถ้าเป็นภิกษุณี เราว่าได้เหมือนกัน ถ้าภิกษุณีนะ เพราะบวชท่ามกลางสงฆ์ แต่ถ้าบวชชี บวชกับพระ พระให้ศีล ได้ขอรัตนตรัยไง ได้ขอให้ถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ได้ศีล ๑๐ อันนั้นวิธีการบวชมันแตกต่างกัน วิธีการบวชแตกต่างกัน มันถึงแตกต่างกัน

เวลาบวชพระนะ พอเริ่มต้นนะ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆฯ เวลาญัตติ สงฆ์ทั้งหลายจงฟังข้าพเจ้า บัดนี้บุรุษคนนี้ได้ยกเข้าหมู่สงฆ์ เห็นไหม เวลาบวชภิกษุณีต้องสงฆ์สองฝ่าย สงฆ์สองฝ่ายคือต้องบวชจากภิกษุณีสงฆ์ก่อน พอบวชภิกษุณีสงฆ์เสร็จแล้วต้องให้ภิกษุณีสงฆ์กับภิกษุสงฆ์ร่วมกันยกมาเป็นภิกษุณีอีกชั้นหนึ่ง ถ้าบวชภิกษุณี เราว่า พูดถึงผลของการบวช ๑๖ กัป มันอยู่ตรงนี้ไง

แต่เวลาจะบวชชี บวชชีนี่บวชจากพระใช่ไหม บวชจากพระมันเป็นบวชเหมือนสามเณร พอถึงรัตนตรัย ขอศีล ๑๐ ถ้าศีล ๑๐ บวชแล้วบวชได้ ไอ้นี่บวชตามธรรมวินัย ตามกฎหมาย เพราะเถรวาทเรา เถรวาทเรานะ เวลาผู้หญิงจะบวช ดูนางปชาบดีโคตมีกว่าจะบวชได้ ทั้งๆ ที่มีบุญคุณอยู่แล้วแหละ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็รู้อยู่ว่านางปชาบดีโคตมีจะได้บวช แล้วภิกษุณีจะได้เกิดขึ้น แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ตั้งกติกาไว้กับพระอานนท์ “อานนท์ ถ้าบวชมาแล้วมันจะมีปัญหาอย่างนี้ๆๆ ถ้าไม่มีภิกษุณีสงฆ์ สงฆ์จะอยู่สะอาดปลอดภัย ถ้ามีภิกษุณีสงฆ์แล้ว ระหว่างเพศสองฝ่ายมาอยู่ร่วมกัน มันจะทําให้เกิดการเศร้าหมอง ต่อไปถ้าภิกษุณีบวชแล้ว ภิกษุณีจะอยู่ได้ ๕๐๐ ปี”

นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งกติกาไว้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตังสญาณรู้อดีตอนาคตไปหมด แล้วทําอย่างไรเพื่อเผดียงไว้ เพื่อให้มันเข้มแข็งไง

ทีนี้พระอานนท์เป็นคนขอเอง ถ้าผู้หญิงได้บวชแล้วจะสําเร็จเป็นพระอรหันต์ได้หรือไม่

ได้ครับ พระพุทธเจ้าบอกได้ครับ พระพุทธเจ้าบอกว่าได้

พอพระอานนท์ถามพระพุทธเจ้า บอกผู้หญิงบวชแล้วจะถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้ไหม

ได้

ถ้าได้แล้วทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ให้บวช

ถ้าบวชไปแล้วมันจะมีผลอย่างนั้นๆๆ แล้วต่อไปข้างหน้า นี่อยู่ในพระไตรปิฎก

แล้วถ้าใครจะค้านล่ะ

มันไม่มีใครค้านได้หรอก เพราะจดจารึกกันมา แต่เวลามาบวชแล้ว เวลามาในปัจจุบันนี้ เพราะว่าเราศึกษาทางประวัติศาสตร์มันก็จบแล้ว หมายถึงทางประวัติศาสตร์มันหมดยุคหมดสมัยไปแล้ว ถ้าหมดยุคหมดสมัยไปแล้ว เวลาฟื้นขึ้นมามันก็ฟื้นได้เท่านี้ เพราะภิกษุสงฆ์ สงฆ์มันต่อเนื่องกันมาตลอด

ฉะนั้น ถ้าบวชชี ถ้าบวชชีจะได้เหมือนพระไหม จะได้ ๑๖ กัปไหม

ไอ้ได้ ๑๖ กัป การบวชเรียนได้บุญไหม ได้ แน่นอน ได้แน่นอน แต่นี้คําว่า “๑๖ กัป” ภิกษุบวชได้ ๑๖ กัป อันนี้มันเป็นบาลี คือมันเป็นคําพูดของพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าพูดไว้อย่างนี้ ทีนี้พระพุทธเจ้าพูดไว้อย่างนี้ แต่พระพุทธเจ้าไม่ได้บอกว่าบวชชีได้ เพราะสมัยนั้น สมัยพระพุทธเจ้าอยู่ แม่ชียังไม่ได้เกิด มันมีสามเณรี แล้วก็ภิกษุณี เวลาพระพุทธเจ้าบัญญัติ แต่แม่ชีนี่ยังไม่มีไง แม่ขาว แม่ขาวมันมีสมัยรุ่นหลังนี้ รุ่นหลังนี้แบบว่า เวลาเราจะบอกว่า พวกภิกษุรุ่นเก่าท่านได้คิดค้นไว้ ได้ทําเป็นประเพณีมาเป็นการบวชชี

ทีนี้บวชชีมันก็เป็นแค่เพศ ถ้าแค่เพศ เราจะบอกว่า ดูอย่างแม่ชีแก้ว แม่ชีแก้วบวชแล้วแม่ชีแก้วเป็นพระอรหันต์ บวชชีนี่เป็นพระอรหันต์ บวชชีนี่ทําประโยชน์กับสังคมมหาศาลเลย แต่มันเป็นปัญหาสังคมไง ปัญหาสังคมเพราะว่าสังคมเขาบอกว่า บวชชีบวชมาเป็น โทษนะ สังคมพูดอย่างนั้น บวชชีมาแล้วมาเป็นทาสให้พระใช้ ให้พระโขกสับ เขาคิดกันอย่างนั้นไง เขาคิดว่ามันไม่มีสถานะเท่ากันไง บวชชีมาแล้ว ไปอยู่วัด ไปอยู่วัดมันลําบากลําบนไปหมด จะให้คนนู้นโขกสับให้มันเป็นบุคคลชั้นสอง มันไม่ใช่มีสิทธิเสมอภาคเท่ากับภิกษุ

บอกว่าบวชชีแล้วมาให้พระโขกสับ เอ็งไม่ไปดูพระกับพระโขกสับกันเองล่ะ เวลาพระกับพระโขกสับ เวลาพระกับพระโขกสับเพราะพระท่านมีกิเลส มีกิเลสทิฏฐิมานะอยากให้พระยอมรับตนเอง โขกสับลงไป นั่นมันยิ่งกว่าโขกสับภิกษุณีอีก

เราจะบอกว่า บวชภิกษุณี บวชพระ บวชชี บวชพระแล้วมาโขกสับกัน มันไม่ใช่ โขกสับมันกิเลสของคน กิเลสในหัวใจคนมันโขกสับ ถ้าเป็นพระที่ดีน่ะ โธ่! แม้แต่ภิกษุณี ไปดูวัดดีๆ สิ เขามีเขตอภัยทานเลี้ยงปลาเต็มไปหมดเลย เขาเลี้ยงสัตว์เต็มไปหมด เขตอภัยทานของเขา สัตว์เขายังเลี้ยง เขายังดูแล ทําไมเขาดูคนไม่ได้ สัตว์เขายังเลี้ยง ฉะนั้น ถ้าเป็นพระที่ดีนะ พระที่ดีเขาไม่โขกสับหรอก

จะบอกว่า มาบวชแล้วมีพระมาโขกสับ

เราไปมองอย่างนี้เราโทษศาสนาไปเลยไง เราไม่โทษบุคคลไง บุคคลผู้บริหารท่านไม่มีเชาวน์ปัญญา ผู้บริหารไม่รับผิดชอบ ถ้าผู้บริหารรับผิดชอบ ดูหลวงปู่มั่นสิ เวลาแม่ชีไปอยู่กับท่าน ไปดูวัดหนองผือ มันมีอยู่ ท่านไปกั้นไว้ข้างนอก ห่างเกือบกิโลหนึ่งน่ะ ให้เป็นสํานักปฏิบัติ สํานักชี แล้วท่านก็ดูแลอยู่ อ้าว! แม่ชีปฏิบัติไปนะ เพราะหลวงปู่มั่นท่านอยู่นั่น ท่านควบคุมดูแล ท่านส่งเสริมเต็มที่แหละ

ก่อนหน้านั้นน่ะ ดูสิ ที่เจอแม่ชีแก้วที่คําชะอี ตอนนั้นท่านยังไม่ได้ตั้งสํานัก “ถ้าเป็นผู้ชาย เราจะบวชเป็นเณรเอาไปด้วย นี่เป็นผู้หญิง ถ้ามันมีเวรกรรมของโลกก็มีไปก่อน”

ถ้าพูดถึงเวลาท่านมาสร้างที่หนองผือแล้ว ท่านไปสร้างสํานักแม่ชีไว้ห่างเป็นกิโลเลย อ้าว! แม่ชีให้ปฏิบัติไป เพราะท่านดูแล ถ้าปฏิบัติไปเพราะอะไร เพราะเรามาประพฤติปฏิบัติกัน เราอยากพ้นทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ดูแม่ชีแก้วเป็นพระอรหันต์

ฉะนั้น เหมือนกัน บวชเป็นพระได้ ๑๖ กัป แล้วถ้าหนูบวชชีจะได้บุญอย่างนั้นไหม

เราไม่กล้ากล่าวตู่พุทธพจน์ พุทธพจน์คือบาลี คือสิ่งที่พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ ท่านบัญญัติไว้อย่างนี้ แต่พระพุทธเจ้าไม่ได้บัญญัติไว้ถึงแม่ชี ฉะนั้น ไม่ได้บัญญัติไว้ เราจะกล่าวตู่อย่างนั้นไม่ได้ เราจะกล่าวตู่แบบว่ากล่าวตู่พุทธพจน์ ไปบิดเบือนคําสอนพระพุทธเจ้า แต่ถ้าในความรู้สึกเราว่าบวชชีได้บุญไหม ได้ ทําดีทําไมไม่ได้บุญ เราทําดี ทําดี เราได้บุญ แต่บอกว่าถ้า ๑๖ กัป พระพุทธเจ้าไม่ได้พูดไว้ แล้วเราก็ไม่กล้ารับรอง

แต่เราจะบอกว่า การทําคุณงามความดี ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว แล้วเราตั้งใจทําคุณงามความดี แต่สิ่งที่พระพุทธเจ้าพูดไว้ สิ่งที่ว่าได้ ๑๖ กัป มันเป็นบาลีนะ เพราะเดี๋ยวนี้เขาจะยืนยันกันว่าอะไรก็พระไตรปิฎก แล้วไปค้นแล้วมันไม่เจอ มันไม่เจอเพราะอะไร เพราะพวกเราอ่านบาลีไม่ออกหรอก เราอ่านเวลาเขาแปลเป็นภาษาไทยแล้ว ฉะนั้น คําว่า “บาลีๆ” เพราะมันมีที่มาที่ไป ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ๑๖ กัป พระพุทธเจ้าพูดไว้ บอกไว้เองว่ามันจะเป็นอย่างนั้นๆ มันจะได้ประโยชน์อย่างนั้น แล้วมันคํ้าจุนศาสนามา

ฉะนั้น เวลาเป็นผู้หญิง เราบวชชีจะได้บุญอย่างนั้นไหม

ถ้าเราบวชแล้ว ใจเราบวช ถ้าใจเราบวชนะ ไม่ต้องบวชชี บวชใจเลย อยู่บ้าน เราก็ปฏิบัติได้ ทํางาน เราก็ปฏิบัติได้ เพราะไม่ต้องไปวัดให้พระโขกสับไง เราฟังสังคมที่พูดเรื่องนี้มามันสะเทือนใจ บอกว่าแม่ชีเป็นนักบวชชั้นสอง ไม่มีสิทธิเสรีภาพ ต้องไปอยู่กับเขา ต้องให้เขาโขกสับเป็นทาส เป็นทาสของพระ ต้องหุงหาอาหารให้กิน

แสดงว่าพระที่วัดนั้นแสดงว่าบวชมาเพื่อกิน บวชมาเพื่อกิน บวชมาเพื่อนอน แล้วให้แม่ชีดูแล แต่ถ้าพระที่เขาบวชมาเขาไม่สนหรอก เป็นภาระตาย เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง พอพระบวชมา ท่านมีบริขาร ๘ มีบาตรมาแล้ว บิณฑบาตที่ไหนมันก็ฉันได้ เพียงแต่เอาแม่ชีมาอยู่ด้วย มันเป็นภาระต้องหาเลี้ยงแม่ชีอีกต่างหาก ถ้าพูดถึงถ้าพระที่เป็นธรรมนะ แต่ถ้าพระไม่เป็นธรรม สังคมมันเป็นอย่างนั้น แล้วมันก็มองเข้ามาในสังคมของศาสนา มองมาสังคมของนักบวช แล้วก็ว่าอย่างนี้ บวชมาเป็นทาสให้โขกสับ

เราบวชมาใหม่ๆ เหมือนกัน เราบวชมาพรรษาแรก พอออกพรรษา เราก็ไปแล้ว ธุดงค์ไปทั่ว พอธุดงค์ไปก็เจออย่างนี้ ไปเจอที่ไหน เราถึงพูดไว้ เห็นไหม หมาตัวหนึ่งโดนหมาทั้งฝูงรุมกัด หมาตัวนั้นคือเรา ไปอยู่ที่ไหนมีแต่คนรุมกัด เพราะอะไร เพราะเราจะภาวนา ทําดีอย่าเด่น เราไม่ได้เด่นหรอก มันทําความดี แต่เขาไม่ทํากันมันก็เหมือนเด่นนั่นแหละ แล้วก็ โอ้โฮ! ทั้งฝูงเลย กัดเอาๆ เราเหมือนหมาตัวนั้น หมาตัวนี้เคยโดนเขากัดมาทั่ว โดนเขากัดมาเต็มที่ ฉะนั้น นี่ความรู้สึกเราเวลาเราโดนกัดมาขนาดนั้น ถ้าพระด้วยกันนะ

แล้วคิดดูสิ เวลาแม่ชีมา เวลาบวชไปแล้วเราจะเจอสํานักที่ไหน เราเจอครูบาอาจารย์ที่ไหน นี่ไง เวลาหลวงปู่มั่นท่านถึงบอกไง “พระให้ปฏิบัติมานะ แก้จิตมันแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ”

“แก้จิตมันแก้ยากนะ” คือว่าทิฏฐิมานะของพระ บวชมา ๕ พรรษา ๑๐ พรรษา มันจะเป็นอาจารย์แล้ว พอบวชมาพรรษามากๆ ล้างบาตรไม่เป็น จะให้คนล้างบาตรให้ จะให้คนคอยนวด คอยอุปัฏฐาก กิเลสนี่มันไม่ได้เลย บวชมาแค่ตัวเลข บวชมาแค่ได้พรรษาไม่กี่พรรษา เดินไม่เป็นแล้ว จะนั่งเสลี่ยง

แต่ถ้าครูบาอาจารย์เรา หลวงปู่มั่นท่านแก่ชราภาพขนาดไหน โอ๋ย! หลวงตาท่านอุปัฏฐาก แก่เฒ่าขนาดไหนนะ ไม่สบาย จะเอานํ้ามะพร้าวอ่อนให้ฉันในเพล “ไม่ได้หรอก ไอ้ตาดําๆ มันมองอยู่”

เห็นไหม ขนาดว่าเจ็บไข้ได้ป่วยนะ แล้วผู้อุปัฏฐาก มหาบัว คําว่า “มหา” ไม่รู้วินัยหรือ มหาบัวจบมหามารู้ธรรมวินัยทั้งนั้นน่ะ แล้วอาจารย์ของตัวทําให้ผิดศีลได้อย่างไร เอานํ้ามะพร้าวอ่อนมาให้ฉันในเพล “ท่านบอกฉันไม่ได้หรอก ไอ้ตาดําๆ มันมองอยู่ เดี๋ยวมันจะหาว่า”

นี่ไง ถ้าพระที่ดีท่านมีคุณธรรม เราหายาก หาครูหาอาจารย์ หลวงตาท่านบอกเลย หาแหวน หาเงินหาทอง ก็ดูคอคน สร้อยก็อยู่ที่คอคนน่ะ มันยังมองเห็นไง กําไลข้อมือ แหวนมันมีไปหมด เงินทองว่าหายาก มันยังเดินสวนกันไป มองเห็นไปหมด แต่พระดีๆ สักองค์ไปหาที่ไหน ครูบาอาจารย์จริงๆ ไปหาที่ไหน หาแสนยาก

ทีนี้บอกว่า บวชชีจะได้บุญไหม

เราพูดไว้เลย การบวช ใจบวชนี่ได้บุญหมดแหละ แต่จะไปอยู่กับใคร ระวังให้ดี จะไปอยู่กับใคร อยู่สังคมไหน นั่นสังเกตให้ดี ดูให้ดี เพราะอะไร เพราะทุกคนบวชใหม่เหมือนทารก คลอดออกมาแล้วพ่อแม่ไม่เลี้ยง มันจะอยู่ได้อย่างไร คนนะ พ่อแม่ไม่เลี้ยงมา มันโตมาไม่ได้หรอก นี่บวชมาไม่มีครูบาอาจารย์คอยสอน มันจะไปได้อย่างไร หันรีหันขวางปฏิบัติ หันรีหันขวาง ไปไม่ถูก ทําอะไรไม่ถูกหรอก

เพราะเราเป็นมาก่อน บวชมาถือธุดงค์ บวชมาก็ดูตํารับตําราถือธุดงค์ แล้วพระเก่าๆ มันก็ใช้เล่ห์ ก็บินทางซ้าย บินทางขวา บินสลับข้างไม่ได้ ปวดหัวนะ บวชใหม่ๆ บวชพรรษาแรก อ่านธุดงควัตร แล้วปฏิปทาฯ เราจะเอาอย่างนั้น บวชมาถือธุดงค์เลย ไม่มีใครส่งเสริมหรอก มีแต่ขุดหลุมพรางล่อหลอกให้ผิดพลาด ไม่มีใครสอน

นี่พูดถึงเขาบอกว่า “หากเป็นผู้หญิงอยากบวชตอบแทนพ่อแม่บ้างจะได้บุญเท่ากับผู้ชายบวชพระไหมคะ”

ได้ บวชใจเราเนาะ ถ้าใจบวช ถ้าบวชแม่ชีได้บุญทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น จะบอกว่าจะให้ได้อย่างนั้นๆๆ มันเป็นไปไม่ได้ นี่พูดถึงผู้หญิงบวชเนาะ เราบวชใจของเรา เราให้กําลังใจ บวช ใจบวช ใจก็มีศีลมีธรรม เราทําที่นี่ ถ้าผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เราปฏิบัติของเราเพื่อประโยชน์กับเรา อ้าว! ตอบเท่านี้

ถาม : เรื่อง “จิตเป็นสมาธิหรือเปล่าคะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อค่ะ หนูเคยกราบเรียนถามปัญหาธรรมหลวงพ่อมาครั้งหนึ่งค่ะ ตอนนี้หนูมีความอยากรู้เกี่ยวกับอาการที่หนูเป็นอยู่ หนูมองบนเหนือศีรษะมีประกายสว่างเป็นจุดๆ เคลื่อนที่ได้อยู่ตลอดเวลาค่ะ ถ้ามองขึ้นไปบนข้างหน้า หนูก็สังเกตกับอาการที่หนูเป็นนี้ก็เป็นมานานหลายวัน ตอนนี้ก็ยังเป็นอยู่ค่ะ หนูเคยคิดว่าตาฝาดหรือเปล่า หรือเป็นเพราะสายตาเราไม่ดี หรือมีปัญหาทางสายตา ก็ไม่ใช่ค่ะ แต่เพราะถ้าเราตาฝาด อาการที่เห็นเมื่อมองใหม่ก็ไม่น่าจะเป็นได้อีก แบบนี้เรียกว่าจิตเป็นสมาธิไหมคะ และที่เห็นคืออาการของจิตหรือเปล่าคะ

ปกติหนูเดินไปข้างนอกหรืออยู่บ้าน บางเวลาถ้านึกได้ก็จะภาวนาพุทโธในใจ และบางครั้งก็ดูอาการภายในร่างกายค่ะ ที่ทํา หนูทําถูกหรือเปล่าคะ และถ้าเป็นแบบนี้เขาเรียกว่าจิตส่งออกหรือเปล่าคะ และแบบนี้ถือว่าหนูมีพัฒนาการปฏิบัติที่ดีขึ้นหรือไม่เจ้าคะ

ตอบ : เวลาพูดถึงเมื่อกี้ “ผู้หญิงบวชจะได้บุญหรือเปล่าคะ”

ได้บุญอยู่แล้ว ถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นไป แต่เวลาปฏิบัติไม่มีครูบาอาจารย์ มันจะมาลงข้อนี้ มาลงข้อนี้ว่า สิ่งที่ว่าเขาบอกว่า อย่างนี้ที่เขาเป็นอย่างนี้ “เวลาเห็นแสงสว่าง เห็นต่างๆ มันคืออะไรคะ แล้วจิตเห็นอย่างนี้มันเป็นการส่งออกหรือเปล่าคะ แล้วหนูปฏิบัติอยู่นี่มันพัฒนาขึ้นหรือเปล่าคะ” นี่ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์มันเป็นแบบนี้ มันไม่มีครูบาอาจารย์ เราหันรีหันขวางไง

เวลาปฏิบัติเริ่มต้น ถ้ายังปฏิบัติไม่ได้ สมาธิเป็นอย่างไร เวลาว่าเป็นสมาธิๆ สิ่งที่ว่าเป็นสมาธิ เรายังจับกันไม่ได้นะ เรายังว่ามันเป็นสมาธิหรือเปล่า ถ้าเป็นสมาธินะ หนึ่ง มันปล่อยวางทั้งหมด มันปล่อยวางนะ จิตมันเป็นอิสระ จิตเป็นอิสระคือจิตมันปล่อยวางความรู้สึกนึกคิดทั้งหมด แล้วมันเป็นตัวของมันเอง นั่นน่ะคือสมาธิ

ขณิกสมาธิคือชั่วคราว อุปจารสมาธิเข้าไปแล้วมันจะรับรู้สิ่งใดได้ อัปปนาสมาธิเข้าไป สักแต่ว่ารู้ มันรู้เฉพาะตัวมันเอง มันไม่รับรู้อะไรสิ่งใดเลย นั่นเป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิแล้ว เวลาเราจะใช้ปัญญา เวลาใช้ปัญญา เราต้องฝึกหัดใช้ปัญญา

สมาธิเกิดปัญญาไม่ได้ เวลาเราใช้ปัญญา เราพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิต่างๆ มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นปัญญาของสามัญสํานึก มันเป็นปัญญาของปุถุชน ปัญญาของเรา คนที่มีปัญญามากเขาจะควบคุมกิริยามารยาทของเขาได้

ทีนี้พอเรามีปัญญาแล้ว ปัญญาอย่างนี้มันจะควบคุมจิตของเราได้ ถ้าควบคุมจิตของเราไม่ให้มันฟุ้งซ่านออกไป แล้วถ้ามันเป็นสมาธิขึ้นมามันจะรู้เลย เพราะมันแตกต่างกัน มันแตกต่างกัน พอมันแตกต่างกันแล้ว มันจะพัฒนาไม่พัฒนามันอยู่ตรงนี้

“จิตหนูพัฒนาหรือเปล่าคะ”

ถ้าจิตพัฒนา เห็นไหม หนึ่ง เราจะไม่ฟุ้งซ่าน เราจะไม่คิดนอกเรื่องนอกราว นี่จิตมันพัฒนา แต่เดิมนะ เราอยู่บ้านของเรา มันคิดไปร้อยแปด มันคิดไปร้อยแปด แล้วมันมีปัญหารบกวนใจตลอด แต่ถ้าพอมันมีสติปัญญาปั๊บ มันมีสติปัญญา มันเท่าทันตัวเอง คือนาฬิกากับใจมันเดินไปพร้อมกัน

นาฬิกามันก็เดินไปตามเวลา ๒๔ ชั่วโมงใช่ไหม ใจเราก็ปกติของเรา อยู่กับกาลเวลาอยู่อย่างนี้ มันไม่คิดไปอดีตอนาคต ไม่คิดฟุ้งซ่านไปไง นี่มันก็ดีขึ้นแล้ว ถ้าดีขึ้นแล้ว ถ้ามันทําต่อเนื่องไป ถ้ามันเป็นสมาธิได้นะ

คนเป็นสมาธิได้ คนที่มีหลักการได้ จริงๆ นะ ทุกคนทําสมาธิได้ มันเหมือนกับมรรคผลมันสามารถจะเอื้อมหยิบเอาได้ พวกนี้อยากบวชมาก พวกนี้อยากจะออกเลยนะ อยากจะออกเอามรรคเอาผลเลย อยากออกเอาความจริงนะ เพราะเรามีโอกาสที่ทําได้

แต่ถ้าในความเป็นจริงนะ เวลาพวกนี้ไปหาครูบาอาจารย์ บางที่ครูบาอาจารย์บอก อ้าว! บวชได้ บวชแล้วหรือมาปฏิบัติ พอปฏิบัติแล้วมันจะต่อเนื่องได้ เวลามันจะล้มลุกคลุกคลาน มันจะมีความทุกข์เป็นอุปสรรคอยู่ข้างหน้า ถ้าเขาทนได้ เขาจะผ่านไปได้

แต่บางคน ครูบาอาจารย์บอกว่ายังไม่ต้องบวช ให้อยู่ทางโลกไปก่อน เพราะอะไร เพราะว่าถ้ามาบวชแล้วปัญหามันเยอะ คืออุปสรรคข้างหน้ามันเยอะมากไง แต่เวลาจิตของเรามันสงบแล้ว จิตมันมีหลักแล้ว มันคิดว่ามีโอกาสแล้วมันพอทําได้ พอมันทําได้ แต่ทําได้เพราะพวกนี้ยังไม่รู้จักกิเลส พวกที่ฝึกหัดใหม่หรือพวกที่คนปฏิบัติยังไม่เคยเห็นกิเลส ยังไม่รู้จักกิเลส มันยังคิดว่าตัวเองมีอํานาจ ตัวเองมีความสําคัญ

แต่ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไปแล้ว ตัวเราเองก็คือตัวเราเอง เราจะมีอํานาจหรือมีความสําคัญขนาดไหนอีกเรื่องหนึ่ง แต่กิเลสในใจของเราเป็นอีกเรื่องหนึ่ง กิเลสในใจของเรามันจะเอาชนะเรา มันจะข่มขี่เรา มันจะพยายามเอาเราไว้ในอํานาจของมัน นั้นเป็นเทคนิค เป็นวิธีการที่มันจะทําลายการปฏิบัติของเรา ที่มันจะทําลายโอกาสของเรา นั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

แล้วถ้าเราไปเจอตรงนั้นน่ะ คนที่ครูบาอาจารย์เจออย่างนั้นแล้วท่านจะรู้เลยว่าเวลาอุปสรรคไปเจออย่างนั้นมันจะต่อสู้ของมันอย่างไร มันต้องอดนอน มันต้องผ่อนอาหาร มันต้องสร้างกําลัง มันต้องพยายามเผชิญหน้ากับมัน ฉะนั้น กรณีอย่างนี้เวลาไปข้างหน้าแล้วมันถึงเป็นโสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มันจะละเอียดลึกซึ้งเข้าไปเป็นชั้นๆ เข้าไป ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติแล้วท่านเคยผ่านวิกฤติการณ์อย่างนี้มา ท่านจะรู้เลยว่าการปฏิบัติมันสมบุกสมบันแค่ไหน มันจะต้องทุ่มเทขนาดไหน ถ้าเป็นความจริงมันถึงเป็นความจริงไง

ทีนี้ย้อนกลับมาผู้ถาม ผู้ถามเขาบอกว่า เวลาเขาปฏิบัติแล้วเขาเห็นแสงประกายเป็นจุดๆ

ไอ้นี่มันขั้นพื้นฐาน มันเบสิก เวลาคนบางคนปฏิบัติแล้วมันจะว่างๆ เข้าไปเฉยๆ ถ้าจิตมันสงบ ว่างๆ เฉยๆ นี่ต้องมีสตินะ ต้องมีสติ มีคําบริกรรม มันจะว่างเข้ามา มันจะปล่อยวางเข้ามา มันจะปล่อยวางเข้ามา มันจะมีกําลังของมัน มันมีความสุขแล้ว แต่บางที บางคน เวลาจิตมันเริ่มปล่อยวาง มันจะมีความรับรู้อย่างนี้ จะเห็นดาว เห็นดาวระยิบระยับ โอ้โฮ!

คําว่า “เห็นดาวระยิบระยับ” เวลาคนโดนทําร้ายเขาโดนตีหัว มันก็ดาวระยิบระยับเหมือนกันนะ แต่ดาวระยิบระยับอย่างนั้นเขาจะสลบ เขาโดนทําร้ายร่างกาย เกิดดาวระยิบระยับไปหมดเลย เขาไม่ต้องภาวนาเขายังเกิดดาวระยิบระยับได้

แต่คนภาวนาบางทีมันเกิด มันเกิดไอ้พวกดาวระยิบระยับ เกิดจุด เกิดแสงสว่าง เกิดแพรวพราว อันนี้มันคืออะไร ถ้าจิตมันจะสงบ บางทีบางคนมันเห็นได้ มันเห็นได้ เหมือนเรากินอาหาร เรากินอาหาร บางคนรสชาติฝังใจมาก คนจีนเขากินอาหารจืดๆ คนจีนเขารักษาสุขภาพ เขาไม่กินเหมือนคนไทยเรา คนไทยนี่รสชาติจัด เขาเรียกว่ากระเพาะเหล็ก กินอะไรก็ได้ ฝรั่ง คนจีน เขากินอาหารรสชาติจืดๆ พอเขามาเจออะไรรสเผ็ดเขาจะ โอ้โฮ! มันเผ็ดมาก มันเผ็ดมาก แต่เรากินจนเคย เรากินกันจนไม่มีเผ็ด กินไม่ได้

ฉะนั้น เวลามันเหมือนกินอาหาร กินอาหารคือว่าเวลาคนเข้าไป เวลารสมันเผ็ด ลิ้นรับรสแล้วมันจะต้องหาอะไรมาเจือจานทันที ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตของคน เวลามันเริ่มปล่อยวาง มันจะเห็นเป็นจุด เป็นดวงเป็นดาวต่างๆ ถ้าเห็นก็คือเห็น

แล้วบอกว่าเขาเห็นอยู่บ่อยๆ ในปัจจุบันเขาก็เห็นอยู่ ตอนนี้ก็เห็นอยู่ค่ะ

เห็นอยู่ก็วางไว้ อาหารนะ ถ้าเราจะกิน เราก็เอาออกมากิน ถ้าเราไม่กิน เราก็เก็บไว้ นี่ก็เหมือนกัน เราไปเห็นจุดเห็นต่อม เห็นอะไรต่างๆ มันก็เรื่องจิตมันรับรู้ จิตมันเห็น เห็นก็คือเห็น แต่เวลาเห็นแล้ว เห็น อาการเห็นนั้นจริงไหม จริง จริงแล้วมันได้อะไรล่ะ

กินข้าว เขากินข้าวเป็นมื้อเป็นคราว พระฉันมื้อเดียว ถ้าครั้งที่ ๒ นี่ขาดธุดงค์ พระฉันมื้อเดียว ในเพลนะ ถ้านอกเพล ถ้าล่วงเพลไปแล้วฉันอาหารยามวิกาล เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เป็นอาบัติเลย ผิดเลย นี่ไง เขาฉันมื้อเดียว เขากินหนเดียว กินก็จบ

นี่ก็เหมือนกัน เราทําความสงบของใจ ใจก็สงบเข้ามา ไอ้ที่มันออกรับรู้ ออกเห็นแสงๆ ไอ้นี่ออกรับรู้แล้วมันได้อะไร แต่จิตมันออกรับรู้ ตอนนี้ก็เห็นอยู่...เห็นก็วาง

ถ้ามันเห็นนะ บางทีมันเห็นของมันโดยธรรมชาติ ธรรมชาติ เราจะไปฝืนว่าไม่มีไม่ได้ เราไม่ใช่ฝืนว่าไม่เห็นดาวนะ แต่เราเห็นดาวแล้วเราต้องเข้าใจว่า แล้วมันได้อะไร

อาหาร เรากินอาหาร ถ้าอาหารที่มีคุณภาพ อาหารที่เรากินเป็นมื้อเป็นคราว เรากินเพื่อดํารงชีวิต แต่ถ้าอาหารมันเป็นพิษล่ะ อาหาร ถ้ามันมีสารพิษเข้าไป เรากินเข้าไป เราก็กินสารพิษเข้าไปใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน เราต้องการความสงบของใจ เราต้องการสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิคือสมาธิที่ถูกต้อง แต่เราไม่ต้องการ มันเป็นสมาธิแล้วออกไปเห็นดวงเห็นดาวเห็นอะไร เห็นก็คือเห็น ความเห็นนั้นมี ไม่ใช่มันไม่มี แต่เห็นแล้วมันได้ประโยชน์อะไร เห็นแล้วมันเป็นอะไรขึ้นมา

แต่ถ้าเราวางแล้ว จิตเราสงบเข้ามา แล้วถ้าสงบแล้วมันพัฒนาขึ้นไป ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ อันนี้ดีกว่า ดีกว่าคือว่ากินอาหารแล้วมันเจริญเติบโต กินอาหารแล้วร่างกายแข็งแรง กินอาหารแล้วเป็นประโยชน์ อ้าว! อันนี้ดีกว่า

อ้าว! ถ้าดีกว่าแล้ว ถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญาไปแล้ว มันจะไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นสติปัฏฐาน ๔ แล้วมันพิจารณาของมันไป นี่มันคือคนป่วย คนป่วยแล้วรักษา แล้วหาย คนหายจากโรค สบายใจไหม เราเป็นโรค แล้วหมอรักษาหาย จ่ายสตางค์ด้วย ขอบคุณต่างหาก จ่ายสตางค์แล้วขอบคุณค่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าวิปัสสนาไปแล้วมันจะย้อนกลับมา ถ้าคนวิปัสสนาไปแล้วมันจะย้อนกลับมาเลย ไอ้ที่เห็นแสงวิบๆ แวบๆ อ๋อ! ไอ้นี่มันหญ้าปากคอก คนเขาโดนทําร้ายเขายังเห็นดาวระยิบระยับเลย เดินไปไหนไม่รู้ โดนเขาตีหัว อู้ฮู! ดาวพร่าเลย อันนั้นเขาเห็นดาวด้วยการลงทุนลงแรงให้เขาทําร้ายร่างกายนะ ไอ้ของเราเห็นดาวโดยที่ว่าเราทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบแล้ว ถ้าใจมันเป็นไปได้ วางไว้ไง

“หนูคิดว่าหนูตาฝาดหรือเปล่า”

ถ้าตาฝาดแล้ว มันเห็นแล้วก็ต้องจบไป นี่ทําไมมันจะเห็นอีกล่ะ

อันนี้แบบว่า มีสติ สติ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีสติอยู่กับจิต มีปัญญาอยู่กับจิต จิตนี้ปกติ แต่ถ้าเราส่งออก เราคิดไปเลย อู้ฮู! เราเห็นใช่ไหม ความเห็นนั้นจะมีคุณค่าอย่างนั้น มันจะเป็นผู้วิเศษอย่างนั้น...ไปแล้ว ส่งออกไปแล้วนะ ไปทําให้จิตใจนี้คลอนแคลน จิตใจนี้สําคัญตน จิตใจนี้สําคัญตนว่าเป็นผู้วิเศษ เป็นผู้เหนือโลก...ไร้สาระเลย

แสงเลเซอร์เดี๋ยวนี้เขามาผ่าตัดเป็นประโยชน์ด้วย ตอนนี้นะ อภิญญา ๖ ทางวิทยาศาสตร์เขาพิจารณาได้ ถ้าหูทิพย์ก็โทรศัพท์ ถ้าเหาะได้ก็เครื่องบิน อภิญญา ๖ ตอนนี้นะ วิทยาศาสตร์มันทําได้ดีกว่าเยอะ แล้วพระก็มา อู๋ย! รู้นู่นรู้นี่

เขาไปโรงพยาบาลดีกว่าเอ็งอีก มีครบ อภิญญา ๖ มีครบเลย โทรศัพท์ก็มี แสงเลเซอร์ก็มี เครื่องบินก็มี อ้าว! เขาดีกว่าเอ็งอีก

ฉะนั้น เราต้องเข้าใจว่าสิ่งนี้มันอภิญญาก็ส่วนอภิญญา มรรคก็คือมรรค มันไม่เกี่ยวกับมรรคเลย มรรคคือศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าปัญญามันเกิดขึ้น อันนี้จะเป็นประโยชน์กับเรานะ

ทีนี้พูดถึงว่าเวลาเขาบอกว่า “แบบนี้จิตเป็นสมาธิหรือเปล่าคะ แล้วที่เห็นนี้เป็นอาการของจิตหรือเปล่าคะ”

๒ ข้อนี้สําคัญ เพราะเราพูดบ่อย เราพูดบ่อยว่า เวลาหลวงปู่ดูลย์ท่านพูด ดูจิตๆ จนจิตเห็นอาการของจิต ดูจิตๆ เป็นสมาธิ จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของมันเป็นทุกข์ เวลาจิตเห็นจิต จิตเห็นจิตเป็นมรรค ผลของจิตเห็นจิตนี้เป็นนิโรธ

ทีนี้ที่ว่าเห็นอาการของจิตๆ ไอ้ที่เห็นระยิบระยับเป็นอาการของจิตหรือเปล่าคะ

ถ้าอาการของจิตนะ จิตมันสงบแล้ว คนที่รู้ที่เห็นจะไม่ถามอย่างนี้เลย เขาวัดวุฒิภาวะของคนภาวนาเป็นภาวนาไม่เป็นอยู่ตรงนี้ คนที่ภาวนาเป็นนะ แม่ครัวใหญ่ แม่ครัวใหญ่มานั่งฟังเทศน์อยู่นี่ เขาไม่ต้องให้เราสอนเขาทําครัวเลย เขาชํานาญมาก เราไปสอนแม่ครัว เรายังสอนแม่ครัวไม่ได้เลย เพราะแม่ครัวเขาชํานาญกว่าเราเยอะเลย

คนที่ปฏิบัตินะ ถ้าเขาไปรู้ไปเห็น มันก็เหมือนแม่ครัว คือแม่ครัวเขาปรุง เขาทํามรรค เขามีมรรคมีผล ถ้าเขามีมรรคมีผล เราจะไปสอนเขาไหม เขาจะฟังเราไหม คนที่เขามีมรรคมีผล คนที่เขาทําได้จริงนะ เขาจะรู้จริงของเขา

เว้นไว้แต่ไอ้พวกแม่ครัวถุงพลาสติก มันต้องถาม ไอ้นี่ทําอย่างไร อ้าว! มันซื้อทุกวันเลย อยู่ในถุงพลาสติก เช้าก็ถุง เย็นก็ถุง แต่มันทําไม่เป็น ไอ้นี่คืออะไรคะ ไอ้นี่ทําอย่างไรคะ เพราะมันทําไม่เป็น

อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาจิตเห็นอาการของจิต ถ้าพูดถึงว่า อันนี้เป็นสมาธิหรือเปล่าคะ สิ่งที่ว่าดาวพร่าดาวอะไร

เราบอกว่า มี ถ้าไม่มีสมาธิ คือถ้าจิตมันเป็นปกติก็เหมือนสามัญสํานึกเรานี่ เราปกติ เราจะไม่รู้ไม่เห็นอะไรหรอก แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วมันจะไปเห็นจุดเห็นต่อม เห็นอะไรของเขา อันนั้นมันเป็นไปได้เพราะจิตมันสงบ

แต่จิตสงบแล้วนะ เราต้องการจิตสงบ เราไม่ต้องการดวงดาว เราไม่ต้องการจุดไม่ต้องการต่อม เราไม่ต้องการแสงสว่าง เราต้องการความสงบ สัมมาสมาธิ แต่ถ้ามันเห็นจริง เห็นจริง เราก็มีสติสัมปชัญญะยับยั้งได้

แต่ถ้าเห็นแล้วมันเป็นอาการหรือเปล่าคะ

อาการของมันคือกาย เวทนา จิต ธรรม อาการของจิตคือกาย คือเวทนา คือจิต คือธรรม สติปัฏฐาน ๔ คืออาการของจิตทั้งหมดถ้าจิตสงบแล้ว ถ้าจิตสงบเป็นสัมมาสมาธิ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นี้จิตจริง สติปัฏฐาน ๔ ก็เป็นความจริง

แต่คนที่ทําสมาธิไม่ได้ คนไม่มีสมาธิ อย่างพวกเรานี่เป็นปุถุชน คนหนา อารมณ์รุนแรง อารมณ์ควบคุมไม่ได้ คนหนาคือควบคุมตัวเองไม่ได้ กิเลสมันยุอย่างไร มันแหย่อย่างไร เชื่อหมดเลย แล้วบอกว่าคนอย่างนี้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม จิตปลอมๆ อย่างนี้ จิตโดนกิเลสควบคุมอย่างนี้ แล้วมันบอกว่ามันพิจารณาสติปัฏฐาน ๔

เราถึงบอกว่า ถ้าพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ อย่างนี้เป็นสติปัฏฐาน ๔ ปลอมๆ ปลอมๆ คือจินตนาการ ปลอมๆ คือการสร้างภาพ คนสร้างภาพ เราอยากคบไหม เรามีเพื่อนคนหนึ่งเขาสร้างภาพทั้งวันเลย แล้วเราอยู่กับเขา เขาสร้างภาพทั้งวันเลย เราเลยกลายเป็นคนเลวเลย เขาเป็นคนดีอยู่คนเดียว เขาสร้างภาพว่าเขาดีๆ เราอยากคบเขาไหม เราอยู่ข้างๆ นี่น่าเบื่อมากเลย

แต่เวลาภาวนา เราสร้างภาพตลอดเลย จิตปลอมๆ สร้างสติปัฏฐาน ๔ ปลอมๆ มันน่าคบไหม ไอ้เราคบเพื่อนนะ เราเสียเพราะเราคบเพื่อนกับเรานะ แต่ผู้ที่ปฏิบัติจิตปลอมๆ เห็นสติปัฏฐาน ๔ ปลอมๆ เขาหลอกลวงตัวเองโดยกิเลสครอบงํา

แต่ถ้าเขาทําพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จิตเขาสงบได้จริง จิตจริง เพราะมันเป็นสัมมาสมาธิจริงๆ ถ้าสัมมาสมาธิจะไม่เห็นดาวเห็นเดือนเห็นอะไรทั้งสิ้น เพราะมันสงบเข้ามา การเห็นอยู่นี่เห็นนิมิต ส่งออก ขณะที่มันรับรู้อยู่ มันสงบแล้วมันรับรู้ เพราะเราสติควบคุมไม่เท่าทัน

ถ้าเรามีสติเท่าทัน ควบคุมเท่าทัน พุทโธๆ ต่อเนื่องไปๆ มันรวมตัวมา มันส่งออกไม่ได้ เพราะด้วยกําลังของสติ ด้วยกําลังของสติ ด้วยกําลังของคําภาวนา มันจะสงบตัวลง ถ้าสงบตัวลง มันจะเป็นสัมมาสมาธิ มันจะไม่รับรู้สิ่งที่มันส่งออกไป ถ้ามันไม่รับรู้สิ่งที่ส่งออกไป จิตมันจะเริ่มมีมาตรฐานมากขึ้น มันมีมาตรฐานมากขึ้น มันจะเป็นสัมมาสมาธิที่มีกําลังมากขึ้น

แล้วถ้าเรารําพึงไป เราน้อมไป บางคนนะ ที่ว่าจิตสงบแล้วเห็นดงเห็นดาว ถ้าบางคนจิตสงบแล้วมันมีอํานาจวาสนานะ มันจะเห็นกายทันทีเลย จะเห็นกาย เห็นต่างๆ เห็นแล้วขนพองสยองเกล้าเลย แต่ถ้าคนอํานาจวาสนาไม่เท่ากัน บางคนอํานาจวาสนาอ่อน จิตสงบแล้วไม่เห็นอะไรเลย จิตสงบแล้วมีสตินะ

บางคนไม่ใช่สมาธิ ว่างๆ บังคับใจให้มันว่าง พยายามทําตัวเองให้ว่าง ทําตัวเองให้ว่างคือปฏิเสธทุกอย่างหมด แล้วให้ว่างอยู่ มันว่าเป็นสมาธิ อย่างนี้ทําอะไรไม่ได้เลย เพราะมันควบคุมไม่ได้ เพราะมันไม่มีอยู่แล้วใช่ไหม เราปฏิเสธทุกอย่างให้มันว่าง แล้วมันจะมีอะไรควบคุมมันล่ะ มันก็เหมือนอากาศ ไม่มีเจ้าของ ไม่มีใครควบคุมได้ เพราะมันไม่มีสติ

แต่ถ้าเป็นสัมมาสมาธิมันมีสติ มันทําสงบเข้ามา ถ้ามันไม่เห็นกายโดยที่ไม่มีอํานาจวาสนา ให้รําพึง ให้รําพึงไปที่กาย นี่จิตจริง จิตจริงถ้ามันรําพึงไปที่กาย ที่เวทนา ที่จิต ที่ธรรมตามความเป็นจริง เห็นไหม จิตจริง สติปัฏฐาน ๔ ก็เป็นความจริง ก็เป็นมรรค เป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นสัมมากัมมันโต เป็นความถูกต้องดีงามไง

แต่ถ้ามันไม่จริง เป็นมิจฉา มิจฉาคือการสํามะเลเทเมา นึกเองทําเอง สวมรอยไปเอง นี่เป็นมิจฉา นี่ไง การภาวนามันมีอย่างนี้ไง

ฉะนั้นบอกว่า อย่างนี้เป็นสมาธิหรือเปล่า อย่างนี้เป็นจิตเห็นอาการของจิตหรือเปล่า

ถ้าคนเป็นจริง เราถึงบอกว่า แม่ครัว แม่ครัวใหญ่มา ไม่ต้องไปสอนเขาหรอก เขาหลับหูหลับตา พับๆๆ เสร็จหมดแหละ เพราะเขาผ่านมาหมดแล้ว นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นความจริงมันจะมีอารมณ์อย่างนี้

เราไม่ใช่ติฉินนินทานะ เราเปรียบเทียบ บุคลาธิษฐาน เปรียบเทียบให้เห็นไง ถ้าเป็นแม่ครัวใหญ่ ถ้าเป็นนักภาวนา ถ้ามันเห็นจริง “อันนี้จะเป็นอะไรคะ” อย่างนี้มันจะรู้เท่า มันจะเป็นจริงแล้ว แต่ถ้าอย่างนี้ปั๊บ มันยังเป็นอาการพื้นๆ คือว่ากว่าจะเข้าไปเห็นอาการของจิตมันต้องเป็นกัลยาณปุถุชนไง

จากปุถุชน ถ้าเราทําสมาธิได้ คนที่ทําสมาธิได้คล่องแคล่ว เขาเรียกกัลยาณปุถุชน คือคนบาง ไม่ใช่คนหนา ปุถุชนคือคนหนา คนหนามันทําอะไรมันต้องแบกหามเหนื่อยหน่อย แต่ถ้ากัลยาณปุถุชนควบคุมสมาธิได้ง่าย รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เวลามันเท่าทัน มันจบ มันตัดได้ด้วยสติด้วยปัญญา ทีนี้มันยกขึ้นสู่โสดาปัตติมรรคก็จะเห็นอาการ โสดาปัตติมรรคคือจิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

จิตที่สงบแล้วยกขึ้นสู่สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง นั้นคือโสดาปัตติมรรค คือจิตมันเริ่มเคลื่อนไหว มันเกิดปัญญา มันเกิดมรรคเกิดผลแล้ว ถ้ามันเคลื่อนไป มันพิจารณาไป มันปล่อยวาง ตทังคปหานชั่วครั้งชั่วคราว ถ้าทําจนชํานาญเข้า เวลาสมุจเฉทปหานขาด พับ! สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส จะขาดออกไปจากใจ นั่นเป็นพระโสดาบัน นั่นตามความเป็นจริง

นี่พูดถึงว่า อันนี้เป็นสมาธิหรือเปล่าคะ

เป็น เป็นมากเป็นน้อยอีกเรื่องหนึ่ง

แต่ถ้าเป็นจิตเห็นอาการของจิตหรือเปล่าคะ นี้เป็นอาการของจิตหรือเปล่าคะ

อันนี้มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิก็เห็นอย่างนี้ ปัญญาอบรมสมาธิก็เห็นความคิด เห็นอะไรของตัว แต่มันเป็นความคิดที่มันไปเสวย เวลารู้เท่าทัน มันปล่อย มันคายทิ้ง มันปล่อย มันไม่เสวย ไม่เสวยก็เป็นสมาธิ

ปัญญาอบรมสมาธิคือปัญญารอบรู้ความคิด รอบรู้เท่าทัน ปัญญารอบรู้ในกองสังขาร สังขารคือความคิด ความปรุง ความแต่ง

ถ้าปัญญามันรอบรู้เท่า เหมือนกับคนกัลยาณปุถุชนรู้เท่าทัน เห็นไหม ปุถุชนคนหนารู้ไม่เท่าทัน อารมณ์เป็นเรา ทุกอย่างเป็นเรา โกรธเกลียดเป็นเรา สรรพสิ่งเป็นเรา ยึดมั่นถือมั่นเป็นเรา แต่ถ้ามันมีสติปัญญาปั๊บ มันทิ้งพวกนี้หมดเลย พอทิ้งพวกนี้ปั๊บ มันไม่ใช่เรา พอไม่ใช่เรา มันขาด พอมันขาดนี่เป็นกัลยาณปุถุชน คือปัญญาอบรมสมาธิ

ปัญญาที่เรารู้เห็นความคิด เขาเรียกปัญญาอบรมสมาธิ คือปัญญาโลกียปัญญา ปัญญาทางโลกคือปัญญาจากสมอง ปัญญาจากสามัญสํานึกไง แต่ถ้ามันปล่อยวางไปแล้ว พอมันขึ้นเป็นปัญญา มันจะเป็นภาวนามยปัญญาแล้ว มันไม่ใช่ปัญญาสมองแล้ว จิตจริง มันเป็นปัญญาของจิต มันเร็วมาก มันทันกันมาก มันเป็นภาวนามยปัญญา มันถึงมีกําลังและความคมกล้าเข้าไปเชือดเฉือนสังโยชน์ เชือดเฉือนกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจได้ มันจะเป็นความจริง

นั้นพูดถึงว่า มันเป็นอาการของจิตหรือเปล่าคะ

ฉะนั้น เวลาอยู่บ้าน เขานึกพุทโธอยู่ตลอด ดีแล้ว เขาบอกว่า ที่เขาเป็นอย่างนี้ จิตส่งออกหรือเปล่าคะ

จิตส่งออกมันเหมือนไฟฟ้า ไฟฟ้า ถ้าไฟฟ้าแรงสูง ใครไปจับนะ เวลาใครไปพาดให้แบบว่าสายไฟมันเดินได้ ตายหมด ไฟฟ้านี่

นี่ก็เหมือนกัน ว่าจิตส่งออกหรือเปล่า

ธรรมชาติของมัน ธรรมชาติของความคิดส่งออกหมด ธรรมชาติของจิตก็เหมือนไฟฟ้า ไฟฟ้ามีพลังงานของมัน มันส่งออกอยู่แล้ว โดยเอ็งจะรู้หรือไม่รู้ จะพูดหรือไม่พูด ธรรมชาติมันเป็นอย่างนั้น แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นนายช่างใหญ่ รู้ถึงวิธีการจะควบคุมกระแสไฟฟ้า แล้วแยกแยะต่อเอาไฟฟ้ามาใช้ประโยชน์ มันก็เลยเป็นมรรค องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นนายช่างใหญ่ สามารถควบคุม เบี่ยงเบน หรือเอาไฟฟ้าไปใช้ประโยชน์

นี่ก็เหมือนกัน จิตส่งออกหรือเปล่าคะ

มันส่งออกอยู่แล้วโดยธรรมชาติ รู้หรือไม่รู้มันก็ส่งออกอยู่แล้ว เพราะความคิดนี่คือการส่งออก แล้วนายช่างใหญ่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงให้ทําสัมมาสมาธิไง แล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา แล้วมันถึงเป็นประโยชน์ไง

ฉะนั้นบอกว่า มันส่งออกหรือเปล่าคะ มันก็ส่งอยู่แล้วเจ้าค่ะ ฉะนั้น เขาบอกว่า จิตนี้เป็นสมาธิหรือเปล่า

เป็น ทีนี้สมาธิมันเป็นสมาธิของปุถุชน สมาธิของโสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค กําลังของสมาธิแตกต่างกันทั้งนั้น ฉะนั้น เวลาแตกต่างกัน เวลาทําไปข้างหน้า เห็นไหม การประพฤติปฏิบัติ เส้นทางเดินของมรรค เส้นทางเดินของหัวใจอีกกว้างขวาง อีกยาวไกล เราพยายามประพฤติปฏิบัติไป

ทีนี้เพียงแต่ว่าที่เขาถามมา ถามแล้ว เราก็พยายามจะตอบให้เข้าใจ แต่โดยธรรมชาติ โดยธรรมชาติของคนที่ภาวนาไม่เป็น ฟังอย่างไรก็ไม่เข้าใจ ฟังอย่างไรก็ได้ประโยชน์บ้าง ถ้าอะไรที่มันคาใจแล้วปัญหานี้มันไปเคลียร์กับปัญหาของเรา มันก็ได้ประโยชน์ตรงนั้น แต่จะให้เข้าใจทั้งหมด เป็นไปไม่ได้ แต่ก็พยายามจะตอบ ตอบให้เห็นว่า นี่เป็นสมาธิไหม เป็น แล้วสิ่งที่เห็นแสงสว่างมันเป็นอาการ ถ้าทางโลกเขาว่าเห็นนิมิตได้เป็นบางครั้งบางคราว แต่ในการปฏิบัติแล้วมันจะมีวิธีการ

ที่ว่าครูบาอาจารย์สําคัญ สําคัญตรงนี้ไง สําคัญ เวลาพูดนี่เหมือนกัน จิต เอ็งก็จิต ข้าก็จิต แต่จิตของใครไม่รู้ แล้วจิตระดับไหนก็ไม่รู้ แต่ถ้าครูบาอาจารย์นะ จิตระดับไหน เอ็งพูดมาสิ พอพูดมา เอ็งรู้แค่ไหนก็แค่นั้นน่ะ คนเรามีความรู้แค่ไหนมันก็พูดออกมาได้แค่นั้นน่ะ ถ้ารู้แค่นั้น ความรู้มันมีแค่นั้นน่ะ จิตก็อยู่ตรงนั้นน่ะ เวลาพิสูจน์กัน เวลาตรวจสอบกัน ครูบาอาจารย์ท่านตรวจสอบได้ ท่านทําได้

ทีนี้เพียงแต่เราพูดให้เห็นไง เพราะยิ่งพูดมันยิ่งงง เพราะอะไร เพราะเวลาใครฟังเทศน์เราแล้วมันจะไปเปิดในเว็บไซต์ แล้วก็จะไปเปิดที่เราตอบใครแล้วมันก็จะมาสวมเลย “อันนั้นหลวงพ่อตอบวันนั้น หลวงพ่อตอบนี่เหมือนของหนูเลยค่ะ เหมือนหมดเลยค่ะ”

เออ! เหมือนก็เหมือน ไม่เป็นไร เพื่อประโยชน์ของเอ็ง เอ็งค้นหามาเพื่อประโยชน์ของเอ็งนะ แต่เวลาอย่างนี้ เพราะเราอ่านคําถามแล้วมันถามหลายช็อต แล้วถามถึงว่าจิตสงบหรือเปล่า จิตเห็นอาการของจิตหรือเปล่า จิตส่งออกหรือเปล่า นี่เวลาถามหลายช็อต ฉะนั้น เราเลยตอบให้เห็น ยกมาพูดให้เห็นว่า วิธีการและพัฒนาการของจิตมันเป็นอย่างใด แล้วเราพยายามทําของเรา ทําด้วยตัวเรา เพื่อประโยชน์กับเรา แล้วผิดถูก เรายังมีครูบาอาจารย์อยู่นะ ครูบาอาจารย์ของเราสําคัญตรงนี้ เหมือนหมอ หมอคอยตรวจไข้พวกคนไข้ ครูบาอาจารย์ของเราคอยตรวจหัวใจของเรานักปฏิบัติ ผู้ที่ปฏิบัติหาครูหาอาจารย์คอยดูคอยแล คอยชี้นําอาการใจของเรา เพื่อให้มันพัฒนาการ ให้มันดีขึ้น ในเมื่อเรามีครูบาอาจารย์อยู่ เราพยายามปฏิบัติของเรา แล้วถ้าผิดพลาดขึ้นไป หาครูหาอาจารย์คอยชี้นําเพื่อประโยชน์กับเรา

เราเกิดมานี่ เกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนากําลังเจริญงอกงามในการประพฤติปฏิบัติ มีครูมีอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติ

ฉะนั้น ถ้าจะไปถามครูบาอาจารย์ที่เป็นจานกระเบื้อง อันนั้นก็อีกเรื่องหนึ่งนะ ถ้าไปหาครูบาอาจารย์จานกระเบื้อง จานสนิมนั่นน่ะ มันจะพูดถูกใจเราทุกเรื่อง แล้วเราก็จะจมปลักอยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้าจานกระเบื้องสนิมคลั่กเลย จานสังกะสี จานกระเบื้อง มันก็กระเบื้องแตก ถ้าจานสังกะสี มันก็สังกะสีมีแต่สนิม แล้วเวลาพูดไปก็ถูกใจทั้งนั้นน่ะ ถูกใจหมดแหละ

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรานะ พูดทีไรเจ็บชํ้านํ้าใจทุกที พูดบาดหัวใจ พูดอะไรไม่เคยได้ดั่งใจเลย พูดอะไรผิดทุกเรื่องเลย นั่นล่ะหมอมันฉีดยาไง ฉีดยาผ่าตัดมันเจ็บนะ พูดอะไรผิดทุกที พูดอะไรเจ็บๆ ชํ้าๆ ทุกทีเลย นั่นน่ะเขาให้ยา แล้วถ้าเราหาครูบาอาจารย์อย่างนั้นได้ เราจะเป็นประโยชน์กับเรานะ ฉะนั้น เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราควรทําประโยชน์กับเราเพื่อชีวิตเรา เอวัง

สัจธรรมนั้นไม่มีอกาลิโก ไม่มีกาลไม่มีเวลา
ธรรมะนั้นแจ่มแจ้งอยู่ตลอดเวลา
มันมีความเสียหายอันเดียว
ทําความเสียหายคือเราปฏิบัติเข้าไม่ถึงธรรมนั้น
เราปฏิบัติเข้าไม่ถึงธรรมนั้น เราก็บอกว่ามันไม่มี
มันไม่เป็น เป็นไปไม่ได้ เพราะเราเข้าไม่ถึงธรรมอันนั้น
แต่พอเราเข้าไปถึงธรรมอันนั้น เห็นไหม
ธรรมนั้นอกาลิโก ไม่มีกาลไม่มีเวลา
ไม่มีสิ่งใดจะมาลบล้างสิ่งนั้นได้

๕

ธรรมะไม่มีแก่

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๕ กรกฎาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “นิวรณ์”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ลูกมีโอกาสได้ปฏิบัติที่วัด ๓ วัน ได้รับความสงบร่มเย็นและกําลังใจในการสร้างความเพียรอย่างมาก ตอนแรกลูกก็ตั้งใจว่าจะฝึกปฏิบัติตามคําสอนของหลวงพ่อให้พอมีหลักเสียก่อน แล้วจึงค่อยกราบเรียนหลวงพ่อ แต่สุดท้ายก็เขียนมาเพราะความอยาก ขอความเมตตาหลวงพ่อเทศน์สอนด้วยเจ้าค่ะ

๑. หลังกลับจากวัด ลูกก็ไปปฏิบัติในแต่ละวันเช่นเคย แต่มีความรู้สึกว่าจิตนี้มันเศร้าอยู่ลึกๆ ลูกพยายามปฏิบัติไปและพิจารณาหาสาเหตุ แม้ภาวนาไม่สงบมากนักก็พอจะจับได้ว่ามันกังวลถึงอนาคตว่า ขณะนี้เราอยู่ในช่วงครึ่งปลายพระพุทธศาสนา พ่อแม่ครูอาจารย์ที่จะคอยเมตตาอบรมสั่งสอนก็ค่อยๆ ลดน้อยลงเรื่อยๆ สุดท้ายแล้วเราก็จะภาวนาจนพอได้หลักได้เกณฑ์เอาตัวรอดได้หรือเปล่า

พอรู้ตัวว่ามีอารมณ์กังวลอยู่ ลูกก็พยายามเตือนตัวเองว่ามันเป็นนิวรณ์ที่คอยดึงเราออกจากการภาวนาปัจจุบัน พอจะดีขึ้นเจ้าค่ะ แต่ก็ยังเป็นความคิดนั้นอยู่จางๆ ไม่หายไปทั้งหมด ลูกก็เลยทําได้แค่ภาวนาต่อไปโดยไม่สนใจความคิดนั้น กราบขออุบายพิจารณาด้วยเจ้าค่ะ

๒. เวลานั่งสมาธิ ลูกฝึกบริกรรมพุทโธ แต่ยังไม่เป็นสมาธินัก และยังเห็นความคิดแทรกมาระหว่างที่นึกพุทโธ ซึ่งลูกก็ยังหาทางฝึกต่อไปเจ้าค่ะ เมื่อวานลองตั้งสติชัดๆ เพื่อดักคอยจับความคิด กลับรู้สึกว่าไม่ค่อยมีความคิดโผล่ เหมือนว่าพอจะจ้องจับความคิด ความคิดก็ไม่ยอมโผล่ แต่เมื่อไหร่นึกคําบริกรรม ความคิดก็โผล่มาคิดแข่ง ลูกควรแก้ไขอย่างไรเจ้าคะ

ตอบ : นี่คําถาม ๒ ข้อ ข้อที่ ๑. เวลาประพฤติปฏิบัติ เราก็มาห่วงหาอาวรณ์ว่าต่อไปครูบาอาจารย์ท่านจะน้อยลง แล้วเราจะปฏิบัติไปได้มากน้อยขนาดไหน

คนเรา ดูสิ คนที่ไม่ศรัทธา ไม่ศรัทธานะ เขาก็อยู่ประสาโลกของเขา เวลาคนออกไปอยู่วัดอยู่วา เขาก็หาว่าคนนี้ไม่สู้สังคม คนที่ไปบวชพระ เขาว่าพวกนี้พวกจนตรอกไปบวชพระบวชเจ้า เขาเป็นคนเก่ง เขาเป็นคนขยันหมั่นเพียร เขาเป็นคนประสบความสําเร็จในชีวิต นี่เขาคิดของเขาไปไง นี่เวลาคิด คิดอย่างนั้น นี่คนที่ไม่ศรัทธา

เวลาคนมีศรัทธามีความเชื่อขึ้นมา นี่ศรัทธานะ ถ้าศรัทธาแก่กล้า โอ้โฮ! ศรัทธานี่ศิโรราบเลย เชื่อไปหมดเลย ชี้นกเป็นนก ชี้ไม้เป็นไม้ ไอ้นั่นก็ศรัทธาไม่มีเหตุมีผล ไอ้คนเราไม่ศรัทธาก็ไม่ศรัทธาเลย เห็นคนไปวัดไปวา เห็นคนไปสละทาน มันก็คิดแปลกเนาะ เอ๊! ทําไมเขาทํากันอย่างนั้น นี่ถ้าคนไม่ศรัทธา ไอ้คนศรัทธาหรือ มันก็ศรัทธาจนไม่มีปัญญา ศรัทธาจนให้คนชักนําไปทางขึ้นเหนือล่องใต้ไปไม่มีเหตุมีผลเลย

แต่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เราประพฤติปฏิบัติ เรามีศรัทธา เราต้องมีปัญญาด้วย เรามีศรัทธานะ ศรัทธาตรงไหน ศรัทธาเพราะว่า สิ่งที่ศรัทธามันเป็นทรัพย์ เป็นอริยทรัพย์ ศรัทธาคือเจตนา คือความคิดตั้งต้นของเรานี่ ถ้ามันมีเหตุมีผลนะ มันจะเป็นประโยชน์กับเรามากเลย แต่ถ้าความคิดของเรามันเฉไฉ มันไม่มีเหตุมีผล ความคิดของเราชักนําให้เราเสียหายไปทั้งนั้นเลย นี่ความคิดเราทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น ถ้าเรามีศรัทธา เรามีปัญญาไตร่ตรองของเรา ถ้ามีปัญญาไตร่ตรองของเรา เราจะมาประพฤติปฏิบัติ

เห็นไหม เวลาเราไม่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็ไม่ห่วงหาอะไรเลย โลกเป็นอย่างไรมันก็เป็นเรื่องของโลกใช่ไหม เราก็เป็นเรื่องของเรา แต่พอเราอยากจะมาประพฤติปฏิบัติ เรามาลองฝึกหัดปฏิบัติ พอมาปฏิบัติ เป็นกังวลแล้ว เพราะอะไร เพราะเราเชื่อ เราเชื่อเราศรัทธา แล้วเรามีปัญญาด้วย เรามีปัญญานะ ว่าการประพฤติปฏิบัติมันสิ้นสุดแห่งทุกข์ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านรื้อค้นของท่าน ท่านสิ้นกิเลสของท่านไป

ฉะนั้น หลวงปู่มั่นเวลาท่านฝึกหัดลูกศิษย์ “พระภิกษุ หมู่คณะให้ปฏิบัติมานะ แก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ” ท่านห่วง ท่านโหยหา ท่านอาลัยอาวรณ์ ท่านอยากจะให้จิตนี้ได้สัมผัสความจริง เวลาท่านจะแก้จิตๆ ไง ฉะนั้น ถ้าจะแก้จิต สิ่งที่ว่าแก้จิต เวลาท่านล่วงไปแล้ว เวลาหลวงตาไปอยู่กับท่าน เวลาจิตมันดื้อ เวลาจิตมันดื้อนะ เวลาทําสมาธิไม่ได้ ทําสมาธิลงก็ลงไม่ได้ เวลาใช้ปัญญาไปแล้ว ปัญญากิเลสมันก็สอดแทรกไป มันดื้อรั้นตลอด แล้วเวลาไปหาครูบาอาจารย์องค์ใด เวลาเขาสอนน่ะ หลวงตาท่านพูดเอง “ความรู้แค่นี้หรือจะมาสอนเรา”

เพราะความรู้ของเราใช่ไหม เราประพฤติปฏิบัติใช่ไหม กว่าจะเป็นสมาธิ พอฝึกหัดใช้ปัญญาได้ แล้วคนที่มันสอนเรานี่มันสัญญาทั้งนั้นน่ะ มันเป็นทฤษฎี มันหมุนอยู่นั่นน่ะ มันไปไหนไม่รอดหรอก “คนอย่างนี้หรือจะมาสอนเรา” แต่พูดในใจนะ ถ้าพูดออกไปไม่ได้เพราะอะไร เพราะว่าเขาเป็นปัญญาชน เขามีปัญญามาก เขานักค้นคว้า เขาเก่ง แต่ความเก่งของเขาเก่งโดยทิฏฐิมานะ เก่งโดยที่เขาไม่รู้ตัวเขาเองเลย

แต่เวลาหลวงตาท่านเรียนจบมหามา เวลาท่านไปฝึกหัดกับหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดมีเหตุมีผล ท่านพูดดักความคิดเราได้ ท่านพูดพยายามปิดล้อมไม่ให้ความคิดเราออกได้ ท่านมีเหตุมีผลว่าไอ้สิ่งที่มันฉุดให้เราคิดไป มันเป็นความสุดความสามารถ มันเป็นเหมือนกับสุดวิสัยของเรา เหมือนช้างสารที่ตกมัน ดูสิ มันฟาดงวงฟาดงาอยู่ในใจของเรา เราไม่รู้ตัวเลย แต่พอหลวงปู่มั่นท่านคอยชี้แนะคอยบอกขึ้นมา เราก็ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันตามความเป็นจริง

เวลาในตํารา ตําราก็บอกวิธีการทั้งนั้นน่ะ แต่เราไม่เคยเห็นร่องเห็นรอยของจิตเลย เราไม่เคยเห็นร่องเห็นรอยของสติเลย เราไม่เคยเห็นร่องเห็นรอยของสมาธิเลย เราไม่เคยเห็นร่องเห็นรอยของปัญญาที่มันเกิดขึ้นจากจิตเลย เราไม่เคยเห็นเลย แต่เรามีปัญญามาก เพราะเรามีสัญญา เรามีสัญญา มีความเชื่อ เราไปค้นคว้านะ อู๋ย! เก่งมาก

“มีความรู้แค่นี้หรือจะมาสอนเรา ความรู้อย่างนี้หรือจะมาสอนเรา” นี่หลวงตาเวลาท่านไปฝึกหัด แล้วมีครูบาอาจารย์มาแนะมานํา ท่านคิดในใจเลย “อ๋อ! มีความรู้อย่างนี้หรือจะมาสอนเรา”

แต่เวลาอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านศึกษาค้นคว้ามาโดยภาคปฏิบัติของท่าน ท่านเห็นร่องเห็นรอย เห็นสติ เห็นกิเลส เห็นตัณหาความทะยานอยาก เห็นความพลิกแพลงของมัน ท่านถึงบอก “จิตนี้แก้ยากนัก จิตนี้แก้ยากนัก”

คนที่เคยเห็นจิตของตัวเอง คนที่เคยพัฒนาของตัวเองขึ้นมา มันจะรู้เลยว่างานนี้สาหัสสากรรจ์ งานนี้ทุกข์ยากนัก งานนี้ต้องมีการกระทําเต็มที่นัก แล้วท่านทําของท่านมา เห็นไหม เพราะท่านเคยทําของท่านมา ท่านถึงมีสติปัญญาของท่าน ท่านถึงบอกเราได้เลย บอกดักหน้าความคิดได้เลย บอกดักหน้าจิตได้เลย บอกดักหน้ากิเลสได้เลย แล้วท่านบอกเวลาหลวงตาท่านปฏิบัติไป โอ๊ะ! โอ๊ะ! มันเป็นอย่างนั้นน่ะ พอมันเป็นอย่างนั้นขึ้นมา มันเป็นความจริงอย่างนั้น

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะนิพพานไป หลวงตาท่านถึงไปนั่งที่ปลายศพ ปลายเท้าหลวงปู่มั่น จิตดวงนี้มันดื้อ มันไม่ยอมฟังใคร มันยอมฟังอยู่องค์เดียวคือหลวงปู่มั่น แล้วหลวงปู่มั่นก็มานิพพานต่อหน้า ทั้งๆ ที่จิตนี้มันก็ยังไม่สิ้น นั่งร้องไห้อยู่ที่ปลายเท้าหลวงปู่มั่นตลอด นี่เวลาเคารพบูชา เคารพบูชาอย่างนั้น เพราะว่าท่านทําให้ ท่านสั่งสอนมา มันมีเหตุมีผล นี่เวลาคนเคารพบูชากัน เห็นไหม เคารพบูชาอย่างนั้น

ฉะนั้น เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านปฏิบัติขึ้นมาตามธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านสิ้นสุดแห่งทุกข์ไปแล้ว ท่านเห็นเล่ห์เหลี่ยมของกิเลส ท่านถึงสอนพวกเรา ทีนี้สอนพวกเรา ครูบาอาจารย์ที่ไปอยู่กับท่าน สิ่งนั้นท่านถึงโหยหา ถึงปรารถนาให้หลวงปู่มั่นสอน หลวงปู่มั่นท่านก็ตายไปแล้ว ฉะนั้น เวลาเราอยากประพฤติปฏิบัติ เรามาปฏิบัติ เราก็อยากจะหาคนสอนเราๆ

แต่เราไปอยู่กับครูบาอาจารย์องค์ไหนก็แล้วแต่ ครูบาอาจารย์ที่ท่านรู้จริง ท่านก็ดักหน้าดักหลังความคิดเรา อึดอัดไปหมด อาจารย์ลําเอียง คอยจับผิด อะไรก็จะว่าๆ อย่างเดียวเลยล่ะ

ก็มึงอยากจะรู้จักกิเลสมึงไง ก็เอ็งอยากจะปฏิบัติไง ก็เอ็งอยากจะทํา เพราะอะไร เพราะเอ็งไม่รู้จักกิเลสเลย เอ็งประพฤติปฏิบัติจะให้คนยกย่องบูชาใช่ไหม เอ็งมาประพฤติปฏิบัติ เอ็งจะให้คนยอมรับนับถือเอ็งหรือ ยอมรับนับถือมันก็เรื่องกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งนั้นน่ะ

นี่พูดถึงสังคมโลกที่เขาคิดไง เวลาเขาไม่ศรัทธา เขาก็ไม่ศรัทธาเลย เขาเห็นว่า เอ๊ะ! คนเราต้องทํามาหากิน ต้องมีความเพียร มีความบากบั่น มันถึงจะเจริญรุ่งเรือง อะไร ไปถือพรหมจรรย์ ไปเป็นนักบวช ไปถืออย่างนั้นมันจะเจริญได้อย่างไร

อ้าว! มันเจริญโดยธรรมาภิบาล เจริญโดยธรรมนะ คนที่มีธรรมนะ เวลามันมีสิ่งใดเป็นประโยชน์นะ ทรัพย์สมบัตินั้นเป็นประโยชน์หมด คนที่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันหาทรัพย์สมบัตินั้นมา ไม่เป็นประโยชน์กับตัวเองด้วย แล้วไม่เป็นประโยชน์กับใครทั้งสิ้นเลย เอาไปสะสมไว้ ไม่ได้เกิดมูลค่าใดๆ เลย

แต่คนที่มีคุณธรรมในหัวใจเขาหาของเขามานะ เขาใช้ประโยชน์ของเขานะ เขายังสร้างคุณงามความดี เขาสร้างอํานาจวาสนาบารมี เขาต้องสร้างให้หัวใจของเขามีอํานาจวาสนาบารมีต่อไปด้วย

เวลาคนที่ไม่มีศรัทธาก็คิดไปอย่างนั้น เวลาคนมีศรัทธา ศรัทธาก็ศรัทธาให้เขาจูงจมูกไปเลย ใครพูดอย่างไรก็เชื่อ ใครพูดอย่างไรก็เชื่อ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกาลามสูตรไง ไม่ให้เชื่อแม้แต่อาจารย์ของเรา ไม่ให้เชื่อทั้งสิ้น ให้ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้าเป็นจริงขึ้นมาจะเป็นจริงขึ้นมา

แล้วเวลาเป็นจริงขึ้นมาด้วยกิเลสก็คิดอย่างนี้ เขาบอกว่า เขามาปฏิบัติแล้ว พอจิตใจมันมีความคิดขึ้นมา มันกึ่งพุทธกาลแล้ว ครูบาอาจารย์ท่านก็ร่วงโรยไปหมดเลย แล้วใครจะสั่งสอนเราล่ะ

เวลาพูดกันโดยสัจจะนะ ธรรมไม่เคยเสื่อม ใครจะทําความดีก็ดีของเขา แต่ยังไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ เขาก็ยังไม่ได้คุณธรรมจริง ใครจะทําความชั่ว เขาก็ได้แต่ความชั่วของเขา ได้แต่บาปอกุศลของเขา ธรรมะนั้นก็ไม่เสื่อม

เวลาเป็นสัจธรรมจริงๆ สัจธรรมนั้นไม่มีอกาลิโก ไม่มีกาลไม่มีเวลา ธรรมะนั้นแจ่มแจ้งอยู่ตลอดเวลา มันมีความเสียหายอันเดียว ทําความเสียหายคือเราปฏิบัติเข้าไม่ถึงธรรมนั้น เราปฏิบัติเข้าไม่ถึงธรรมนั้น เราก็บอกว่ามันไม่มี มันไม่เป็น เป็นไปไม่ได้ เพราะเราเข้าไม่ถึงธรรมอันนั้น

แต่พอเราเข้าไปถึงธรรมอันนั้น เห็นไหม ธรรมนั้นอกาลิโก ไม่มีกาลไม่มีเวลา ไม่มีสิ่งใดจะมาลบล้างสิ่งนั้นได้ แต่ความคิดของเรา ธรรมะมันจะแก่มันจะเฒ่า มันจะไม่ใช่โอกาสของเรา ไม่ใช่เวลาของเรา

กึ่งพุทธกาลไปแล้วจะเจริญอีกหนหนึ่ง พอหมดจากพระพุทธศาสนาเราไป สมณโคดม พระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้เอาข้างหน้า อนาคตวงศ์อีก ๕ องค์ไปข้างหน้า เพราะอะไร เพราะธรรมะมันเป็นสัจธรรม มันเป็นความจริง

แล้วถ้าเป็นศรัทธาความเชื่อที่จูงจมูก ว่าธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิมอยู่แล้ว เราเดินไปชนกับมัน ไม่ต้องทําอะไรเลย อยู่เฉยๆ นี่เป็นธรรมะ มันเป็นไปไม่ได้เหมือนกัน มันเป็นไปไม่ได้ แต่เวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา เราก็มาโหยหาว่าอาจารย์ร่วงโรยไปแล้ว

มันมี เวลาคนเจ็บคนป่วย เวลาเขาไปหาหมอ หมอทางแผนไทย ไปเจอหมอดีๆ โอ้โฮ! หมอสุดยอดเลย มันก็มีความหวังว่าจะหาย แล้วเขาดูหมอนะ เห็นหมอแก่ชราภาพ “โอ้! ไม่ใช่หมอจะตายก่อนโรคเราหายเนาะ” มันคิดไปนู่นน่ะ มันวิตกกังวลไปหมดเลย โอ๋ย! หมอรักษายังไม่ทันหาย หมอจะตายไปก่อน

นี่ก็เหมือนกัน หมอเขาเป็นหมอ เขาไปรักษาตัวเขาได้ หมอเขามียาของเขา เขารักษาตัวเขามา ไอ้เรา ความคิดของเรามันวิตกกังวลไปหมด พอไปเห็นหมอชราภาพ โอ๋ย! กลัวหมอเขาตายไปก่อน โรคเราจะไม่หาย

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันคิด เห็นไหม กึ่งปลายพระพุทธศาสนา ครูบาอาจารย์ท่านก็ร่วงโรยไป น้อยไปเรื่อยๆ สุดท้ายแล้วเราจะปฏิบัติได้หลักได้เกณฑ์หรือไม่ เราปฏิบัติได้เกณฑ์หรือไม่ อกาลิโก ไม่มีกาลไม่มีเวลา ธรรมะไม่มีแก่มีเฒ่า ธรรมไม่มีแก่ ไม่มีแก่ ไม่มีเวลา เราทําของเรา

ฉะนั้น ไอ้ความวิตกกังวลอย่างนี้มันก็เป็นกิเลสอันหนึ่ง ถ้าพอเป็นกิเลสอันหนึ่ง เขาก็บอกว่าใช้ปัญญาของเขาไปแล้ว เขาก็ใช้ปัญญาของเขาว่านี่เป็นนิวรณธรรม ถ้าเป็นนิวรณธรรม เขาจะไล่ของเขา ถ้าไล่ของเขาแล้วมันก็วางได้ แต่มันก็วางไม่จบ มันก็มีความคิดจางๆ อยู่ในใจ

“กราบขออุบายอาจารย์ด้วยเจ้าค่ะ”

กราบขออุบาย มันก็วางไว้หมด เพราะกิเลส กิเลส ดูสิ เราเก็บสิ่งที่เป็นเชื้อไฟไว้ อย่างเช่นดินระเบิด เช่นต่างๆ พวกนี้มันเป็นวัตถุไวไฟ เราเก็บของเราไว้ ถ้าใครมาจุดไฟ ระเบิดทันที ถ้าดินปะสิว พวกปะทัด เราเก็บไว้ ถ้าเกิดความร้อน มันระเบิดทันที เราเกิดมาเป็นปุถุชน เรามีกิเลสไหม มี เรามีกิเลสฝังอยู่ในใจทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้นที่บอกว่า มันมีจางๆ มันมีความคิดในใจ

ก็เราไม่ใช่พระอรหันต์ พระอรหันต์ถึงสะอาดบริสุทธิ์ พระอรหันต์ถึงไม่มีความวิตกกังวลใดๆ ทั้งสิ้น เพราะว่าสิ่งนั้นมันเป็นสมมุติทั้งหมด เพราะการวิตกกังวลต่างๆ มันเกิดขึ้น เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป คือมันเกิดเป็นครั้งเป็นคราว แล้วเกิดดับๆ

คําว่า “เกิดดับ” มันเกิดดับตลอดเวลา แต่จิตมันคงที่ตลอด แต่จิตคงที่ จิตคงที่ด้วยอวิชชา จิตคงที่ด้วยภวาสวะ จิตคงที่ด้วยภพ แต่เวลาพระอรหันต์มันทําลายภพ ทําลายอวิชชา ทําลายทุกอย่างเลย พอทําลายทุกอย่าง มันจะว่าคงที่ก็ไม่ใช่ จะว่าไม่คงที่ มันก็มี อ้าว! มันถึงไม่มีความกังวลไง มันไม่มีอะไรจางๆ จางๆ

เขาบอกว่า มันมีสิ่งใดจางๆ ให้ครูบาอาจารย์แนะนําด้วย

แนะนําคือของมันมีอยู่ ทําอย่างไร มันมีเชื้อมีไขอยู่ คนมีกิเลส คนมีอวิชชาอยู่ในใจ มันก็มีความวิตกกังวลในใจแน่นอน เพียงแต่ว่าเราจะมีสติปัญญารู้เท่ามันไหม ถ้ามีสติปัญญารู้เท่าแล้ว เราวาง แล้วเราก็ขวนขวายการปฏิบัติไป แล้วไม่ต้องปฏิบัติไปแบบว่า โอ๋ย! ครูบาอาจารย์ก็น้อยลง

ครูบาอาจารย์น้อยลงก็เป็นสมบัติของท่าน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “อานนท์ เราเอาธรรมะของเราไปองค์เดียวนะ” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอานนท์ร้องไห้ครํ่าครวญอยู่ตลอดเวลาว่าไม่มีคนสั่งคนสอน

“อานนท์ เราบอกเธอแล้วไม่ใช่หรือ ธรรมวินัยเราตรัสไว้ดีแล้วจะเป็นศาสดาของเธอ เวลาเราตายไป เราก็ตายไปเฉพาะคุณธรรมของเราเท่านั้นน่ะ”

สิ่งที่ธรรมวินัยที่วางไว้ นี่อํานาจวาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้จะเป็นศาสดาของเรา นี่เต็มตู้เลย เต็มตู้เลย พระไตรปิฎก ศึกษาค้นคว้า ถ้ามันเป็นความสงสัย

ถ้าไม่มีความสงสัย เราจะปฏิบัติเอาจริงเอาจังขึ้นมา เราจะเอาสติตัวจริงๆ สติในหัวใจของเรา ถ้ามีสมาธิ จิตนี้สงบแล้วมีความร่มเย็น ถ้ามีปัญญา ปัญญาเกิดจากจิตของเราเป็นภาวนามยปัญญา

ปัญญาที่ชําระล้างกิเลสไม่ใช่สัญญา สัญญาคือขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ คือความจํา ขันธ์ ๕ คือเปลือกส้ม ไม่ใช่ส้ม เปลือกส้มขม แต่มันรักษาเนื้อส้มนั้นไว้ ความคิดมันรักษาหัวใจนี้ไว้ หัวใจ จะรู้ว่ามีหัวใจก็ต้องมีความคิด ถ้ามีความคิด เอ๊! เราตายหรือเราอยู่ เวลาไม่มีความคิดนะ มันบอก เฮ้ย! นี่กูตายแล้วหรือกูยังอยู่

ก็มึงยังอยู่นี่ มึงจะตายไปไหนล่ะ แต่ไม่มีความคิด เห็นไหม มันก็นึกว่าไม่มีจิตไง

จิตมี จิตเป็นจิต ความคิดเป็นความคิด ถ้าเรามีสติปัญญา เรารักษาของเราไป เราดูแลของเราไปอย่างนี้

สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติ อกาลิโก ไม่มีกาลไม่มีเวลา แต่เรื่องผลของวัฏฏะ เรื่องการเวียนว่ายตายเกิด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นมนุษย์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมานะ ในบรรดาสัตว์สองเท้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ปรินิพพานไปแล้ว ผลของวัฏฏะ ผลของการเวียนว่ายตายเกิดของธาตุขันธ์มันมีของมันอยู่โดยดั้งเดิม มันจะมีของมันเป็นอยู่อย่างนี้

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเราตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้าหัวใจเราเป็นธรรมขึ้นมาแล้ว มันพ้นจากวัฏฏะ พ้นจากการเวียนว่ายตายเกิด มันเป็นความจริงของมัน เป็นความจริงในหัวใจ ประจักษ์เป็นจริงในใจตลอด ประจักษ์ความจริงในใจแล้วไม่เวียนว่ายตายเกิด แล้วมันไปอยู่ไหน รู้โดยสมบูรณ์ รู้โดยสมบูรณ์ในใจดวงนั้น สติปัญญาสมบูรณ์ สมบูรณ์อย่างนั้น ถ้าสมบูรณ์อย่างนั้น เราปฏิบัติเพื่อเหตุนั้นไง

ฉะนั้น มันถึงไม่วิตกกังวลว่าครูบาอาจารย์ท่านจะล่วงไป มันเป็นผลของวัฏฏะ เราไม่สามารถเหนี่ยวดวงอาทิตย์ไว้ได้ ดวงอาทิตย์ต้องหมุน โลกหมุนรอบดวงอาทิตย์ไปโดยธรรมชาติ เราเหนี่ยวรั้งสิ่งใดไว้ไม่ได้ ผลของวัฏฏะ เราเหนี่ยวรั้งไว้ไม่ได้ แต่เรามีสติมีปัญญาเหนี่ยวรั้งความคิดเราได้ เราควบคุมสติปัญญาของเราเป็นภาวนามยปัญญา เป็นมรรคเข้าไปชําระล้างกิเลสในใจเราได้ เราทําความสะอาดในใจเราได้ มันทําที่นี่ไง

ฉะนั้น สิ่งใดที่มันจะเป็นจางๆ ในใจ...วางไว้ วางไว้ นั้นผลของวัฏฏะ อกาลิโก ไม่มีกาลไม่มีเวลา ธรรมะไม่มีแก่ไม่มีเฒ่า มีแต่ชีวิตเราจะแก่จะเฒ่า ธรรมะไม่มีแก่ไม่มีเฒ่า ถ้าเข้าไปถึงสัจธรรมอันนั้นมันจะเป็นความจริง

“๒. เวลานั่งสมาธิแล้วลูกฝึกหัดพุทโธไปแล้ว ทําสมาธิยังไม่ได้มากนัก ก็มีความคิดแทรกเข้ามา ลูกฝึกหัดโดยสติชัดๆ มันก็ดีขึ้น”

แล้วถ้ามันกวนขึ้นมา เขาก็บอกว่าเขามาจ้องดูความคิด ความคิดมันก็ไม่เกิด เวลาพุทโธแล้วมันก็แทรกเข้ามา เวลาจะไปตามความคิด ความคิดมันก็ไม่เกิด

เห็นไหม มันไม่เป็นปัจจุบัน ถ้าเป็นปัจจุบัน พุทโธก็พุทโธอยู่กับปัจจุบัน ไอ้ที่แทรกขึ้นมาคืออดีตอนาคตมาคอยแทรก เวลาจะไปจับความคิด ความคิดมันก็ไม่เกิด เราจะจับความคิด แต่เราไม่จับ เวลาพุทโธมันก็คอยสอดคอยแทรก แล้วเราจะทําอย่างไร เห็นไหม เราจะทําอย่างไรล่ะ

เวลาจับปลาสองมือ เวลาบอกกําหนดพุทโธ เวลาพุทโธนี่พุทธานุสติ ก็ทําไม่ได้ คนไม่เคยทํา ทําไม่ได้ พอทําไม่ได้ขึ้นมาก็ให้กําหนดลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ นั่นเป็นอานาปานสติ เวลากําหนดพุทโธนี่พุทธานุสติ

อ้าว! แล้วกิเลสมันหนา มันคอยคิดมาก คนคิดมาก คนต่างๆ เอาไว้ไม่อยู่

เอาไว้ไม่อยู่ มันก็อยู่ที่ว่ามันต้องมีหนักมีเบาไง เวลาเราเอาจริงเอาจังขึ้นมา เราก็พุทโธให้ชัดๆ เอาให้เป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เหมือนจะทานข้าว ทานข้าวก็นั่งลงแล้วทานให้จบ แล้วจะลุกขึ้นไปทํางานอื่นก็ไปทํางานอื่น เวลาไปทํางานอื่นก็ห่วง ยังไม่ได้กิน เวลาจะกินแล้วก็อยากจะทํา เลยเอางานมานั่งอยู่บนโต๊ะ ทั้งกินทั้งทํา แล้วก็เลยเกลื่อนไปบนโต๊ะนั่นน่ะ ไม่ได้อะไรสักอย่าง นี่ก็เหมือนกัน เราจะพุทโธ เราก็พุทโธชัดๆ ถ้ามันจะเอาความคิดก็เอาความคิดชัดๆ

แล้วถ้าบอกว่า เวลาพุทโธมันก็จะคิดแทรก เวลาเรามาตั้งใจจับความคิด ความคิดก็ไม่โผล่มาเลย

อ้าว! ก็นี่ไง ข้อเท็จจริงมันเป็นแบบนี้แหละ ก็นี่ไง ก็กิเลสไง นี่งานของมันน่ะ แล้วกิเลสมันก็ทํางานอย่างนี้ หน้าที่ของกิเลสคือมันทําลายความเพียรของเรา เวลาเราปฏิบัติบูชา เราปฏิบัติ เรากําหนดปฏิบัติ เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แม้แต่จิตสงบหรือไม่สงบ เราก็ได้บําเพ็ญเพียร ความบําเพ็ญเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มนุษย์จะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ ถ้ามันเพียรชอบ ความเพียรชอบธรรม ถ้าความเพียรชอบธรรม พุทโธๆ มันต้องอยู่ของมันแน่นอน แต่เวลาความเพียรมันไม่ชอบ มิจฉาทิฏฐิ

สัมมาทิฏฐิคือมันถูกต้องดีงาม มิจฉาทิฏฐิ เรามีสัมมาทิฏฐิ เรามีความตั้งใจ เราปฏิบัติ มันจะเป็นมิจฉาไปไหน มันเป็นมิจฉาตอนกิเลสมันแทรกเข้ามานี่ไง ตอนกิเลสมันแทรกเข้ามา เห็นไหม ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอกเลย เวลาท่านทําสมาธิของท่าน เวลาท่านพิจารณาของท่าน ท่านปล่อยวางของท่าน นิ่งมากเลย แล้วท่านก็ติดอยู่ตรงนั้นน่ะ

เวลาหลวงปู่มั่นบอกว่า “จิตเป็นอย่างไรมหา”

“โอ๋ย! ดีมาก ดีมาก”

“มันจะดีตายอะไร ยังไม่รู้เลยว่าความสุขแค่นั้นมันความสุขมันเหมือนเศษเนื้อติดฟัน”

คําว่า “สุข” เห็นไหม มันสมาธิมันว่าง มันดีหมด มันดีหมด นี่มันดีของเราไง มันดีของเด็กไง หลวงปู่มั่นบอกว่าความสุขอย่างนั้นเป็นแค่ความสุขแบบเศษเนื้อติดฟัน คําว่า “เศษเนื้อติดฟัน” ถ้ามันกินเต็มคํา มันอร่อยกว่านี้

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านบอกว่า “อ้าว! ถ้ามันไม่เป็นสัมมาทิฏฐิ แล้วสัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นคืออะไร”

นั่น เห็นไหม เวลามันเถียง

นี่ก็เหมือนกัน กําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลามันแทรกขึ้นมา งานของมันน่ะ แล้วบอกว่ามันเป็นสัมมาทิฏฐิหรือเป็นมิจฉาทิฏฐิ ก็บอกว่าเราตั้งใจจริง เราทําดี มันเป็นสัมมาทิฏฐิ

สัมมาทิฏฐิ ก็เราคิดไง เราคิดว่าเป็นสัมมาทิฏฐิ เราคิดว่าถูกต้องดีงามไปหมด แต่เวลากิเลสมันสอดแทรกเข้ามาไง เวลากิเลสมันสอดแทรกเข้ามาไง เพราะอะไร เพราะหลวงตาท่านพูดกับหลวงปู่มั่นไง “ถ้ามันไม่เป็นความดีความงาม แล้วสัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล่ะ”

หลวงปู่มั่นท่านสวนเลย “สัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันไม่มีสมุทัยเจือปนเข้ามา สัมมาสมาธิของท่านมันมีสมุทัย สมุทัย สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก ถ้ามันมีสมุทัยปนเข้ามา มันจะเป็นสัมมาได้อย่างไร”

หงายท้องเลย อ้าว! ก็เราทําเอง เราคิดเองใช่ไหม เราก็ว่าถูกต้องดีงามไปหมดแหละ อ้าว! ก็เราเป็นคนให้คะแนนตัวเอง ใครมันจะให้คะแนนตัวเองเป็นลบ เวลาคะแนน โอ๋ย! มันขีดเอาๆๆ เลยล่ะ แต่เวลาความจริงขึ้นมา มันไม่ใช่ให้คะแนนหรือไม่ให้คะแนน มันเป็นตามข้อเท็จจริง ถ้าข้อเท็จจริงนั้นมันไม่ใช่ มันไม่ใช่ เราก็ต้องแสวงหา ต้องมีการกระทํา ไม่ใช่ว่าเราทําแล้วมันจะดีงามไปหมดไง เราทํานี่เราตั้งใจ คน ใครบ้างไม่อยากเป็นคนดี ใครบ้างไม่ทําความดี ทําดีทั้งนั้นน่ะ แล้วมันประสบความสําเร็จกี่คน ทําแล้วมันสําเร็จได้กี่คน

นี่ก็เหมือนกัน ตั้งใจทั้งนั้นน่ะ อู้ฮู! ทําดี ทําดีทั้งนั้นน่ะ จะไปพุทโธ แล้วความคิดมันก็แทรกเข้ามา เวลาจะไปจับความคิด ความคิดมันก็ไม่โผล่

เออ! นี่แหละคือการทํางานของมัน กิเลสมันทํางานอย่างนี้ ถ้ากิเลสมันทํางานอย่างนี้แล้ว ถ้าเราจะสู้กับมัน เห็นไหม นักกีฬา ถ้าวุฒิภาวะอ่อนด้อยกว่า ไปลงแข่งก็แพ้ทุกที ถ้าสติปัญญาเรายังซื่อบื้อ ซื่อบื้อคือเถรตรง ซื่อบื้อคือเถรตรงไง คนเถรตรง ไม่มีอุบายวิธีการเอาตัวรอด เราเถรตรงไปหมด

เวลาสี่แยกไฟแดง ไฟเหลืองไฟแดงมันยิงกันตรงนั้นน่ะ อ้าว! มึงเขียว กูแดง มึงแดง กูเขียว ไอ้ไฟก็ยังเปิด ยังเขียวยังแดงอยู่นะ ไฟมันก็ธรรมชาติของมัน ไฟใช่ไหม ถึงเวลามันก็เขียวก็แดง ไอ้คนทิฏฐิมานะมันไปเถียงกันเรื่องเขียวเรื่องแดง มันจะยิงกันตายอยู่นั่นน่ะ จะไปยิงกันตายอยู่ตรงสี่แยกไฟแดงนั่นน่ะ ไอ้ไฟแดงไม่รู้เรื่องนะ ไอ้ไฟแดงยังกระพริบอยู่ ปิ๊บปั๊บๆ ไอ้คนสองคนมันจะยิงกันเพราะไฟแดง

นี่ก็เหมือนกัน มันจะโผล่ ความคิดจะโผล่มาหรือเราจะพุทโธ นั่นน่ะไฟเขียวไฟแดง เพราะอะไร เพราะพุทโธ พุทธานุสติ ไอ้ความคิดโผล่มาก็ปัญญาอบรมสมาธิ ไอ้ไฟเขียวไฟแดงมันเป็นวิธีการ แต่ไอ้คนขับรถมันจะไปจอดสี่แยกแล้วขวางไว้เลย ไฟแดงของกู ไฟแดงของกู มันก็เละน่ะสิ

ถ้าเถรตรง มันปฏิบัติไปแล้วเราเถรตรง กิเลสมันหลอกได้ทุกเรื่อง กิเลสมันหลอกได้ทุกหน้า กิเลสมันหลอกได้ทุกๆ อย่าง จะทําอะไร กิเลสมันสอดแทรกเข้ามาตลอด เห็นไหม เราตั้งใจทําดีนะ เราตั้งใจทํา ดีหมด ตั้งใจวางแผน โอ้โฮ! ทุกอย่างไว้พร้อมหมดเลย แต่ไปทําแล้วกิเลสมันสอดแทรก แล้วเราก็ว่าเราทําถูกต้องทําดีงามแล้วล่ะ แล้วก็น้อยใจ ทําดีแล้วไม่ได้ดี ตั้งใจทําดีเต็มที่เลย แต่มันไม่ได้ดี

แต่ถ้าเราทํานะ เราทําดีทิ้งเหว ปฏิบัติด้วยความจริงจัง ด้วยสติ ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญา ได้ก็สาธุ ไม่ได้ก็ไม่เป็นไร ไม่ได้ เราก็ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราพยายามทําความเพียรของเรา เราดูแลจิตใจของเรา ถ้ามันสมดุล มันต้องได้ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้ามันมีเหตุมีผลของมันพอ มันจะไปไหนรอด นี้เหตุของเราไม่พอ แต่เป็นความอ่อนด้อยไง

แต่คนเราถ้ามีความเข้มแข็ง เขาทําของเขาได้นะ เหตุผลมันเพียงพอ มันต้องเป็นอย่างนั้น มันเป็นอย่างนั้น แต่เหตุผลมันยังไม่เพียงพอ สติ มหาสติ เราแค่ทําสติๆ นะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติไปแล้ว เวลาท่านผ่านสติไป ไปเจอมหาสตินี่งงนะ

คนไม่เคยเห็นมหาสติจะไม่รู้จักว่าสติกับมหาสติแตกต่างกันอย่างไร คนไม่เคยเห็นปัญญากับมหาปัญญาจะไม่รู้เลยว่าปัญญาเป็นอย่างไร มหาปัญญาเป็นอย่างไร แล้วถ้าปัญญาอัตโนมัติ สติเป็นอัตโนมัติเลย สติเป็นอัตโนมัติเลยนี่มันเป็นอย่างไร คนไม่เคยทําไม่รู้ แต่ถ้าไม่รู้ไม่เคยทํา แล้วเป็นอย่างไร ฉะนั้น ถ้าคนเคยทําแล้วเขารู้ ถ้าเคยทําแล้วรู้ เราก็ทําของเราขึ้นไปให้มันพัฒนาขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าข้อที่ ๒. นั่งสมาธิไง เวลาพุทโธ ความคิดก็แทรกเข้ามา เวลาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันก็ไม่มีความคิดมาให้พิจารณาเลย

ถ้าไม่ทําอะไรเลย กิเลสมันก็ว่าเราเป็นคนดี ไม่ทําอะไรเลยนะ เราเป็นคนดีหมด แต่พอจะตั้งใจทํา ทําอะไรไม่ได้เลย ไหนว่าคนดีไง คนดีต้องมีสติ คนดีต้องมีสมาธิ คนดีต้องมีปัญญา ปัญญาทางโลก ปัญญาพยายามรักษาตัวรอด ปัญญาไม่ให้เป็นเหยื่อของสังคม ปัญญาทางธรรม ปัญญาทางธรรมคือการเอาชนะความคิดของตัวเอง

ความคิดของตัวเองมันจะพาให้เราอีลุ่ยฉุยแฉก พาให้เราไปร้อยเล่ห์ นี่เราต้องชนะตัวเอง พอชนะตัวเองแล้วพยายามพิจารณาให้มันสงบระงับ ถ้าสงบระงับแล้วมันจะเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ คนถ้าไม่มีอํานาจวาสนาคิดว่าคือนิพพาน เพราะมันปล่อยหมด มันว่างหมด การปล่อยหมด ว่างหมดนั้น มันต้องมีสติ มหาสติ มันยังมีมหาสติข้างหน้า มันยังมีสติอัตโนมัติอยู่ข้างหน้า แล้วเวลาทําไป ปฏิบัติไป วุฒิภาวะของใจมันสูงขึ้นๆ มันเห็นหมดไง

นี่ไง ย้อนกลับมาหลวงปู่มั่น “ภิกษุทั้งหลาย ให้ประพฤติปฏิบัติมานะ การแก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ”

คําว่า “ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ” เพราะผู้เฒ่าได้เจอวิกฤติอย่างนี้มาในใจ วิกฤติจริงๆ เวลาปฏิบัติ เห็นไหม ธรรมะอยู่ฟากตาย ฟากตายว่า เราต้องมีสติมีปัญญา ต้องเอาชนะตัวเอง แล้วพยายามสร้างสติ สร้างภาวนามยปัญญา เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง แล้ววิปัสสนาแยกแยะมัน เวลามันขาด เวลามันปล่อยวางก็มหัศจรรย์อยู่แล้ว เวลามันขาดนะ พอเวลามันขาดปั๊บ มันถึงย้อนกลับมาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเห็นหัวใจของสัตว์โลกมีค่า

หลวงตานะ เวลาท่านสิ้นกิเลสนะ ท่านออกมาโครงการช่วยชาติฯ ท่านบอกว่า ทําให้ลูกศิษย์เราบอบชํ้าในทางโลก เพราะทางโลกคือเราต้องพยายามหาเงินหาทองมาเพื่อช่วยเหลือจุนเจือชาติ แต่ท่านบอกว่าที่ท่านทํานี้ท่านปรารถนาหัวใจของสัตว์โลก หัวใจนั้นมันขวนขวาย มันทําบุญกุศลของมัน มันสร้างประโยชน์ของมัน ท่านบอกว่าท่านไป ไปเอาหัวใจของสัตว์โลก ไปเอาหัวใจของคน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านสิ้นกิเลส ท่านเห็นหัวใจสําคัญที่สุด ความรู้สึกอันนี้ เวลากิเลสมันบีบคั้นนี่ทุกข์มาก แล้วเวลาถ้ามันชําระล้างกิเลส สํารอกไป มันไปเห็นความมหัศจรรย์ แม้แต่สมาธิมันก็มีความสุข ว่าง เวิ้งว้าง เวลาภาวนามยปัญญา มันสํารอกมันคายนะ สังโยชน์มันขาด

สักกายทิฏฐิ ผู้หญิงไปทําสวยทํางามนั่นน่ะ สักกายทิฏฐิไง ติดในตัวเราไง สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิกายของเราไง หน้าตาของเราไง โอ๋ย! เปล่งปลั่งนะ โอ๋ย! สุดยอด เวลาถ้ามันไปถึงมันทิ้งหมด ทิฏฐิว่าเป็นของเรา สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิในกาย ความเห็นในกาย การใช้สอยในเรื่องกาย มันรู้เท่า มันขาด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ขาดออกไปจากใจ หัวใจที่มันไม่ติดข้องเรื่องนี้ สบายไหม อย่างเรา อย่างพวกโยม ไปไหนโดยที่ว่าทาแป้งแป๊ะๆๆ ไปได้แล้ว ทําไม สวย สวย

ไม่ต้องตึงก็สวย เพราะฉันสวยที่ใจไง เพราะใจกูสวย เพราะใจกูสวย ใจกูไม่ติดพัน ใจกูไม่หวั่นไหว

ถ้าใจกูไม่สวยนะ ใจกูบกพร่องนะ ใครพูดอะไรหวั่นไหวไปหมดเลย สั่นไหวไปหมดเลย ไม่มีใครพูด ลมพัด มันก็กลัวแล้ว กูไม่สวยๆ ลมพัดมามันก็กลัวแล้ว แต่สักกายทิฏฐิมันขาด หัวใจกูสวย หน้าตากูเป็นอะไรไม่เกี่ยว หัวใจกูสวย

สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส กามราคะปฏิฆะอ่อนลง กามราคะปฏิฆะขาดไป รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา ขาดไป นี่เวลาประพฤติปฏิบัติไป มันสํารอกมันคายเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมาอย่างนี้ มันเป็นอย่างนี้

ฉะนั้น จะย้อนกลับมาไง ย้อนกลับมาว่า เวลากึ่งพุทธกาลแล้ว ครูบาอาจารย์ท่านก็ล่วงไป สุดท้ายแล้วเราจะปฏิบัติได้หรือไม่ได้

ธรรมะไม่มีแก่ไม่มีเฒ่า อกาลิโก เรื่องของครูบาอาจารย์ก็เป็นเรื่องของครูบาอาจารย์ เป็นผลของวัฏฏะ เพียงแต่อายุขัยของท่าน เราเจอครูบาอาจารย์ที่ไหน เราเห็นครูบาอาจารย์ที่ไหนเป็นที่พึ่งได้ เราก็ขวนขวายของเรา ขวนขวายเพื่อเป็นที่พึ่งของเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติได้ตามความเป็นจริง ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เอวัง