คํานํา

ธรรมมิตรภาพ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต แสดงธรรมสืบทอดพระศาสนาและวงกรรมฐานอย่างรู้จริง จึงเข้มข้น ดุเด็ดเผ็ดร้อน

อริยสัจมีหนึ่งเดียว หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น และครูบาอาจารย์ “เพชรนํ้าหนึ่ง” ทั้งหลาย สละชีวิตปฏิบัติเพื่อบูชาธรรม มีสัมมาสมาธิ มีขณะจิตคือนิโรธ คือความดับทุกข์ มีสมุทเฉจปหาน จึงมีธรรมจริง เอโก ธมฺโม ธรรมเป็นหนึ่งไม่มีสองในใจเหมือนกันและไม่ขัดแย้งกัน

แต่ในปัจจุบันวงกรรมฐานและนักปฏิบัติส่วนใหญ่ เช่น พวกดูจิต พวกหลับตาลืมตาทําสมาธิ พวกปฏิเสธขณะจิต พวกนี้สมาธิทําไม่เป็น ไม่มีสัมมาสมาธิ ไม่มีขณะจิต ไม่มีสมุทเฉจปหาน จึงไม่มีธรรมจริงในใจ การปฏิบัติก็บูชากิเลส ธรรมที่มีจึงเป็นธรรมมิตรภาพ เป็นมิตรกับกิเลส เป็นธรรมในกะลา ไปจํานนถูกกิเลสครอบงํา ปฏิบัติไปด้วยสัญชาตญาณนึกคิดทึกทักเอา จึงไม่มีปัญญาญาณค้นหาทําลายกิเลสผู้ก่อการอันเป็นเจ้าวัฏจักร เมื่อปฏิบัติว่างๆ ก็อ้างเป็นสมาธิ สัมมาสมาธิทําไม่ได้ ก็ให้ใช้ปัญญาไปเลย เป็นกิเลสบิดพลิ้วทําลายยํ่ายีพระศาสนาและหลอกลวงคน

หากปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรม โดยปฏิบัติตามปฏิปทาของ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ถึงที่สุดย่อมเกิด เอโก ธมฺโม ธรรมจริงในใจ เป็นธรรมธาตุ เป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺฐิโก เป็นศาสนทายาทธรรมของ องค์พระบรมศาสดาและวงกรรมฐานสืบทอดพระศาสนาอย่างแท้จริง

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เมษายน ๒๕๖๕

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์
คณะสงฆ์เข้าพรรษา อธิษฐานพรรษา
ออกพรรษานี่มหาปวารณา ปวารณาคณะสงฆ์นะ
แล้วคณะสงฆ์รักกันผูกพันกัน ผูกพันกันด้วยธรรม
ไม่ได้ธรรมมิตรภาพ
ธรรม เอโก ธมฺโม ธรรมหนึ่งเดียวไม่มีสอง
ธรรมอันเอก เอกธรรมนะ
ไม่ใช่เอกที่เราพอใจ
นี่หนึ่งเดียวเท่านั้นไม่มีสอง ไม่มีมิตรไม่มีสหาย
เหนือวัฏฏะ เหนือโลก วิวัฏฏะ
แล้วมันจะไม่รู้ได้อย่างไร
มันรู้แจ้งโลก โลกนอกและโลกใน

๑

ธรรมมิตรภาพ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๖๔

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรม

วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา วันมหาปวารณา วัน สําคัญพระพุทธศาสนาเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม สัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําให้ผู้ที่มีหูมีตา ผู้ที่มีบุญมีอํานาจวาสนาได้พยายามศึกษาค้นคว้า แล้วพยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนเป็นคณะสงฆ์

ถ้าเป็นคณะสงฆ์ขึ้นมา เห็นไหม เวลาสงฆ์ วันมาฆบูชา โอวาทปาฏิโมกข์ เราจะทําแต่คุณงามความดี เราไม่ทําความชั่วใดๆ ทั้งสิ้น เราไม่ทําความชั่วใดๆ ทั้งสิ้น เราจะทําคุณงามความดี ทําหัวใจให้ผ่องแผ้ว

นี้เวลาแสดงโอวาทปาฏิโมกข์กับพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ พระอรหันต์ พระอรหันต์เวลาเข้าพรรษา ออกพรรษา พระอรหันต์เพราะเข้าพรรษา ออกพรรษาเหมือนกัน เวลาเข้าพรรษา ออกพรรษาไง

เวลาเข้าพรรษานะ ผู้ที่เอหิภิกขุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าบวชให้ ถ้ายังไม่สิ้นสุดแห่งทุกข์ เวลาผู้ที่ได้ฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ได้ฟังธรรมจากพระอัสสชิมาเป็นพระโสดาบัน แล้วมาบวชกับ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอหิภิกขุ “เธอบวชมาจงเป็นภิกษุมาเถิด และทําถึงที่สุดแห่งทุกข์” สิ่งที่ผู้ที่สิ้นกิเลส เห็นไหม

“เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด”

เวลาบวชมาแล้ว จิตใจของคนที่ยังไม่ถึงที่สิ้นสุดแห่งทุกข์ เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็ต้องมีเหตุมีผลในการประพฤติปฏิบัตินั้น ในการประพฤติปฏิบัตินั้นให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริง นั้นเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เวลาเข้าพรรษาถึงได้อธิษฐานพรรษา อธิษฐานพรรษาแล้วเขาจะประพฤติปฏิบัติของเขาจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ เวลาออกพรรษา ถ้าไปจําพรรษาที่ใด มีความกระทบกระเทือนกับสิ่งใด เวลาออกพรรษาแล้วมหาปวารณาๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ปวารณาต่อกัน

เวลาพระเทวทัตจะขอปกครองสงฆ์ องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า “แม้แต่พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ เป็น อัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา เรายังไม่ให้ปกครองเลย” เรา ยังไม่ให้ๆ ให้สงฆ์ปกครองสงฆ์ ถ้าให้สงฆ์ปกครองสงฆ์ เวลาปวารณาต่อสงฆ์ด้วยกัน อานิสงส์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว เวลาทําสังคายนา พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ รอพระอานนท์อยู่นั้น เพราะว่าพระอานนท์เป็น พระโสดาบันอยู่ไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ไว้แล้ว “อีก ๓ เดือนข้างหน้า เขาจะมีการสังคายนา เธอจะได้เป็นพระอรหันต์ในวันนั้น” รอพระอานนท์อยู่ เวลาพระอานนท์ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเราจะได้เป็นพระอรหันต์ ในอีก ๓ เดือนข้างหน้า นี่ก็ครบ ๓ เดือนแล้ว สมบุกสมบันประพฤติปฏิบัติ พยายามเข้มข้นขวนขวายกระทําของตน ไม่ได้เป็นพระอรหันต์สักที”

เพราะมีตัวตนของตน เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ไว้ เพราะพยากรณ์มันก็ยึดคํานั้น แล้วคํานั้นมันจะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาได้อย่างไร

เวลามันจะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา มันก็เป็นด้วยอาสวักขยญาณ ด้วยมรรคญาณในหัวใจของตน เวลาปล่อยวางธุระทั้งสิ้น สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ไว้แล้วว่ามันต้องเป็นอย่างนั้นจริงๆ แต่มันยังไม่เป็น มันไม่เป็นเพราะอะไร มันไม่เป็นจากเรา มันไม่เป็นจากเกิดมรรคเกิดผลขึ้นมาในหัวใจของตน

เวลาทอดธุระวางนั้น วางเพราะอะไร เพราะมันเข้มข้น มันกดดัน มันทําได้เต็มที่แล้ว วางไง เราจะขอพักผ่อน เอนตัวลงพักผ่อน พอเอนตัวลง มันเป็นข้อเท็จจริง ทางสายกลาง ทางสายเอกในพระพุทธศาสนา สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ไว้แล้ว เราก็เกาะตรงนั้นไว้

ดูสิ ดูกิเลสสิ ดูความรู้สึกของคนสิ นี่พระโสดาบันนะ พระโสดาบัน พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรเป็นพระโสดาบัน มาบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสัปหงกโงกง่วง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปโดยฤทธิ์เลย “โมคคัลลานะ ถ้าเธอง่วงเหงาหาวนอนนัก ให้แหงนหน้าดูดาว ให้เอานํ้าลูบหน้า ให้ตรึกในธรรม แล้วถ้ามันง่วง มันไม่หายก็นอนซะ นอนแล้วตื่นขึ้นมาค่อยปฏิบัติ” นี่พระโสดาบัน

นี่ก็เหมือนกัน พระอานนท์ก็เป็นพระโสดาบัน พระโสดาบันสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสขาดเด็ดขาด ไม่ถือมงคลตื่นข่าวแน่นอน ไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่นับถือนอกพระพุทธศาสนา ไม่ปลีกแวะไปใดๆ ทั้งสิ้นเลย แต่! แต่สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ มันยังไม่ได้ แล้วกิเลสอย่างละเอียด อย่างละเอียดที่เราไม่เคยรู้จัก เราค้นคว้า เราเห็นหน้ามันไม่ได้ พอองค์สมเด็จ- พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ไว้แล้วก็ยึดติดอันนั้นไว้ เวลา ทอดธุระๆ วาง เวลาเป็นความจริง ความจริงเป็นความจริงของ ตน เวลาสําเร็จเป็นพระอรหันต์

เวลาทําสังคายนา พระอรหันต์ ๔๙๙ องค์ รอองค์สุดท้าย แล้วเวลาพระอานนท์สําเร็จเป็นพระอรหันต์ ดําดินโผล่ขึ้นมา ท่ามกลางคณะสงฆ์ที่ทําสังคายนา คณะสงฆ์ทั้งหมดเข้าใจได้ว่า พระอานนท์เป็นพระอรหันต์แล้ว พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ทําสังคายนากัน แล้วถือกันเป็นธรรมและวินัย เป็นเถรวาท เป็น ต้นแบบในการประพฤติปฏิบัติของชาวพุทธในเถรวาท ในสิ่งที่ถือพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์นั้นเป็นที่ตั้ง ถือตามคติธรรมของพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ที่ทําสังคายนากันไปไง นี่พระอรหันต์ๆ เวลาเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาแล้ว

สิ่งที่ว่าเวลาเข้าพรรษาแล้ว เข้าพรรษาแล้วอย่างอธิษฐานพรรษา ออกพรรษาแล้วยังปวารณาต่อกัน ปวารณาต่อกันเพราะคณะสงฆ์ปกครองคณะสงฆ์ คณะสงฆ์ปกครองคณะสงฆ์ เวลาเผยแผ่ไปแล้วผู้ที่บวชขึ้นมาแล้วมีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน เขาจะทําของเขาได้จริงจังมากน้อยขนาดไหน นี่ธรรมวินัย ธรรมวินัยเป็นศาสดาของเรา

วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา ถ้าวันสําคัญทางพระพุทธ-ศาสนานะ เวลาเผยแผ่มา เห็นไหม เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านขึ้นมาก็ตามความจริงของท่าน แต่ ตามความจริงของท่าน สังคมสะเปะสะปะกันมาก สังคมปล่อยปละละเลย สังคมไม่เชื่อว่ามันมีมรรคมีผล

แต่ไม่เชื่อว่ามีมรรคมีผล ภิกษุบวชมาก็บวชมา บวชมาเพื่อคํ้าชูสืบทอดพระพุทธศาสนา บวชมาเพื่อสืบทอดพระพุทธศาสนาให้มีพระสงฆ์ ให้เป็นสมมุติสงฆ์ อยู่ท่ามกลางมีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ให้สมบูรณ์แบบเท่านั้น

ดูสิ เวลาไปในปัจจุบันนี้วัดวาที่ไม่มีพระๆ เขาอยากจะมีพระมาก แล้วมีพระ มีพระมาแล้ว พระจะประพฤติปฏิบัติอย่างไรก็แล้วแต่ เขาก็ยอมจํานน เขาก็อยากให้มีพระอยู่อย่างนั้น เพราะอะไร เพราะวัดก็ต้องมีพระเป็นผู้ประกอบพิธีกรรมในพระพุทธศาสนา

อันนี้ก็เหมือนกัน เข้าพรรษา ออกพรรษา มันเป็นวินัยกรรม วินัยกรรมพระต้องทํา มีการกระทํา วินัยบังคับให้ทําอย่างนั้น พระพุทธศาสนาเรา เห็นไหม เวลาเราเป็นชาวพุทธ ตั้งแต่เกิด เกิดก็ทําบุญกุศล เวลาเกิดฤกษ์ดียามดีก็ทําบุญทํากุศล เวลาตาย ตอนตายก็อุทิศส่วนกุศลให้คนตาย มันเป็นพิธีกรรม เป็นพิธีกรรมพระพุทธศาสนาให้มีพระประจําวัดไว้ มีพระประจําวัดไว้ เห็นไหม

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็เกิดท่ามกลางสังคมมีความเห็นอย่างนั้น เวลาออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ไม่มีใครเขาเห็นด้วย ไม่มีใครเขาคิดว่ามันจะเป็นไปได้ มันจะมีอยู่จริง เพราะว่าทอดธุระกันหมดแล้ว แล้วถ้าจะเป็นจริง ใครจะประพฤติปฏิบัติตามความจริงของตนก็ต้องทํา ทําเฉพาะส่วนตัวของตน

แต่เพราะคนมีอํานาจวาสนา ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้า เวลาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติธรรมและวินัยนี้ไว้ พระปัจเจกพุทธเจ้าก็ทําส่วนพระองค์ของท่าน ทําแต่ของท่านเอง ใครที่มีอํานาจวาสนาก็ประพฤติปฏิบัติเป็น การส่วนตนของตน คนที่มีอํานาจวาสนาทําแล้วให้สังคมยอมรับ สังคมที่จะยอมรับการกระทําสิ่งนั้น เพราะมันเป็นสัจจะเป็นความจริงที่มันมีอยู่นั้น ถ้ามีอยู่นั้น เวลามันเป็นจริงขึ้นมาในใจ ของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น มันเป็นจริง พอมันเป็นจริงมันไม่มีมารยาสาไถย

เราเกิดมาเป็นมนุษย์นะ มนุษย์เป็นสัตว์ประเสริฐ มนุษย์มีสมอง มนุษย์มีพฤติกรรม มันสังเกตได้ เวลาสังเกตได้นี่สิ่งที่เป็นจริงหรือไม่เป็นจริง ถ้ามันไม่เป็นจริงมันมีมารยาสาไถย มันมีการซับซ้อน กิเลสมันซ่อนเงื่อน ซ่อนอยู่ในหัวใจของตนมากมายมหาศาล แล้วคนที่จะเข้าใจในกิเลสของตน การกระทํานั้นมันแสนยาก

แต่ถ้ามันเป็นความจริงล่ะ เป็นความจริงมันก็ต้องคนมีอํานาจวาสนา คนมีอํานาจวาสนาสังเกตความผิดของตน คอยสังเกตคอยดูแลความผิดของตน ของคนอื่นมันของคนอื่น เป็นเรื่องของคนอื่น ถ้ามันเป็นกิเลส กิเลสมันก็รอ โลกนี้มีแต่ความเร่าร้อน โลกนี้มีแต่การเบียดเบียนกัน อยากให้โลกนี้มันมีความสุข ความสงบขึ้นมาแล้วเราถึงจะได้ประพฤติปฏิบัติ ก็รอไปเถอะ รอไปไม่มีที่สิ้นสุดหรอก

แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ทอดธุระเลยนะ “เราจะสอนได้อย่างไร” เพราะอะไร คนจะรู้เรื่องอย่างนี้ได้อย่างไร คนจะรู้ได้ ดูสิ การศึกษา ดูการศึกษาของโลก ตั้งแต่อนุบาล ตั้งแต่เด็กน้อย การศึกษาในสัญญาในการค้นคว้าในต่างๆ โลกเขามีการศึกษา เขาค้นคว้าของเขาได้ นี่มันส่งออก ทั้งนั้น

เวลาเกิดมาหัดพูด หัดเดิน หัดนั่ง หัดเดิน หัดพูด มันเป็นสมมุติบัญญัติทั้งสิ้น เพราะดูภาษาสิ ภาษาสมมุติร้อยแปดพันเก้า สิ่งที่ภาษาท้องถิ่นมากมายมหาศาล แล้วมากมายมหาศาล เวลาศึกษาค้นคว้าขึ้นมาแล้ว ศึกษาค้นคว้าขึ้นมาก็เพื่อให้เขาฉลาด ขึ้นมาในทางวิชาชีพของเขา ในอาชีพของเขา ในการทันโลกของเขา แล้วมาพัฒนาของเขา นี่ส่งออกทั้งนั้น

แล้วส่งออกขึ้นมา ศึกษาแล้วมีความรู้แล้วไม่เชื่อใครทั้งสิ้นนะ คนมีการศึกษาแล้ว แม้แต่ในสังคมพ่อแม่ของเรามีการศึกษาน้อย เรามีการศึกษามากกว่า มีการศึกษามากกว่าเพราะอะไร เพราะพ่อแม่มีลูกมีเต้าเกิดมาก็พยายามส่งเสียให้มีการศึกษาขึ้นมาเพื่อ เพื่อเขาจะได้สุขได้สบายของเขา ไม่มาทุกข์มายากเหมือนพ่อเหมือนแม่นี่ไง

แต่เวลาเขามีการศึกษาไปแล้ว เขาบอกเขามีสติมีปัญญามากกว่าพ่อกว่าแม่ของเขา แล้วมากกว่าพ่อกว่าแม่ไม่กล้าบอกว่าเป็นลูกใครนะ ไม่กล้าบอกว่าเป็นลูกชาวนา พ่อแม่ทํามาหากินเป็นชาวไร่ชาวนา กระเหม็ดกระแหม่พยายามส่งเสียให้ลูกมี การศึกษา พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูกในธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าโดยธรรม ถ้าโดยธรรมนี่มันเคารพมันบูชา มันเกิดจากหัวใจอันนี้ แต่ถ้าโดยโลกๆ มันไปเสริมทิฏฐิมานะของคนให้อหังการให้ยิ่งใหญ่ๆ ยิ่งใหญ่ไปตามกระแสโลก โลก เป็นอย่างนั้น

นี่ไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ” ถ้าเขามีวิชา เขามีความรู้ของเขา มันก็ส่งออกทั้งสิ้น องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าชายสิทธัตถะไปศึกษามา ๑๘ วิชาการ เพื่อให้พร้อมที่จะเป็นกษัตริย์ ก็ศึกษามาเหมือนกันทั้งสิ้น แต่ด้วยอํานาจวาสนาที่สร้างอํานาจวาสนาบารมีมา ไปเที่ยวสวนเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตายไง เราก็ต้องเป็นเช่นนั้นหรือ แล้วมันมี ฝั่งตรงข้าม

นี่จะพูดเรื่องโลกกับธรรม ถ้าโลก การศึกษา ศึกษามาแล้ว ใช่ มันมีความรู้ไหม มี แต่ความรู้นั้นเป็นวิชาชีพ แล้วความรู้ อย่างนั้นถ้าเวลาแก่เฒ่าขึ้นมาเราต้องการอะไร เราต้องการสุขภาพกายให้แข็งแรงนะ

เวลามีการศึกษามา คนมีการศึกษามากมาย ศึกษามาแล้ว ไม่ได้ทํางานตรงกับวิชาชีพที่ตัวเองเรียนมา ตนเองเรียนมา เรียนมา อย่างไร ก็เรียนมาเพื่อให้คนมีความรู้ขึ้นมา แต่เชาวน์ปัญญาอํานาจวาสนาของคน เวลาดํารงชีพมันดํารงชีพด้วยเวรด้วยกรรมของสัตว์โลก กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน แล้วเวลาเกิดมาแล้วมันก็เป็นจริตเป็นนิสัยความชอบของตน ความชอบของตนปฏิภาณไหวพริบของตน นั่นคืออํานาจวาสนาทั้งสิ้น

แล้วเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เวลาเกิดเป็นมนุษย์ ที่ว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ” เพราะอะไร เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้า ปัญญาในพระพุทธศาสนาคือปัญญาทวนกระแสกลับ ทวนกระแสกลับ เห็นไหม สิ่งที่ทวนกระแสกลับ เราเกิดมาแล้ว เป็นลูกชาวไร่ชาวนา ถ้าลูกชาวไร่ชาวนา พ่อแม่เรากระเหม็ด กระแหม่ส่งเสียให้เรามีการศึกษา ศึกษาจนเป็นปัญญาชน

ถ้าเป็นปัญญาชน แล้วถ้าเป็นบุตรที่ดีงาม ในปัจจุบันนี้มี วัยรุ่นรุ่นใหม่จะกลับไปทํานา จะกลับไปทําเกษตรพอเพียง เพราะอะไร เพราะเขาเอาการศึกษาของเขาไปบริหารจัดการในไร่ในนา ของเขาขึ้นมา นี่มันจะเกิดธุรกิจ มันจะเกิดความเป็นอยู่ความ อุดมสมบูรณ์ในชีวิตในครอบครัว แล้วจะมีความสุขด้วย ไม่เห่อเหิมทะเยอทะยานไปกับโลกเขา ถ้าจิตใจของเขา เขาเป็นธรรมๆ การศึกษานั่นก็ศึกษากลับมาให้เป็นชาวนา เป็นชาวนาที่มีการศึกษา เป็นชาวนาที่ทําการเกษตรเลี้ยงประชากรทั้งโลก มันมีเกียรติ

แต่ถ้าเป็นกิเลสมันไม่มีเกียรติ นี่เป็นชาวไร่ชาวนาเป็นคนทุกข์คนจน มันจนตรงไหน ถ้ามันมีการศึกษาแล้ว มันมีผลผลิตแล้ว ถ้าทําการตลาดเป็น ทําอะไรเป็น สังคมยิ่งมีที่พึ่งที่อาศัยเพราะอาหารปลอดภัย ทุกคนแสวงหา ทุกคนต้องการ ถ้ามันเป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมมันเป็นประโยชน์ทั้งสิ้น มันเป็นคุณงามความดี แต่มัน เป็นกิเลส มีแต่การแข่งขัน มีแต่การแย่งชิง มีแต่การขวนขวายเพื่อประโยชน์กับตนๆ จะดีจะชั่วมันขวนขวายมาทั้งสิ้น ให้เป็นประโยชน์กับมัน นี่คือกิเลส

แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ มันจะรู้ได้อย่างไร” แต่เวลาพรหมมานิมนต์ เห็นไหม แล้วด้วยอํานาจวาสนาของท่าน เพราะปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์อยู่แล้ว ถ้าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์อยู่แล้ว แต่สัตว์ที่จะให้รื้อจะให้ค้นเขาต้องมีวาสนา

คําว่า “มีวาสนา” มันมีสติ มันมีเชาวน์ปัญญา มันเห็นคุณค่าว่าอะไรเป็นความจริง จริงตามสมมุติ จริงตามบัญญัติ แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงในพระพุทธศาสนานี่วิมุตติสุขๆ นี่เป็นความจริงแท้ในอริยสัจ

ความจริงสัจจะความจริงในโลกก็เป็นสัจจะความจริงในโลก ทางวิทยาศาสตร์มันเป็นความจริงอยู่แล้ว แต่ความจริงนี้มันก็เป็นความจริงประจําโลกไง

แต่เป็นความจริงๆ ถ้าความจริงในหัวใจ เวลามันทุกข์ มันยากขึ้นมา ใครจะแก้ไขมัน แล้วเวลาใครแก้ไขมันแล้วนี่ คนที่ ไม่มีอํานาจวาสนาเขาไม่ได้แก้ไขมัน เขาเพิ่มความทุกข์เพิ่มซ้อนขึ้น บอกว่า “เราเป็นคนอํานาจวาสนาน้อย เราเป็นคนทําไม่ได้” นี่มันยิ่งทุกข์ยาก มันยิ่งตัดกําลังใจของตัวเอง ตัดรอนกําลังใจของตนเองตลอดไป เพราะมันไม่มีวาสนาไง

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมี หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเกิดเป็นลูกชาวนาเหมือนกัน เวลาเกิดเป็นลูกชาวนา เวลาลูกชาวนาขึ้นมา แต่เกิดในประเทศอันสมควร เกิดในพ่อแม่ที่ดีงาม พ่อแม่ เห็นไหม ส่งเสริมการออกประพฤติปฏิบัติ นี่โดยสังคมของชาวนานะ เขาต้องใช้แรงงานของลูกของหลาน ถ้ามีลูกมีหลานขึ้นมานี่เขาช่วยกันทํามาหากิน เวลาพ่อแม่เขาต้องการมีลูกมากๆ มีลูกช่วยกันเป็นแรงงาน เขาต้องการตรงนั้น

แต่ถ้าเป็นธรรมๆ นะ เขาให้ลูกออกบวช ออกบวชเพราะอะไร ถ้าเอาลูกไว้อยู่กับเราเป็นแรงงานเพื่อการเกษตรกรรม ถ้าลูกบวชแล้วเราจะได้บุญ เราจะได้เกาะชายผ้าเหลือง ลูกของเราได้บวชเป็นพระ ระลึกถึงใกล้พระพุทธศาสนา คนที่เป็นบุญเป็นกุศล เป็นลูกชาวนาๆ ท่านออกบวชแล้วท่านออกประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านค้นคว้าของท่าน ท่านเป็นสัจจะความจริงในใจของท่าน ท่านเป็นสัจจะความเป็นจริงในใจของท่าน เห็นไหม

วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา วันมหาปวารณา เวลามหาปวารณาปวารณากันเพื่ออะไร เวลาสงฆ์ เห็นไหม มีความผิดพลาดสิ่งใด มีการประพฤติปฏิบัติสิ่งใด มีสิ่งใดที่มีกระทบกระเทือนกัน ขอให้ตักเตือนกัน ขอให้บอกต่อกัน

ถ้าขอให้ตักเตือน ขอให้บอกต่อกัน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็พยายามแสวงหาของท่าน เพื่อสัจจะเพื่อความจริงในใจ ของท่าน ขอให้มีใครบอก ขอให้ประพฤติปฏิบัติได้ตามความ เป็นจริง

ล้มลุกคลุกคลาน เวลาล้มลุกคลุกคลานเพราะอะไร เพราะกิเลสของตน กิเลสนี่มันยิ่งใหญ่นัก กิเลสเจ้าวัฏจักรมันครอง ๓ โลกธาตุ มันครองหัวใจของสัตว์โลกทั้งหมด ทั้งหมด ทั้งหมดเพราะอะไร

เพราะมันเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ กิเลสมันก็เป็นธรรมชาติ กิเลสมันอยู่ในหัวใจของสัตว์โลกอยู่แล้ว ถ้ากิเลสมันอยู่ในหัวใจของสัตว์โลกอยู่แล้ว ไม่ต้องใครไปเติมไปแต่งมัน มันมีอยู่โดยดั้งเดิม มันต้องเกิดอยู่แล้ว คนจะปฏิเสธกันอย่างไร คนจะนับถือลัทธิศาสนาใดก็แล้วแต่ เขาก็เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะของเขา เขาจะเชื่อสิ่งใดก็แล้วแต่ มันเป็นข้อเท็จจริงอย่างนั้น ไม่มีการแบ่งแยกว่าลัทธิศาสนาใดแล้วจะบังคับเฉพาะกลุ่มชนของตน ไม่ใช่ มันเป็นความเชื่อไง

ความเชื่อในลัทธิศาสนาใด เขามีความเชื่ออย่างนั้น เขาสร้างเวรสร้างกรรมอย่างนั้น แล้วสร้างเวรสร้างกรรมอย่างนั้น เขาจะพ้นจากทุกข์ไปเหมือนพระพุทธศาสนามันเป็นไปไม่ได้ เพราะความเชื่อมันแตกต่างกัน การกระทํามันแตกต่างกัน ต้นมัน แตกต่างกัน ผลก็ต้องแตกต่างกัน ผลแตกต่างกันเพราะเขาอ้อนวอนขอ เหมือนกับเรานี่ เหมือนกันนะ ดูสิ ดูศาลทั่วไปสิ “ลูกช้างมีความทุกข์ความยาก” บอก “พ่วงหาย พ่วงหาย”

นี่ก็เหมือนกัน มีสิ่งใดมาก็ล้างบาปๆ ล้างก็หายไง แล้วมันหายจริงไหม มันหายด้วยความเชื่อ มันสบายใจ ล้างบาปแล้วถึงเวลาอาบนํ้าล้างบาป อย่างนั้นปู ปลา ตะเข้ มันดีกว่าเรา มันแช่อยู่นั่นเลย มันไม่มีบาปมีกรรม แต่มันเป็นเดียรัจฉาน กุ้ง หอย ปู ปลาเป็นอาหาร แต่เพราะคนมันมีปัญญา มันความเชื่อ มันสบายใจเพราะความเชื่อ แล้วจิตนี้เป็นไปได้หลากหลายนัก เขาบอกว่า “ทําไมมันเป็นจริงล่ะ เวลามันสวดแล้ว โอ้โฮ! มันมี ความรู้สึกอย่างนั้นๆ”

จิตของคน แม้แต่ก่อนที่จะมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฤาษีชีไพรเขาก็ทําฌานสมาบัติได้ของเขา การทําฌานสมาบัติได้มันเกิดอภิญญา อภิญญาเนี่ยจิตมันถึงมีคุณค่าอย่างนั้น แล้วเขา ใช้ของเขา ความเชื่อของเขาอยู่อย่างนั้น เขาก็มีขอบเขตของเขาแค่นั้น โลกียปัญญา อภิญญาเรื่องของโลก เรื่องของวัฏฏะ

กาฬเทวิล เห็นไหม เป็นเพื่อนกับพระเจ้าสุทโธทนะ เขาก็ เป็นพราหมณ์เหมือนกัน เขาระลึกอดีตชาติได้ ๔๐ ชาตินะ ระลึกอนาคตได้ ๔๐ ชาติ แล้วขึ้นไปนอนบนพรหมได้ด้วย อ้าว! ถ้าไม่เชื่อ ไม่เชื่อ อยู่ในพระไตรปิฎก ก่อนหน้านั้นมีมากมาย นี่พูดถึงว่าถ้ามีมากมาย แล้วเวลาความเชื่อของเขา เวลาเขาเชื่อแล้ว เขาอ้อนวอนของเขาแล้วเขาได้ผลตอบแทนของเขา แล้วบอกมันไม่มีได้อย่างไร ไหนว่าลัทธิศาสนาอื่นมันไม่มี

มันมี มันมีแบบโลก แต่มันไม่มีอริยสัจ มันไม่มีทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ ไม่มีการชําระล้างกิเลส ไม่ได้ฆ่าลูกหลานของมาร ลูกของมาร พ่อแม่ของมาร ปู่ย่าของมาร

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ได้ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดบนหัวใจดวงนี้ไม่ได้เลย”

มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์เดียวเท่านั้น ที่ท่านปฏิญาณตนว่าท่านเป็นพระอรหันต์ แสดงธัมมจักฯ เทวดาส่งข่าวเป็นชั้นๆ ขึ้นไปเลย เพราะเทวดา อินทร์ พรหมเขารู้แจ้งของเขาได้

เพราะอะไร เพราะเวลาเขาเป็นเทวดา อินทร์ พรหม ทิพย์สมบัติของเขา ไม่เหมือนมนุษย์ มนุษย์รู้ได้แต่ในภพชาตินี้ มนุษย์รู้ได้ด้วยสัญญาความจําของตนเท่านั้น แต่มันมีอํานาจวาสนาของคน จิตใจของคนยิ่งใหญ่ แล้วไม่ยิ่งใหญ่เท่านั้น

ถ้าจิตใจของคนที่ยิ่งใหญ่ ยิ่งใหญ่แบบองค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้า เกิดมา “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” พึ่งเกิด เวลาชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย แต่ลงที่เป็นเจ้าชายสิทธัตถะออกไปบวช ๒๙ ออกบวช พอบวชแล้วออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาสําเร็จเป็นพระอรหันต์แล้ว นั่นสั่งสอน ๓ โลกธาตุ

แล้ว ๓ โลกธาตุเป็นอย่างไร แล้วทําไมไม่สั่งสอนมนุษย์ล่ะ ทําไมไม่สั่งสอนเราให้เราประพฤติปฏิบัติให้เป็นความจริงขึ้นมาล่ะ

ก็สั่งสอนแล้ว แต่กิเลสมันปลิ้นปล้อน กิเลสมันพลิกแพลง เวลาเราเกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ปริยัติ ปฏิบัติ เวลามีการศึกษาๆ ภาคปริยัติแล้วตัวเองมีสติมีปัญญามีความรู้ ความรู้เป็นความจํา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าแต่ไม่ใช่ของเรา ศึกษามาแล้ว ทางโลก โลกเจริญ โลกเจริญขึ้นมา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ” มันทอดธุระ

นี่เกิดมามีอํานาจวาสนานะ เกิดมาเป็นมนุษย์เกิดมาพบ พระพุทธศาสนานะ เกิดมาแล้วบวชแล้วเรียนปริยัตินะ จบ ๙ ประโยค ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าใจได้หมดเลย ถ้าคนใจที่เป็นธรรมเขาก็มีสุขมีทุกข์ในหัวใจนั่นแหละ แต่คนที่จิตใจเขาไม่เป็นธรรม เขาก็ยึดถือว่าเขามีความรู้ของเขา แล้วเขาก็ปฏิญาณตนว่าเขามีความรู้นะ ความรู้อะไร ความจําทั้งสิ้น

ถ้าเป็นความจริงๆ ในภาคปฏิบัติ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่าน ท่านเป็นความจริงของท่านขึ้นมา เห็นไหม เวลาหลวงตาพระมหาบัวไปหาท่าน แล้วเวลาจะออกประพฤติปฏิบัติ วันมาฆบูชา ทํามาฆบูชาองค์เดียวก็ได้ ถ้าไม่ได้เข้ามาหาหลวงปู่มั่น ถ้าวันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันพระ วันโกน ท่านเทศนาว่าการ เพราะความที่ว่าวันสําคัญในพระพุทธศาสนามันระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระลึกถึงองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า แสดงธรรมๆ มันจะกว้างขวาง มันจะกินหัวใจไง

ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สิ่งใดที่มันปิดกั้นหัวใจขึ้นมาแล้ว เวลาหลวงปู่มั่นท่านแสดงธรรม หลวงตาท่านบอกเลยนะ มรรคผลนิพพานนี่หยิบจับได้เลย เพราะว่าใจของท่านเป็นมรรคเป็นผล จิตใจของท่านสิ้นกิเลส ท่านเข้าใจเรื่องกิเลสทั้งสิ้นเลย วางธรรม และวินัยนี้ไว้ วางธรรมและวินัยนี้ไว้ สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติ วันสําคัญทางพระพุทธศาสนามันสําคัญจริงๆ สําคัญที่ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ ท่านเห็นคุณค่ามาก

แล้วเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก บวชเป็นพระๆ เราก็ประพฤติปฏิบัติของเรา แล้วเวลาถึงวันสําคัญทางพระพุทธศาสนา เราก็ปวารณาตามธรรมตามวินัยเป็นวินัยกรรม วินัยกรรมคือการกระทําต้องกระทําถึงจะเป็นธรรมขึ้นมา พอเป็นธรรมขึ้นมาแล้วเพื่ออะไรล่ะ เพื่อสิ่งที่ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมา เราระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

เวลาคฤหัสถ์เขามีพระรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่งของเขา ไอ้เรา เราบวชเป็นพระ เราเป็นสมมุติสงฆ์ ขึ้นมา เวลาเราปวารณากับสงฆ์ ตอนปวารณากับสงฆ์ ถ้าสงฆ์ สิ่งที่ว่าสงฆ์ที่เป็นธรรมๆ สงฆ์ที่เป็นแบบหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านจะคุ้มครอง ท่านจะดูแลเรา ท่านจะประพฤติปฏิบัติของเรา

เวลาถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม พระโมคคัลลานะเวลาประพฤติปฏิบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาโดยฤทธิ์เลย แค่เหยียดแขนคู้แขน ถึงหมด เหยียดแขนเข้าและคู้แขนออกไปโดยฤทธิ์เลย

ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ ถ้ามีวาสนา ถ้าเวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมาอบรมบ่มเพาะ ท่านมาคุ้มครองดูแลเราได้เลยล่ะ ถ้ามันมีอํานาจวาสนาเป็นสายบุญสายกรรมที่ร่วมกันมา แต่ถ้ามันมีสายบุญสายกรรมในเชิงลบ มันต่อมันต้าน มันพลิกมันแพลง มันพยายามทํามีแต่การขบเหลี่ยมต่อกัน มันไม่เป็นธรรมเลย ถ้ามันไม่เป็นธรรมไง นี่พูดถึงว่าความเป็นธรรมนะ

ฉะนั้น เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา วันนี้ วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา ถ้าวันสําคัญทางพระพุทธศาสนานะ เราจะปฏิบัติบูชา เวลาวันปกติวันพระ วันโกน เราก็ปฏิบัติบูชา อยู่แล้ว ยิ่งวันสําคัญทางพระพุทธศาสนานะ เราตั้งกติกากับเรา ทําเพื่อประโยชน์กับเรา

ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา เห็นไหม เพื่อประโยชน์กับเรา ปฏิบัติธรรมบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาปฏิบัติไปแล้ว ผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมไม่ด้นไม่เดา ไม่คาดไม่หมาย ไม่ทําสิ่งใดมาให้เป็นอุปสรรคในการประพฤติปฏิบัตินี้ แล้วทําของเราให้มันเป็นความจริงขึ้นมา สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้าทําความสงบของตนเองได้ ทําความสงบของตนเองได้จริง

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านถึงได้อบรมบ่มเพาะ ถึงอบรมลูกศิษย์ลูกหา วางข้อวัตรปฏิบัติไว้ คําว่า “วางข้อวัตรปฏิบัติไว้” เราบวชใหม่ๆ หรือเราประพฤติใหม่ๆ มันหันรีหันขวาง พระบวชใหม่ๆ โทษของพระบวชใหม่คือทนคําสอนได้ยาก ทนคําสอนได้ยาก เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เห็นไหม ท่านให้เป็นปะขาวจนกว่าจะท่องปาฏิโมกข์ได้ หัดตัดเย็บผ้าได้ ท่านถึงให้บวช มันไม่หันรีหันขวาง เห็นไหม

แต่เวลาจิตล่ะ จิตของคนเดี๋ยวมันก็นุ่มนวลอ่อนหวาน เดี๋ยวมันก็กระด้าง เดี๋ยวมันก็กระฟัดกระเฟียด จิตของคน จิตนี้รักษายากนัก จิตนี้รักษายากนัก ฉะนั้น เวลานักประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เราจะดูแลหัวใจของเรา ยิ่งพระบวชใหม่ๆ เขาก็พยายามดูแลหัวใจของเรา

ถ้าพระบวชใหม่ การประพฤติปฏิบัติใหม่ เวลาการประพฤติปฏิบัติใหม่ เวลาครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ท่านวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ให้เป็นเครื่องอยู่ของใจให้เกาะเกี่ยวมันไว้ เหมือนเด็กๆ เกิดมาแล้ว หัดนั่ง หัดคลาน หัดเดิน เวลาเดินก็เกาะลูกกรงไป นี่ก็เหมือนกัน เวลาเรายังภาวนาไม่ได้ ภาวนาไม่เป็น เราก็มีวัตรปฏิบัติเกาะไว้ๆ อย่าให้ใจมันฟุ้งซ่านเกินไป อย่าให้หัวใจมัน เห็นไหม เราบวชมาอยู่ในวัด ไม่ให้หัวใจมันอยู่ข้างนอก ให้มันอยู่กับข้อวัตรปฏิบัตินี้ แล้วพยายามฝึกหัดภาวนาของเรา

ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา โอ้โฮ! สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มีนะ ถ้าจิตมันสงบระงับ มันดีมันงามขึ้นมา แล้วจิตสงบแล้วถ้ามี ครูบาอาจารย์ที่ดีท่านแนะให้ ท่านคุ้มครองดูแลให้ แล้วยกขึ้นสู่ วิปัสสนาได้ ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนาได้มันเห็นโทษของกิเลส มันเห็นโทษนะ เห็นโทษของกิเลสเพราะอะไร เพราะการคลุกคลีต่อกัน การสนุกสนาน การทําสิ่งใดมันเป็นเรื่องให้กิเลสมันส่งออกทั้งสิ้น แล้วการควบคุมดูแลรักษากว่ามันจะสงบระงับเข้ามาตามความเป็นจริง เห็นไหม

วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา วันสําคัญทางพระพุทธศาสนาเราปวารณากับคณะกับสงฆ์ กับสงฆ์มันก็กับสงฆ์ทั้งหมด แล้ว ถ้ามีวาสนามีความดีงามขึ้นมา สงฆ์คุ้มครองดูแลเรา แล้วมันสุขสงบระงับเข้ามา แค่ทําความสงบของจิตได้แล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ มันจะเป็นชั้นเป็นตอนๆ ขึ้นไปเลย ถ้ามันเป็นจริง

แต่คนที่ภาวนาไม่เป็นน่ะสิ ภาวนาไม่เป็น มันไม่รู้จัก พอมันไม่รู้จัก มันไปคุ้นชินกับกิเลส เป็นมิตรเป็นสหาย กิเลสเป็นเรา เราเป็นกิเลส ถ้ากิเลสเป็นเรา เราเป็นกิเลสแล้วสวมรอย

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็ประพฤติปฏิบัติของท่าน โดยมีหลักมีเกณฑ์ของท่าน เวลาท่านปฏิบัติไม่ได้ ปฏิบัติไม่เป็น ท่านก็ขวนขวาย หลวงปู่เสาร์ท่านก็คุ้มครองดูแลมา แล้วปฏิบัติมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา เวลาปฏิบัติแล้วมันมีหนทางขึ้นมาแล้ว ถ้าเวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา ก็ศึกษาค้นคว้าในพระไตรปิฎกนี่แหละ เพราะธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาของเรา

กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๕,๐๐๐ ปี ๕,๐๐๐ ปี กึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญจากผู้ที่ขุดค้นค้นคว้าขึ้นมาให้มันสมบูรณ์แบบขึ้นมา มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระธรรมๆ พระธรรมเพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ก็มีคุณธรรม พระธรรมเป็นความจริงขึ้นมา มันมีธรรมขึ้นมา มันมีโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี เป็นตาม ความเป็นจริงขึ้นมา

ถ้าคนที่ไม่มีอํานาจวาสนา เวลาปฏิบัติไม่เป็น ปฏิบัติไม่ได้ มันทําสมาธิไม่เป็น ทําสมาธิไม่ได้ มันไปคุ้นชิน กิเลสเป็นเรา เรา เป็นกิเลส เป็นมิตรเป็นสหายกัน ถ้าเป็นมิตรเป็นสหายกันแล้วถ้ามันกิเลสหนานะ มันก็สมอ้าง สมอ้างว่า เวลาเท่าทันอารมณ์ของตนหนหนึ่งก็ว่าเป็นธรรม เป็นธรรมขึ้นมา ธรรมะมันมีอยู่โดยดั้งเดิม เราวางแล้ว วางแล้วไง มันเป็นมิตรภาพต่อกัน เป็นมิตรกับกิเลส ธรรมมิตรภาพ เห็นไหม มันเป็นมิตรเป็นสหายต่อกัน มันเป็นอยู่แล้ว กิเลสเป็นเรา เราเป็นกิเลสอยู่แล้ว เราถึงทําความสงบของใจไม่ได้

เวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ ขึ้นมา ท่านพยายามมีความเพียรของตนขึ้นมา กิเลสสงบตัวลง กิเลสสงบตัวลงมันถึงเป็นสัมมาสมาธิได้ สัมมาสมาธิมันสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี มันจะมีความสุขความสงบของมัน แล้วถ้าไม่มีอํานาจวาสนามันบอกนี่คือนิพพานแน่นอน ติดในสมาธิ สมาธิจับ ปัญญาตัด ปัญญายังเกิดไม่ได้เลย ปัญญายังไม่ได้เกิดขึ้นจากการเป็นภาวนามยปัญญาขึ้นมาได้เลย

ถ้าภาวนามยปัญญาขึ้นมาเพราะอะไร

เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่านมาก่อน เวลาท่านพิจารณาของท่านไป พิจารณากายๆ เวลาพิจารณากาย เวลากายมันแปรสภาพของมัน เป็นวิภาคะ มันขยายส่วนแยกส่วน ต่างๆ มันเห็นขึ้นมา เวลามันปล่อย มันปล่อย ตทังคปหาน เขา ก็รู้เขาก็เห็นของเขา แล้วถ้ามันยาวต่อเนื่องขึ้นไปมันไม่สมุจเฉท มันไม่ปหาน มันไม่ขาดหรอก ถ้ามันไม่ขาดมันเป็นคุณธรรมขึ้นมา ไม่ได้ มันเป็นการสมอ้าง

ธรรมมิตรภาพไง คําว่า “มิตรภาพ” มันมีคู่ คู่ที่เป็นสหายต่อกันถึงมีมิตรภาพต่อกัน ถ้ามิตรภาพต่อกัน ถนนมิตรภาพ ดูสิ ถนนมิตรภาพสายอีสาน ใครเป็นคนมาสร้าง องค์การจัสแมก เป็นคนมาสร้าง สร้างไว้ทําไม มันเป็นมิตรภาพระหว่างประเทศ สร้างไว้เพื่ออะไร เพื่อความเจริญ มันก็เป็นถนนที่ดีที่สุดในสมัยนั้น ถนนมิตรภาพ

แต่! แต่เบื้องหลังเขาเอาไว้ขนระเบิด ขนยุทธปัจจัยไป ทําลายเพื่อนบ้าน มิตรภาพ ถนนมิตรภาพ คนไม่มีปัญญา ธรรมมิตรภาพมันไปคบกับกิเลสในใจของตน แล้วเวลาคบกับกิเลสในใจของตน กิเลสเป็นเรา กิเลสเป็นเรา เห็นไหม ถนนมิตรภาพนะ มันเป็นความเจริญความงอกงามของชาติที่ได้การพัฒนาได้การสงเคราะห์

แต่ไอ้ประเทศที่สงเคราะห์ เขาสงเคราะห์ไว้เพื่อประโยชน์กับเขา สงเคราะห์ชาตินั่นน่ะ สงเคราะห์ไว้เป็นมิตรภาพเป็นมิตร ต่อกัน มิตรต่อกันเอาไว้ใช้สอยไง แล้วต้องการ ต้องการยุทธปัจจัยเพื่อไปทําลายเพื่อนบ้าน ประเทศคนอื่นไง นี่ก็เหมือนกัน ธรรมมิตรภาพ กิเลสมันหลอกไว้ กิเลสมันปิดหูปิดตา กิเลสบอกนี่ เป็นธรรมๆ นี่ธรรมมิตรภาพ ธรรมมิตรภาพ สมาธิทําไม่เป็น

ถ้าสมาธิมันทําเป็นนะ มันฉุกคิดได้ ถ้าสมาธิทําเป็นมันจะ รู้ได้ สิ่งที่การขวนการขวายการภาวนา ทําข้อวัตรปฏิบัติของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เป็นเครื่องอยู่ของใจ เป็นเครื่องอยู่ของใจ มันเห็นคุณค่าขึ้นมาทันที ขนาดหลวงตาพระมหาบัวท่านไป เยี่ยมลูกศิษย์ลูกหาของท่านนะ ถ้าวัดไหนไม่ถือธุดงค์ ท่านบอกท่านตัดทิ้งเลย ไม่ใช่ลูกศิษย์ของเรา

แล้วท่านชื่นชมมากว่า หลวงปู่มั่นท่านถือธุดงควัตรนะ ถือผ้า ๓ ผืนตลอดชีวิต ท่านบอกท่านยังทําไม่ได้อย่างนั้นเลย ท่านเชิดชูบูชาหลวงปู่มั่นมาก เพราะท่านเป็นผู้ที่อุปัฏฐากหลวงปู่มั่นอยู่ ๘ ปี ผ้าชิ้นไหน ผ้าผืนไหน ท่านไม่ได้ซักไม่ได้เก็บไม่มีเลย ผ้าทุกชิ้นทุกการใช้สอย การขบฉันท่านเป็นคนจัดใส่บาตรให้หลวงปู่มั่นเอง ขนาดหลวงปู่มั่นยังเอาสิ่งที่ท่านจัดให้กลับมาใส่ “ศรัทธามาสาย ศรัทธามาสาย” เพื่อที่ว่าท่านถือธุดงควัตรที่เข้มข้นเข้มงวดนั้นให้เป็นทางสายกลาง เวลาท่านทําของท่าน

นี่พูดถึงขนาดที่ว่า ถ้ามันเห็นคุณค่า ถ้าทําความสงบของใจได้ มันจะเห็นคุณค่าถึงข้อวัตรปฏิบัตินั้น เพราะข้อวัตรปฏิบัตินั้นล่ะมันเป็นเครื่องอยู่ของใจ แล้วฝึกหัดการกระทํานั้นให้ใจสงบระงับเข้ามาได้ แล้วถ้าใจสงบเข้ามาได้ เห็นไหม ชํานาญในวสี ชํานาญในการทําความสงบบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้า เราไม่ติดในสมาธิ ถ้าไม่ติดในสมาธิมันก็มีการฝึกหัด เข้าไปสงบระงับมันก็ มีความสุข

เวลามันคลายตัวออกมามันก็มีความทุกข์ ความทุกข์เพราะอะไร ความทุกข์เพราะกิเลสมันข่มขี่ กิเลสมันรังแกเรา กิเลสมันรังแกเรา ไม่มีใครรังแก ไม่มีใครทําร้ายเรา กิเลสของเราทั้งสิ้น แล้วกิเลสที่รังแกเรา ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเขาก็พยายามจะเอาชนะกิเลสของเขาเพื่อจะมีคุณธรรมขึ้นมา ให้มีศีล มีสมาธิ มีปัญญา

ธรรมมิตรภาพมันโดนกิเลสรังแก มันบอกว่านั่นเป็นธรรมนะ นี่ไง ธรรมมิตรภาพมันฉ้อฉล มันจะฉ้อฉลด้วยความโง่เขลาเบาปัญญา หรือมันฉ้อฉลเพราะว่ากิเลสมันยิ่งใหญ่ มันกดทับ นั่นมัน ก็เป็นการฉ้อฉล ธรรมมิตรภาพมีความสามัคคี

ถนนมิตรภาพนะ เขาขนกระสุน เขาขนยุทธปัจจัยไปทําลายเพื่อนบ้าน ไอ้นี่ก็ว่าธรรมมิตรภาพมีหมู่มีคณะสร้างสมสร้างกองกําลังขึ้นมา มันเป็นเรื่องกิเลสทั้งสิ้น กิเลสมันปิดหูปิดตา จะว่า มันโง่หรือกิเลสมันฉลาด มันเป็นมิตรภาพต่อกัน ธรรมมิตรภาพ

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ เป็นความจริงมันมีความซื่อสัตย์ สิ่งที่มันสั่นไหวในหัวใจนี่รู้ได้ สมาธิถ้ามันตั้งมั่นของมัน มันจะมีความสุขความสงบของมัน ถ้าสมาธินี้มันสั่นไหวอย่างนี้ มันจะเป็นสมาธิอย่างไร เห็นอะไรก็สั่นไหวไปหมดเลยนะ ลมพัดใบไม้ไหว หัวใจมันไหวขนาดนั้นเชียวหรือ

ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงมันต้องจิตตั้งมั่นๆ จิตมันต้องมีคุณธรรม จิตมันควรตั้งมั่น ผู้มีศีลธรรมขึ้นมา เขามีศีลธรรมในหัวใจของเขา สิ่งที่เป็นผลกระทบนะ มันอายตนะกระทบ เสียงที่ เรารับรู้ได้ ถ้ามันเสวยอารมณ์ มันก็รับรู้ได้ว่าเสียงนั้นเสียงสิ่งใด ได้ยิน ได้ยินอยู่ ได้ยินสักแต่ว่าได้ยิน มันไม่สมบูรณ์แบบ ขันธ์ ๕ มันไม่รวมตัว มันไม่เป็นสัญญาอารมณ์ขึ้นมาได้ เสียงก็สักแต่ว่าเสียง ได้ยินเสียงมันไม่รู้ว่าเสียงสิ่งใดเลย

ถ้ามันมีสติมีปัญญามันใคร่ครวญของมัน มันรู้มันเห็นของมัน มันไม่สั่นไหวไปกับเขา ถ้ามันสั่นมันไหว มันไหวติงไปกับเขา เห็นสิ่งใดตาโตหูตั้งเลย นู่นก็ดี นี่ก็ยอด นี่ก็เยี่ยม ธรรมมิตรภาพ มันมีแต่มิตรภาพ มิตรภาพว่าเราเป็นชาวพุทธไง

วันนี้เป็นวันสําคัญของพระพุทธศาสนา วันมหาปวารณา มหาปวารณาเพื่อถูกผิดสิ่งใดควรบอกกัน เราต้องการความถูกต้อง ดีงามเท่านั้น แล้วเวลาจิตนี้แก้ยากนะๆ มันต้องแก้เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป จิตของคนเวลาฝึกหัดภาวนา เรามีครูบาอาจารย์หรือไม่

ครูบาอาจารย์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เห็นไหม ท่าน สั่งเสียไว้เลย “หลวงปู่ขาวได้คุยกับเราแล้วนะ ต่อไปในอนาคต พระรุ่นใหม่ให้พึ่งพาท่านมหานะ ท่านมหาดีทั้งนอกและทั้งใน” ทั้งนอก ทั้งนอกคือข้อวัตรปฏิบัติ คือจริตนิสัย คือหัวใจที่ กว้างขวาง ทั้งใน ในคือมีคุณธรรม เพราะเราได้ปั้นมาเอง เราได้อบรมมาเอง เพราะอะไร

ถ้ามันไม่มีทั้งนอกทั้งใน มันไม่มีคุณธรรมในหัวใจ มันจะพึ่งพาอาศัยสิ่งใด มันก็เป็นธรรมมิตรภาพไง มิตรภาพว่ากิเลสมันปลิ้นมันปล้อน มันหลอกมันลวงไง อยากจะเป็นหัวหน้า อยากจะปกครองสงฆ์ อยากจะเป็นผู้นํา ไหวไปหมดเลยนะ อะไรที่เกิดขึ้นก็ไหวไปหมด อย่างนี้หรือผู้นํา ผู้นํามันต้องมีหลักเกณฑ์ ผู้นํามันไม่ไปเป็นมิตรภาพกับกิเลสหรอก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ตัดป่าถางป่า ไม่ได้ตัดต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว ตัดป่าทั้งหมดคือตัดกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มีการข่มขี่การรังแกกัน เห็นไหม เพราะอะไร

ผิดศีลผิดธรรม ศีล ๕ ไม่ให้มีผิดศีล ๕ ให้มีธรรม ๕ สิ่งที่มีการกระทํา การชําระล้างกิเลสประเสริฐที่สุด

การฆ่า การทําลาย สิ่งการทําร้ายทําลายกัน สร้างเวร สร้างกรรมทั้งสิ้น ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านมีแต่การให้อภัยต่อกัน เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร มันเป็นเวรเป็นกรรมของสัตว์โลกนะ มันเป็นเวรเป็นกรรมของเรา เราก็มีเวรมีกรรมมาพอแรงอยู่แล้ว เราไม่สร้างเวรสร้างกรรมสิ่งใดให้มันมากขึ้นไปหรอก

แล้วเรามีอํานาจวาสนาขึ้นมา เห็นไหม เรามาบวชเป็นพระ เรามาประพฤติปฏิบัติ เราเป็นฆราวาส เราอยากปฏิบัติธรรมของเรา ปฏิบัติธรรมๆ คือการชําระล้างกิเลส คือการค้นคว้าหากิเลส คือการเห็นหน้ากิเลส ให้มันเห็นสักทีเถอะน่า เพราะอะไร เพราะกิเลสมันโหดร้ายนัก กิเลสมันทําให้เราเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

เจ้าชายสิทธัตถะไปเที่ยวสวนเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย พยายามแสวงหาสิ่งตรงข้ามที่ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว สิ่งที่ ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา มันมีสมบูรณ์แบบอยู่แล้ว สมบูรณ์แบบที่จะให้เราประพฤติปฏิบัติไง

แต่สมบูรณ์แบบอยู่แล้ว คนที่เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบ พระพุทธศาสนา บวชเป็นพระด้วยนะ แล้วเรียนภาคปริยัตินะ เรียนธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจบแล้วนะ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าก็ได้สั่งสอนไว้ไง ศึกษาแล้วให้ประพฤติปฏิบัติ

ทรงจําธรรมวินัยๆ กิเลสมันได้สวมเขา กิเลสมันยิ่งใหญ่ เพราะว่ามีการศึกษามีความรู้มาก ศึกษามาแล้วทรงจําธรรมวินัย แล้วให้ประพฤติปฏิบัติให้มันเป็นตามความเป็นจริง ศีล สมาธิ ปัญญา มรรคผลขึ้นมาให้ความเป็นจริงขึ้นมา ถ้าศึกษาแล้วออกมาประพฤติปฏิบัติ แล้วผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เอาตามความเป็นจริงของตนขึ้นมา

เรามีครู มีครูบาอาจารย์ เราเป็นพระกรรมฐาน เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาโดยมีครูบาอาจารย์เป็นผู้คุ้มครองดูแล มันเชื่อไง “มหา มหาไม่ต้องขึ้นมานะ ให้พระเณรใหม่ๆ มันขึ้นมา มันจะได้มีข้อวัตรติดหัวใจมันไปไง” ถ้ามันมีข้อวัตรติดหัวใจมันไป ทําผิดทําถูกมันก็แทงใจแล้ว นี่ข้อวัตรปฏิบัติ

เวลาเคารพครูบาอาจารย์ มันเคารพด้วยหัวใจด้วยธรรมหรือเปล่า มันเคารพด้วยผลประโยชน์ไง มันเคารพด้วยชื่อเสียงกิตติศัพท์ กิตติคุณ ของครูบาอาจารย์ เอาชื่อเสียงกิตติศัพท์ กิตติคุณนั้นมาเป็นประโยชน์หรือ ชื่อเสียงกิตติศัพท์ กิตติคุณนั้นแขวนไว้ แล้วเรามีคุณงามความดีอะไร

ถ้ามันมีคุณงามความดีขึ้นมา มันต้องทําความสงบใจเข้ามา ทําสมาธิให้เป็น ทําสมาธิไม่เป็นมันเป็นธรรมมิตรภาพ มัน เป็นมิตรเป็นสหายกับกิเลสไง ถ้ามันเป็นมิตรเป็นสหายกับกิเลสเพราะกิเลสเป็นเรา เพราะกิเลสเป็นเรา

แค่ทําสมาธิเนี่ย เพราะเราฟังหลวงตาท่านพูดประจํา “สมาธิยังทํากันไม่เป็นๆ” ท่านพูดด้วยความสังเวชมากนะ ท่านพูดด้วยความสังเวชมาก คนที่ภาวนาเป็น ถ้าสมาธิมันยังทํา ไม่เป็น มันเริ่มต้นไม่ได้ สมาธิจับ ปัญญาตัด ไม่มีสมาธิ เอาอะไร ไปจับ ธรรมมิตรภาพ คิดเองเออเอง สร้างภาพเอง สร้างฉากเอง สร้างเรื่องเอง การประพฤติปฏิบัติไม่ต้องขวนขวาย ไม่ต้องดิ้นรน วางแล้ว วางโดยกิเลสมันสวมรอย

ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ปล่อยวาง ในพระพุทธศาสนานะ เวลาสอน เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ใครเกิดผลกระทบ สิ่งใดแล้วต้องมีสติยับยั้งอารมณ์ความรู้สึกอันนั้นให้ได้ ถ้าใครมีสติสัมปชัญญะยับยั้งอารมณ์ความรู้สึกที่ผลกระทบความเจ็บชํ้า นํ้าใจอันนั้นได้ นี่ธรรม วางสิ่งนั้นๆ วางสิ่งนั้นก็เท่าทันอารมณ์ ของตน

แต่คนนะ คนที่ขาดสติ คนที่มีบาปมีเวรต่อกัน เวลาผลกระทบสิ่งใดแล้วมันทนไม่ได้ ทนไม่ได้ ในสังคมในปัจจุบันนี้ เวลาเดี๋ยวนี้โลกเจริญ กล้องโทรศัพท์ต่างๆ มันจะจับภาพได้ทั้งสิ้น เวลาจับภาพได้แล้วนะ อารมณ์ชั่ววูบๆ เพราะอะไร

เพราะมันเห็นความกักขฬะของคนที่เวลาโทสะมันรุนแรง เห็นความกักขฬะที่เวลาคนเข้าปะทะกันโดยอารมณ์ โดยทะเลาะเบาะแว้งกัน เพราะมันเห็นมันมีหลักฐาน อารมณ์ชั่ววูบๆ ยกมือไหว้อย่างเดียวเลยล่ะ แต่เวลาขาดสติ ถ้ามันยับยั้งไม่ได้ นี่ความขาดสติยับยั้งไม่ได้

ถ้าเราศึกษามา ศึกษามาแล้วเราฝึกหัดของเราขึ้นมา เราพยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาๆ นะ แล้วถ้ามันทําสมาธิเป็นทําสมาธิได้ คนไม่มีวาสนาว่าสมาธินี้เป็น นิพพาน พระพุทธศาสนาสอนให้ปล่อยวางๆ การปล่อยวาง ปล่อยวางมาจากเริ่มต้น การฝึกหัดปล่อยวางอย่างนี้ถ้ามีสติปัญญา ถ้ามีสติปัญญาเท่าทัน มันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ เป็นปัญญาอบรมสมาธิ

แต่ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จริตนิสัยของคนมันแตกต่างกันไป การทําความสงบ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐมาก องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าหูตากว้างไกลมาก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงวางการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ๔๐ วิธีการเอาไว้เผื่อจริตนิสัยของสัตว์โลก จริตนิสัยของสัตว์โลกไม่มีหนทางเดียว ไม่มีชนิดเดียว

การทําความสงบ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ได้ตรัสรู้ ฤๅษีชีไพรเขาทําฌานสมาบัติ ทําฌานสมาบัตินั้นมันเป็นฌานโลกีย์ ฌานโลกีย์มันทํามาจากกิเลส แล้วกิเลสทําโดยสัจจะความตั้งใจ พวกมนต์ดําเขามีสัจจะมีความจริงของเขา เขามีสัจจะมีความจริง การกระทําทุกๆ ประเภทต้องมีพื้นฐานจากสมาธิ

ถ้าไม่มีพื้นฐานจากสมาธิ สิ่งที่เกิดขึ้นถึงว่า “จิตนี้แก้ได้ ยากนัก จิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้มหัศจรรย์นัก” ถ้ามันเกิดกําลัง เกิดสมาธิขึ้นมา แต่มันเป็นเรื่องฌานโลกีย์ เพราะอะไร เพราะไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีปัญญา มันไม่ใช่ศีล ไม่ใช่สมาธิ ไม่ใช่ปัญญา มันเป็นสมาธิ สมาธิโดยทิฏฐิมานะ สมาธิโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก สมาธิโดยมนุษย์ ว่ามนุษย์เป็นผู้วิเศษ วิเศษกว่ามนุษย์คนอื่น

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในปาราชิก ๔ อวดอุตริมนุสธรรมเกิดจากฌาน สมาธินี่แหละ ฉะนั้น มนุษย์ธรรมดาถึงทําไม่เป็นไง ถ้ามันเป็นขึ้นมามันก็อุตริมนุสธรรม คือธรรมเหนือมนุษย์ มนุษย์ถ้าทําสัมมาสมาธิได้มันเหนือมนุษย์ปกติเลยล่ะ เพราะมันอยู่ในปาราชิก ๔ ไม่ให้อวด แต่ถ้ามันเป็นจริงของมันขึ้นมาไง

นี่พูดถึงว่า ถ้าสมาธิมันทําไม่เป็นมันเลยเป็นธรรมมิตรภาพเลย เป็นมิตรภาพกับกิเลส แล้วเพราะทําสมาธิไม่เป็น ถ้าทําสมาธิเป็น เรื่องอย่างนี้จบ เพราะการทําสมาธิมันรู้ว่าสมาธิเป็นอย่างไร ถ้าทําสมาธิไม่เป็น “ก็เราวางแล้ว เราไม่ต้องขวนขวาย เราไม่ต้องดิ้นรน เพราะเราวางแล้ว จิตประภัสสะ จิตประภัสสร มันเป็นธรรม” แล้วของใครล่ะ? ของใคร?

อันนี้เป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการตั้งแต่อนุปุพพิกถา คนที่ภาวนาไม่เป็นท่านให้ฝึกหัดก่อน ให้มีศรัทธามีความเชื่อ ความเชื่อในพระพุทธศาสนา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ให้เชื่อนรกสวรรค์ ให้เชื่อต่างๆ แล้วทําบุญกุศลท่านจะบอกเป็น สเต็ปๆ ไปเลย ถ้าทําดี ทําดีไปเกิดบนสวรรค์ ให้ถือเนกขัมมะ จิตใจควรแก่การงานถึงจะแสดงอริยสัจ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์

นี่ไง ถ้าจิตไม่สมควรแก่การงาน จิตไม่ตั้งมั่นเพราะทําสมาธิไม่เป็น ทําสมาธิไม่เป็นจะยกขึ้นสู่วิปัสสนาอย่างไร จะทํากันอย่างไร จะให้ยกขึ้นสู่วิปัสสนา เอาอะไรยก แล้วเอาอะไรทํา

มันก็เป็นสิ่งที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทอดธุระ ทอดธุระเพราะสังคม เพราะสัตว์ เพราะสิ่งมีชีวิตเวลามันคิดมันก็คิดแบบวิทยาศาสตร์ คิดแบบผู้เรียนจบ ๙ ประโยค “ก็เรียนแล้ว ก็มีปัญญาแล้ว ก็รู้แล้ว” แต่รู้ว่าธรรมมิตรภาพ รู้โดยกิเลส เรียนสิ่งใด รู้สิ่งใด กิเลสมันก็รู้ด้วย นี่สมมุติบัญญัติ แล้วอะไรเป็นจริงล่ะ ธรรมมิตรภาพไง

แต่เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทวนกระแสกลับหมดเลย ทวนกระแสกลับ ผู้ที่ยังไม่เข้าใจ ผู้ที่ยัง ไม่ลึกซึ้งในพระพุทธศาสนาก็สอนเรื่องทาน อนุปุพพิกถา จน จิตควรแก่การงาน ขณะอนุปุพพิกถาหรือแสดงธรรมขึ้นมา ผู้บรรลุโสดาบัน ผู้บรรลุธรรมเยอะแยะมากมายมหาศาล มากมายมหาศาลเพราะว่าจิตใจเขาพร้อมแล้ว

สิ่งที่ว่าถ้าทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบระงับแล้ว ท่านก็แสดงสัจจะ อริยสัจจะเลย สัจจะ อริยสัจจะ เห็นไหม สมาธิจับ ปัญญามันตัด นี่ไง เวลาแสดงธัมมจักฯ ทําไมพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรมองค์เดียวล่ะ เพราะอะไร กิจจญาณ สัจจญาณมันเกิดขึ้นถ้าเป็นจริง

มันไม่ใช่ธรรมมิตรภาพ กิเลสเป็นเรา เราเป็นกิเลส จับต้องสิ่งใดไม่ได้เลย กิเลสล้วนๆ แล้วก็สมอ้างไปเรื่อย แล้วหน้าด้านนะ หน้าด้านหน้าทน หน้าด้านหน้าทนเพราะอะไร เพราะโดยธรรมชาติคนไม่เคยรู้ไม่เคยเห็นสิ่งใดพูดโดยที่ตัวเองไม่รู้มันผิด อยู่แล้ว แล้วถ้ามันผิดอยู่แล้ว ไม่สงสัยเลยหรือ ไอ้ที่ว่าหน้าด้านหน้าทนเพราะมันผิด

ถ้ามันถูกล่ะ ถ้ามันถูกมันจะไม่มีขัดไม่มีแย้งกันไง มันไม่มีขัดไม่มีแย้งกันที่ว่า เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่าน เห็นไหม มีขณะหรือไม่มีขณะ อ้าว! ถ้ามีขณะ มีขณะ เห็นไหม ดู พระอัญญาโกณฑัญญะสิ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับเป็นธรรมดา ขณะที่มันดับ มันขาดนั้นน่ะ เพราะมันขาด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอุทานเลย “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” ปัญจวัคคีย์อีก ๔ ไม่รู้ เพราะไม่มีขณะ ไม่มีข้อเท็จจริง

ถ้ามันเป็นจริงมันไม่ขัดไม่แย้ง แต่นี่ทั้งขัดทั้งแย้ง นี่ขัดแย้งในการกระทํานั้น ขัดแย้งในการก้าวเดินของจิต จิตมันไม่มีตัว ไม่มีตน แล้วยกขึ้นสิ่งใดมันก็ไม่มีการกระทําใดๆ ทั้งสิ้น มันถึงขัดถึงแย้งว่า “พวกเราไม่ต้องมีขณะก็ได้ ไอ้พวกมีขณะก็ให้เขามีขณะ กันไป เราไม่ต้องมีก็ได้” ไม่ต้องมีก็ได้ก็ธรรมมิตรภาพไง เป็นมิตรภาพกับกิเลสไง แล้วกิเลสมันก็ครอบงํา “วางแล้วๆ ไม่ต้องดิ้น ไม่ต้องรน ไม่ต้องขวนไม่ต้องขวาย แล้วนี่มารยาท มารยาทดีงาม”

ไม่รู้มันสงสัยนะ ตามข้อเท็จจริงนะ ตามข้อเท็จจริงคนจะ พูดสิ่งใดก็แล้วแต่มันพูดไปเถอะ แต่โดยข้อเท็จจริงสงสัย ถึงบอกว่า หน้าด้านหน้าทน

ถ้าเป็นข้อเท็จจริงมันเป็นอย่างไร มันไม่มีขัดไม่มีแย้ง ไม่มีขัดไม่มีแย้งกับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีขัดมีแย้งกับคําอบรมบ่มเพาะของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ไม่มีขัดไม่มีแย้งกับครูบาอาจารย์ที่เป็นเพชรนํ้าหนึ่งๆ เพชรนํ้าหนึ่ง พระอรหันต์มีหนึ่งเดียวเท่านั้น

พระอรหันต์จะต้องสมุจเฉทปหาน ขั้นที่ ๑ เป็นโสดาบัน ขั้นที่ ๒ เป็นสกิทาคามี ขั้นที่ ๓ เป็นอนาคามี ขั้นสุดท้ายเป็น พระอรหันต์ สมุจเฉทปหาน เพราะการสมุจเฉทปหานคือการชําระ ล้างกิเลส ตัดป่าถางป่า ไม่ได้ตัดต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว ตัดกิเลส กิเลสเป็นนามธรรม แต่มีจริงๆ นะ แล้วลึกลับซับซ้อนด้วย

ลึกลับซับซ้อนจนผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่อบูชากิเลส ปฏิบัติไปเพื่อความจํานนกับกิเลสเพราะอะไร เพราะความไม่รู้ของตนไง เพราะความไม่รู้คืออวิชชา แล้วก็ไปบูชากับความไม่รู้ แล้วก็ไปผูกสัมพันธไมตรีกลายเป็นธรรมมิตรภาพ มันไม่ใช่ธรรมจริง

ธรรมจริง เอโก ธมฺโม ธรรมเป็นหนึ่ง ไม่มีสอง พระอรหันต์ ทุกประเภทถึงมีคุณธรรมในหัวใจ หลวงตาพระมหาบัวท่านทํางานยิ่งใหญ่ขนาดไหน ท่านไม่ปรึกษาใคร เพราะท่านปรึกษา ธรรมในใจของท่าน เพราะท่านมี เอโก ธมฺโม ธรรมในหัวใจ วิมุตติสุขเต็มหัวใจ ของจริง

ของปลอม อยากจะทําให้เหมือนของจริง มันเลยไม่จริงไง สั่นไหวไปทั่ว การแสดงออกคลาดเคลื่อนทุกกรณี ถ้ามันคลาดเคลื่อนนั้นน่ะ พอคลาดเคลื่อนมันไม่แน่ใจในตัวเองหรอก ไม่รู้ ถามไม่ได้ ไม่รู้ตอบไม่ได้ ไม่รู้แสดงธรรมขายแต่ความไม่รู้ ปล่อยไก่เป็นเข่งๆ แต่เพราะสังคมอ่อนด้อย สังคมไม่มีสติปัญญาเท่าทัน มันก็ไม่มีสิ่งใดเป็นข้อเท็จจริงไง

แต่เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านอบรมบ่มเพาะลูกศิษย์ ผู้รู้เขามีอยู่นะ ผู้รู้หมายความว่าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติได้ตามความเป็นจริง นี้เขาจะรักษาหัวใจของเขา เขามีอํานาจมีวาสนาของเขา เขาประพฤติปฏิบัติของเขา เขาประพฤติปฏิบัติตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิบัติธรรมเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิบัติธรรมเพื่อสมควรแก่ธรรม

ตั้งสติ แล้วฝึกหัดคําบริกรรมของเขา แล้วฝึกหัด ถ้าคําบริกรรมของเขา ถ้าคําบริกรรมมันขัดมันแย้ง เขาก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเขา เวลาใช้สติปัญญาอบรมสมาธิของเขา จิตเขาหยุด จิตเขาหยุด จิตเขาหยุดนั่นคือสมาธิ แล้วพยายามฝึกหัดบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้า การหยุดนี้มันจะขยายเวลามากขึ้น การหยุดนี้ มันหยุดแล้ว ถ้าหยุดแล้วมันไม่มีสิ่งใดเป็นที่เกาะ ก็ให้พุทโธ ต่อเนื่องไป พุทโธต่อเนื่องไป แล้วถ้ามันพุทโธต่อเนื่องไปแล้วเกิดความฟุ้งซ่าน เราก็กลับไปใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

เพราะปัญญามันเท่าทัน เท่าทันแล้วถ้ามันมีช่องว่าง ช่องว่างที่จิตมันหยุดแล้ว เราก็ใช้คําบริกรรมของเรา ใช้คําบริกรรมเพราะจิตมันเกาะไป จนฝึกหัด ฝึกหัดจนมันมีกําลังของมัน พอมีกําลังของมันน้อมไปให้เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าน้อมไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้ามันจับต้องได้ตามความเป็นจริงของมัน มันมหัศจรรย์ มันสะเทือนกิเลส กิเลสม้วนต้วนเลย กิเลสอายมากเลยล่ะ กิเลสมันหลบทันทีเลยล่ะ ถ้ามันจับได้ แล้วผู้ที่จับได้มันมหัศจรรย์ถึงผลการกระทําของเรา

เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราร้องทุกข์กันตลอด “ทําสมาธิได้ยาก ปฏิบัติได้ยาก ปฏิบัติแล้วไม่ได้ผล ปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลาน” ล้มลุกคลุกคลานมันก็เป็นอํานาจวาสนา ล้มลุก คลุกคลานก็บัว ๔ เหล่าไง บัว ๔ เหล่า สายบัวของใครสั้น สายบัวของใครยาว ถ้าสายบัวของใครยาวมันก็จะพ้นนํ้าไป สายบัวที่มันสั้น มันสั้นมันก็ต้องพยายามดําเนินตนของตนให้พ้นจากนํ้าขึ้นมาให้ได้

การประพฤติปฏิบัติมันทุกข์มันยาก มันทุกข์ยากก็เพราะว่าอํานาจวาสนาของคน แล้วถ้ามันเป็นความจริง ความจริงขึ้นมา เวลามันสงบ สงบบ่อยครั้งเข้า สงบบ่อยครั้งเข้า เวลามันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เพราะจิตสงบแล้วถ้ามันจับเวทนาได้ เวทนาสักแต่ว่าเวทนา

แต่เวลาถ้าจิตยังไม่สงบ เราพยายามทําความสงบของใจเข้ามา เวทนาเป็นเรา เราเป็นเวทนา เห็นไหม ธรรมมิตรภาพไง ธรรมมิตรภาพมันเป็นมิตรภาพกับกิเลส กิเลสมันปลิ้นมันปล้อน มันหลอกมันลวง เวลาเราทําความสงบใจของเราเข้ามา ถ้าใจมันไม่สงบระงับเข้ามา เราไปเป็นมิตรภาพกับเวทนา เพราะเวทนาเป็นเรา เราเป็นเวทนา เราก็ทุกข์เราก็ยาก

เราก็พยายามพุทโธๆ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราแยกจากเวทนา เวทนาเป็นเวทนา จิตเป็นจิต ถ้าเวทนาเป็นเวทนา จิตเป็นจิต จิตก็สงบตัวลง

แต่ถ้าเวทนาเป็นเรา เราก็เจ็บ เราก็ปวด เราก็ชํ้า เราก็มีความทุกข์ความยาก แล้วเวลาที่เรามีความทุกข์ความยาก เรามีเวทนาอยู่แล้ว กิเลสก็ซํ้าเติม กิเลสมันซํ้าเติมมันก็ผูกมัด มันก็ผูกมันก็มัดให้เวทนามันมีความทุกข์มากขึ้น เวทนามีความเจ็บชํ้า นํ้าใจมากขึ้น แล้วเราไม่มีอํานาจวาสนา เราทําแล้วเราไม่มีประโยชน์กับเรา กิเลสมันเหยียบมันยํ่ามันทําลายทั้งสิ้น

ถ้าคนมีสติมีปัญญา ฝึกหัด ถ้าจิตมันสงบแล้ว เวทนาไม่ใช่เรา จิตคือจิต เวทนาคือเวทนา แล้วถ้าผู้ที่ปฏิบัติมันมีอุบายวิธีการ การทํา เห็นไหม พิจารณากายก็ได้ พิจารณาเวทนาก็ได้ พิจารณาจิตก็ได้ พิจารณาธรรมก็ได้ ถ้าจิตสงบแล้ว พอมันไปจับเวทนา อ้าว! คราวนี้เวทนาไม่ใช่เรา เวทนาก็เป็นเวทนา มันก็เป็นอาการอันหนึ่ง เวลาจิตของเรามันก็เป็นจิตของเรา

มันมีกําลังสมาธิอยู่ เห็นไหม ถ้ามันจับเวทนา เอาเวทนา เวทนาก็เป็นอาการอันหนึ่ง อาการที่เกิดจากการนั่ง เกิดจากการ ทนอยู่ไม่ได้ มันถึงเกิดความทุกข์ ถ้าเวทนามันคือความทุกข์ ความไม่พอใจต่างๆ ถ้ามันจับมันได้มันพิจารณา พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันฉลาดขึ้นมา

อ้าว! เวทนาเป็นอาการเฉยๆ แล้วเราไปลุ่มหลงมันทําไมล่ะ แล้วคนที่ไปลุ่มหลงมันคือใครล่ะ ก็ไอ้ตัวโง่ไง ก็ตัวเราไง เพราะ ตัวมันโง่ เพราะมันโง่เขลาเบาปัญญา มันถึงไปเสวยอารมณ์ มัน ถึงไปเสวยความทุกข์ความยากความเจ็บความป่วย

แล้วมันพิจารณาไป ถ้าพิจารณาไป พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถ้ามันเสมอกันมันสักแต่ว่า มันเกิดอาการชา ชา แต่ไม่เจ็บไม่ปวด แต่ถ้ามันพิจารณาของมันนะ เราถอนกลับมาพิจารณา ถ้ามีสัมมา- สมาธิพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่านะ เวทนาสักแต่ว่าเวทนา มันปล่อยเวทนาได้มันก็สงบตัวลงนะ

เวลาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันใช้ปัญญาอบรมสมาธิอย่างหนึ่ง แล้วใช้คําบริกรรม เราใช้คําบริกรรม บริกรรมพุทโธๆ ให้จิตเกาะพุทโธให้เป็นสมาธิขึ้นมาได้ สมาธิเป็นกําลังอันหนึ่ง เวลาเกิดใช้ปัญญา ใช้ปัญญา ในเมื่อเราจับเวทนา มันเห็นสติปัฏฐาน ๔ คือมันจับแล้วมันเห็นกิเลส กิเลสคืออะไร คือไอ้โง่นี่ไง ไอ้โง่ ไอ้โง่ที่อยู่กับจิต ไอ้อวิชชา ไอ้คนโง่ๆ มันไปทําความสัมพันธไมตรีเป็นมิตรภาพต่อกัน แต่เราไม่ทํากับมัน

ตัดป่าถางป่า ไม่ได้ตัดอะไรเลย การฆ่ากิเลส องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้ายกย่องสรรเสริญ การฆ่ากิเลส องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนา ปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็ รื้อสัตว์ขนสัตว์พวกนี้ รื้อสัตว์ขนสัตว์ไอ้โง่เขลาเบาปัญญานี่

ถ้ามันโง่เขลาเบาปัญญา ไอ้โง่นี่มันไปเสวยอารมณ์ มันคิด ว่าเป็นเรา ถ้ามันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันปล่อยๆ มันปล่อย ตทังคปหาน ถ้าตทังคปหาน มันปล่อยแล้วก็มีความสุข ปล่อยแล้วอย่าชะล่าใจ ปล่อยแล้วเราก็ตรวจสอบ ถ้าไม่หน้าด้านไม่สวมรอย ไม่อ้างอิง มันขัดมันแย้ง แต่ถ้ามันเป็นความจริงมันไม่ขัดไม่แย้ง

เราพิจารณาซํ้า เพราะเวทนาเวลามันปล่อยแล้วเดี๋ยวมัน ก็เกิดอีก หลวงตาพระมหาบัวท่านนั่งตลอดรุ่ง ๔ ชั่วโมงหลาน มันมา พิจารณาจนมันปล่อยวางหมด ๖ ชั่วโมง เดี๋ยวพ่อมันมา ๑๐ ชั่วโมง เดี๋ยวปู่มันมา เวทนาที่มาที่ใหญ่ขึ้น ยิ่งใหญ่ขึ้นมันจะเจ็บปวดมากขึ้นๆ มันจะทดสอบนะ มันจะทดสอบว่า ไอ้โง่ที่ว่ามันฉลาดมันปล่อยวางได้นะ มันยังฉลาดจริงหรือเปล่า กิเลสมัน ไม่ยอมแพ้ใครง่ายๆ หรอก แก่นของกิเลสนะ

เวลาวิปัสสนาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เดี๋ยวมันก็ดี เดี๋ยวมันก็ร้าย เดี๋ยวมันก็พอใจ เดี๋ยวมันก็โดนหลอก เดี๋ยวเราก็เท่าทันมัน เดี๋ยวเราก็ล้มลุกคลุกคลาน เดี๋ยว เดี๋ยวอยู่เรื่อยเลย เดี๋ยวอยู่เรื่อยเพราะว่า การทดสอบ การปฏิบัติมันมีการปฏิบัติซํ้า

ขิปปาภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ท่านประพฤติปฏิบัติแล้วท่านพิจารณาของท่านหนเดียว ขาด! มหัศจรรย์นะ นั้นคืออะไร สายบัวที่มันยาวไง สายบัวที่ยาวมันใช้เวลาที่สะสมขึ้นมาจนพ้นจากนํ้านะ เขาสร้างบุญของเขามา ทุกคนสร้างมาทั้งนั้น มากหรือน้อย ถ้ามันน้อย เราก็อย่าน้อยเนื้อตํ่าใจ เพราะทํามาเอง ไม่มีใครทําให้ได้ ต่างคนต่างทํา

แต่ในปัจจุบันนี้มีอํานาจวาสนา มีอํานาจวาสนาเพราะเราปฏิบัตินะ การปฏิบัติคนไม่ทําหรอก ใครจะเอาทุกข์ใส่ตัว ไม่ใช่ คนโง่ คนฉลาดจะเที่ยวรอบโลก จะหาแต่ความสุข ไม่มีสุขจริงหรอก เสียเวลาเปล่า

ของจริงมันอยู่ที่นี่ ของจริงนะ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตเคยสงบระงับบ้างแล้วมันจะฝังใจไป คนที่ทําความสงบของใจได้ แล้วถ้าอายุขัยเขาถึงเวลาของเขา ถ้าเขามีสติสัมปชัญญะเข้ามา ถึงจุดนี้ เขาเกิดบนพรหม พรหมมีขันธ์เดียว สมาธิคือขันธ์หนึ่ง สมาธิมีความรู้สึกหนึ่งเดียว ถ้าเข้าถึงสมาธิก็เกิดบนพรหม พรหมปุถุชนนะ

แต่เวลาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ อย่างเวทนาเวลาพิจารณาเวลามันขาด ขาดที่เวทนา ขาดที่กาย ขาดที่จิต ขาดที่ธรรม ขาดเหมือนกัน ขาดอันใดอันหนึ่งมีผลเท่ากันหมด ขาดอันหนึ่ง รู้ทั้ง ๔ อย่าง ขาดสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เวลามันขาด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส กายไม่ใช่เรา เราไม่ใช่กาย ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕

ไอ้ที่พูดกันปากเปียกปากแฉะ ถ้ามันเป็นจริงมันต้องรู้จัก ไม่รู้พูดไม่ได้ ไม่รู้ถามไม่ได้ แล้วถ้ามันรู้ มันรู้จริงของมัน เวลา มันขาด กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ จิตรวมลง พระโสดาบันอีก ๗ ชาติ มันประกาศกลางหัวใจเลย รู้เต็มหัวอก แล้วมันไม่รู้ได้อย่างไร ถ้ามันรู้ชัดขนาดนี้มันจะไปเป็นมิตรภาพ กับกิเลสไหม

“อานนท์ เธออย่าเสียใจไปเลย อีก ๓ เดือนข้างหน้าเขา จะทําสังคายนา เธอจะได้เป็นพระอรหันต์ในวันนั้น” การเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา เห็นไหม การประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก้าวเดินต่อไป

แต่ในเมื่อกึ่งพุทธกาล ครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี ถึงสิ้นกิเลส เวลาท่านประพฤติปฏิบัติไป สังโยชน์แต่ละชั้นแต่ละตอนมันละเอียดมันลึกซึ้ง มันครอบงํา มันมหัศจรรย์ ถ้าเป็นความจริงๆ มันจะเกิดความมหัศจรรย์ มหัศจรรย์มาก

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์ คณะสงฆ์เข้าพรรษาอธิษฐานพรรษา ออกพรรษานี่มหาปวารณา ปวารณาคณะสงฆ์นะ แล้วคณะสงฆ์รักกันผูกพันกัน ผูกพันกัน ด้วยธรรม ไม่ได้ธรรมมิตรภาพ ธรรม เอโก ธมฺโม ธรรม หนึ่งเดียวไม่มีสอง ธรรมอันเอก เอกธรรมนะ ไม่ใช่เอกที่เราพอใจ นี่หนึ่งเดียวเท่านั้นไม่มีสอง ไม่มีมิตรไม่มีสหาย เหนือวัฏฏะ เหนือโลก วิวัฏฏะ แล้วมันจะไม่รู้ได้อย่างไร มันรู้แจ้งโลก โลกนอกและโลกใน

นี่โลกนอกๆ นะ โลกนอกคือสังคม ธรรมมิตรภาพไง มีถนนมิตรภาพเป็นการผูกมิตรไมตรีต่อกัน ส่งเสริมกันเพื่อความเจริญงอกงาม ไอ้ประเทศที่ด้อยพัฒนาก็อยากจะมีความเจริญ เจริญจริงๆ เป็นถนนที่ดีที่สุดในประเทศไทย แต่ไอ้กิเลสไอ้ผู้ที่แสวงหาผลประโยชน์มันขนยุทธปัจจัยไปทําลายคนรอบข้างหมดเลย มิตรภาพผลประโยชน์มันทั้งสิ้น มิตรภาพของกิเลสไง ไม่รอดพ้นจากอํานาจของมันเลย

เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา บวชเป็นพระนักรบ เป็นลูกศิษย์กรรมฐาน วางหมดแล้ว วางโดยอ้างอิงเอง วางโดยอารมณ์ความรู้สึกของตน มันไม่มีสิ่งใดเป็นจริงเป็นจัง นี่ไง คนที่เขาประพฤติปฏิบัตินะ เท่าทันอารมณ์ของตน จบแล้ว

สํานักปฏิบัติต่างๆ แค่เท่าทันความรู้สึกเท่านั้นแหละ เท่าทัน แล้วมันเหลืออะไรล่ะ เหลืออีกทั้งหมดเลย เหลือสิ่งอีกทั้งหมด ที่ยังมีอยู่ครบถ้วนบริบูรณ์เลย ครูบาอาจารย์ท่านบอกปฏิบัติไม่ได้สะกิดกิเลสเลย กิเลสไม่ได้ถลอกเลย ไม่มีเลือดออกซิบๆ ไม่มีเลย เต็มสมบูรณ์ มิตรภาพ กิเลสเป็นเรา เราเป็นกิเลส “วางหมดแล้ว ไม่ต้องขวนขวาย” คําว่า “ไม่ต้องขวนขวาย ไม่ต้องค้นคว้า” มันบอก นี่คําพูดตนเองมันประกาศเองว่าจริงหรือเท็จ

แต่ถ้าเป็นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมาตั้งแต่ต้นทางนะ ธรรมะอยู่ฟากตาย ธรรมะอยู่ฟากตาย คนที่ประพฤติปฏิบัติจริงๆ เวลากิเลสมันต่อสู้กับเรา แล้วถึงที่สุดถ้ามันเพลี่ยงพลํ้านะ เพลี่ยงพลํ้าคือเรามีสติ มีสมาธิ มีปัญญา ที่ใช้ปัญญาเป็นภาวนามยปัญญากําลังรุก อย่างแรง

รุก เห็นไหม ระหว่างกองทัพกิเลสกับกองทัพธรรมกําลังต่อสู้กัน มันจะบอกเลยนะ “เอ็งจะตายแล้วแหละ เอ็งสู้ไม่ไหวแล้วแหละ ปฏิบัติไปแล้วมันจะพิการนะ ปฏิบัติไปแล้ว โอ้ย! พรุ่งนี้ พรุ่งนี้ขาหักเลย” นี่ตายไง มันเอาตายมาอ้างอิงตลอด ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ “อะไรตายก่อน ตายหลัง ขอดูนิดหนึ่ง” มันจะอ้างอย่างไรนะ ปัญญามันเท่าทันหมด แล้วมันไม่กลัวไง ฟากตาย

ไอ้นี่วางแล้ว ไม่ต้องดิ้นรน ไม่ต้อง ไม่ต้องทําอะไรเลย แล้วจะเอาคุณธรรมมาจากไหน แล้วมันจะเป็นจริงตรงไหน แสดงว่า ตัวเองสุกเอาเผากิน ทําอะไรสะเปะสะปะ เพียงแต่มาแอบอิง มาแอบแนบอยู่กับกรรมฐาน เขาว่าเป็นลูกศิษย์กรรมฐาน แต่ผล การปฏิบัติแบบกรรมฐานมันไม่มี มันเป็นมิตรสหายกับกิเลสไง ธรรมมิตรภาพ เอวัง

เพราะมันไม่มีขณะ
เพราะไม่รู้จัก ไม่รู้จักขณะ ไม่รู้จักเวลาจิตมันสงบ
จิตนี้เป็นหนึ่งแล้ว ถ้ามันเกิดปัญญา มันเกิดปัญญาญาณ
ปัญญาญาณนี้จะรื้อค้น ค้นหากิเลสผู้ก่อการ
ถ้าผู้ก่อการ ผู้ก่อการทั้งหมดต้องจับมาไต่สวน
ต้องจับมาแล้วพิจารณา…

๒

กิเลสผู้ก่อการ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๔ พฤศจิกายน ๒๕๖๔

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรมนะ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสวงหา เวลาเห็นสัจจะความจริงอันนี้ เพราะสัจจะความจริงอันนี้ มันถอนรากถอนโคนกิเลสตัณหา ความทะยานอยากในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัจธรรมมันมหัศจรรย์ มันยิ่งใหญ่นัก มันยิ่งใหญ่ มันครอบ ๓ โลกธาตุ เวลาจิตใจที่พ้นจากทุกข์ไปแล้วมันครอบ ๓ โลกธาตุ กามภพ รูปภพ อรูปภพ มันยิ่งใหญ่ขนาดนั้นนะ ฉะนั้น ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงประเสริฐมาก

ฟังธรรมๆ ฟังธรรมเพื่อเหตุนั้น แต่ฟังธรรมๆ ฟังธรรมของเรา เรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากเหมือนกันใช่ไหม เราก็อยากจะพ้นจากทุกข์เหมือนกัน ถ้าอยากจะพ้นจากทุกข์เหมือนกัน ฟังแล้วมันก็เข้าใจ ถ้าเข้าใจ เข้าใจก็คือเข้าใจ เข้าใจ เห็นไหม ถ้าฟังแบบโลกก็เข้าใจแบบโลก

แต่ถ้าฟังธรรมสัจธรรมเป็นความจริงฟังไม่รู้เรื่อง นี่ฟังธรรม ฟังธรรมไม่เป็น ฟังธรรมไม่เป็น เห็นไหม เวลาพูดถึงมรรคถึงผล มรรค ๔ ผล ๔ “มรรค ๔ ผล ๔ ทําไมมันมรรคแล้วมรรคเล่า มรรคแล้วมรรคเล่าล่ะ” มรรคแล้วมรรคเล่าเพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ถอนรากถอนโคนมันไง

ครอบครัวของมารๆ เวลาครอบครัวของมาร สิ่งที่ว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะพ้นจากมือของพญามารไป นี่พญามารครํ่าครวญเลยแหละ นี่พญามาร ลูกสาวของมาร ลูกสาวของมาร ๓ คน โลภะ โทสะ โมหะ นางตัณหา นางอรดีต่างๆ มาครํ่าครวญ “พ่อไม่ต้องเสียใจไป เดี๋ยวลูกจะไปเอาคืนมาให้เอง” นี่ลูกของมัน แล้วหลานของมัน แล้วเหลนของมันล่ะ นี่ครอบครัวของมาร แล้วครอบครัวของมารมันครอบงําหัวใจของสัตว์โลก ทั้งสิ้น อยู่ในอํานาจของพญามาร

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเป็นพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์สร้างสมบุญญาธิการมามากมายมหาศาล แล้วพระโพธิสัตว์สิ่งที่สร้างบุญสร้างกุศลมา สร้างบุญกุศลมาเพื่ออะไร สร้างบุญสร้างกุศลมาเพื่อกําลังของหัวใจดวงนี้ไง ถ้าหัวใจดวงนี้ เวลามาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ สิ่งที่เพราะมีอํานาจวาสนาๆ เป็นทางเลือกไง

เวลาทางเลือก เลือกจะออกประพฤติปฏิบัติ ถ้าได้เป็นกษัตริย์เราก็จะต้องตายไปกับโลกนี้ จะเป็นจักรพรรดิ จะเป็นจักรพรรดิแต่ถึงเวลาแล้วถ้ามันมีการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย มันต้องมีฝั่งตรงข้ามที่ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ถ้าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย เห็นไหม คําว่า “ไม่เกิด” ไม่เกิดนี่สําคัญมาก สรรพสิ่ง ในโลกนี้ไม่มีใครสามารถจะยับยั้งมันได้หรอก เวลากรรมของสัตว์ กรรมของสัตว์ไม่มีใครสามารถยับยั้งกรรมของสัตว์ได้ สัตว์โลกเป็นไปตามกรรม

ใครสร้างเวรสร้างกรรมมาอย่างใดแล้ว ชีวิตนั้นเวลากรรมมันให้ผล กรรมมันให้ผล วิบากกรรม แล้ววิบากกรรมมันเกิดขึ้นมา เวลามันเกิดขึ้นมากับสัตว์โลกมีความทุกข์ความยากไปทั้งสิ้น เวลามีความทุกข์ความยากทั้งสิ้น เรามาเกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบ พระพุทธศาสนา เรามาเกิดเป็นมนุษย์ เห็นไหม เราต้องมีกรรมดีของเรา ถ้าไม่มีมนุษย์สมบัติ เราจะไม่ได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เวลาเราเกิดนี่ผลของวัฏฏะไง

เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะนี่เหมือนสวะไปตามกระแสนํ้าที่มันพัดมันไป แล้วกระแสนํ้ามันพัดมันไป ชีวิตของเราเหมือนสวะอันหนึ่ง สวะอันหนึ่งมากระทบกันก็ได้มาพบกันแล้วก็จากกันไป เวลามันจากกันไปนี่ผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะเพราะเราได้สร้างเวรสร้างกรรมขึ้นมาใช่ไหม เราถึงได้มาสบมาพบมาเจอกัน คนที่เป็นคู่เวรคู่กรรมเจอกันไม่ได้นะ เวลาเจอกันมันช็อกเลย เวลาเวรกรรมมันให้ผล

แต่ถ้าเราเกิดมาเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนาแล้ว เรามีอํานาจวาสนาของเรา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าที่ศึกษาแล้ว เวลาศึกษาแล้ว เวลาสมัยพุทธกาลนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณ ใครที่มีอํานาจวาสนาแล้วชีวิตเขาสั้น เขาต้องเสียชีวิตไปก่อน เอาคนนั้นก่อน เอา คนนั้นก่อน

ทั้งๆ ที่ว่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้วเสวยวิมุตติสุขๆ “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ” มันลึกลับมหัศจรรย์เกินไป เกินไปที่ว่าสัตว์โลกจะรู้ได้ แต่ด้วยอํานาจวาสนาการสร้างสมบุญญาธิการมาทั้งสิ้น เห็นไหม ถึงเวลาแล้วพรหมมานิมนต์ด้วย แล้วถึงที่ว่าท่านปรารถนามารื้อสัตว์ ขนสัตว์ด้วยไง

เทศนาว่าการ เห็นไหม พระอรหันต์มากมายมหาศาลๆ แต่ แต่ก็เป็นส่วนหนึ่งเท่านั้น เพราะว่าลัทธิศาสนาอื่นมากมายมหาศาล เขาปฏิญาณตนว่าเขาเป็นศาสดา ถ้าเป็นศาสดา เวลาแสดงธรรมไปแล้วมันโต้แย้งมันขัดแย้งกัน มันขัดแย้งเพราะว่า สิ่งที่มันไม่จริงๆ มันจะโดนลบล้างจากความจริงขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความจริงแน่ๆ ความจริงชัดเจนอย่างไร เวลาลบล้างไปมันก็ไปทําลายลาภสักการะของเขา ถ้าลาภสักการะ นั่นคือลาภสักการะ แต่มันมีความจริงหรือไม่ล่ะ

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความจริง อันนั้นมันเหนือลาภสักการะ เพราะลาภสักการะมันเป็นเหยื่อ โมฆบุรุษตายเพราะลาภ ตายเพราะลาภเพราะอยากได้ลาภ สักการะอันนั้น แต่สัจธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้ามันเหนือโลก เหนือวัฏฏะ เหนือสงสารไง เหนือวัฏสงสาร มันมีคุณค่า เห็นไหม เหนือวัฏฏะคือเหนือโลก สัจธรรมมันเหนือโลก เหนือโลกๆ

แต่เราเกิดมากับโลก เราเกิดมากับโลกนี่มันสมมุติบัญญัติ ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะรู้เรื่องอย่างนี้ได้อย่างไร เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา คนเราถ้าอํานาจวาสนามันอ่อนแอ สิ่งใดที่เกิดขึ้นในหัวใจมันก็เชื่อ ไปทั้งสิ้น เวลาความรู้สึกนึกคิดขึ้นมา ถ้ามันไม่เชื่อๆ ทําไมเวลาเราโลภ เราโกรธ เราหลง ที่มันเป็นความทุกข์ความยากขึ้นมาในหัวใจของเรา ทําไมเราจับต้องไม่ได้ ทําไมเราชนะมันไม่ได้ ทําไมเราทําลายมันไม่ได้ ไม่ได้สักอย่าง แล้วไม่ได้สักอย่าง มันก็เผาลนเราอยู่นี่ไง เผาลน เผาลน เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม- พุทธเจ้า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสัจจะเป็นความจริง ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริง สิ่งที่มันเกิดขึ้นกับเรามันเกิดชั่วคราวๆ ทั้งสิ้น มันจรมาๆ สิ่งที่สัมผัสกับหัวใจนี่มันจรมา มันเกิดดับ เกิดดับในหัวใจดวงนี้ ถ้ามันเกิดดับ เกิดดับในหัวใจดวงนี้ แล้วเรารู้ได้อย่างไรล่ะ

คนที่เขาไม่สนใจทางธรรมนะ เขาอยู่กับโลกเขา เขาก็เกิดมีทิฏฐิมานะของเขา เขามีความรู้ความเห็นของเขา เขาก็เชื่อของเขาไปตามความเชื่อของเขา ความเชื่อนะ สิ่งที่ความเชื่อๆ ความเชื่อขนาดที่ว่ากิเลสตัณหาความทะยานอยากมันครอบงําในหัวใจดวงนั้นแล้ว นรก สวรรค์ไม่มี

เพราะมันต้องไปคิดหาทบทวน มันเป็นเรื่องลําบากลําบน เรื่องที่ว่ามันไม่ใช่เป็นลาภสักการะ ไม่ใช่เป็นข้าวของเงินทองที่มัน จะเป็นประโยชน์กับเราไง เขาคิดว่าคิดไม่ได้ แต่ถ้าเขาคิดของเขาได้ เขาคิดแต่หาเงินหาทองของเขา เขาคิดแต่หาความเสพสุข ของเขาในทางโลกของเขา อันนั้นเขาคิดของเขาได้ ฉะนั้น ถ้า มันคิดถึงนรกสวรรค์ขึ้นมา มันเป็นเรื่องที่ว่ามันคิดว่าคิดถึงไม่ได้ บอกมันไม่มี

แล้วถ้าเวลากึ่งพุทธกาล ผู้ที่เป็นชาวพุทธๆ ขี้เกียจขี้คร้าน กึ่งกลางพระพุทธศาสนาแล้ว มรรค ผล นิพพาน มันไม่มีแล้วล่ะ ไอ้นี่ก็พวกขี้เกียจขี้คร้านที่ไม่ต้องการสิ่งใดเลย มันก็อ้างอิงของมันไป แล้วก็ไปอ้างอิงว่าศาสนาเสื่อม มันจะเสื่อมไปไหน มันจะมีอะไรเสื่อม เพราะเอ็งยังไม่ได้ศึกษา เอ็งไม่ได้ค้นคว้าอะไรเลย เอ็งจะรู้จักอะไรว่า มันจะเจริญแล้วเสื่อม มันไม่มีอะไรเจริญแล้วไม่มีอะไรเสื่อมด้วย

แต่ถ้าคนมีอํานาจวาสนาสิ เวลามันครุ่นคิดนะ ชีวิตนี้เกิดมา ทําไม ชีวิตนี้เกิดมามันทุกข์มันยาก มันเกิดมาทําไม แล้วมันมาจากไหน มันมาจากสารคุณจากที่ไหนไง ฉะนั้น เวลาเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มันถึงมีบุญกุศล มันมีบุญกุศล เกิดในประเทศอันสมควร ถ้าเราไปเกิดในประเทศในสังคมที่เขานับถือลัทธิศาสนาอื่นๆ เราก็ต้องนับถือลัทธิศาสนาอื่นๆ ไปตามเขา

แต่ในปัจจุบันนี้โลกมันเจริญๆ เจริญขึ้นมา ถ้าเป็นยุคโบราณนี่เป็นแว่นแคว้นต่างๆ มันไม่มีกฎหมายคุ้มครอง มันก็ต้องอยู่กับผู้นําที่ดีงามทั้งสิ้น แต่ในปัจจุบันนี้โลกมันเจริญขึ้นๆ มันมีกฎหมายคุ้มครองขึ้นมา มันก็เลยเป็นประชาธิปไตยๆ ประชาธิปไตยไม่นับถือลัทธิศาสนาใดๆ ทั้งสิ้น นับถือวิทยาศาสตร์ เขานับถือของเขา นั้นมันก็เป็นอํานาจวาสนาของคน เป็นยุคเป็นสมัย

แต่ถ้ามันเป็นจริงเป็นยุคเป็นสมัย ถ้าคนมีสติสัมปชัญญะ ดูสิ ในทางตะวันตกตอนนี้เทคโนโลยีเขาเจริญ วัตถุเขาก็เจริญ แต่เขาหาความสุขไม่ได้ เขาหาความสุขของเขาไม่ได้ ต้องดิ้นรนแข่งขันกับเวลาอยู่ตลอดเวลา ดิ้นรนแข่งขันกับสังคม สังคมที่อยู่ในสังคมต้องแข่งขันกัน แล้วเอาความสุขหาที่ไหนล่ะ ถ้าเอาความสุขๆ ความสุขหาที่ไหน หาไม่ได้ หาไม่เจอ

แต่เวลาพระ เห็นไหม ธรรมทูต ธรรมทูตเขาไปเผยแผ่ขึ้นมา เขาต้องการความสงบของหัวใจ เวลาเขามา เขาต้องการทําสมาธิ เขาต้องการฝึกหัดใช้ปัญญา แล้วปัญญามันเกิดจากไหนล่ะ เพราะอะไร เพราะการศึกษาก็คือการศึกษาไง

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธนะ มันต้องมีการศึกษา ศึกษาเพื่อความเข้าใจ ถ้าความเข้าใจแล้วเวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ศึกษาไว้ ปริยัติศึกษาเรียนไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติ ทรงจําธรรมวินัยๆ ทรงจําไว้ จําไว้แล้วประพฤติปฏิบัตินี่ไง แล้วปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ มันต้อง มีการประพฤติปฏิบัติเท่านั้นมันถึงจะมีปฏิเวธคือความรู้แจ้ง ความรู้แจ้งคือรู้แจ้งในอะไร ถ้ารู้แจ้งในใจของตน ถ้ารู้แจ้งในใจของตนเกิดสัจจะ เกิดความจริงขึ้นมาในใจของตน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ โดยชอบเพราะในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมๆ ก็แสดงธรรมโดยสัจธรรม ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ นี่คือหัวใจของพระพุทธศาสนา

แต่อํานาจวาสนาของคนมันแตกต่างกันไป ถ้ามันแตกต่างกันไป อนุปุพพิกถา ทาน ศีล ภาวนา เธอให้ทําทานก่อน ให้ทําทานก่อน มีทําทานก่อนให้จิตใจของเขาเปิดกว้าง ถ้าจิตใจเขา เปิดกว้างทําบุญกุศล มันก็ไปเกิดบนสวรรค์ นี่ไง อนุปุพพิกถา บอกชัดๆ เลย ทําบุญกุศล ทําคุณงามความดี

เวลาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะจะไปเกิดในสวรรค์ ถ้าเกิด บนสวรรค์ขึ้นมา ให้ถือเนกขัมมะ ถ้าถือเนกขัมมะ ถ้าสัจจะเป็นความจริงเขาทําจริงของเขาหัวใจของเขา หัวใจของเขาก็เบาบางของ เขา ถ้าจิตใจมันทุกข์มันร้อน จิตใจมันมีแต่ความอาฆาตมาดร้าย มีแต่ความทุกข์ความยาก จิตใจมันก็ตกตํ่า มันก็ตํ่าต้อยไง

เวลาให้เสียสละ ให้ทําทานๆ ขึ้นมา เวลาเขาทําทานของเขา บุญกุศลเกิดขึ้นมา หัวใจที่มันผ่องแผ้ว หัวใจผ่องแผ้ว ให้ถือเนกขัมมะ แล้วเวลาแสดงอริยสัจ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการ ดับทุกข์ ในหัวใจอันนั้นมันจะเป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นความจริงขึ้นมาเพราะอะไร เพราะมันจับต้องได้ ปริยัติศึกษามาแล้วทรงจําธรรมวินัยแล้ว เวลาภาคปฏิบัติ ปฏิบัติขึ้นมาให้รู้แจ้งในใจของตน แล้วถ้ารู้แจ้งในใจของตน มันรู้อย่างไร

เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาท่านอบรมบ่มเพาะ ท่านสั่งสอน ท่านถึงให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าใจมันสงบ ระงับขึ้นมา ที่เรามาวัดมาวากัน เรามาประพฤติปฏิบัติกัน เราก็มาค้นคว้าหาหัวใจของตน พุทโธ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานขึ้นมาไง

ถ้าพุทโธๆ พุทโธโดนกิเลสมันครอบงํา กิเลสมันเป็นใหญ่ เป็นโตของมันอยู่แล้ว มันก็ปลิ้น มันก็ปล้อน มันก็หลอก มันก็ลวงเราตลอดเวลาอยู่อย่างนี้ ถ้ามันหลอกมันลวงขึ้นมา กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา เราทําของเรามาอย่างนี้ จริตนิสัยของคน จริตนิสัยของคนได้สร้างบุญอํานาจวาสนามามากน้อยขนาดไหน

ขนาดที่ถ้ามันไม่ได้สร้างอํานาจวาสนามา เวลาในสังคมปัจจุบันนี้ เวลาเด็กมันติดยา เวลามันหลอนมันทําร้ายได้ทั้งสิ้น มันทําลายทั้งตัวมันเอง พอทําลายตัวเองจนไม่มีค่า ทําลายอะไร ก็ทําลายหัวใจ ขาดสติ ขาดสติจนจิตมันหลอน มันทําลายตนเอง ทําลายหัวใจของตนเอง ทําลายความรู้สึกของตนเอง มันหลอน ตัวเอง แล้วมันก็ไปเบียดเบียนคนอื่นๆ ทําลายสังคมให้สังคม เดือดร้อนกันไปทั้งสิ้น มันไม่มีค่าเลยหรือ ชีวิตของคนเกิดมาแล้วไม่มีค่าอะไรเลยหรือ เกิดมาเหมือนสัตว์ตัวหนึ่ง ใช้ชีวิตไปแบบสัตว์ตัวหนึ่ง

เวลาเราเกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์เป็นสัตว์ประเสริฐ มันก็มีสติมีปัญญาใช่ไหม แล้วมนุษย์เป็นสัตว์ประเสริฐ ประเสริฐได้ก็ต้อง มีศีลมีธรรม ถ้ามีศีลมีธรรม มีศีล ๕ ศีล ๕ เวลาศึกษาธรรมะของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว นักวิชาการทั้งหมดจะบอกว่า ถ้าคนมีศีล ๕ ศีล ๕ กฎหมายแทบจะไม่ต้องบังคับใช้เลย แล้วมันเป็นได้ไหม

ถ้ามีศีล ๕ ศีล ๕ คนมีศีล ๕ ถ้ามันถือศีลนะ ถือศีลขึ้นมาให้มันเป็นศีลเป็นธรรมในหัวใจนี้ ถ้าเป็นศีลเป็นธรรมในหัวใจนี้ มันเห็นคุณค่า ทาน ศีล ภาวนา ศีลคือความปกติของใจ ใจ ของคนที่มันปกติ มันปกติได้อย่างไร ถ้าเรามีคําบริกรรมของเรา มีการอบรมบ่มเพาะของเรา ถ้าจิตใจของเราเป็นปกติมันก็ไม่ทุกข์ ไม่ร้อน

แต่มันทุกข์ร้อนสิ เพราะการดํารงชีพทางโลก เป็นโรคทรัพย์จาง เพราะเราทรัพย์จาง เราไม่มีทรัพย์ไม่มีปัจจัยเครื่องใช้ อาศัย เราถึงมันทุกข์มันร้อนนี่ไง ถ้ามันทุกข์ร้อนมาก็ดิ้นรนไง แล้วดิ้นรนจะมาถือศีลอยู่ได้อย่างไร

ถ้าถือศีลๆ ถ้ามันทําหน้าที่การงานของตนแล้วมีศีลของเรา เรามีศีลมีธรรมในหัวใจของตน มันทําให้จิตใจมันไม่ฟุ้งซ่าน จิตใจมันไม่เดือดร้อน จิตใจมันไม่ต้องการแสวงหามาจนเกินกว่าเหตุ สิ่งที่เราแสวงหา เราใช้สอยมันเกินกว่าเหตุ ถ้ามันเกินกว่าเหตุ มันใช้สอยจนเป็นหนี้เป็นสิน จนต้องหาเงินหาทองมาใช้หนี้ใช้สิน มันเป็นทุกข์เป็นยากไปหมดล่ะ

นี่พูดถึงว่าถ้าจิตใจมันอ่อนแอ ถ้าจิตใจมันเข้มแข็งขึ้นมาแล้วมาถือศีลๆ เราก็มีศีลมีธรรมของเรา เราก็มีสติปัญญาของเรา เราหาได้มากได้น้อยแค่ไหน เราก็ใช้จ่ายของเราในกําลังของเรา แล้วคนที่เขาเป็นธรรมๆ ขึ้นมา เขายังรู้จักประหยัดมัธยัสถ์ เขา ยังมีการเก็บออมไว้

ถ้าพูดถึงว่า นักวิชาการเขาพูด เวลาใครมาศึกษาธรรมะแล้ว ถ้ามีศีล ๕ ศีล ๕ สังคมจะร่มเย็นเป็นสุขมาก แต่มันมีกิเลสๆ จริตนิสัยของคนมันแตกต่างกัน กิเลสหยาบ กิเลสหนา มันเห็นว่าการเอารัดเอาเปรียบกัน ชี้หน้าว่าแต่คนอื่นเอารัดเอาเปรียบ เอาเปรียบสังคมต่างๆ แต่แล้วตัวเองล่ะ ตัวเองมีสติปัญญาควบคุมความรู้สึกนึกคิดของตนได้มากน้อยแค่ไหน

ถ้ามีสติปัญญาควบคุมความรู้สึกนึกคิดของคนดีขึ้นๆ มันจะมีรั้วรอบขอบชิดแล้วรักษาตัวเรา รักษาตัวเราๆ แล้วถ้ามันมี อํานาจวาสนา เรามีสิ่งใดที่เราถ้าเป็นฆราวาส เวลาจะประพฤติปฏิบัติ เวลาเขาก็มีเท่านั้น แต่ถ้าคนเรารู้จักจัดสรรเวลา นั่นเป็นคนที่เขามีสติปัญญาที่สามารถจะแก้ไขได้

เวลาๆ เวลามันไม่มี แต่เวลาตายมันมี เวลานั่งคุยกันมันมี เวลาอีลุ่ยฉุยแฉกมันมี แต่เวลาจะปฏิบัติมันไม่มี

แต่เวลาคนที่เป็นธรรมนะ มี ทําได้ เวลาทําได้ก็ทําของเขา แล้วมีอํานาจวาสนา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาเห็นภัยในวัฏสงสารมาบวชเป็นนักบวช นักพรต จะเป็นนักรบ จะรบกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากของตน ปัจจัยเครื่องอาศัยโลกเขาส่งเสริมอยู่แล้ว โลกเขาพร้อมอยู่แล้วที่จะส่งเสริม ส่งเสริมผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ผู้ที่ค้นคว้าหาสัจจะความจริงในใจของผู้ที่ปฏิบัตินั้น แล้วก็ส่งเสริมพระปฏิบัติ

ถ้าพระปฏิบัติแล้วได้สัจจะได้ความจริงมาอบรมบ่มเพาะ เห็นไหม “แก้จิตแก้ยากนะ แก้จิตแก้ยากนะ” คนที่จะแก้จิตของตัวเอง ที่เราจะประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี่เราต้องแก้จิตของเราให้ได้ก่อน ถ้าแก้จิตของเราให้ได้ก่อน ถ้าเราแก้ได้แล้ว จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจของมนุษย์ทั้งหมดมันก็เป็นเหมือนกันทั้งสิ้น เป็นเหมือนกันเพราะอะไร เพราะมันอยู่ใต้อํานาจของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แล้วไม่มีใครสามารถชําระล้างมันได้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ ความชอบธรรมอันนั้นมันถอดถอนกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ถอดถอนถึงโคนเลย ถึงรากถึงโคนของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันเป็นสัจจะเป็นความจริง แล้วมันมีอยู่ในพระพุทธศาสนานี้เท่านั้น

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมๆ แสดงธรรมขึ้นมา เล็งญาณก่อนเลย มีใครจะมีความสามารถ มีใครจะรับรู้สิ่งนี้ได้ ถ้าไม่มีใครสามารถรับรู้สิ่งนี้ได้ แสดงไป เขาไม่รู้ เล็งญาณแล้ว อุทกดาบส อาฬารดาบสก็ตายไปแล้ว เห็นปัญจวัคคีย์ เวลาไปแสดงธรรมกับปัญจวัคคีย์ “สิ่งใดสิ่งหนึ่ง มีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับเป็นธรรมดา”

สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา เวลาแสดงไปแล้ว เทฺวเม ภิกฺขเว ทางสองส่วนที่ไม่ควรเสพ ทางสายกลาง ทาง สายกลางคือมรรค ๘ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ชอบในอะไร ถ้าชอบในอะไร สิ่งที่แสดงธรรมนะ เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะ เห็นไหม สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา เพราะมันจับประเด็นได้ มันจับสัจจะความจริงขึ้นมาได้ ถ้ามันจับสัจจะความจริงขึ้นมาได้ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นมันมีมรรคมีผลเกิดขึ้นในหัวใจนี้ มีสัจจะ มีกิจจะ มีวงรอบ ๑๒ แล้ว

“อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ”

เป็นสงฆ์องค์แรก เป็นพยานกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า เวลาแสดงธรรมๆ ถ้ามีอํานาจวาสนามันประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันจะเป็นสัจจะเป็นความจริงของเรา

นี่ก็เหมือนกัน เราไปวัดไปวาขึ้นมา เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเรามีอํานาจวาสนา เราก็ประพฤติปฏิบัติของเรา สิ่งที่มันเป็นความสงบระงับขึ้นมาได้ มันเป็นความสงบระงับขึ้นมาได้ก็เป็นบุญกุศลของเรา ถ้ามันสงบระงับเข้ามายังไม่ได้ มันต้องหาเหตุ หาผล ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันต้องมีเหตุมีผลของมันสิ นํ้าหยดลงหินทุกวัน หินมันยังกร่อน ตักนํ้าใส่ตุ่มๆ ตุ่มมันต้องเต็ม ถ้าตุ่มนํ้ามันไม่เต็ม มันเป็นเพราะอะไรมันถึงไม่เต็ม

นี่ก็เหมือนกัน เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เวลาเรากําหนดลมหายใจเข้าออก เวลาบริกรรมพุทโธๆ จิตนี้มันเป็นนามธรรม โดยธรรมชาติของมัน มันส่งออกไปโดยธรรมชาติของมัน ความคิด เกิดจากจิต แต่มันไม่ใช่จิต เวลามันไม่ใช่จิตๆ ความคิด ความรู้สึกนึกคิด เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์มีธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ เวลา ธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ มีกายกับใจ เวลากายกับใจ สิ่งที่มันเป็นสัจจะ ความจริง ต้นเหตุมันมีอวิชชามีความไม่รู้มันถึงได้มาเกิด เวลามาเกิดขึ้นมาแล้วมันมีกายกับใจๆ

เวลากายกับใจขึ้นมา สิ่งที่เวลามันทุกข์มันยาก มันทุกข์ยากที่ไหนล่ะ ถ้ามันทุกข์มันยากขึ้นมา ถ้าไม่มีหัวใจ ซากศพมันทุกข์ไม่เป็น เพราะซากศพ จิตมันออกจากร่างนั้นไปแล้ว แต่ถ้ามันยังมีความรู้สึกนึกคิดอยู่นี่มันมีแต่ความทุกข์ความยากทั้งสิ้น นี่ไง เวลาความทุกข์จริงๆ แล้วมันเกิดที่ใจ เวลามันเกิดที่ใจแต่เราก็เข้าใจ ไม่ได้ว่า ใจทําไมมันพลิกมันแพลง มันปลิ้นมันปล้อนขนาดนี้ เวลามันปลิ้นมันปล้อนแล้วโทษใครล่ะ แล้วมันโทษใครล่ะ มันก็ เพ่งโทษเขาไปเรื่อย แล้วมันก็จับต้องสิ่งใดไม่ได้

แต่ถ้าเราศึกษาแล้ว ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้า เวลาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเพราะอวิชชา เพราะอวิชชาความไม่รู้มันถึงมาเกิด เวลามันเกิดขึ้นมาแล้ว ถ้าเราจะไม่ เกิด เราจะต้องประพฤติปฏิบัติ เวลาเราจะเริ่มต้นประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราพร้อมทั้งกายและใจ

ถ้าเราพร้อมทั้งกายและใจ ร่างกายแข็งแรงสมบูรณ์ในอาการ ๓๒ เราก็จะปฏิบัติ คนพิการก็ปฏิบัติได้ คนเจ็บไข้ได้ป่วยก็ปฏิบัติได้ แล้วตอนนี้ทางโลกเขาพยายามจะส่งเสริมนะ คนเจ็บคนป่วย ตายก่อนตาย ก่อนตาย ก่อนตายให้ระลึกรู้ ให้มีสติสัมปชัญญะก่อนตายไป แต่มันก็เป็นอํานาจวาสนาของคนไง

เวลาคนพูดถึงความตายๆ มันกลัวตาย พอกลัวตายมันยิ่งกลัวเป็น ๒ เท่า ๓ เท่า แต่ถ้าคนมีสติสัมปชัญญะเขายอมรับอยู่แล้ว ยอมรับว่าถึงที่สุดแล้วคนเรามันต้องตาย ถ้าคนเรามันต้องตาย ถ้ามันมีความจําเป็นต้องตาย เขาก็สํารวมระวังของเขา เขาก็รักษาตัวของเขา มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคน

เพราะเรามีอํานาจวาสนาของคน เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาแล้ว เราถึงมาบวชเป็นนักรบจะรบ กับใคร ถ้าจะรบกับกิเลส รบกับกิเลสก็ต้องหากิเลส แต่มันจะรบกับกิเลสมันหากิเลสมันไม่เจอ ถ้าหากิเลสของมันไม่เจอ กิเลสเป็นผู้ก่อการนะ สิ่งที่ชั่วร้าย สิ่งที่ทําลายชีวิต สิ่งที่เรา จนตรอกอยู่ อับจนอยู่ ก็อับจนอยู่ที่กิเลสตัณหาความทะยานอยากนี้เท่านั้น

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาแล้วนะ สิ่งที่ น่ากลัวที่สุดคือกิเลสในใจของคน กิเลสในหัวใจของคน แล้วเวลากิเลสในใจของคน คนที่มาเกิดมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งสิ้น ถ้าไม่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากจะมาเกิดได้อย่างไร ไอ้ที่ว่า “ไม่มีกิเลสมาเกิด ไม่มีกิเลสมาเกิด” นั้นมันก็เป็นการทึกทักเอาของเขาเอง เป็นการมืดบอดในทางปัญญาของเขา เขาก็ทึกทักว่าเขาไม่มีกิเลสเขามาเกิด มันมาเกิดได้อย่างไร มันไม่มีกิเลส ไม่มีกิเลส เห็นไหม

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเที่ยวสวนเห็น คนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย เพราะอะไร แล้วเราก็ต้องเป็น เช่นนั้นใช่ไหม ใช่! เราก็ต้องเป็นเช่นนั้น เราจะมีอํานาจเหนือวัฏฏะ มันเป็นไปได้อย่างไร ธรรมชาติของกิเลสไง

ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ กิเลสมันก็เป็นธรรมชาติอันหนึ่งเหมือนกัน เพราะอะไร เพราะเรามีการกระทํา การกระทําของจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย มันมีการกระทําของมันอยู่ มันสะสมของมันอยู่ มันมีทั้งกรรมดีและกรรมชั่ว

พระโพธิสัตว์สร้างแต่คุณงามความดีมา คุณงามความดี ส่งเสริมขึ้นมา เขาก็มีสัจจะมีความจริงของเขา ดํารงชีพด้วยคุณงาม ความดีของเขา

ถ้าเป็นพาลชนๆ ก็ทําลายล้างไปทั้งสิ้น แล้วเวลาไปเกิด ไปเกิดในนรกอเวจีทั้งสิ้น ในเมื่อมันมีเวรมีกรรม มันมีการกระทํา มันมีเวรมีกรรม มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันถึงทําให้จิตนี้มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วเวลามันเกิดมาแล้ว เกิดมาแล้วจะไปปฏิเสธการเกิดได้อย่างไร

เวลามันเกิดก็อวิชชาพาเกิด ถ้าอวิชชาพาเกิดแล้วใครได้สร้างคุณงามความดีมามากน้อยขนาดไหนล่ะ ถ้ามันสร้างคุณงามความดีมามาก มันมีสติสัมปชัญญะมันระลึกได้ เกิดมาแล้วมันทุกข์มันยาก

แล้วเวลามาเกิดในประเทศอันสมควร ครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านเกิด เกิดในประเทศอันสมควร เกิดในพ่อแม่ที่พร้อมจะ ให้ออกประพฤติปฏิบัติ อยากจับชายผ้าเหลือง อยากได้บุญกุศล

คนที่มีความเชื่อมั่นในพระพุทธศาสนา คนที่เชื่อมั่นในบุญในบาป เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะก็ให้มันมีบุญกุศลกับจิตดวงนี้ไป มันจะได้ไม่ทุกข์ไม่ยากจนเกินไปนัก เวลากรรมมันให้ผลมันจนตรอก เวลากรรมมันให้ผลนะ มันให้ผลของมันโดยความเข้มข้น ถ้าบาปหนา ถ้ามันเป็นบุญ เป็นบุญก็มีโอกาสนี้ไง เป็นบุญก็มีโอกาสในการที่เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราได้บวชเป็นนักรบ จะรบกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากของตน

ถ้าจะรบกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากของตน เราต้องมีสติสัมปชัญญะ มีสติตั้งต้นตั้งแต่ที่เราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะประพฤติปฏิบัติ เราตั้งสติของเรา ตั้งสติของเรา ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา ใครทําความสงบของใจได้มันจะเกิดความมหัศจรรย์

เพราะสัมมาสมาธิ เพราะสัมมาสมาธิมันเป็น เห็นไหม ปาราชิก ๔ อวดอุตริมนุสธรรม ธรรมเหนือมนุษย์ ตั้งแต่ฌานขึ้นไป ฌานก็สมาธิไง ฉะนั้น เวลายืนยันว่า ถ้าสัมมาสมาธิมันอวดอุตริ มันเหนือมนุษย์ แล้วมนุษย์ธรรมดาที่ทํากันอยู่นั้นมันเป็นอะไร สิ่งที่ว่าทําความสงบของใจ นักประพฤติปฏิบัติทําสมาธิกันไม่เป็น แล้วทําสมาธิไม่ได้

เพราะมันเป็นคุณสมบัติ อุตริมนุสธรรมคือธรรมเหนือมนุษย์ พอธรรมมันเหนือมนุษย์มันก็มีความมหัศจรรย์แล้ว ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามามันก็มีความมหัศจรรย์ของมัน แต่ถ้ามันทําไม่ได้ ทําไม่เป็น สมาธิยังทําไม่เป็น ยังทํากันไม่ได้เลย แล้วจะเอาอะไร ที่จะไปค้นคว้าหากิเลส กิเลสเป็นผู้ก่อการนะ เป็นผู้ควบคุมทุกๆ อย่าง ในความรู้สึกนึกคิดของคน แล้วหามันไม่เจอ

ถ้าหาไม่เจอ แต่เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ๆ ในสมัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอรหันต์มากมายมหาศาล สิ่งที่พระอรหันต์มากมายมหาศาลเพราะองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเป็นผู้อบรมบ่มเพาะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นผู้สั่งสอนเอง เวลาได้พระอรหันต์ ๖๐ องค์

“เธอทั้งหลายพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์ เธอจงอย่าไปซ้อนกัน โลกนี้เร่าร้อนนัก โลกนี้เร่าร้อนนัก”

อบรมบ่มเพาะขึ้นมาจากพระอรหันต์ พระอรหันต์คือไม่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของตน แล้วธรรมะมัน ยิ่งใหญ่ ธรรมะมันยิ่งใหญ่เพราะอะไร เพราะวิมุตติสุขในหัวใจ ดวงนั้นแล้วมันจะมีสิ่งใดที่มีคุณค่ามากไปกว่านั้น ถ้าไม่มีสิ่งใด มีคุณค่ามากไปกว่านั้น เวลาจะอบรมบ่มเพาะ คนเขาทุกข์เขายาก คนเขาแสวงหาสิ่งนั้น แล้วคนมันมืดบอด ถ้าคนมันมืดบอดมัน จับต้องสิ่งใดไม่เป็นทั้งสิ้น

เวลาพระอรหันต์จะอบรมบ่มเพาะ ต้องให้เขาพร้อมของเขา สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน งานของจิต งานของการประพฤติปฏิบัติ งานของการ แก้ไขการไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย เวลามันเกิด จิตนี้เป็น ผู้เกิด เวลาตาย จิตออกจากร่างไปก็ตาย

ผู้ใดมีอิทธิบาท ๔ จะอยู่อีกหนึ่งกัปก็อยู่ได้ อิทธิบาท ๔ ไง มีฉันทะ วิริยะ จิตตะ วิมังสา ฉันทะคือพอใจในใจของตน จิตตะก็จิตของคน เวลามีฉันทะ มีวิริยะ จิตตะ วิมังสา ถ้ามันพร้อมอยู่ จะอยู่อีกหนึ่งกัปก็อยู่ได้ ผู้ใดที่มีอิทธิบาท ๔

แต่มันเป็นอิทธิบาทจริงหรืออิทธิบาทปลอมล่ะ อิทธิบาทปลอมก็คิดขึ้นมาเอง ถ้าอิทธิบาท ๔ จริงๆ นะ มันสํารวมระวังอยู่ในใจดวงนั้นอยู่แล้ว ถ้ามันสํารวมระวังอยู่ในใจดวงนั้นอยู่แล้ว รักษาใจ เห็นไหม แล้วมันจะเคลื่อนออกจากร่างไปไหน มันจะเคลื่อนไปไหน ในเมื่อเราพร้อมอยู่ตลอดเวลา มันเผลอมันถึงไป

ฉะนั้น เวลาทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบระงับ เข้ามา ถ้ามันสงบระงับเข้ามามันเป็นการที่จะแสวงหา การแสวงหา เห็นไหม นี่ผู้ก่อการ ผู้ที่มันควบคุมใจ ผู้ที่ทําลายหัวใจของตน ถ้าจิตสงบระงับเข้ามาเป็นสัจจะเป็นความจริง แต่ก็ทําสมาธิกันไม่ได้ ทําสมาธิกันไม่เป็น มันเป็นสัญญาอารมณ์จากสิ่งที่มันจรมา ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์

เวลาเกิดมา ชาติ ชาติปิ ทุกฺขา ชาติความเกิดเป็นทุกข์อย่างยิ่ง ความเกิดเป็นทุกข์อย่างยิ่ง แล้วเวลามันเห็นสัจจะเห็นความจริง มันจะเห็นทุกข์ของมัน แล้วสิ่งที่ว่าคนที่ไม่ได้ประพฤติปฏิบัติ คนที่ไม่มีอํานาจวาสนา สิ่งที่จรมา อารมณ์สัญญาต่างๆ อารมณ์ความทุกข์ความยากต่างๆ มันจรมา มันจรมาคือมันเป็นความคิดเกิดดับ ความคิด ความคิดไม่ใช่จิต ความคิดเกิดจากจิต แต่ไม่ใช่จิต สัญญาอารมณ์ที่มันเกิดกับหัวใจมันจรมาๆ มันจรมาตลอด สิ่งนี้มันเป็นธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต

เวลาดูสัตว์สิ สัตว์เวลามันแย่งอาหารกัน เห็นไหม สัตว์มันต้องการอาหาร มันก็แย่งอาหารกัน มันก็เป็นอารมณ์ความรู้สึกของมันที่มันแย่งชิงกัน นั่นอารมณ์ของสัตว์ มันก็มีอารมณ์ความรู้สึกของมันเหมือนกัน เราเป็นคน เราก็มีความรู้สึกนึกคิดเหมือนกัน ความรู้สึกนึกคิดเวลามันทุกข์มันยาก มันจรมา เวลามันจรมา เห็นไหม เวลามันจรมา

แล้วเวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “กึ่งกลางพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง” เวลาเจริญมาจาก หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา เวลาท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา ท่านพยายามแสวงหา เวลามีการกระทํา ท่านกระทําของท่าน ท่านแสวงหาของท่าน เวลาท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน การพิจารณากาย พิจารณากาย ถ้า เวลามันเห็นกิเลสไง นี่ไง กิเลสเป็นผู้ก่อการ

แล้วเวลาถ้ามันจับกิเลสได้ มันพิจารณากิเลสได้ กิเลสเป็นชั้น เป็นตอนขึ้นไป เวลาชําระล้างจนสิ้นกิเลสไป เวลาสิ้นกิเลสไปท่านได้ประพฤติปฏิบัติของท่านมาก่อน เวลาท่านประพฤติปฏิบัติ มาก่อน เวลาท่านอบรมบ่มเพาะ หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นนี่โรงงานใหญ่ของพระอรหันต์ เวลาท่านวางข้อวัตรปฏิบัติไว้เพื่อให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้นได้เข้าหาความจริงในใจของตน แล้วท่านตรวจสอบเอง ใครที่ประพฤติปฏิบัติได้

“จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร”

“จิตเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นมา พัฒนาขึ้นมาหรือไม่”

ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไม่ได้ ทําสมาธิไม่เป็น ท่านก็ให้ฝึกหัดข้อวัตรไป ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้เป็นจริตเป็นนิสัยของผู้นั้นต่อไป

แต่ถ้ามันเป็นความจริงๆ ขึ้นมาในหัวใจ สิ่งที่เป็นความจริง ในหัวใจมันเป็นความจริง เพราะทําความสงบของใจได้ มี สัมมาสมาธิ สมาธิเปิดประตู เปิดประตูเข้าไปค้นคว้าแสวงหา ค้นคว้าผู้ที่ก่อการนั้น ถ้าเห็นผู้ก่อการนั้น จับผู้ก่อการนั้นได้ มันถึงจะเริ่มเป็นวิปัสสนา ถ้ามันเป็นวิปัสสนาๆ มันวิปัสสนาขึ้นไป สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้วมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา มันก็จะเป็นการประพฤติปฏิบัติเป็นสัจจะ เป็นความจริง เป็นนักรบ รบกับกิเลสในใจของตน

แต่ แต่ผู้ที่ปฏิบัติไม่เป็น ปฏิบัติไม่เป็น ปฏิบัติไม่ได้ เวลาสัตว์นะ มันแย่งอาหารกัน มันแย่งการเป็นผู้นํา มันกัดมันฉีกกัน นั้นคือสัตว์ นั้นคือสัญชาตญาณ เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติไม่เป็น มันเป็นสัญชาตญาณ สัญชาตญาณกับจินตนาการ จินตนาการกับสัญชาตญาณมันใกล้เคียงกัน มันเป็นเพราะปฏิบัติไม่เป็นนี่ไง มันเป็นสัญชาตญาณมันรู้ได้แค่นั้น ความรู้ได้แค่นั้น

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นโรงงานใหญ่ผลิตพระอรหันต์ เวลาผลิตพระอรหันต์ขึ้นมาเป็นธรรมทายาทๆ ทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบระงับแล้ว จากปุถุชนเป็นกัลยาณชน จะยกขึ้นสู่โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑

เวลาปฏิบัติแล้วมันเป็นชั้นเป็นตอนของมันเข้าไป เพราะอะไร กิเลสเป็นผู้ก่อการ แล้วกิเลสมันมีครอบครัวของมัน ถ้าเป็นโสดาบัน หลานของมัน ได้ฆ่าหลานของพญามาร แล้วพิจารณาต่อเนื่องขึ้นไป ถ้าเป็นสกิทาคามิมรรคจะฆ่าลูกของมัน เวลาถ้ามันพิจารณาของมัน บุคคล ๔ คู่ เห็นไหม แล้วถ้ามันจับกิเลส มันค้นคว้าหากิเลสได้ นี่ไง ผู้ก่อการ เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

เวลามันจับถึงตัวพ่อมันได้ เห็นไหม อนาคามิมรรค เห็นไหม ความโลภ ความโกรธ ความหลงนั่นน่ะตัวพ่อ ตัวพ่อเป็นผู้ควบคุมดูแลทั้งสิ้น เป็นแรงงานใหญ่ เวลาทําลายขึ้นไปถึงที่สุดแล้ว บุคคลคู่ที่ ๔ นั่นพญามาร พญามาร เห็นไหม มันเป็นเจ้าวัฏจักร มันควบคุมทั้งสิ้น จิตทั้งหมดอยู่ในอํานาจของพญามารทั้งสิ้น

เวลาครูบาอาจารย์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอบรมบ่มเพาะสั่งสอนขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ความเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เห็นไหม ผู้ก่อการ จับมันได้ จับมันได้แล้วพิจารณา พิจารณาแล้วพิจารณาเล่าจนกว่ามันสมุจเฉทปหาน เวลามันขาด ขาดคือนิโรธ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับเป็นธรรมดา การดับคือนิโรธ ขณะจิตดับทุกข์ การดับทุกข์ๆ นิโรธะ นิโรธการดับทุกข์ นิโรธการดับทุกข์เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มัน เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปเพราะจับผู้ก่อการได้ แล้วพิจารณาโดยปัญญาญาณ

ปัญญาญาณ เห็นไหม ปัญญาญาณ สิ่งที่เป็นปัญญาญาณที่มันพิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เวลามันปล่อยวางขนาดไหน นั่นตทังคปหาน เวลาพิจารณาจนถึงที่สุดแล้วมันขาด เวลาขาดสมุจเฉทปหาน เวลาสมุจเฉทปหาน ขณะที่มันเป็น ขณะที่มันเป็น เห็นไหม การประพฤติปฏิบัติถ้าเป็นสัจจะความจริง มันจะเป็นสัจจะความจริงเป็นแบบนั้น นี่เวลาโรงงานผลิตพระอรหันต์เขาผลิตกันอย่างนั้น

แต่ถ้ามันภาวนาไม่เป็นมันเป็นสัญญาอารมณ์ สัญญาอารมณ์แบบโลกๆ โลกก็โลกียปัญญา อยู่ในขอบเขตของโลก เพราะ คนเราเกิดมามีกายกับใจ สัตว์มันมีสัญชาตญาณของมัน มนุษย์ก็มี สัญชาตญาณของมนุษย์เหมือนกัน ถึงที่สุดแล้วก็ใช้สัญชาตญาณไง แล้วถ้าภาวนาไม่เป็นมันก็ใช้จินตนาการ การจินตนาการ เห็นไหม อันนั้นเป็นความคิด อันนั้นมันเป็นปัญญา ปัญญากับความคิดมันก็เป็นโลกียปัญญา ปัญญาสามัญสํานึกนี่ไง

เพราะความไม่เป็น เห็นไหม แล้วก็บอกให้วางๆ วางความรู้สึกนึกคิด วางแล้วจิตใจมันเป็นธรรมเพราะมันมีของมันอยู่แล้ว มันเป็นเรื่องโลกๆ เรื่องสัญญาอารมณ์ เรื่องสัญชาตญาณทั้งสิ้นเลย มันถึงว่าเป็นการภาวนาไม่เป็น ภาวนาไม่เป็น ภาวนาไม่ได้ ภาวนาไม่เป็น ภาวนาไม่ได้ เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านพูด “ในลูกศิษย์กรรมฐานของหลวงปู่มั่นมีทั้งถูกและผิด” ถูกก็มี แต่ผิดมันมีมากกว่า ถ้าผิดมันมีมากกว่า เห็นไหม มันก็ลูบๆ คลําๆ ตามกระแส สังคม ตามกระแสโลก แต่โลกอ่อนแอ โลกเข้าใจสิ่งนี้ไม่ได้ ถ้า โลกเข้าใจสิ่งนี้ไม่ได้ โลกวางอารมณ์ความรู้สึกได้อย่างที่ผู้ที่ภาวนาไม่เป็นบอกทําได้ แล้วทําได้ก็ทําได้แค่นั้นไง วาสนา อํานาจวาสนาอยู่ได้แค่นั้นไง ถ้าอํานาจวาสนาอยู่ได้แค่นั้น เห็นไหม ไม่รู้ไม่เห็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

มีผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมาก “กิเลส กิเลสมันเป็นตัวเป็นตนเชียวหรือ กิเลสมันเป็นตัวเป็นตนเชียวหรือ กิเลสเป็นนามธรรม มันเป็นตัวเป็นตนได้อย่างไรในเมื่อมันเป็นนามธรรม” เวลาจะทําสมาธินะ ทําสมาธิไม่เป็นก็ตัวเองว่า สิ่งที่ว่าอารมณ์ความรู้สึกนั้นว่างๆ นั้นเป็นสมาธิ เวลาจะทําสมาธิจริงๆ ขึ้นมาก็บอกสมาธิเป็นตัวตนนะ

อ้าว! สมาธิเป็นตัวตน เวลาจิตสงบระงับเข้ามา เห็นไหม มันเป็นตนไหม เป็น! แต่ตนเป็นอะไร ก็ตนเป็นอิสระไง ถ้าตน เป็นอิสระ สมถกรรมฐานไง ถ้าสมถกรรมฐานถ้ามันเป็นตัวตน ตัวตนที่เป็นอิสระ ไม่ใช่ตัวตนที่โดนกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันครอบงํา

ตัวตน เห็นไหม สัญญาอารมณ์ สัญญาอารมณ์นั่นน่ะ มันไม่ใช่สมาธิ ความรู้สึกนึกคิด คิดให้มันว่าง พยายามจะวางไง วางให้มันว่าง คิดให้มันว่าง มันก็เป็นความคิดอันหนึ่ง ความคิดไม่ใช่จิต ความคิดเกิดจากจิตแต่ไม่ใช่จิต

แต่เวลาเป็นสมาธิ จิตมันเป็น จิตเป็นสมาธิ จิตเป็นสมาธิเพราะอะไร จิตเป็นสมาธิเพราะจิตมันว่างจากอารมณ์ จิตมันปล่อยอารมณ์ เพราะธาตุรู้ ผู้รู้กับอารมณ์ความรู้สึก ธาตุรู้ สิ่งให้ถูกรู้ จิตมันจะรู้ได้ว่ามีจิตก็ต่อเมื่อมันมีอารมณ์มันถึงรู้ว่ามันมีจิต แล้วมันก็วางสิ่งที่ว่ามันถูกรู้ๆ วางสิ่งที่ถูกรู้ วาง วาง วางอะไร

แต่ถ้ามันพุทโธๆ มันมีคําบริกรรม มันมีการกระทํา มันมีการกระทํา มันมีงาน พอมีงานขึ้นมา งานการกระทํา ทํางานจนตัวเองมันว่าง ตัวเองมันว่างเพราะมันไม่มีสัญญาอารมณ์ มันเป็นหนึ่งไง จะบอกว่าสมาธิมันเป็นหนึ่ง ไม่ใช่สอง

ถ้าสองมันเป็นสัญญาอารมณ์กับผู้รู้ ถ้ามันสัญญาอารมณ์กับผู้รู้ เห็นไหม แล้วก็ใช้สัญชาตญาณ ใช้สัญชาตญาณของตัวเองว่ามันเป็นสมาธิ เป็นสมาธิแล้วก็วาง วางให้เป็นสมาธิ แล้ววาง วางแล้วมันก็จะเป็นธรรม มันเป็นธรรมตรงไหน เพราะอะไร

กิเลสผู้ก่อการยังมีอีกมากมายมหาศาล กิเลสที่จะต้อง เราจะต้องประพฤติปฏิบัติ ที่เราประพฤติปฏิบัติอยู่นี้ ธรรมโอสถ ธรรมโอสถจะไปชําระสะสางกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน ครอบครัวของมารมากมายมหาศาลนะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พญามารครํ่าครวญเลยว่า “เจ้าชายสิทธัตถะจะพ้นจากมือเราไป เจ้าชายสิทธัตถะจะพ้นจากมือเราไป” ความโลภ ความโกรธ ความหลง นางตัณหา นางอรดีเข้ามา “พ่อไม่ต้องห่วง จะจัดการให้ พ่อไม่ต้องห่วง” เห็น เห็นชัดๆ มันเป็นตัวเป็นตนหรือ มันเป็นตัวเป็นตนหรือไม่ ถ้ามันเป็นตัวเป็นตนหรือไม่ เวลาเราทําหน้าที่การงาน เราก็ต้องมีเหตุมีผล เราต้องจับต้องสิ่งนั้นเป็นข้อเท็จจริง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าจิตสงบแล้ว ใครทําสัมมาสมาธิจิตสงบแล้วเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันก็มีความสุขของมันนะ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้าจิตสงบแล้วก็ติดสมาธิไง

เราทําสมาธิ ทําสมาธิเป็นสมถกรรมฐาน เป็นฐานที่ตั้งแห่งการงาน เราจะฝึกงาน เราจะเริ่มยกหัวใจเราขึ้น เห็นไหม เป็นบุคคล ๔ คู่ คนคนเดียว หัวใจดวงเดียวมันเป็นได้ถึง ๘ บุคคล มันเป็นได้เป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไปเป็นถึง ๘ บุคคลไง บุคคลที่ ๑ บุคคลที่ ๒ คู่ที่ ๑ บุคคลที่ ๓ บุคคลที่ ๔ คู่ที่ ๒ บุคคลที่ ๕ กับบุคคลที่ ๖ คู่ที่ ๓ เนี่ยบุคคลที่ ๗ บุคคลที่ ๘ คู่ที่ ๔ บุคคล ๔ คู่ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑

นี่กิเลสเป็นผู้ก่อการ ในเมื่อผู้ก่อการมันมีอยู่ มีการกระทํา ในใจอยู่ กิเลสทั้งครอบครัวอยู่ในใจของตน ไม่รู้ไม่เห็นได้อย่างไร ถ้าไม่รู้ไม่เห็นผู้ก่อการนั้น กิเลสมันก็เต็มหัวใจ ไม่ได้แตะต้องอะไรเลย เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนนะ เวลาประพฤติปฏิบัตินะกิเลสไม่ถลอกปอกเปิกอะไรเลย ไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอันเลยหรือ

ถ้ามันเป็นชิ้นเป็นอันนะ วางให้หมด ปริยัติศึกษามาแล้ววางให้หมดไง เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านไปหาหลวงปู่มั่น “มหา มหาเรียนเป็นถึงมหานะ ถ้าเรียนถึงมหานะ ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐมาก แต่เราศึกษามาแล้วมันเป็นภาคปริยัติ เวลาจะประพฤติปฏิบัติมันจะเตะมันจะถีบกัน” คือมันจะรู้ข้อสอบทุกอย่าง แล้วมันจะคาดหมายไปทั้งสิ้น การประพฤติปฏิบัติมันยิ่งยากขึ้นสองเท่าสามเท่าเลยล่ะ

ทั้งๆ ที่ว่า ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ มันเป็นของคู่กัน การ ศึกษา ใช่ เราศึกษา แต่เวลาปฏิบัติ ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะ ท่านมีอํานาจวาสนา ท่านได้ชนะกิเลสมาแล้ว ท่านรู้เลยว่ากิเลสมันแยบยลขนาดไหน ฉะนั้น เวลาจะประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่ศึกษามาให้ใส่ลิ้นชักสมองไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ อย่าให้มันออกมา มันจะเตะมันจะถีบกัน คือมันจะคาดมันจะหมาย การประพฤติปฏิบัตินั้นมันจะเยิ่นเย้อ แล้วมันจะทําให้ลุ่มหลงได้ง่าย แล้วให้ปฏิบัติไป

เวลาปฏิบัติไป ปฏิบัติไป ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นแล้วมันจะ เป็นอันเดียวกันเลยล่ะ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าภาคปริยัตินะ เป็นอันเดียวกันเลย แต่เป็นอันเดียวกันที่รู้จริงเห็นจริง มันเป็น ความจริง แล้วมันชําระกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป มันมหัศจรรย์ๆ ไง เพราะมันจับผู้ก่อการได้ จับผู้ก่อการได้แล้วต้องใช้ปัญญาญาณ ปัญญาญาณนี้ต่างหาก ปัญญาญาณ ปัญญาเกิดจากสัมมาสมาธิ อวดอุตริมนุสธรรมตั้งแต่ฌานขึ้นไป

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิแล้วฝึกหัดเป็นปัญญาญาณ ปัญญาญาณรื้อค้น ค้นคว้านะ ถ้ามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันจับต้องของมันได้ แล้วมันจับต้องของมันได้นะ ถ้ากําลังมันมี สัมมาสมาธิมีกําลังนะ มันจะใช้ปัญญาวิปัสสนา มันจะแยก มันจะแยะของมัน

เวลามันแยกแยะของมัน ผู้ที่เป็นเจโตวิมุตติเวลาจิตมันสงบแล้ว เห็นไหม มันเห็นกายเป็นภาพเลยล่ะ แล้วรําพึง รําพึงให้เป็นไตรลักษณ์ รําพึงให้มันแปรสภาพต่อหน้าต่อตานะ มันจะแปรสภาพต่อหน้าต่อตาได้เห็นชัดๆ นั่นล่ะคือปัญญาของเขา เวลามันเห็นนะ เพราะมันจะแปรสภาพให้เห็นชัดๆ เลยล่ะ ถ้ามีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน งานมันเกิดขึ้นบนจิตนั้น งานมันเกิดขึ้น สมาธิ จิตเป็นอิสระ คือจิตเป็นสัมมาสมาธิ

จิตไม่เป็นอิสระ จิตอยู่ใต้ครอบงําของกิเลส ถ้าจิตอยู่ใต้ครอบงําของกิเลสมันเป็นสัญญาอารมณ์ ถ้าสัญญาอารมณ์มันก็หลอก มันก็ลวง มันก็พลิกมันก็แพลง มันก็ปลิ้นมันก็ปล้อน นี่ไง ไอ้เนี่ย มันเป็นปัญญา ไอ้นั่นเป็นความคิด มันเป็นโลกหมดล่ะ โลกียปัญญา ปัญญาแบบโลกๆ

ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้ว เวลาปฏิบัติพอเป็นพิธีนี่มันได้อานิสงส์ เวลาเราทุกข์เรายากขึ้นมา เราเทียบเคียงกับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเราทุกข์เรายากขึ้นมานี่เราใช้ธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ชโลมหัวใจของเรา มันได้อานิสงส์นะ

อานิสงส์คือมันรู้เท่า รู้เท่าสัญญาอารมณ์ รู้เท่าความคิด ถ้ารู้เท่าความคิด เราจะโง่คิดไปทําไม มันก็วางได้ นี่อานิสงส์ ถ้าศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วใช้ สติปัญญาไตร่ตรองกับข้อเท็จจริงในหัวใจ มันได้อานิสงส์

นี่เขาบอกว่า “ให้วาง อะไรเกิดขึ้นนะ ให้วาง วางให้หมด วางจิตของตน ถ้าจิตวางแล้วนี่จิตเดิมแท้มันผ่องใส มันประภัสสรอยู่แล้ว นั่นคือธรรมะ”

ภาวนาไม่เป็น ถ้าภาวนาไม่เป็น ตัวเองหลง ตัวเองไม่มีคุณธรรมในหัวใจ นั่นมันก็เป็นกรรมของสัตว์ แต่ตัวเองไม่เป็นแล้วไปสอนคนอื่นให้หลงเหมือนเราล่ะ ให้มีความตั้งใจมีความเห็น อย่างนั้น แล้วกิเลสเป็นผู้ก่อการ กิเลส เห็นไหม แล้วผู้ก่อการ ผู้ก่อการกระทํานะ ถ้าเป็นอํานาจรัฐ ถ้าผู้ก่อการปฏิวัติ ผู้ก่อการร้ายอยู่ในอํานาจรัฐนั้นมันจะพารัฐทั้งรัฐนั้นไปทางไหน

เหมือนกัน ผู้ก่อการกิเลสในหัวใจ ครอบครัวของมารนะ ตั้งแต่หยาบๆ หยาบๆ ก็เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงนี่ไง ถ้าหยาบๆ นะ สังโยชน์ ๓ ไง ถ้าจิตมันสงบระงับ จิตมันมีกําลัง ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ จิตเป็นหนึ่ง จิตเป็นเอกเทศ จิตไม่อยู่ในการครอบงําของสัญชาตญาณ

แต่ถ้ามันภาวนาไม่เป็น ทําสมาธิไม่เป็น มันอยู่ในสัญชาตญาณ เหมือนสัตว์ สัตว์มันใช้สัญชาตญาณ นี่ก็เหมือนกัน ภาวนาไม่เป็น มันก็ใช้สัญชาตญาณ เพราะอะไร เพราะมันเป็นสอง เพราะมันไม่เห็นจิต จิตเป็นหนึ่งไม่ได้

จิตเป็นหนึ่งเป็นสัมมาสมาธิ จิตอยู่ในการครอบงําของพญามาร ของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ว่างๆ เป็นสอง ว่างๆ คืออารมณ์ อารมณ์คือจิต อารมณ์คือสิ่งที่ถูกรู้จากจิต ทั้งๆ ที่จิตไม่เห็น จิตไม่รู้จักจิต ไม่เห็นจิต แต่จิตนั้นนี่ธาตุรู้ๆ ผู้รู้ นี่สิ่งให้ถูกรู้คืออารมณ์มันเป็นสอง มันเป็นสอง

แต่ถ้าเราใช้พุทโธ มีคําบริกรรม เราใช้อานาปานสติ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิ ความคิดเกิดจากจิต อารมณ์ความรู้สึกเกิดจากจิต แล้วมีสติสัมปชัญญะไล่ไป ไล่ความคิดไปๆ จนความคิดมันจบ จบ จบก็ธาตุรู้ไง จนความคิด มันจบ ไล่ไปเรื่อยนี่ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิที่ให้ วาง วาง วางอะไร

“วางแล้วไม่ต้องดิ้นรน ไม่ต้องแสวงหา มันเป็นเอง” เป็นตรงไหน มันเป็นที่ไหน มันเป็นอะไร นี่มันก็เป็นโลกไง มันเป็นสัญชาตญาณไง แล้วเวลาเน้นยํ้า ไอ้ทางโลกๆ นั่นก็เป็นความคิด อันนี้ก็เป็นปัญญา ปัญญาอะไร

แต่ถ้าจิตมันสงบ จิตมีกําลังของมันขึ้นมา ถ้าจิตมีกําลังขึ้นมา ถ้าใครไม่มีอํานาจวาสนานะ เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ เขาเรียกติดสมาธิ เวลาสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตนี้เป็น เอกเทศ จิตนี้เป็นหนึ่ง นี่สัมมาสมาธิ แล้วมันก็เจริญแล้วเสื่อม เจริญแล้วเสื่อมเพราะอะไร เป็นสมาธิได้เพราะเรามันมีคําบริกรรม เป็นสมาธิได้เพราะเราฝึกหัด เราประพฤติปฏิบัติ เรามีวัตรปฏิบัติขึ้นมา จนกว่ามันจะสงบระงับเข้ามาได้ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี เพราะมันติดของมัน

แต่ถ้าเราพาจิตออกทํางาน ครูบาอาจารย์ท่านสอนให้จิตออกทํางาน เพราะจิตแก้จิต จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเพราะมันมีเจ้าวัฏจักรครอบงําหัวใจดวงนี้ หัวใจดวงนี้จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ไม่มีต้น ไม่มีปลาย แล้วถ้าเรามีอํานาจวาสนาขึ้นมา เราออกมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ประพฤติปฏิบัติจนจิตเราสงบระงับเข้ามาได้ ถ้าจิตสงบระงับเข้ามาได้ เราพาจิตออกทํางาน ถ้าพาจิตออกทํางาน นี่สมบูรณ์แบบในพระพุทธศาสนา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องอริยสัจ ๔ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ วิธีการดับทุกข์ไม่ใช่วิธีปฏิบัติ วิธีปฏิบัติๆ เห็นไหม ทางโลกวิธีปฏิบัติมันเป็นเรื่องโลกๆ วิธีปฏิบัติ ปฏิบัติพอเป็นพิธี แต่เรื่องอริยสัจสมบูรณ์แบบในพระพุทธศาสนา ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ไง ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ด้วยมรรค ๘ นี่ไง ด้วยสัมมาสมาธิ เห็นไหม ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ความชอบธรรมของมันขึ้นมาไง

หัวใจดวงใดมีมรรค มรรคมันจะเกิดขึ้น เกิดขึ้นจากการฝึกฝนของตน ถ้าเกิดขึ้นจากการฝึกฝนของตน มันพ้นจากปริยัติไปแล้ว ปริยัติมันเป็นทฤษฎีทั้งสิ้น แต่ แต่เวลามันทําขึ้นมาจริง พอมันเกิดปัญญาญาณขึ้นมา เวลาถ้าจับต้องได้ แล้วปัญญาถ้า มันเคลื่อนไป จักรมันเคลื่อน พอจักรมันเคลื่อน “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมี การเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับเป็นธรรมดา อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ”

นี่ของเราถ้ามันขับเคลื่อนขึ้นมา มันเกิดขึ้นแล้ว สิ่งที่มันเกิดขึ้น สิ่งที่เราทํากันอยู่นี่มันไม่มีเหตุไม่มีผล แล้วมันไม่มีที่มา ที่ไป แล้วไม่มีที่มาที่ไปมันก็เป็นเรื่องสัญชาตญาณนี่ไง มันเป็นเรื่องสัญชาตญาณ เป็นเรื่องของการจินตนาการ เพราะตัวเองไม่มีประสบการณ์

ถ้าตัวเองมีประสบการณ์นะ การพูดทั้งหมด การแสดงทั้งหมด มันบอกถึงหัวใจว่ามีหรือไม่มี ถ้าหัวใจมี การพูดแบบโลกๆ ก็ฟังออกว่าเป็นเรื่องโลก โลกียะ เรื่องโลกๆ ปัญญาของโลก ปัญญาของโลกคือปัญญาที่เกิดจากจิต ปัญญาที่เกิดจากสัญชาตญาณ เกิดจากธรรมชาตินี่ไง ธรรมชาติของจิตที่เกิดเวียนว่ายตายเกิด ในวัฏฏะ เพราะการเกิดเป็นมนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕

ขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ สัญญาคือ ความจําได้หมายรู้ สังขารคือความคิดความปรุงความแต่ง วิญญาณรับรู้ เห็นไหม นี่ขันธ์ ๕ สัญญาอารมณ์ สัญญาอารมณ์ก็เกิดจากขันธ์ ๕ จิตอยู่ในขันธ์ ๕ นี้ ขันธ์ ๕ ครอบงําจิตอยู่นี้ไง จิตกับ ขันธ์ ๕ ผู้รู้กับสิ่งที่ถูกรู้ มันก็เป็นสองนี่ไง

พุทโธๆๆ มันวางขันธ์ทั้งหมด ขันธ์ ๕ ทะลุขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ เป็นเปลือก แล้วจิตมันเป็นหนึ่ง แล้วพอจิตมันเป็นหนึ่ง เห็นไหม เป็นอิสระ ถ้าอิสระขึ้นมา เห็นไหม ในการบริกรรมของเรานี่ไง แล้วถ้าน้อมไปพาจิตออกทํางาน มันก็เป็นขันธ์ ๕ เหมือนกัน มันก็เป็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เหมือนกัน

เพราะเราก็ศึกษามาแล้ว เราศึกษามา เห็นไหม เราศึกษา ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ แล้วดับด้วยวิธีการอะไร ดับด้วยปัญญาชอบ ปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธิ ปัญญาญาณ แล้วถ้าสมาธิเสื่อมนะ ปัญญาไม่ญาณแล้ว ปัญญาหดแล้ว เวลาถ้ามันใช้ปัญญาแล้วปัญญามันไปไม่ได้ ถ้าสมาธิอ่อนลงมันเป็นสัญญา นี่สัญญาๆ สัญญาคือความจําได้หมายรู้ ถ้ามันเป็นสัญญา ถ้าสัญญามันพิจารณาไปแล้วมันไม่ทะลุปรุโปร่ง

แต่ถ้ามันมีสัมมาสมาธิเป็นกําลัง แล้วเกิดปัญญาขึ้นมาเป็นปัญญาญาณ ขั้นของปัญญา ปัญญาในขันธ์ ๕ นี่ไง แต่มีสมาธิ เป็นพื้นฐานมันเป็นปัญญาญาณ ถ้ามันพิจารณาขึ้นไปๆ ละเอียดขึ้นไป มันไม่ใช่ขันธ์แล้ว ขันธ์ ๕ มันเป็นปัญญาที่มีสัมมาสมาธิ เป็นพื้นฐาน เวลามันเป็นญาณหยั่งรู้ เพราะขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ เวลา ขันธ์ ๕ เวลามันจะขาดจริงๆ มันไปขาดเอาขั้นที่ ๓ เพราะอะไร เพราะปฏิฆะ กามราคะนั่นน่ะ นั่นก็ขันธ์อันละเอียด ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียดไง

ถ้าขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด ขันธ์อย่างหยาบๆ เวลาพิจารณาไปแล้วมันขาด เวลามันขาดนะ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เวลามันพิจารณาไปแล้วถ้ามันปล่อย มันปล่อย มันปล่อยเป็นตทังคปหาน เวลามันขาดสมุจเฉทปหาน เวลาสมุจเฉทปหาน เห็นไหม เวลาสังโยชน์มันขาดไป แล้วสังโยชน์ขาดไปเป็นพระโสดาบัน พระโสดาบันนะ ไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่พูดโกหกมดเท็จ ไม่พูดโป้ปด

แต่ภาวนาไม่เป็นมันโป้ปดมดเท็จ หลอกแม้แต่ตัวเอง ตัวเองหลอกตัวเองจนตัวเองเชื่อว่าเป็นธรรม นี่เป็นการโป้ปดมดเท็จ มันเป็นการเชื่อในมงคลตื่นข่าว

มงคลตื่นข่าวเป็นข่าวความจริงของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่ มั่น ข่าวนี้เป็นข่าวจริงๆ เป็นข้อเท็จจริงจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเป็นโรงงานผลิตพระอรหันต์ พระอรหันต์ที่รู้จริง เห็นจริงเป็นเรื่องข้อเท็จจริง เป็นเรื่องจริงๆ ไม่ใช่โป้ปดมดเท็จ มันเป็นเรื่องจริงๆ เพราะอะไร มันเป็นเรื่องจริงๆ เพราะเวลาขณะจิต เห็นไหม ขณะ นิโรธ แล้วดับทุกข์ เวลามันขาด มันเกิดนิโรธ มันเกิดดับทุกข์ มันมีขณะจิตไง

แต่ของเขายืนยันกันเองว่า “พวกเราไม่ต้องมีขณะ”

เพราะมันไม่มีขณะ เพราะไม่รู้จัก ไม่รู้จักขณะ ไม่รู้จักเวลาจิตมันสงบ จิตนี้เป็นหนึ่งแล้ว ถ้ามันเกิดปัญญามันเกิดปัญญาญาณ ปัญญาญาณนี้จะรื้อค้น ค้นหากิเลสผู้ก่อการ ถ้าผู้ก่อการ ผู้ก่อการทั้งหมดต้องจับมาไต่สวน ต้องจับมาแล้วพิจารณา ใครทําถูกผิดมากน้อยอย่างใด ระหว่างกองทัพกิเลสกับกองทัพธรรม กองทัพ กิเลสมันก็ใช้สติ ใช้ปัญญา ใช้การกระฟัดกระเฟียด กําลังของมันเต็มหัวใจ เต็มการกระทําของมันถึงที่สุด

นี่กองทัพธรรมๆ กองทัพธรรม เห็นไหม มันมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา มีมรรค ๘ นี่ไง ถ้าศีล สมาธิ ปัญญามันเกิดขึ้น เกิดขึ้นจากการกระทําของเรา ถ้าเกิดขึ้นจากการกระทําของเรา เกิดขึ้น ในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าจับผู้ก่อการได้ มันถึงจะจับกิเลสได้ ตามความเป็นจริง

“กิเลสเป็นตัวเป็นตนเชียวเหรอ กิเลสน่ะ”

คนภาวนาเป็นเขาไม่พูดอย่างนี้หรอก กิเลสมันก็คือกิเลส แล้วกิเลสในหัวใจของทุกๆ คนน่ากลัวทั้งสิ้น น่ากลัว เกิดมามั่งมีศรีสุขทุกข์จนเข็ญใจขนาดไหน อยู่ในอํานาจของกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งสิ้น เห็นภัยในวัฏสงสารมาบวชเป็นนักบวช มาบวชเป็นพระ พระผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเป็นสมมุติสงฆ์ทั้งสิ้น สมมุติสงฆ์ สงฆ์นี่ตามความเป็นจริงของการญัตติจตุตถกรรม จริงตามธรรมและวินัยแต่เป็นสมมุติทั้งสิ้น มันอยู่ใต้อํานาจของกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งสิ้น

ถ้ามันอยู่ใต้อํานาจกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งสิ้น มันไม่พ้นจากการครอบงําของมารไปทั้งสิ้น แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ ถ้ามันปฏิบัติพอเป็นพิธีๆ เห็นไหม มันก็ว่าเป็นการปล่อยวาง วางอะไร วางที่ไหน มันเป็นการทึกทักเอาว่าการวางเป็นความจริง เพราะไม่เป็นมันถึงได้แสดงออกถึงความโป้ปดมดเท็จ ทึกทักเอาตามความพอใจ ไม่ต้องมีขณะก็ได้

คําว่า “ก็ได้” ใครว่าได้ล่ะ คําว่า “ก็ได้ๆ” นี่ได้อะไร คําว่า “ก็ได้ๆ” ก็พญามาร กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันปิดหูปิดตาไง กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันตีอกชกตัวมันสบายใจเลย กลุ่มชนกลุ่มนี้อยู่ในอํานาจตลอดไป ไม่มีสติปัญญา ไม่มีความ สามารถที่จะเข้าไปรื้อค้นหาผู้ก่อการ ไม่มีความสามารถรื้อค้น ผู้ก่อการ จับผู้ก่อการขึ้นมาใช้สติปัญญาเป็นภาวนามยปัญญา เป็นโลกุตตรปัญญาได้ ไม่มีความสามารถพอ

มีความสามารถ เวลาฟังธรรมๆ ในลูกศิษย์ของหลวงปู่มั่น มีทั้งถูกและผิด ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติถูกต้องตามธรรมและวินัย เดินตามหลวงปู่มั่น เดินตามครูบาอาจารย์ไปโดยความถูกต้องชอบธรรม เขาก็จะปฏิบัติแบบข้อเท็จจริง มรรค ๔ ผล ๔ บุคคล ๔ คู่ เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

แต่ผู้ที่ปฏิบัติไม่เป็น ปฏิบัติไม่ได้ มีทั้งผู้ที่ปฏิบัติเป็นและไม่เป็น ผู้ที่ปฏิบัติไม่เป็นก็ใช้สัญชาตญาณนึกคิดทึกทักเอาว่าเป็นแบบนั้น “วางแล้วก็เป็นธรรม วางแล้วก็เป็นธรรม” แล้ววางอะไร วางที่ไหน แล้ววางอย่างใด สิ่งใดเป็นเครื่องยืนยันว่าการวางนี้ เป็นความถูกต้องชอบธรรม

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เป็นปัจจัตตัง เป็น สันทิฏฐิโก ไม่มีใครยืนยันและคํ้าประกันสิ่งใด แต่มันเป็นสัจจะความจริงที่เกิดขึ้นท่ามกลางหัวใจในการประพฤติปฏิบัตินั้น ถ้าในการประพฤติปฏิบัตินั้นติดขัดอยู่ขั้นตอนใดมันก็จะติดอยู่อย่างนั้น นี่การประพฤติปฏิบัติแบบเวลาปฏิบัติแล้วแก้จิต แก้จิต

นี่ไม่มีใครแก้ ไม่มีใครคอยชักจูง มันก็อยู่อย่างนั้น กิเลสนี่ สิ่งที่ว่า “มันเป็นตัวเป็นตนเชียวหรือ มันเป็นกิเลสนี่มันเป็นตัวเป็นตนอย่างนั้นเลย จะต้องจับต้องอย่างนั้นเลยหรือ” นี่เพราะอะไร

เพราะไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น แต่ที่ผู้รู้ ผู้ที่เขาเคยเห็นเขายืนยัน กิเลส ต้องรู้จักกิเลส ต้องเห็นกิเลส แล้วใช้สติปัญญา ใช้มรรค ๘ เข้าไป เข้าไปพิจารณามัน แล้วถ้าพิจารณามันเข้าไปเป็นชั้น เป็นตอนขึ้นไป เห็นไหม เขาถึงประพฤติปฏิบัติ อริยสัจมีหนึ่งเดียว เท่านั้น ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ เวลา มันดับขึ้นมา มันดับอย่างไร

นี่ไง ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านสนทนาธรรมกัน ท่านวัดกันอย่างนี้ไง ท่านพิจารณา แล้วคนไม่รู้พูดไม่ได้ คนไม่รู้ถามไม่ได้ แล้วตอบไม่ได้ด้วย แต่ถ้าคนรู้นะ ฟังทีเดียวก็รู้ แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมาแล้วนี่มันรู้มันเห็นจริงๆ อย่างนี้ แล้วมันจะโป้ปดมดเท็จไปได้อย่างไร

ถ้ามันไม่โป้ปดมดเท็จเพราะอะไร ถ้าพิจารณานี่ขั้นแรก แค่เป็นโสดาบันนี่ไม่ต้องพูดถึงเลย ไม่มี ไม่มีหรอก ถ้าเป็นโสดาบัน เห็นไหม เพราะอะไร เพราะมันเป็นจริงในใจไง เวลาจิตสงบแล้ว เห็นไหม จิตสงบแล้ว จิตเป็นหนึ่งแล้ว จิตที่เป็นหนึ่งนี่ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่ตัว ไม่ใช่ตน ไม่ใช่บุคคล ไม่ใช่เรา ไม่ใช่เขา นี่มันเป็น สัมมาสมาธิ

สัมมาสมาธิ เห็นไหม เวลาพาจิตนี้ออก ออกค้นคว้า ออกแสวงหา นี่ไง ผู้ก่อการ นี่กิเลสผู้ก่อการ ผู้ก่อการมันมี ถ้าผู้ก่อการไม่มี เราไม่ได้มาเกิดหรอก ถ้าผู้ก่อการมันมีแล้วผู้ก่อการเป็นเจ้าวัฏจักรเสียด้วย แล้วผู้ก่อการเป็นนามธรรมที่จับต้องได้ยากด้วย สิ่งที่เป็นนามธรรมๆ แล้วตัวตนมันอยู่ไหน ถ้าไม่มีอํานาจวาสนามันจะรู้จะเห็นได้อย่างไร

ถ้ามีอํานาจวาสนาขึ้นมา จิตสงบแล้ว จิตสงบแล้วถ้ามันน้อมไปเห็น เห็นตามความเป็นจริง ขนพองสยองเกล้า เห็นกิเลสนี่เป็นลาภอันใหญ่เลยนะ

เวลาทําหน้าที่การงานทําอะไร ทําแล้วจับต้องสิ่งใดไม่ได้ จับต้นชนปลายไม่ได้ แล้วเริ่มต้นกันอย่างไร เวลาครูบาอาจารย์เราที่ท่านประพฤติปฏิบัติ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านออกประพฤติปฏิบัติแล้วทําอย่างไร ทําอย่างไร แล้วเจออย่างไร

คนที่ปฏิบัตินะ ไปหาครูบาอาจารย์ บอกทีๆ ที่ไปหาครูบา-อาจารย์กันก็เพราะเหตุนี้ไง บอกสิ่งที่ถูกต้องชอบธรรมมา แล้วสิ่งที่ถูกต้องชอบธรรมมันอยู่ไหน

อยู่ท่ามกลางหัวใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะ แล้วถ้ามันอยู่ท่ามกลางหัวใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น นี่ไง ที่มันยาก มันยากอย่างนี้ แต่ไม่พ้นวิสัยของมนุษย์ ในบรรดาสัตว์สองเท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นมนุษย์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นก็เป็นมนุษย์ เราก็เป็นมนุษย์เหมือนกัน เรา ถ้าเราไม่มีอํานาจวาสนา เราจะไม่ฝักใฝ่ในการประพฤติปฏิบัติ เราจะไม่สนใจในการประพฤติปฏิบัติ

แล้วถ้าเราสนใจในการประพฤติปฏิบัติ แล้วเราจะตรวจสอบในใจของเรานี่ เราต้องการความจริง เราต้องการมรรคผลของ เราเอง เราเกิดมาเรามีกิเลส เรามีความโลภ ความโกรธ ความหลง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ เราเคยคลุกคลีอยู่กับมันมาตลอดล่ะ แล้วเราก็มีความไม่รู้อยู่ในใจมากมายมหาศาล เราต้องการปลดเปลื้องเรื่องอย่างนี้ เราต้องการปลดเปลื้องกิเลสออกจากหัวใจนี้ แล้วมันเป็นผู้ก่อการในหัวใจนี้ ให้วาง ให้วางอารมณ์

“วางอารมณ์แล้ว มันจะเป็นธรรมเลย ไม่ต้องดิ้นรน ไม่ต้องเดือดร้อน” นี่เขาว่า คนที่ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงนี่เดือดร้อนนะ ไอ้ที่ปล่อยวางตามทึกทักๆ เอานั่นน่ะ เรื่องตามจินตนาการเอา การโดยสัญชาตญาณ เขาว่าการปฏิบัตินั้นเป็นธรรม

ปฏิบัติไม่เป็นไง ในลูกศิษย์ของกรรมฐานมีทั้งถูกและผิด สิ่งที่เขาถูก เขาเศร้าใจ เพราะสิ่งที่ถูก เห็นไหม คนเราจะเป็นคนดี ต้องปากกัดตีนถีบ ต้องทําแต่คุณงามความดี ไอ้คนพาลมันเที่ยวฉกฉวยผลงานของคนอื่น แย่งชิงว่าเป็นผลงานของเขา การทํางาน ๒ ขั้น พยายามจะเอา ๒ ขั้น พยายามว่าเอาผลงานของตน เอาสิ่งช่วงชิงความดีความชอบกัน

แต่ในการประพฤติปฏิบัติมันช่วงชิงกันไม่ได้ มันเป็นของใคร ของมัน มันเป็นความสุขความทุกข์ในหัวใจ ในการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง เราลงทุนลงแรงของเรา เราลงทุนลงแรง ของเราแล้วมันต้องเป็นสัมมาทิฏฐิ มันต้องเป็นทางสายกลาง ลงทุนลงแรงจนเข้มข้นเกินไปมันก็เป็นอัตตกิลมถานุโยค ลงทุนโดยการปล่อยปละละเลยนี่กามสุขัลลิกานุโยค

ทางสายกลาง มันก็ต้องทางสายกลางในความสมดุลและพอดี ของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น แล้วเวลาสมดุลพอดีของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้นมันก็เรื่องเกี่ยวกับจริต เกี่ยวกับนิสัย คืออํานาจวาสนา กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา เราทําของเรามาทั้งสิ้น ถ้าเราทําของเรามา เราทําตรงจริตตรงนิสัยของเรา มันก็เข้าสู่สัจจะความจริง เป็นสัจจะเป็นความจริง

“ธรรมที่มีอยู่โดยดั้งเดิม ธรรมที่มีอยู่โดยดั้งเดิม”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ค้นคว้าเป็นผู้แสวงหามา ค้นคว้าแสวงหา มันมีอยู่โดยดั้งเดิม แล้วมันมีอยู่ตรงไหนล่ะ เวลาค้นคว้าแสวงหามา มันมาชําระล้างกิเลสครอบครัวของมารในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จนพญามาร ครํ่าครวญร้องไห้ จนความโลภ ความโกรธ ความหลง มาบอกพ่อหนูจะจัดการให้ เวลาปฏิบัติชําระล้างความสะอาดในหัวใจของตน สิ่งที่ทําพญามารให้หมดไปจากหัวใจอันนั้นเป็นสัจจะความจริง แล้วมันเป็นความจริงอย่างนั้น

เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาบ้าง มาบ้างนะ มาบ้างคือทําบ้าง ไม่ทําบ้างไง แต่ถ้าเอาความจริงๆ เอาไม่บ้างเอาจริงๆ เลยล่ะ เอาจริงๆ มันก็ต้องตามความเป็นจริงของเรา ถ้าความจริงของเรา ผู้ที่ปฏิบัติผิด ปฏิบัติไม่เป็น ปฏิบัติแล้วทึกทักเอาเยอะแยะ ไปหมดเลย

แต่ถ้าผู้ปฏิบัติความจริงมันต้องเข้มข้น มันต้องสติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา ปัญญาญาณ แต่ละชั้นแต่ละตอนขึ้นไปเป็นข้อเท็จจริง ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ ทุกข์ดับ ทุกข์ดับ นิโรธ ขณะจิตที่มันเป็นความจริง เขาคุยกันตรงนั้น ไม่รู้พูดไม่ได้ ถามก็ไม่ได้ ตอบก็ไม่ได้

เลยบอกว่า “ของเราไม่ต้องก็ได้” ใครเป็นคนอนุญาตให้ต้องหรือไม่ต้อง มันไม่มี

มันเป็นความจริง ความจริงต้องเป็นความจริงอันเดียวกัน เพราะมันเกี่ยวกับวัฏฏะไง ตั้งแต่กามภพ รูปภพ อรูปภพ มันเป็นอันเดียวกัน เทวดา อินทร์ พรหม เวลาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าก็สําเร็จเป็นพระอรหันต์เหมือนกัน

มนุษย์ก็เหมือนกัน มันไม่ใช่เฉพาะของเรา เราไม่ต้องก็ได้ อยู่ในกลุ่มของเรามันไม่มี มันผลของวัฏฏะ มันเป็นการยืนยันในการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันเป็นผลของวัฏฏะ ไม่มีใครจะมาปฏิเสธหรือยอมรับสิ่งใดก็ได้

เป็นไปไม่ได้ มันเป็นข้อเท็จจริงในพระพุทธศาสนา จะบอกว่า “ของเราไม่ต้องมีขณะก็ได้” มันเป็นไปไม่ได้ เพราะไม่มีขณะนี่ไง มันถึงไม่รู้จักกิเลสผู้ก่อการ ไม่เคยเห็นตัวเห็นตน แล้วเวลาพูดนะ “มันเป็นตัวเป็นตนเชียวหรือ มันเป็นอย่างไร”

ไม่ต้องถากไม่ต้องถาง ไม่ต้องบิด ไม่ต้องบิดพลิ้ว ให้มันเป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก แล้วถ้ามันไม่เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันจะเป็นเหมือนหลวงปู่มั่นอย่างไร มันจะเป็นเหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างไร

นี่เหมือนนะ แต่เวลาหลวงตาท่านสิ้นกิเลสแล้ว ท่านกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบแล้วกราบเล่า มันไม่ใช่เหมือน มันเป็นอันเดียวกัน มันเป็นอันเดียวกัน หนึ่งเดียวเท่านั้น หนึ่งไม่มีสอง เอโก ธมฺโม ธรรมอันเอก ธรรมทั้งแท่ง มีหนึ่งเดียวเท่านั้นไม่มีสอง เอวัง

เพราะภาวนาไม่เป็น ทําสมาธิไม่เป็น
ทําสมาธิเป็น เรื่องธรรมะในกะลานี่ มันปล่อยวางเลย
มันวางเพราะอะไร เพราะว่ามันสิ้นสงสัย
แต่นี่มันสงสัยทั้งสิ้น
ไอ้เรานี่ประพฤติปฏิบัติตามความชอบธรรม
แล้วมันสิ้นสงสัยในสัมมาสมาธิ
ในสิ่งที่ว่าเป็นสมาธิหรือไม่เป็นสมาธิไง
นี่เราสิ้นสงสัย

๓

ธรรมในกะลา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๖๔

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรม

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ พระธรรมๆ พระธรรมคือสัจธรรมที่ยิ่งใหญ่นัก ยิ่งใหญ่ขนาดทําให้คนไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายได้ คือ แก้โรคภัยไข้เจ็บได้โดยสมบูรณ์แบบ

เราคนเกิดมาๆ เห็นไหม คนเกิดมา ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน คนเราเกิดมามีเวรมีกรรมของแต่ละบุคคลๆ แต่เวลามีเวรมีกรรมของแต่ละบุคคล เห็นไหม เกิดมาจะมีความสุขมีความสมบูรณ์ขนาดไหน มันก็มีทุกข์ในหัวใจทั้งสิ้น

ถ้ามีทุกข์ในหัวใจทั้งสิ้น ผู้คนที่ปรารถนาๆ ปรารถนาจะพ้นจากทุกข์ไง คนที่มีอํานาจวาสนา บุญกุศลสูงส่งขนาดไหน เขาอยากจะภาวนาเป็นๆ ไง ถ้าภาวนาเป็นเพราะอะไร เพราะเวลาเขาศึกษาธรรมะในพระพุทธศาสนา วิมุตติสุขๆ คําว่า “วิมุตติสุข” นี่สุขอันแท้จริง สุขที่ไม่เปลี่ยนแปลง สุขที่ไม่มีสิ่งใดจะมีค่าเสมอเหมือนได้ แล้วสุขอย่างนี้สุขคงที่ตายตัวตลอดไป

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละพระองค์ๆ พระสมณโคดมของเราเป็นองค์ที่ ๔ แล้วพระศรีอริยเมตไตรย ในอนาคตวงศ์ก็จะมาเกิดขึ้นอีก แล้วเกิดขึ้นอีก เห็นไหม เพราะอะไร เพราะจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันไม่มีต้นไม่มีปลาย แล้วมันไม่มีที่สิ้นสุด จิตมีมหาศาล

คําว่า “มีมหาศาล” ฉะนั้น เวลาเป็นความสงสัยของเรา เป็นความสงสัยของเราว่า “จิตนี้มันมาจากไหน แล้วคนเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีภพมีชาติอยู่หรือ” ถ้าเป็นทางวิทยาศาสตร์ ถ้าวิทยาศาสตร์เขาก็มีความสงสัยของเขา แต่ความสงสัยของเขา ความสงสัยของเขาจะจบสิ้นได้ คือการประพฤติปฏิบัตินี่ไง ความสงสัยของเขาก็สงสัยตลอดไปนี่ไง

เวลาครูบาอาจารย์ของเราที่ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม ไม่สิ้นสงสัย ถ้าไม่สิ้นสงสัยมันก็มีความสงสัยในหัวใจนั้นใช่ไหม ถ้ามี ความสงสัยในหัวใจนั้น ทําไมไม่ซื่อสัตย์ล่ะ ถ้ามีความซื่อสัตย์ต่อตนนะ มันจะพยายามพิสูจน์ตรวจสอบความสงสัยนั้น ถ้ามีความสงสัยนั้น ยกให้กิเลสทันทีเลยว่าไม่เอา

เหมือนศาล ศาลถ้าหลักฐานเขาไม่เพียงพอ เขายกผลประโยชน์ให้กับจําเลยทั้งสิ้น เขาไม่ตัดสินนะ นี่ศาลนะ ศาลนี้คือศาลยุติธรรมเป็นทางวิชาการของโลกๆ เขา เขายังมีความเป็นธรรมว่า ถ้าไม่มีหลักฐานชัดเจน ยกความสงสัยนั้นให้กับจําเลยไป ไม่ตัดสินๆ

แต่ แต่นักปฏิบัติ นักปฏิบัติเรานะ ถ้ามีอํานาจวาสนาของเรา เราเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาไม่สงสัยเลยหรือ ถ้ามันสงสัย สงสัยทําไมไม่ตรวจสอบ สงสัยทําไมไม่ค้นคว้าไม่แสวงหา เพราะมันไม่สิ้นสงสัยมันถึงเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็ไม่ได้มรรคได้ผลขึ้นมาตามความเป็นจริงไง

ถ้าปฏิบัติ เห็นไหม เวลาภาคปฏิบัตินะ เวลาองค์สมเด็จ- พระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “อานนท์ เธอบอกเขานะให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาด้วยอามิสเลย”

แต่เวลาในทางพระพุทธศาสนา ในทางโลก ในทางโลกแม้แต่เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เป็นบุญ เป็นกุศลแล้ว แล้วถ้ามีอํานาจวาสนาได้นับถือพระพุทธศาสนา ก็นับถือพระพุทธศาสนาที่ทะเบียนบ้าน นับถือพระพุทธศาสนา ศีล ๕ ก็ท่องไม่ได้ อาราธนาศีลก็ไม่ได้ ไม่ได้อะไรเลย

แต่ถ้ามันเป็นชาวพุทธที่แท้จริง เห็นไหม เขาศึกษาๆ ของเขา มันมีการปลูกฝังไง มันมีการปลูกฝัง ผู้นําที่ฉลาด เห็นไหม เขาต้องมีการศึกษาตั้งแต่เด็กน้อย เด็กน้อย พระพุทธประวัติต้อง มีการศึกษา ต้องเรียนของเขา เขาก็ท่องจํา ท่องจําของเขาได้ แล้วมันฝังไปในความรู้สึกของชาวพุทธเรา มันเป็นประโยชน์ไง

แต่เรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ ผู้ที่มีอํานาจ ผู้ที่ลัทธิศาสนาอื่น เข้ามา เห็นไหม เขาก็มาแหย่ มาแหย่ มาทําความเสมอภาพ นี่ ประชาธิปไตยๆ ถ้าศึกษาอยู่ศาสนาเดียวนี่ศึกษาไม่ได้ มันก็เลยเว้นวรรคกันไป เห็นไหม

นี่ผู้นําที่ฉลาด ถ้าผู้นําฉลาด ผู้นําที่เป็นธรรมๆ เห็นไหม ถ้าผู้นําที่เป็นธรรม เขาจะเรียกว่าประชาธิปไตย ความเสมอภาพนั้นเป็นความรู้สึกของคน แต่ในเมื่อมันเป็นประเทศไทยที่นับถือพระพุทธศาสนาเป็นศาสนาประจําชาติ ในเมื่อประชากรของเรามีมากกว่า เราก็ปลูกฝังทรัพยากรของเรา สิ่งที่เป็นธรรมๆ ของเรา ถ้าเป็นธรรมของเรามันก็จะฝังหัวใจอันนั้นไป มันก็จะไม่ใช่ ชาวพุทธโดยทะเบียนบ้าน

ชาวพุทธ ชาวพุทธมันต้องรู้จักพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ต้องรู้จักศีล ๕ ต้องรู้จักกาลเทศะ บริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี มันเป็นสิ่งที่เคารพบูชาของชาวพุทธของเรา อุบาสก อุบาสิกา ก็เป็นชาวพุทธเหมือนกัน แต่เป็นชาวพุทธที่เป็นฆราวาส สิ่งที่ ดํารงพระพุทธศาสนา ให้สังคมร่มเย็นเป็นสุข ถ้าสังคมร่มเย็นเป็นสุข เราก็มีความสุขไปด้วยไง

ถ้าหมอ พยาบาลไม่ปลอดภัย คนไข้ก็ไม่ปลอดภัย ถ้าภิกษุ ภิกษุณีไม่ปลอดภัย ฆราวาส อุบาสก อุบาสิกาก็ไม่ปลอดภัย ถ้าไม่ปลอดภัย ทําไมไม่ศึกษาไม่ค้นคว้าล่ะ ถ้าศึกษาค้นคว้าขึ้นมา มันก็ไม่ใช่ชาวพุทธทะเบียนบ้าน มันเป็นชาวพุทธที่เนื้อหาสาระ เป็นชาวพุทธที่แก่นสาร

ถ้าเป็นชาวพุทธที่แก่นสาร เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมา พบพระพุทธศาสนา ศาสนาเจริญอีกหนหนึ่ง นี่กึ่งกลางพระพุทธ-ศาสนา กึ่งกลางพระพุทธศาสนา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านมาค้นคว้าของท่าน เป็นสัจจะความจริงในใจของท่าน

ในทางโลก แม้แต่การเกิดการตาย เขายังไม่เชื่อเลย แล้วมรรคผลมันจะมีหรือไม่ แล้วยิ่งการศึกษามากขึ้นมา เห็นไหม “กึ่งพุทธกาลแล้ว มรรคผลนิพพานไม่มีแล้วล่ะ”

แต่เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ “กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่งๆ” เจริญที่ไหน เจริญในตัวอักษรใช่ไหม เจริญในทางวิชาการใช่ไหม นี่ไง ถ้าเจริญ เห็นไหม นี่ธรรมทูต ธรรมทูตเผยแผ่ธรรมๆ ไง แล้วเอาอะไรไปเผยแผ่ล่ะ ก็เอากิเลสของตนไปเผยแผ่ไง ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธไง

ปริยัติคือการศึกษาเล่าเรียนมา ก็นกแก้วนกขุนทอง นกแก้วนกขุนทองขึ้นมานี่ ถ้าปฏิบัติๆ ปฏิบัติอย่างไร จบ ๙ ประโยคแล้วทําสมาธิไม่เป็น ถ้าทําสมาธิเป็นนะ เขาจะซาบซึ้ง เขาจะเห็นคุณค่า คนนะ ถ้าได้สัมผัสได้รู้จักแล้วมันจะเห็นคุณค่า เห็นคุณค่าของศีล สมาธิ ปัญญา

ศีล สมาธิ ปัญญา นี้เป็นทฤษฎี เป็นชื่อ แต่มันยังไม่เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ก็เหมือนกับชาวพุทธทะเบียนบ้านๆ ก็เป็นชาวพุทธทะเบียนบ้าน แต่เนื้อหาสาระขึ้นมานี่ไม่เชื่ออะไรทั้งสิ้นเลย แต่ถ้ามันยังมีศรัทธาความเชื่อ ศรัทธาความเชื่อนะ ก็ยังเชื่อพระพุทธศาสนาอยู่บ้าง

นี่ก็เหมือนกัน ศึกษาพระพุทธศาสนามาจบแล้ว นั่นก็เป็น การศึกษาค้นคว้าโดยสมมุติบัญญัติ โดยสถานะของโลกียปัญญา ปัญญาของโลกนี้ไง มันก็เป็นสุตะ สุตมยปัญญา สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา แล้วถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา มันก็ไม่เป็นสัจจะไม่เป็นความจริงขึ้นมาเลย นี่ทําสมาธิไม่เป็น ทําสมาธิไม่เป็น

ถ้าทําสมาธิเป็นมันจะเห็นคุณค่า เห็นคุณค่าเพราะอะไร เพราะถ้าทําสมาธิเป็น ทําสมาธิได้ มันต้องมีสติความระลึกรู้ได้ แล้วความระลึกรู้ก็ระลึกรู้จิตของเรา แล้วถ้าจิตของเรานี่ยกขึ้นสู่คําบริกรรมพุทโธ อานาปานสติ ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา เห็นไหม นี่ไง “เราปล่อยวางอารมณ์ ปล่อยวางหมดแล้ว ปล่อยวางหมดแล้ว ธรรมะมันมีอยู่โดยดั้งเดิม มันก็เป็นธรรมะแล้ว”

มันเป็นตรงไหน นี่ไง บริกรรมพุทโธๆ จนตัวมันเองเป็นพุทโธเสียเอง มันปล่อยวางพุทโธ ถ้ามันปล่อยวางพุทโธมันปล่อยวางอารมณ์ ถ้ามันปล่อยวางอารมณ์ ถ้ามันปล่อยวางแล้วมันก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิความถูกต้องดีงามชอบธรรม ถ้าพูดมันจะรู้ทันทีเลยล่ะว่าภาวนาเป็นหรือภาวนาไม่เป็น ภาวนาเป็นมันพูด มันต้องถูกต้องชอบธรรมสิ

นี่ศึกษามาจบ ๙ ประโยค ศึกษามาแล้วธรรมะนี่เข้าใจได้หมด แต่พูดมานี่สมาธิ สมาธิอะไร แล้วปล่อยวาง ปล่อยวางอะไร ถ้าเป็นสมาธิไง ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันปล่อยวางอะไร ก็มันปล่อยวางสัญญาอารมณ์ มันปล่อยอารมณ์ของมัน จนตัวของมันเป็นตัวจิตที่เป็นอิสรภาพตัวจริง เป็นจิตตัวอิสรภาพ ความเป็นจริงไง มันวางอะไร ก็วางหมดแล้วไง นี่วาง ถ้าทํา สมาธิเป็นไง ถ้าทําสมาธิเป็นไง

มันก็เหมือนพิมพ์เขียว พิมพ์เขียวมันไม่ได้สร้างบ้านสร้างเรือนขึ้นมาอะไรเลย พิมพ์เขียวก็เป็นแบบ ก็แค่เป็นแบบที่จะไปก่อสร้าง มันยังไม่เป็นรูปเป็นร่างอะไรขึ้นมาทั้งสิ้น ถ้าบ้านของเรา เราไม่มีพิมพ์เขียว

พระกรรมฐานศึกษา ศึกษาเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ จากอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์เลยนะ เวลาให้กรรมฐาน ๕ แล้วกรรมฐาน ๕ แล้วรุกฺขมูลเสนาสนํ มีครูบาอาจารย์ที่ดีงามคอยคุ้มครองดูแลปกป้อง ปกป้องอะไร ปกป้องหัวใจไง นี่ไง พอบวชมา แล้วขอนิสัย ได้นิสัยขึ้นมาแล้วจะอบรมบ่มเพาะ อบรมบ่มเพาะ ข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมาเครื่องอยู่ของใจ

เครื่องอยู่ของใจ เวลาใจของเรามันคิดไปร้อยแปดพันเก้า ขึ้นมา กั้นให้มันอยู่กับข้อวัตรปฏิบัตินี้ซะ แล้วถ้าอยู่กับข้อวัตรปฏิบัติ แล้วมันอยู่มันควรได้ มันก็พอใจ อิ่มใจ สุขใจที่จะเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ถ้านั่งสมาธิภาวนาขึ้นมา นี่ข้อวัตรเป็นเครื่องอยู่ๆ แต่เครื่องอยู่คือสิ่งที่เป็นนามธรรม เวลามันจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จะให้มันเป็นตามความเป็นจริงขึ้นมา

ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา นั่นน่ะ สิ่งที่ว่าเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ที่ศึกษามาแล้วๆ อุปัชฌาย์ให้กรรมฐานมาแล้ว แล้วเวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ บางสํานัก เห็นไหม ให้ท่องเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ถ้ามันท่อง มันท่องมันก็เป็นคําบริกรรม ถ้ามันทะลุเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ มันก็เป็นหัวใจ มันก็เป็นนามธรรม

ถ้ามันเป็นนามธรรมขึ้นมา เห็นไหม สิ่งที่ว่าคุ้มครองดูแลที่เวลาจะประพฤติปฏิบัติก็ศึกษามาค้นคว้ามา ค้นคว้ามาเป็นวิธีการ แต่เวลากระทํา กระทําขึ้นมามันเป็นพิธีปฏิบัติ พิธีปฏิบัติ แล้วปฏิบัติพอเป็นพิธี แต่เราจะประพฤติปฏิบัติจริงๆ เพราะเราเชื่อ เราเชื่อมั่นของเรา เราเชื่อมั่นเพราะอะไร เราเชื่อมั่นเพราะ เรามีอํานาจวาสนา ถ้าเรามีอํานาจวาสนา เราจะเชื่อมั่น เชื่อมั่นสัจจะ เชื่อมั่นความจริง

มันมีจริงๆ ไง มันมีการเกิด เรามีพ่อมีแม่ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เกิดมาแล้วมีความสุข ความทุกข์หรือไม่ ถ้ามีความสุข ความทุกข์ สุขเวทนา ทุกขเวทนา สิ่งที่สุขเวทนา ทุกขเวทนา เห็นไหม เป็นข้อเท็จจริงของสิ่งมีชีวิต ถ้าสิ่งมีชีวิตขึ้นมาโดยสัญชาตญาณของมันไง

แล้วถ้าคนที่มีอํานาจวาสนาขึ้นมานะ เขาดูแลหัวใจของเขา เขาบอกเขาไม่สุข เขาไม่ทุกข์ เขาเฉยๆ ของเขา นั่นก็อัพยากฤตไง กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา อพฺยากตา ธมฺมา กุสลา ธมฺมา เห็นไหม อกุสลา ธมฺมา อพฺยากตา ธมฺมา อัพยากตา อัพยากฤต มันก็เป็นกลางๆ กลางๆ กลางๆ

กลางๆ มันก็เป็นทุกข์ทั้งสิ้น ถ้าเป็นทุกข์ เป็นทุกข์ทั้งสิ้น เป็นทุกข์ เป็นทุกข์เพราะอะไร เป็นทุกข์เพราะมันทนของมันอยู่ไม่ได้ ทุกข์เพราะทนอยู่ไม่ได้ ไม่มีสิ่งใดที่เราทนอยู่ได้ แต่กาลเวลามันเปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลา โดยสัญชาตญาณของเรา เห็นไหม เราก็โดยสัญชาตญาณพลิกแพลงเปลี่ยนแปลงให้พออยู่กับมันได้ พออยู่กับมันได้

นี่ไง เวลาพระในสมัยพุทธกาลเขาเจอกัน เขาทักกัน “พอทน อยู่ได้ไหม พอทนอยู่ได้ไหม พอทนอยู่กับสัจจะความจริงได้ไหม” เพราะเขาซื่อสัตย์กับสัจจะความจริงของเขา

ไอ้นี่มันกึ่งกลางพระพุทธศาสนา เวลาทางการศึกษามันเจริญไง โลกเจริญๆ พอโลกเจริญขึ้นมา เราก็ตื่นกับโลกกันไปว่าโลกเจริญ แล้วโดยธรรมชาติของเด็กไม่กล้าบอกว่า นับถือพระพุทธศาสนานะ มันอายเขา นี่มันอายเขา มันควรจะภูมิใจ

มีนักวิชาการมากมายมหาศาล เวลาไปศึกษาต่างประเทศ เวลาชาวต่างประเทศเขาบอก “นี่นับถือพระพุทธศาสนาหรือ พระพุทธศาสนาสอนอย่างไร” เพราะเขาศึกษาค้นคว้าในทางวิชาการของเขา ความเจริญของเขา เขาเจริญสุดยอดแล้ว แล้วชีวิตมันตอบไม่ได้ โลกนี้มันตอบเรื่องชีวิตไม่ได้

สิ่งที่จะตอบปัญหาชีวิต ตอบเรื่องชีวิตนี้ได้ มันเรื่องของพระพุทธศาสนานี้เท่านั้น ในลัทธิศาสนาอื่นก็ตอบไม่ได้ว่ามันเกิด ขึ้นมาอย่างไร ตั้งอยู่อย่างไร แล้วมันจะดับลงไปอย่างไร

ในพระพุทธศาสนา บุพเพนิวาสานุสติญาณขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า อดีตชาติ เห็นไหม จุตูปปาตญาณมันไปเกิดแน่นอนถ้ายังไม่สิ้นกิเลส อาสวักขยญาณทําลายอวิชชา อวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้จักตนเองไง ไม่รู้จักสุขกับทุกข์ นี่อดีต อนาคต

อพฺยากตา พยากตา ธมฺมา พยากตา ธมฺมา พยากตา ธมฺมา ก็มันก็เป็นภพเป็นชาติไง นี่พยากตา ธมฺมาไง นั่นล่ะภพ นั่นล่ะตัวเกิดตัวตาย แล้วตายอะไร อะไรเกิด อะไรตาย ไม่รู้ นี่ไง พอศึกษาก็ศึกษานี่ ทางการศึกษา ทางวิชาการเขาเจริญ โลกเขาเจริญ เจริญเพราะการศึกษา เวลาศึกษานะ ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงในพระพุทธศาสนานะ เขาบอกว่านั้นคือวิชาชีพ

เราจะศึกษาค้นคว้าสิ่งใดก็แล้วแต่ คนเรา เห็นไหม ต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย ถ้ามีการศึกษาค้นคว้าอย่างนั้นนะ นั่นเป็นวิชาชีพของตน ถ้าวิชาชีพของตน คนมีการศึกษามาแล้ว เวลาแสวงทําอาชีพก็ยังทําอาชีพไม่ตรงกับทางการศึกษาของตนก็ เยอะแยะไป นี่ศึกษาๆ มาเพื่อเป็นความรู้เป็นพื้นฐาน แต่เวลาวิชาชีพนี่มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคนไง

ถ้าอํานาจวาสนา อํานาจวาสนาคือจังหวะและโอกาสมันสมดุลพอดีให้คนนั้นประสบความสําเร็จ ประสบความสําเร็จ เวลามันมีวาสนานะ ทุกอย่างพร้อมหมดเลย แต่ไม่ประสบความสําเร็จ ไม่ประสบความสําเร็จเพราะอะไร กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน เพราะคนมันมีเวรมีกรรม ไม่ใช่ว่าทุกคนสิ่งที่เขาเตรียมพร้อมไว้ให้แล้วมันจะสมบูรณ์แบบไปทั้งหมด มันอยู่ที่อํานาจวาสนา อยู่ที่เวรที่กรรมของเขา แล้วเขาได้สร้างมามากน้อยแค่ไหนไง

ฉะนั้น ว่าผลของวัฏฏะไง ผลของวัฏฏะคือจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ผลของวัฏฏะที่มาเป็นมนุษย์อยู่นี่ไง สิ่งที่เป็นผลของวัฏฏะนี่มันเป็นธรรมชาติ มันเป็นสัจจะ เป็นความจริงแน่นอน แล้วมันมีเวลามีกรรมนี่เป็นตัวขับไสด้วย ถ้ามีเวรมีกรรมมาขับไส ขึ้นมา ตอนปัจจุบันนี้มันขับไสมาให้เกิดเป็นมนุษย์อย่างเรานี่แหละ แต่เรายังมีอํานาจวาสนาได้เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา

พระพุทธศาสนานี่จับต้นชนปลาย จับประเด็นของสิ่งมีชีวิตนี้โดยเฉพาะเลย แล้วถ้าเราไม่ลึกซึ้งขนาดนั้นไง เห็นไหม ดูสิ เวลาชาวพุทธ ชาวพุทธทะเบียนบ้าน นั่นก็ว่าเป็นชาวพุทธทะเบียนบ้าน เขาใช้ชีวิตไปโดยสามัญสํานึกของเขา

มนุษย์มีศีลมีธรรมต่างกับสัตว์ สัตว์มันก็ใช้ชีวิตของมันตามธรรมชาติของมันนั่นแหละ แต่มันเป็นสัตว์เดรัจฉาน โดยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะ ถ้าสัตว์เดรัจฉานทําคุณงามความดีได้ แต่ แต่จะให้บรรลุธรรมนี่เป็นไปไม่ได้

ถ้าจะบรรลุธรรมมันต้องเป็นมนุษย์ มนุษย์ที่ยืนตัวตรง เห็นไหม กับเทวดา อินทร์ พรหม ถ้าจะบรรลุธรรม บรรลุธรรมได้ บรรลุธรรมได้เพราะอะไร บรรลุธรรมได้ เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาไง

พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์สร้างอํานาจวาสนามากมายมหาศาลจนสมบูรณ์ ถึงมาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะไง

พอเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ “เราเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” พอเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เวลาถึงที่สุดแห่งทุกข์ เสวยวิมุตติสุขๆ เป็นทรัพย์สมบัติ เป็นลิขสิทธิ์ เป็นสิทธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่ แต่เราได้สร้างอํานาจวาสนามา เราถึงได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เกิดกับพระพุทธศาสนา เห็นไหม แล้วศาสนาเจริญอีกหนหนึ่ง จะเจริญอีกหนหนึ่ง กึ่งกลางพุทธศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่งไง แล้วนี่ก็กึ่งกลางพุทธศาสนา ที่ศาสนาเจริญรุ่งเรืองขึ้นมา เจริญรุ่งเรืองขึ้นมาจนในการประพฤติปฏิบัติทั่วโลกยอมรับ ยอมรับศรัทธาในผลของการประพฤติปฏิบัติของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น

แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ท่านได้สัจจะได้ความจริงในใจของท่าน ท่านวางวัตรปฏิบัติขึ้นมาให้ผู้ที่ ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม ให้มีดวงตาเห็นธรรมๆ ให้เป็นสัจธรรม ธรรมจริงๆ ธรรมในหัวใจ ธรรมสดๆ ร้อนๆ ไม่ใช่ธรรมความจํา

ธรรมความจําๆ เวลาเราส่งเสริมพระพุทธศาสนา เราก็ศึกษาค้นคว้าทางวิชาการ ทางวิชาการแล้วพยายามเผยแผ่ให้เด็กน้อยมันได้การศึกษา นี่พูดถึงการศึกษา การศึกษาเพราะคนเรามันต้องมีการศึกษาอยู่แล้ว เวลาเกิดมา เห็นไหม เกิดมา เกิดมาโดยธรรมชาติ มันต้องมีการศึกษา โลกจะเจริญ เจริญเพราะการศึกษา ต้องมีทางการศึกษา ต้องมีวิชาการ

เพราะฉะนั้น ทางการศึกษาทางวิชาการด้วยสติด้วยปัญญา นี่มันเป็นปัญญาของโลกไง แต่ถ้าเป็นปัญญาของโลก แม้แต่การศึกษาในพระพุทธศาสนา ที่ศึกษากันอยู่นี่มันก็เป็นปัญญาของโลกเหมือนกัน

ถ้ามีการศึกษา การศึกษาจะเจริญรุ่งเรือง เห็นไหม พอบอกว่า ปริยัติถ้ามันแม่น เวลาปฏิบัติมันก็จะแม่นยํา ถ้าปฏิบัติแม่นยํา เห็นไหม แต่เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม เวลาศึกษาภาคปริยัติ ศึกษาภาคปริยัติขึ้นมา กิเลสมันก็ศึกษาอย่างไรด้วยไง

หลวงตาพระมหาบัวท่านพูด เวลาได้ ป.๑ ป.๒ ป.๓ โอ้โห! มันยิ่งใหญ่ กิเลสมันพองขึ้นไปด้วยทั้งนั้น แล้วเวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ากิเลสมันพองขึ้นมาแล้วมันจะเข้าสู่สัมมาสมาธิได้อย่างไร แล้วเวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันจะเป็นธรรมไปได้อย่างไร เพราะกิเลสมันอึ่งอ่างมันพองขึ้นมาด้วย เพราะกิเลสมันก็ศึกษาไปด้วยไง

ฉะนั้น เวลาศึกษา โดยข้อเท็จจริง เราศึกษามา ศึกษาเพื่อปฏิบัติ ทรงจําธรรมวินัยๆ ถ้าภาคปริยัติแม่นยํา ภาคปฏิบัติมันแม่นยํา แล้วเวลาภาคปริยัติมันแม่นยํา การศึกษาเจริญรุ่งเรืองมาก แล้วภาคปฏิบัติมันแม่นยํามาก ภาคปฏิบัตินะ ถ้ามีการศึกษาแล้วปฏิบัติ เสร็จแล้วปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ สมบูรณ์แบบ

เราเห็น เรายอมรับหลวงตาพระมหาบัว หลวงปู่เขียน มหาปิ่น น้องหลวงปู่สิงห์ นี่ไง แล้วเพชรนํ้าหนึ่งๆ หลวงปู่แหวน หลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่เจี๊ยะท่านศึกษาอะไร ก็ท่านศึกษาจากอุปัชฌาย์ไง เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ แล้ว เวลาประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของตน ภาคปฏิบัติไง แล้วเพชรนํ้าหนึ่งๆ มากมายมหาศาล มากมายมหาศาลเพราะอะไร เพราะปฏิบัติ ตามความเป็นจริง ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาแล้ว มันเป็นความจริงขึ้นในหัวใจดวงนั้นมันมหัศจรรย์

ความมหัศจรรย์แล้วเวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอยู่ของท่าน เวลาท่านแก้จิตๆ ขึ้นมา แก้จิตขึ้นมาแต่ละองค์ แต่ละองค์ขึ้นมาให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริงนะ แล้วเวลา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ในครอบครัวกรรมฐานเขารู้ เขารู้ รู้อะไร รู้เพราะเวลาในธรรมและวินัยนับถืออาวุโสภันเต ใครบวชก่อน ในวงกรรมฐานของเรา แม้แต่หลวงปู่หลุยกับหลวงปู่ขาวท่านบวช พร้อมกัน แต่เป็นนาคซ้ายนาคขวา ท่านยังกราบเคารพกันด้วยอาวุโสภันเต แค่วินาทีเดียว แค่บวชด้วยกัน แต่นาคซ้ายและ นาคขวา อาวุโสภันเต เราเคารพบูชากันนี่ธรรมวินัยๆ ไง

ถ้าธรรมวินัย เราเคารพบูชากันด้วยธรรมวินัย เพราะเราเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ที่เป็นพระกรรมฐาน ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงเขาจะเคารพธรรมและวินัย ถ้าเคารพธรรมวินัยนี่เป็นสัจจะเป็นความจริงเพื่อจิตใจที่มันลงในธรรมและลงในวินัย มันมีหลักใจไง มันมีการประพฤติปฏิบัติไง มันไม่แข็งไม่กระด้าง ไม่มีมานะทิฏฐิที่อหังการ อหังการแล้วมันจะประพฤติปฏิบัติอย่างไร แล้วเวลา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ในครอบครัวกรรมฐานไง

เพราะในสมัยพุทธกาลนะ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ให้กรรมฐาน องค์สมเด็จพระ- สัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้แก้ไข พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะนี่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปด้วยฤทธิ์ไปแก้ไขได้หมดเลย แก้ไขขึ้นมาเพื่ออะไร แก้ไขให้พ้นจากทุกข์ๆ ให้พ้นจากทุกข์ ให้สิ้นสงสัย ให้ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง

ถ้าตามเป็นจริงแล้ว เวลาพระฟังธรรมะขององค์สมเด็จพระ- สัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วยังสงสัยอยู่ ก็ไปถามพระสารีบุตร ไปถามพระสารีบุตรเสร็จแล้วไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ไปถามพระสารีบุตร พระสารีบุตรว่าอย่างนี้” องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า “ถ้ามาถามเรา ก็จะพูดอย่างนี้เหมือนกัน” นี่ไง ถ้าเป็นพระอรหันต์แล้วมันสิ้นสงสัย แล้วมันเป็นสัจจะเป็นความจริง ถ้าเป็นสัจจะ นี่เขาเรียกว่าคุณธรรม

ฉะนั้น ในวงกรรมฐานเวลา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เขารู้ถึงองค์คุณธรรมในหัวใจของแต่ละองค์ว่ามันมีจริงหรือไม่มีจริง ถ้ามันเป็นความจริงๆ แล้วนี่ เพราะองค์คุณธรรมนั้นมันจะไปกําจัดมารยาสาไถย กิเลสตัณหาความทะยานอยากกําจัดสิ้น พอสิ้นไปแล้วมันเป็นธรรม เป็นธรรมคือไม่มีมารยา มันเป็นสัจจะเป็นความจริง เขาเคารพกันตรงนั้นด้วย เคารพทั้งธรรมและวินัย เคารพทั้งคุณธรรมที่เป็นสัจจะเป็นความจริง

ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริง เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่าน เป็นธรรมๆ เป็นธรรมในหัวใจนั้น มันไม่มีมารยาไม่มีสาไถย แล้วไม่มีมารยา ไม่มีสาไถย เหมือนในครอบครัวของเรา เห็นไหม พ่อแม่ พ่อแม่ที่มีลูกมีเต้า เวลาอบรมบ่มเพาะก็อยากให้ลูกของตนเป็นคนดีทั้งสิ้น

นี่ก็เหมือนกัน แต่ถ้ามีธรรมในหัวใจมันเหมือนผู้ใหญ่ เหมือนพ่อเหมือนแม่ แล้วคนที่ไม่มีคุณธรรมมันก็เหมือนเด็กๆ เหมือน เด็กๆ ไร้เดียงสา จับนู่นชนนี่ ทําอะไรผิดพลาดไปทั้งนั้น เพราะเด็กมันไม่รู้มันไม่เข้าใจ เพราะมันยังไม่เข้าใจในความเป็นจริงของชีวิต แต่ถ้าเป็นผู้ใหญ่ๆ มันเป็นจริงหมด

นี่ก็เหมือนกัน สาระที่เป็นธรรมๆ สัจธรรมมันเป็นอย่างนั้น ถ้าการประพฤติปฏิบัติตามเป็นความจริงนะ แล้วเวลาปฏิบัติ ตามความเป็นจริง สิ่งที่ว่าเป็นธรรมๆ เป็นธรรมอยู่ในหัวใจของใคร อยู่ในหัวใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เห็นไหม เวลาท่านประพฤติปฏิบัติท่านถึงอบรมบ่มเพาะขึ้นมาเพราะจิตใจที่จะเป็นคุณธรรมมันได้ต่อสู้กับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาท่านเกิด เห็นไหม นี่ผู้ที่เกิดมีอวิชชา คือมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งสิ้น

แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็น พระโพธิสัตว์ๆ บารมีเต็มขึ้นมาแล้วนี่มันก็มีอวิชชาไง ถ้าไม่มีอวิชชา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณทําลายอวิชชา ฆ่ากิเลสๆ มันมาจากไหน เพราะมันถ้ามีการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันยืนยันได้ทั้งสิ้นว่ามันมีอวิชชา มีพญามารครอบงําในหัวใจ แล้วมันเป็นเจ้าวัฏจักร มันครอบงําหัวใจของสัตว์โลกทั้งหมดให้อยู่ใต้อํานาจมันทั้งสิ้น แล้วคนที่มีอํานาจวาสนาขึ้นมา เห็นไหม ก็ประพฤติปฏิบัติแล้วประสบความสําเร็จตามความเป็นจริงขึ้นมา

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ท่านได้ล้มลุกคลุกคลาน ท่านได้พยายามพิจารณาค้นคว้าทั้งภาคปริยัติ ภาคปริยัติคือท่านศึกษาค้นคว้าในตํารับตําราในพระไตรปิฎก ในภาคประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ท่านก็ปฏิบัติของท่านตามความจริงของท่าน ท่านถึงได้เห็น ท่านถึงได้เห็นลูกหลานของมาร พ่อของมาร ปู่ของมาร เวลาท่านประพฤติปฏิบัติท่านชําระล้างเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา มันเป็นสัจจะเป็นความจริง

แล้วเวลามาอบรมบ่มเพาะ มาแก้จิตๆ “แก้จิตแก้ยากนะ แก้จิตแก้ยากนะ หมู่คณะประพฤติปฏิบัติมา ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ” ผู้เฒ่าก็แก้มาๆ แก้มาจนเป็นกองทัพธรรม จนเป็นสัจจะเป็นความจริงเดี๋ยวนี้ แล้วถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงเดี๋ยวนี้ มันเป็นที่เคารพบูชาของชาวพุทธเรา จากดั้งเดิมที่เราเห็น สังคมมันก็เรียวแหลมไป เป็นธรรมดา แล้วเวลาการประพฤติปฏิบัติมันก็ปฏิบัติไปอีลุ่ยฉุยแฉก ไม่มีบรรทัดฐาน

เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมาจนเป็นบรรทัดฐานแล้ว สังคมเชื่อถือศรัทธาไง มีผู้ที่เข้ามาประพฤติปฏิบัติมากมาย แล้วผู้ที่เข้ามาประพฤติปฏิบัติมากมายที่ประพฤติปฏิบัติแล้วเป็นเพชรนํ้าหนึ่งๆ ก็มี เวลาประพฤติปฏิบัติแล้วที่ปฏิบัติแล้ว ด้วยอํานาจวาสนาของเขา ถ้าปฏิบัติแล้วไม่ได้ ก็คือไม่ได้ เป็น สุภาพบุรุษ เป็นสุภาพชน

มีครูบาอาจารย์มากมายเวลาประพฤติปฏิบัติแล้ว แล้วปฏิบัติแล้วมันไม่เป็นไปตามความเป็นจริง ไม่เป็นไปตามความเป็นจริง คือมันไม่เป็นไปตามธรรม ลงทุนลงแรงขนาดไหนก็แล้วแต่ มันไม่เป็นไปตามธรรม เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันทะลุทะลวงไปไม่ได้ ด้วยกรรมของสัตว์ๆ ไง

ผู้ที่ทําได้ตามความเป็นจริง เห็นไหม ขิปปาภิญญา เขาทําของเขาได้ เขาประพฤติปฏิบัติของเขาได้ นั่นคืออํานาจวาสนาของเขาที่เขาได้ประพฤติปฏิบัติมา ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้วไม่ได้ผล ตามนั้น ถ้าเป็นสุภาพชนตามความเป็นจริง ถ้าปฏิบัติก็บอกว่า หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนแบบนั้น ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติแบบนั้น

ถ้ามาถามเรา เราไม่รู้ เราทําไม่ได้ มันก็เป็นไม่รู้ ทําไม่ได้ไง แต่ แต่เวลาคนสวมรอย สวมรอย พวกสวมรอยไง ธรรมในกะลา มันมีกะลาไง ทิฏฐิมานะของแต่ละบุคคล

ในวงการปฏิบัติ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่านตามความเป็นจริงของท่าน เวลาปฏิบัติไปแล้วท่านได้ชําระล้าง ท่านได้ทุบกะลา ท่านได้ทําลายกะลา ธรรมนอกกะลาเพราะมันผลของวัฏฏะ กามภพ รูปภพ อรูปภพ ผลของวัฏฏะนะ กามภพตั้งแต่เทวดาลงมา รูปภพ พรหม รูป อรูป รูปภพ อรูปภพ สิ่งต่างๆ ที่มันพ้นไปไง นอกกะลา

นอกกะลาเพราะอะไร เพราะมันมีมรรค ๘ มีมรรค ๘ มีการกระทํา บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคา- มิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล เห็นไหม มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ นี่ธรรมะนอกกะลา

แต่ไอ้พวกธรรมในกะลามันมีทิฏฐิมันมีมานะ มันมีทิฏฐิ มันมีมานะของตน ถ้ามีทิฏฐิมีมานะของตน ความหลงผิดไง ความโลภ ความโกรธ ความหลง ความหลงนะ ถ้ามันหลงใหลได้ปลื้มขึ้นมา ประพฤติปฏิบัติแล้วไม่มีอํานาจวาสนา แล้วไม่เป็นสุภาพชน ปฏิบัติไปแล้วไม่มีความเข้าใจสิ่งใดก็อ้างอิงว่าเป็นธรรมๆ ความอ้างอิงว่าเป็นธรรมมันก็สงสัยในตัวมันเอง มันก็หลอกตัวมันเอง หลอกตัวเองแล้วก็ไปหลอกผู้อื่นอีก “นี่ปล่อยวางๆ เราปล่อยวางแล้ว ปล่อยวางแล้ว แล้วมันก็เป็นธรรม เพราะธรรมะมันมีอยู่แล้ว”

ปล่อยวางอะไร?

ถ้ามันปล่อยวาง มันก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามันปล่อยวางตามความเป็นจริง แต่ถ้ามันปล่อยวาง ปล่อยวางไม่เป็นตามความ เป็นจริง มันก็เป็นมิจฉา แล้วมันปล่อยวางอะไร แล้วหวงกะลานะ มันกลัวคนจะมาทุบกะลามันไง “เราปล่อยวางแล้ว เราไม่ต้องดิ้นรน เราไม่ต้องขวนขวาย ไม่ต้องอะไร”

ธรรมะในกะลา ในทิฏฐิในมานะของตนแล้วยังหวงกะลาอีก กลัวเขาจะมาทุบกะลาของตัว “ไม่ต้องขวนขวาย ไม่ต้องดิ้นรน ไม่ต้อง แล้วไอ้ที่เขาทําตามความเป็นจริง เขาขวนขวายเขาดิ้นรนหรือ”

เขาขวนขวายเขาดิ้นรน เขาก็ทําเพื่อสัมมาทิฏฐิของเขา ถ้าใครมีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหนเขาทําความเป็นจริงของเขา มันก็จะเป็นความจริงของเขา ถ้าเขาทําแล้วมันไม่เป็นความจริงของเขา ถ้าเขาเป็นสุภาพชนเขาบอก เขาก็ประพฤติปฏิบัติแล้ว แต่มันไม่ได้ตามความเป็นจริงของเขา

นี่ไง ถ้ามันเป็นความจริง ถ้าผู้ที่ปฏิบัติจริงแบบหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นที่ท่านได้ประพฤติปฏิบัติมาแล้ว ท่านมีมาตรฐานของท่าน ท่านมีการกระทําของท่าน ท่านได้ทุบกะลาของท่านทิ้ง ได้ทุบทิฏฐิมานะความเห็นผิดต่างๆ ทุบทําลายหมดเลย จนเป็นนอกเป็นธรรมนอกกะลา นอกวัฏฏะ เหนือวัฏฏะ เหนือกามภพ รูปภพ อรูปภพ เพราะมันเป็นสัจจะเป็นความจริง

ความจริงเกิดจากอะไร?

ความจริงจากมรรคจากผล จากการกระทําให้เป็นองค์คุณธรรมขึ้นมาในหัวใจดวงนั้น การทําความสงบของใจเข้ามา แล้วมันมีความสุขความสงบของมัน ถ้ามีความสุขความสงบของมันเพราะอะไร เพราะจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วจิตนี้มันสงบระงับเข้ามาถึงตัวมันเอง มันเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน มันจะมีความสุขมากมายมหาศาลขนาดไหน

แต่ถ้าคนทําไม่เป็นเพราะอะไร?

เพราะครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรม เป็นธรรม ท่านสังเวช สมาธิยังทําไม่เป็นๆ สมาธิทําไม่เป็นแล้วเที่ยวแจกแจงธรรมะ มันจะเอามาจากไหน มันก็ตาบอดคลําช้างไง ตาบอดคลําช้าง ท่อนเสาเป็นช้าง กระด้งเป็นช้าง ที่ปัดยุงเป็นช้าง มันวางแล้วหมด วางแล้วมันจะสวมรอยอย่างไรก็ได้ นี่ไง นี่ก็เป็นกะลาประเภทหนึ่ง

สิ่งที่เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมันมีทิฏฐิมีมานะ ทิฏฐิของแต่ละบุคคล แล้วมานะที่มันแก่กล้านะ ในสังคมประพฤติปฏิบัติ ดูจิตๆ นั่นก็เป็นกะลาประเภทหนึ่ง ไอ้ที่ว่าหลับตาลืมตา นั่นก็เป็นกะลา ประเภทหนึ่ง ไอ้ที่ว่าไม่ต้องทําสมถะๆ ใช้ปัญญาไปเลย ไอ้นั่นก็เป็นกะลาประเภทหนึ่ง มันมีกะลาครอบงําหมดเลย ทิฏฐิมานะ ทิฏฐิความเห็นผิด ทิฏฐิผิดไง หลงผิด แล้วเกิดมานะ มานะนี่ ยิ่งใหญ่ หลงผิดยังคิดว่าตัวเองมีคุณธรรม คุณธรรมอะไร มันเป็นเรื่องกากเดน

จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เราได้มาเกิดเป็นมนุษย์ไง เราได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม พระ อัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม

แล้วชีวิตของโลก ชีวิตมนุษย์ หลับตาลืมตาแล้วใช้ชีวิต บอกว่าสิ่งนั้นมันยิ่งใหญ่ มันมีคุณค่า มันกากเดน มันกากเดนเพราะการดํารงชีพมันใช้ชีวิต มันไม่ใช่สัจจะความจริงในหัวใจ มันไม่ใช่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม มันเป็นวิชาชีพ มันเป็นอาชีพ มันเป็นการดํารงชีพ มันเป็นการทํางานเพื่อเลี้ยงชีวิต มันไม่เกี่ยวอะไรกับโลก นี้ก็เป็นกะลาประเภทหนึ่ง

ดูจิตๆ มันก็เป็นกะลาประเภทหนึ่ง ทิฏฐิมานะของตนว่าสิ่งนั้นเป็นความจริงๆ ถ้าดูแล้วมันจะเป็นธรรมๆ แล้วครูบาอาจารย์ ก็ให้ยศถาบรรดาศักดิ์ให้ตําแหน่งหน้าที่ ไอ้คนได้รับ ได้รับงงนะ มันตําแหน่งอะไร นี่ก็เป็นกะลาประเภทหนึ่ง มันเกิดทิฏฐิมานะ เกิดกะลาทั้งสิ้น

ในวงกรรมฐาน ครูบาอาจารย์ที่ดีงามมากมายมหาศาล ถ้าครูบาอาจารย์ที่ดีงาม เห็นไหม เราก็พยายามประพฤติปฏิบัติของเราได้มากได้น้อย มันก็เป็นบุญเป็นกุศลของเรา เป็นอํานาจวาสนาของเรา แล้วถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริง มันจะเกิดความมหัศจรรย์ในใจดวงนี้มาก แล้วมันเกิดความมหัศจรรย์ในใจดวงนี้มาก มันเคารพบูชานะ

มืออาจารย์กับมือลูกศิษย์เป็นมือเดียวกัน มือของครูบา-อาจารย์ยิ่งใหญ่นัก เปิดหนทางให้คุ้มครองดูแลให้

เวลาหลวงปู่มั่นนะ เวลาท่านคุ้มครองดูแลนะ เวลาที่ผู้ ประพฤติปฏิบัตินะ มันอั้นตู้ไปทั้งสิ้น มืดแปดด้านไม่รู้จะมีทางออกทางใด แล้วเวลาไปหาครูบาอาจารย์ เห็นไหม ท่านก็ให้มีวัตรปฏิบัติขึ้นมาเป็นเครื่องอยู่ของใจ คือต้องรักษาหัวใจของตนให้ได้ก่อน นี่ไง การรักษาหัวใจๆ

ดูจิต ดูจิต ดูอะไร?

การรักษามีสติสัมปชัญญะ การทําความสงบของใจสําคัญมาก แล้วเวลาทําความสงบของใจเพราะอะไร เพราะถ้าทําความสงบของใจแล้วเราเห็นคุณค่าของศีล ของสมาธิ เห็นไหม แล้วของปัญญา ทําทานก็ต้องมีปัญญานะ คนที่เขามีสติมีปัญญาของเขา เงินทองของเขา เขาแสวงหามามากน้อยขนาดไหน เขาจะทําบุญกุศลของเขา เขาทําในสิ่งที่เป็นสัจจะเป็นข้อเท็จจริงของเขา

นี่ไง คนที่รักษาศีลๆ รักษาศีลแล้วลุ่มหลงไปกับศีลของตน รักษาศีลแล้วก็คิดว่าศีลนั้นเป็นสมบัติของตน แล้วศีลมันก็เป็นศีล แต่หัวใจที่ถือศีลต่างหาก หัวใจที่ประพฤติปฏิบัติต่างหาก หัวใจนั้นมีคุณธรรมขึ้นมา ถ้ามันฝึกหัดภาวนาๆ ฝึกหัดภาวนามันต้องมีความรอบคอบมากขึ้นมากมายอีกมหาศาล

เพราะใจเป็นนามธรรม ใจเป็นนามธรรม แล้วนามธรรมมันอยู่ไหนล่ะ จับต้องไปมันก็มีความรู้สึกทั้งสิ้น แล้วความรู้สึกในร่างกาย เราก็จับต้องไป เราก็มีความรู้สึกทั้งสิ้น แล้วเวลานั่งอยู่กําหนดลมอยู่ที่ปลายจมูก มันก็อยู่ที่ปลายจมูกทั้งสิ้น แล้วเวลา ทําความสงบใจเข้ามา เห็นไหม ขณิกสมาธิ อุปาจารสมาธิ อัปปนา-สมาธิ เวลาเป็นอัปปนาสมาธิสักแต่ว่า จับไม่ได้เลย จับไม่มีเลย มันเป็นแค่สมาธินะ

ถ้าสมาธิทําไม่เป็นมันก็ธรรมะในกะลานี่ไง เอาทิฏฐิเอามานะ ของตนว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม สิ่งนั้นเป็นธรรม แล้วธรรมะของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ได้เฉลยอะไรเลยนะ ยังไม่ได้ เห็นหน้าเห็นหลังอะไรทั้งสิ้นเลยล่ะ นี่ไง ไม่มี นี่ความหลงผิด นี่ไงทิฏฐิมานะความเห็นผิด หลงผิดในตัวเอง เลยเป็นธรรมะในกะลา ในกะลา ในทิฏฐิในมานะนะ

แต่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาทําความสงบของใจได้บ้าง ทําความสงบของใจได้บ้าง แต่ถ้าไม่มีวาสนาไง ถ้าไม่มีวาสนานะ เวลาจิตมันสงบแล้วไปรู้ไปเห็นสิ่งใด ทั้งสิ้น นี่ไง ธรรมะในกะโหลก เห็นอะไรก็เป็นธรรม เป็นธรรม ไปหมดล่ะ เวลาธรรมมันผุด มันผุดในกะโหลก ในกะโหลกคือ ในอัตโนมัติ

แค่ทําความสงบนี่แหละ แค่ทําสมาธิ ทําสมาธิ ถ้าจิตมันสงบแล้ว เข้ามาบ้าง เข้ามาเล็กน้อยขึ้นมา ถ้าพุทธจริต พุทโธๆ มันไม่ยอมรับ พุทโธๆ มันเหมือนกําปั้นทุบดิน มันไม่มีเหตุมีผล ปัญญาชน ปัญญาชนมันต้องมีเหตุมีผล ถ้ามีเหตุมีผลขึ้นมา ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิคือใช้สติเท่าทันกับ ความรู้สึกนึกคิดของตน ถ้าเท่าทันความรู้สึกนึกคิดของตนด้วยเหตุด้วยผลขึ้นมานี้ ถ้าด้วยเหตุด้วยผล คิดทําไม คิดอะไร คิดเพื่ออะไร ด้วยเหตุด้วยผล เหตุผลมันมีอํานาจเหนือกว่า มันหยุดไง นี่ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เราใช้สติปัญญาของเรามากขึ้นๆ เห็นไหม เพื่อความสงบระงับ เพื่อความสุขของเรา แล้วสังเกต เวลามันจะเสวย คือมันจะคิด ถ้ามันจับต้อง มันจับต้องได้ ถ้ามันจับต้องได้ จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตเห็นอาการของจิต มันเป็นมรรค

แล้วถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติหายใจเข้าพุท หายใจออกโธ เราใช้อานาปานสติกําหนดลมหายใจๆ เวลาจิตมันสงบนะ มันต่างกัน กับปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิคือมันหยุดเฉยๆ เพราะมันเป็นปัญญาวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ ปัญญาเป็นตัวนําไง

แต่เวลาถ้ามันจิตเห็นอาการของจิตแล้วมันพิจารณาของมันไป มันก็จะเป็นงานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ เพราะมันต้องระลึกชอบ ต้องมีงานชอบ งานชอบ คือ งานสมถกรรมฐานยกขึ้นสู่วิปัสสนากรรมฐาน นี่พูดถึงว่า ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริง มรรค ๘ มันจะสมบูรณ์แบบของมัน ถ้ามรรค ๘ มันสมบูรณ์แบบของมัน เห็นไหม นี่การปฏิบัตินอกกะลา

แต่ถ้าในกะลา ในกะลา ในกะโหลกนี่มันเป็นอัตโนมัติ นี่พุทโธๆ แล้วจิตสงบแล้วไปรู้ไปเห็นอะไรขึ้นมา เห็นไหม นี่ไง ที่เวลาที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราได้ยินได้ฟังมามากมาย “ปฏิบัติอย่างนั้นจะสิ้นกิเลส ปฏิบัติอย่างนั้นจะสิ้นกิเลส”

ไม่มีเหตุไม่มีผลอะไรเลย เป็นอัตโนมัติ ธรรมะในกะโหลก ในกะโหลก ในจินตนาการของตน มันเป็นจินตนาการของตน มัน เป็นกะโหลก นี่มิจฉาสมาธิ เป็นสมาธิ เป็นสมาธิเหมือนกัน เป็นสมาธิแต่ยกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่ได้ เป็นมิจฉา

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิล่ะ ครูบาอาจารย์ของเรามีวัตรปฏิบัติขึ้นมา มีศีลมีธรรมขึ้นมาเพื่อทําความสงบใจเข้ามา ขณิกสมาธิ พุทโธๆ มันพุทโธจนมันแนบแน่นต่อกัน มันไม่แฉลบออกไปนอกเรื่องนอกราว

นี่ว่า “ปล่อยวางแล้ว ปล่อยวางแล้ว มันปล่อยวางแล้วมีธรรมะอยู่โดยดั้งเดิม ไม่ต้องขวนขวาย ไม่ต้องดิ้นรน ไม่บังคับ”

การประพฤติปฏิบัติเริ่มต้นต้องบังคับ เราต้องการปรารถนาดี ต้องบังคับ เด็กน้อยของเรา ลูกหลานของเรา จะเอามันไปโรงเรียน มันไม่ยอมไป ทําไมเราต้องบังคับให้มันไปล่ะ ทําไมต้องบังคับให้มันไปเรียนหนังสือล่ะ ถ้ามันไม่เรียนหนังสือ มันไม่มีความรู้ มันไม่มีความรู้ที่จะเลี้ยงชีวิตของมัน มันไม่มีความรู้เพื่อการดูแล แค่ดูแลตัวเองนะ นี่อะไรผิดถูกผิดชอบธรรมรู้ไหม

นี่ก็เหมือนกัน หัวใจของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะแสวงหาหัวใจของเรา เราต้องการหัวใจของเรา นี่ต้องบังคับ ถ้าไม่บังคับ บังคับแล้วมันไม่ มีเหตุมีผล บังคับแล้วเป็นกําปั้นทุบดิน บังคับแล้วมันเครียด นั้นเป็นพุทธจริต

เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ คือ ใช้ปัญญาไล่เข้าไป ถ้าปัญญาไล่เข้าไป เห็นไหม นี่ปัญญามันจะคิดสิ่งใดมีสติเท่าทันกับความคิดนั้น นี่คือปัญญาอบรมสมาธิ แล้วมันก็หยุดของมัน หยุดของมัน ถ้าทําถูกต้องชอบธรรมถ้าเป็นสัมมานะ

ถ้าเป็นมิจฉานี่พอมันคิดอะไร มันปล่อยวางอะไรนี่ มันว่ามันจะเป็นธรรมะในกะลาไง ได้ขั้นได้ตอนได้เป็น อู้ฮู! ยัง! ยัง! ยัง! ไม่ได้เริ่มต้นหรอก

แต่ถ้าเป็นพุทโธๆ เวลาจิตมันสงบระงับขึ้นมา แล้วถ้ามันแฉลบ มันออกข้างนอก มันไปรู้ไปเห็น นั่นอัตโนมัติ นั่นในกะโหลก เชื่อไม่ได้ ถ้าเชื่อไม่ได้แล้วเราก็ลองสิ ของสิ่งนี้มันคาด มันหมายไม่ได้ แล้วกําหนดกฎเกณฑ์ไม่ได้ทั้งสิ้น มันเป็นที่จริตนิสัย มันเป็นที่อํานาจวาสนาของจิต

จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันได้สร้างเวรสร้างกรรมมา ทุกดวงใจ ทุกดวงใจที่เกิดเป็นมนุษย์นี่บุพเพนิวาสานุสติญาณ อดีตของเรา เราเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมามากมายมหาศาล เราได้สร้างเวรสร้างกรรม กรรมดีกรรมชั่วมามากน้อยขนาดไหนใครรู้ได้

ฉะนั้น เวลาจะมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ สิ่งนั้นถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา ถ้ามันเป็นสิ่งที่ใกล้กับชีวิตเรานี้มันจะมาก่อน นี่ถ้ามันรู้มันเห็นสิ่งใดนะ ถ้ามีสติสัมปชัญญะเราก็วาง รู้เห็นสิ่งใด หมายความว่าสิ่งที่เป็นเวรเป็นกรรมนั้นเรื่องหนึ่ง สิ่งที่เวลาประพฤติปฏิบัติไปแล้ว เวรกรรมมันจะให้ผลนี่อีกเรื่องหนึ่ง ถ้าอีก เรื่องหนึ่ง มันจะไปเห็นนิมิตต่างๆ เห็นเป็นคุณธรรมเห็นต่างๆ วาง ไม่เกี่ยว ถ้ามันยึดมั่นถือมั่นสิ่งนี้ไง ธรรมะในกะโหลก นี่คือมิจฉาสมาธิ

ถ้ามันเป็นสัมมาล่ะ สัมมาสมาธิๆ พุทโธๆ ถ้ามันสงบระงับเข้ามา ถ้ามันแนบแน่นต่อกันแล้วมันพุทโธไปเรื่อยๆ จนมันละเอียดลึกซึ้งขึ้นมา ถ้าละเอียดขึ้นมานี่มันมีความสงบแล้ว ถ้ามี ความสงบแล้วสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี สุขอื่นใดเท่าจิตสงบไม่มี แล้วทําต่อไปจะทําอย่างไร

นี่สงบบ่อยครั้งเข้า สงบบ่อยครั้งเข้าถึงเป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิแล้ว เห็นไหม สมาธิเปิดประตูเข้าสู่ปัญญา สมาธินี่เป็นตัวเปิด เปิดเข้าไปสู่โลกุตตรธรรม นี่โลกุตตรปัญญาๆ ปัญญาที่มันเป็นโลกุตตระ

ไอ้ธรรมะในกะลานั้นน่ะมันมีทิฏฐิมันมีมานะ มันมีความเห็นผิด มันหลงผิด มันบอกว่านั่นเป็นธรรมๆ มันอยู่ในกะลานะ แล้วมันหวงกะลามาก มันกลัวคนจะมาจับกะลามัน ทิฏฐิมานะ นี่มันกลัวคนจะมาแก้ไขทิฏฐิมานะของมัน แล้วมันก็สร้างกลุ่ม สร้างแก๊ง สร้างชมรม สร้างผู้ที่ประพฤติปฏิบัติในการประพฤติปฏิบัติในกะลาร่วมกัน ในทิฏฐิมานะอันเดียวกัน

เพราะภาวนาไม่เป็น ทําสมาธิไม่เป็นๆ ทําสมาธิเป็น เรื่องธรรมะในกะลานี่มันปล่อยวางเลย มันวางเพราะอะไร เพราะว่ามันสิ้นสงสัย แต่นี่มันสงสัยทั้งสิ้น ไอ้เรานี่ประพฤติปฏิบัติตามความชอบธรรมแล้วมันสิ้นสงสัยในสัมมาสมาธิในสิ่งที่ว่าเป็นสมาธิหรือไม่เป็นสมาธิไง นี่เราสิ้นสงสัย

แต่ของเขาสงสัยทั้งสิ้นเพราะไม่ต้องขวนขวาย ไม่ต้องดิ้นรน มันหวงกะลามัน มันกลัวคนจะไปเคาะกะลามันไง แล้วมันก็สร้างมวลชน เพราะนี่อํานาจวาสนา มันน่าเห็นใจนะ

สิ่งที่ว่าในสังคมทุกสังคมมีคนดีและคนชั่ว แต่คนดีมีมากมีน้อยขนาดไหน ในการประพฤติปฏิบัติใครมีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหนมันก็ด้วยอํานาจวาสนาของตน ถ้าอํานาจวาสนาของตน ถ้าเป็นสุภาพชน ถ้าปฏิบัติแล้วถ้ามันยังหลงอยู่มันยังไปไม่ได้ แต่ถ้าเป็นสุภาพชนมันก็ยอมรับสัจจะความจริง มันพยายามแก้ไขของตน พยายามสร้างฐานของตนขึ้นมา ให้มันทําความสงบระงับเข้ามาได้ ถ้ามันทําความสงบระงับเข้ามาได้นะ นี่มันเป็นสัมมาสมาธิ

สัมมาสมาธิคือการปล่อยวาง ไอ้ที่ว่าปล่อยวางๆ นะ คือมันปล่อยวางสัญญาอารมณ์ทั้งสิ้น ตัวมันเองถึงจะเป็นอิสระ เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิขึ้นแล้ว เห็นไหม ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ เราน้อมไปให้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ตามความเป็นจริง นี่ถ้ามันน้อมไป ไปเห็นไง

การเห็น ถ้าการเห็น เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เราเน้นยํ้ามานานว่าสติปัฏฐาน ๔ ปลอม สติปัฏฐาน ๔ ปลอม คือนึกเอาคิดเอา จินตนาการเอา

แต่ถ้าสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ในสํานักปฏิบัติมากมายบอกว่า “ปฏิบัติตามแนวสติปัฏฐาน ๔” ปฏิบัติตามแนวสติปัฏฐาน ๔ แต่ทําสมาธิกันไม่เป็น มันจะเป็นแนวสติปัฏฐาน ๔ ไปตรงไหน มันเป็นความคิดเอา เป็นวิปัสสนึกเอา แล้วมันจะเป็นแนวสติปัฏฐาน ๔ ไปตรงไหน แล้วถ้ามันเป็นไปไม่ได้ มันก็เป็นทิฏฐิมานะเป็นกะลาอีกประเภทหนึ่ง

แต่ถ้ามันจิตสงบระงับเข้ามานะ ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริง สมาธิเปิดประตูนะ ถ้าสมาธิเป็นมิจฉามันก็เป็นอัตโนมัติ เป็นธรรมะในกะโหลก เป็นอัตโนมัติเป็นความเชื่อมั่นของตน มันก็เป็นวาสนาของคน แต่ถ้ามันเป็นในกะลามันก็เกิดทิฏฐิมานะความเห็นผิดของมันไป

แต่ถ้ามันเป็นความจริงๆ ถ้ามันสงบระงับเข้ามา สิ่งที่ว่า ในพวกกะลามันปล่อยวางหมด มันวางหมด ถ้ามันวางหมดนะ ถ้ามันน้อมไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เห็นไหม ถ้ามันจับต้องของมันได้ มันฝึกหัดใช้ปัญญาขึ้นไป ถ้าใครประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง

หลวงปู่ดูลย์ท่านพูด คิดเท่าไหร่ก็ไม่รู้ คิดเท่าไหร่ก็ไม่รู้ ความคิดทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของมันคือเป็นความทุกข์

ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ การดูจิตของท่าน การพิจารณาของท่าน ท่านดูแบบพิจารณา ท่านดูแบบใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันสงบ คิดเท่าไหร่ก็ต้องหยุดคิด เพราะปัญญาอบรมสมาธิมันจะหยุด แล้วหยุดคิดนะ หยุดคิดจนจิตเห็นจิต จิตเห็นจิตเป็นมรรค ถ้าจิตมันสงบระงับเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าจิตเห็นจิตมันเป็นมรรค สิ่งที่จะเป็นมรรคๆ ขึ้นไป พอเป็นมรรคขึ้นมาแล้ว มันจะเป็น โลกุตตรปัญญาๆ

ที่ว่าโลกียปัญญา โลกุตตรปัญญา ไอ้โลกียปัญญา โลกุตตร-ปัญญาถ้ายังใช้งาน ใช้สติปัญญาในการทําหน้าที่การงาน การดํารงชีพ การทํางานในหน้าที่การงานของตน มันเป็นเรื่องโลกๆ ทั้งสิ้น มันไม่มีโลกุตตระตรงไหนเลย ขีดเส้นแบ่งกันเอาเอง กะลาของตัวไง โลกียะกับโลกุตตระ

ในสังคมทุกสังคม คนดี คนชั่ว พฤติกรรมการแสดงออก แล้วมันมีขึ้นมีลงไง คือมันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เดี๋ยวก็ดี เดี๋ยวก็ร้าย ถ้ามันดีหมด มันมีอยู่ข้างเดียว มันเป็นไปไม่ได้หรอก โลกนี้เป็นของคู่ทั้งสิ้น ถ้ามันเป็นกะลา เป็นกะลาแล้วยังหวงยังแหน ยังคิดว่ากะลาของตนมีคุณค่า กะลาคือทิฏฐิแล้วมานะกล้า ทิฏฐิมานะนั่นคือกะลาประเภทหนึ่ง

กะลาประเภทหนึ่งมันเป็นความลุ่มหลง เป็นขี้ กองของขี้ ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง มันหลงมันใหล มันหลงใหลด้วยความอ่อนแอ ด้วยวาสนาของตน มันระลึกได้คิดได้อย่างนั้น แล้วหวงแล้วแหนกลัวคนจะมาเคาะ กลัวคนจะจับต้องกะลาของตนนะ ทิฏฐิมานะ มานะ ๙ ร้ายกาจนัก แล้วร้ายกาจแล้วก็สร้างภาพ

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราที่เป็น เพชรนํ้าหนึ่งๆ ไม่เคยสอนอย่างนี้เลย เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม วางข้อวัตรปฏิบัติแล้วทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ทําสมาธิให้เป็น แล้วสมาธินั้นจะเปิดประตูเข้าไปสู่โลกุตตรปัญญา ถ้าสมาธิที่เป็นสัมมาสมาธิ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตสงบนะ สงบระงับแล้วเป็นหนทาง เป็นจิตที่อิ่มเต็มแล้ว ถ้าพาออกทํางาน มันก็จะเป็นงานภาวนามยปัญญา

จิตที่หิว จิตที่โหย จิตที่ทุกข์ที่ยาก พาออกทํางาน มันก็งานในกะลาไง มันออกนอกกะลาไม่ได้หรอก มันหิว มันโหย สิ่งใดมา มันยึดมันมั่นของมัน มันจับต้องของมัน มันยึดมั่นถือมั่นในความรู้ ความเห็นของตน แล้วคิดเปรียบเทียบ คิดระลึกเอาว่าเป็นธรรมๆ น่าไม่อายนะ ความรู้ในกะลามันแค่นั่นแหละ นอกกะลายังอีกเยอะแยะ

นอกกะลานะ ธรรมะนอกกะลานี่มหัศจรรย์เลยล่ะ พอจิตสงบแล้ว จิตสงบเป็นประตูเปิดไปสู่ภาวนามยปัญญา ถ้าจิตสงบแต่เป็นมิจฉา มันก็เป็นธรรมะในกะโหลก เป็นอัตโนมัติ เป็นสิ่งที่คิดเองเออเอง แล้วก็อยู่ในกะโหลกของตนนั่นแหละ

แต่ถ้าเป็นนอกกะลา นอกกะลา นอกทิฏฐิ นอกมานะ ทิฏฐิมานะให้เป็นสัมมาทิฏฐิ ให้เป็นมานะ เป็นสัจจะ เป็นความจริง ในความเพียรชอบ แล้วเราประพฤติปฏิบัติเพื่อบูชาองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราประพฤติปฏิบัติเพื่อสัจจะเพื่อความจริง เราไม่ประพฤติปฏิบัติเพื่อบูชาทิฏฐิมานะของตน เราไม่สร้างกะลาขึ้นมาครอบงําเรา

เราประพฤติปฏิบัติแล้วถ้าเป็นสัมมาสมาธิแล้วจะเปิดประตู เปิดประตูสู่ภาวนามยปัญญา จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตเห็นกายนะ โดยเจโตวิมุตติมันเห็นเป็นภาพเลยล่ะ พอเห็นเป็นภาพขึ้นมา เห็นไหม ระลึก ระลึก น้อมนําให้มัน แปรสภาพให้มันเป็นไตรลักษณ์ เวลามันแปรสภาพของมันไป กายแปรสภาพไป มันเห็นสัจจะเห็นความจริง มันเป็นไตรลักษณ์ขึ้นมา มันเวิ้งว้าง มันมหัศจรรย์ มหัศจรรย์แล้วมหัศจรรย์เล่า

นี่พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันปล่อย ปล่อยก็คือปล่อย สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตสงบ โอ้โฮ! มันมีความสุข เวลาจิตสงบระงับมีความสุขของมัน แล้วถ้ามันสงบไม่มากเกินไป มันก็สงบขณะที่นั่งสมาธิ ออกมาก็เป็นปกติ

ถ้าเข้าสู่ความสงบมากขึ้นเป็นอัปปนาสมาธิ เวลามันคลายออกมาแล้ว โอโฮ! ตัวมันเบา มันลอยของมัน เวลาออกมาแล้ว ๓ วัน ๔ วัน ความสุขความสงบนั้น รสของสมาธิมันยังครอบครอง หัวใจเรา ดูแลหัวใจเราเป็นหลายๆ วัน ได้สบายๆ เลย นั่นคือเวลาสุขในสมาธิ

เวลาจิตสงบแล้ว สมาธิเปิดประตูเข้าสู่การฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาในการเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เป็นการประพฤติปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ ในอริยสัจ ในสัจจะในความจริง แล้วในสัจจะในความจริง เวลา เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมานี่มันเป็นโดยตามข้อเท็จจริง

มันไม่เป็นในกะลา ในกะลาขึ้นมานี่เป็นทิฏฐิเป็นมานะ เป็น การคาดเป็นการหมาย เป็นการบังคับให้ธรรมะเป็นอย่างที่เราคิด เราควรจะเป็น แล้วมันก็ยึดมั่นถือมั่นความรู้ความเห็นของมัน ว่านี่เป็นธรรมๆ แล้วมันก็สร้างภาพ คิดให้เป็นแบบนั้น มันก็เป็นปริยัติ แล้วสิ่งที่ทํามาๆ ก็จําขี้ปากเขามาไง จําขี้ปากเขามาพูดไง แต่นอกกะลามันไม่รู้

ถ้านอกกะลามันรู้ ในกะลาเราก็รู้ได้นะ โดยสามัญสํานึกของมนุษย์ มนุษย์เกิดมานี่เกิดมากับโลก เกิดมาจากพ่อจากแม่ มาบวชพระก็มีอุปัชฌาย์เป็นสมมุติสงฆ์ ความรู้สึกนึกคิดขึ้นมา โดยสัญชาตญาณอยู่แล้ว พระบวชใหม่ๆ นี่ทนคําสอนได้ยากไง โน่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ ไอ้ที่เอ็งคิด เอ็งทํา ผิดหมดล่ะ เพราะอะไร เพราะโดยความคุ้นชินกับการเป็นฆราวาส การเป็นสมณะ สมณะต้องการดํารงชีพนี่ต่างจากฆราวาสเด็ดขาด ถ้าเหมือนฆราวาส มันก็เป็นฆราวาส มันบวชแล้วมันก็ไม่เป็นพระตามความเป็นจริงสิ

ถ้าบวชแล้วเป็นพระตามความเป็นจริงขึ้นมา มันก็ต้อง สมณสารูป ทนคําสอนได้ยาก แล้วเวลาสัจจะเป็นความเป็นจริงขึ้นมา เวลาจะออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันปฏิบัติขึ้นมา มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา เวลามีครูบาอาจารย์ท่านคุ้มครอง ท่าน ดูแลขึ้นมา ให้ประพฤติขึ้นมา ให้มันเป็นความจริงขึ้นมาใน การประพฤติปฏิบัตินั้น

ถ้ามันไม่มีความเป็นจริงขึ้นมา เวลาศึกษามามันก็อยู่ใน การครอบของกะลาของทิฏฐิของมานะความเห็นของตน ถ้าเป็นความจริงขึ้นมานี่เวลาขั้นของทําความสงบของใจขึ้นมา มันก็มี ความสุขระดับหนึ่ง เวลาจิตมันสงบแล้วนี่ จิตเป็นสัมมาสมาธิ จิตสงบแล้ว แต่วุฒิภาวะความรู้ความเห็นของเราไม่ละเอียดรอบคอบพอ มันไปรู้ไปเห็นร้อยแปด นั่นธรรมะในกะโหลก มันเป็นมิจฉา

แล้วสัมมาๆ นี่สัมมาสมาธิ ศีล สมาธิ ปัญญา ไม่ใช่ศีล ฌาน ปัญญา ฌาน ฌานสมาบัติ สมาธิ ฌาน นี่อจินไตย ความว่าง ความว่างเป็นอจินไตย อจินไตยอันหนึ่ง แล้วถ้าเป็นสัมมาสมาธิล่ะ มันมีขอบเขตของมัน มีขอบเขตเพราะมันมีสัมมาสมาธิในมรรค ๘ สัมมาสมาธิคือเป็นสมาธิสมบูรณ์แบบในตัวของมัน ไม่ใช่สมาธิจะรู้นั่น เห็นนั่น เห็นนี่ นั่นสมาธิมิจฉา มิจฉามันก็ เป็นธรรมะในกะโหลกไง เป็นวาสนา วาสนาของคนแต่ละบุคคล

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าใครมีอํานาจวาสนาอย่างไร มันคึกคะนองขนาดไหน ท่านก็พยายามให้ตั้งสติให้สมบูรณ์แบบ บริกรรมชัดๆ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ แล้วถ้าจิตมันสงบระงับ เข้ามานะ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิเปิดประตูเข้าสู่ภาวนามยปัญญา เปิดประตู ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงนี่ไง นี่ไง ปฏิบัติ ตามแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงในแนวทางขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ในแนวทางของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นที่ท่านได้อบรมบ่มเพาะ ได้คุ้มครอง ได้ดูแล ได้สร้างธรรมทายาท ได้เป็นเพชร นํ้าหนึ่งๆ เพชรนํ้าหนึ่งจากการตรวจสอบ จากการสนทนาธรรม จากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แล้วเวลามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เวลามันเห็นแล้วมันพิจารณาอย่างไร ภาวนา- มยปัญญา สัมมาสมาธิเปิดประตูเข้าสู่ภาวนามยปัญญา แล้วเวลาภาวนามยปัญญามันแยกมันแยะของมัน มันเป็นสัจธรรมของมัน ถ้ามันแยกมันแยะเอาอะไรแยกแยะ

สัมมาสมาธิ จุดเด่นของมันคือมีกําลัง กําลังของจิต กําลังของจิตที่เห็นกายโดยความชอบธรรม กําลังไม่พอ ภาพนั้นไม่คงที่ ภาพนั้นเคลื่อน ภาพนั้นไหว แล้วถ้ากําลังไม่พอให้เป็นไตรลักษณ์ไม่ได้ ต้องกลับมาพุทโธ กลับมาสร้างกําลังของตน

ถ้าสร้างกําลังของตน แล้วถ้าไปเห็นกายตามความเป็นจริง แล้วรําพึงให้เป็นไปตามภาวนามยปัญญา เป็นไปตามไตรลักษณ์ ถ้ามันเป็นไปได้ นี่คือวาสนา นี่คือการกระทํา แล้วถ้าการกระทํา ถ้ามันเป็นมันรําพึงให้มันเป็นไตรลักษณ์ มันแปรสภาพของมันไป นี่ไง มันปล่อยวางหมด

พอปล่อยวางหมด เห็นไหม ตทังคปหาน ชั่วคราวๆ นี่ไง นี่ภาวนามยปัญญา ปัญญาที่มันเกิดขึ้นไง แล้วผลของมันนะ โอ้โฮ! มหัศจรรย์ มหัศจรรย์ มหัศจรรย์เพราะมันเวิ้งว้าง มันมีความสุขมาก แม้แต่ปล่อยวางสัญญาอารมณ์เป็นสัมมาสมาธิ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี

แล้วเวลาจิตมันถอดมันถอน มันสํารอกมันคาย คายอะไร ความเห็นผิด ทิฏฐิมานะในกะลา ธรรมะในกะลามันมีทิฏฐิของมัน ทิฏฐิคืออุดมการณ์ คือความคิด คือความโง่เขลา ที่ตัวเองว่าคิดถูก นี่มานะ มานะคือการมานะ ๙ ว่าข้านี่ยอดเยี่ยม ข้านี่คิดถูกต้อง เวลาเราพิจารณาไปแล้ว พิจารณาไปแล้วเวลามันปล่อยวางๆ

เวลามันพิจารณาโดยภาวนามยปัญญานะ มันวางนะ มันวางของมัน มันปล่อยวางของมัน เห็นไหม แล้วพิจารณาซํ้าแล้ว ซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันสมุจเฉทปหานนะ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ทิฏฐิความเห็นผิด ไอ้กะลา กะลา ที่มันครอบหัวใจนั่นน่ะ โดยมรรคไง ทุบทิ้งโดยมรรค มรรคมัน ทุบทิ้งเลย ทุบกะลาแตกเลย

สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสไม่ลูบ ไม่ลูบคลําในศีล นี่ไง พาดกระแส โสตะ โสตะคือพาดกระแส สิ่งใดสิ่งหนึ่งมันเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่ง ทั้งหลายทั้งปวงต้องดับเป็นธรรมดา แล้วถ้ามันดับเป็นธรรมดา มันพาดกระแสแล้ว สิ่งที่เป็นศีลเป็นธรรมนะ มันไม่มีหรอกมารยาสาไถย ไม่มีกะล่อนปลิ้นปล้อนนะ ไม่มี ไม่มีว่าไม่ต้องทํา ไม่ต้อง ไม่ ทําอย่างเดียว

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ไม่มีกํามือในเรา แบตลอด พร้อมให้พิสูจน์ตรวจสอบได้ทุกเวลา แล้วต้องพิสูจน์ตรวจสอบด้วย ต้องสิ้นสงสัย ไม่ใช่สงสัยทั้งสิ้น สิ้นสงสัยโดยการประพฤติปฏิบัตินะ นี่ไง ธรรมะนอกกะลานะ แล้วถ้ามีอํานาจวาสนา มีมาตรฐานเลยนะ มาตรฐาน ถ้าทุบกะลาแตกแล้วนะ ไม่มีหรอกที่จะเห็นธรรมเห็นสัจธรรมบิดพลิ้ว เห็นสัจธรรม สิ่งที่ว่า นี่เรื่องของธรรมะมันไม่มีปฏิกิริยาที่ขัดแย้งเพราะอะไร เพราะมันเป็นธรรมนะ

นี่ไง เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาวุโสภันเต องค์คุณธรรมในหัวใจ แล้วถ้ามันเป็นองค์คุณธรรม ในหัวใจ อย่างเช่น เรามีความรู้สึกผิดชอบชั่วดีแล้วเราจะทําสิ่ง ที่ผิด อย่างเช่น สิ่งที่ไม่ควรทําแล้วไปทํา มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้เลยนะ แล้วไม่แสดงออกด้วย

แล้วถ้าเป็นครูบาอาจารย์เพชรนํ้าหนึ่งๆ ที่ว่าเวลาท่านยังแสดงอาการอย่างนั้น นั้นท่านไม่มีกิเลส แต่อาการอย่างนั้นมันเป็นนิสัยส่วนตัวของท่าน มันเป็นนิสัยส่วนตัวของท่าน มันไม่มี มารยาไม่มีสาไถย ไม่มีกิเลสนะ มันแตกต่างกัน นี่พูดถึงว่าพาดกระแสนะ

แต่ถ้าเวลาประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ถ้ามีครูบา-อาจารย์นะ ถ้าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็ให้ทําความสงบของใจให้มากขึ้น แล้วงานที่ต้องขุดคุ้ยค้นคว้า จิตสงบแล้วเห็นกิเลสๆ นํ้าใสจะเห็นตัวปลา นํ้าใสจะเห็นตัวปลามากมาย เราฟังพระปฏิบัติมามากมาย “นํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา ทําสมาธิเลย ทําสมาธิเลย เดี๋ยวกิเลสมันก็วิ่งมาให้เราจับเอง” ธรรมะในกะลา ทิฏฐิมานะความเชื่อผิดๆ ไง

ความเชื่อผิดๆ เพราะไม่มีกําลัง ตัวเองไม่มีวาสนา คิดนอกกรอบไม่เป็น คิดแต่ว่าทุกคนจะมาต้องยกย่องสรรเสริญเยินยอ เราคนเดียว กิเลสที่ไหนมันจะยกย่องมันจะสรรเสริญ กิเลสมันมี แต่ปลิ้นแต่ปล้อน กิเลสมันมีแต่หลอก ไอ้ทิฏฐิมานะไอ้กะลา นั่นน่ะมันครอบงําเอ็งอยู่นั่น มันครอบงําให้เอ็งตายอยู่ในกะลา นั่นแหละ นี่ประพฤติปฏิบัติมาก็อยู่ในกะลานั่นแหละ มันพ้นจากกะลาไปไม่ได้

แต่ถ้าคนมีวาสนานะ นี่ทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบ ระงับแล้วสมาธิเปิดประตูเข้าไปสู่ภาวนามยปัญญา จิตสงบแล้ว ขุดคุ้ยค้นคว้าแสวงหา ไม่ต้องดิ้นรน ไม่ต้องขุดคุ้ย ไม่ต้องค้นคว้า ไม่ต้องแสวงหา มันอยู่ที่วาสนาไง ขิปปาภิญญา จิตสงบแล้วจะเห็นกายอัตโนมัติเลยนะ มาโดยชัดเจนเลย มาสมบูรณ์แบบเลย แต่เขาต้องสร้างวาสนาของเขา

อย่างเรานี่วาสนาเราตํ่าต้อย จิตสงบแล้วก็สงบ แล้วยังมีวาสนานะ วาสนาคือว่าให้มันสงบตามความเป็นจริงไง ไม่ใช่มิจฉา สงบแล้วสร้างภาพ แล้วจะไหลไปตามแต่กะลามันมีทิฏฐิมานะ มันจะพลิกจะแพลง จะชักชวนกันไปให้เสียหาย

เวลาครอบครัวของมาร พญามารมันจะดึงให้ไปเสียหาย ทั้งสิ้น ยังมีวาสนาอยู่ พยายามรักษาจิตของเราให้เป็นสัมมา ให้มันถูกต้องดีงาม สัมมาสมาธิคือความถูกต้องชอบธรรม เข้าสู่มรรค ๘ มันสมบูรณ์แบบของมันไง นี่ไง สมาธิก็คือสมาธิ สมาธิ แก้กิเลสไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีสมาธิ ไม่มีสมาธิไม่สามารถที่จะเปิดประตูเข้าไปสู่ภาวนามยปัญญาได้

เพราะสมาธิเป็นตัวกําลัง สมาธิเป็นตัวจิต สมาธิเป็น ผู้ต้องหา จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะคือจิตดวงนี้ที่มืดบอด เพราะมีอวิชชา เพราะมันไม่เข้าใจตัวของมันเอง แล้วทิฏฐิมานะเป็นกะลาครอบมันอยู่นี่ แล้วเราก็อยู่ในทิฏฐิมานะ คนเกิดมาไม่มีความคิด ไม่มีความรู้สึกนึกคิดใช่ไหม มีทุกคน

ใครที่เกิดมาแล้วมีความรู้สึกนึกคิด แล้วก็คิดว่าความรู้สึกนึกคิดของตนถูกต้องชอบธรรม มันก็เกิดกะลาขึ้นมา แล้วเกิดมานะเกิดทิฏฐิว่าของเราถูกต้องดีงามชอบธรรม มันก็เลยเป็นกะลาครอบอยู่อย่างนั้น แล้วหวงแล้วแหน แล้วกลัวใครจะมาจับ ใครจะมาลูบกะลาเราด้วยนะ

แต่ถ้าเรามีวาสนา มีอํานาจวาสนามีครูบาอาจารย์ที่ดีงาม เราไปทําความสงบของใจเราเข้ามา แม้แต่ทําทานเขายังต้องใช้ปัญญา ทําสมาธิเราก็ต้องมีปัญญาของเรา ถ้ามีปัญญาของเรารักษาปัญญาของเรา รักษาคําบริกรรม รักษาอัปปนาสมาธิ อานาปานสติ รักษากิริยา รักษาการกระทําขึ้นมา จนมันสงบระงับเข้ามาได้

ถ้ามันสงบระงับเข้ามาได้ รักษาไว้ เพราะความสงบ สุข สงบสมบูรณ์แบบ มันเป็นสัมมาสมาธิ แล้วมันสงบบ่อยครั้งเข้าๆ จนมีกําลัง เห็นไหม พอมีกําลังน้อมไปๆ ผู้ที่เขามีอํานาจวาสนาเขาเห็นโดยสัจจะโดยความเป็นจริง เราไม่มีอํานาจวาสนา เราพยายามน้อมไป น้อมไปในสมาธินั้น ในสมาธินั้นมีความรู้สึกนึกคิดได้ น้อมไปได้ น้อมไปได้เพราะอะไร

เพราะสมาธิมันมีกําลังของมันแล้วพอมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง พิจารณาๆ พิจารณาโดยสมาธินี่ แล้วถ้าพิจารณาโดยสมาธิเป็นภาวนามยปัญญา นี่ผู้ที่ ภาวนาเป็น เวลาเกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมา โฮ! ถ้ามีสมาธิมัน จะพิจารณาของมัน มันจะปล่อยวางของมัน มันจะเข้าใจของมัน มันจะดีงาม ถ้ามีสมาธิเป็นพื้นฐาน มันทําอะไรมันชอบธรรม มันถูกต้องดีงามไปหมดเลย เลยหลง ทําใหญ่เลย ใช้ปัญญามากๆ ขึ้นไป สมาธิมันเริ่มอ่อนตัวลง ตอนนี้เป็นสัญญาแล้ว ของเคยทํา ทําโดยสัญชาตญาณ ตัวนี้มันเป็นความไม่รอบคอบ

ถ้าความรอบคอบขึ้นมา เขาจะปล่อยวางงาน งานของการใช้ปัญญานี้เป็นงานประเภทหนึ่ง งานทําความสงบใจนี้เป็นงานประเภทหนึ่ง เวลาปัญญามันก้าวเดินไปไม่ได้ เราต้องปล่อยวางอันนี้ แล้วพยายามกลับมาใช้พุทโธๆ หรือปัญญาอบรมสมาธิให้จิตมันสงบระงับเข้ามา

พอมีกําลัง กลับไปใช้ปัญญาอีก กลับไปใช้ปัญญาเพราะมันเคยใช้ มันเคยทํางาน แล้วมันทํางานเป็น มันคล่องงาน แล้วพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขาด ขาด สมุจเฉทปหาน การใช้ปัญญานี้มันมีตทังคปหาน คือชั่วคราวๆ ไม่มีขณะจิต ไม่มีขณะจิตคือไม่ขาด ไม่ขาดคือไม่นิโรธ ไม่ดับทุกข์ไง ขณะจิตคือนิโรธ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรค ๔ ผล ๔

ไอ้พวกกะลามันบอกไม่ต้องมีขณะ มรรค ๔ ผล ๓ ผลคือไม่นิโรธไง เพราะไม่ต้อง ไม่ต้องมี ปฏิเสธอีกด้วย เพราะภาวนา ไม่เป็นไง ไอ้พวกธรรมะในกะลานั่นน่ะมันขัดมันแย้ง

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่มีขัด มีแย้ง จะไปในแนวทางเดียวกัน เว้นไว้แต่หยาบ กลาง ละเอียด เห็นไหม มรรค ๔ ผล ๔ ไง โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ นี่ธรรมะ นอกกะลา

เวลาพิจารณาไปแล้วถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง พิจารณามันขาด เวลาขาดเป็นพระสกิทาคามี พระสกิทาคามี แล้วจะขุดคุ้ยค้นคว้าแสวงหา แสวงหาอสุภะๆ แสวงหาเกือบ เป็นเกือบตาย ขุดคุ้ยหาไม่เจอ ติดหมดล่ะ

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านคุ้มครองดูแล แล้วท่านยกให้ ท่านพยายามให้อุบาย ถ้าจับต้องได้ พอมันจับต้องได้ มันพิจารณาของมันได้ นี่มหาสติ มหาปัญญา

ถ้ามหาสติ มหาปัญญา สติ ปัญญา มหาสติ มหาปัญญา มันเป็นอย่างไร แล้วมหาสติ ปัญญามันมีมาตรฐานของมัน ถ้าธรรมะนอกกะลา ธรรมะนอกกะลา ครูบาอาจารย์ของเรา เพชรนํ้าหนึ่งๆ ท่านรู้ท่านเห็นของท่าน แล้วไอ้พวกธรรมะในกะลา มันพูดนะ ฟังแล้วท่านยิ้มๆ ผู้รู้เขามีอยู่ ผู้ภาวนาเป็นมีเยอะ ผู้ภาวนาไม่เป็นเยอะกว่า มันเลยเป็นธรรมะในกะลาไง

ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นธรรมๆ นะ ท่านก็สังเวช ปลงธรรมสังเวชนะ แต่ไอ้ธรรมะในกะลามันไม่รู้ตัว ถึงรู้ตัวมันหมดความสามารถ มันเป็นคนหน้าด้าน

โดยข้อเท็จจริง มนุษย์รู้จักผิดชอบชั่วดี แล้วสิ่งที่เราไม่รู้ แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านชี้ท่านบอก ทําไมเราไม่ขวนขวาย ไม่ แสวงหา ไม่มีการกระทํา เว้นไว้แต่ธรรมะในกะลามันมืดมันบอด แล้วมันพยายามรักษากะลามันไว้ แล้ว! แล้วหลอกลวงประชาชน เอวัง

ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจนะ
เราประพฤติปฏิบัติกัน เราต้องการความจริง
เราต้องการสัจธรรม
เราไม่ต้องการให้กิเลสมันมาบิดหัวใจเรา
ไม่ต้องการความพลิ้วของ ๑๘ มงกุฎให้หลอกลวง
ให้ในการประพฤติปฏิบัติเราไร้ซึ่งความชอบธรรม
เราเอาสัจจะ เราเอาความชอบธรรมนะ
เอาสัจจะเอาความชอบธรรม
แล้วปฏิบัติเพื่อชําระล้างกิเลสในหัวใจของตน

๔

กิเลสบิดพลิ้ว

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๔ ธันวาคม ๒๕๖๔

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรมนะ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกคนปรารถนา ปรารถนาให้หัวใจเรามีสัจธรรม ถ้ามีสัจธรรม เราจะมีความสุขในหัวใจของเรา ถ้าในหัวใจของเรามีความสุข ใครเขาไม่รู้ถึงความสุข ความทุกข์ในหัวใจของเรา แต่เรารู้ เรารู้นะ เพราะการประพฤติปฏิบัติ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น

การเทศนาว่าการ เทศนาว่าการออกจากใจดวงหนึ่งสู่ใจอีกดวงหนึ่ง ถ้าใจดวงนั้นมันมืดบอด สิ่งที่แสดงออกมาเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเทศน์ภาคปริยัติๆ เขาอ่านหนังสือให้ฟัง การอ่านหนังสือให้ฟังเขาก็ต้องศึกษาของเขามา เพราะถ้าเราไม่ศึกษาของเรามา เราอ่านหนังสือ เราไม่เข้าใจในคําสั่งสอนอย่างนั้น การอ่านนั้นก็ไม่ไหลลื่น เพราะคนอ่านก็สงสัย

แต่ถ้ามีการศึกษามา เราเข้าใจศัพท์ เข้าใจความหมาย แล้วเราก็อ่านหนังสือนั้น นี่การอ่านหนังสือเทศนาว่าการในภาคปริยัติ

แต่การปฏิบัติจากใจดวงหนึ่งสู่ใจอีกดวงหนึ่ง ถ้าใจดวงนั้นมันยังมีความลังเลสงสัยอยู่ สงสัย สงสัย การสงสัยนั้นการเทศนาว่าการมันก็เทศน์ด้วยความสงสัยนั้นล่ะ การเทศน์ด้วยความสงสัย เห็นไหม มันไม่ชัดเจน ไม่แน่นอน

แต่ถ้าเป็นความแน่นอน ความแน่นอน แน่นอนจากใจดวงหนึ่งสู่ใจอีกดวงหนึ่ง ถ้าใจดวงนั้นประพฤติปฏิบัติมาแล้วอย่างองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากอยู่ ๖ ปี คนที่อุปัฏฐากอยู่ ๖ ปี คือมันใกล้ชิดไง ใกล้ชิดกันถึง ๖ ปีนะ ไม่รู้ก็ไม่บอก บอกไม่ได้ เพราะมันไม่รู้ ถ้าไม่รู้ เอาสิ่งใดไปบอก บอกก็บอกด้วยจินตนาการ ด้วยการคาดการหมาย การคาดการหมาย เห็นไหม การคาด การหมายมันยิ่งทําให้ฟั่นเฟือนมากขึ้นไปอีก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกประพฤติปฏิบัติอยู่ ๖ ปีนะ ไม่ได้อบรม ไม่ได้บ่มเพาะ ไม่ได้สั่งสอนปัญจวัคคีย์เลย ปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากก็เพื่อต้องการสัจธรรมอันนั้น สัจธรรมอันนั้น เพราะอะไร เพราะอัญญาโกณฑัญญะเป็นพราหมณ์พยากรณ์ตั้งแต่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมา พราหมณ์ที่เขาพยากรณ์ พยากรณ์ว่า

“ถ้าอยู่ทางโลกจะได้เป็นจักรพรรดิ แต่ถ้าได้บวชจะเป็นศาสดา”

อัญญาโกณฑัญญะยืนขาเดียว “เป็นศาสดาอย่างเดียวแน่นอน แน่นอน” ด้วยความเชื่อมั่นอย่างนั้น อุปัฏฐากอยู่ ๖ ปี เห็นไหม ไม่มีสัจธรรมก็ไม่บอก ไม่อบรมไม่บ่มเพาะ ไม่สั่งสอนใคร ไม่ สั่งสอนเพราะอะไร เพราะมันสงสัย มันไม่เข้าใจ ถ้าสงสัยไม่เข้าใจพูดไปมันเป็นอะไรล่ะ มันก็เป็นความคาดหมาย ปฏิบัติธรรม ไม่สมควรแก่ธรรม เป็นการคาดการหมายการด้นการเดามันไม่ใช่สัจธรรม

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เวลาไปฉันอาหารของนางสุชาดา ปัญจวัคคีย์ทิ้งไปเลย ทิ้งไปเลยเพราะอะไร เพราะความเชื่อของเขา ความเชื่อของโลกไง ๖ ปีที่ปฏิบัติด้วยความเข้มข้น ด้วยความทําทุกรกิริยาต่างๆ มากมายมหาศาล ความมากมายมหาศาลนั้นยังไม่ได้บรรลุธรรม ก็รอสัจธรรม รอคําสั่งสอนนั้น คําสั่งสอนนั้นยังไม่ชโลมหัวใจ ยังไม่ได้สิ่งใดเลย

แล้วหวนกลับมาฉันอาหารของนางสุชาดา อดอาหาร ๔๙ วัน ขนร่วงหมดเลย กลั้นลมหายใจสลบไปถึง ๓ หน นี่ความ เอาจริงเอาจังขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ แล้วองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการเป็นพระโพธิสัตว์ๆ ตั้งแต่เกิดที่สวนลุมฯ

“เราเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย เราจะไม่เกิดอีกต่อไป”

นั่นน่ะ สร้างสมบุญญาธิการมาขนาดนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเอาจริงเอาจังขนาดนี้ เอาจริงขนาดนี้ยังไม่บรรลุธรรม หวนกลับมาฉันอาหารของนางสุชาดา ปัญจวัคคีย์ทิ้งไปเลย

เพราะความเชื่อของเขา ความเชื่อของเขาว่า ต้องทําด้วยความมั่นคงแน่นอน ด้วยความบุกบั่น สมบุกสมบันเต็มที่ของการ ประพฤติปฏิบัติ แล้วคนที่มีอํานาจวาสนาเพราะอัญญาโกณฑัญญะพวกพราหมณ์เขาก็อยากได้ของเขา เขาก็อยากประพฤติปฏิบัติของเขา แต่เขาไม่ได้สร้างสมบุญญาธิการมาเป็นองค์สมเด็จพระ- สัมมาสัมพุทธเจ้าไง เขาไม่ได้สร้างสมบุญญาธิการมาจะได้ตรัสรู้ ธรรมขึ้นมา เขาก็ต้องอาศัยๆ การว่าอาศัยของเขา เขาก็รอสัจธรรมอันนั้น

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา หวนกลับมาฉันอาหารของนางสุชาดา เพราะ เพราะว่าท่านพิจารณาของท่านเอง เราสมบุกสมบันมามากมายขนาดนี้ นี่สมบุกสมบันมาก็คิดว่าสิ่งนี้มันจะเป็นกิเลสๆ แต่มันยังไม่เห็นรู้จัก กิเลสสักตัวหนึ่ง มันยังไม่รู้สิ่งใดที่เป็นโทษในการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไง

เวลาฉันอาหารของนางสุชาดาแล้ว เห็นไหม วันนี้เรา ตั้งสัจจะไว้ “ถ้าคืนนี้เรานั่งภาวนา ถ้าไม่ตรัสรู้ธรรม จะไม่ลุกจากที่นั่งนั้นเลย” นี่วางใจให้ไม่ไปเกาะเกี่ยวข้างสิ่งใดทั้งสิ้น

กําหนดอานาปานสติ เวลาปฐมยาม บุพเพนิวาสานุสติญาณจิตมันมีความสงบความร่มเย็นไง ถ้าจิตมีความสงบความร่มเย็น เห็นไหม กําหนดอานาปานสติๆ แล้วจิตสงบร่มเย็นขึ้นมาเข้าไปสู่จิตใจของตน นี่การฝึกหัดของตน แล้วการปฏิบัติของตนถ้ามัน เข้าไปเห็นนะ มันเข้าไปในข้อมูล ข้อมูลถ้ามันความเป็นจริง เพราะเวลาทําทุกรกิริยาทําต่างๆ ความกดทับ การกดดันต่างๆ ทําไว้มากมายมหาศาล

เวลาไปศึกษากับอุทกดาบส อาฬารดาบส สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ มันก็ได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ แล้วเวลากําหนด อานาปานสติ เวลาจิตมันสงบเข้ามาจิตมันแตกต่างกันอย่างไร

อานาปานสติ จิตมันก็สงบเข้ามา ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ สิ่งต่างๆ ทํามาก็ทําได้ทั้งสิ้น แต่ทํามันมาคือมันก็ส่งออก มันก็เพลิดเพลินกับอารมณ์ที่จิตมันเสวยอย่างนั้น เสวยอย่างนั้นมันเป็นอย่างนั้นไง

กําหนดอานาปานสติ เวลาจิตมันสงบมาแล้ว เห็นไหม นี่ข้อมูลเดิมของจิตไง จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ภพชาติ มันสะสมลงที่ภวาสวะที่ใจนั้น เวลาบุพเพนิวาสานุสติญาณย้อน อดีตชาติไปไม่มีวันสิ้นวันสุด ไม่มีต้นไม่มีปลาย นี่ดึงกลับมา

คําว่า “ดึงกลับมา” คนที่ภาวนาถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจที่เป็นธรรมแล้ว เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าประพฤติปฏิบัติถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์แล้ว มันชัดเจน มันเข้าใจได้ มันเข้าใจถึงกิริยา วิถีแห่งจิต กิริยาของจิตที่มันมีการกระทําเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

เวลากําหนดบุพเพนิวาสานุสติญาณแล้วดึงกลับมาดึงอย่างไร

เวลาเทศน์ปริยัติมันก็เป็นปริยัติอยู่อย่างนั้น แต่ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริง ดึงกลับมาด้วยสติไง มีสติระลึกรู้แล้วดึงกลับมา พอดึงกลับมา ไม่หาข้อมูลต่อเนื่องไป จนถึงที่สุดว่าจิตนี้มาจากไหน การเกิด เกิดภพชาติใดเป็นชาติเริ่มต้น ไม่มีต้นไม่มีปลาย ดึง กลับมา ดึงกลับมา ทําความสงบของใจให้มันสงบมากขึ้น

จุตูปปาตญาณไง เห็นไหม เวลามันไปถ้าไม่สิ้นสุดอดีต อนาคต กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน คนเราเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันได้สร้างสมบุญญาธิการของมัน มันได้สร้างบาปสร้างกรรมของมันแน่นอน มีทั้งบุญและมีทั้งบาป นี่ไง ผู้ที่สร้าง บุญกุศลมากมายมหาศาล เขาก็เสวยทิพย์สมบัติของเขา ความสุข ของเขาในการกระทําของเขา ผู้ที่สร้างแต่บาปแต่กรรมขึ้นมาก็ ตกนรกอเวจีทุกข์จนเข็ญใจ ทุกข์ไหม้อยู่กับนรกอเวจีอยู่อย่างนั้น

คนที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวลาด้วยบุญด้วยกุศลของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละพระองค์ๆ เห็นไหม โลกมี ความสมํ่าเสมอ โลกมีความสมดุลพอดีขึ้นมา องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละพระองค์จะมาตรัสรู้ เวลาตรัสรู้ขึ้นมา พระพุทธเจ้าตรัสรู้ ตรัสรู้ด้วยอะไร ตรัสรู้ด้วยองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า ในการประพฤติปฏิบัติอยู่นี่ไง

ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในการประพฤติปฏิบัติอยู่นี่ ถ้าบุพเพนิวาสานุสติญาณก็ไปจากอดีต ค้นคว้าแสวงหาสิ่งที่ อดีตมันมาจากไหน แล้วถ้ามันไม่มีที่สิ้นสุด มันจะมีอดีตอนาคตของมันอยู่โดยสัจจะโดยความจริง เพราะโลกนี้ โลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดอนิจจังมันแปรปรวนตลอดเวลา แล้วถ้ามันสิ้นสุด มันสิ้นสุดที่ไหนล่ะ

ดึงกลับมาทางสายกลางในพระพุทธศาสนา ในพระพุทธ-ศาสนาระหว่างท่ามกลาง อดีต อนาคต ปัจจุบัน ปัจจุบันความว่าเป็นปัจจุบัน ปัจจุบันอย่างไร ปัจจุบันเวลาจิตมันสงบเข้ามาระงับ เข้ามา เห็นไหม เวลาปัจจุบันขึ้นมา ถ้ามันเป็นปัจจุบันมันเกิด อาสวักขยญาณ มันเกิดมรรคเกิดผล เกิดมรรคขึ้นมา เกิดสติ เกิดศีล สมาธิ ปัญญา ในสัจธรรมอันนั้น

ถ้าสัจธรรมอันนั้นมันสมดุลมันพอดีของมัน เวลามันอาสวัก-ขยญาณทําลายอวิชชา ทําลายกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา นี่ไง ถึงเห็นข้อเท็จจริง เห็นข้อเท็จจริง อะไร ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ ในอริยสัจ ในสัจธรรม ในสัจจะ ในความจริง ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า ศาสนาเกิดตรงนี้ไง

ถ้าศาสนาเกิดตรงนี้ขึ้นมาถึงรู้จักว่า สิ่งที่เป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก สิ่งที่เป็นคุณสมบัติเป็นคุณธรรมในใจ คุณธรรม ในใจมันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร

ก็มันเกิดขึ้นมาจากตั้งแต่อานาปานสตินี่ไง มันเกิดขึ้นมาด้วยมรรคญาณไง มันเกิดสัจธรรมขึ้นมา พอมันเกิดแล้ว เห็นไหม สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับไป เป็นธรรมดา สิ่งที่เกิดขึ้นและสิ่งที่จะดับไปนี้มันเป็นคุณธรรม มันเป็นมรรคเป็นผล ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ มันดับๆ มันทําลายทั้งสิ้นๆ แล้วมันเหลืออะไรล่ะ เหลืออะไร

เหลือธรรมธาตุ ธาตุแห่งธรรม นี่ไง เสวยวิมุตติสุขๆ ความสุขอันแท้จริงอันนั้น เพราะความสุขที่แท้จริงอันนั้น สัจธรรมอันนั้น เห็นไหม ฟังธรรมๆ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทุกคนก็ปรารถนา ทุกคนก็ต้องการ ทุกคนก็แสวงหา การแสวงหาๆ แสวงหาด้วยบุญด้วยกุศลมากน้อยขนาดไหน ด้วยบุญด้วยกุศลมากน้อยขนาดไหน ด้วยผลของวัฏฏะนะ

การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ คนได้สร้างคุณงามความดี มากมายมหาศาล การสร้างมาๆ ไง องค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ การปรารถนาเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและ เบื้องขวาก็ต้องสร้างบุญญาธิการมามากกว่าพระอรหันต์โดยทั่วไป พระอรหันต์โดยทั่วไปเขาก็ได้สร้างบุญกุศลของเขามาถึงเป็นสัมมาทิฏฐิ

คนที่กิเลสหนา กิเลสพอกพูน สร้างสมบุญญาธิการอะไรมา มันไม่ได้สร้างสมบุญญาธิการแต่อย่างใดมา มันไม่มีความเฉลียวใจ ไม่มีสามัญสํานึก ไม่มีการควบคุมหัวใจของตน ไม่มีการทําสัจธรรมความจริงขึ้นมาให้เป็นสัจธรรมความจริงขึ้นมา ไม่เป็นสัจธรรมความจริงขึ้นมา เห็นไหม

แต่... แต่ผลของวัฏฏะไง ผลของการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ผู้ที่มีบุญมีกุศลเขาก็เกิดมาเขาก็เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเหมือนกัน เขาก็สร้างคุณงามความดีของเขา เขาก็มีความซื่อสัตย์สุจริต มีความซื่อตรงกับธรรมและวินัย

แต่พวกมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากก็เกิดขึ้นมา เหมือนกันๆ ด้วยการครอบงําของกิเลส ถ้าการครอบงําของกิเลส ไม่มีสิ่งใดที่มันรู้สัจจะความจริงขึ้นมาในใจของตน ก็ให้กิเลสมันชักนําของมันไป ถ้าชักนําของมันไป นั่นมันอ่อนแออ่อนด้อยไง เพราะมันอ่อนด้อยกับกิเลสของตัวเอง เพราะไม่มีอํานาจวาสนา เพราะไม่ได้สร้างสมบุญญาธิการมาจนจิตของตนมีกําลังมีความเข้มแข็งที่จะศึกษาค้นคว้าหาความจริงขึ้นมาในใจของตน

สมัยพุทธกาลมีมากมายมหาศาล องค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ” จนทอดธุระนะ จนทอดธุระ

แต่ในความจริงไม่ทอดธุระหรอก ความจริงมันเป็นความจริง เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ ได้สร้างสมบุญญาธิการมามากมายขนาดนั้น การเกิด เป็นสหชาติๆ เป็นบุญเป็นกุศล แต่! แต่ที่มันจะทอดธุระๆ เพราะมันซับซ้อนไง มันเส้นผมบังภูเขา แล้วมันเป็นสัจธรรม ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เฉพาะใจดวงนั้นเท่านั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมก็เป็นสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัม- พุทธเจ้าแสดงธรรม ปัญจวัคคีย์เป็นพระอรหันต์ขึ้นมาก็เป็นธรรมะของปัญจวัคคีย์

ปัญจวัคคีย์ พระอัสสชิ พระอัสสชิเป็นอาจารย์ของพระ สารีบุตร อัญญาโกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรกของโลก พอไป โปรดหลานของตนเอง พระปุณณมันตานีบุตร แล้วสุดท้ายอยู่ในป่าตลอดเลย นี่ไง อํานาจวาสนาของคนไม่เหมือนกัน อํานาจวาสนาของคน จริตนิสัยของคนแตกต่างกัน ความแตกต่างกันไป แต่ด้วยอํานาจวาสนาขึ้นมา ในการประพฤติปฏิบัตินั้นถ้าเป็นสัจจะ ความจริงขึ้นมาในหัวใจ นี่มันสิ้นสุดแห่งทุกข์ นี่เป็นยอดปรารถนาของชาวพุทธๆ

เพราะชาวพุทธเราเกิดมาด้วยอํานาจวาสนาบารมี ไม่มีอํานาจวาสนาบารมีจะไม่ได้นับถือพระพุทธศาสนา เพราะพระพุทธศาสนาสอนให้เชื่อเรื่องกรรม สอนให้เชื่อเรื่องการกระทํา ไม่ให้เชื่อสิ่งที่เคารพนับถือต่างๆ นอกพระพุทธศาสนา

แล้วเดี๋ยวนี้ไปดูวัดดูวาทั่วไปสิ สิ่งรูปเคารพต่างๆ ร้อยแปดพันเก้า มันไปเป็นเรื่องธุรกิจการค้าไปหมดเลย เป็นความเชื่อ ความเชื่อเป็นธุรกิจ นี่เงินมาเท่านั้นเป็นบุญเป็นกุศล แล้วเงินเป็นบุญกุศล

หลวงปู่แหวนว่านั่นน่ะไอ้หลังลาย ครูบาอาจารย์ของเรานะ เรื่องถ้าเป็นธรรมๆ แล้วสิ่งนั้นเป็นกระดาษ กระดาษเขา เอาไว้ใช้ชําระหนี้ตามกฎหมาย ไอ้นั่นมันเป็นเรื่องของโลก จิตใจที่เป็นธรรมๆ แล้วสิ่งที่เป็นธรรมไม่สนใจสิ่งนั้น นี่สนใจเรื่องศีลเรื่องธรรมๆ เรื่องนํ้าใจ เรื่องคุณงามความดีของหัวใจ เพราะใจของคนที่เป็นธรรมมันมีเมตตาธรรม มันมีสัจธรรม มีศีลมีธรรม มันไม่กะล่อน ไม่ปลิ้นปล้อน ไม่ตอแหล ไม่ตลบตะแลง

แต่ถ้ากิเลส กิเลสๆ ไง กิเลสในหัวใจของตนมันไม่รู้จัก พอมันไม่รู้จัก เพราะการประพฤติปฏิบัติมันไม่เข้าสู่หัวใจของตน ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา เวลามีศีล ศีลมีรั้วรอบขอบชิดของเราขึ้นมา ถ้ามีศีลเป็นรั้วรอบขอบชิดแล้ว ศีลก็เป็นศีล

ศีลก็มีอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด นี่ถ้าอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด แล้วนี่ศีลคือความปกติของใจ ถ้าใจมันเป็นปกติแล้ว ถ้าเราจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เราจะทําความสงบของใจเข้ามาๆ

ทําไมต้องทํา?

นี่เวลากิเลสมันบิด มันบิดไปเลยนะ คนที่หลงใหลขึ้นมานี่ “ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา สมาธิเป็นสมถะ ไม่ต้องไปทํา เราไปทํามันจะเสียเวลา มันจะเนิ่นช้า เราใช้ปัญญาไปเลย นี่ใช้แต่ปัญญา” นี่เวลากิเลสมันบิด มันบิดไปเลยนะ เพราะอะไร

เพราะว่าครูบาอาจารย์สําคัญตรงนี้ไง เราเกิดมาเรามีอํานาจวาสนานะ แล้วมาด้วยจริตนิสัยชอบอะไร เวลาเราจะออกฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราแสวงหาครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าแสวงหาครูบาอาจารย์องค์ไหน หรือการประพฤติปฏิบัติแนวทางใด

เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน เวลาทําสังคายนาแล้วนะ พระที่มีความเชื่อขึ้นมาตามความถนัดของตน แตกเป็น ๑๘ นิกาย ๑๘ นิกายคือ ๑๘ กลุ่มไง ๑๘ ความเชื่อถือไง ถ้า ๑๘ ความเชื่อถือ ผู้ที่เชื่อถือขนาดไหนก็แล้วแต่ แต่เวลาประพฤติปฏิบัติไปแล้วถ้ามันไม่เข้าสู่มัชฌิมาปฏิปทา เข้าสู่ทางสายกลาง เข้าสู่สัจจะความจริงอันนั้น เขาก็จะไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์เหมือนกัน

แต่ในการประพฤติปฏิบัติ คนที่มีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน ถ้ามากน้อยขนาดไหน ความเชื่อๆ ถ้าความเชื่อของตน เราแสวงหาครูบาอาจารย์ที่ดีงาม เราก็จะมีครูบาอาจารย์ที่ดีงามของเรา แต่ถ้าความเชื่อของเรา ความเชื่อมันจริตนิสัยไง อํานาจวาสนาสายบุญสายกรรมไง

“เฮ้ย! มันน่าสนใจ มันน่าเข้าใจ”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้สอนเรื่องกาลามสูตรไง เราเข้าไปแล้วมันน่าเชื่อถือ มันเป็นความชอบ แต่เวลาเราไปประพฤติปฏิบัติแล้ว เราอย่าเชื่อไง เรามีศรัทธา เราถึงได้ศึกษาพระพุทธศาสนา เรามีศรัทธา เราถึงได้ประพฤติปฏิบัติ แต่เวลาประพฤติปฏิบัติ ศรัทธาแก้กิเลสไม่ได้ ศรัทธาแก้กิเลสไม่ได้นะ ถ้ามีสิ่งใดก็แล้วแต่ เราต้องคิดเผื่อไว้ ถ้ามันไม่เป็นอย่างนี้ล่ะ

ดูสิ หลวงตาพระมหาบัวเวลาท่านออกบวช ออกบวชแล้วก็อยากจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา แต่ด้วยอํานาจวาสนาของคนที่ สร้างอํานาจวาสนามา ถ้าอยากปฏิบัติก็ศึกษาให้เป็นมหาก่อน ตั้งสัจจะเอาไว้ พอตั้งสัจจะว่าศึกษาแล้วจะมาปฏิบัติ เวลาจะออกปฏิบัติ ศึกษาจนเป็นมหานะ เอ๊ะ! แล้วถ้ามันไม่มีล่ะ

ศึกษานิพพาน ท่านถึงบอกไว้เลย เริ่มต้นการศึกษา เห็นไหม ศึกษาเริ่มต้นก็อยากจะเป็นเทวดา พอศึกษาธรรมะแล้วด้วยวุฒิภาวะความรู้ไง ก็อยากเป็นเทวดา พอศึกษาไปแล้ว โอ้! เทวดาตํ่ากว่าพรหม พรหมละเอียดกว่า อยากเป็นพรหม พออยากเป็นพรหมขึ้นมา พรหมก็ยังเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ถ้าจะไม่เกิดอีกต้องนิพพาน ก็ศึกษานิพพาน ก็เข้าใจหมดล่ะ

แต่เวลาจะออกปฏิบัติ เพราะคนเรามันมีกิเลส แล้วถ้ามันไม่มีล่ะ ถ้า! พอถ้าขึ้นมา เป๋แล้ว แต่ก็ด้วยอํานาจวาสนานะ ก่อนที่ จะออกประพฤติปฏิบัติ อธิษฐานเลย ถ้าออกปฏิบัติแล้วได้ผล ถ้านั่งสมาธิในคืนนี้ให้รู้ในการนั่งสมาธิก็ได้ ถ้าไม่รู้ ถ้านอนหลับไป ให้เกิดปฏิกิริยาให้รับรู้ได้ เวลานั่งสมาธิแล้วไม่ได้สิ่งใด นอน นอนคืนนั้นฝันเลย ฝันไปรอบพระนคร ๓ รอบ

คือท่านสร้างอํานาจวาสนาบารมีมาขนาดนั้น เราพูดถึงเห็นว่า กิเลสมันร้ายกาจขนาดไหน สร้างอํานาจวาสนาบารมีขนาดนั้น และตั้งเป้าไว้ขนาดนั้น ต้องศึกษาก่อน ศึกษาก็ศึกษาเรื่องธรรมะนี่แหละ ภาคปริยัติๆ ทรงจําธรรมวินัย เวลาจะออกปฏิบัติ กิเลสมันยังแสดงฤทธิ์แสดงเดช แล้วถ้ามันไม่มีล่ะ ฉะนั้น จะต้องหาครูบาอาจารย์ที่ลงใจ ก็ไปหาหลวงปู่มั่น

หลวงปู่มั่นท่านถามเลย เวลาไปถึง เพราะหลวงปู่มั่นท่านมีคุณธรรมในหัวใจของท่าน “มหามาหาอะไร มาหานิพพานใช่ไหม นิพพานไม่ได้อยู่ในภูเขาเลากา ไม่ได้อยู่ในวัตถุสิ่งใดทั้งสิ้น มันอยู่ในหัวใจของคน หัวใจที่มีกิเลสนี่แหละ แต่! แต่ไม่รู้จักกิเลส ไม่ เห็นกิเลส”

มันเริ่มต้นฝึกหัดมันมีการแต่ศึกษามา ศึกษามาก็ได้แต่ชื่อเสียงเรียงนามมันมา ศึกษาจนเป็นมหา ทําไมมันจะไม่เข้าใจ เข้าใจทั้งนั้น แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดเลย

“ศึกษามาแล้วให้ใส่ในลิ้นชักสมองไว้นะ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ อย่าให้มันออกมา ถ้าออกมาแล้วมันจะสร้างภาพ การสร้างภาพการรู้โจทย์ก่อน แล้วทําสิ่งใดมันยากไปหมด มันจะเตะ มันจะ ถีบกัน มันจะสร้างปัญหาให้มากมายมหาศาล ให้ใส่ลิ้นชักสมองไว้ แล้วลั่นกุญแจไว้”

ท่านก็เชื่อ ท่านก็ทําของท่านแบบนั้น เวลามีอะไรสงสัยขึ้นมา ท่านปิดเลย เอาข้อเท็จจริง เอาปัจจุบัน เอาการกระทํา เวลาประพฤติปฏิบัติไปแล้ว หลวงปู่มั่นท่านยืนยันไว้เลย ถึงที่สุดแล้ว ไอ้ที่ศึกษามา ไอ้ที่ภาคปริยัตินะ ไอ้ที่ทรงจําธรรมวินัยๆ นั่นชื่อเสียงเรียงนามของมัน แต่ถ้าเวลาประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมาแล้ว ถ้าข้อเท็จจริงของเรา เรารู้จริงเห็นจริงอย่างนั้น มันเป็นอันเดียวกันเลยนะ

คําว่า “เป็นอันเดียวกันเลย” มันไม่มีความลังเลสงสัย แล้วมันยกย่องบูชานะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติธรรม ท่านเคารพบูชาธรรมและวินัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐสุด นี่มันจะเหยียบจะยํ่าหรือจะตีตนเสมอมันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้เลยล่ะ มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้

แต่สิ่งที่จะเป็นไปไม่ได้ มันต้องเกิดความจริงก่อนไง มันต้อง เกิดสัจจะเกิดความจริง สิ่งที่เป็นไปได้ในหัวใจดวงนั้น ถ้าในหัวใจดวงนั้นเริ่มต้นจะออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้วล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน “หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมเรามา หลวงปู่มั่นเป่า กระหม่อมเรามา” ท่านเคารพบูชาหลวงปู่มั่นมากมายมหาศาล เพราะหลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมเรามา

ไอ้พวกที่จะประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ รุ่นลูกรุ่นหลานขึ้นมานี่มาฟังธรรมๆ ขึ้นมาแล้ว ในใจหากประพฤติปฏิบัติขึ้นมาถ้ามันไม่ได้ สัจจะได้ความจริง แล้วไม่เคยเห็นกิเลส แล้วไม่รู้จักกิเลส แล้วปฏิบัติก็ปฏิบัติไป ก็ล้มลุกคลุกคลานจับต้นชนปลายสิ่งใดไม่ได้เลย

เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนนะ ท่านบอก “ให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน” แล้วทําทําไมล่ะ ก็ทําให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้นร่มเย็นเป็นสุข นี่ทุกข์ เหตุที่เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง คนที่เกิดมานี่ทุกข์ทุกดวงใจ ทุกข์ทุกครอบครัว ทุกหัวใจ

ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์ครอบคลุมสัตว์โลกทั้งหมด แล้วทุกข์ น่าดูเลย แล้วมีศรัทธามีความเชื่อในพระพุทธศาสนา แล้วมาบวชๆ ของเรา เห็นไหม ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ เราต้องการกําจัดทุกข์ให้ออกไปจากหัวใจให้สิ้นสุด แต่ แต่การจะกําจัดทุกข์ มันต้องรู้จักทุกข์ มันต้องเข้าไปสู่ข้อเท็จจริงอันนั้น

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันต้องมีเหตุมีผล มีที่มาที่ไปของมัน มันไม่เกิดลอยๆ ขึ้นมาหรอก นี่ถ้ามันเกิดลอยๆ ขึ้นมา ทุกข์มันก็ต้องอยู่โดยเหมือนเป็นวัตถุธาตุ อยู่คํ้าฟ้าอยู่อย่างนั้นนะสิ มันไม่ใช่ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ มันทุกข์ๆ เกิดๆ ดับๆ เกิดๆ ดับๆ อยู่อย่างนั้น มันเดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย เดี๋ยวปลิ้นเดี๋ยวปล้อน เดี๋ยวหลอกเดี๋ยวลวง เดี๋ยวเยินเดี๋ยวยอ เดี๋ยวยกเดี๋ยวย่องอยู่อย่างนั้น

มันชักนํา มันคอยครอบคลุมครอบงําอยู่อย่างนั้นนะ มันถึงพออยู่พอทนกันมาได้ไง พออยู่พอทนกันมาได้เพราะมันไม่เข้าใจทุกข์ไง ถ้าไม่เข้าใจทุกข์ มันไม่เผชิญหน้ากับทุกข์ มันก็ไม่รู้จักทุกข์ขึ้นมาไง มันก็ไม่รู้จักอริยสัจ ไม่รู้จักความจริงขึ้นมาไง

แต่ครูบาอาจารย์ท่าน เห็นไหม ท่านถึงให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน เพราะทําความสงบของใจของเราเข้ามาเพื่อบรรเทาทุกข์ไง บรรเทาทุกข์ให้มันมีความสุข สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี แต่มันทําไม่เป็น ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ ท่านยืนยันนะ ถ้าสมาธิยังทําไม่เป็น มันจะประพฤติปฏิบัติกันได้อย่างไร ถ้าทําสมาธิเป็น มันต้องรู้จักสมาธิสิ

คนเราเกิดมา เราทําหน้าที่การงานของเรา เงินบาท เงินสลึง เรารู้จักทั้งสิ้น แบงก์ร้อย แบงก์บาท แบงก์สิบ เราไม่รู้จักใช่ไหม ถ้าเราไม่รู้จักแบงก์ร้อย แบงก์บาท เราไม่รู้จักแบงก์พันนี่เราจะ อยู่กับสังคมอย่างไร เพราะเราก็ต้องใช้จ่ายเงินทองเหล่านี้เหมือนกัน นี่เงินทองทุกอย่างนะ ถ้าเห็นไหม เหรียญบาท เหรียญห้าบาท ถ้ารัฐเขาประกาศเลิกใช้ เราก็รู้ ถ้าเขาทําเหรียญใหม่ เราก็รู้ เราต้องรู้ทั้งสิ้นทั้งนั้น เพราะมันเป็นเส้นเลือดใหญ่ของระบบเศรษฐกิจ มันเป็นเส้นเลือดใหญ่ของการซื้อขายแลกเปลี่ยน ต้องการดํารงชีพ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน สมาธิๆ ถ้าศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าทําสมาธิไม่เป็น เฮ้ย! เส้นเลือดใหญ่ของการประพฤติปฏิบัติมันขาดไปหรือ ถ้ามันถ้าเส้นเลือดใหญ่มันขาดไป เส้นเลือดใหญ่ขาด มนุษย์อยู่ไม่ได้นะ ตาย ถ้าเส้นเลือดใหญ่ขาด เลือดมันไหลไม่หยุด อยู่ไม่ได้หรอก เสียชีวิต

แต่นี่ทําสมาธิไม่เป็น ทําสมาธิไม่เป็น แล้วปากจ้อยๆ นะ มันเป็นไปได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ เพราะมัน ไม่รู้จักสมาธิไง ถ้ายังทําสมาธิกันไม่เป็นแล้วเกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมาได้อย่างไร

ภาวนามยปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน แล้วเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่จะรู้แจ้ง ปัญญาที่เป็นวิปัสสนาการรู้แจ้งในกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตนมันเกิดอย่างไร

นี่ไง เวลาถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้ามันประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง มันรู้จริงของมัน มันจะเห็นตามความเป็นจริง เงินบาท เงินแบงก์ เงินร้อย เงินห้าร้อย เงินพัน มันต้องรู้จัก มันรู้จักไม่รู้จักธรรมดาด้วยนะ มันต้องรู้จักแล้วมีในกระเป๋าด้วย มันต้องมีเงินสดมีเงินของเรา ไม่มีก็มีการ์ดรูด มันต้องมีเครดิต มันต้องมีเงินมีทอง เราถึงจะใช้ดํารงชีพได้ตามปกติ

สัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิทําไม่เป็นทําไม่ได้ ถ้าสัมมาสมาธิทําไม่เป็นทําไม่ได้จะยกขึ้นสู่วิปัสสนาเป็นไปไม่ได้ แค่สมาธินะ สติ สมาธิ ปัญญา สติก็ต้องเป็นสัมมาสติในการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมาถ้ามันเป็นมรรคเป็นผล แต่ถ้ามันทําไม่ได้ เห็นไหม มันทําไม่ได้มันก็ไม่รู้ไม่เห็น กิเลสมันก็บิด มันบิดของมันไปเลยนะ กิเลสบิด กิเลสมันหลอก

ศีล สมาธิ ปัญญา มัชฌิมาปฏิปทา ทางสายกลางทางใน การชําระล้างกิเลส แล้วถ้ากิเลสมันบิดไปจบแล้ว สมาธิก็ว่างๆ ตามแต่กิเลสจะบิดไป แล้วก็ยํ่ายีไง ยํ่ายีเหยียดหยาม ยํ่ายีพระพุทธศาสนาด้วยทิฏฐิมานะความเห็นของตน แล้วก็ยกย่องนะ หันกลับมา หันกลับมาเพ่งโทษ หันกลับมาทําลาย มันเป็นไป อย่างนั้นได้อย่างไร

เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านเคารพบูชามาก แม้แต่ชาวพุทธนะ พระรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็น แก้วสารพัดนึกของเรา เราเคารพบูชาของเรานะ ทําสิ่งใดก็กลัวเป็นบาปเป็นกรรม ทําสิ่งใดก็กลัวผิดศีลผิดธรรม แต่เวลาประพฤติปฏิบัติถ้าตามความเป็นจริงขึ้นมามันก็จะเห็นจริง เห็นตามความเป็นจริง สติ สมาธิ ปัญญา

ถ้าในการประพฤติปฏิบัติตามข้อเท็จจริง นี้คือไม่ใช่ปริยัติศึกษาแต่ชื่อแต่เสียงของมัน การศึกษาชื่อเสียงของมัน แต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากของเรามันก็บิดก็พลิกก็แพลง เราก็ไม่รู้จริงของเรา แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง แล้วมี ครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ครูบาอาจารย์ที่ดีงามสายหลวงปู่มั่น สายหลวงปู่มั่น เห็นไหม ท่านจะคุ้มครองดูแล การคุ้มครองดูแล การคุ้มครองดูแล “แก้จิตแก้ยากนะ แก้จิตแก้ยากนะ แต่แก้จิต แก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ”

ถ้าผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ เห็นไหม เวลาหลวงตาพระมหาบัว ครูบาอาจารย์ของเราท่านพูด “หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมเรามา หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมเรามา” คือ ท่านคุ้มครองดูแลมา รักษามา ท่านรักษามาตามความเป็นจริง สิ่งที่รักษามาตามความเป็นจริง มันได้ตัวจริงมา มันได้สัจจะได้ความจริงขึ้นมา ไอ้ชื่อไอ้เสียง เราก็ศึกษา เราก็รู้ได้ แล้วถ้าไม่ได้ตัวจริงมันมา มันจะไม่รู้จัก แล้วมันจะไม่เห็นหน้ากิเลส

แต่ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา เห็นไหม จิตสงบ ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีสติมีปัญญามันจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นจิต จิตเห็นจิตเป็นมรรค ถ้าจิตเห็นจิตเป็นมรรคขึ้นมา เห็นไหม สิ่งนั้นเป็น การกระทําตามความเป็นจริงที่มันจะเกิดขึ้นตามความเป็นจริง นี้ถ้ามันเป็นจริง

แต่ถ้าคนที่ไม่มีอํานาจวาสนา กิเลสมันบิดไปเลย กิเลสมันบิดไปว่าสิ่งที่ว่างๆ มันก็ว่าสิ่งนั้นเป็นสมาธิๆ ขึ้นมา ถ้ามันรู้มันเห็นสิ่งใดขึ้นมามันก็ว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ เวลากิเลสมันบิด มัน บิดไปแล้วนะ มันหันกลับมาเหยียบยํ่าทําลาย หันกลับมาเหยียบยํ่า ทําลายธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า อันนั้นมันเป็นความผิดพลาด อันนั้นเป็นการเสียหาย อันนั้นไม่ ถูกต้องชอบธรรม แล้วก็ไปสร้างกลุ่มก้อนของตน

เวลากิเลสมันบิด มันบิดออกไปอย่างนั้น มันบิด บิดแล้ว มันทําให้ห่างออกไปจากพระพุทธศาสนา สร้างเป็นกลุ่มเป็นก้อน เป็นความรู้ความเห็นของของตนของคนขึ้นมา มันเป็นไสยศาสตร์ไปแล้ว พอมันเป็นไสยศาสตร์มันก็ไม่เข้าสู่มรรคสู่ผลน่ะสิ แล้วเวลาธรรมของเรามันก็เป็นเรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ ถ้าตั้งกลุ่มตั้งก้อนขึ้นมาว่าตนเองเป็นผู้ที่ประหยัดมัธยัสถ์ เป็นคนที่เห็นแต่เป็นศีลเป็นธรรมเป็นความดี นั้นก็บิดออกไปเป็นเรื่องโลก เรื่องโลกคือเรื่องวิทยาศาสตร์ เรื่องโลก เรื่องสุขภาวะ

แต่ถ้าเป็นธรรม เป็นธรรมคือการแก้กิเลส กิเลสมันอยู่ที่ไหน กิเลสมันอยู่ในหัวใจของคน ถ้ากิเลสอยู่ในหัวใจของคน “อ้าว! ก็ กิเลสเป็นนามธรรม จะไปรู้ไปเห็นมันได้อย่างไร กิเลสเป็นนามธรรม”

เพราะกิเลสพอมันบิดแล้วนะ มันไม่เห็นตัวมันเอง แล้วพอไม่เห็นมันแล้วมันยังอ้าง อ้างเพื่อคุ้มครองตัวมันนะ กิเลสมันบิดออกไปแล้วมันยังอ้างอิงว่ามันรู้มันเห็น มันเหนือกว่า กิเลสมันตบ มันปิดหูปิดตา แล้วมันตบหัว ตบหัวใจของตน เหยียบยํ่าทําลายหัวใจของตน ไม่รู้ตัวนั่น มันยิ่งห่างออกไปๆ เวลากิเลสมันบิด บิดออกไป

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัตินะ พระกรรมฐาน พระกรรมฐานเวลาอยู่ใกล้ครูบาอาจารย์ของเราเข้ามาๆ เวลาอยู่ใกล้ครูบาอาจารย์ขึ้นมาก็ได้ฟังเทศน์ฟังธรรมนี่แหละ ภาวนาไม่เป็น ภาวนาไม่เป็นนะ ไอ้นี่มันบิดแล้วมันพลิ้วๆ เวลามันพลิ้วเลยนะ มันจําขี้ปากมาพูดล่ะ “เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ให้วาง ให้วาง สิ่งนั้นเราวางแล้ว สิ่งนั้นเราวางแล้ว”

วางอะไร? แล้ววางอย่างไร? วางแล้วคุณสมบัติเป็นอย่างไร? ถ้ามันเป็นความจริงเพราะอะไร?

เพราะทําสมาธิไม่เป็นเหมือนกัน ถ้าทําสมาธิเป็น คนที่ทํา ความสงบของใจมันมีอะไร มันมีศีล ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลคือความปกติของใจ แล้วถ้าศีลมันทุศีลล่ะ มันโกหกมดเท็จ มันแสวงหา โมฆบุรุษตายเพราะลาภ ลาภสักการะต่างๆ มันออกนอกลู่นอกทาง มันเป็นเรื่องโลกๆ ทั้งสิ้น ถ้ามันเป็นเรื่องโลกๆ ทั้งสิ้นมันจะเข้าสู่สมาธิตรงไหน

แต่ถ้าคนที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาครูบาอาจารย์ของเราวาง ข้อวัตรปฏิบัติไว้แล้วอย่าไปมั่วสุม อย่าไปคุ้นเคยกับใคร การคุ้นเคย กับเขามันเป็นภาระ เป็นความรับผิดชอบทั้งสิ้น เวลาออกธุดงค์ ถ้าเป็นไปได้ให้ไปองค์เดียว ถ้าไปสององค์ขึ้นมามันก็มีความผูกพันมีภาระ ใจมันเกาะมันเกี่ยวทั้งสิ้น สิ่งที่ว่าท่านถึงไม่ให้ไปยุ่งไปเกี่ยว คนที่ประพฤติปฏิบัติ พระกรรมฐาน พระกรรมฐานเขาจะหาอยู่ในที่สงบสงัดขึ้นมา

ในวิสุทธิมรรค เห็นไหม วัดสร้างใหม่อย่าไป ท่านํ้าอย่าไป ต้นไม้ที่มีลูก ต้นไม้ที่มีผล เพราะต้นไม้ที่มีผลมันจะมีนกมีสัตว์มาหากิน แล้วสัตว์มันก็จะล่ากับสัตว์ นี่กรรมฐานเขาเป็นแบบนี้ ถ้ากรรมฐานเขาเป็นแบบนี้ เห็นไหม นี่พูดถึงกรรมฐานนะ นี่ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้าฐานที่ตั้งถ้าไม่บิดไม่พลิ้ว นี่พลิ้วไปเลยนะ เป็นพระกรรมฐานแต่คลุกคลีตีโมงอยู่กับเรื่องโลกๆ มันเป็นเรื่องโลก โลกกับธรรม โลกกับธรรม

เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนนะ อย่าเข้าไปคลุกคลี อย่าเข้าไป เรื่องโลก เพราะกิเลสมันร้ายกาจอยู่แล้ว กิเลสในหัวใจของเรา มันชอบสะดวก มันชอบสบาย แล้วมันมักง่าย การปฏิบัตินอนหลับไปแล้วตื่นมาเป็นพระอรหันต์ การประพฤติปฏิบัติไปจินตนาการว่าทําสิ่งใดก็จะประสบความสําเร็จ ทําสิ่งใดน่ะ กิเลสมันพลิกมันแพลงอยู่แล้วไง แล้วไม่รู้จักมัน แล้วไม่เห็นมัน

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราเห็นมัน เห็นมันแล้วเห็นเหตุด้วย เหตุ เพราะเหตุใดกิเลสถึงได้เฟื่องฟูในใจของนักประพฤติปฏิบัติ เพราะเหตุใดกิเลสมันจะคอตก เพราะเหตุใดกิเลสมันจะหงอยเหงา นี่ไง สัปปายะ ๔ สถานที่เป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ ครูบาอาจารย์เป็นสัปปายะ หมู่คณะเป็น สัปปายะ นี่สัปปายะๆ สัปปายะคือความพอดีสมดุลกับการงาน ในการประพฤติปฏิบัติ

แล้วในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านไป ไปองค์เดียว เวลาออกธุดงค์ไปหาบ้านน้อยๆ ขึ้นมานี่ เพราะอะไร เพราะถ้าบ้านใหญ่ๆ ขึ้นมาแล้วเขาจะมากวน เขาเห็นพระธุดงค์มาแล้ว ทุกคนก็อยากจะได้ของดี อยากจะได้คาถาอาคมจากพระธุดงค์ๆ ไง

เวลาพระธุดงค์ เขาธุดงค์ไปแล้วเขายังระวังตัวของเขา เห็นไหม นี่ความระวังตัวของเขา ผู้ที่มีสติสัมปชัญญะที่จะรักษาตัวเขารอดไปไง เขาไม่ให้คลุกคลี ไม่ให้คลุกคลีตีโมง เห็นไหม เพราะเขาพยายามจะแสวงหา จะค้นคว้าหากิเลสของเขาให้ได้ ถ้าเขาแสวงหาเขาค้นคว้าหากิเลสของเขาได้ ในการประพฤติปฏิบัติของเขานั่นมันจะเป็นสัจจะเป็นความจริงของเขา

นี่มีความซื่อสัตย์ ถ้ามีความซื่อสัตย์ เห็นไหม มันถึงมีอํานาจวาสนา คนที่มีอํานาจวาสนาเขาประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ของเขา ถ้าตามความเป็นจริงของเขา เขาทําขึ้นมาโดยความซื่อตรง โดยสัจจะโดยความจริง ให้มันเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา ทําสมาธิก็ให้เป็นสมาธิจริงๆ ถ้าเป็นสมาธิจริงๆ ขึ้นมา กว่าจะเป็นสมาธิได้ เขาต้องมีสติสัมปชัญญะ มีการกระทําขนาดไหนถึงเป็นสมาธิของ เขาได้

เขามาคลุกคลีตีโมงให้เป็นเรื่องโลกๆ อย่างนี้มันเป็นไปได้ไง เห็นไหม แล้วบอกว่ามันเป็นการประพฤติปฏิบัติธรรม นี่กิเลสมันพลิ้ว มันพลิ้วไปเลยนะ อันนั้นก็เป็นธรรม อันนี้ก็เป็นธรรม

ธรรมอะไรอย่างนั้น ปล่อยวาง ใครปล่อยวางอะไร จิตเห็นอาการของจิต ขนาดสมาธิยังทําไม่เป็น ถ้าสมาธิมันทําเป็น อารมณ์อะไร ไอ้ว่างๆ นั่นคืออารมณ์ทั้งสิ้น แล้วถ้าวางอารมณ์แล้วมันเหลืออะไร ถ้ามันขาดสติ มันขาดจิตของตน ขาดความเป็นอิสระ มันจะเป็นสมาธิตรงไหน

วาง ถ้าวางอารมณ์ก็เป็นสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามีสติสัมปชัญญะ ถ้ามีสติสัมปชัญญะสัมมาสมาธิมันจะมีกําลังของมัน ถ้ามีกําลังของมันขึ้นมา การรักษา ถ้าคนทําสมาธิได้แล้วจะชํานาญในวสีในการเข้าและการออก

สมาธิเกิดจากจิตไม่ใช่จิต แล้วสมาธิเกิดจากจิตไม่ใช่จิต จิตมันอยู่ตลอดเวลา แต่จิตนี้มันโดนครอบงําโดยอวิชชา เจ้าวัฏจักรมันครอบงําหัวใจดวงนี้อยู่แล้ว หัวใจดวงนี้ไม่เคยเป็นอิสระใดทั้งสิ้น แล้วไม่รู้จักว่าการเป็นอิสระจะทําอย่างไรให้เป็นอิสระขึ้นมาได้ ถ้าการเป็นอิสระขึ้นมาได้ เพราะเราปุถุชนคนหนา ปุถุชนคนหนา จับต้องสิ่งใดไปก็คิดว่าเป็นใจๆ เห็นไหม ว่าดูจิต ดูจิต เห็นไหม นั่นกิเลสปิด กิเลสมันบิด มันบิดว่าดูจิต ดูจิต

แต่เวลาหลวงปู่ดูลย์ที่ท่านเป็นคนอบรมบ่มเพาะ ท่านสอนให้การดูจิต ดูจิต ท่านให้มีสติสัมปชัญญะ ดูด้วยสติ ด้วยปัญญา ด้วยการแสวงหา ด้วยการค้นคว้า ด้วยการกระทํา ให้เท่าทันกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากของตน คิดเท่าไรก็ไม่รู้ต้องหยุดคิด การหยุดคิด หยุดคิดด้วยสติด้วยปัญญา

เขาดูจิตอย่างนั้น ไม่ใช่กิเลสมันบิด ดูจิตก็ดูอารมณ์ไง ดูจิต ดูจิต จิตมันอยู่ไหน จิตมันโดนอะไรครอบงํามันอยู่ จิตเป็นอิสระหรือไม่ จิตไม่เป็นอิสระ จิตมันมีสัญญาอารมณ์มันอยู่จะดูอะไร ก็ดูสัญญาอารมณ์ไง แล้วถ้าดูสัญญาอารมณ์ สัญญาอารมณ์มันเป็นจิตตรงไหน

คําว่า “อารมณ์” อารมณ์เป็นจิตหรือ แล้วพูดถึงว่าจะทํา ความสงบของใจ ทําความสงบของใจ ยังทําสมาธิไม่เป็น ทําความสงบใจไม่ได้ แล้วมันจะเข้าไปสู่สัจจะความจริงตรงไหน มันเข้าสู่สัจจะความจริงไม่ได้ แล้วเวลามันพูดนะ เพราะเข้าสู่สัจจะความจริงไม่ได้ มันก็เลยจําขี้ปากมาไง พลิ้วไปเลยนะ “ไอ้นั่นก็เป็นกิเลส ไอ้นี่ก็เป็นกิเลส อันนี้ก็เป็นธรรม”

กาลามสูตร อย่าเชื่อ ห้ามเชื่อ เพราะกิเลสมันพลิ้ว กิเลสมันพลิ้วเพราะอะไร เพราะไม่รู้จักกิเลสไง กิเลสมันร้ายกาจนัก กิเลสมันครอบงําใครก็แล้วแต่นะ แล้วมันพลิ้วไปตามแต่กิเลส แล้วพลิ้วไปโดยสัญชาตญาณ พลิ้วไปโดยการแสวงหาผลประโยชน์ไง หลอกลวงตนและหลอกลวงผู้อื่น หลอกลวงตนเพราะสิ่งที่พลิ้ว จะพลิ้วขนาดไหน กาลเวลามันพิสูจน์ได้นะ กาลเวลาพิสูจน์ได้ว่าสิ่งที่พลิ้วมันถูกหรือมันผิด

แล้วเวลาสิ่งที่พลิ้วไปแล้วนะ สิ่งที่ยืนยันกันโดยธรรมว่ามันผิด มันผิด วางๆ วางอย่างไร เมื่อก่อนพูดมาก เดี่ยวนี้พูดอีกไหม เพราะอะไร เพราะมันมีคนโต้แย้งแล้ว แต่ก่อนแหม! พลิ้วไปเลย ถ้าพลิ้วแสดงว่าไม่เคยเห็นกิเลส แล้วไม่รู้จักกิเลส กิเลสมันถึงได้บิดให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ บิดไปสู่การอยู่ใต้อํานาจของมัน บิดให้ปิดกั้นในการกระทํา เวลาพลิ้วเลย ก็หลงใหลไป เข้าใจว่า แล้วพยายามจะชักนําให้คนอื่นเห็นตามความพลิ้วของตน มันไม่เป็นความจริงทั้งสิ้น

แต่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านสอนให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน การทําความสงบของใจเข้ามาก่อนนะ ความเพียรชอบ การทําด้วยความเพียรชอบ ด้วยความวิริยะ ด้วยความอุตสาหะจะต้องทําด้วยการตั้งสติ การตั้งสติแล้วถ้าขาดสติ หรือพลิ้วและบิดไปตามอํานาจของกิเลสเป็นการปฏิบัติธรรมเพื่อบูชากิเลส ไม่ใช่ปฏิบัติธรรมเพื่อสัจธรรม

ปฏิบัติธรรมเพื่อสัจธรรม เราทําความเพียร ทําความวิริยะอุตสาหะ คนเราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร แต่ความเพียรเพราะเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ๑. ๒. งานที่ไม่เคยทําหนึ่ง ๓. สิ่งที่ทําแล้วนะลงทุนลงแรงไปแล้ว เราไม่รู้สิ่งที่มันเกิดขึ้นมันจะเป็นจริงตอนไหนและเป็นจริงอย่างไร เรายังไม่เคยได้สัมผัสไง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกยังไม่ได้สัมผัส

ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา กาลามสูตร อย่าให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น ให้วางหัวใจเราเป็นกลาง วางหัวใจ เห็นไหม เวลาศึกษา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วกอด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ยึดมั่นในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เอาไว้เลย เพราะเราเชื่อมั่นว่าเราได้อยู่ใกล้ชิดพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็น แก้วสารพัดนึก เป็นสิ่งที่เราควรเคารพบูชา แล้วเป็นการกระทําที่มันจะเกิดขึ้นในหัวใจของเรา แล้วเวลาจะประพฤติปฏิบัติ วาง

เวลาเราจะมั่นคงในศรัทธาความเชื่อของเราในพระรัตนตรัย ในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แต่ไม่เชื่อไอ้พวกที่กิเลสมันบิดแล้วมันพลิ้วไปตามกิเลสที่มันพูดออกมา ไม่สน เอาความจริงๆ ไง

ถ้าเอาความจริงขึ้นมา เราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาของเรา เราทําความสงบในใจของเราเข้ามา ถ้าทําความสงบของใจเข้ามาจะรู้ได้ ถ้าใจมันไม่สงบมันฟุ้งซ่านมันทุกข์มันยาก แล้ว ถ้ามันเฉยๆ ของมันอยู่ ส่วนใหญ่แล้วถ้ามันทัน มันเท่าทัน มันจะเฉยๆ เฉยๆ นั่นน่ะ ตัวกิเลสเลยล่ะ ไอ้พวกกิเลสมันบิด มันบอกว่า “มันเป็นอุเบกขา แล้วธรรมะจะเกิดตรงอุเบกขา” มันเป็นตัณหา มันเป็นอัตตา มันจะเกิดธรรมะได้อย่างไร อุเบกขาๆ ก็เป็นความคิดของตนไง

เราพยายามทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจเข้ามา เพราะถ้าจิตมันสงบมันจะมีความสุข จิตสงบ ถ้าจิตมันไม่สงบ ไม่สงบ เราก็พยายามทําของเรา ศีล สมาธิ ปัญญา

ศีลเป็นความปกติของใจ ถ้าเรามีศีลของเรา ถ้าคนเริ่มต้นถือศีลมันหงุดหงิดนะ กิเลสมันเคยอิสระ กิเลสอิสระนี่แหม! มันสัจจะความจริง กิเลสเสรี แล้วพอเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรามีอํานาจวาสนาของเรา มีอํานาจวาสนานะ

ถ้าไม่มีอํานาจวาสนา เราเป็นชาวพุทธ ชาวพุทธนะ เราลงทะเบียนว่าเรานับถือพระพุทธศาสนา บางคนอาย กระดากอาย เพราะเห็นพระ เห็นพระพุทธศาสนามันเป็นเรื่องครึเรื่องล้าสมัยหนึ่ง เห็นเรื่องพระเรื่องกิเลสไม่ถูกชะตาหนึ่ง มันไม่ต้องการไง เพราะพระก็มาจากคน พระก็มาจากคน พระก็เหมือนคน ทําไมจะต้องเคารพบูชา ก็เลยมีแต่นับถือพระพุทธกับพระธรรมเท่านั้น พระสงฆ์ยกไว้

แต่อํานาจวาสนานะ เราเกิดมากึ่งกลางพระพุทธศาสนา กึ่งกลางพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจารึก ไว้ในพระไตรปิฎก “กึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง”

ถ้าศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาท่ามกลางกึ่งกลางพระพุทธศาสนา แล้วท่านประพฤติปฏิบัติของท่านขึ้นมาในวงพระกรรมฐานของเรา เราเชื่อมั่นกันว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ ครบสมบูรณ์แบบ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

ถ้าเราเห็นพระโดยทั่วไปที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้วมันขัดหูขัดตา เรายอมรับความเป็นพระในพระสงฆ์นั้น เราก็คิดคัดค้านอยู่ในหัวใจ

แต่เราไม่เคยเห็น เราไม่เคยเห็นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เราไม่เคยเห็นพระอรหันต์ เราก็ไม่รู้จักว่ามีพระอรหันต์น่ะสิ แต่ถ้าสมมติว่าปัจจุบันนี้เราไปรู้ไปเห็นเข้า เราก็ “อู้! พระอรหันต์ เป็นพระหลวงตาอย่างนี้น่ะหรือ พระอรหันต์ก็เหมือนมนุษย์เรานี่เหมือนกันนี่นา นี่หรือพระอรหันต์” เพราะเราไม่มีวุฒิภาวะจะรู้ได้ว่าใครเป็นพระอรหันต์ไม่เป็นพระอรหันต์ไง

แต่ในวงกรรมฐาน ในวงผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ พระที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาส่วนใหญ่แล้วท่านมีอํานาจวาสนาของท่าน ถ้าไม่มีอํานาจวาสนา เหมือนพวกเรานี่แหละ พวกเรานี่ถ้าไม่มีอํานาจวาสนาขึ้นมา เราจะเสียสละเวลามาประพฤติปฏิบัติหรือไม่

เวลาคนที่ไปวัดไปวาขึ้นมา เห็นไหม ชาวโลกเขาติเตียน ขึ้นมา “พวกนี้เป็นพวกที่มีปัญหา” ใช่ เรามีปัญหา ปัญหาเพราะ เรามีกิเลส ปัญหาเพราะเรามีสติปัญญา เรารู้เท่าทันว่าตัวเรามีกิเลส เราพยายามจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติให้เห็นกิเลส ให้จับ ตัวกิเลส แล้วให้วิปัสสนาให้รู้แจ้งในกิเลส ชําระล้างกิเลสให้เป็นสมุจเฉทปหาน กิเลสตายออกไป หลุดจากหัวใจ นี่วงกรรมฐาน

นี่ถ้ามันเป็นจริงๆ แต่เราไม่รู้จัก เราไม่เคยภาวนา เราจะรู้จักกิเลสอะไร อะไรที่ได้นั่นน่ะของดี อะไรที่ได้ของดีทั้งนั้น อยากได้กับเขาไปหมด แล้วทุกข์น่าดูเลย

แต่ถ้าเป็นธรรม เป็นธรรมขึ้นมานะ สิ่งใดเราทําด้วยความเป็นธรรม ถ้าด้วยความเป็นธรรมขึ้นมา ถ้าได้มาได้ด้วยนํ้าพัก นํ้าแรงของเรา

ในการประพฤติปฏิบัติของเรา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ- พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นภาคปริยัติเป็นศึกษา ศึกษามาแล้วศีล สมาธิ ปัญญา แล้วศึกษามาแล้ว พระโสดาบัน พระสกิทาคามี พระอนาคามี พระอรหันต์

ที่เป็นพระโสดาบันชําระสังโยชน์ ๓ ถ้าสังโยชน์ ๓ สักกาย-ทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส พระโสดาบันมีคุณสมบัติอย่างไร พระสกิทาคามี กามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง พระอนาคามี พระสกิ-ทาคามี มีคุณสมบัติอย่างไร พระอนาคามีชําระล้างกามราคะ ปฏิฆะ ขาดไปจากหัวใจ ไม่เกิดในกามภพอีกแล้ว ไม่เกิด เกิดบนพรหมเท่านั้น แล้วใครรู้ นี่ก็เป็นความจริงไง

แล้วถ้าเป็นพระอรหันต์ล่ะ สังโยชน์ ๑๐ ขาดหมด รูปราคะ อรูปราคะ นี่ฌานสมาบัติไง สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ รูปฌาน อรูปฌาน รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา ละหมด เป็นพระอรหันต์เป็นวิมุตติสุขในหัวใจของท่าน แล้วท่านเป็นพระอยู่ป่าอยู่เขา

เราไปรู้ไปเห็น “เฮ้ย! นี่หรือพระอรหันต์” ก็หันต์ในหัวใจ ของท่านไง เพราะท่านได้ทําลายอวิชชาในหัวใจของท่าน แล้วท่านทําของท่านด้วยความเป็นจริง นี่ไงกึ่งกลางพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง ถ้าศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง สิ่งที่เราไม่รู้ไม่เห็น เราก็ได้รู้ได้เห็น ถ้าได้รู้ได้เห็นขึ้นมาแล้ว เรามีศรัทธามีความเชื่อของเรา เราอยากออกมาประพฤติปฏิบัติ

เวลาจะออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรายกอุปัชฌาย์ไว้เลย หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไว้บนหัวเลย แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติเดินตามรอยนี้ ประพฤติปฏิบัติเดินตามรอยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ที่ท่านมีการกระทํามา ที่ท่านกระทํามาท่านมีสติมีปัญญา แล้วท่านไม่ให้คลุกคลีกัน ไม่ให้สุมหัวกัน พยายามจะทําความสงบใจเข้ามา ถ้าใจสงบเข้ามามันมีความสุขแล้ว มีความสุข สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี

ฉะนั้น ไอ้ที่ว่างๆ มีความสุขอะไร นี่ไง เวลากิเลสมันบิด “ใช้ปัญญาไปเลย ไม่ต้องทําสมาธิ สมาธิเป็นสมถะ มันเสียเวลาเปล่า”

แล้วมันใช้ปัญญาไป มันก็ได้ ถ้าได้มันก็ได้ปัญญาอบรมสมาธิไง เพราะอะไร เพราะมันหยุดไง พอจิตมันหยุด มันก็รู้เท่าทัน มันก็รู้เท่าทันอารมณ์เท่านั้น ในการประพฤติปฏิบัติทั้งหลายในสังคม ในโลก ผลของมันคือสมาธิหมด เพราะมันไม่เกิดภาวนามยปัญญา ถ้ามันไม่เกิดภาวนามยปัญญามันก็ไม่เห็นกิเลส มันก็ไม่รู้จักกิเลส “กิเลสเป็นนามธรรม จะรู้จักมันได้อย่างไร”

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเห็นมันหมดล่ะ แล้วไม่ใช่เห็นธรรมดานะ เห็นในโอกาส เพราะท่านพูดกับหลวงปู่เจี๊ยะ “ต่อไปมันจะมีพระองค์หนึ่ง พระหนุ่มๆ จะมาหาเรา พระองค์นั้น ดีทั้งนอก ดีทั้งใน” ท่านรู้ รู้ถึงผู้ที่สืบต่อเลย เวลาหลวงตา พระมหาบัวไปอยู่กับท่าน หลวงปู่เจี๊ยะถามเลย องค์ไหนมา องค์ไหนมาท่านก็ถาม “ใช่องค์นี้ไหม” “ไม่ใช่” “ใช่องค์นี้ไหม” “ไม่ใช่” เวลาองค์หลวงตาพระมหาบัวมา “ใช่องค์นี้ไหม” เงียบ ไม่พูดเลย แต่ใช่

เวลาธรรมะชําระล้างกิเลสแล้ว เวลาชําระล้างกิเลสนะ ยัง รู้ถึงว่าสิ่งที่ควรจะเป็นประโยชน์ต่อคณะสงฆ์ ต่อสังคมสงฆ์ สังคมสงฆ์มันเป็นขึ้นมาได้อย่างไรล่ะ มันเป็นขึ้นมาได้ด้วยทําความสงบ ของใจเข้ามาแล้วเห็นกิเลส เพราะเห็นสติปัฏฐาน ๔ จิตเห็น อาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตเป็นมรรค จิตเห็นจิต จิตเป็นมรรค ถ้าเป็นมรรคเพราะอะไร เพราะมันเห็นกิเลส

ถ้ามันเห็นกิเลส ไอ้กิเลสที่มันบิดมันพลิ้วอยู่นั่นน่ะ ไอ้บิด มันพลิ้วขึ้นมาเพราะมันภาวนาไม่เป็น เพราะมันภาวนาไม่เป็นขึ้นมา มันถึงได้แสดงออกเป็นเรื่องโลกๆ เขาเรียกว่า โลกียปัญญาไง ฝักใฝ่กับโลก ฝักใฝ่กับโลกนะ

เราเกิดมาเป็นมนุษย์เป็นอริยทรัพย์ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พบพระพุทธศาสนา เห็นไหม พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ไง เราเป็นฆราวาสนะ เราเป็นประชาชน เรายังศรัทธายังมีความเคารพบูชาในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

แล้วไอ้พระสงฆ์ๆ ไอ้ที่เป็นพระกรรมฐาน ที่ว่าเป็นนักรบ กิเลสมันบิด บิดไปยอมจํานนกับโลก เอาโลกเป็นใหญ่ไง เอาโลกเป็นใหญ่ เพราะถ้าไม่เอาโลกเป็นใหญ่ คลุกคลีกับโลกทําไม ถ้าไม่เอาโลกเป็นใหญ่ ทําไมเข้าแต่เทศบาล ๑ เทศบาล ๒ เข้าไปอยู่กับสังคม แล้วตัวอย่างที่ดีงามล่ะ สัปปายะ ๔ ล่ะ สิ่งนั้นใช่ไหม การคลุกคลีกับโลกให้โลกเป็นใหญ่ ให้โลกมีอํานาจ ให้โลกชี้นิ้วอย่างนั้น อย่างนั้นเป็นสัปปายะหรือ แล้ววัดอย่างนั้นใช่ไหมที่ว่าเป็นวัดกรรมฐาน วัดที่ประพฤติปฏิบัติวัดป่าเขาทํากันอย่างนั้นใช่ไหม

มันเป็นสิ่งที่ว่าครูบาอาจารย์ท่านทํามา ครูบาอาจารย์ท่านทํามา ทํามาจนเห็นกิเลส ท่านเห็นกิเลสแล้ว สิ่งใดที่มันสะดวก สิ่งใดที่มันสบาย สิ่งใดที่กิเลสมันตัวอ้วนๆ ท่านจะกันไว้ไม่ให้มันเข้ามา

แต่ไปคลุกคลีกับโลกนะ เอาโลกเป็นใหญ่ โลกเขามี ใครๆ ก็มี สมาธิโลกไม่มี ถ้าสมาธิของโลก นักวิทยาศาสตร์ทางการศึกษา นักวิชาการนั้นมันเป็นสมาธิของปุถุชน มนุษย์มีสมาธิสั้น สมาธิยาว แต่เป็นสมาธิของปุถุชน สมาธิอย่างนี้ทําให้คนมี สามัญสํานึกความเป็นมนุษย์

แต่ถ้าเวลาในการประพฤติปฏิบัติ ในการประพฤติปฏิบัติ ธรรมนะ เวลาศีลมันไม่พอ พอทําสมาธิก็ทําไม่ได้ แล้วทําสมาธิๆ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ นั่นสมาบัติ ๘

แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไปศึกษามากับ อาฬารดาบส อุทกดาบส ทําไมไม่เอาศีล สมาบัติ ปัญญาล่ะ ถ้าเอาศีล สมาบัติ ปัญญา เละเลย เพราะสมาบัติมันส่งออกหมดนะ สมาบัตินี่เป็นอภิญญา อภิญญา เห็นไหม ตอนนี้อภิญญาที่ทําได้จริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ทําได้ ครูบาอาจารย์ท่านก็ทําได้ แต่ถ้าปุถุชนถ้ามันทําแล้วนี่มันทําแล้วมันติดไง แม้แต่ สมาธิมันยังทําไม่เป็น แล้วเวลาเป็นสมาบัติ นี่ไง ก็ถ้ามันเป็นศีล สมาบัติ มันก็บิดไปอย่างนี้ไง

แล้วพอมันบิดไปอย่างนี้ สมาบัติมันก็เป็น ๑๘ มงกุฎไง ไอ้พวก ๑๘ มงกุฎ มันว่ามันได้สมาบัติ มันเพ่งเทียนๆ ให้เทียนดับก็ได้ เพราะอะไร เพราะมันมีไส้เทียน เขาเอานํ้าใส่ไว้ มันมีเทคนิคทั้งนั้น เรื่องโลกๆ เดี๋ยวนี้คอมพิวเตอร์มันทําได้มากกว่าอีก ไอ้พวกอภิญญานู่นน่ะ แล้วมันก็เป็นเรื่องเครื่องยนต์กลไก ทําให้รู้ให้เห็น อย่างนั้นหรือเป็นธรรม เวลากิเลสมันบิด กิเลสมันบิดนะ มันบิดออกไปเรื่องอภิญญา เรื่องโลก เรื่องโลกก็เรื่องเทคโนโลยี เรื่องแสง เรื่องแสงเงา แล้วตื่นเต้น กิเลสมันบิด

แต่ถ้าเราเป็นลูกศิษย์กรรมฐาน เรามีครูบาอาจารย์ของเรา แล้วครูบาอาจารย์ของเราท่านทําเป็นหลักเป็นเกณฑ์มาอยู่แล้ว เห็นไหม พวกที่ไม่แซงหน้าแซงหลังจะเดินตามครูบาอาจารย์ ของเรา ถ้าเดินตามครูบาอาจารย์ของเรา เพราะอะไร เราเชื่อมั่นในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ไม่ใช่สังคมบอกพระสงฆ์ไม่เอา พระสงฆ์ไม่เอา เพราะมันเห็นแล้วมันส่ายหัวเพราะอะไร เพราะกิเลสมันบิดมันพลิ้ว มันไม่เห็นกิเลสมันก็เลยหน้าด้าน

แต่ถ้าเป็นพระสงฆ์ที่เห็นกิเลสนะ มันน่ากลัว องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาชําระล้าง เวลาพญามารครํ่าครวญนะ “เจ้าชายสิทธัตถะจะพ้นมือเราไป เจ้าชายจะพ้นมือเราไป” นางตัณหา นางอรดี มารยาทั้งหลายจะเข้ามาช่วยพ่อ เพื่อจะเอา เจ้าชายสิทธัตถะให้อยู่ในอํานาจของตน มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้เพราะอะไร

เพราะอาสวักขยญาณมันทําลายอวิชชา เวลาแสดงธัมมจักฯจักรได้เคลื่อนแล้ว คือภาวนามยปัญญามันเคลื่อน จักรมันเคลื่อนนะ เวลาปัญญามันหมุนนะ ศีล สมาธิ ปัญญาที่มันเกิดขึ้นท่ามกลางหัวใจ เวลาภาวนามยปัญญาเกิดขึ้นตามเป็นจริง มันต้องจับกิเลสได้ มันต้องเห็นกิเลส จิตเห็นอาการของจิตโดยสัจจะโดยความจริงขึ้นมาๆ ถ้าจิตมันสงบระงับขึ้นมาแล้วมันถึงมีกําลังของมัน มันถึงจับต้องของมันได้ ถ้ามันจับต้องของมันได้ จิตเห็นอาการของจิตมันเป็นมรรค

จิตเห็นอาการของจิตเป็นมรรค เวลาเป็นมรรค มรรค เวลามรรคมันเดินตัว มรรคมันเคลื่อนไป เวลามรรคมันเคลื่อนไปมันพิจารณาของมัน มันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา แล้วเป็นสัจจะความจริงขึ้นมามันชัดเจนตรงไหน มันชัดเจนเลยนะ โอ้ว! ภาวนามยปัญญามันเป็นอย่างนี้เอง เพราะอะไร เพราะแบงก์บาท แบงก์สิบ แบงก์ร้อย แบงก์พัน มันต้องรู้ได้ เราเป็นสังคมไทยนะ แม้แต่คนอ่านหนังสือไม่ออกมันก็รู้จักแบงก์ แบงก์พัน แบงก์ ห้าร้อยนะ

เพราะมันสัญลักษณ์ไง มันเห็นอยู่ทุกวัน มันเป็นความจริงของมัน แล้วนี่เวลาภาวนามยปัญญามันเกิดขึ้น มันแบงก์พัน แล้วไม่รู้จัก กิเลสมันบิดมันพลิ้วไป มันออกนอกเรื่องนอกราวไปทั้งสิ้น เวลาออกนอกเรื่องนอกราวไปแล้วจะเอาสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ ขึ้นมา มันขายวงกรรมฐานไง มันขายหน้า ไม่เป็นให้บอกว่าไม่เป็น ภาวนาไม่เป็นบอกว่าภาวนาไม่เป็น แล้วสิ่งที่แสดงออกนี้เป็นการจําขี้ปากหลวงปู่มั่นมาพูด

เหมือนอ่านพระไตรปิฎก อ่านพระไตรปิฎกขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทศนาว่าการโดยภาคปริยัติ ทุกคนก็สาธุนะ ฟังธรรมเอาบุญ ฟังธรรมเอาบุญ มันยังสวยงาม มันยังน่าชื่นชมกว่า ดีกว่าพลิ้วๆ วางให้หมดเลย ไม่ต้องกระเสือกกระสน ไม่ต้องดิ้นรน ไม่ต้องดิ้นรนก็นอนจมกิเลสไง ปฏิบัติบูชากิเลสแล้วคลุกคลีอยู่กับโลก ให้โลกชี้นิ้ว ยอมจํานนกับเขา

หัวโล้นๆ ไม่อายหัวดําๆ บ้างเลย หัวโล้นๆ นะ เราเสียสละไง นี่ผม เสียสละผม ขน โกนขน โกนคิ้ว บวชเป็นนักพรต บวชเป็นนักบวช ไอ้ฆราวาสเขานะ เขาผมดําๆ เขายังละของเขาไม่ได้ ดูสิร้านตัดผม ร้านซอยผม นี่ทําผมนะ เป็นธุรกิจยิ่งใหญ่เลย ทําเล็บทําผม ไอ้ของเราเสียสละหมด โกนทิ้ง

เราเสียสละแล้ว เราเป็นนักพรต นักบวช จะทําอะไรให้ละอายแก่ใจบ้าง เพราะเป็นผู้ที่แสวงหา เป็นผู้ที่กระทําตามความเป็นจริง ถ้ากระทําตามความเป็นจริงนะ ถ้ามันตามความเป็นจริงๆ ขึ้นมา มันมีความละอาย มีหิริมีโอตตัปปะ แล้วมีสัจจะมีความจริงในหัวใจ ทําสิ่งใดแล้วมันไม่น่าเกลียด แต่ถ้ามันพลิ้วแล้วมันบิดไป มันบิดไปคือมันมืดบอด พูดอู้ฮู! ฉะฉาน มันเป็นอย่างนั้นๆ นั่นล่ะ กล่าวตู่พุทธพจน์ทั้งนั้นเลยนะ

ถ้าไม่กล่าวตู่พุทธพจน์ เพราะในการประพฤติปฏิบัติ หลวงปู่ มั่นพูดไว้เลย ถ้าปฏิบัติไปตามความเป็นจริงแล้ว ปริยัติ ปฏิบัติ เป็นอันเดียวกันเลย แล้วปฏิบัติแล้วจะไปกล่าวตู่ ยังจะไปชี้ช่องว่า ธรรมและวินัยมันบิด มันบิดมันพลิ้ว แล้วเอาตัวเอง เอาความเห็น ของตัวเองยิ่งใหญ่กว่า มันเหยียบยํ่าธรรมวินัยหรือไม่ มันทั้งเหยียบทั้งยํ่า ยํ่ายีพุทธพจน์ ยํ่ายีธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า

เวลากิเลสมันบิดไป เห็นไหม แล้วมันสร้างอะไรนั่นน่ะ เวรกรรมทั้งนั้น มันเวรมันกรรม แล้วเวรกรรมทําไมไม่ให้ผลตอนนี้ ล่ะ ไอ้นี่เพราะเขาสร้างสมของเขามาอย่างนี้ไง นี่สายบุญสายกรรม แล้วถ้ามันพลิ้วๆ มันพลิ้วมันก็ ๑๘ มงกุฎ ๑๘ มงกุฎนี่พลิ้ว ได้อยู่แล้ว จะสิ่งใดก็ได้ พลิกแพลงได้ทุกเรื่อง แล้วไปตามแต่ ผลประโยชน์

ธรรมะ ธรรมและวินัยไม่เป็นอย่างนั้น ธรรมและวินัยนะ ทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบระงับแล้วน้อมไป น้อมไปให้เห็นสัจจะความจริง ถ้าเห็นสัจจะความจริงนี่มันสะเทือนใจมากนะ มันสะเทือนใจเพราะอะไร

มันสะเทือนใจเพราะว่าเราเข้าใจว่าเป็นอย่างนั้น เป็นอย่างนี้ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่หลวงปู่มั่นบอกว่า เวลาปฏิบัติแล้วมันจะเป็นอันเดียวกันนั่นแหละ แต่เวลาเรามาปฏิบัตินะ เราเข้าใจว่าไง เราเข้าใจว่าน่าจะเป็นอย่างนั้น น่าจะเป็นอย่างนั้น เพราะความเข้าใจว่า มันเลยทําให้เราลงสู่สมาธิไม่ได้ เพราะความเข้าใจว่า เราถึงค้นหากิเลสไม่เจอไง

แต่ถ้าเราไม่เข้าใจว่า เราค้นตามความเป็นจริง ถ้าจิตสงบ ก็สงบอย่างนี้ไง จิตสงบคือมันอิสระจากสิ่งพาดพิงใดๆ ทั้งสิ้น จิตไม่พาดพิงใดๆ เลย สิ่งที่มันเป็นอยู่นี่มันพาดพิง ถ้าไม่พาดพิงมันจะรู้ขึ้นมาได้อย่างไร นี่เข้าอัปปนาสมาธินะ สักแต่ว่าปรากฏ สักแต่ว่า ตัวจิตนะ จิตไม่พาดพิงสิ่งใดๆ เลยนี่มันเป็นตัวของมันเอง สักแต่ว่าปรากฏ

สักแต่ว่า คือไม่แปะอะไรเลยล่ะ มันไม่ได้แปะอารมณ์อะไรเลย ถ้ามันไม่แปะอารมณ์อะไรเลยนั่นน่ะเป็นตัวอิสระ ตัวความเป็นจริง แล้วเวลาที่มันว่ามันเป็นอย่างนั้น มันพาดพิงทั้งนั้น มันพาดพิงทั้งนั้น แล้วอย่างนั้นหรือเป็นสมาธิ เพราะว่าทําสมาธิ ไม่เป็นไง เพราะว่าทําสมาธิไม่เป็น

สิ่งที่ทําสมาธิเป็น คนที่เขาทําสมาธิได้ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุเขาต้องมีศีลของเขา เขาต้องมีสัจจะของเขา เขาเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ไม่ใช่โง่แบบหมาตาย เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาฉลาดปราดเปรื่อง ฉลาดปราดเปรื่องจากอะไร

ฉลาดปราดเปรื่องแบบหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ที่ท่านตรากตรํามาก่อน ท่านตรากตรํามานะ สมบุกสมบันค้นคว้าหาใจของตน แล้วสัมมาสมาธิในใจของตนนั้นยกขึ้นสู่วิปัสสนา การยกขึ้น สู่วิปัสสนานั้นคือการค้นหากิเลส การขุดการคุ้ยหากิเลสนี้เป็นงานประเภทหนึ่ง งานประเภทหนึ่งคืองานทําความสงบของใจเราเข้ามา เหมือนมีแบงก์พัน แบงก์ร้อย แบงก์ห้าสิบ แบงก์เป็น กระดาษ เราจะทําธุรกิจอะไร เราจะใช้สอยอะไร เราจะทําประโยชน์อะไร

เหมือนกัน ทําความสงบของใจเราเข้ามา ทําความสงบของใจเราเข้ามา ถ้าใจสงบแล้ว เราจะทําอะไร เราน้อมไปให้เห็นกิเลส ถ้าเห็นกิเลสขึ้นมา สิ่งที่เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ- พระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้ว เราคาดว่า เราคาดหมายว่าอย่างนั้น คาดหมายว่าอย่างนี้

เวลามันเห็นจริง เอ๊อะ! เอ๊อะ! เห็นจริง เห็นจริงตามความเป็นจริง ถ้าเห็นจริงตามความเป็นจริงขึ้นมา นั่นน่ะ คนเห็นจริงๆ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นี่ตามแนวทางสติปัฏฐาน ๔

แล้วถ้าปฏิบัติตามแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ยกขึ้นสู่วิปัสสนา อะไรยกขึ้น อะไรเป็นบาทเป็นฐาน อะไรเป็นกําลัง สติชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ งานที่ชอบธรรมงานอย่างไร

เวลามันชอบธรรม ถ้ามันชอบธรรม สัจธรรม มัชฌิมาปฏิปทา ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา มันเป็นธรรมจักร พอธรรมจักร จักรมันหมุน พอจักรมันหมุน ปัญญาที่มันเกิดขึ้นไง พอปัญญามันเกิดขึ้น โอ๋ว! ภาวนามยปัญญามันเป็นอย่างนี้เอง อ๋อ! ไอ้ที่พูดๆ มามันพลิ้วมาตลอดนี่นา อุ้ย! เราไม่น่าเซ่ออย่างนี้เลย ไอ้ที่พูดๆ มามันเซ่อมากเลย

มันเป็นหลักฐาน คนโง่ คนฉลาด คนฉลาดพูดสิ่งใดมันฟัง แล้วมันมีเหตุมีผล คนโง่พูดนะ จําขี้ปากเขามาพูดมันพลิ้วๆ กิเลสมันพลิ้ว มันไม่เห็นจริงไง เห็นจริงพูดอย่างนั้นได้อย่างไร ถ้า เห็นจริง อ้าว! ก็พูดตามหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไง ก็หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพูดนะ มันต้องมีที่มาที่ไป ธรรมะไม่มีขัดไม่มีแย้งกัน มีแต่หยาบ กลาง ละเอียด ละเอียดสุด

ถ้าหยาบๆ หยาบๆ เป็นอย่างไร ถ้าอย่างกลาง อย่างกลางมันมาจากอะไร อย่างกลางมันต้องมาจากหยาบ ถ้าไม่เห็นหยาบ หยาบก็ไม่มี กลางก็ไม่มี ละเอียดก็ไม่มี แต่ถ้าเห็นหยาบ เห็นหยาบเห็นอย่างไร เห็นกิเลสเห็นอย่างไร เห็นกิเลสแล้วจับกิเลส ได้ไง ถ้าไม่เห็นกิเลสมันบิด เพราะกิเลสเป็นเรา กิเลสมันบิด

คนที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ อวิชชาพาเกิด อวิชชาคือ ความไม่รู้ ความไม่รู้เป็นเจ้าวัฏจักร เจ้าวัฏจักรมีลูกสาว ๓ คน ความโลภ ความโกรธ ความหลง ความโลภ ความโกรธ ความหลงมันมีหลานมีอุปาทาน มันมีสักกายทิฏฐิ มันมีเหลน ครอบครัวของมาร ไม่ได้จับไม่ได้ต้อง ไม่ได้รู้อะไรเลยหรือ แล้วพูดพลิ้วไปเรื่อย

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ เวลามันเห็นกิเลส จิตเห็นอาการของจิตแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา เวลาปัญญามันเคลื่อนมันหมุน ของมันไปมหัศจรรย์มาก มหัศจรรย์จนต้องกราบพระพุทธเจ้าแล้ว กราบพระพุทธเจ้าอีก หลวงตาพระมหาบัวท่านสิ้นกิเลสไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ได้อย่างไร้ รู้ได้อย่างไร เพราะ ท่านรู้แล้วนะ ถ้าท่านไม่รู้ท่านก็ไม่มหัศจรรย์ไง

เพราะถ้าไม่รู้นะ เราระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ด้วยศรัทธาด้วยความเชื่อของเรามันก็เป็นศรัทธาความเชื่อนะ แต่เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ ท่านรู้จริงเห็นจริง ตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันละเอียดลึกซึ้งขนาดไหนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะทอดธุระนะ

“จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ”

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านรู้ ท่านรู้เห็นจริงตามความเป็นจริงหมด ท่านยิ่งรู้เห็นตามเป็นจริง จริงที่องค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้าท่านทอดธุระ มันยิ่งมหัศจรรย์ “องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าท่านรู้ได้อย่างไรหนอ รู้ได้อย่างไรหนอ” นี่เป็นสัจจะความจริง

ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจนะ เราประพฤติปฏิบัติกัน เราต้องการความจริง เราต้องการสัจธรรม เราไม่ต้องการ ให้กิเลสมันมาบิดหัวใจเรา ไม่ต้องการความพลิ้วของ ๑๘ มงกุฎ ให้หลอกลวงให้ในการประพฤติปฏิบัติเราไร้ซึ่งความชอบธรรม เราเอาสัจจะ เราเอาความชอบธรรมนะ เอาสัจจะเอาความ ชอบธรรมแล้วปฏิบัติเพื่อชําระล้างกิเลสในหัวใจของตน เอวัง