คํานํา

จิตแก้ยากต้องแก้โดยครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงเท่านั้น ดังหลวงปู่มั่นเตือนศิษย์ “หมู่คณะให้ปฏิบัติมานะ จิตนี้แก้ยากนะ ถ้าผู้เฒ่าตายไปแล้วจะไม่มีใครแก้ว่ะ ให้รีบภาวนามานะ ผู้เฒ่าจะแก้ ผู้เฒ่าจะแก้”

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ท่านรู้จริงและแก้จิตได้ ด้วยมีฆราวาสสอนธรรมโดยไม่รู้จริง และมีผู้คนหลงเชื่อตกเป็นเหยื่อมากมาย เมื่อปฏิบัติไปแล้วก็มาถามปัญหาธรรมภายนอก เป็นนักหลบแต่อยากได้มรรคผล โดยไปขอ ไปจินตนาการ ซึ่งไม่เป็นไปตามความเป็นจริง รายที่เข้าใจว่าจิตสงบดีแล้วออกพิจารณา ยังเป็นสัญญา จิตส่งออก เป็นเรื่องนอกจิต นอกธรรม เมื่อไปตรึกธรรมะของพระพุทธเจ้าดีหมด เพราะเป็นความคิด แต่ไม่ได้แก้กิเลสของเรา พอฟังธรรมะครูบาอาจารย์แล้วไม่ซาบซึ้ง เพราะปฏิบัติไม่มีหลักมีเกณฑ์ ปฏิบัติยังไม่ถึงจึงไม่มีสัมมาสมาธิ

จิตแต่ละดวงมีอุปสรรคแตกต่างกันไปตามเวรกรรม การแก้จิตแก้ยาก เพราะมีทิฐิมานะ มีกิเลสตัณหาทะยานอยากในจิต ด้วยอริยสัจมีหนึ่งเดียว ครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงแก้จิตได้ แต่ศิษย์ต้องแก้ด้วย เมื่อปฏิบัติไปแล้วเจอกําแพงความรู้สึก จิตเวิ้งว้าง นิ่มนวล ตกภวังค์ จิตเสื่อม หรือจิตว่างๆ ให้กลับมาพุทโธชัดๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เมื่อมีโทสจริต เวรระงับด้วยการไม่จองเวร ให้แผ่เมตตา ส่วนอุบายอดนอน ผ่อนอาหาร อดอาหารมีประโยชน์มาก เป็นอาวุธต่อสู้ทอนกิเลส เมื่อปฏิบัติสมํ่าเสมอ มีสัมมาทิฐิ และที่สําคัญมีครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงคอยชี้แนะแก้จิต มรรคผลย่อมเกิดเป็นอัตตสมบัติในใจผู้ปฏิบัติ และเป็นการทรงพระศาสนาด้วยภาคปฏิบัติให้มั่นคงสถาพรสืบต่อไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เมษายน ๒๕๖๕

มันเป็นมรรคภายใน เป็นธรรมภายใน
ธรรมภายนอก
ไอ้นี่มันธรรมภายนอก มันเหมือนกับจินตนาการ
ธรรมภายใน ธรรมภายนอก
ถ้าธรรมภายนอก ไอ้ที่ว่าหลบหลีก
มันนอกคือนอกหัวใจ นอกจากจิต
มันเป็นความคิด เป็นเงา

๑

ธรรมภายนอก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑ สิงหาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การภาวนาค้นหาทําลายจิต”

หลวงพ่อ : เพราะว่าเขาเขียนถามมาหนหนึ่งไง แล้วนี่มันหนที่สอง แล้วหนนี้เขาชมมามาก เราก็เลยว่า ถ้าเขาชมมาแล้ว เราก็ติดกับเขาเลย ถึงว่าบางทีจะตัดทิ้งเลย แต่ทีนี้เพื่อเป็นประโยชน์ไง

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูงยิ่ง ศิษย์ได้เคยกราบเรียนถามปัญหาการภาวนากับท่านอาจารย์มาแล้วครั้งหนึ่งค่ะ และท่านอาจารย์ก็ได้เมตตาตอบปัญหาให้กับศิษย์ในคําถามตอบปัญหาธรรมเรื่อง “นี่คือจิต” เมื่อวันที่ ๑๔ มิถุนายน ๒๕๕๘

ศิษย์ดีใจมาก และกราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ที่ได้เมตตาตอบปัญหาข้องใจของศิษย์ ซึ่งถือเป็นสมบัติลํ้าค่าที่ท่านอาจารย์มอบให้ต่อศิษย์ ทําให้มีกําลังใจในการปฏิบัติภาวนามากยิ่งขึ้น ในครั้งนี้ศิษย์ขอกราบเรียนผลของการภาวนาเพิ่มเติมค่ะ

ตามที่การภาวนาของศิษย์ได้ใช้การพิจารณาอารมณ์โดยมีเครื่องมือในการภาวนากําหนดต่ออารมณ์ที่มากระทบ คือ เราไม่รู้สิ่งนี้ และจิตไม่รับรองสิ่งนี้ ใช้ควบคู่กันไป รวมทั้งยังใช้วิธีการให้จิตไปอยู่กับผู้ไม่รู้ ซึ่งท่านอาจารย์ได้กล่าวเตือนว่า ผู้ไม่รู้นี้เป็นชื่อของอวิชชา อย่างไรก็ตาม การกําหนดให้จิตไปอยู่ที่ผู้ไม่รู้นี้อาจนับเป็นอุบายก็ได้

ในการภาวนาของศิษย์ เมื่อมีอารมณ์มากวนมากๆ ใช้การพิจารณา เราไม่รู้สิ่งนี้และจิตไม่รับรองสิ่งนี้ จิตจะละอารมณ์ได้เป็นเรื่องๆ ทีละอารมณ์นั้นได้แล้ว อารมณ์ใหม่ก็เข้ามาอีก ต้องพิจารณาละอีก กําหนดละอีก เมื่อเป็นเช่นนี้เรื่อยๆ บางครั้งจิตจะรู้สึกอ่อนกําลังลง และเหมือนว่าไม่อาจจบสิ้นได้ ศิษย์จึงใช้วิธีการให้จิตไปอยู่กับผู้ไม่รู้อีก ในสภาวะที่จิตอยู่กับผู้ไม่รู้นั้นรู้สึกว่าสติเต็มดีขึ้น จิตมีกําลังเข้มแข็งกว่าสภาพที่จิตอยู่ปกติมาก โดยในสภาวะของการอยู่ที่ผู้ไม่รู้นั้นได้กําหนดตัดละทุกสิ่งทุกอย่างที่รู้สึกสัมผัสได้ โดยกําหนดว่า ไม่รู้ ไม่เป็น ไม่ใช่ ไม่เอา สิ่งที่ทุกอย่างที่เข้ามาสัมผัสจิต รวมถึงเมื่อระลึกถึงตัวตนได้ว่ากําลังตั้งอยู่ในสภาวะใด ในขณะนั้นก็จะกําหนดและละสภาวะที่ตั้งอยู่ของจิตนั้นออกไปด้วย การพิจารณาเช่นนี้จะระงับดับอารมณ์ได้ดีกว่าง่ายกว่าการที่จิตอยู่ในสภาวะปกติมาก และจิตมีความสงบได้เร็ว

ขอกราบเรียนการภาวนาของศิษย์ เมื่อคืนวันที่ ๒๖ กรกฎาคม ๒๕๕๘ ดังนี้ ขณะที่กําหนดให้จิตอยู่ในสภาวะที่ตรงผู้ไม่รู้ ตามที่ได้กราบเรียนมาแล้วข้างต้นนั้น ศิษย์ได้พิจารณาว่า ตัวจิตนี้เองเป็นผู้สร้างอารมณ์ต่างๆ ขึ้นมา ซึ่งเป็นต้นตอของความหลงติดอยู่ในสิ่งที่สร้างขึ้นมาเองด้วย หลงเพลินด้วย นับเป็นภัยร้าย จึงพยายามเพ่งหาตัวจิตที่เป็นตัวผลิตอารมณ์เพื่อจะทําลายเสีย ได้ใช้การพิจารณาทั้งควานหาและงมหา ตามก็ไม่ค่อยทัน รู้สึกว่าตัวจิตนี้จะไหลไปหลบซ่อนเรื่อยๆ บางครั้งเห็นลิบๆ ในช่วงสั้นๆ แป๊บๆ

ศิษย์ได้ค้นหาทําลายตัวจิตนี้โดยกําหนดให้เป็นไฟเผา ไฟที่นํามาเผานี้ ในครั้งแรกได้ขอให้เป็นกําลังใจกับตัวเองโดยกําหนดว่า ขอไฟมาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วนํามาใช้ในการกําหนดเผาจิต ได้เอาไฟนั้นไล่ตามเผาจิตตามสายของจิตและในพื้นที่ที่จิตอาศัยอยู่ บางทีก็กําหนดให้เอาไฟที่คิดว่าร้อนที่สุดจากใจกลางโลกมาเผาด้วย โดยกําหนดภาวนาเช่นนี้อยู่ รู้สึกว่าตื่นเต้นคึกคักกว่าที่เคยปฏิบัติภาวนามาเป็นอย่างมาก ทั้งที่เป็นครั้งแรกที่ศิษย์มีการภาวนาเป็นเช่นนี้ ขอความกรุณาหลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วย

ตอบ : ไอ้นี่ช่วยชี้แนะ ช่วยแก้ไข ว่าอย่างนั้นเถอะ ทีนี้กรณีนี้ กรณีนี้เอาไฟมาจากโลก เอาไฟมาจากอะไร ไอ้นี่เป็นหนังการ์ตูนแล้ว เราถึงไม่อยากอ่านไง ถ้าอ่านไปแล้วเขาจะดูถูกนักภาวนา คนภาวนานี่เขาจะดูถูกดูแคลนนะว่า คนนี้ภาวนา ถ้าภาวนาไปแล้วจะหลุด จะสติไม่ดี นี่มันเป็นอย่างนี้ ถ้ามันเป็นอย่างนี้ มันเป็นอย่างนี้ไม่ได้ ที่ว่าไปเอาไฟมาจากกลางโลกอะไรต่างๆ นี่มันเป็นเรื่องวิทยาศาสตร์ไง อาจารย์เขาสอนกันไง ในสังคม เวลาเจอกิเลส เอาปืนยิงมัน ฆ่ามัน

ไอ้คําว่า “ฆ่ามันๆ” นี่มันเป็นบุคลาธิษฐานไง เวลาหลวงตาท่านบอกต้องฆ่ามันๆ เวลาฆ่ากิเลส กิเลสอยู่ไหน กิเลสเป็นนามธรรม เอ็งจะตามไปฆ่ามันจากอะไร แต่พอเวลาฆ่ามันไม่ได้ก็นึกเอา นึกเอา กิเลสตายแล้ว ไม่มีกิเลสแล้ว เขาถึงถามว่า กิเลสเป็นอย่างไร ตัวกิเลสเป็นอย่างไรไง แล้วฆ่ามัน เอาอะไรไปฆ่ามัน กิเลสมันตัวเป็นอย่างไร กิเลสมันอ้วนๆ ผอมๆ ตัวใหญ่ ตัวเล็ก เป็นยักษ์เป็นมาร เป็นอะไร...เป็นบุคลาธิษฐานหมด

ตามวัดตามวาเขาเขียน กิเลสเป็นยักษ์เป็นมาร อวิชชา โอ้โฮ! เป็นยักษ์ใหญ่โตเลย แล้วก็เขียนปฏิจจสมุปบาท อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ เวลาหลวงตาท่านไปที่วัดนรนาถฯ สมเด็จวัดนรนาถฯ บอกว่า “มหาๆ ดูนี่หน่อย”

“ไม่ดูๆ ไม่จริง ความจริงมันละเอียดกว่านี้”

ไอ้นี่มันเป็นบุคลาธิษฐานไง นี่คือปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพุทธวิสัย ท่านแจกแจง แจกแจงธรรมะจากลึกซึ้งเอามาเป็นตื้นๆ ให้เราเข้าใจได้ สิ่งที่มันเป็นความลึกซึ้งในหัวใจ ท่านเอามาเผยแผ่ เอามาตีแผ่ให้พวกเราเข้าใจได้ ไอ้พวกเราก็ไปติดวิธีการที่ตีแผ่นั้นไง อ๋อ! เป็นอย่างนั้นๆ เลย พญามารก็ โอ้โฮ! เป็นยักษ์เบ้อเร่อเลย

เวลาหลวงตาท่านไปเจออวิชชานะ เพราะอะไร เพราะหลวงตาท่านศึกษาเป็นมหา ด้วยการศึกษา มันก็มีสายเลือดของนักศึกษาเหมือนกันใช่ไหม มันก็ต้องคิดว่า โอ้โฮ! กิเลสนี้น่ากลัวมาก พญามาร โอ้โฮ! น่ารังเกียจสุดๆ แทบจะมองไม่ได้เลย

แต่เวลาหลวงตาท่านไปเจออวิชชานะ เพราะหลวงตาท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านสิ้นไปแล้ว ท่านบอกเวลาไปเจออวิชชา มันกลับตาลปัตรเลย มันสวยยิ่งกว่านางสาวจักรวาลนะ มันผ่องใส มันน่าเคลิบเคลิ้ม มันน่าหลงใหล มันเป็นเนื้อเดียวกัน มันเป็นอันเดียวกับเราเลย ไหนว่าเป็นยักษ์เป็นมารไง นี่คนปฏิบัติ

เวลาเราพูด เราบอกเอาอารมณ์ อารมณ์ที่เวลาคนที่ไปเห็นน่ะ แล้วเห็นจากความแตกต่างที่เราได้เก็บข้อมูลมา มันอึ้งนะ เพราะเราศึกษามา ทีนี้ถึงบอกว่า เวลาฆ่ากิเลสๆ มันเป็นคําพูดของหลวงปู่มั่น เป็นคําพูดของหลวงปู่เสาร์ เป็นคําพูดของครูบาอาจารย์เรา เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านได้ฆ่ากิเลสจริงๆ แล้วท่านฆ่าจริงๆ

มันก็เหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาฆ่ากิเลสไปแล้วมันจะเป็นบุคลาธิษฐานเพื่อจะให้เรา พวกเราเข้าใจได้ว่ากิเลสมันน่ารังเกียจอย่างนั้นๆ ก็เหมือนกับที่ว่าคอมมิวนิสต์เป็นยักษ์เป็นมาร เวลาคึกฤทธิ์ไปเมืองจีนน่ะ ก็ไหนว่าคอมมิวนิสต์มันเป็นเปรตเป็นมาร แล้วมาทําความสัมพันธ์ทําไมล่ะ

คึกฤทธิ์ ปราโมช เวลาไปหาเหมาเจ๋อตุง เหมาเจ๋อตุงมันถามเลย ก่อนหน้านั้นบอก โอ๋ย! คอมมิวนิสต์เป็นยักษ์เป็นมาร เป็นไฟเผา มันเขียนไปเต็มที่เลย เวลาคึกฤทธิ์เขาจะไปทําสัมพันธไมตรีกับเหมาเจ๋อตุงนะ เขาถามว่า ไหนว่าเอ็งว่าคอมมิวนิสต์มันเป็นยักษ์ไง แล้วเอ็งทําไมต้องมาสัมพันธ์กับคอมมิวนิสต์นี่ล่ะ

นี่ไง เขาเขียนภาพกันไง เขียนภาพกันขึ้นมาไง มันเป็นลัทธิ มันเป็นความเชื่อ ลัทธิความเชื่อมันอยู่ที่คนดีหรือคนเลวใช้ ถ้าคนดีมันใช้ สิ่งที่มันพลิกไปเป็นความดี มันเป็นความดีได้ สังคมนิยมมันเป็นสิ่งที่ความเสมอภาค แต่มันอยู่ที่คนใช้

ไอ้คนใช้ลัทธิคอมมิวนิสต์มันก็บอกเลยนะ มันบอกว่าต้องเสมอภาค แต่ไปดูรัฐบาล ไปดูนายก ไปดูประธานาธิบดีของคอมมิวนิสต์สิ มันยิ่งกว่าราชา มันมีสวนเหมือนกับสมัยนโปเลียนเลย มันมีป่าที่เป็นของกษัตริย์ที่จะไปล่าสัตว์ ในยุโรปตะวันออกเป็นอย่างนั้นหมดเลย รัฐบาลเขาจะมีป่าไว้ป่าหนึ่งให้ฝ่ายบริหารไปล่าสัตว์เล่น เสมอภาค ต้องเสมอภาค คอมมิวนิสต์ต้องเสมอภาค ข้อเท็จจริงมันอยู่ที่คนทําคนใช้ แต่ลัทธิทฤษฎีเขาอยากให้มีความเสมอภาค

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราศึกษามา โอ้โฮ! กิเลสมันเป็นยักษ์เป็นมาร กิเลสมันน่ากลัวมากเลย ตามภาพฝาผนังเขียนเลย โอ้โฮ! ยักษ์ตัวเบ้อเริ่มเลย นี่อวิชชา ไอ้พวกเราว่าอวิชชา

เวลาหลวงตาไปเจออวิชชานะ โอ้โฮ! มันสวยยิ่งกว่านางสาวจักรวาล มันผ่องใส มันเคลิบเคลิ้ม มันทําให้คนไม่รู้จักมัน เห็นตัวมันเองไม่ได้ ทําให้เราเห็นมันไม่ได้ มันอยู่ในกลางหัวใจของเรา เราเห็นมันไม่ได้ แต่เวลาเห็นแล้ว มันเห็นแล้ว โอ้โฮ! มันน่าเคลิบเคลิ้มขนาดนั้น แต่เพราะความเคลิบเคลิ้มขนาดนั้นคือว่ามันสวยงามจนเราลุ่มหลงไง

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นโทษของมันไง บอกว่า ไอ้ความสวยงามนั้นคือหน้าฉากไง มันบังเงา ทําให้พวกสัตว์โลกอยู่ในใต้อํานาจของมันไง ท่านถึงบอกว่ามันถึงน่าเกลียดน่ากลัว คําว่า “น่าเกลียดน่ากลัว” น่าเกลียดน่ากลัวเพราะฤทธิ์ของมัน การกระทําของมันไง ท่านก็เลยบอกว่ามันน่าเกลียดน่ากลัว เราก็น่าเกลียดน่ากลัวใช่ไหม ถ้าน่าเกลียดน่ากลัว มันต้องเป็นยักษ์ เขียนเลย ยักษ์ นี่ไง ทฤษฎีมันเป็นแบบนี้ นี่เรื่องโลกไง พอเรื่องโลกเป็นอย่างนี้ปั๊บ คนไปปฏิบัติมันเป็นอีกเรื่องหนึ่งไง

ฉะนั้น เวลาบอกว่า ต้องฆ่ามัน ต้องทําลายมัน มันเป็นคําพูดของหลวงปู่มั่น เป็นคําพูดของหลวงปู่เสาร์ เป็นคําพูดของครูบาอาจารย์ที่ท่านได้ฆ่ากิเลสแล้ว ต้องฆ่ามันจริงๆ ต้องฆ่ามันจริงๆ แต่ต้องฆ่ามันโดยมรรค ต้องฆ่ามันโดยมรรคสามัคคี โดยความเป็นจริง โดยความสมดุลของธรรม

ไม่ใช่ไปฆ่ามันโดยจินตนาการ ไม่ได้ฆ่ามันเพราะเราศึกษาธรรมะมาแล้วเรารังเกียจ เรารังเกียจกิเลส เรารังเกียจทุกๆ อย่าง แล้วก็ฟังแล้วมันฟังไม่ขึ้น ฟังแล้วฟังไม่ได้เลย ความจริงจะไม่อ่านเลย ไปเอาไฟกลางโลกมาเผา...ไฟกลางโลกมันก็เรื่องวัตถุธาตุแล้ว มันส่งออก มันไม่ใช่เรื่องของการภาวนา มันไม่ใช่ ไม่ใช่เลย

ฉะนั้น พอไม่ใช่ขึ้นมา มันถึงบอกว่า หงบใจเย็นๆ นะ ใจเย็นๆ เพราะไอ้เรื่องคําถามมันคําถามหนึ่งไง แต่สังคมในการประพฤติปฏิบัติมันมีหลายฝักหลายฝ่าย หลายมุมมอง หลายความเห็น คําว่า “หลายฝักหลายฝ่าย” ถ้ามันเป็นการหลายฝักหลายฝ่ายโดยการกระทําที่ถูกต้อง เป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นการดีงาม เราสาธุนะ

แต่คนที่ประพฤติปฏิบัติไปแล้ว ดูสิ ดูเจ้าชายสิทธัตถะเวลาไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ๖ ปี ไปศึกษากับลัทธิใด พอถึงที่สุดของเขา อาฬารดาบส อุทกดาบส เห็นไหม “เจ้าชายสิทธัตถะมีความรู้เสมอเรา มีความเห็นเท่าเรา เป็นอาจารย์สอนได้”

เจ้าชายสิทธัตถะ โน ไม่เอา เพราะกิเลสมันยังมีอยู่ในใจ ไปศึกษากับเจ้าลัทธิไหน เจ้าลัทธิก็สอนจนหมดไส้หมดพุง สอนจนสุดท้ายแล้วก็ฆ่ากิเลสในใจของเจ้าชายสิทธัตถะไม่ได้ เจ้าชายสิทธัตถะได้ละทิ้งเขามาหมดแล้ว แล้วเจ้าชายสิทธัตถะจนตรอกแล้วล่ะ เพราะมันหาใครสอนก็สอนไม่ได้แล้ว ไปศึกษามาหมดแล้วที่ว่าสุดยอด ที่ว่าแน่นอนก็ไปศึกษามาหมดแล้ว มันไปไม่ได้ สุดท้ายเจ้าชายสิทธัตถะก็ต้องมาค้นคว้าของเจ้าชายสิทธัตถะเอง วิชชา ๓ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ ได้เป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา ได้ทําลายอวิชชา ทําลายกิเลสตามความเป็นจริงขึ้นมา นั่นถึงเป็นสัจธรรม ถ้าเป็นสัจธรรมอย่างนี้ ครูบาอาจารย์ท่านทํามาอย่างนี้ไง ถ้าเป็นความจริง เป็นความจริงอย่างนี้

ฉะนั้น เวลาเป็นจริงอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ใช่ไหม ทอดธุระเลยนะ ใครจะรู้ได้ เพราะมันละเอียดลึกซึ้งเกินไปที่สัตว์โลกสามารถจะรู้ได้ แต่เวลาจะมาสอนแล้ว ท่านก็ด้วยความเมตตาของท่านใช่ไหม กรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ท่านเปิดกว้างให้กับจริตนิสัยของคน

จริตนิสัยของคนนะ ดูสิ เจ้าชายสิทธัตถะก็มีองค์เดียว ศาสดามีองค์เดียว พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะก็มีองค์เดียวๆ องค์เดียวเพราะเขาสร้างบารมีของเขามา สัตว์โลกที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะนี้เขาก็ได้สร้างจริตนิสัยของเขามา เขาได้ทําบุญกุศลของเขามา เขาได้ทําบาปทํากรรมของเขามาในใจของเขา เขามีจริตนิสัยของเขา เขาจะทําช่องทางเดียวกันไม่ได้ การปฏิบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงไม่มีสูตรสําเร็จ เห็นไหม ให้ตรงกับจริตนิสัย ให้ตรงกับอํานาจวาสนาของคน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเปิดการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ แต่เวลาจะเข้าถึงวิปัสสนา มันมีวิธีการเดียว วิธีการเดียวคืออริยสัจ คือสัจจะความจริง

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล เวลาทําความเป็นจริงขึ้นมาแล้วมันจะเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา ท่านถึงเปิดไว้ ๔๐ ห้อง ๔๐ วิธีการ คือว่าเห็นนํ้าใจของคนไง ทําอย่างไรก็ได้ มันต้องพยายามขวนขวายขึ้นมา พยายามทําความสงบของใจเข้ามา ความสงบของใจคือหาต้นขั้วไง สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน เวลาเราเกิดมา เกิดจากพ่อจากแม่ แต่จริงๆ แล้ว ภวาสวะ ตัวจิตเป็นตัวเกิด เวลาแก้ไขก็ต้องเข้าไปแก้ไขที่ตัวจิตนั้น ถ้าแก้ไขที่ตัวจิตนั้น จิตมันอยู่ที่ไหน จิตมันอยู่ที่กลางหัวอกนี้ แต่ไม่มีใครเห็นจิต เห็นแต่ความคิด เห็นแต่เงา

เวลารถมา เห็นรถจอดอยู่นั่นน่ะ รถนี้เป็นของใคร ทะเบียนรถนั้นของใคร ตัวรถของใคร ความคิดมันใช่จิตไหม ความคิดไม่ใช่จิต คิดได้แค่ความคิดไง พอคิดได้แค่ความคิด พอเวลาปฏิบัติไปแล้วมันหลายแนวทาง มันก็จินตนาการกัน เคลิบเคลิ้มหลงใหล เราจะบอกเลย มันเป็นนิยาย ยิ่งตอนนี้นะ แวมไพร์อะไรออกมามากๆ เดี๋ยวนี้ละครทีวีเป็นหมดเลย สองภพสามภพซ้อนกันอยู่นั่นน่ะ โอ้โฮ! เหาะเหินเดินฟ้า...ไอ้อย่างนี้มันเป็นได้ แต่มันไม่เกี่ยวกับธรรมะ จําไว้ ไม่เกี่ยวกับธรรมะ

ธรรมะมีอันเดียว อันที่ว่าเวียนว่ายตายเกิด ภพชาติมี แต่สิ่งที่เขาทํา เขาทําด้วยปลายปากกาของเขา มันอยู่ที่การเขียนของเขา แล้วเวลาภาวนา เราก็จะภาวนาอย่างนั้น แล้วถ้าใครทําได้อย่างนั้น ก็คิดว่าตัวเองจะภาวนา เวลาภาวนาไปมันจะมี อาการแบบนี้มี อาการที่เขาเขียนมาเริ่มต้นในการภาวนา

การภาวนา เห็นไหม เหมือนเรา เราไม่รู้อะไรเลย หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นนะ เวลาท่านออกประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ มันจะรู้อะไร คนที่ปฏิบัติใหม่ๆ ก็เหมือนคนน่ะ เหมือนเราปุถุชนที่มีการศึกษา แต่มันมีจิตใจอยากพ้นทุกข์ มันมีความทุกข์บีบคั้น มันก็อยากจะปรารถนาหาทางออก ทีนี้ปรารถนาหาทางออก เราทําไปมันจะถูกต้องดีงามไปหมดไหม มันผิดพลาดทั้งนั้นน่ะ

คนที่ปฏิบัติก็เหมือนเราทุกคน จิตใจเป็นอย่างนี้ทุกคนน่ะ ทีนี้พอจะปฏิบัติไป มันอยู่ที่อํานาจวาสนา เพราะหลวงปู่มั่นเวลาจิตท่านสงบ ท่านเห็นนิมิตของท่าน ท่านรู้เห็นของท่าน อันนั้นมันเป็นอํานาจวาสนาของท่าน

ฉะนั้น เวลาถ้าจิต เห็นไหม ดูสิ อย่างเช่นหลวงตาท่านพูดเอง เวลาหลวงปู่มั่นท่านจิตสงบแล้ว เวลาธรรมมันเกิดเป็นภาษาบาลี มันจะมีบาลีขึ้นมาเลย หลวงปู่จวนท่านก็บอกของท่านเป็นบาลี

แต่ไปฟังหลวงตาสิ ไปฟังเทปหลวงตาทุกม้วนเลย เวลาธรรมของท่านเกิดเป็นภาษาไทย หลวงตาท่านพูดเอง “เวลาของเราเกิดนี่เป็นภาษาไทย” ตรงตัว ไม่ต้องแปล ภาษาไทยนี่แหละ มันขึ้นเป็นภาษาไทยเลย ภาษาไทยคือว่าภาษาที่เราเข้าใจเลย

แต่บางคนถ้าจิตสงบแล้วมันจะผุดขึ้นมาเป็นภาษาบาลี ของหลวงปู่มั่นท่านเป็นภาษาบาลี เห็นไหม ที่ท่านบอกว่าเวลาธรรมมันเกิด คือบาลีมันผุดขึ้นมาในใจท่าน

อย่างนี้เวลาคนเราปฏิบัติ เวลาคนปฏิบัติมีหลายคนมาถามเรา เวลานั่งๆ อยู่มันมีเสียงมาเป็นภาษาบาลี เขาจะมาถามเลย “หลวงพ่อ นี่คืออะไร” นี่เวลามันมาเป็นภาษาบาลีก็เป็นภาษาบาลี มันเป็นภาษาไทยก็เป็นภาษาไทย ภาษาก็คือภาษา เนื้อหาสาระก็เป็นเนื้อหาสาระ ฉะนั้น เวลาคนภาวนาไป บางคนจะมีอย่างนี้ บางคนจะไม่มี ไม่มีต่างๆ มันเป็นจริตนิสัย อย่างนี้มันเป็นอะไร

คําว่า “จริตนิสัย” คือความชํานาญ จริตนิสัยคือสันดานน่ะ สันดานของใครเป็นอย่างไรมันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ สันดานๆ ดูสันดานเจ๊กสิ เป็นอย่างนี้ ถ้าสันดานอย่างไรมันก็เป็นอย่างนั้น ถ้าเป็นอย่างนั้นแล้วมันก็ปฏิบัติให้มันตรงกับสันดานของตัวเอง มันก็เข้าหลักเข้าเกณฑ์ไง ทีนี้พอเข้าหลักเข้าเกณฑ์ มันเป็นธรรมะหรือยังล่ะ เราจะพูดตรงนี้ มันเป็นธรรมะหรือยัง

มันเป็นเบสิกไง มันเป็นพื้นฐานไง นักกีฬาทุกชนิด เมื่อก่อนพวกยิมนาสติกพวกอะไรเขาถึงต้องเล่นเวท เขาต้องแข็งแรงใช่ไหม เวลาเขาแข่ง โอ๋ย! รําไทย โอ้โฮ! อ่อนช้อยเลย การอ่อนช้อยนั่นเกิดจากความแข็งแรงนะ ความอ่อนช้อย ความนุ่มนวลเกิดจากความแข็งแรง เราเห็นว่าอ่อนช้อยนุ่มนวลนั้นคิดว่าเขาไม่แข็งแรง เอานิ้วผลักก็ล้ม...ไม่ใช่ เพราะอ่อนช้อยนั้นเขาต้องแข็งแรง

การจะฝึกหัดปฏิบัติเข้ามา ต้องกําหนดพุทโธ ต้องใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ต้องหาหลักเกณฑ์ให้เจอตรงนี้ไง แต่โดยทั่วไปนักกีฬายิมนาสติกเขาต้องเล่นเวทของเขาเพื่อความแข็งแรงของเขา ไอ้พวกแนวทางปฏิบัติไหนมาไม่รู้เรื่องบอกเอาเลย ยิมนาสติกฉันก็เล่นได้ ดูสิ ฉันจะยืนปลายเท้าให้ดูน่ะ...ไม่เคยยืนได้สักที แต่มันคิดว่ายืนได้ เขาทําได้ เราก็ต้องทําได้ นักกีฬายิมนาสติกมันได้เหรียญทองมา โธ่! เหรียญทอง กูเอาสองเหรียญ มันคิดว่าทําได้หมดแหละ แต่จริงๆ แล้วทําไม่ได้

จริงๆ คือทําไม่ได้ แต่ความคิด ถ้าเราอยากทํา เราก็ว่าเราทําได้ไง เราคิดว่าเราทําได้ เพราะเราเห็นคนอื่นทํา เขายืนปลายเท้าได้ เขาหมุนได้ โอ๋ย! อย่างนี้ฉันก็ทําได้ พอฉันทําได้ ฉันก็เขียนตํารา พอเขียนตํารา “ไอ้พวกที่ยืนปลายเท้าที่เขาไปทํานั่น อย่าไปทํากับเขา ลําบาก ฝึกหนัก มาอยู่กับฉันนี่ ทําได้”

ทําได้ตามทฤษฎี เราจะชี้ให้เห็นไง ที่เขาปฏิบัติกันนี่ “พอเจอนิมิตแล้วฆ่ามันเลย ทําลายมันเลย ทําทุกอย่างเลย”...เป็นอย่างนี้หมดนะ

เราบอกว่า หงบใจเย็นๆ นะ ใจเย็นๆ เห็นมาอย่างนี้แล้วมันเศร้าไง สิ่งที่สังคมปฏิบัติ ถ้ามันจะเข้มแข็ง แข็งแรงขึ้นมานี้เพราะเริ่มต้นมาจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ขาว หลวงปู่พรหม ครูบาอาจารย์ของเราที่เป็นครูบาอาจารย์ท่านทุ่มเท ท่านทําด้วยหัวใจ ของที่เป็นจริงนะ เป็นจริง อย่างที่ว่าลูกนกแม่นกนี่แหละ แม่นกมันจะรักลูกนกมากเพราะโดยสัญชาตญาณของมัน ครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านจะปกป้อง ท่านจะดูแลลูกศิษย์ตามความเป็นจริงนะ แต่ถ้ามันเป็นกาเหว่า มันชอบไปไข่ทิ้งไว้ให้อีกาฟักใช่ไหม กาเหว่ามันไม่รักลูกมัน มันเอาไข่ไปทิ้งให้คนอื่นฟัก แล้วมันยังไปตู่ไปโกงเขาอีก

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์จะเป็นอย่างนี้ สังคมมันอ่อนแอ มันเลยเป็นอย่างนี้ พอเป็นอย่างนี้ปั๊บ เราจะพูดไงว่า คําถามเวลาเขาถามมา “หลวงพ่อนี่ อู้ฮู! อารมณ์ฉุนเฉียวเลยนะ หนูไม่รู้อะไรเลย หลวงพ่อทําไมอัดหนูล่ะ”

เอ็งไม่รู้อะไรหรอก แต่มันมีทฤษฎีสังคม สังคมปฏิบัติที่เขาถือกันอย่างนี้ เขาพยายามทําอย่างนี้ “เวลาเจอนิมิตแล้วฆ่ามันเลย ทํามันเลย โอ๋ย! ฆ่าเลย”

แล้วเขาเขียนมาครั้งที่แล้วเราก็เตือนเขา เขาบอกว่าเขาไปอยู่ที่ผู้ไม่รู้แล้วสบาย

นี่ไง นักรบกับนักหลบ ไอ้นี่มันนักหลบ ทําไมจะไม่สบาย เฮ้ย! เอ็งจะไปไหนก็ไป กูจะนอนอยู่นี่ ไปเลยๆ ใครมา ไปเลย ทํางานกันอาบเหงื่อต่างนํ้า ไปเลยๆ ฉันก็สบายน่ะสิ เพราะฉันไม่ต้องทําอะไรไง ฉันทําความสงบมันก็สงบไง ไม่รู้ไม่ชี้ ไม่รู้ไม่เห็น ไม่ได้ยิน ไม่ได้ฟัง ไม่รู้ นักหลบ ไอ้คนที่เขาทํามาหากินเขาอาบเหงื่อต่างนํ้า เขาขวนขวายกันอยู่นั่น “ไปเลยๆ ฉันไม่เกี่ยว”

เพราะอะไร เพราะว่าเขาบอกว่าเขาเคยทําไง เขาเคยพิจารณา พอพิจารณาแล้ว อารมณ์มันเกิดขึ้นบ่อย อารมณ์มันแปรปรวน

ก็ทํางานก็ต้องเป็นอย่างนั้นน่ะ อ้าว! ก็ทํางานไง

แต่พอออกไปแล้วมันวุ่นวายไปเลย เลยไปอยู่ที่ผู้ไม่รู้

อวิชชาอยู่แล้ว อวิชชาคือความไม่รู้ แล้วไปอยู่กับอวิชชา แล้วมึงจะรู้ได้อย่างไร กูอยากรู้นัก มึงไปอยู่กับผู้ไม่รู้ มึงจะรู้ได้อย่างไรล่ะ

อ้าว! ก็อยู่กับผู้ไม่รู้มันสบายไง มันสบาย ไม่ต้องรู้อะไรเลย มันสบาย แล้วออกไปรู้แล้วมันไม่สบาย

นักรบกับนักหลบไง ฉะนั้น เวลานักหลบ โทษนะ คนเห็นแก่ตัวไปอยู่ที่ไหนมันก็สบาย มันให้คนอื่นทําให้แทน เออ! ทําเลย เดี๋ยวเสร็จ กูกินด้วย ทําเลย ปูที่นอน ปูเลย เดี๋ยวกูนอนด้วย แล้วทําไมไม่สบายล่ะ ก็มันไม่ทําอะไรเลย ทําไมจะไม่สบาย ไอ้คนอื่นหันรีหันขวาง มาถึงก็ต้องทําอาหารให้มันกิน ปูที่นอนก็ปูให้มัน แล้วปูแล้วเดี๋ยวก็ต้องเก็บ พรุ่งนี้ก็ต้องปูที่นอนอีกแล้ว เดี๋ยวต้องเก็บ

“มันไม่ดีเลย อารมณ์มันเปลี่ยนแปลงเรื่อย มันไม่ดีเลย สู้อยู่ที่ไม่รู้นี่สบายใจกว่า”

ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นนี่มันเศร้า จริงๆ ปัญหานี้เราจะไม่อ่านเลย เพราะอะไร เพราะเรารู้ว่าสังคมเขาคิดกันอย่างนั้นเยอะ แล้วมีคนสอนอย่างนี้เยอะ “ฆ่ามันๆ” ฆ่ามันอย่างนั้นมันเป็นฆ่ามันโดยจินตนาการ เราไม่ต้องทําอะไร เราคิดเอา มันง่ายทั้งนั้นน่ะ

โธ่! ในการประพฤติปฏิบัตินะ ที่เราปฏิบัติกันไม่เป็น หลวงตาท่านสอนบ่อย แต่พวกเราคิดกันไม่ถึงไง การขุดคุ้ยหากิเลสนั้นเป็นงานอันหนึ่ง กิเลสนี้มึงจะไม่เจอหน้ามันหรอก เวลาสงบแล้วกิเลสมันหลบหมด

การขุดคุ้ยหากิเลสนี่งานอันหนึ่ง

เจ้าพนักงานตํารวจไง ตํารวจถ้าจับคนร้ายไม่ได้ คดีนั้นจะเป็นคดีขึ้นมาไม่ได้ เขาต้องจําหน่าย เพราะมันไม่มีผู้เสียหาย ไม่มีผู้กระทําผิด ต้องจับคนทําผิดได้ ต้องสอบสวน ถึงเอาขึ้นศาล เอ็งทําความสงบของใจเข้าไป กิเลสมันอยู่ไหน เอ็งเห็นอะไร ก็รู้ไง ในการสืบสวนรู้ได้ว่าใครทําผิด โดยสัญชาตญาณของเรารู้ได้ว่ากิเลสมันทําร้ายเรา ในการสืบสวน ในการสอบสวนทําไม่ได้ เพราะเราไม่เห็นคนกระทําผิด แต่ในการสืบสวนรู้ได้ สืบสวนคือว่าสืบเอา สืบรู้ คือจินตนาการเอา นึกเอา รู้ เออ! ทุกข์ก็เพราะกิเลส นี่กิเลสทั้งนั้นน่ะ ทุกข์หมด แต่การสอบสวนหาเจ้าทุกข์ หาผู้ทําผิดไม่มี ไม่เจอ ไม่รู้

การขุดคุ้ยหากิเลสนี้เป็นงานอันหนึ่ง แล้วเป็นงานอันสําคัญด้วย เป็นงานอันใหญ่โตด้วย แล้วงานชําระล้างฆ่ากิเลสนั้นก็ต้องไปชําระล้างฆ่ามันอีก เป็นงานหลายซับหลายซ้อน คนที่ทําเป็นเขารู้ว่าควรทําอย่างใดๆ

ไอ้นี่การสืบสวนรู้ได้จริงๆ รู้ได้ รู้ได้แล้วก็หลักลอย รู้แล้วก็บ้าบอคอแตกอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วตอนนี้พอมาจินตนาการหลักธรรมะใช่ไหม ครูบาอาจารย์ท่านทํามา ฆ่ามันเลยๆ ฆ่ามันก็เอาปืนไปยิงมันไง...โอ้โฮ! ฟังแล้วเศร้า เอาปืนไปยิงมัน มันก็เรื่องหนังไทย เรื่องการฆ่า การทําลายกันน่ะ เรื่องอิทธิพลจากโลก มันเรื่องใช้อาวุธทําลายกัน

คนที่เขาเป็นประชาธิปไตยนะ เขาบอกว่าการกดขี่ กดขี่ใครไม่ได้หรอก แต่การใช้ปัญญา การเจรจาให้เขายอมรับตามความเป็นจริง อันนั้นถึงจะสงบ การกดขี่ เอ็งกดที่ไหนมันก็มีแรงต้านแรงดัน มันต้องมีที่สุด ไม่มีวันจบสิ้นหรอก

ไปฆ่ามัน ไปทําลายมัน ไอ้คําว่า “ฆ่ามัน” โดยมรรคโดยผลมันมรรคสามัคคีโดยสัจจะความจริง มันทําลายกันโดยตัวมันเองอย่างนั้น เห็นไหม พอถึงที่สุด โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล

อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันจะไปทําลายกันที่ภวาสวะ ทําที่ตัวจิต ตัวจิตเลย ตัวที่อวิชชาอยู่เลย แล้วถ้าไปทําลายตรงนั้น ทําไมมรรคกับผล กิเลสกับธรรม ทําไมมันเป็นสองสาย แต่เวลามันเข้าไปแล้วทําไมมันจบสิ้นที่ภวาสวะ ที่ภพ ที่จิตดวงเดียวกันล่ะ ดีกับชั่ว เวลามันไปแล้วมันไปจบลงที่ภวาสวะน่ะ

เห็นไหม เวลาชั่วมันก็ชั่วมาจากนั่น เวลาดีก็ดีเข้าไปตรงนั้น แล้วไปทําลายกันตรงนั้น มันไปทําลายกัน เวลามันเป็นข้อเท็จจริง มันจะเข้าไปสู่สัจจะความจริงอย่างนั้น ถ้าความจริงอย่างนั้น มันถึงเป็นมรรคเป็นผลไง

ฉะนั้น ไอ้สิ่งที่ว่า ไปอยู่ที่ไม่รู้ ไม่รู้แล้วมันสบาย เวลาหลวงพ่อสอนก็พิจารณาตามหลวงพ่อว่า แล้วมันไม่ดีเลย เพราะเดี๋ยวพอมันวางแล้วเดี๋ยวก็มาอีก มันไม่จบไม่สิ้น สู้ไปอยู่ที่ไม่รู้ดีกว่า สบาย

สบายก็ส่วนสบาย ไอ้กรณีนี้มันเป็นอํานาจวาสนาของคน เราไม่ได้เก็บค่าวิชาจากใครทั้งสิ้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีเจ้าของ เป็นเจ้าของศาสนา แต่ไม่ถือลิขสิทธิ์ “อานนท์ ไม่มีกํามือในเรา แบตลอด” สัจธรรมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแบตลอดเลย เสนอลงไปสังคมโลกเลย ใครจะทําได้ไม่ได้ มันเป็นวาสนาของคน ไม่มีลับลมคมใน แบตลอดเลย ไอ้เราต่างหาก กิเลสมันปิดไว้ ค้นหาไม่เจอ ท่านไม่มีลับลมคมใน ท่านอยากให้รู้ด้วย อยากให้รู้ด้วย

แต่เวลาหลวงปู่มั่น เวลาข้อเท็จจริง ท่านบอกว่า มันพูดไม่ได้ มันเป็นสัญญา เพราะกิเลสมันร้าย พอมันได้ยินได้ฟัง มันจําได้ พอมันจําได้ปั๊บ มันสร้างภาพเลย มันสร้างภาพ มันเป็นไปไม่ได้ นี่พูดถึงวงการปฏิบัติไง

ทีนี้เราจะพูด มันเป็นมรรคภายใน เป็นธรรมภายใน ธรรมภายนอก ไอ้นี่มันธรรมภายนอก มันเหมือนกับจินตนาการ ธรรมภายใน ธรรมภายนอก ถ้าธรรมภายนอก ไอ้ที่ว่าหลบหลีก มันนอกคือนอกหัวใจ นอกจากจิต มันเป็นความคิด เป็นเงา

ถ้าเป็นเงา เป็นเงา ใครก็คิดได้ ดูความคิดของคน เราห้ามความคิดกันไม่ได้ ความคิดทุกคนห้ามความคิดกันไม่ได้ แล้วความคิดมาจากไหน ความคิดมาจากพลังงาน มาจากจิต แล้วจิตถ้ามันมีอวิชชา พอคิดออกไปนะ มันส่งออกไปก็เป็นภายนอกไง ถ้าเป็นธรรม มันก็ต้องย้อนกลับเป็นภายใน แล้วภายนอกภายในเป็นอย่างไร

เราฟังพระสอนเยอะ มันบอกว่า คิดมานี่เป็นภายใน ถ้าภายนอกก็อยู่ข้างนอก

โอ้! เป็นอย่างนั้นเนาะ เพราะคนภาวนาไม่เป็นมันจะไม่รู้เลยว่าอะไรเป็นภายนอก อะไรเป็นภายใน แล้วถ้าเป็นภายในมันจะเป็นภายในจริง

แล้วนี่เขามาพูด เห็นไหม เมื่อวันที่ ๒๖ เขามาภาวนาอย่างดีเลย แล้วเขาก็จะไปหาตัวจิต จะทําลายตัวจิต

นักหลบแล้วมันจะเอาอะไรไปทําลาย หาตัวจิตนี่หาไม่เจอ หาได้ก็หาแบบในนิยายทีวีไง นิยายทีวี อยากจะจับใครได้ มันก็ต้องไปจับคอเขา มันสิงกันอยู่นั่นน่ะ แล้วมันจะไปหากันเจอ มันไม่เจอหรอก เพราะอะไร

เพราะเวลาจิตสงบแล้วมันทวนกระแสกลับ ถ้าทวนกระแสกลับ ถ้ามันจะเจอนะ ต้องพุทโธ พุทโธหรือปัญญาอบรมสมาธิถึงจะเจอ พอมันจะเจอ ไม่ต้องไปวิ่งหามันเจอด้วย เวลาไปเจอมันน่ะ ไปเดินชนมันปึ้ง! หงายท้องเลย เพราะจิตมันเป็นเราไง เราเป็นจิตไง ถ้าจิตสงบแล้วมันพุทโธไม่ได้ไง คือเป็นหนึ่งไง มันไม่มีสอง สมาธิคือไม่รับรู้อารมณ์ ถ้าอารมณ์เกิดขึ้นเป็นสอง เป็นสองเพราะอะไร เพราะมันเสวย มีความรู้สึกนึกคิดนี่เป็นสอง

แต่ถ้าตัวมันเองเป็นหนึ่ง แล้วหนึ่งเป็นอย่างไร หนึ่งคือไม่มีช่องทางให้เกิดอารมณ์ได้ เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น ไม่มีอารมณ์ แต่เป็นสมาธิ ถ้าเจอจิต เจออย่างนี้ จิตเป็นสมาธิ จิตตั้งมั่น

แต่ถ้ายังว่างๆ คิดได้ อารมณ์สอง ว่างๆ ใครเป็นคนบอกว่าว่าง มันเย็น ใครบอกว่าเย็น มันร้อน ใครบอกว่าร้อน เย็น ร้อน อ่อน แข็ง อารมณ์ที่สอง จิตหนึ่ง จิตหนึ่งคือจิตสัมมาสมาธิ ถ้ามันเป็น

นี่ค้นหาจิตไง เอ็งค้นไปเถอะ เขาบอกว่า ค้นไม่เจอเลย มันซ่อนเร้น มันไหลไปเรื่อย

ค้นให้เจอ แต่ถ้ากลับมาพุทโธ พุทโธก็เป็นสอง เพราะเรานึกพุทโธ แต่นึกพุทโธ พุทธานุสติ พุทธานุสติระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระลึกถึงพุทธะ ระลึกถึงผู้รู้ ระลึกถึงหนึ่ง เดี๋ยวมันพุทโธๆ จนมันออกไม่ได้ ออกไม่ได้ พุทโธๆๆ จนออกไม่ได้

เพราะพุทโธก็ไม่ได้ เพราะถ้าไม่พุทโธ มันคิดเรื่องอื่น ถ้าคิดเรื่องพุทโธมันจบ มันสะท้อนกลับ พุทโธๆๆ จนพุทโธไม่ได้ แล้วไม่ได้ มันเป็นอย่างไรล่ะ เออ! ไม่ได้ เป็นอย่างไร

ถ้าจะค้นหาจิตไง เขาบอกเขาค้นหาจิตก็ไม่เจอ ทําอย่างไรก็ไม่เจอ เสร็จแล้วพอต่อเนื่องไป พอคิดว่า “ศิษย์ก็หาวิธีทําลายจิต พอถึงว่าพอจิตสงบไปแล้วก็เลยคิดถึงว่าขอไฟจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

“ขอไฟจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า” เห็นไหม กําหนดใจเองว่าขอไฟจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทุกคนก็ปรารถนา เวลาขอศีลไง เวลาปรารถนา ขอให้ธรรมมาสถิตที่ตา ขอให้ธรรมมาสถิตที่ใจ ขอให้ฉันได้เป็นพระอรหันต์ ขอให้ฉันมีคุณธรรม ขอเอา

เขาให้ทําเอา ถ้าทําจริง มันเป็นจริงไง

แล้วนี่เขาบอกว่าไปขอไฟมาแผดเผา

คําว่า “ไฟแผดเผา” เขาเรียกว่าตบะธรรม ตบะธรรมมันแผดเผา เพ่งเผากิเลสตัณหาความทะยานอยาก เวลาประพฤติปฏิบัติเขาจะมีตบะธรรม มีตบะธรรม ความบําเพ็ญเพียรตบะ เวลาตบะมันจะแผดเผา แผดเผาให้หัวใจเราอ่อนลง ให้สิ่งที่ทิฏฐิมานะ สิ่งที่เป็นความสะสมใจ ให้แผดเผา เหมือนเผาทอง ทองคําเอามาหลอม เอามาละลายให้มันใสให้มันสะอาด ไอ้การแผดเผา เขาแผดเผาเพื่อเหตุนี้ไง เขาแผดเผานี่ตบะธรรม แต่ตบะธรรม ธรรมมันคืออะไรล่ะ ศีล สมาธิ ปัญญา ด้วยกําลังของสมาธิ ด้วยกําลังของปัญญา ปัญญามันแยกแยะ มันค้นคว้า

มันไม่ใช่ว่าไปขอให้ไฟมาจากพระพุทธเจ้า เราจะไม่พูดถึงธรรมกายเลยล่ะ นี่ก็เหมือนกัน เวลาธรรมกายเขาไปขอเอาอย่างนี้ ธรรมขันธ์ เขาว่า

เราบอก ปัญญาเกิดอย่างไร

อ้าว! ก็เกิดจากขันธ์ไง ธรรมขันธ์นะ เขาว่ามันจะขอมาสู้กับกิเลส นี่เวลาเขาพูดกัน เห็นไหม คือมันไม่มีปัญญา จุดศูนย์กลางของกลางมันไม่ใช่ปัญญา

ปัญญามันต้องแยกแยะดีชั่ว แล้วปัญญา มันมีมหาปัญญา มันมีปัญญาอัตโนมัติ ปัญญาที่เข้มแข็ง

ปัญญาที่หยาบมันก็ฆ่ากิเลสได้อย่างหยาบๆ ถ้าปัญญาละเอียดลึกซึ้งก็ฆ่ากิเลสอย่างละเอียดลึกซึ้งขึ้นไป เวลาเป็นอวิชชามันเป็นหนึ่ง ดีและชั่วก็ลงไปจุดหนึ่งเดียว จุดหนึ่งเดียว คิดเป็นปัญญาอย่างนี้ไม่ได้ เพราะถ้าคิดเป็นปัญญา มันก็เป็นสองไง จิตหนึ่งคิดเป็นสองได้อย่างไร คิดเป็นสอง ปัญญามันส่งออก มันฆ่ากิเลสไม่ได้ เพราะเป็นสอง มันอยู่ที่หนึ่ง ไม่ใช่อยู่ที่สอง แล้วถ้าเป็นปัญญาญาณมันไม่ใช่สอง มันเป็นอย่างไร ถ้ามันเป็นอย่างไร

นี่ไง นี่พูดถึงขั้นของปัญญาไง ถ้าครูบาอาจารย์ท่านมีปัญญา ท่านจะรู้ว่ามรรคมันเป็นอย่างไร ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผลไง

คําถามอย่างนี้มันเป็นนิยายธรรมะ แล้วมีคนสอนอย่างนี้เยอะมาก เดี๋ยวนี้ทางโลกเขาบอกเลย ต่อไปนี้ฆราวาสสอนธรรม เพราะฆราวาสเขาจะตั้งสํานักสอนธรรมกันเยอะมากเลย

เราพูดกับพระประจํา บอกพระพวกมึงนะ ต่อไปมึงหากินไม่ได้แล้วแหละ เพราะฆราวาสเขาสอนธรรม คือฆราวาสกับฆราวาสเขาสอนกันเอง โยมก็บิณฑบาต โยมก็ใส่บาตร แล้วโยมก็กินกันเอง โยมทําจบไง ไม่นิมนต์พระอีกแล้ว ต่อไปก็ขึ้นต้นจากโยม แล้วก็จบที่โยม พระไม่เกี่ยว พระ ไล่ไปอยู่ป่านู่นไป

ฆราวาสสอนธรรมไง แล้วเขามีธรรมจริงหรือเปล่าล่ะ เขามีความรู้จริงหรือ ฆราวาสสอนธรรม ไปดูสิ เดี๋ยวนี้มูลนิธิต่างๆ ฆราวาสสอนธรรมทั้งนั้นน่ะ แล้วฆราวาสรู้อะไร ฆราวาสรู้อะไร

ถ้าเขารู้เขาต้องสลดสังเวชกับภพ สถานะของฆราวาส สถานะของผู้ทรงศีล สถานะที่รองรับมรรคผลน่ะ มึงมีสถานะอะไร ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ สถานะที่รองรับมันไม่มี ฆราวาสสอนธรรม แล้วก็เขียนมาถาม เขียนมาถาม

คนที่มีคุณธรรม คนที่มีครูบาอาจารย์ ท่านถึงจะเป็นจริง ถ้าเป็นจริง เห็นแล้วสังเวชมากไง ถึงบอกว่า หงบใจเย็นๆ หงบใจเย็นๆ อย่ารุนแรง ทีแรกจะไม่ตอบเลยนะ เพราะว่าฆราวาสสอนธรรม แล้วสิ่งที่เขาเป็นกันอยู่นี่ สังคมกําลังเชี่ยว แล้วถ้าพูดไป “นี่ไง ไปเปิดเว็บไซต์สิ พระสงบยังพูดเลย ยังชื่นชมเลยน่ะ” ตอนนี้สังคมต้องฟังพระสงบด้วยว่าพระสงบมันจะเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย

ฆราวาสสอนธรรม ฆราวาสเป็นคนดี ฆราวาสอบรม มีการเผื่อแผ่นํ้าใจ เราเห็นด้วยนะ เวลาธรรมะก็สอนให้พวกเรารักกันสามัคคีกัน มีนํ้าใจต่อกัน ไอ้คําว่า “มีนํ้าใจต่อกัน” นั้นเป็นเรื่องหนึ่งนะ

แต่ถ้าไม่รู้แล้วสอนไป ขนาดว่าทําให้ตัวเองผิดพลาดหลงก็ถือว่าเป็นบาปแล้ว แล้วไปชักนําให้คนอื่นผิดพลาด ทําให้คนอื่นหลงใหลไปด้วย มันจะผิดกี่ซับกี่ซ้อน ตัวเอง เราทําผิดแล้วเรายังไปสอนให้คนอื่นทําผิดตามเรา ผิดกันไปเป็นสายเลย มันเป็นเวรกรรมไหม

แต่ถ้าเป็นสัจธรรม ดูสิ ครูบาอาจารย์ของเราท่านไม่ได้หรอก ท่านละอาย ถ้าไม่รู้จริง ท่านจะไม่พูด ถ้าจะพูดต้องรู้จริง แล้วรู้จริง รู้จริงอย่างไร

รู้จริงก็นี่ไง หลวงตาท่านพูดบ่อยตอนท่านมีชีวิตอยู่ อยากหาให้คนถามให้ท่านจน คําว่า “ถามให้ท่านจน” คือถามปัญหาธรรมะนี่ ถ้าพระอรหันต์ต้องรู้แจ้งแทงตลอด ถ้าถามจนคือจน

เวลาหลวงตาท่านไปแก้หลวงปู่บัว ไปฟังที่พระมหาบัวแก้ปัญหาของหลวงปู่บัว เวลาให้หลวงปู่บัวพูดมาเลยว่าปฏิบัติแล้วมีความรู้เห็นอย่างไร ทีละชั้นๆ ใช่ สองใช่ สามใช่ ต่อไป คําว่า “ต่อไป” หมายความว่า ผู้ที่รู้มันยังมีบุคคลคู่ที่ ๔ แต่หลวงปู่บัวท่านบอกว่าพอผ่านขั้นที่ ๓ บอกว่านี่นิพพาน จบแล้ว มีแค่นี้เอง

หลวงตาท่าน ว้าว! ตาย! พอตายปั๊บ ท่านอธิบายต่อเลย พออธิบายต่อไปเลยว่า มันต้องขึ้นบุคคลที่ ๔ บุคคลที่ ๔ อ้าว! อธิบายเสร็จแล้ว “อ้าว! หลวงปู่ หลวงปู่ไม่ต้องไปสวดมนต์นะ ให้จัดการเลย” บอกวิธีแล้วให้พุ่งเข้าใส่เลย

แล้วท่านก็ไปสวดมนต์ มันเป็นงานครบรอบวันมรณภาพของแม่อาจารย์สิงห์ทองหรืออย่างไรนิมนต์ไป แล้วก็ไปสวดมนต์ ท่านก็กลับมา พอตี ๔ เพราะหลวงปู่บัวก็ไม่ไปสวดมนต์ เพราะหลวงตาชี้แนะแล้ว ท่านก็เข้ากุฏิท่านเลย แล้วพอตี ๔ เสียงมาหาพระมหาบัวแล้ว

พระมหาบัวถามว่า “ใครน่ะ”

หลวงปู่บัว “กระผมครับ”

“อ้าว! เอาต่อเลย”

เพราะตั้งแต่หัวคํ่าคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ ผ่านมานี่ใช่หมดไง หลวงตาท่านบอกใช่ แต่มันยังมีคู่ที่ ๔ บุคคล ๔ คู่ แต่หลวงปู่บัวท่านพูดถึงคู่ที่ ๑ ใช่ คู่ที่ ๒ ใช่ คู่ที่ ๓ ใช่ แล้วหลวงตาท่านก็รอคู่ที่ ๔ แต่หลวงปู่บัวท่านบอกว่าแค่นี้จบแล้ว พอจบแล้วก็ “อุ๊ยตาย! มันยังอยู่อีกคู่หนึ่ง” ก็เลยแนะไป พอแนะไปแล้วบอกไม่ต้องไปสวดมนต์นะ ไปเลย แล้วท่านก็ไปสวดมนต์กลับมา ตี ๔ กลับมา พอเข้ามา พอปล่อยเข้ามา หลวงปู่บัวท่านกราบ หลวงตาท่านพูดอยู่ในเทป แล้วเราจําแม่นมากเลยเรื่องอย่างนี้ เพราะอะไร เพราะมันเป็นอารมณ์ อารมณ์ของคนได้ ๑ ๒ ๓ ๔ อารมณ์แต่ละอารมณ์มันเป็นอย่างไรเรารู้

ฉะนั้น พอ “อุ๊ยตาย!” นี่อุทานเลยนะ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ ยังไม่มี พอหลวงปู่บัวท่านก็ไปทําของท่านครบคู่ที่ ๔ มา พอคู่ที่ ๔ ขึ้นมา เปิดประตูเข้ามา โอ้โฮ! กราบหลวงตามหาบัว “ถ้าไม่ได้ครูจารย์ ผมตาย ถ้าไม่ได้ครูจารย์ ผมตาย”

แต่ตอนนั้นน่ะ หมดแล้ว นิพพานไง แต่พอหลวงตามหาบัวท่านให้ไปแก้ไขกลับมาแล้ว พอเข้ามานะ “โอ๋ย! ถ้าไม่ได้อาจารย์นะ ผมตายๆ” แต่ตอนหัวคํ่ายังบอกว่าหมดแล้ว พอได้ปั๊บ “อุ๊ยตาย! ถ้าไม่ได้นี่ผมตายเลยนะ แล้วก็พอผมพิจารณาเข้าไปอย่างที่ท่านอาจารย์บอกนะ พอไปถึงอวิชชานะ อวิชชานี่ โอ๋ย! นั่งอยู่บนกุฏิ ขางคานคือคานของอวิชชามันขาด บึ๊บ! ขณะจิตมันใหญ่ บึ๊บ!” นี่เวลาคนเป็นพูด

แต่หลวงตาท่านบอกไม่ใช่ มันคานอวิชชาต่างหาก เวลาอวิชชาขาด ขาด มันขาดอย่างนั้น นี่ถ้านักรบมันรบกันอย่างนี้

ไม่ใช่ว่าไปเอาไฟมาจากพระพุทธเจ้า ไปเอาไฟมาจากกลางโลก เอาปืนไปยิงมัน เอาปืนใหญ่มาตั้ง เอานิวเคลียร์ยิงเลยเดี๋ยวนี้ เดี๋ยวนี้ใช้แสงเลเซอร์ยิงมันเลย เจอกิเลส เอาแสงเลเซอร์ยิงๆ มันจะเล่นเกมไง มันจะเข้าตู้เกม ยิงๆๆ ยิงอวิชชา ยิง...ฆราวาสสอนธรรม

ฆราวาสสอนธรรมแล้วปลื้มใจกันดีใจกันเพราะมันปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ไม่ต้องไปให้พระโขกสับ เวลาไปวัดไปวา ครูบาอาจารย์ทั้งโขกทั้งสับ

โขกสับมันโขกสับกิเลสของคน มันไม่ได้โขกสับคน มันโขกสับกิเลสของคน กิเลสมันร้ายกาจ มันแผดเผาหัวใจคนนั้น ฆราวาสมาน่ะ เอากิเลสมาด้วย กิเลสเผาตัวเขาเอง เขายังไม่รู้ว่ากิเลสเผาตัวเขา เขาทุกข์เขาร้อนนํ้าตาตกในอยู่นั่น นี่ครูบาอาจารย์ถ้าเป็นจริงนะ เป็นจริงอย่างนี้

ไม่ใช่ว่า แหม! เอาปืนไปยิงมันนะ พูดกันไปนี่ฆราวาสสอนธรรมไง ถึงบอกว่า จริงๆ แล้วปัญหานี้เริ่มต้นเราจะไม่ตอบ เพราะเราถือว่าถ้าเราตอบแล้วไอ้ฆราวาสสอนธรรมมันจะบอกว่าพระสงบก็เห็นด้วย แต่ทีนี้เพียงแต่วันนี้พอโยมมาพูดกันหลายๆ เรื่อง แล้วไอ้ข้อนี้มันเป็นอย่างนี้

ฉะนั้น เวลาเราจะทํากัน ไม่ต้องไปห่วงว่าเราจะได้มากได้น้อยเนาะ พุทโธนี่สําคัญมาก พุทโธคือเข้ามาหาใจของตัวเอง สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

โลกเขาจะทํางานกัน ชาวนาเขาต้องลงที่ท้องนาเขา คนทํางานเขาก็มีออฟฟิศของเขา นักมวยเขาก็มีค่ายซ้อม นักปฏิบัติไม่มีสถานที่ให้ทํางาน เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา หลวงตาบอกหมามันก็เดินได้ หมามันวิ่งไปวิ่งมานะ บนทางจงกรม

เราเดินจงกรมกัน เราเดินจงกรมเพื่อให้จิตสงบไง เราต้องการจิต เราต้องการสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ฐานที่ให้เกิดดอกบัว ปลูกดอกบัวที่ใจ เห็นไหม ปลูกดอกบัวที่ใจ ถ้ามันไม่เจอหัวใจ มันจะไปปลูกที่ไหน

ดอกบัวของเขามันเป็นหนองบัว มันเป็นสระบัว เขาปลูกเอาดอกบัวไปขายดอกละบาท ถ้าวันสําคัญดอกละ ๕ บาท แต่ของเราปลูกคุณธรรมในใจ สมถกรรมฐาน พุทโธ พุทธะ ถ้ามันจิตตั้งมั่นมันจะเข้าสู่ตรงนั้น แล้วถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นั่นน่ะโสดาปัตติมรรค บุคคลคู่ที่ ๑ ถ้าโสดาปัตติมรรค ถ้ามันถึงที่สุดมันจะเป็นโสดาปัตติผล แล้วถ้าทําไปแล้ว ครูบาอาจารย์ท่านจะรู้ ยกขึ้นหรือไม่ยกขึ้นไง

นี่ไง ที่ว่าสืบสวนมันรู้ แต่สอบสวนมันไม่ได้ไง สืบสวนรู้ว่าทุกข์เพราะกิเลสไง แต่สอบสวนไม่ได้ ขุดคุ้ยหากิเลสไม่ได้ ขุดคุ้ยหาที่ทํางานตัวไม่เจอ ไม่เจอมรรคเจอผลสิ่งใดเลย แล้วพอเจอมรรคเจอผลก็ “อุ๊ยตาย! มันยากขนาดนี้ โอ๋ย! ลําบากมาก อู๋ย! ยุ่งฉิบหายเลย”

ไปเร่ร่อนกันสบาย ไปเร่ร่อนกัน แล้วได้ธรรมะเร่ร่อน ได้แต่ความเร่ร่อน ไม่ได้ของจริงสักคน

ถ้าได้ของจริงอย่างนี้ จริงๆ นะ หลวงตาท่านรักมาก ท่านรักประชาชนมากนะ แต่ก่อนหน้าโครงการช่วยชาติฯ ท่านต้องปั้นหน้ายักษ์ใส่ประชาชน เพราะกิเลสมันลามปาม เวลาท่านดุ ทุกคนก็ว่าท่านดุนะ

เราไปอยู่กับท่านนะ แปลกใจมาก เราคิดในใจ เขาว่าหลวงตามหาบัวดุๆ ดุอะไรวะ กูเป็นพระอยู่นี่ต้องคอยจัดที่นอนให้พวกโยม เข็นนํ้าให้ ล้างส้วมให้ทุกอย่างเลย ที่นอนต้องตึงเปรี๊ยะเลย กับนพดลนี่

เราไปดูแล้วนะ มึงไปนอนรีสอร์ต ยังไม่ได้มานอนบ้านตาดเลย บ้านตาดมีทั้งที่นอนผ้าขาวปูตึงเปรี๊ยะ มีกระติกนํ้าร้อนให้เสร็จ มีกาแฟ ไหนว่าดุวะ

ไอ้ข้างนอกก็ว่าดุฉิบหายเลยนะ ไอ้เราก็ว่าดุอยู่ ดุเวลากูผิดนี่ด่ากูฉิบหายเลย แต่ท่านรักมาก ท่านเมตตามากนะ เราถึงซึ้งว่า อ๋อ! พระจริงๆ เขาเป็นกันแบบนี้ ลับหลังนี่ดุมาก จะกินเลือดกินเนื้อเลยนะ เพราะดุกิเลสคนไง แต่เบื้องหลังนะ เราเป็นคนจัดที่นอนเอง เวลาโยมจะเข้าไปต้องจดหมายเข้าไปขอก่อน อาทิตย์นั้นจะมากี่คน ต้องจัดกุฏิกี่กุฏิ พระต้องไปแล้ว จัดให้ ทําให้ อย่างนี้หรือดุ

ดุนี่มันดุกิเลส เพราะใครไปก็จะเอาแต่ใจ ฉันมาแล้วนะ ต้องเอาลิฟต์มารับ อู๋ย! ต้องให้บริการ มันคิดไปติดสังคมโลกไง แต่ถ้าไปโดยธรรมนะ โอ้โฮ! สุดยอด นี่ถ้าครูบาอาจารย์เป็นธรรม ถ้าเป็นธรรม เป็นธรรมอย่างนั้น

แต่ถ้าว่าดุไหม ดุ ดุกิเลส กิเลสมันลามปาม ขี้กลาก เอาแต่ได้ ต้องดุ แต่ถ้าเป็นความจริงนะ ความจริงเป็นความจริงหนึ่ง

เจอปัญหานี้ทีแรกจะไม่ตอบ เพราะกลัวจะไปเข้าทางเขา เพราะสงสารคน สงสารคนที่หลงเชื่อ คนที่หลงผิด อยากจะเป็นนักหลบ ง่ายๆ เอาสบาย แล้วอยากได้มรรคผลไง ถ้าพูดไปก็เขาผิด เราถูก แบ่งฝักแบ่งฝ่ายแล้วก็ว่าแต่คนอื่น...แต่ไม่ใช่ ถูกหรือผิด มีจริงหรือไม่มีจริง ตรงนี้ต่างหาก เอาความจริงกัน เกิดมาเป็นคนทั้งที จะปฏิบัติก็ให้มันได้ของจริง อย่าให้เขาโกหก เอวัง

จิตส่งออกคือจิตคิดอารมณ์
จิตเสวยอารมณ์ นี่ส่งออก
ความคิดทั้งหมดนี้คือส่งออกหมด
ถ้าเรามีความคิด นั้นส่งออก นั้นนอกหมด
ความคิดของเรานี่นอกหมดเลย
นอกอะไร
นอกจิตไง
เพราะมันเกิดจากจิต มันคลายตัวออกมา มันเกิดจากจิต
มันส่งออกมาจากจิต มันก็นอกจิต
มันนอกจิต นอกจิตคือนอกธรรม

๒

นอกจิต

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒ สิงหาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “หัวข้อในการพิจารณาเมื่อจิตสงบดีแล้ว”

หลวงพ่อ : นี่เขาเข้าใจนะ เขาเข้าใจว่าจิตสงบดีแล้วจะพิจารณาไง

ถาม : หลวงพ่อครับ ผมขอความกรุณาไขข้อข้องใจในการปฏิบัติธรรมครับ คือเมื่อผมทําความสงบกายและใจได้พอประมาณ ผมใช้การดูลมครับ รู้เนื้อ รู้ตัว รู้ลม ผมมีปีติเล็กๆ มีความสุขความพอใจในการปฏิบัตินี้ แล้วผมก็เริ่มพิจารณา ตั้งประเด็นเรื่องคําสอนของพระศาสดามาทบทวน ถามเอง ตอบเอง คิดเอาว่ามีคนถามเรื่องธรรมะ เราจะตอบอย่างไร ผมก็จะนึกคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําอย่างนี้ไปเรื่อยๆ แต่พยายามรู้เนื้อรู้ตัว รู้ลมเป็นระยะๆ

ต่อมาผมฟังหลวงพ่อเทศน์เรื่องการพิจารณา ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ผมก็ลองนึกตั้งประเด็นขึ้น แต่แล้วมันก็ไม่ซึ้งใจเลยครับ หรือผมเริ่มไม่เป็น ผมฟังหลวงตามหาบัวสอนว่าพิจารณาอสุภะอสุภังซํ้าๆ จนให้มันถึงใจ ผมก็อยากจะทําบ้าง จึงเรียนมาขอความเมตตาจากหลวงพ่อด้วยครับ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าเวลาเขาตั้งคําถามเนาะ ว่าเขาเวลาจิตสงบดีแล้วเขาจะพิจารณาอย่างไร คําว่า “จิตสงบดีแล้ว” เราคิดว่าจิตเราสงบไง ถ้าจิตเรายังไม่สงบพอ เห็นไหม จิตเราไม่สงบพอ เวลาเราพิจารณาไป คําถามมันตอบในตัวเองหมด เวลาคําถามมันตอบตัวเอง ในภาคปฏิบัติ ในภาคปฏิบัติ เวลาหลวงตาท่านบอกเลย เวลาผู้เทศน์มีความรู้ขนาดไหน เวลาเทศน์นี่เปิดหัวอกเลย บอกเวลาเทศน์นะ ความรู้ฉันมีเท่านี้ กึ๋นฉันมีเท่านี้ ฉันพูดได้เท่านี้ แต่คนที่เขามีปัญญามากกว่า เขาฟังแล้วเขาจะรู้เลยว่าคนพูดมีภูมิปัญญามากน้อยแค่ไหน

นี่ก็เหมือนกัน ในทางที่ว่าเราปฏิบัติ เราว่าจิตเราสงบดีแล้ว ถ้าจิตเราสงบดีแล้ว มันเป็นความเข้าใจของเราไง มันเป็นความเข้าใจของเรา แต่ข้อเท็จจริงมันไม่เป็นอย่างนี้ไง ถ้าข้อเท็จจริงนะ เวลาจิตสงบแล้ว เวลาย้อนไปพิจารณา เวลาจิตสงบแล้ว ถ้าภาษาเรานะ คนมีบุญนะ มันยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้เลย แล้วมันจะวิปัสสนาไป ศีล สมาธิ ปัญญาไปเลย

แต่ส่วนใหญ่แล้ว อํานาจวาสนาบารมีคนไม่เท่ากัน เวลาจิตสงบดีแล้วนะ เวลาจิตสงบ สงบก็คิดว่านี่คือนิพพาน พอสงบแล้วมันคิดว่าสิ้นสุดในการปฏิบัติแล้ว ถ้ามันสงบนะ ทีนี้มันสงบมากสงบน้อยมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ มันอยู่ที่วาสนาของคนไง ดูสิ คนเรานะ คนนี้บอกว่าฉันมีแสนหนึ่ง ฉันก็รวยแล้ว บางคนบอกมีล้านหนึ่งถึงจะรวย บางคนว่าสิบล้านมันยังไม่รวยเลย บางคนร้อยล้านมันก็ยังไม่รวย บางคนเป็นหมื่นล้านแสนล้านมันก็ยังไม่รวย แล้วตรงไหนมันรวยล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ตรงไหนมันสงบล่ะ ไอ้คนว่าแสนหนึ่งบอกมันสงบแล้ว พอมันสบายใจบอกว่านี่ฉันก็สงบแล้ว เพราะเขาทุกข์มามาก พอจิตสงบมันก็สงบแล้ว แต่ไอ้คนที่เขาบอกเขาจะมีล้านหนึ่งเขาบอกแค่นี้ไม่ใช่ ล้านหนึ่งมันยังไม่สงบเลย ไอ้คนมีสิบล้านมันก็ยังไม่สงบเลย ไอ้คนมีพันล้านน่ะ นี่ไง มันอยู่ที่วาสนาของคนไง ทีนี้ไอ้เรื่องคําว่า “สงบ” มันแค่ไหนไง

ฉะนั้น เวลาสงบ ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกว่าสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิ สมาธิที่ถูกต้องดีงาม มิจฉาสมาธิ สมาธิที่ไขว้เขว สมาธิที่หลงผิด สมาธิที่มันเป็นความเห็นผิด เห็นไหม แม้แต่เป็นสมาธิยังมีมิจฉากับสัมมา คนบอกว่างๆ ว่างๆ มิจฉาทั้งนั้นน่ะ ไอ้ว่างๆ ว่างๆ นั่นน่ะ ว่างๆ ว่างๆ

ถ้าว่างๆ นะ มันเหมือนกับพ่อแม่ พ่อแม่ทุกคนอยากให้ลูกเป็นคนดีหมด ถ้าลูกของเราอยู่ในโอวาท ลูกจะเป็นเด็กดีหมดเลย ลูกจะมีหน้าที่การงานทําดีหมดเลย ลูกจะคบเพื่อนที่ดีหมดเลย ลูกจะดูแลมรดกตกทอดของพ่อแม่ได้ดีหมดเลย แต่เวลาสอนลูกไป ลูกบางคนก็ดี ลูกบางคนมันก็บอกว่า โอ๋ย! พ่อแม่นี่เห็นแก่ตัว จะใช้เรามากจนเกินไป

นี่ไง ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ว่าสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิ เวลาจิตมันสงบเข้ามาแล้วมันมีความสุขของมัน ถ้ามีความสุขของมัน คนที่มีอํานาจวาสนาขึ้นมาเขายกขึ้นสู่วิปัสสนาได้เลย เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาปัญญามันเกิดนะ มันเกิดภาวนามยปัญญา คําว่า “เกิดภาวนามยปัญญา”

ก็อย่างที่ว่านี่ไง ที่บอกว่า “เวลาผมฟังเทศน์หลวงพ่อแล้วผมไม่ซาบซึ้งใจเลย ผมปฏิบัติตามหลวงพ่อแล้วผมไม่ซาบซึ้งใจเลย เวลาผมฟังธรรมหลวงตา อสุภะอสุภัง ผมก็ไม่ซาบซึ้งใจเลย”

ไม่ซาบซึ้งใจเพราะมันก็ไม่มีสมาธิไง ถ้ามีสมาธิมันก็ซาบซึ้งไง ถ้ามันไม่ซาบซึ้ง มันไม่เข้าถึงเนื้อของใจไง ถ้าคําว่า “เนื้อของใจ” มันก็มีแล้ว

นี่ว่า ธรรมภายนอก ธรรมภายใน แล้วอะไรเป็นภายนอก ภายใน

ไอ้คนที่ไม่รู้นะ มันบอกว่า ภายนอกมันก็อยู่นอกกาย ถ้าภายในก็อยู่ในกาย แล้วไอ้ความคิดมันอยู่ข้างในหมด ไม่มีอยู่ข้างนอกหรอก เพราะมีชีวิต มันถึงคิดได้ คนไม่มีชีวิต คิดได้อย่างไร คนตายคิดไม่ได้ คนเป็นเท่านั้นคิดได้ แล้วคนเป็นคิดเป็นภายในหมดสิ อย่างนั้นไอ้คนทุจริตมันก็คิดเป็นภายในหรือ ถ้ามันคิดเป็นภายในไหม ภายนอกทั้งนั้นน่ะ เพราะจิตส่งออก

จิตส่งออกคือจิตคิดอารมณ์ จิตเสวยอารมณ์ นี่ส่งออก ความคิดทั้งหมดนี้คือส่งออกหมด ถ้าเรามีความคิด นั้นส่งออก นั้นนอกหมด ความคิดของเรานี่นอกหมดเลย นอกอะไร นอกจิตไง เพราะมันเกิดจากจิต มันคลายตัวออกมา มันเกิดจากจิต มันส่งออกมาจากจิต มันก็นอกจิต มันนอกจิต นอกจิตคือนอกธรรม ถ้านอกธรรมนะ พอเป็นนอก

ทีนี้พอไปศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเขาบอกว่า เขาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเขาคิดไง เขาคิดว่ารู้เนื้อ รู้ตัว รู้ลม มีปีติเล็กๆ แล้วเขาคิดอยากจะปฏิบัติ เขาก็คิดตั้งประเด็น เขาจะเริ่มพิจารณาของเขา เขาก็ตั้งประเด็นคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เปรียบว่ามีคนถาม มีคนถามเรื่องธรรมะแล้วเขาจะตอบอย่างไร เขาก็ไปค้นคว้าในพระไตรปิฎกมาตอบไง เขาตั้งประเด็นถามเอง แล้วก็ตอบเอง เขาตั้งประเด็นถามเอง แล้วตอบเอง พอพิจารณาไปแล้ว โอ้โฮ! มันซาบซึ้งๆ

มันซาบซึ้งสิ มันซาบซึ้งเพราะธรรมวินัยนี่ศาสดาของเรา เวลาเราสรรเสริญพุทธคุณๆ เวลาสรรเสริญคําสอน เราสวดธัมมจักฯ นี่คําสอนพระพุทธเจ้าทั้งนั้นน่ะ อาทิตตปริยายสูตร อนัตตลักขณสูตร พระพุทธเจ้าทั้งนั้นน่ะ พระพุทธเจ้าเป็นคนสอนไว้ คําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราไปตรึกในคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพิจารณาอย่างนี้ รู้ความจริงอย่างที่ท่านสอน แล้วจิตของท่าน ธรรมธาตุของท่านในใจของท่าน เป็นพระอรหันต์หลุดพ้นออกไป แล้วท่านก็สั่งสอนไว้เป็นทฤษฎี เป็นกิริยา หลวงตาใช้คําว่า “กิริยา” ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นทฤษฎี เป็นกิริยาทั้งหมด เป็นวิธีการ เป็นวิธีการแสวงหาค้นคว้าเข้าไปสู่จิตของบุคคลที่ปฏิบัติ วิธีการที่จะค้นหาจิตของตัว

ฉะนั้น เราไปตรึก เขาบอกว่า เวลาเขาพิจารณาของเขา เขาก็ตั้งคําถามว่ามีคนถามธรรมะ แล้วเขาก็จะตอบ พอเวลาถามตอบขึ้นมาแล้ว โอ้โฮ! มันซาบซึ้ง มันซาบซึ้ง มันมีความซาบซึ้งมาก

พอมีความซาบซึ้งมาก กรณีอย่างนี้เป็นกรณีปัญญาอบรมสมาธิ เพราะอะไร เพราะจิตเรา ความคิดเป็นภายนอก จิตนี้เป็นภายใน ความรู้สึกนึกคิดอยู่ภายนอกมันตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เดิมเวลาคนเราเกิดมามีอวิชชา คือความไม่รู้เนื้อรู้ตัว เวลาคิดมันก็คิดตามใจ ตามอําเภอใจ ความคิดตามใจ

ความคิดตามใจ เห็นไหม ความคิดตามใจมันก็คิดสัญญาอารมณ์ นี่กิเลสมันใช้งาน พอกิเลสมันใช้งาน กิเลสมันใช้งานเรามา คิดสิ่งใดก็กิเลสใช้งาน ทีนี้พอมันมาตรึกธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตั้งประเด็นขึ้นมาว่ามีคนถามธรรมะ แล้วเราก็ค้นคว้าธรรมะนั้นเพื่อจะมาตอบ นี่ถ้าค้นคว้าธรรมะขึ้นมาตอบ ทีนี้เราก็ไปคิดเรื่องธรรมะไง

ธรรมดาเราคิดตามอําเภอใจ ความคิดธรรมชาติของมัน เราคิดตามอําเภอใจ แต่เราพอมีสติปัญญา เรามาคิดธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม เรามาคิด คําว่า “เรามาคิด” ส่งออก เรามาคิด นี่นอกจิต

พอเรามาคิด เราก็ใช้ความคิดเรานี่ไง ทีนี้ความคิดมันตรึกเรื่องธรรมะไง นี่ไง ที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปสอนพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะฟังธรรมต่อจากพระสารีบุตร พระสารีบุตรฟังเทศน์พระอัสสชิมา พระอัสสชิเป็นพระอรหันต์ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะตอนนั้นยังเป็นมาณพ ยังเป็นอุปติสสะ ยังเป็นฆราวาสอยู่ ยังเป็นปุถุชน พอไปฟังเทศน์ของพระอัสสชิ อุปติสสะได้เป็นพระโสดาบัน พอมาบวชแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตั้งให้เป็นพระสารีบุตร

พระสารีบุตรนะ เวลามาพูดให้พระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะได้ฟังธรรมจากพระสารีบุตรก็ ปิ๊ง! สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา พอความคิดมันทําลายตัวมันเอง เป็นพระโสดาบัน แล้วก็มาบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอหิภิกขุบวชมาแล้ว จะให้ภาวนาต่อเนื่องให้เป็นพระอรหันต์ พระโสดาบันนั่งสัปหงกโงกง่วง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปด้วยฤทธิ์เลย ให้ตรึกในธรรม ให้แหงนหน้าดูดาว ให้เอานํ้าลูบหน้า ถ้าง่วงนักก็นอนเลย นอนให้หลับไปก่อน แล้วตื่นมาค่อยมาปฏิบัติ

นี่ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้ตรึกในธรรมๆ ตรึกในธรรมนี่ไง ที่ผู้ถามถามว่า ตั้งประเด็นขึ้นมาว่ามีคนถามปัญหาธรรมะ แล้วเราก็ไปค้นคว้าในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตอบ เห็นไหม เราถามเราตอบ เราตรึกในธรรม นี่ตรึกในธรรม พอตรึกในธรรมนี่คือปัญญาอบรมสมาธิ ตรึกในธรรม ทําไมถึงเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิเพราะจิตของเรายังมีกิเลส มันคิดตามอําเภอใจ

คิดตามอําเภอใจอย่างหนึ่งนะ เวลากิเลสมันยุมันแหย่ ไม่ใช่คิดตามอําเภอใจนะ คิดตามกิเลสมันสั่ง กิเลสมันชอบอะไร มันยุมันแหย่ มันยุมันแหย่มันก็คิดอย่างนั้น ทําอย่างนั้น นั่นน่ะกิเลสมันยุมันแหย่ ถ้ากิเลสมันยุมันแหย่ คิดตามกิเลส

ทีนี้พอเรามีสติปัญญา มีสติปัญญา เพราะอะไร เพราะว่าเขาอยากประพฤติปฏิบัติ เราเป็นชาวพุทธ เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราอยากจะมีร่องมีรอย เราก็มาตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้ามาตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ปัญญาอบรมสมาธิ แค่ปัญญาอบรมสมาธิ นี่ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะอะไร เพราะปัญญามันอยู่ข้างนอกอยู่ไง มันนอกจิตอยู่ไง นี่ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้ามันปล่อยๆๆ ปล่อยก็เป็นอิสระ พุทโธๆๆ จนพุทโธไม่ได้ก็คือมันปล่อย แต่ต้องให้มันปล่อยโดยข้อเท็จจริง ไม่ใช่ว่าเราพุทโธเพื่อจะปล่อย

พุทโธนะ ตั้งไว้เลย พุทโธๆ มันจะละเอียดขึ้นเนาะ เพราะเรารู้หมด แล้วเราก็มีทางให้จิตลงเลย พุทโธๆๆ จนหลับไปเลย พอตื่นขึ้นมา โอ้โฮ! สมาธิดี๊ดี แล้วสมาธิเป็นอย่างไร โอ้โฮ! มันว่างหมดเลย มันว่างหมดเลย แต่พูดอะไรไม่ได้ พูดได้แต่ว่างหมดเลย ที่ไหนได้ ถ้ามีสติพร้อมนะ มันกรนเลยล่ะ นั่งจนสัปหงกนะ จนกรนจนคร่อก มันยังไม่รู้ตัว ว่าเป็นสมาธิของมันน่ะ นี่ไง ถ้ามันเป็นสมาธินะ มันจะเป็นสมาธิ

เราจะบอกว่าสิ่งที่ว่าเป็นสมาธิๆ เขาบอกว่า ถ้าเขาพิจารณาอย่างนี้เขาว่าเป็นความดีของเขา แต่เวลาพอมาฟังเทศน์หลวงพ่อ หลวงพ่อบอกว่าให้พิจารณาผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ผมก็ทําตาม แต่มันไม่ดีเลย มันไม่ดีเลย แล้วไปฟังเทศน์หลวงตา หลวงตาก็บอกให้พิจารณาอสุภะอสุภังซํ้าๆๆ จนกว่ามันจะถึงใจ มันก็ไม่ถึงใจเลย

รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง รสของสติธรรม สติธรรม คนจะรู้ได้ต่อเมื่อคนมีทุกข์มียากมาก แล้วความคิดมันยุมันแหย่ให้เราทุกข์ยากไปกับมันตลอดเวลาโดยที่ไม่รู้ตัว ถ้ารู้ตัวจะไม่คิดอย่างนั้น

ที่เราเป็นไปอย่างนั้นเพราะกิเลสมันครอบงําจนเราไม่รู้ตัว เราถึงเดินตามเขาต้อยๆ ไป ตามกิเลสที่มันบงการไป แต่วันไหนเราได้สติขึ้นมา วันไหนเราได้ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์คอยเตือนสติเรา แค่เราได้สติฟื้นขึ้นมา ความคิดจะหยุด กึ๊ก! เอ๊อะ! เอ๊อะ! เลยนะ เออ! ไอ้ชื่อสติที่ครูบาอาจารย์ท่านแนะนํามันก็เป็นเรื่องหนึ่ง เวลามันเกิดจริงๆ เกิดจากจิต พอสติมันสมบูรณ์ มันจะคิดไปได้อย่างไร

สิ่งที่มันจะคิดได้เพราะสติเป็นปุถุชน คือว่ามีสติในฐานะของมนุษย์ แต่ไม่มีสติในฐานะของสัจธรรม เพราะสัจธรรมต้องมีสติ พอมีสติ มันยับยั้งความคิด ความคิดจะหยุดเลย นี่ไง รสของธรรม

แม้แต่ทุกข์ยากอยู่อย่างนี้ เวลาเกิดสติมันจะรู้เลย เอ๊อะ! เมื่อก่อนทุกข์ยากมาก คิดแต่เรื่องน้อยเนื้อตํ่าใจ ใครพูดอะไรผิดใจ มันฝังอกฝังใจ แล้วก็แผดเผาตัวเอง แล้วก็อ้างว่าคนนั้นว่าเรา

ไอ้คนว่าเรามันไม่รู้เรื่อง มันนอนหลับสบายเลย ไอ้คนว่าเรามันนอนหลับสบาย มันทํางานมันอาบเหงื่อต่างนํ้าเลยนะ ไอ้เราจําขี้ปากมันมา มันก็มาเผาอยู่นี่ เผาเราอยู่นี่ พอสติมันมา กึ๊ก!

ไอ้คนพูด ขนาดมันพูดเองมันยังไม่เดือดร้อนเลย ไอ้กิเลสมันเอามาปรุง เอามาเลี้ยง เอามาอุ่นกินอยู่นี่ โอ้โฮ! มันเดือดร้อนไปหมดเลยน่ะ พอมันได้สติ กึ๊ก! นี่สติจริงๆ เป็นแบบนี้ รสของสติธรรม คนปฏิบัติมันจะรู้เลย กึ๊ก! จะหยุดเลยนะ นี่ตัวจริงมันเป็นอย่างนี้ เหมือนเบรก ถ้าเบรกดีๆ รถวิ่งเร็วขนาดไหนก็เบรกได้

แต่ถ้าเบรกมันตาย นํ้ามันเบรกมันหมด เบรกอย่างไรก็ไม่อยู่หรอก เบรกก็มีอยู่อย่างนั้นน่ะ เหยียบไปเถอะ มีแต่ลม ฟืดๆ เบรกไม่อยู่หรอก นี่ไง สติไม่มีไง ของมันมีอยู่ เบรกก็มีอยู่ อุปกรณ์มันครบหมด แต่มันรั่ว นํ้ามันมันรั่ว เบรกมันตาย มันเสียหาย ใช้อะไรไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน คําว่า “สติๆ” เราก็ศึกษามาตลอด แต่ใช้กันไม่ได้เลย ใช้กันไม่เป็นเลย มันก็ไม่มีรสไม่มีชาติอะไรเลย พอมันมีสติปั๊บ มันหยุดหมดเลย พอหยุดหมดเลย เห็นไหม สติธรรม รสของสติธรรม รสของสมาธิ ถ้ารสของสมาธิ ใช้ปัญญาอย่างที่ผู้ถามถามนี่แหละ ถ้าเราพุทโธนะ พุทโธก็พุทโธได้ แต่เขาบอกว่าเขาจะกําหนดดูลม

ดูลมก็ดูลมชัดๆ ไปอย่างนั้น แล้วการฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาที่เขาพูดอยู่นี่ว่าเวลาเขาตั้งประเด็นขึ้นมา คําถามของผู้ถามปัญหาธรรมะ แล้วเขาเป็นผู้ตอบ แล้วเขาซาบซึ้งมาก

อันนี้ฝึกหัดใช้ปัญญาได้ ฝึกหัดใช้ปัญญาได้ แต่เขาบอกว่าเวลามาฟังเทศน์ มาฟังเทศน์ให้พิจารณาผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ให้พิจารณาอสุภะ มันทําแล้วมันไม่ซึ้งใจเลย มันทําแล้วไม่ซึ้งใจ มันไม่ซึ้งใจเพราะมันเป็นสัญญา มันไม่ซึ้งใจเลย

เราไปตลาดสิ เราไปซื้อสินค้าทุกอย่างเลย ซื้อมาแล้วก็ซื้อมา แต่ถ้าเราผลิตเอง แต่ถ้าวันไหนนะ เราผลิตเอง ดูสิ ไปซื้อนะ แกงถุงหนึ่ง ซื้อมาก็กินก็จบ แต่ถ้าเราแกงขึ้นมาได้ เฮ้ย! เรามีฝีมือเนาะ เฮ้ย! กูก็แกงเป็นน่ะ แล้วเราแกงขึ้นมา เราปรุงแกงขึ้นมาหนึ่งหม้อ เฮ้ย! เก่งเว้ย แกงก็ได้ ผัดก็ได้ ถ้าเราไปซื้อมาก็ได้

ฉะนั้นบอกว่า สิ่งที่เราใช้ปัญญาๆ อยู่นี่ สิ่งที่ว่าเขาใช้ปัญญา มันเป็นปัญญาไหม มันมีโลกียปัญญา โลกุตตรปัญญา ในปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สุตมยปัญญา ปัญญาการศึกษา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา

ถ้าเกิดภาวนามยปัญญา เวลาจิตมันสงบแล้ว ถ้าจะเกิดภาวนามยปัญญา จิตมันสงบไง จิตสงบ เวลามันเกิดจากจิต นี่ไง สติภายใน สมาธิภายในไง ปัญญาภายใน ภายนอกภายในมันอยู่ตรงนี้

ภายนอก ภายใน เราฟังพระพูดบ่อย ฟังแล้ว แหม! มันอึดอัดมากนะ มันเป็นภายใน ภายนอก เขาบอกว่ามันกลับนะ ขนาดที่ว่าอย่างนี้นะ ถ้าภายใน ในผิวหนังไง เขาบอกเวลากินนํ้าลงไป ถ้ามันเย็นๆ อยู่ในกระเพาะนี่เป็นภายใน นํ้าไปถึงตรงไหน

โอ้โฮ! เราฟัง อย่างนั้นตู้เย็นมันก็เป็นภายใน ยิ่งโรงนํ้าแข็งยิ่งเป็นภายในใหญ่เลย โรงนํ้าแข็ง เครื่องปั่นมันเย็นตลอดเลย มันก็เป็นภายใน มันเป็นภายในได้อย่างไร แค่นอกในมันยังไม่รู้จักเลย

ภายนอกคือความคิดทั้งหมดของเรานี่เป็นภายนอก เกิดความคิดทั้งหมดเป็นภายนอกหมด เพราะจิตมันส่งออกหมด มันคิดออกมานี่มันคิดออกมานอกจิตหมด ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตสงบแล้วไง นี่ไง นี่นอกจิต ในจิตไง ความคิดเกิดจากจิต ไม่ใช่จิต มันถึงนอกจิต ความคิดเกิดจากจิต ไม่ใช่จิต ถึงนอกจิต

เวลาสมาธิมันสงบเข้ามาแล้วมันถึงเป็นตัวสมาธิใช่ไหม พอสมาธิไปแล้ว พอเป็นสมาธิแล้ว โอ๋ย! นิพพาน ว่างหมดเลย ทําอะไรไม่ได้เลย เห็นไหม นี่ฤๅษีชีไพร ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โลกก็ทํากันอยู่ได้แค่นี้ นี่เรื่องสมาบัติ เรื่องฌานโลกีย์ เขาทํากันได้อย่างนี้ แล้วมันมีคุณวิเศษด้วย คุณวิเศษมันมีอภิญญา รู้วาระจิต เหาะเหินเดินฟ้าต่างๆ เกิดจากกําลังของจิต รู้อดีตชาติ ย้อนอดีตชาติได้ ทุกอย่างได้ แต่ไม่เห็นตัวตนของตัว ไม่เห็นสมถกรรมฐาน ไม่เห็นตัวจิต แล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา คือยกขึ้นสู่ปัญญาในพระพุทธศาสนาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนสั่งสอน นี่โลกเขาทํากันไม่ได้ มันไม่มี

ถ้ามันมีอยู่แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ปฏิญาณตนว่าเราตรัสรู้เองโดยชอบ เพราะว่ามันยังไม่มีไง แต่ทุกคนเกิดมามันมีจิต ฤๅษีชีไพรมีใช่ไหม การเกิดของมนุษย์มันมีมาเป็นล้านๆ ปีแล้วใช่ไหม คนมันคิดได้ใช่ไหม ถ้าคนคิดได้ มันทําได้อย่างนี้หมดแล้ว กําลังของจิตมันมี กําลังของจิตมันมีเป็นธรรมชาติของมันอยู่อย่างนั้น วัฏฏะมันเป็นแบบนั้นไง

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกว่าเรื่องฌานสมาบัติถึงไม่เอา หลวงตาพูดประจํา เรื่องฌานเรื่องแฌน อย่ามาพูดกับเรานะ เพราะหลวงตาท่านบอกว่า ศีล สมาธิ ปัญญา สมาธิคือสัมมาสมาธิ ไม่ใช่มิจฉาสมาธิด้วย สมาธิมันมีสัมมาและมิจฉา ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิ พอเป็นสัมมาสมาธิ คนที่ไม่มีอํานาจวาสนามันได้แค่นี้ไง

อย่าว่าแต่คนไม่มีอํานาจวาสนาเลย เวลาคนไม่มีอํานาจวาสนานะ ทําสมาธิยังทําไม่ได้เลย ค้นหาใจตัวเองไม่ได้เลย แต่พอเป็นสมาธิแล้ว เพราะคนไม่มีวาสนา พอเป็นสมาธิมันก็เป็นความมหัศจรรย์ มันก็บอกว่านี่คือนิพพาน

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ท่านสร้างอํานาจวาสนามานะ อ้าว! นิพพาน เวลามันออกจากสมาธิมา ทําไมมันยังมีอารมณ์ความรู้สึกเจ็บปวดอยู่อย่างนี้ล่ะ ทําไมมันยังโกรธเขาอยู่อย่างนี้ล่ะ ถ้ามันอย่างนี้ปั๊บ แสดงว่ามันยังไม่ได้แก้กิเลสไง

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเข้าสู่กําหนดลมหายใจเข้าออก อานาปานสติ เวลาบุพเพนิวาสานุสติญาณไประลึกอดีตชาติ นั่นนอก ขณะระลึกอดีตชาติได้ก็นอก แต่เวลาจุตูปปาตญาณ อนาคตก็นอก อาสวักขยญาณนี่ใน พอในขึ้นมาแล้วนะ พอในขึ้นมามันถึงย้อนกลับเข้ามา

นี่ถ้านอกจิต นอกจิตมันก็เป็นเรื่องหนึ่ง มันถึงไม่ซาบซึ้งไง ถ้ามันจะซาบซึ้ง ข้างในจิต ในจิต จิตสงบแล้ว พอจิตสงบแล้ว นี่ไง ครูบาอาจารย์ที่ดี เห็นไหม ต้องพยายาม พยายามใช้อุบายนะ บอกมันตรงๆ ไม่ได้ บอกมันตรงๆ มันเถียงทุกคํา “เหมือนหมด อาจารย์พูดมา ของผมเหมือนกันเลย ทําไมอาจารย์ไม่ยอมรับผม แปลก”

เวลาพูดมานี่เหมือนกันหมดเลย เหมือนเพราะมันจินตนาการไง เหมือนเพราะมันเทียบเคียงไง ไม่ต้องบอกว่าเหมือน ถ้าคําว่า “เหมือน” มันต้องเหมือนที่ผลนี้ ถ้าเหมือน มันต้องเข้ามาได้

ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ท่านสนทนาธรรมกัน ดูสิ เวลาหลวงตาท่านสนทนาธรรมกับอาจารย์สิงห์ทอง ท่านไม่ได้คัดค้านอาจารย์สิงห์ทองเลย นี่ไง ถ้ามันเหมือน เหมือนมันต้องเหมือนที่ผลไง เพราะหลวงตาพูดถึงอาจารย์สิงห์ทองนะ บอกว่าอาจารย์สิงห์ทองพูดผลถูกหมด ถึงขนาดที่ว่ามันไม่ชัดเจน แต่พูดผลถูกหมด นี่ไง เวลาเราพูด เวลาอารมณ์ อารมณ์ที่มันได้ อารมณ์ที่มันไม่ได้

อารมณ์ เห็นไหม ดูสิ เขาบอกนะ เราเป็นนักวิทยาศาสตร์นะ เราต้องเชื่อเหตุเชื่อผล ต้องเชื่อข้อเท็จจริง อย่าไปฟังอารมณ์ของคน อารมณ์มันแปรปรวน อารมณ์มันแปรปรวน

แต่อารมณ์ของธรรม ถ้ามึงไม่เคยรู้เคยเห็นอย่างนี้มึงเข้าถึงธรรมไม่ได้ ถ้ามันจะเข้าถึงธรรม นี่ไง ที่กลั่นออกจากอริยสัจ อริยสัจมันเป็นอย่างไร ถ้ามันเป็นอย่างไร มันเป็นตามข้อเท็จจริงของเขา นี่พูดถึงว่า ถ้ามันเป็นภายใน ถ้ามันเป็นภายใน เป็นภายในเป็นภาวนามยปัญญา

ฉะนั้น ภาวนามยปัญญา ทางทฤษฎี เขียนออกไปเป็นทฤษฎีไม่ได้ เวลาหลวงตาท่านพูด พวกพลังจิต ท่านถามเลย สมาธิมันอยู่ที่ตําราหรือ เรียนสมาธิกัน มาขีดมาเขียนกันมันเป็นไปไม่ได้ หลวงตาท่านถามประจํา เวลาไปถาม ท่านมาจากสายนี้ เขาบอกว่าเขาไปเรียนพลังจิต

อ้าว! สมาธิมันอยู่ในตําราหรือ สมาธิมันอยู่ในสมุดหรือ สมาธิมันอยู่ที่ปลายปากกาใช่ไหม ปลายปากกาเขียนเอาตามที่ตัวเองจินตนาการอย่างนั้นใช่ไหม ถ้ามันเป็นจริงในใจ มันเขียนออกมาอย่างนั้นไม่ได้ มันทําอย่างนั้นไม่ได้ มันทําอย่างนั้นไม่ได้ แต่ที่คนมันรู้จริงมันต้องมีข้อเท็จจริงใช่ไหม ถ้ามีข้อเท็จจริง เวลาสนทนาธรรมนี่รู้ เวลาพูดออกมานี่รู้หมดเลย ได้หรือไม่ได้

ฉะนั้น เวลาเราฟังพวกเรานักปฏิบัติ ไอ้ว่างๆ ว่างๆ ฟังทุกวันเลย

ว่างๆ มันเป็นสิทธิ์นะ เราเห็นใจ เราเห็นใจ ดูสิ ดูเด็กน้อยสิ เด็กน้อย วุฒิภาวะของมันก็เหมือนเด็ก ผู้ใหญ่ขึ้นมาก็มีความรับผิดชอบมากขึ้น ผู้เฒ่าผู้แก่ก็ผ่านมาเยอะ คนปฏิบัติมันยิ่งกว่าเด็กน้อยอีก เด็กน้อยมันยังมีตัวมีตน ไอ้คนที่ปฏิบัติไม่มีหลักเกณฑ์อะไรเลย ว่างๆ ว่างๆ

เรามองอย่างนี้จริงๆ เรามองผู้ที่ปฏิบัติใหม่มีคุณสมบัติน้อยกว่าเด็กน้อย เด็กน้อยมันยังมีรูปมีร่าง เด็กน้อยมันยังเห็นตัวตนมัน...ว่างๆ ว่างๆ มันไม่รับผิดชอบอะไรเลย ไม่มีจุดหมายที่เราจะพูดกันได้เลย เพราะว่าง อ้าว! พูดอะไรมาก็ว่าง ว่าง

แล้วว่างอย่างไรล่ะ

“ไม่รู้”

สมมุติว่าให้พุทโธได้ไหม

“ได้ค่ะ”

เริ่มมีตัวตนขึ้นมาแล้ว “ได้ค่ะ” ก็นั่นแหละจุดของความรู้สึก แล้วเวลาเป็นสมาธิมันเป็นอย่างไร ถ้ามันเป็นสมาธิแล้ว เราจะบอกว่า ถึงมันจะเป็นสมาธิแล้ว ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่ได้ มันยกขึ้นไม่ได้มันก็ภาวนาเพื่อบรรเทาทุกข์ไง ถ้าบรรเทาทุกข์ มันก็กลับมาผู้ถามที่ถามครั้งแรกนี่แหละ ถ้าเราภาวนา เราตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อ่านหนังสือครูบาอาจารย์มาแล้วก็เอาเป็นคติธรรม เอามาเป็นข้อวิจัย วิเคราะห์วิจัยให้จิตมันได้ฝึกหัดออกกําลังกายไง มันก็เป็นเครื่องอยู่ของจิตดวงนั้น ถ้าจิตดวงนั้นไม่มีอํานาจวาสนาที่จะสามารถภาวนาได้นะ

คําว่า “ภาวนาได้” มันต้องมีอํานาจวาสนา ถ้าไม่มีอํานาจวาสนาใช่ไหม ดูสิ หลวงปู่มั่น ถ้าพระองค์ไหนภาวนาเป็นนะ ท่านจะคอยจํ้าจี้จํ้าไชเลย เหมือนกับว่านักกีฬากับโค้ชพยายามจะฝึกฝนให้มันมีเทคนิคมากขึ้นๆๆ ให้มีคุณงามความดีมากขึ้น

แต่ถ้านักกีฬาคนไหนที่ว่ามันทําไม่ได้เลย แล้วมันไม่มีโอกาสที่จะเป็นนักกีฬาได้ เขาก็ให้ฝึกหัดออกกําลังกายไป ฝึกไว้เพื่อโอกาส เขาอาจจะทําได้ อาจจะทําได้ นักปฏิบัติส่วนใหญ่เป็นแบบนี้ มันทําไม่ได้ ทําอย่างไรล่ะ มันทําไม่ได้แล้วจะทําอย่างไร จะฆ่ามันทิ้งใช่ไหม ถ้ามันทําไม่ได้มันก็คือทําไม่ได้ แต่มันก็ต้องพยายามของเขา เขาก็ต้องพยายามของเขา ครูบาอาจารย์อย่างน้อยก็ให้โอกาส ให้โอกาสชี้แนวทางให้อยู่แล้ว

ถ้ามันทําไม่ได้มันอยู่ตรงนี้ มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของเขา แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นแล้วท่านชี้ได้หมดแหละ ท่านบอกได้หมดแหละ บอกแล้วเขาทําไม่ได้ ถ้าเขาทําไม่ได้ เราก็ให้กําลังใจนะ เวรกรรมมันเป็นอย่างนี้ กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน อํานาจวาสนาของคนจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน

ฉะนั้น เวลาคนที่จิตใจสูงส่งมันมีอะไรขาดตกบกพร่อง มีอะไรขัดแย้งใจ เขาให้อภัยได้หมด เขาวางได้ แต่ไอ้คนที่ยึดมั่นถือมั่น มีแต่ความผูกโกรธ ไอ้นั่นจิตใจอย่างนั้นมันก็จะจมอยู่ตรงนั้นน่ะ

ถ้าจิตใจของคนนะ มันวางได้ มันวางไว้ ถึงจะดับความรู้สึกไม่ได้หมดก็วางไว้ได้ วางไว้ได้ เราจะได้ก้าวเดินไปข้างหน้าได้ไง วางได้ เราจะได้พัฒนาได้ไง เราจะทําตัวเราให้ดีขึ้น ทําหัวใจเราให้ดีขึ้น ถ้ามันดีขึ้น เห็นไหม นั่นพูดถึงถ้าภาวนาไม่ได้ ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่ได้

ถ้ายกขึ้นวิปัสสนาได้ ฉะนั้น เราถึงบอกว่า เขาบอกฟังเทศน์เราว่าให้พิจารณาผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ผมก็ลองแล้ว ตั้งประเด็นอย่างนั้นแล้ว แต่มันไม่ซึ้งใจเลย

มันไม่ซึ้งใจเลยเพราะกําลังมันยังไม่มี กําลังยังไม่พอ กําลังยังเป็นไปไม่ได้ เวลาครูบาอาจารย์ท่านสนทนาธรรมกันนะ เวลามันซาบซึ้ง ขนาดฟังธรรมมันยังลงใจ มันลงใจ แล้วเวลาเราปฏิบัติไปมันซาบซึ้งใจ มันซาบซึ้ง ซาบซึ้งนี่เป็นมัชฌิมาปฏิปทา คือความสมดุล คือโอกาสไง

คือเหมือนการแข่งกีฬา เวลาลงไป เกมกีฬาเริ่มขึ้น ตรงนั้นน่ะมันเป็นการแข่งขัน เวลามันซาบซึ้งๆ นี่ระหว่างกิเลสกับธรรมมันสู้กันแล้ว มันสู้กันในใจเรา เห็นไหม หลวงตาจะพูดบ่อยว่า ระหว่างกิเลสกับธรรม ถ้ากิเลสมันชนะ กิเลสมันชนะใช่ไหม มันก็กินแล้วก็นอน วิชากอนแล้วนิน กินแล้วนอน ถ้าธรรมะมันชนะ ธรรมะมันชนะ โอ๋ย! มันสู้กัน มันเดินจงกรม นั่งสมาธิ มันมีความสนุกมากเลย

ท่านบอกหัวใจระหว่างกิเลสกับธรรมมันสู้กัน นี่ระหว่างกิเลสกับธรรม เวลามันสู้กัน นี่ซาบซึ้งใจ ซาบซึ้งใจคือการขวนขวาย คือการกระทําในใจ นี่ไง ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ถ้าคนไม่มีการกระทําอย่างนี้ คนไม่ปฏิบัติอย่างนี้เลย มันจะเอามรรคผลมาจากไหน คนไม่กินข้าวมันจะอิ่มได้อย่างไร คนไม่ได้ออกกําลังกายมันบอกมันแข็งแรง เป็นไปไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน แต่เวลาไอ้พวกแถๆ นะ มันบอกว่า “เออ! ช่างเขาเถอะ ไอ้พวกที่ปฏิบัติอย่างนั้นให้เขาปฏิบัติไปเถอะ เรามานอนกันสบายๆ ดีกว่า” โอ้! เขาพูดกันอย่างนี้นะ เราฟังแล้วนะ เราฟังแล้วมันเศร้า มันเศร้าตรงไหน

มันเศร้าที่ว่า เวลาเขาพูด ไอ้คนที่วุฒิภาวะมันด้อยมันเชื่อ ไอ้คนที่วุฒิภาวะมันอ่อนด้อยมันเชื่อเลย “เออ! จริงเนาะ เขาไม่ต้องลําบากลําบนกันเนาะ เรามาสบายๆ กันดีกว่า”

เราฟังอย่างนี้มาเยอะ อย่างนี้มาเยอะเพราะอะไร เพราะพวกโยมนี่แหละไปประพฤติปฏิบัติกันมา ใครมีอะไรก็มาเล่าให้ฟังทั้งนั้นน่ะ ใครไปโดนหลอกมากี่ซับกี่ซ้อน ใครโดนล้วงกระเป๋ามา ใครไปหมดตัวที่ไหนมา มาเล่าให้ฟังหมดแหละ มันได้ยินมาเยอะ มันถึง อ๋อ! เขาคิดกันอย่างนั้น เขาทํากันอย่างนั้นเนาะ ไอ้คนที่ไปโดนล้วงกระเป๋ามา ยังดีนะ ไม่ไปโดนควักหัวใจไป ไปโดนควักหัวใจไปเลย เชื่อเขาหมดหัวใจเลย

เวลามาหาเราถึงได้บอกไง บอกหลวงพ่อพูดอยู่ทําไม

กูพูดอยู่ ปรารถนาอย่างเดียวเท่านั้นน่ะ ขอให้ใจอยู่ในหัวอกพวกมึง เอาใจของเอ็งไว้ในหัวอกของพวกเอ็ง หัวใจของเราอย่างน้อยก็ต้องเป็นสิทธิของเราเว้ย ไว้ในหัวอกเรา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนกาลามสูตรนะ อย่าเชื่อ อย่าเชื่อแม้แต่เราพูด อย่าเชื่อว่าเป็นอาจารย์ของเรา อย่าเชื่อ แต่ให้เรามีสติปัญญา ถ้ายิ่งมีสติปัญญานะ เอาคําพูดของครูบาอาจารย์ไปวิเคราะห์วิจัย ไปต่อยอด หาปัญญา หาความรู้ของตัว ถ้ามันเป็นจริง มันต่อยอดขึ้นไป ถ้ามันต่อยอดขึ้นไป ถ้าเราเคารพ เคารพก็ส่วนเคารพสิ แต่ถ้าเราปฏิบัติแล้วจะได้ความจริงของเราไง ถ้ามันเป็นความจริงของเรา อันนั้นถึงจะเป็นสมบัติของเรา

นี่ก็เหมือนกัน เพราะเขาถามเองไง เขาถามว่า แล้วเวลาเขาคิดของเขาเอง ตรึกในธรรมะพระพุทธเจ้า อู๋ย! รู้สึกว่ามันมีปีติเล็กๆ มันมีความสุขไปหมดเลย แต่พอมาฟังเทศน์หลวงพ่อ หลวงพ่อบอกว่าให้พิจารณาผม ขน เล็บ ฟัน หนัง โอ้โฮ! มันไม่เอาไหนเลย ไปฟังของหลวงตา หลวงตาให้พิจารณาอสุภะยิ่งไปใหญ่เลย ท่านบอกให้ซํ้าๆๆ ซํ้าจนกว่ามันจะถึงใจ นี่หลวงตาท่านว่าอย่างนั้นนะ แต่ผมทําแล้วมันไม่ถึงใจสักที

ไอ้กรณีนี้ถ้าคนมีปัญญานะ เขาจะไม่โทษอาจารย์ เขาจะโทษว่าเราทําไม่ถึง แต่ถ้าเราเป็นคนเข้าข้างตัวเองนะ เราจะโทษเลย อาจารย์สอนกูผิด กูยังไม่ทันสอบเลย สอนกูผิดแล้ว แต่ถ้าเป็นเรานะ เราจะรีบไปฝึกหัด

จริงๆ เราบวชเป็นพระใหม่ๆ มันเป็นคนที่ขวนขวายมาก หาคนสอน หาคนชี้แนะ แล้วก็โดนพระหลอกมาเยอะมาก หลอกมา จนไปเจอหลวงปู่จวน หลวงปู่จวนพูดแล้วมันเข้าใจได้ มันก็เลย อ๋อ! ไอ้ที่ฟังๆ มาหลอกทั้งนั้นเลย

แล้วพอหลวงปู่จวนเครื่องบินตก เราเข้าบ้านตาด มันพูดกับตัวเองไง เรานี่โดนหลอกมาเยอะ เวลาขวนขวายหาอาจารย์ เพราะความไม่รู้ของเราก็ให้อาจารย์คนอื่นหลอกมามากเลย แต่ตอนนี้เราเข้ามาอยู่บ้านตาดแล้ว หลวงตาท่านอยู่บนกุฏิ เราเดินจงกรมอยู่นี่ หลวงตารอตอบปัญหามึง รอตอบปัญหามึง มึงพยายามภาวนาขึ้นมาสิ เมื่อก่อนไม่เจอหลวงตา โอ๋ย! ปัญหาเยอะมาก อยากถามเรื่องนั้น อยากถามเรื่องนี้ อยากถามเรื่องนั้น เวลาหลวงตาอยู่บนกุฏิ รอตอบคําถามมึงนี่ คําพูดอย่างนี้เราพูดกับตัวเองทุกวันๆ ให้ตัวเองพยายามเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาหาเหตุหาผลมา หมอรอรักษามึงอยู่นะ หมออยู่บนกุฏิจะรอรักษามึง มึงมีโรคภัยไข้เจ็บอะไรจะขึ้นไปหาท่านบ้างล่ะ รีบขึ้นไปสิ

เรานี่เดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน เอาอย่างเดียวเลย เพราะมันเข็ด เพราะโดนหลอกมาเยอะ เวลาเราขวนขวายหาคน คนก็หลอกเอา แล้วตอนนั้นบวชใหม่ๆ ด้วย มันก็อยากรู้อยากเห็นนะ ใครพูดอะไรก็เชื่อๆ เชื่อไปหมดเลย

สุดท้ายพอมันปฏิบัติแล้ว อย่างที่ว่าโดนหลอกทั้งนั้นเลย แล้วก็มาฟังหลวงตาที่ท่านเทศน์ไง ท่านบอกว่า เวลาท่านออกไปธุดงค์ เวลาอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นก็แก้จิตท่าน เวลาท่านออกไปธุดงค์ เวลาไม่มีหลวงปู่มั่น ก็ไปปรึกษาพระผู้ใหญ่ ครูบาอาจารย์รุ่นใหญ่ เวลาท่านสอนผิด เราเคยอยู่กับหลวงปู่มั่นมา ท่านเคยอยู่กับหลวงปู่มั่นมา ท่านก็ฟังออกว่าอะไรถูกอะไรผิด เวลาเขาพูดแถออกข้างทาง ท่านคิดขึ้นมาเลยนะ “จิตมีความรู้อย่างนี้หรือจะมาสอนเรา อาจารย์มีความรู้แค่นี้หรือจะมาสอนเรา” คนที่เขามีวุฒิภาวะ ภาษาเรานะ เราเรียกว่าสบประมาทเลยล่ะ

แต่ขณะที่เราไม่เป็น เราไปแสวงหาเขา เขาหลอกเรามาเยอะ เพราะตอนนั้นเราไม่มีวุฒิภาวะ เพราะเรามีประสบการณ์อย่างนี้ เราถึงเห็นใจพวกโยมไง ไอ้ที่ไปโดนเขาล้วงกระเป๋า ไอ้ที่โดนเขาหลอก ไอ้ที่โดนเขาควักหัวใจไป หัวใจทั้งหัวใจให้เขาเอาไปไว้ในตัวของเขา เราบวชใหม่ เราก็เจอปัญหาอย่างนี้ แต่พอภาวนา พอมีจุดยืนขึ้นมาแล้ว มันถึงไม่เชื่อไง ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านพูดมันก็ แหม! ซาบซึ้งมาก ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ

ฉะนั้น ถึงว่า นอกจิต ในจิต ไอ้อย่างที่พูดครั้งแรก พูดที่บอกว่า เวลาตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันดีไปหมด

มันดีไปหมดทั้งนั้นน่ะ เพราะมันเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นความคิด แต่มันไม่ได้แก้กิเลสของเรา เพราะมันธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็เราไปซื้อแกงมาถุงหนึ่ง แต่เราแกงไม่เป็นน่ะ ซื้อแกงมา แกงมันก็อร่อย แม่ค้ามันทําไม่อร่อยก็ขายไม่ได้

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําไมจะไม่ดี สุดยอดอยู่แล้ว แต่เป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันนอกไง มันไม่ใช่เกิดจากจิต ไม่ใช่เกิดจากเรา ถ้าจะเกิดจากเรา เอ็งจะแกง เอ็งก็ต้องมีเครื่องแกง เอ็งก็ต้องมีกุ้งหอยปูปลา เอ็งก็ต้องมีทุกอย่าง มันถึงจะแกงได้ เอ็งไม่มีอะไร เอ็งจะแกงอะไร อ้าว! ก็คิดว่าแกงไง คิดว่าแกง แต่ไม่ได้แกง มันก็เลยไม่ซาบซึ้งน่ะสิ

แต่ถ้าเอ็งมีกุ้งหอยปูปลา มีเครื่องแกง มีทุกอย่างพร้อมเลย อ้าว! ก็แกงขึ้นมา ถ้าแกงแล้วมันยังไม่อร่อย ก็ทําครั้งแรกมันจะอร่อยได้อย่างไร แค่เป็นแกงก็พอแล้ว ถึงจะกินไม่ได้ ของฉันทําก็ฉันอร่อยก็แล้วกันแหละ แต่ทําบ่อยๆ ครั้ง บ่อยๆ ครั้งเข้า มันก็ชํานาญขึ้น คําว่า “ชํานาญ” ซํ้าๆ ซํ้าๆ ซํ้าอย่างนี้ ซํ้าจนหลับตาทําได้เลย แม่ครัวใหญ่เขาหลับตาปรุงได้เลย ออกมารสชาติเหมือนกันเปี๊ยะ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ จนมันสมุจเฉทปหาน มันถึงจะเป็นความจริงไง

นี่พูดถึงว่า ทําไมมันถึงไม่ซาบซึ้งใจ

โอ้โฮ! จะให้ซาบซึ้งใจ เป็นวิทยาศาสตร์ไง จะทําอะไรก็ต้องซาบซึ้งใจหมด สิทธิเสมอภาค อ้าว! โยมก็ปฏิบัติได้ พระก็ปฏิบัติได้ โอ๋ย! ทุกคนก็สิทธิเสมอภาค ปฏิบัติแล้วก็ต้องเหมือนกันหมด...นี่ไง เขาถึงไม่เข้าใจเรื่องผลของวัฏฏะ

พระพุทธเจ้าเข้าใจเรื่องผลของวัฏฏะนะ กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน คนหนึ่งทําคุณงามความดี ทําแต่กรรมดีมา เขาก็มีแต่ความคิดดีๆ ของเขา เขาทําอะไรเขาประสบความสําเร็จของเขา คนหนึ่งมีแต่ทํากรรมชั่วมา แล้วเกิดเป็นคนเหมือนกัน แล้วจะให้เหมือนกันได้อย่างไรล่ะ

กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กันนะ กรรมจําแนก กรรมของเอ็ง กรรมของจิตดวงนั้นมันจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน...ใครทํา พระพุทธเจ้าทําหรือ ใครทําให้ ก็จิตมันทําเอง

กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน คนเราสร้างเวรสร้างกรรมมาแตกต่างกัน จะให้รู้เหมือนกัน เป็นเหมือนกัน ไม่มี ไม่มี แต่ถ้าเราเข้าใจอย่างนี้แล้วเราก็ไม่น้อยเนื้อตํ่าใจไง ใครมีความทุกข์ความยาก เราก็ว่าเราสร้างกรรมมาอย่างนี้ เราทําของเรามาเอง

แต่ในปัจจุบันนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้แก้ที่ปัจจุบัน ถ้าปัจจุบันนี้เรามีศรัทธามีความเชื่อในธรรมโอสถ ธรรมโอสถจะไปแก้กิเลส ธรรมโอสถจะแก้จริตนิสัยของเรา เราฝึกหัดตรงนี้ไง เราเอาตรงนี้มาเป็นประโยชน์กับเราไง ในปัจจุบัน เขาแก้ได้ที่ปัจจุบันนี้ อดีตอนาคตแก้ไม่ได้ แก้ที่ปัจจุบันนี้ ปัจจุบันคือสติปัญญานี่ มีสติมีปัญญา มีการค้นคว้า มีการไขว่คว้า แล้วมีการกระทํา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกพระอานนท์ไง “อานนท์ บอกนะ บอกบริษัท ๔ นะ ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด” การปฏิบัติบูชาคือการแก้ไขดัดแปลง การปฏิบัติบูชาไง “ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาด้วยอามิสเลย” ของที่เป็นอามิส สิ่งที่เสียหายเป็นอามิส เป็นอามิสมันได้บุญกุศลเพราะการเสียสละ แต่การปฏิบัติเป็นการดัดแปลง การแก้ไข การต่อสู้กันระหว่างกิเลสกับธรรมนี่ “ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด” แล้วมันจะได้สัจจะความจริง ได้ความจริงขึ้นมาไง มันถึงจะเป็นนอกเป็นใน เห็นนอกเห็นในโดยข้อเท็จจริงไง

ฉะนั้น ไม่เห็นว่านอกในจิต นอกจิตในจิต มันก็ต้องเหมือนกันสิ อ้าว! คิดเหมือนกันน่ะ คิดถึงธรรมะของพระพุทธเจ้ามันซาบซึ้ง คิดถึงหลวงพ่อ ไม่เอาไหนเลย

ก็เรามันหยาบขนาดนี้ มันจะไปเอาไหนตรงไหนล่ะ แต่ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาในใจนะ นั่นรสของธรรม รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง เอวัง

แก้จิตแก้ยาก
แก้ยากเพราะมีทิฏฐิมานะ
มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในจิตนั้น
ถ้ามันเป็นวัตถุธาตุ มันไม่มี
แต่ถ้ามันไม่มี มันก็ไม่ใช่จิต
มันไม่ใช่จิต มันก็ไม่เวียนว่ายตายเกิดเหมือนกัน
เพราะการเวียนว่ายตายเกิด จิตนี้เวียนว่ายตายเกิด
ฉะนั้น เขาถึงแก้กันที่นี่
ฉะนั้น เขาถึงหาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะแก้นี่
นี่คือการแก้จิต

๓

จิตแก้ยาก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ สิงหาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอความกรุณาชี้แนะการปฏิบัติแก่ลูกศิษย์เจ้าค่ะ”

เนื่องด้วยที่ผ่านมา จิตเสื่อมไปพักใหญ่ กราบเรียนหลวงพ่อไปครั้งหนึ่งแล้ว ลูกก็ค่อยๆ พัฒนาอย่างเชื่องช้าจนจิตพอจะประคับประคองตนเองได้บ้าง ซึ่งดูจากผลความมั่นคงของจิตตัวเอง แต่ก็มีปัญหาที่จะถามดังนี้

เมื่อนั่งสมาธิไปถึงที่สุดความสงบของลูกที่ทําได้ มันจะไปเจอกําแพงความรู้สึกแบบบอกไม่ถูก แต่มันมีความรู้สึกแน่ๆ ลูกก็พิจารณาความรู้สึกนั้น แต่ก็ไปไม่ได้ มันจะอยู่แบบนั้น เป็นความรู้สึกที่นิ่มนวลปนเวิ้งว้างบอกไม่ถูก พอนานๆ ไป สติอ่อนลง ความคิดก็แทรกเป็นระยะ และถ้าสติอ่อนสุด ก็จะเข้าภวังค์ไปเลย

ลูกตรวจแล้วจึงส่งคําถามมาว่า ทําไมถึงไปเจอกําแพงความรู้สึกนี้ทุกครั้ง ไม่ว่าจะทําความสงบหรือสติดีเพียงใด หรือมันบกพร่องอะไร ต้องแก้ไขอย่างไร โปรดอธิบายและแนะนําลูกด้วย

ตอบ : นี่คําถามเนาะ ถ้าคําถามนี่นะ เวลาภาวนาไป เคยภาวนาได้หนหนึ่ง เคยภาวนาได้ดี เคยภาวนาแล้วประสบความสําเร็จ แต่สุดท้ายแล้วจิตเสื่อม เวลาจิตเสื่อม จิตเสื่อมไปพักใหญ่ แล้วจิตเสื่อมแล้วทําอย่างไร

ฉะนั้น เวลาจิตเสื่อม เห็นไหม เวลาแก้จิต ที่ว่าหลวงตาท่านพูดประจํา “ไม่รู้ แก้ไม่ได้ ไม่รู้ พูดไม่ได้”

แล้วเวลาแก้จิตๆ เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดไง ท่านพูดกับพระนะ “หมู่คณะให้ปฏิบัติมานะ จิตนี้แก้ยากนะ ถ้าผู้เฒ่าตายไปแล้วจะไม่มีใครแก้ว่ะ ให้รีบภาวนามานะ ผู้เฒ่าจะแก้ ผู้เฒ่าจะแก้” นี่จะแก้ไขไง

คําว่า “แก้ไข” ถ้าแก้ไข เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านเคยผ่านวิกฤติ ท่านเคยผ่านอุปสรรคมา ท่านรู้ ท่านรู้ว่ามันเป็นอย่างใด แล้วต้องแก้ไขอย่างใด แล้วถ้าแก้ไปแล้ว ถ้ามันประสบความสําเร็จ มันก็จะแก้ได้ แต่ส่วนใหญ่แล้ว คนที่มาให้แก้ ท่านแก้แล้ว แต่เราไม่สามารถทําอย่างนั้นได้ อย่างเช่นหมอไปรักษาคนไข้ก็ให้ยาตามที่ได้ศึกษามา ให้ยาตามตําราที่เราได้ศึกษาทางการแพทย์มา ถ้ามีโรคอย่างนี้ต้องรักษาอย่างนี้ ต้องให้ยาอย่างนี้ ส่วนใหญ่แล้วหาย เพราะมันเป็นวัตถุ มันเป็นเคมี เป็นต่างๆ ที่ให้ผลตามนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลารักษาจิตๆ แก้จิตไง เวลาแก้จิตมันยากกว่านั้นอีก ยากกว่านั้นเพราะอะไร เพราะว่าเวลาการให้ยา เวลาการให้ยา เห็นไหม เขาบอกว่า ให้มีสติ ตั้งสมาธิให้ดี แล้วน้อม

การให้ยาก็คือให้ธรรม การให้ธรรมๆ เวลามันแก้ไขเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้ามันแก้ไขเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ทีนี้เวลาแก้ไขเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป อย่างเช่นบอกว่า ให้ทําความสงบของใจ ให้ทําสมาธิ...แค่นี้ ไอ้คนไข้ ๑๐ ปี ๒๐ ปี กว่ามันจะทําความสงบของใจได้ แล้วถ้าทําได้แล้วก็ทําได้ เดี๋ยวก็หลุดมือไป เห็นไหม

แล้วเวลารําพึง ฉะนั้น เวลาที่ว่ามันน่าสะเทือนใจ เราปฏิบัติใหม่ๆ แล้วเราสะเทือนใจมาก เวลาสะเทือนใจ เวลาฟังเทศน์หลวงตาไม่เข้าใจก็ไม่เข้าใจ แต่พอเวลาเข้าใจขึ้นมา เวลาท่านพูดบ่อยมากเลยบอกว่า ท่านติดสมาธิ ๕ ปี ติดสมาธิ ๕ ปี แล้วมันก็สะเทือนใจไง สะเทือนใจที่ว่า ๕ ปีนั้นอยู่กับหลวงปู่มั่นตลอด

หลวงปู่มั่นเป็นอาจารย์ เป็นหมอกับคนไข้อยู่ด้วยกัน คนไข้กับหมออุปัฏฐากกันอยู่ หมอก็นอนอยู่นี่ หลวงตาก็เป็นคนไข้ เป็นคนอุปัฏฐาก เป็นคนดูแลผ้า เป็นคนรับบาตร เป็นคนดูแลความเป็นอยู่ของท่าน นี่ระหว่างหมอกับคนไข้อยู่ใกล้ชิดติดกันน่ะ แต่ทําไมต้องทอดเวลาถึงตั้ง ๕ ปี

แล้วดูสิ หลวงปู่มั่นเป็นหมอ เป็นหมออะไร เป็นหมอชั้นเอก เวลาคนไข้ที่อยากจะหายจากโรคเป็นคนไข้ชั้นดี เพราะอะไร เพราะหลวงตาท่านปรารถนาพ้นทุกข์ ถ้าเป็นคําว่า “ปรารถนาพ้นทุกข์” ก็พ้นจากความเป็นโลก แล้วหมอนี่ก็หมอชั้นหนึ่งๆ รักษาคนไข้อยู่ แล้วคนไข้กับหมอก็อยู่กันมา ๕ ปี แล้วเวลาหมอจะผ่าตัด เห็นไหม

“มหา จิตเป็นอย่างไร จิตดีไหม”

“ดีครับ”

“มหา จิตเป็นอย่างไร”

“ดีครับ”

คนไข้ไม่รู้ตัวเลยว่าเป็นไข้ คนไข้ไปไม่รอด คนไข้มันติดอยู่นั่นน่ะ จะเอาคนไข้ให้รอดให้ได้ เราจะบอกว่า แก้จิตแก้ยากอย่างนี้ไง มันไม่มีใครปรารถนาไม่ดี ไม่มีใครต้องการความผิดพลาด ไม่มีใครต้องการสิ่งไม่ดี ทุกคนต้องการการพ้นทุกข์ ทุกคนต้องการความดีงามทั้งนั้น

ครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่น ท่านผ่านไปแล้วนะ ท่านก็ปรารถนาดี ท่านพยายามจะสั่งจะสอน คอยดูแล ไอ้คนไข้ผู้ที่ปฏิบัติก็ปรารถนาพ้นทุกข์นะ เพราะเวลาจะแสวงหาครูบาอาจารย์ แสวงหามานี่เสี่ยงทายเลย แล้วพยายามขวนขวายมา แล้วมาทีแรกฟังไม่รู้เรื่อง พอฟังรู้เรื่องขึ้นมาก็ประพฤติปฏิบัติด้วยความเป็นจริง นั่งตลอดรุ่งๆ พอผ่านเวทนาได้ พอขึ้นไปรายงานท่าน “เออ! จิตมันไม่ตาย ๕ อัตภาพ คือมันไม่เกิดไม่ตายถึง ๕-๖ หนหรอก มันตายหนเดียว”

ด้วยความดีใจ ด้วยความภูมิใจ เห็นไหม เวลาปฏิบัติไป มันต่อเนื่องไปๆ แต่เวลามันมีเวรมีกรรมไง พอเวลาจิตมันแยก พอพิจารณากายไปแล้วมันแยกหมดเลย พอแยกหมดเลย มันมีความสุขมาก มันมีความมหัศจรรย์มาก แล้วพอปฏิบัติไปแล้ว มีความมหัศจรรย์มาก เราก็ต้องการให้มีความมหัศจรรย์มากไปกว่านั้นใช่ไหม อยากให้ละเอียดขึ้นดีขึ้น ก็เลยไปถามท่าน

ทีนี้ความมหัศจรรย์ระหว่างขั้นตอนมันมีหนเดียว “ก็มันมีหนเดียวนั่นน่ะ จะเอาอะไรอีก เราก็หนเดียวเท่านั้นน่ะ”

คําว่า “หนเดียวเท่านั้น” ก็มันมีแล้ว หนเดียวแล้ว ติด ติดตรงนี้ ๕ ปี เพราะอะไร เพราะว่า หนึ่ง ตัวเองหนเดียวก็ได้ผ่านแล้ว ได้เห็นแล้ว ได้ความเป็นจริงแล้ว สมุจเฉทปหานมาแล้ว แล้วไปข้างหน้าล่ะ ก็มีหนเดียว ข้างหน้าก็คือไม่มีไง ก็ไม่ต้องไปถาม ก็มันจบแล้วไง ติดอยู่ ๕ ปี ความติดอันนี้มันติดเพราะว่ามันมีหลายเหตุผล เห็นไหม ฉะนั้น เวลาแก้จิตมันแก้ยากอย่างนี้

คนไข้กับหมออยู่ด้วยกัน เวลาจะแก้ ให้ยาหนักๆ ไปเรื่อยๆ ให้ยาหนักไปเรื่อยๆ นะ

“จิตดีไหม”

“ดีครับๆ”

คําว่า “ดีครับ” มันยืนยันไง เราอยู่ใกล้ครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านก็ส่องดูจิตเรา ถ้าว่าดีครับ ต่อหน้าท่าน เรายังกล้าพูดว่าดีครับ แล้วท่านก็ไม่โต้แย้งเลย แสดงว่าถูก สิ่งที่ติดอยู่นี่ถูก อ้าว! ก็ท่านไม่โต้แย้ง

ถ้าการโต้แย้ง การให้ยา เห็นไหม เวลาคนเขาให้ยานะ เวลาให้ยาครบคอร์สมันแล้ว เวลาให้ยามันไม่หาย ทําอย่างไร มันดื้อยา เวลาดื้อยาแล้ว ยารักษาไม่ได้ ทําอย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน ถามแล้วถามเล่าๆ สุดท้ายแล้วผ่าตัดเลย “ไอ้สุขอย่างนั้นมันสุขแค่เศษเนื้อติดฟัน”

เวลาคนไข้จะผ่าตัดก็ดิ้นนะ “อ้าว! ถ้ามันเศษเนื้อติดฟัน สัมมาสมาธิเป็นอย่างไร ก็สัมมา คําว่า “สัมมา” คือถูกต้องไง สมาธิที่ติดอยู่นี่ถูกต้อง ทําไม”

สมาธิของสัมมาสมาธิมันไม่เป็นอย่างนี้ มันเป็นอีกอย่างหนึ่ง มันอีกอย่างหนึ่งเพราะมันสะอาดบริสุทธิ์ ไอ้นี่มันมีทิฏฐิมานะโดยที่ท่านไม่รู้ตัว โดยที่เราไม่รู้ตัวนะ เราไม่รู้ตัวเลยว่าสิ่งที่เราว่าถูกต้องมันเป็นทิฏฐิของเรา เราไม่รู้ตัว ซัดกันไป ซัดกันไปจนเต็มที่ นี่แก้จิตแก้ยาก

แล้วพอแก้จิตแก้ยาก พอได้คิดไง กลับไปได้คิด “มันน่าจะเป็นอย่างนั้น มันน่าจะ” ไม่เชื่อหรอก ไม่ยอมใคร “มันน่าจะ หรือว่าเราต้องขวนขวาย ต้องหาทางออก”

นี่เราจะบอกว่าการแก้จิตแก้ยาก จิตนี้แก้ยากนัก จิตนี้แก้ยาก แล้วแก้อย่างไร ถ้าแก้อย่างไร นี่ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาท่านจะรู้ของท่าน แล้วว่ารู้ของท่าน มันต้องเป็นอย่างนี้ ศีล สมาธิ ปัญญา

ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วศีล โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล ตามสเต็ปมันเป็นอย่างนี้แน่นอน อริยสัจ บุคคล ๔ คู่ ในสังฆคุณ ชัดเจนมากเลย แต่ใครทําได้มากน้อยแค่ไหน ถ้าทําได้มากน้อยแค่ไหนมันต้องเป็นความจริงด้วย เวลาเราปฏิบัติ เราก็เป็นความจริงของเรา แต่มันไม่เป็นความจริง มันไม่เป็นความจริงทางอริยสัจ ไม่เป็นความจริงทางสัจธรรม

ถ้าเป็นความจริงทางสัจธรรม เป็นความจริงในสัจธรรมเพราะในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในใจหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านเป็นสัจธรรมจริง ท่านถึงได้รู้จริง เห็นไหม ฉะนั้น พอรู้จริง คนที่รู้จริงท่านถึงกลัวกิเลส ว่ากิเลสนี้มันร้ายนักๆ ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านเป็นคนพูดเองว่า “แก้จิตนี้แก้ยาก ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ผู้เฒ่าล้มลุกคลุกคลานมาพอแรงแล้ว”

ฉะนั้น ภิกษุบวชใหม่ ผู้ปฏิบัติใหม่มันก็อ่อนแอทั้งนั้นน่ะ เวลาอ่อนแอขึ้นไป พอไปรู้ไปเห็นสิ่งใดก็ว่าตัวเองรู้ตัวเองเห็น ตัวเองเป็นความจริง แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านคอยชี้คอยแนะคอยบอกว่าสิ่งนั้นเป็นไม่จริง แล้วไม่จริงแล้วจะแก้อย่างไร

นี่ไง ที่เขาถามมา ที่ว่า จิตเวลาปฏิบัติไปแล้วมันเวิ้งว้าง มันรู้สึกว่ามันไปเจอกําแพง ไปเจออะไร

มันเป็นข้อเท็จจริงทั้งนั้นน่ะ เพราะคําว่า “ไปเจอกําแพง” มันมีตัวตน นี่ไง สัมมาสมาธิ จิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่น ใครเป็นคนตั้งมั่น อะไรเป็นคนตั้งมั่น แล้วตั้งมั่น ตั้งมั่นอย่างไร

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเข้าไปแล้ว ถ้ามันเข้าไปเจอกําแพง เจอกําแพง กําแพงมันคืออะไร ก็จับกําแพงสิ จับได้ พิจารณาแยกแยะมัน ถ้าจับกําแพง สิ่งนี้มันเป็นอะไร อะไรก็แล้วแต่ที่มันเป็นประเด็นในใจ มันจับพิจารณาได้ แต่ถ้าที่มันเข้าไปแล้ว ถ้ามันไปเจอกําแพง เราจะเอาความสงบ มันสงบไม่ได้ เห็นไหม สงบไม่ได้ เราก็ต้องพุทโธมากขึ้น

กลับมาพุทโธ กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ แต่เพราะมันไม่เคยทําอย่างนั้น ถ้าไม่เคยทําอย่างนั้น ถ้าเราใช้ปัญญา ถ้าปัญญามันก็ต้องปัญญาใคร่ครวญ ปัญญามีสติ สติอยู่กับความรู้สึกนั้น

ความรู้สึกคืออารมณ์ จับอารมณ์ให้ได้แล้วพิจารณาให้ได้ พอมันพิจารณาไปแล้ว พอมันพิจารณา มันปล่อยมันวางเข้าไป มันไม่มีอะไร คือมันทะลุไป มันทะลุกําแพงไป

แต่ถ้ามันทะลุกําแพงไปไม่ได้ มันมีกําแพงอยู่ กําแพงอันนี้มันเป็นทิฏฐิ มันเป็นกิเลสที่มันสร้างภาพอย่างนี้ไว้ให้ ถ้ามันสร้างภาพอย่างนี้ไว้ให้ มันเป็นของใครของมันไง คําว่า “ของใครของมัน” คือจริตนิสัย คือสันดาน คือความเห็น

เหมือนกับทางโลกเลย ทางโลกเขาบอกว่า เวลาเด็กครอบครัวแตกแยก เลี้ยงเดี่ยว เด็กจะมีปัญหา เป็นปมด้อย คําว่า “มีปมด้อย” มันฝังใจมาตั้งแต่เด็ก อันนี้เฉพาะชาตินี้นะ แต่เวลาถ้ามันจริตนิสัย มันแต่ละภพแต่ละชาติมันซ้อนมา อดีตชาติมา

คําว่า “อดีตชาติไม่มี ทุกอย่างไม่มี”

ไม่มี พระเวสสันดรคืออะไร ถ้าไม่มี พระเวสสันดร ทศชาติ ๑๐ ชาติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสวยชาติมานั้นคืออะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสวยชาติ ๑๐ ชาตินั้นมา สร้างกุศลมาอย่างนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสมบูรณ์ที่จะมาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาที่ว่า ก็ตั้งแต่เด็กมา มันมีปมด้อย เด็กมันก็มีปมในใจ พอปมในใจ มันก็ประชดประชันชีวิตของมัน นี่พูดถึงสิ่งที่เราพิสูจน์ได้ทางวิทยาศาสตร์ แต่ถ้าจริตนิสัยมันซับมาๆ ตั้งกี่ภพกี่ชาติล่ะ ฉะนั้น เวลากี่ภพกี่ชาติ โดยการแก้ไขมันไม่ต้องไปสนใจตรงนั้นไง เขาไม่สนใจว่ามันมาจากไหน เพราะเราไม่สามารถจะรื้อค้นได้ว่ามันมาจากไหน

แต่ถ้ามันเป็นกําแพง เราก็พุทโธ ถ้าไม่ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเราทําได้ มันก็ทะลุผ่านไปได้ ถ้ามันทะลุผ่านไปไม่ได้ ก็แค่นี้ เขาเรียกว่า “ติด” นี่ไง เวลาจิตมันติด เห็นไหม มันติดข้องอยู่ในใจ

เวลาทางโลก คนที่เข้าใจผิด เข้าใจอะไรผิดนะ แล้วเขายึดความรู้สึกของเขา เขาก็จะทุกข์ร้อนของเขาไปอย่างนั้นน่ะ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราไปเห็นกําแพง เราไปรู้ของเราอย่างนั้น แล้วปฏิบัติไปมันก็ไปเจออย่างนั้น ไปเจออย่างนั้นจริงๆ มันเป็นเวรเป็นกรรมของแต่ละดวงใจ

ดวงใจมันมีเวรมีกรรมมาอย่างใด มันก็จะมีอุปสรรคอย่างนั้นน่ะ มันอุปสรรคอย่างนั้นก็แก้อย่างนั้น มันก็เหมือนกับเรา เหมือนกับมนุษย์ ภูมิภาคใดก็ชอบรสอาหารภูมิภาคนั้น เพราะมันเคยชิน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติไปมันก็เจออย่างนี้ มันเข้าไปแล้วมันเจออย่างนี้อยู่แล้ว เพราะมันอยู่จิตใต้สํานึก เข้าไปต้องเจอ ถ้าบ้านเราสกปรก เราก็ต้องทําความสะอาดในบ้านของเรา ถ้าบ้านของเราสกปรก เราไม่ทําความสะอาดในบ้านของเรา จะไปทําที่ไหน

นี่ก็เหมือนกัน กําแพงมันขวางอยู่กลางหัวใจของเรา ถ้าเราไม่ทําลายกําแพงนั้น มันจะผ่านไปได้อย่างไร แล้ววิธีการทําลาย เห็นไหม ถ้าพุทโธๆๆ ทีนี้พุทโธไม่ได้ พุทโธไปเจอกําแพง

ก็ไปอยู่กําแพง ก็กลับมาที่พุทโธสิ เราไม่ให้จิตมันไปอยู่ตรงนั้น เราให้ระลึกพุทโธไว้ ระลึกพุทโธไว้ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา เพราะอะไร เพราะเราต้องการให้จิตมันมีเหตุมีผลขึ้นมา จิตมันละเอียดลออเข้าไป มันก็ผ่านทะลุเข้าไป พอผ่านทะลุเข้าไปมันก็จบ

แต่นี่มันเป็นกังวลไง เป็นกังวลว่า มันเป็นกําแพง แล้วต้องทําลายกําแพงนั้น แล้วพอทําลายกําแพงไม่ได้ นี่ไง ธรรมะไม่มีจริง ทําสิ่งใดก็ทําไม่ได้

หลวงตาท่านพูดอย่างนี้นะ เวลาท่านไปอยู่ที่ไหน ท่านสะพายย่ามไปด้วย ท่านบอกในย่ามมันมีนิวเคลียร์นิวตรอน แล้วไม่เคยใช้สักที ไม่เคยใช้เพราะมันไม่จําเป็นต้องใช้ คําว่า “ไม่เคยใช้” เพราะมันไม่สมควรจะใช้ มันไม่มีใครภาวนาแล้วติดขัด หรือใครต้องการนิวเคลียร์นิวตรอน

ถ้านิวเคลียร์นิวตรอนนะ ใครต้องการ เช่น หลวงปู่บัว เวลาเจ้าคุณจูม ธรรมเจดีย์ ให้หลวงปู่บัวมาคุยกับพระมหาบัว นี่นิวเคลียร์นิวตรอน “อ้าว! ว่ามาสิ”

คู่ที่ ๑ ผ่าน คู่ที่ ๒ ผ่าน คู่ที่ ๓ ผ่าน คู่ที่ ๔ ไม่มี นิวเคลียร์นิวตรอน เห็นไหม ขางคาน ขางอวิชชา นิวเคลียร์นิวตรอนจะไประเบิดไปทําลายภพชาติ ไปทําลายภวาสวะ ไปทําลายการเวียนว่ายตายเกิดในพรหมนั้นเลย นี่นิวเคลียร์นิวตรอนเวลาจําเป็นต้องใช้ เวลาสมควรจะใช้นี่ทันทีเลย ระเบิดนิวเคลียร์นิวตรอน

แต่ท่านบอกว่า ท่านไปไหน อยู่ในย่าม นิวเคลียร์นิวตรอนไม่เคยใช้เลย ไม่เคยใช้เพราะมันไม่มีความจําเป็นต้องใช้ มันไม่มีใครมีสถานะที่ว่าเขามีความจําเป็น เขาภาวนาแล้วมีเหตุผลขนาดนั้นที่ต้องใช้นิวเคลียร์นิวตรอนเข้าไปทําลายมัน

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อกําแพงนั้นกําแพงอะไร แล้วบอกว่า พอปฏิบัติไปแล้ว ธรรมะจะไม่มีเหตุมีผลแล้วล่ะ ปฏิบัติไปแล้วมันก็ไปเจออย่างนั้น

เจออันนี้มันไม่ใช่เกี่ยวกับธรรมะ มันเกี่ยวกับเวรกรรม เกี่ยวกับจริตนิสัยที่สร้างมาแบบนี้ มันเหมือนกับคนเรา ใครดํารงชีวิตอย่างไร มันก็จะมีโรคภัยไข้เจ็บตามการดํารงชีวิตนั้น เห็นไหม ทางภาคอีสานเขากินอาหารดิบ มันก็เป็นพยาธิในตับ อ้าว! ก็การดํารงชีวิตของเขา เขากินอาหารดิบๆ สุกๆ มันก็จะให้ผลกับตับของเขา ให้ผลกับพยาธิในลําไส้ของเขา คนทางภาคใต้เขากินของเขาอย่างนั้น ความเป็นอยู่มันเป็นอย่างไรมันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ ฉะนั้น จิตมันได้ผ่านอย่างนี้มา มันได้สร้างเวรสร้างกรรมอย่างนี้มา มันถึงเป็นอย่างนี้

เวลามันเป็นนะ ใครจะเป็นก็แล้วแต่ เราไปพูดมากขนาดไหน มันจะชี้กลับมาเลยว่า อ้าว! ก็เราสร้างมาไง มันสร้างมาเองไง จริตนิสัยถึงเป็นแบบนี้ เป็นแบบนี้เพราะจริตนิสัยเป็นแบบนี้ ทีนี้จริตนิสัยมันเกี่ยวกับธรรมะไหม ไม่เกี่ยว

อริยสัจก็เป็นอริยสัจนะ ดูสิ เอตทัคคะ ๘๐ องค์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งพระอรหันต์เป็นเอตทัคคะมีความชํานาญแต่ละอย่างๆ ไม่เหมือนกัน แต่พระอรหันต์ทั้งหมดที่จะเป็นเอตทัคคะต้องมีอาสวักขยญาณ ยถาภูตัง เกิดญาณทัสสนะ เกิดการทําลายอวิชชา ถึงได้มาเป็นพระอรหันต์ นี่คืออริยสัจมีหนึ่งเดียว

อริยสัจคือสัจจะ อริยสัจมีหนึ่งเดียว จิตทุกดวงใจต้องกลั่นออกมาจากอริยสัจ แต่จริตนิสัย จริตนิสัยกับความชํานาญ พระสารีบุตรชํานาญโดยทางปัญญา พระโมคคัลลานะชํานาญในทางฤทธิ์ พระอุบาลีชํานาญในทางกฎหมายในทางวินัย มีความชํานาญแต่ละคน แต่ละอย่างๆ มีความชํานาญแตกต่างกัน ไอ้ความชํานาญอันนี้มันเป็นคุณสมบัติ เป็นจริตนิสัยของแต่ละดวงใจ แต่ทุกดวงใจที่เป็นพระอรหันต์ต้องกลั่นออกมาจากอริยสัจ

กลั่นออกมาจากอริยสัจ คือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค นี่มันเกิดมรรคญาณ ทําลายอวิชชาในใจ อันนี้สําคัญที่สุดไง อันนี้สําคัญที่สุดคือทําให้จิตนี้พ้นจากอวิชชา ทําลายจิตนี้ ทําลายอวิชชาในหัวใจ ทําลายกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจทั้งหมดให้มันผ่องแผ้วขึ้นมา อันนี้สําคัญที่สุด

ฉะนั้น พอสําคัญที่สุดนะ ฉะนั้น ย้อนกลับมาที่กําแพง ย้อนกลับมา กําแพงมันเป็นอุปสรรค มันกีดขวางไง แล้วตัวกําแพงมันเป็นอะไร มันเป็นอริยสัจหรือเปล่า

ตัวกําแพงไม่ใช่เป็นอริยสัจ ตัวกําแพงมันเป็นจริตนิสัย มันเป็นเวรเป็นกรรม มันเป็นประสบการณ์ของจิต จิตแต่ละดวงมันจะมีอุปสรรคแตกต่างกันไป

ในสมัยพุทธกาล เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้กรรมฐานแล้วเข้าไปปฏิบัติ ท่านให้อุบายไปคนละอย่างๆๆ มันไม่เหมือนกัน ให้ตรงกับจริตตรงกับนิสัย ถ้าจริตตรงกับจริตตรงกับนิสัย ทําความสงบของใจก็ง่าย เวลาใช้ปัญญาไปแล้วมันก็แยกแยะตามกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันจะชอนไชเข้าไปในภวาสวะ ในภพ ในหัวใจนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้อุบายอย่างนั้น

นี่เหมือนกัน ถ้ามันเป็นกําแพง กําแพงมันส่วนกําแพง กําแพงมันเป็นวิบากกรรม กําแพงของเราเป็นวิบากกรรม ทีนี้ถ้ากําแพงเป็นวิบากกรรม เราจะเอาวิบากกรรมเป็นตัวตั้งใช่ไหม เราทําไมไม่เอามรรคเป็นตัวตั้ง

ต้องเอามรรคเป็นตัวตั้ง เอาจิตของเราประพฤติปฏิบัติ เอามรรคเป็นตัวตั้ง ถ้ามรรคเป็นตัวตั้ง กําแพงก็คือกําแพง ไม่สนใจ ไม่สนใจ กําแพงก็คือกําแพง เข้าไปชนกําแพง ชนก็ชน หัวชนกําแพงก็ชน แต่เราก็พุทโธของเรา ใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา ใช้ปัญญาของเราแก้ไขของเราไป

กําแพง ถ้าเป็นกําแพงที่ชํารุดนะ กําแพงเก่าแก่นะ เขาเอานิ้วแตะ มันก็ล้มแล้ว กําแพง ดูสิ มันจะพังอยู่แล้ว เอานิ้วเอามือยันมันก็ล้มแล้ว ไอ้นี่ไปเห็นกําแพงแล้วตื่นเต้น ไปเห็นกําแพงแล้วขาสั่น เห็นกําแพงแล้วไม่สู้ ถ้าเห็นกําแพงแล้วไม่สู้

กําแพง เราไม่ต้องไปทําลายที่กําแพงนั้น เรากลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ปัญญาอบรมสมาธิ นี่เราทําของเรา

เขาบอกว่า “เวลาปฏิบัติเข้าไปแล้วมักจะเจอกําแพงความรู้สึกแบบบอกไม่ถูก มันมีความรู้สึกแน่ๆ ลูกพิจารณาแล้ว มันมีความรู้สึกนั้น มันเป็นไปไม่ได้ มันจะอยู่แบบนั้นในความรู้สึกที่นิ่มนวลปนความเวิ้งว้าง บอกไม่ถูก นานๆ ไป สติมันอ่อน”

เราไปอยู่กับมันสิ เราไม่ไปอยู่กับมันสิ เราอยู่กับพุทโธสิ อยู่กับพุทโธ อยู่กับปัญญาอบรมสมาธิ คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” ถ้าไปเจอกําแพง เจอสิ่งใด เราวางเลย ตั้งกําแพงขึ้นเป็นประเด็น แล้วปัญญาใคร่ครวญไป ถ้ามันไปเจอกับความเวิ้งว้าง สิ่งต่างๆ ปัญญาใคร่ครวญไป

นี่ไปอยู่กับความเวิ้งว้าง ไปอยู่กับความพอใจ มันก็ตกภวังค์แน่นอนอยู่แล้ว แต่ถ้าพุทโธๆ มันจะตกภวังค์ไปไม่ได้ เพราะมีคําบริกรรมอยู่ คําบริกรรม เห็นไหม มันวิตกวิจาร วิตกวิจารให้จิตมันได้วิเคราะห์วิจัย จิตมันผ่องแผ้ว วิตกวิจารจนมันสะอาดบริสุทธิ์ มันจะเป็นหนึ่งเดียว คือมันปล่อยเข้ามา

ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิมันใช้ปัญญาแยกแยะไปเรื่อยๆ เห็นไหม กําแพงมันเกิดจากอะไร กําแพงเป็นนามธรรม ถ้ากําแพงทางโลก ดูสิ กําแพงเบอร์ลินเขารื้อทิ้งไปหมดแล้ว เพราะกําแพงเบอร์ลินมันแบ่งระหว่างตะวันออกกับตะวันตกเลยล่ะ แล้วพอเขาเจรจาเรียบร้อย กําแพงเบอร์ลินเขารื้อหมดเลย แล้วเขาจัดงานฉลองด้วย

กําแพงอะไรก็ทําลายได้ กําแพงอะไรก็รื้อได้ แต่นี่มันเป็นนามธรรม กําแพงอันนี้รื้อไม่ได้ รื้อไม่ได้เพราะว่าไปจับต้องมันไม่ได้ แต่คนรู้มันรู้ เห็นไหม แก้จิต แก้จิตมันแก้ยาก

แต่นี่เพราะอะไร เพราะมันเป็นทิฏฐิ มันเป็นความเห็น มันเป็นวิบาก วิบากกรรม แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ที่จะแก้ ท่านจะวางไว้เลย วิบากกรรม มันก็วางไว้ วิบากกรรมคือวิบากกรรม แต่กรรมดี กรรมดีคือพุทธานุสติ กรรมดีคือปัญญาอบรมสมาธิ เรากลับมาปัญญาอบรมสมาธิ กลับมาพุทธานุสติ แล้วทําตรงนี้จนแจ่มชัดขึ้น จิตมันก็ปล่อยวางหมด มันก็เป็นสัมมาสมาธิ กําแพงมันอยู่ไหน กําแพงมันหายไปโดยอัตโนมัติ

แต่นี่มันไปอยู่ที่กําแพง ไปอยู่ที่สนใจมัน แล้วพอสนใจมันแล้วก็จะแก้มัน ยิ่งไปแก้มัน รักสาวน่ะ ยิ่งไปง้อมัน มันยิ่งวิ่งหนี รักสาว ไม่ต้องไปยุ่งกับมันเลย เดี๋ยวสาวมาหาเอง

นี่จะทําลายกําแพง กําแพงก็คือกําแพง ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พุทโธนั่นแหละ พุทโธของเราต่อเนื่องเข้าไป

เขาบอกว่า เวลามันพุทโธต่อเนื่องเข้าไป มันเวิ้งว้าง สติมันอ่อน มันก็แทรกเข้าไป มันก็ตกเป็นภวังค์

เป็นภวังค์แน่นอน ถ้าเราเป็นภวังค์ มันจะเป็นภวังค์อยู่แล้ว เพราะว่าเราไปจดจ่อกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เห็นไหม หลวงตาท่านพูดเองนะ เวลาท่านบวชใหม่ๆ อุปัชฌาย์ท่านภาวนาพุทโธ ท่านก็ภาวนาพุทโธกับอุปัชฌาย์ของท่าน เวลาท่านไปเรียนศึกษาเป็นมหา เรียนอยู่ ๗ ปี แล้วภาวนาพุทโธๆ ๗ ปี มันเป็นสมาธิได้แค่ ๓ หน อัปปนาสมาธิลงได้แค่ ๓ หน แต่เวลาศึกษามาแล้วมีปัญญามาก แล้วอธิษฐานเลยว่า ถ้ามีใครบอกทางเรา เราจะไปหาอาจารย์องค์นั้น เพราะจบเป็นมหาแล้วยังไม่แน่ใจว่านิพพานมีจริงหรือเปล่า

ฉะนั้น ก่อนที่จะไปหาหลวงปู่มั่น ท่านก็ภาวนาของท่าน ไปที่จักราช ทีนี้คนที่จบมหามาแล้ว คนที่มีอํานาจวาสนา มันก็จะภาวนาด้วยวุฒิภาวะ ด้วยความสามารถของตน ก็ดูจิตเฉยๆ ท่านบอกว่า กําหนดดูจิตเฉยๆ ไม่ได้พุทโธ มันก็พอเป็นไปได้ มันก็ว่างๆ ว่างๆ นั่นน่ะ แต่เวลามันเสื่อม มันเสื่อมหมดเลย แล้วเอาขึ้นมาไม่ได้ เพราะอะไร เพราะมันไม่มีคําบริกรรม คือมันไม่มีต้นสายปลายเหตุ มันไม่เป็นกิจจะลักษณะ

คือก่อนปฏิบัตินะ บวชใหม่ๆ ก็มาพุทโธ แต่พอเวลาศึกษาไปแล้ว ปัญญามันเยอะมาก มันมีความเข้าใจมาก เพราะเรามีปัญญาขึ้น เรามีความเข้าใจขึ้น เรามีความสามารถมากขึ้น มีความเชื่อตัวเองมากขึ้น ก็ดูเฉยๆ ดูจิตเฉยๆ มันก็สงบได้โดยใช้ปัญญาไล่ มันก็ปล่อยวางได้ แต่เวลามันเสื่อม เสื่อมหมดเลย แล้วเอาขึ้นมาไม่ได้ ท่านบอกท่านดูจิตเฉยๆ ดูจิตเฉยๆ คือไม่มีคําบริกรรม ดูจิตเฉยๆ คือว่าไม่ใช้สติปัญญาอบรมสมาธิ สุดท้ายแล้วพอมันเสื่อมไปแล้ว เข้าไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเริ่มสอนใหม่

จากจิตที่เสื่อมนะ แล้วเข้าไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่า จิตนี้เหมือนเด็กน้อย มันต้องกินอาหาร ดูสิ จิตนี้มันต้องกินอารมณ์ มันต้องกินความรู้สึก จิตนี้มันต้องกินตลอด แต่เราพยายามป้อนพุทโธมัน เราไม่ให้มันคิดของมันโดยธรรมชาติของมัน

หลวงปู่มั่นบอกว่า จิตนี้มันเป็นเด็กน้อย มันต้องกินอาหาร มันปล่อยไปเที่ยวมา ถ้าเรากําหนดหาอาหารให้มันไว้ คือเราพุทโธๆ ไว้ ท่านไม่บอกตรงๆ ถ้าบอกตรงๆ แล้วมันจะคิดมาก คนเราปัญญาเยอะ ปัญญาเยอะ เล่ห์กลมันมาก พอพูดอะไรขึ้นมามันรู้เท่าทันกิเลสไปหมด มันสร้างภาพหมด หลวงปู่มั่นท่านฉลาดมาก นี่แก้จิตแก้ยาก

จิตเสื่อมไปแล้ว ท่านบอกเลย จิตนี้เปรียบเหมือนเด็กๆ ท่านเปรียบให้ดูว่าเหมือนเด็กๆ เด็กนี้ธรรมชาติมันต้องมีอาหารเลี้ยงชีวิตมัน ฉะนั้น มันไปเที่ยวเล่นคือมันเสื่อม มันไปเที่ยวเล่นไป ให้หาอาหารเตรียมพร้อมไว้ให้มัน ให้หาอาหารเตรียมไว้ให้มัน ให้กําหนดพุทโธๆ

พุทโธคือคําบริกรรม พุทธานุสติ ความจริงนั่นคือการภาวนาแล้วแหละ แต่ท่านไม่บอก ถ้าบอกแล้วนะ มหามันจะคิดมากไง โอ้! จะสอนมหาได้อย่างไร มหานี่ปัญญาเยอะนะ โอ้! ของแค่นี้ของเล็กน้อยจะมาสอนฉันได้อย่างไร แค่พุทโธ แค่สมถะ มันจะมีประโยชน์อะไร

แต่ท่านไม่พูดอย่างนั้น ท่านบอกว่า จิตนี้เปรียบเหมือนเด็กน้อย เด็กน้อยมันหิวกระหาย มันต้องกินอาหารของมัน ตอนนี้มันไปเที่ยวเล่น มันเพลิน คือมันเสื่อม มันไปอิสระของมัน เราหาอาหารเตรียมให้มันไว้ เหตุผลของหลวงปู่มั่นไง คือท่านสอนโดยอุบาย ท่านสอนโดยอุบาย แล้วให้ผู้ที่ไม่เป็นทําตามอุบายนั้น อุบายนั้นเป็นการวางแนวทางให้พุทโธๆ จนพุทโธไม่ได้ จนจิตมันมาสงบโดยข้อเท็จจริง แต่ท่านไม่บอก ถ้าบอกแล้วมันจะปลิ้นปล้อน กิเลสมันจะปลิ้นปล้อน มันจะทําให้เราภาวนายากขึ้น

เวลาท่านพูด ท่านพูดแบบกรรมฐานไง พูดแบบพระป่าไง พูดอุปมาอุปไมยว่า มันจะเป็นอย่างนี้ๆ ทําอย่างนี้จะได้อย่างนี้ๆ นี่ไง หมอ หมอชั้นหนึ่ง หมอชั้นเอก กับผู้ที่ต้องการจะพ้นจากทุกข์ คนไข้ชั้นเอก แต่คนไข้ชั้นเอกก็ไม่รู้ว่าหมอจะลงมีด หมอจะผ่าตัดตอนไหน เพราะคนไข้มันไม่รู้ แต่หมอนี่หมอชั้นหนึ่งๆ

ก็พุทโธๆ ไปเรื่อย จิตมันสงบได้จริงๆ สงบได้จริงๆ แล้วพอสงบแล้ว เมื่อก่อนก็สงบแบบนี้ แล้วมันเสื่อมไปเพราะมันไม่มีหลักการไง ดูไว้เฉยๆ เลื่อนลอย ถ้ามีอํานาจวาสนามันก็สงบได้อยู่ แต่สงบแล้วมันไม่มีหลักการที่จะดูแลรักษาไง มันไม่มีหลักการที่จะดูแลอย่างไรได้ มันไม่มาตามวิทยาศาสตร์ มันมีเหตุมีผล มีหลักการ มีความเป็นจริง แล้วเราดูแลตามนั้นมา ถ้ามันเสื่อมไป เราก็ปฏิบัติตามอย่างนั้นขึ้นมา โดยหลักการมันก็ต้องมีผลตอบสนองอย่างนี้ๆๆ นี่ไง นี่พุทธศาสน์ นี่แก้จิตๆ เขาแก้กันอย่างนี้ไง

ฉะนั้น เวลาสอนขึ้นมาแล้ว มันเป็นไปได้ นี่ก็เหมือนกัน มันอยู่ที่จริตนิสัยของคนว่าตัวเองจะทําอย่างไร จะพุทโธหรือเปล่า จะใช้ปัญญาอบรมสมาธิหรือไม่ ถ้าไม่ทํา มันก็เป็นอยู่อย่างนี้ คิดเองเออเอง ไปได้เอง แล้วก็ไปชนกําแพงอยู่อย่างนี้ เพราะกําแพงที่เป็นอย่างนี้มันเป็นวิบากกรรม

วิบากกรรมคือจิตมันสร้างเวรสร้างกรรมมาแบบนี้ มันเหมือนทุเรียน ใครปลูกทุเรียนก็ได้ทุเรียน แต่ทุเรียนที่ปลูกอยู่ที่เมืองนนท์ฯ ลูกมันหลายหมื่น ไปปลูกที่อื่น ราคามันแตกต่าง เห็นไหม ทุเรียนก็คือทุเรียน ปลูกในที่ชุ่มชื้น ปลูกในที่สวน ปลูกในที่ถิ่นของมัน ผลออกมามันสุดยอดเลย ไปปลูกที่เมืองจันท์ฯ ไปปลูกที่ทางภาคใต้ มันเป็นที่ชุ่มชื้นพอที่จะปลูกทุเรียนได้ มันก็ปลูกได้ แต่คุณภาพมันไม่เหมือนกัน แต่มันก็เป็นทุเรียนพันธุ์เดียวกัน สายพันธุ์เดียวกัน แต่ปลูกต่างถิ่นปลูกต่างที่ มันก็ได้ผลไม่เหมือนกัน

ถ้ามันเหมือนกัน เห็นไหม นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่า เราเลื่อนลอย ทุเรียนจะปลูกที่ไหนก็ได้ อ้าว! ก็ปลูกไปสิ เราเคยปลูกทุเรียน ครูบาอาจารย์อยู่ทางภาคอีสานเขาปลูกทุเรียน เอานํ้าหยดเลย ทุเรียน โอ้โฮ! ต้นมันนี่แข็งแรง ใบนี่เขียวทั้งต้นเลย แต่ไม่มีสักลูกหนึ่ง ไม่เคยมีลูก มีแต่ต้น มันรักษาต้นมัน โอ๋ย! ใบนี้เขียวชุ่มชื้น เพราะเราหยดนํ้าให้มันน่ะ แต่มันไม่ออกลูก

นี่ก็เหมือนกัน ปลูกทุเรียนหรือจะปลูกเงาะ เขาจะปลูกอะไร มันอยู่ที่สายพันธุ์ สายพันธุ์อย่างใด เราปลูกพืชชนิดใด เราก็ได้พืชชนิดนั้น นี่เหมือนกัน เราภาวนาอย่างไรด้วยเหตุด้วยผลของเรา มันก็ได้ผลอย่างนั้นไง ถ้าเรากําหนดพุทโธไม่ได้ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิไม่ได้ เราทําความสงบของใจไม่ได้ กําแพงมันก็ขวางอยู่นั่นน่ะ

ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราใช้พุทโธได้ มันทะลุกําแพงไปแล้ว กําแพงมันเป็นนามธรรม มันไม่ใช่กําแพงเมืองจีนหรอก ขวางไว้อยู่อย่างนั้น ไม่ใช่ กําแพงมันก็เป็นทิฏฐิอันหนึ่งเท่านั้นน่ะ มันเป็นสัญญาอารมณ์อันหนึ่งเท่านั้นน่ะ ถ้ามันทําลาย มันทะลุไปก็จบ มันก็ลงสู่สมาธิ มันจะมีอะไร ไม่เห็นมีอะไรเลย

แก้จิต แก้จิตแก้ยากนะ แก้จิตแก้ยาก แล้วเวลาโดยหลักมันเป็นอย่างนี้ ถ้ามันผ่านทะลุก็จบ โธ่! สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เวลาสังโยชน์นะ เวลาเราติดพันมันน่ะ มันผูกมัดจนเราเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวลาสมุจเฉทปหาน มันขาด หลุดออกไปจากจิตเลย ต้องหลุดออกไปจากจิต เห็นเลยว่ากิเลสตายคาที่ แล้วยถาภูตัง พลิกศพมันเลย เห็นชัดๆ พระอริยบุคคลจะเป็นอย่างนี้ จะเห็นการทําลายกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ฆ่ามันตายต่อหน้า พลิกศพมันเลย ไม่อย่างนั้นมันไม่มั่นคงหรอก ตายแล้วคือตาย ถ้ากิเลสตายแล้วจบ ถ้ากิเลสยังไม่ตาย ไม่มีสิทธิ์ ถ้ามันสลบนะ เดี๋ยวมันฟื้นมานะ มันเข้มแข็งเป็นสองเท่า แล้วมันเข้มแข็งเป็นสองเท่านะ เวลามันล้มไปแล้วนะ เอาขึ้นมาไม่ได้เลย หมดความสามารถเลยแล้วกัน นี่เวลาปฏิบัติไป นี่พูดถึงการแก้จิต

จิตเวลามันพลิกแพลง มันตลบหลัง คนไม่เคยภาวนาไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น ไม่เคยรู้ไม่เคยเห็นหรอกว่าจิตขั้นใด กิเลสระดับใดที่มันพลิกแพลงได้มหัศจรรย์ขนาดไหน ไม่เคยมีใครรู้ใครเห็น นอกจากพระอรหันต์เท่านั้น พระอรหันต์เคยผ่านประสบการณ์อย่างนี้มาทั้งนั้น ถ้าพระอรหันต์ไม่เคยผ่านประสบการณ์อย่างนี้มา จะเป็นพระอรหันต์ไม่ได้ แล้วกว่าจะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาแต่ละองค์ขึ้นมา กับการปฏิบัติมา มันผ่านวิกฤติอย่างนี้มามหาศาลแล้ว

แล้วอย่างนี้ ไอ้นี่มันหญ้าปากคอก ไอ้กําแพงๆ นี่ เพราะอะไร เพราะมันเป็นแค่ทิฏฐิที่มันจะทะลุผ่านเข้าไปเท่านั้นเอง แค่นั้นเอง ถ้ามันทะลุผ่านมันก็จบไง นี้มันทะลุผ่านไม่ได้ มันทะลุผ่านไม่ได้ เห็นไหม

ที่บอกว่า เวลาครูบาอาจารย์ท่านจะแก้ไข มันสมควรไหม แล้วจริตนิสัยเขามีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน ดูสิ เวลาพระเรา เวลามาบวช ทุกองค์ที่บวชแล้ว ใครบ้างไม่ปรารถนามรรคผลนิพพาน ใครๆ ก็ปรารถนามรรคผลนิพพาน แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วมันจะได้มากได้น้อยเท่าไรมันก็อยู่ที่อํานาจวาสนา อยู่ที่อํานาจวาสนานะ อย่างเช่นว่า เวลาเราปฏิบัติขึ้นมามันยืนระยะไปอย่างไร ยืนระยะนี่สําคัญมากเลย เห็นไหม

การปฏิบัติไม่เสมอต้นไม่เสมอปลาย การปฏิบัติไม่สมํ่าเสมอ ถึงการให้ผู้ปฏิบัติไม่ได้มรรคได้ผล แต่การปฏิบัติสมํ่าเสมอ ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิ มันก็ไม่ได้มรรคได้ผล

การปฏิบัติสมํ่าเสมอต้องเป็นสัมมาทิฏฐิด้วย ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิ ทําถูกต้องดีงามแล้วมันถึงจะเป็นมรรคเป็นผล เราปฏิบัติสมํ่าเสมอ แต่มันเป็นมิจฉาทิฏฐิ หรือมันไม่มีความสามารถที่จะทะลุ ที่ว่าทะลุกําแพงอะไรต่อไป มันก็เหมือนกับวัตถุธาตุ อยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันจะพัฒนาของมัน พอพัฒนาขึ้นมา มันจะมีเชาวน์ปัญญา พอมีเชาวน์ปัญญามันจะแยกแยะได้ มันจะสับหลีกได้ พอสับหลีกได้ มันก็เป็นประโยชน์กับเราขึ้นมา

นี่เขาถามว่า มันบกพร่องเรื่องอะไร แล้วต้องแก้ไขอย่างใด

ความบกพร่อง จิตนี้พร่องอยู่เป็นนิจ พระรัฐปาลถาม เวลาพระรัฐปาล จิตนี้พร่องอยู่เป็นนิจ ไม่มีสิ่งใดอิ่มเต็ม นี่ก็เหมือนกัน ความบกพร่องมันมีบกพร่องอยู่ทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น ถ้ามันความบกพร่อง เราก็ต้องตั้งสติของเรา แล้วจะแก้ไขอย่างไร

แก้ไข กรณีนี้ ถ้ามันจิตสงบแล้ว ถ้ามันจับได้ มันจับได้มันก็วิปัสสนา ถ้าใช้ปัญญา แต่ถ้าจิตที่มันยังไม่สงบ เพราะนี่มันขวางอยู่ มันขวางอยู่ เราก็พุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พุทโธนี่ทะลุผ่านไปเลย แล้วพอผ่านไปแล้วนะ พอผ่านไปแล้วหนหนึ่ง พอครั้งที่ ๒ เป็นขึ้นมา มันก็ยังมีกําแพงนั้นอยู่ เพราะอะไร เพราะมันทะลุไป มันยังไม่มั่นคง ถ้าพอมันมั่นคง มันทะลุไปแล้ว ทําลายแล้วจบเลย ทีนี้มันก็เข้าออกสมาธิได้ง่ายขึ้น พอเข้าออกสมาธิได้ง่ายขึ้น

ที่ปฏิบัติกันน่ะ เพราะขาดสมาธิ เวลาที่พิจารณาว่าอสุภะๆ ใครก็พิจารณาอสุภะ อสุภะอย่างนี้มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิไง คือเราใช้สัญญาอารมณ์เพื่อฝึกหัดใจของเราให้ใจของเราพิจารณาแล้วมันปล่อยเข้ามา มันเป็นสมถะ

ถ้าจะเป็นอสุภะจริงๆ มันต้องผ่านเข้าไป มันต้องเป็นมหาสติมหาปัญญานู่นน่ะ ไปเห็นอสุภะตามความเป็นจริง โอ๋ย! มันจะมหัศจรรย์กว่านี้เยอะมากเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเวลามันผ่านอันนี้ไปแล้ว มันก็เป็นแค่เข้ามาความสงบแค่นั้นเอง แค่ความสงบเท่านั้นน่ะ เพราะว่าเวลาปฏิบัติไปแล้วมันยังมีหนทางไปอีกยาวไกล ฉะนั้น เวลาปฏิบัติว่า พิจารณาอสุภะ พิจารณาเพศตรงข้ามต่างๆ

อันนี้มันเป็นอุบาย มันเป็นอุบายการรักษาหัวใจเราไง ถ้าหัวใจเรามันติดพันแล้ว มันฟู เราใช้ธรรมะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาพิจารณา ตรึกในธรรมๆ ให้หัวใจได้ดื่มกินธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มันยังไม่เป็นความจริงของเราหรอก

ถ้าเป็นความจริงของเรา เห็นไหม มันเป็นคนละเรื่องเลยล่ะ การอย่างนี้เขาเรียกว่าตรึกในธรรม วิตกวิจารธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ของเรายังไม่เกิด ถ้าของเราเกิด มันเป็นตัวมันเอง จะดีขึ้นด้วยตัวมันเอง

ฉะนั้น มันบกพร่องสิ่งใด บกพร่องสิ่งใด

ก็ขาดสติ แล้วเราพยายามรักษาของเรา จะต้องแก้ไข ต้องแก้ไข ถ้าเราจะแก้ไขนะ แก้จิตๆ ไง แก้ไข หมอมันก็ให้ยาอยู่นั่นน่ะ แล้วยา เสร็จแล้วมันดื้อยา มันดื้อยาคือว่า “ฮู้! ธรรมะอย่างนี้ฟังทุกวัน ฮู้! เราไปหาครูบาอาจารย์สอนดีกว่านี้อีก” นี่เวลามันดื้อยา

มันสอนดีกว่านี้ แต่ทําไมมันแก้ไม่ได้ สอน สอนอย่างไร ไอ้นั่นไป วางยาสลบทั้งนั้นน่ะ สอนให้แบบว่าเคลิ้มไป สอนให้คล้อยตามกัน แล้วมันมีเหตุมีผลสิ่งใดล่ะ

ถ้ามีเหตุมีผลนะ เพราะอะไร เพราะไอ้ที่ว่าพอมันสงบเข้าไปแล้วมันเวิ้งว้าง เพราะอะไร เพราะมันเป็นกําแพง มันก็เป็นสิ่งที่ว่ามันเป็นทิฏฐิมานะ เป็นวิบากกรรม แต่เราบอกว่า พอมันเข้าไปแล้ว มันรู้สึกว่าเวิ้งว้าง รู้สึกว่านิ่มนวล เราก็ยังไม่แน่ใจ มันจะนิ่มนวลไม่นิ่มนวล ทําลายเลย

เวลาหลวงตาท่านบอก เวลาจิตของท่านว่างหมดเลย เวลามองไปทะลุภูเขาเลากาไปหมดเลย โอ๋ย! จิตทําไมมหัศจรรย์ขนาดนี้ เวิ้งว้างไหม โอ๋ย! มันมหัศจรรย์น่ะ มันทะลุภูเขาเลากาไปหมดเลย ในโลกนี้ไม่มีอะไรบังได้เลย มันมองเห็นทะลุปรุโปร่งไปหมดเลย

แต่เวลาท่านมีวาสนา เห็นไหม ธรรมมาเตือนไง ความสว่างไสว ความทะลุปรุโปร่งนั้น เกิดจากจุดและต่อม เกิดจากจุดและต่อมคือเกิดจากจิต จุดและต่อมไง จุดก็คือตัวจิต ต่อมก็คือตัวภวาสวะ ตัวภพ ตัวจิต เห็นไหม เกิดจากจิตทั้งหมด

เวลาเกิดจากจิตทั้งหมด ท่านไปใคร่ครวญพิจารณาอยู่ แล้วย้อนกลับมา ย้อนกลับไปที่จุดและต่อมนั้น พอทําลายที่จุดและต่อมนั้น เห็นไหม ไอ้ความว่างคือกองขี้ควาย ไอ้ความเวิ้งว้าง ไอ้ความสว่างไสว ไอ้ความมหัศจรรย์น่ะกองขี้ควาย

ถ้ามันยังเวิ้งว้างได้ มหัศจรรย์ได้ มันก็ตรงข้ามได้ นิพพานเมืองแก้ว เมืองแก้วก็ต้องมีผ้าไว้เช็ด เดี๋ยวฝุ่นมันจับแก้ว อ้าว! ถ้ามีวัตถุอะไร มันมีตรงข้ามหมด มันของคู่ ถ้าของคู่ ไม่ใช่

เอกนามกึง จิตนี้เป็นหนึ่งเดียว ธรรมเอก ธรรมหนึ่งเดียว ไม่มีสอง จิตหนึ่ง จิตหนึ่งเป็นสัมมาสมาธิ ชําระล้างกิเลสเข้าไปแล้วเป็นธรรมหนึ่ง พอธรรมหนึ่งก็เป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงอย่างนี้มันเป็นแบบนี้

นี่พูดถึงการแก้จิตไง การแก้จิต เห็นไหม แก้ยาก นี่พูดถึงว่า ครูบาอาจารย์ท่านแก้ได้ แต่คนไข้มันไม่ฟัง คนไข้มันไม่ยอมรับยา ฉะนั้น เวลาอุบายจะสอน มันต้องเปิดทางก่อนไง

ดูสิ เวลาสามเณรน้อยสอนพระโปฐิละ จะเอานั่นๆ จิตมันเปิดไหม จิตยอมรับไหม กว่าจะยอมรับได้ พอยอมรับได้ อ้าว! ยอมรับแล้วใช่ไหม ถ้ายอมรับแล้วก็สอนเลย ร่างกายนี้เปรียบเหมือนจอมปลวก มันมีรูอยู่ ๖ รู มันมีเหี้ยตัวหนึ่ง มันคอยออกมาหากินตามรูทวารนั้น ให้ปิดเสีย ๕ รู เปิดหัวใจไว้ คอยจับเหี้ยตัวนั้น ทําความสงบไง สมถะ พอจิตสงบแล้วเป็นหนึ่ง เห็นไหม เหี้ยตัวนั้น สงบเข้าไปสู่สัมมาสมาธิ จิตจับจิตนี้ สามเณรน้อยสอนนะ

เราฟังแล้วของง่ายๆ ของง่ายๆ ท่านเปรียบเทียบไง แต่ง่ายๆ มันต้องแบบว่าเป็นศิษย์เป็นอาจารย์กัน มันต้องฟัง มันยอมรับ เวลาหมอให้ยา เออ! ยานี้น่าจะหายเนาะ กินเข้าไปแล้วมันมีประโยชน์เนาะ เออ! มันภูมิใจไง

ไอ้คนให้ยาก็ให้ด้วยความเมตตา ไอ้ผู้ป่วยก็กินยาด้วย แหม! ด้วยความแช่มชื่น ต้องฟิตร่างกายให้แข็งแรงนะ ให้ยามันออกฤทธิ์เต็มที่เนาะ

พอหมอให้ยา โอ๋! ยานี้มันจะหายหรือน่ะ ฮู้! ยานี้มันไม่มีค่าเลยนะ ยานี้กินเข้าไปแล้วเดี๋ยวร่างกายมันยิ่งต่อต้านน่ะ...วิตกกังวลไปหมดเลย ยังไม่ได้กินน่ะ พอเสร็จแล้วโยนทิ้ง ไม่กิน เพราะยามันด้อยค่า ไม่เห็นคุณค่าของธรรมโอสถ เห็นคุณค่าของกิเลสมันใหญ่โต เห็นทิฏฐิมานะตัวเองจรดฟ้า เห็นธรรมะของพระพุทธเจ้าไร้ค่า นี่ไง คนไม่เป็น

ถ้าคนเป็นนะ มันจะเห็นค่า เห็นคุณค่า แล้วทําของเขาขึ้นมา นี่การแก้จิต การแก้จิตแก้ยาก แต่ครูบาอาจารย์ท่านแก้ได้ ท่านแก้ได้ แต่คนไข้ต้องให้แก้ด้วยนะ ท่านแก้ได้ ถ้าแก้ได้ก็แก้ปมเชือกไง ปมเชือกมันเป็นปม ท่านแก้ได้หมด เพราะเชือกมันไม่ดีดไม่ดิ้น เวลาเขาพันเชือกมาเป็นปม เราแก้ได้ เพราะเชือกมันไม่มีแง่มีงอน เชือกมันตามข้อเท็จจริงของมัน แก้แล้วก็จบ

แต่หัวใจมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันปลิ้นปล้อน มันไม่ยอมให้แก้ ทั้งๆ ที่อยากแก้ อยากหาย แต่เวลาจะแก้ขึ้นมามันก็ปลิ้นปล้อนของมัน เห็นไหม นั่นน่ะคือกิเลส ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านแก้ได้ทั้งนั้นน่ะ แต่จะเป็นประโยชน์ไม่เป็นประโยชน์

นี่คือการแก้จิต แก้จิตแก้ยาก แก้ยากเพราะมีทิฏฐิมานะ มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในจิตนั้น ถ้ามันเป็นวัตถุธาตุ มันไม่มี แต่ถ้ามันไม่มี มันก็ไม่ใช่จิต มันไม่ใช่จิต มันก็ไม่เวียนว่ายตายเกิดเหมือนกัน เพราะการเวียนว่ายตายเกิด จิตนี้เวียนว่ายตายเกิด ฉะนั้น เขาถึงแก้กันที่นี่ ฉะนั้น เขาถึงหาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะแก้นี่ นี่คือการแก้จิต เอวัง

เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร
เพราะเขาไม่จองเวรจองกรรม เขาขอขมาลาโทษ
สิ่งที่ทุกข์ยากในใจของเขามันถึงเบาบางลง
แล้วของเราทําไมมันใหญ่โตนักล่ะ
ทําไมความโกรธมันรุนแรงนักล่ะ
ทําไมความโกรธมันทําร้ายเรารุนแรงขนาดนี้ล่ะ
นี่ไง เวรระงับด้วยการไม่จองเวร

๔

เวรระงับ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ สิงหาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การปรับเปลี่ยนหาอุบายในการภาวนา”

กราบหลวงพ่อครับ ผมเคยขอคําแนะนําหลวงพ่อเรื่องคําหยาบที่เกิดในใจเวลาคิดถึงพระรัตนตรัย หลังจากทําตามคําหลวงพ่อแนะนํา รวมถึงพยายามย้อนขอขมาเรื่อยมา เวลาคิดได้ทุกวันนี้แทบไม่เกิดขึ้นแล้วครับ ขอกราบขอบพระคุณหลวงพ่อมากๆ ครับในความเมตตาครั้งนี้ ขอบคุณมากๆ ครับ

ทุกวันนี้ถ้ามีเวลาก็ฝึกหัดนั่งสมาธิ กําหนดพุทโธมาโดยตลอดครับ ชีวิตดีขึ้นมาก ไม่ทุกข์เหมือนแต่ก่อน เหมือนมีหลักยึดในใจ ไม่ค่อยเชื่ออะไรใครง่ายๆ (เมื่อก่อนใครพูดอะไรก็เชื่อเขาไปหมด) คําถามด้านล่างนี้เป็นคําถามเกี่ยวกับการภาวนาของผมครับ

ทุกวันนี้หลังจากฝึกมาได้สักพักก็เริ่มดีขึ้นมากครับ จากเมื่อก่อนทั้งวูบหลับ ทั้งคิดฟุ้งซ่าน จับจุดไม่ได้ สติไม่ดีเลย แต่ตอนนี้สติดีขึ้นมากแล้วครับ ตอนนี้มีกําลังใจในการปฏิบัติขึ้นมาก เพราะว่าตั้งใจว่าทําเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งพอทําแบบนี้ดีกว่าแต่ก่อนครับ เพราะแต่ก่อนก็หวังแต่ว่า เมื่อไหร่จะได้ผลที่ทํามาบ้าง เมื่อไหร่จะสงบบ้าง

การปฏิบัติในปัจจุบันของผมนี้ มีอยู่วันหนึ่งผมเริ่มสังเกตเห็นว่า เวลาแผ่เมตตา ซึ่งทําหลังจากฝึกปฏิบัตินั่งสมาธิแล้วรู้สึกว่าจิตใจมีสติ มีสมาธิดีกว่ากําหนดพุทโธ (พร้อมลมหายใจ) วันต่อมาลองพยายามกําหนดให้เพ่งไปที่คําบริกรรมให้ได้เหมือนแผ่เมตตา แต่ก็ทําแล้วเหมือนไปไม่ถูก รู้สึกว่ามันไม่ชัดและไม่นิ่งเท่าตอนแผ่เมตตาเลย บวกกับมีคําถามในใจว่า การแผ่จงใจแบบนี้มันคือสิ่งเดียวกับการใช้เพ่งกําหนดพุทโธหรือเปล่าครับ ถ้าใช่ ผมจะตั้งใจจดจ่อกับพุทโธให้มากๆ ซึ่งพอผลออกมาก็ยังกําหนดได้ไม่ดี รู้สึกว่าพุทโธไม่ชัด เลยเปลี่ยนมาลองพุทโธอย่างเดียวเร็วๆ ติดกัน พอทําให้ดีขึ้น มีสติ สมาธิรับรู้อารมณ์ได้ชัดเจนครับ เลยถืออาการกําหนดพุทโธเร็วๆ มาใช้ แต่พอบางครั้งต่อมาผลปรากฏว่าไม่ได้ผลดังเดิม เหมือนมันไม่ใช่ของใหม่ เลยนึกคําหลวงพ่อที่ว่ากิเลสมันฉลาด ต้องหาอุบายหลอกมันอยู่ตลอดเวลา ผมเลยขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยแนะอุบายด้วยครับ

ตอบ : อันนี้เริ่มต้นอารัมภบทก่อน อารัมภบทว่าเมื่อก่อนเวลามันมีคําหยาบ เวลาคิดถึงพระรัตนตรัย คิดถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันมีคําหยาบในใจของเรา ถ้ามีคําหยาบในใจของเรา ทั้งๆ ที่เราเป็นชาวพุทธนะ เราเป็นชาวพุทธ เรานับถือพระพุทธศาสนา เราอยากจะประพฤติปฏิบัติ แต่เวลาจิตมันมีความรู้สึกออกมา มันมีความคิด ถ้ามีความคิดขึ้นมา สิ่งนี้มันสุดวิสัย ถ้าคนสุดวิสัยแล้ว ถ้ามันไม่มีสติปัญญา มันก็ไปตีโพยตีพายกับความคิดของตัว

คือคนเรามันเหมือนกับทําความสะอาดบ้าน ถ้าบ้านสกปรกก็อยากทําให้สะอาดเลย ถ้าทําความสะอาดบ้าน เราถูเราเช็ด มันก็สะอาดไป แต่จิตใจมันไม่เป็นอย่างนั้นน่ะ จิตใจมันเป็นอารมณ์ เห็นไหม อารมณ์มันเกิดมามันไม่มีที่มาที่ไป มันจรมา เวลาขึ้นมานี่ แล้วคําหยาบมันก็มาอย่างนั้นตลอดเวลา อันนี้มันเกิดจากเวรจากกรรม

ฉะนั้น เวลาจากเวรจากกรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเอง เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ฉะนั้น เวรกรรมมันเป็นวิบาก คือเป็นผลที่เราได้ทํามา ฉะนั้น เวลาทํามา แล้วจะแก้อย่างไรล่ะ เพราะมันเป็นอดีต มันเป็นอดีตที่มันผ่านมา เราจะไปแก้อย่างไร

ถ้าเราจะแก้ได้ ตอนนี้เป็นวิบากใช่ไหม เราสํานึกผิด เราถึงให้ขอขมาลาโทษไง การขอขมาลาโทษ เวรระงับด้วยการไม่จองเวร ถ้าเราขอขมาลาโทษ ถ้าเวรมันระงับ เวรมันระงับเพราะอะไร เพราะเราไม่ไปเดือดร้อนไง

เวลาสิ่งที่มันเกิดขึ้น เห็นไหม ทั้งเดือดร้อน ทั้งอึดอัด ทั้งขัดข้อง แล้วมันก็เห็นว่าทําไมนิสัยเราเป็นอย่างนี้ล่ะ เราเองเราก็ตั้งใจจริง เราเองก็ทําคุณงามความดี ทําไมมันผุดขึ้นมา ความคิดมันผุดขึ้นมาได้อย่างไรล่ะ

มันเป็นวิบากไง เป็นวิบากขึ้นมา มันก็เหมือนกับแมลงวันมันชอบตอมของเหม็นน่ะ เวลามันคิดอย่างนี้มันเป็นเพราะอะไรๆ ยิ่งคิดมันก็ยิ่งมีมากขึ้น ยิ่งคิดมันก็ยิ่งชัดเจนขึ้น เหมือนเป็นแผล ยิ่งแกะ เลือดมันก็ออก มีแผลก็ทั้งเกาทั้งแกะ เดี๋ยวเลือดซิบๆ ทุกที ทีนี้ความคิดขึ้นมา เราก็คิดตาม

แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ที่ดี เห็นไหม ขอขมาลาโทษซะ เราสํานึกผิด เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ถ้ามันระงับไง มันระงับไปเพราะเราสํานึกแล้ว เราเข้าใจแล้ว เราขอขมาลาโทษ ถ้าขอขมาลาโทษ เขาบอกว่าเขามีความสุขมากเลย จากที่เมื่อก่อน เมื่อก่อนเราไม่มีที่พึ่งไง เราไม่มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นแก้วสารพัดนึก เราก็คิดของเราเอง ความคิดที่มันเจ็บชํ้านํ้าใจ เราคิดว่าเป็นบาดแผล เราจะทําให้มันหาย ก็ยิ่งไปคุ้ยไปเขี่ยมันก็ยิ่งมีเลือดซิบๆ

แต่ถ้าเรารักษาแผลของเรา เห็นไหม เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ไม่จองเวรไม่จองกรรม สิ่งนี้มันผิดพลาดมาแล้ว เราขอขมาลาโทษ นี่จบเลย

เขาบอกว่า เดี๋ยวนี้มีความสุขมาก ชีวิตนี้ไม่ทุกข์เหมือนแต่ก่อน

แต่ก่อนทุกข์มาก เราอยากไปทางหนึ่งไง เราอยากจะไปที่ดี เราอยากไปที่เราพอใจไง ทําไมความคิดมันลากเราไปทางนี้ล่ะ ความคิดเราลากไปทางนี้ เราก็ไม่อยากไป แล้วเราก็แก้ไม่ถูก ถ้าเราแก้ถูก วางซะ แล้ววาง วางด้วยอะไร มันไม่มีเหตุมีผลจะไปวางได้อย่างไรล่ะ

เราจะวางเราก็วาง จะเข้าไปสู่รัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันเกิดคําหยาบขึ้นมา มันต่อต้านขึ้นมา เราก็ขอขมาลาโทษ เราขอขมาลาโทษพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เหมือนกัน เราขอขมาลาโทษ เราเห็นภัยมัน เดี๋ยวนี้หูตาสว่างแล้ว เมื่อก่อนยังเข้าใจผิดอยู่ ก็เพ่งโทษไปเรื่อย แต่ตอนนี้มันหูตาสว่างแล้วก็จบ คนเรามีความผิดพลาดได้ ถ้าผิดพลาดได้มันก็จบ

เขาบอกชีวิตนี้ดีขึ้น ไม่ทุกข์เหมือนแต่ก่อน

ถ้าไม่ทุกข์เหมือนแต่ก่อน แล้วเวลามาประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติกัน เราก็อยากจะได้มรรคได้ผล เราอยากจะได้ ความอยากอย่างนี้กิเลสมันเร่าร้อน ความอยากก็คือกิเลสไง โดยอภิธรรมเขาบอกว่าต้องปฏิบัติด้วยความไม่อยากไง

เราอยากโดยจิตใต้สํานึก อยากโดยมีเป้าหมายไง อธิษฐานบารมี เป้าหมายที่เราจะก้าวเดินไป แต่เป้าหมายที่ยังไม่ถึงเป้าหมายนั้น เราก็ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุไง เราตักนํ้าใส่ตุ่ม เรารักษาของเรา มันต้องเต็มตุ่มแน่นอน ถ้าเราตักนํ้าใส่ตุ่มโดยตุ่มมันไม่รั่วนะ

นี่ก็เหมือนกัน เรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราทําเหตุผลของเรา ถ้าเหตุผลมันถึงที่สุดของมัน มันต้องสงบของมันได้ เหตุผลที่มันทําได้มันต้องเป็นความจริงได้

แต่ของเราไม่อย่างนั้น ตักนํ้าไปขันหนึ่ง เมื่อไหร่จะเต็มสักที ไปสองขัน เปิดแต่ฝาโอ่ง จะดูแต่นํ้าเต็มน่ะ แต่มันไม่ขวนขวายตักนํ้าใส่ตุ่มเลย เปิดแต่ฝาโอ่ง การเปิดฝาโอ่งก็เหนื่อยนะ ตักนํ้าใส่ตุ่มดีกว่า นี่ก็เหมือนกัน เราพุทโธๆ ของเราไป

เขาบอกว่า พอปฏิบัติแล้วมันทุกข์มันยากตลอดเลย เพราะมันฟุ้งมันซ่าน ตัดสินใจเลย ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตัดสินใจเลยนะ ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตักนํ้าใส่ตุ่ม หน้าที่ตักนํ้าใส่ตุ่ม ตักนํ้าใส่ตุ่ม นํ้าต้องเต็มตุ่ม พอมันเต็มตุ่ม เลยปฏิบัติสบาย

นี่ปฏิบัตินะ ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราได้ เราได้เพราะอะไร เราได้สติ เรามีสัมปชัญญะ เราทําสิ่งใดไม่มีความผิดพลาด เพราะเราเป็นนักปฏิบัติ พอนักปฏิบัติมันมีสติสัมปชัญญะ มันเหยียดมันคู้ มันก้าวเดินมีสติพร้อม มันได้อยู่แล้ว

แต่นี่มันไม่คิดอย่างนั้นนะ ปฏิบัติแล้วอยากจะได้มรรคผลนิพพาน อยากจะให้นํ้าเต็มตุ่ม สองขันให้เต็มตุ่ม อู๋ย! อีกเยอะ สองขันจะเต็มตุ่มได้อย่างไร

ตักนํ้าใส่ตุ่มไปเรื่อย ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วสบายใจ เห็นไหม เขาบอกว่าเดี๋ยวนี้เขาสบายใจ สบายใจมาก ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วดีด้วย ชีวิตก็ดีขึ้น ทุกอย่างดีขึ้น เห็นไหม

ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันได้อยู่แล้ว แต่โดยจิตใต้สํานึกของเราเวลาปฏิบัติแล้ว จะได้ไอ้นั่น จะได้ไอ้นี่

คําว่า “จะได้” แต่มันไม่ได้ ไอ้คนที่ไม่ได้ล่ะได้ เห็นไหม เพราะเราเสียสละไป เราถึงได้ เราเสียสละอารมณ์ไง เสียสละความตระหนี่ถี่เหนียวไง เสียสละกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจออกไปไง แล้วเสียสละ ถ้าเสียสละโดยทางโลก สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง พอมันมีแล้วมันก็เปลี่ยนแปลง เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย พอคิดร้าย เดี๋ยวคิดดี เดี๋ยวก็คิดร้าย คิดอยู่อย่างนั้นน่ะ มันเปลี่ยนแปลง มันเปลี่ยนแปลงนี่เสียสละหรือ ไอ้นี่มันเป็นธรรมชาติของมัน มันเป็นธรรมชาติของมัน มันเป็นอนิจจัง มันแปรสภาพอยู่อย่างนี้

แต่เวลาทําความสงบของใจเข้ามา ใจมันสงบแล้ว เราเข้าไปพิจารณา นี่มันเป็นไตรลักษณ์ มันไม่ใช่อนิจจัง มันเป็นไตรลักษณ์ มันเป็นโดยสัจจะความจริง โดยสติ โดยศีล สมาธิ ปัญญาของเรา ถ้ามันสํารอกมันคายออกไป มันรู้เท่า อันนั้นมันถึงจะเป็นความจริงขึ้นมา ไม่ใช่ว่า เวลามันเป็นอนิจจัง มันคิดดีคิดร้าย คิดของมันอยู่อย่างนั้น ถ้าคิดอย่างนั้นน่ะ เราปฏิบัติของเรา มันมีสติสัมปชัญญะ ถ้าพูดถึงปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิบัติโดยที่ไม่ให้กิเลสมันหลอกไง

เวลาปฏิบัติ กิเลสตัณหาความทะยานอยากก็ซ้อนมา ทําครบสูตรไง เหมือนทําเลข เวลาทําเสร็จแล้วต้องตอบโจทย์แล้วก็จบ

นี่ก็เหมือนกัน ภาวนาอย่างไร นั่งอย่างไร คิดแต่อย่างนั้นน่ะ แต่เขาไม่ได้คิดเลยว่าเราจะเอาชนะตัวเราเองนะ เราเอาชนะอุปาทาน อุปาทานความยึดมั่นถือมั่นในใจเราจะชนะมันให้ได้ ถ้าชนะมันได้ มันก็เป็นความจริงได้

ฉะนั้น เวลาที่ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ถูกต้อง ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ถ้าสติสัมปชัญญะมันมาแล้ว ทีนี้มันเป็นมรรคของเราแล้ว ถ้าเป็นมรรคของเรานะ พอมันเข้าไปเป็นจริง มันจะเป็นจริง เพราะอะไร เพราะเขาบอกว่า เวลาบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันดีขึ้น เวลาจิตมันดีขึ้น เห็นไหม เริ่มต้นมาตั้งแต่ขอขมาลาโทษพระรัตนตรัย จิตก็ดีขึ้น เวลาปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จิตก็ดีขึ้น แต่เวลาทําไปมันก็เผลอจนได้ นี่เวลาทําไป พอสังเกตเห็นว่าจิตมันสงบแล้ว พอแผ่เมตตาไป โอ้โฮ! มันดีมากเลย แต่เวลามันกําหนดพุทโธนี่มันชัดเจน

กิเลสนะ เวลามันเผลอ มันทําให้เราอบอุ่น เราก็ดีอยู่พักหนึ่ง เวลากิเลสมันตื่นขึ้นมา เอาอีกแล้ว พลิกไปพลิกมาไง ถ้าพลิกไปพลิกมา เห็นไหม เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เราก็เห็นแล้ว แต่นี่เราจะไปจองเวรจองกรรมกับใครอีกล่ะ เราไปจองเวรจองกรรมกับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช่ไหม เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาปฏิบัติตามความเป็นจริง ถ้ามันเกิดมรรคของเรา ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ถ้าใจไม่เป็นมรรค เป็นมรรค ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันรู้เห็นของมัน มันก็เป็นปัจจุบันของมัน

ไอ้นี่มันไม่เป็นปัจจุบันไง จิตใจของเรามันยังไม่ตั้งมั่น จิตใจของเรายังไม่มั่นคงพอ ถ้าจิตเราไม่มั่นคงพอ เรากลับมา กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ปัญญาอบรมสมาธิ ที่พอมันกําหนดพุทโธ แล้วบอกว่า พอเราแผ่เมตตา พอแผ่เมตตา จิตมันเป็น

คนเรานะ เวลาเขาสอนให้นั่งภาวนา ภาวนาจิตสงบแล้วแผ่เมตตา เราแผ่เมตตาไป มันจะได้ผลตอบสนองทับทวีคูณ แต่เราแผ่เมตตา เราแผ่เมตตาอุทิศส่วนกุศล อุทิศส่วนกุศลโดยจิตของเรา โดยจิตของปุถุชนมันก็ได้ผลเท่านี้ แต่ถ้าเราทําจิตของเราให้ดีขึ้น เราอุทิศส่วนกุศลไป บุญกุศลมันจะกว้างไกลมากเลย

ฉะนั้น เวลาเราภาวนาไป ภาวนาพุทโธๆ จิตมันสงบแล้วไปแผ่เมตตา มันก็มีความสุขไง บอกการแผ่เมตตานั้นมันก็มาจากคําบริกรรมนั่นแหละ การแผ่เมตตามันก็มาจากสมาธินั่นแหละ ถ้ามันมาจากสมาธิ แต่เราไปแผ่เมตตาแล้ว เห็นไหม เหมือนเราทํางานมาเต็มที่เลย จนสุดท้ายแล้วงานจะจบ เราก็ไปมองตรงที่งานมันจะจบ แต่ก่อนที่เราหาข้อมูลมา เราไม่ได้คิดถึงตรงนั้นเลยหรือ พอแผ่เมตตาแล้วมันดี ทีนี้ก็เลยคิดแต่จะแผ่เมตตา พุทโธก็ไม่เอา มันจะไปแผ่เมตตา

การแผ่เมตตาเพราะจิตเรามันดีแล้ว จิตเราสงบแล้ว พอแผ่เมตตาไปมันก็ได้ผลไง

แล้วจะได้ผลอย่างนั้นอีก บอกจะได้ผลอย่างนั้นอีก ก็เลยไปคาดการณ์ พอคาดหมาย มันก็อันเดียวกับปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นแหละ เพราะเวลาบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กิเลสมันเข้ามาครอบงําไม่ได้ เราก็สบายใจ ชีวิตนี้มีความสุข ชีวิตนี้มีความพอใจ ถ้าไม่บูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันจะเอาเอง มันจะเอาเอง มันหาไม่เจอ เอาไม่ได้ แต่เวลาบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กลายเป็นดีงามไปหมดเลย ทุกอย่างดีงามไปหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาไปแผ่เมตตาแล้ว จะเอาแล้ว ทีนี้เอาแล้ว เพราะแผ่เมตตามันดีกว่าพุทโธ เขาว่านะ ว่าแผ่เมตตาแล้วจิตมันดีมากเลย เวลาพุทโธแล้วมันยังไม่ชัด พุทโธไม่ดี

กิเลสมันก็คือกิเลสนั่นแหละ แต่มันเปลี่ยนแง่มุมมาหลอกเรา มันเล่นแง่เล่นมุมมา แล้วเราก็ล้มลุกคลุกคลาน

นี่เขาบอกว่า ผลของการกําหนดนะ กําหนดพุทโธมันไม่ชัด มันเลยเปลี่ยนมาลองพุทโธเร็วๆ ขึ้น

จะเร็วขึ้น จะอะไรขึ้น มันเปลี่ยนมาอย่างนี้

เขาบอกไง สิ่งที่เขาทําเร็วขึ้นแล้ว ทุกอย่างทําดีขึ้น

ถ้าเร็วขึ้นก็เพื่อหลบหลีกมัน ฉะนั้น พยายามรักษาไว้ รักษาสิ่งที่ว่า เราทําของเรา รักษาไว้ ประสบการณ์ ถ้ามีประสบการณ์ เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย หลวงตาท่านพูดเอง เวลาการปฏิบัติมันมียากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น กับคราวหนึ่งคราวถึงที่สุด

เวลาปฏิบัติมันยากอยู่ ๒ คราว ถ้าเริ่มต้น พอมันเข้าทางได้เขาเรียกภาวนาเป็น ทีนี้มันไปแล้ว มันพยายามขวนขวายไป มันจะไป แต่เวลาจะเข้ามาให้มันถูกทาง เวลาถูกทาง ดูถ้าอ่านประวัติหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เริ่มต้น อู้ฮู! ล้มลุกคลุกคลานเลย ถึงจะมีครูบาอาจารย์อย่างไร แต่เราทําไม่ได้ เราทําไม่ได้ เหมือนกับเราฝึกงาน เราทํางาน เริ่มต้นถ้าทํางานไม่เป็น ทํางานไม่ถนัด แต่พอทํางานเป็นไปแล้วนะ ไปได้แล้ว ถึงมันจะขาดตกบกพร่องบ้าง แต่มันก็ไปได้ ไปได้

นี่ก็เหมือนกัน มันภาวนาจนจุดเริ่มต้น ยากตอนเริ่มต้นนี่หญ้าปากคอก หญ้าปากคอก เราไม่รู้ช่องทางไหน เราจะไปช่องทางไหน แล้วจะไปอย่างไร ถ้าช่องทางไหน ทีนี้เราก็หาช่องทางของเรา อย่างเช่นเราพยายามมุมานะของเรา ทําไม่ได้ เราถอยกลับมา เวลาขอขมาลาโทษแล้วจิตก็ดีขึ้น เวลาปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ดีขึ้น

ตอนที่ดีขึ้น ดีขึ้น หมายถึงว่า มันไม่มีวิตกกังวล ไม่มีสิ่งใดในใจ มันปลอดโปร่ง มันโล่งโถงเลย แล้วปฏิบัติแล้วมันดีไปหมดเลย ดีไปหมดเพราะอะไร เพราะจิตมันเข้มแข็ง จิตมีสติปัญญาขึ้นมา กิเลสมันครอบงําไม่ได้ มันก็มีความสุขไง แต่นี่พอมีความสุขแล้ว เราก็จงใจแล้ว มันก็มีที่ว่าแผ่เมตตานี่มาล่อ

การแผ่เมตตานี่ถูกต้องนะ ไม่ผิดหรอก แต่แผ่เมตตาไปแล้ว เพราะแผ่เมตตา เพราะมาจากเราปฏิบัติแล้วเราถึงแผ่เมตตา พอแผ่เมตตา ดูสิ ฟุตบอล กองหลังเขาเลี้ยงบอลขึ้นมาส่งกองกลาง กองกลางส่งมากองหน้า กองหน้ายิงประตู ตูม! กองหน้าเก่ง แล้วกองกลางกองหลังไม่เกี่ยวเลยหรือ แล้วกองหน้ามันไม่เอาลูกมาส่ง มันจะเอาลูกอะไรไปยิงเขาล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน จะแผ่เมตตา มันมาจากไหน มันก็มาจากที่เราภาวนามาแล้วไง แต่เราก็ไปติดใจตรงยิงได้ประตูนั่นน่ะ ไปติดใจตอนแผ่เมตตา ดูกิเลสมันหลอกไง

ฉะนั้น ทําของเรา กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ปัญญาอบรมสมาธิ การแผ่เมตตาก็คือการแผ่เมตตา แต่พอแผ่เมตตาแล้ว แหม! จิตมันดีมาก จิตมันเป็นสมาธิ มันว่าง มันเวิ้งว้างไปหมดเลย เวลามันดูลมหายใจแล้วมันไม่ดีเลย

ดูลมหายใจนั่นน่ะมันตั้งแต่กองหลัง มันต้องลําเลียงบอลขึ้นมา มันก็ส่งขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันเป็นชั้นเป็นตอน มรรคไง สติ สมาธิ ปัญญา มันเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา มันต้องมีที่มาที่ไป มันไม่ใช่ว่าอยู่ดีๆ มันจะโผล่มาเลย ไม่มีหรอก มันต้องมีที่มาที่ไป แล้วที่มาที่ไปมันมาจากหัวใจของเราไง

หัวใจของเราเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมามีศักยภาพ แต่กิเลสมันครอบงํา มันก็ใช้ชีวิตสุรุ่ยสุร่ายไป ใช้ชีวิตทางโลกไป ชีวิตทางโลก เราก็ดูแลรักษา แต่เราก็ต้องหาอัตตสมบัติ คือหาความสุขจริงในใจของเรา ถ้ามีความสุขจริงในใจของเรา เช่น ครอบครัว โอ้โฮ! ในครอบครัวทุกคนมีความสุขหมดเลย โอ้โฮ! ครอบครัวนั้นมีความร่มเย็นมากเลย ใครคนหนึ่งมีอุปสรรคมานี่เอาแล้ว เป็นอะไรๆ ประชุมๆ กระเทือนกันไปหมด มันกระเทือนไปหมด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราปฏิบัติมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา มีเหตุมีผลขึ้นมา เราทําของเราขึ้นไป ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ถ้ากําหนดแล้วเราเปลี่ยนมาพุทโธชัดๆ เราพุทโธเพื่อจะฟื้นขึ้นมา มันเป็นอย่างนี้ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เรารักษาเหตุของเราให้ดี ถ้ารักษาเหตุของเราดีนะ เราจะได้เหตุของเรา ถ้าเรารักษาของเราไม่ดีไง ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เหตุมันไม่ดี เหตุมันไม่ดีมันก็ผิดพลาดไปกับมัน

ถ้าทําได้จริง เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร มันเป็นประโยชน์กับเราทั้งนั้นน่ะ อันนี้มันเป็นประโยชน์ ปฏิบัติแล้วได้ผลนะ

แล้วฟังอันนี้ อันนี้ปฏิบัติแล้วไม่ได้ผลน่ะสิ

ถาม : เรื่อง “เคยภาวนาแล้วจิตสงบมาก แต่ปัจจุบันนี้จิตใจมันฟุ้งซ่านมากเลยค่ะ”

แต่ก่อนภาวนาเคยจิตสงบมาก สงบจนเห็นนิมิตเป็นแสงสว่างที่สว่างมาก เหมือนมีดวงอาทิตย์มาส่องตรงหน้า นิมิตปรากฏชัดเจนมาก เหมือนเห็นได้ด้วยตาเนื้อ ทั้งที่ขณะนั้นยังหลับตาภาวนาอยู่ ความรู้สึกว่ามีร่างกายหายหมด หลังจากที่เห็นนิมิตแบบนี้ จิตก็สงบง่ายมาก บริกรรมพุทโธเพียงไม่กี่ครั้ง จิตก็สงบลง เป็นเช่นนี้อยู่ ๘ เดือน หลังจากนั้น จิตก็ฟุ้งมากอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน แต่ก่อนไม่ภาวนาก็ไม่เคยฟุ้งจนทรมานขนาดนี้ เวลาเจอสิ่งที่กระทบที่ทําให้โกรธจะโกรธแรงมาก แรงจนอยากจะเดินเข้าไปทําร้ายเขา ปกติเป็นคนโทสะแรงอยู่แล้ว แต่ไม่เคยแรงขนาดที่คิดอยากจะทําร้ายคนอื่น บางครั้งเพียงแค่คําพูดเล็กน้อยก็ขัดใจ ในใจกลับโกรธจนร้อนเป็นไฟ ควบคุมตัวเองแทบไม่ได้ ตอนนี้มองตัวเองเหมือนคนบ้าเลยค่ะ รู้อยู่ว่าทําแบบนี้ไม่ดี จะควบคุมตัวเองไม่ให้ทําไม่ค่อยได้เลย พยายามพุทโธเร็วๆ ก็เหมือนจิตไม่ค่อยรับเลย เวลาหลับตาขณะโกรธจะเห็นจิตนี้หมุนเร็วมาก

อยากจะกราบเรียนถามท่านอาจารย์ว่า ควรจะทําอย่างไรให้ความฟุ้งซ่านพวกนี้หายไป ให้จิตกลับมาเป็นปกติเช่นเดิม เพราะรู้สึกทุกข์กว่าตอนที่ยังไม่ภาวนามากค่ะ ทนกับอารมณ์แบบนี้มาเกือบ ๑ ปีแล้ว ถ้าไม่มีวิธีอื่นแก้ไขนอกจากคําบริกรรมพุทโธ อาการฟุ้งซ่านแบบนี้จะอยู่กับเรานานเท่าไรคะ ถามเพื่อเป็นกําลังใจในการภาวนาค่ะ คิดว่าถ้ารออย่างมีกรอบเวลา ความทุกข์ทรมานในใจจะน้อยลงกว่าเดิม

ตอบ : เวลามันโทสะนะ พุทโธก็คือพุทโธ ดูสิ เวลาเขาถนอมอาหาร เขาต้องถนอมด้วยเกลือ เกลือนี่ถนอมอาหารได้แทบทุกอย่างเลย พุทโธ สติปัญญา เหมือนกับถนอมหัวใจนี้ไว้ แต่ขณะที่ของที่มันยังไม่ได้หมักเกลือ ของมันจะเน่ามันจะเสีย

หัวใจก็เหมือนกัน หัวใจเวลาที่มันฟุ้งมันซ่าน เวลามันมีสติปัญญาขึ้นมา ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา เหมือนเกลือ รักษาหัวใจของเราไว้ ถ้าจิตใจมันดีขึ้น เมื่อก่อนภาวนา เห็นไหม แต่เวลาภาวนามาแล้ว ของที่มันหมักไม่ได้ ของดอง ถ้าดองไม่ถึงเกลือ มันจะเน่ามันจะเสีย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราภาวนาไปแล้ว สิ่งที่เราเคยภาวนาได้มันก็จบไปแล้ว มันก็จบไปแล้วไง สิ่งที่ภาวนาได้ก็คือภาวนาได้ แต่ปัจจุบันนี้มันโกรธเป็นฟืนเป็นไฟเลย มันโกรธแล้วมันทุกข์มาก

มันทุกข์มากก็วาง มันโกรธเป็นฟืนเป็นไฟ ย้อนกลับมา มันต้องใช้ปัญญา เวลาปัญญาที่มันโกรธเป็นฟืนเป็นไฟ เราถามสิว่า คนที่เราโกรธเขามันเป็นคนหรือเปล่า คนที่เราโกรธเขานี่เป็นคนหรือเปล่า แล้วเราเป็นคนหรือเปล่า ถ้าเราเป็นคน คนไปโกรธคนน่ะ เอ็งบ้าหรือเปล่า ถ้าเราเป็นเขา แล้วเราเป็นเขา เราไปโกรธเขาโดยไม่มีเหตุมีผล มันสมควรไหม มันต้องมีปัญญาไง มีปัญญา

โทสจริตเขาให้แผ่เมตตา ให้เห็นว่าสรรพสิ่งในโลกนี้เขาเป็นเพื่อนทุกข์ เกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น นี่ถ้าคิดโดยธรรมนะ ใช้ปัญญาโดยธรรม ให้คิดว่าเขาเป็นเพื่อนมนุษย์ สพฺเพ สตฺตา สัตว์ทั้งหลายเป็นเพื่อนเกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น เขาก็เป็นสัตว์มนุษย์เหมือนกัน แล้วไปโกรธเขาเรื่องอะไรล่ะ ไปโกรธเขาทําไม ทําไมไม่โกรธตัวเราเองล่ะ เราก็เป็นสัตว์มนุษย์คนหนึ่งเหมือนกัน แล้วเรามีสิทธิอะไรไปโกรธเขาล่ะ อ้าว! เขาเป็นอะไรกับเรา เขาเป็นอะไรกับเรา เขาทําอะไรผิดพลาดกับเรา เราถึงไปโกรธเขา ถามใจตัว ถามเลย

ถ้ามันถาม ถ้ามันด้วยเหตุผล ถ้าสติปัญญามันทันนะ กิเลสมันอายนะ เวลากิเลสมันอาย เออ! มึงก็บ้า ถ้าได้ว่ามึงก็บ้าเมื่อไหร่นะ เออ! ค่อยยังชั่ว มันผ่อนคลายเลย

แต่ถ้ามันไม่มีสติปัญญานะ แหม! มันเที่ยวจะไปล่อเขานั่นน่ะ จะติฉินนินทาเขา จะโกรธเขา จะทําร้ายเขา แล้วกิเลสมันก็สุมไฟนะ อืม! ใช่ เรามีศักดิ์ศรี เราเป็นยอดคน อู๋ย! ถูกต้อง เราทําดีงาม กิเลสมันสุมไฟใส่เลย

แต่ถ้าเป็นธรรมนะ สพฺเพ สตฺตา สัตว์ทั้งหลายเป็นเพื่อนเกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น จงเป็นสุขๆ เถิด อย่าได้เบียดเบียนซึ่งกันและกันเลย อย่าได้เบียดเบียนซึ่งกันและกันเลย แต่ก็เบียดเบียนแน่นอน เพราะเขาก็มีกิเลส ถ้าไม่เบียดเบียนซึ่งกันและกันนะ โลกเรานี้จะไม่เร่าร้อนเลยล่ะ โลกเราจะร่มเย็นเป็นสุขนะ

ทําไมโลกเรามันเร่าร้อนขนาดนี้ล่ะ โลกเราเร่าร้อนขนาดนี้เพราะคนเห็นแก่ตัว คนเห็นแก่ตัว แล้วเราใช้สติปัญญาพยายามจะฉกฉวยของคนอื่นเขา ด้วยเล่ห์ด้วยกลทั้งนั้นน่ะ แต่นี่เขาทําอย่างนั้น เขาก็สร้างเวรสร้างกรรมไง

เห็นไหม ปัญหาที่แล้ว เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เพราะเขาไม่จองเวรจองกรรม เขาขอขมาลาโทษ สิ่งที่ทุกข์ยากในใจของเขามันถึงเบาบางลง แล้วของเราทําไมมันใหญ่โตนักล่ะ ทําไมความโกรธมันรุนแรงนักล่ะ ทําไมความโกรธมันทําร้ายเรารุนแรงขนาดนี้ล่ะ นี่ไง เวรระงับด้วยการไม่จองเวร

ไอ้เราไปจองเวร เห็นไหม เวรยังไม่เกิดเลย เราไปจองเวรเขาเอง เราไปจองเวรเขา เราคิดแต่โกรธแต่เคืองเขา แล้วเวลาเราจะไปจองเวรเขา ผลที่ได้รับ เราเกือบตาย

นี่ไง เขาบอกเลยนะ ตอนนี้ตัวเองเหมือนคนบ้าเลยค่ะ

เรารู้ เห็นไหม เรารู้ เรารู้ว่าเราโกรธเขา เราทุกข์ เรารู้ว่าเราโกรธเขา เลือดสูบฉีดแรง มันไม่มีอะไรดีสักอย่างเลย ทางการแพทย์ ยิ่งโกรธมาก ร่างกายจะมีโรคภัยไข้เจ็บ เพราะอะไร เพราะว่าร่างกายมันทํางานมารุนแรง นี่ทางการแพทย์เขาก็ยืนยันได้ ทางธรรมะเขายิ่งยืนยันได้ใหญ่เลย

ฉะนั้น เวลาถ้าเราประพฤติปฏิบัตินะ มันทําใจได้ยากไง ในเมื่อมนุษย์ด้วยกัน มนุษย์ไม่ยอมใครหรอก แต่ถ้ามนุษย์ที่มีคุณธรรม มีคุณธรรมนะ นี่ไง ที่ว่าอย่าดูถูกความนิ่งอยู่ของพระอริยเจ้า พระอริยเจ้าเขารู้ถึงจิตของตัว รู้ถึงความคิดของตัว แล้วรู้ว่าพูดออกไปแล้วมันกระทบกระเทือนสิ่งใด แล้วมันได้ผลหรือไม่ได้ผลไง เขาถึงนิ่งอยู่ไง เขาไม่ใช่นิ่งอยู่ด้วยความโง่หรอก เขาไม่ใช่เหมือนก้อนหินหรอก ให้คนนั้นมาเหยียบยํ่า ไม่ใช่ แต่สติปัญญามันทัน คนมีคุณธรรมไง เห็นไหม ความนิ่งอยู่ของพระอริยเจ้า เพราะพระอริยเจ้าไม่พยากรณ์ ถ้าไม่มีประโยชน์ ไม่พยากรณ์ ยิ่งพยากรณ์ไปแล้วยิ่งกระทบกระเทือนกันยิ่งไม่พยากรณ์ คือไม่พูด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่พยากรณ์ ไม่พูด ไม่เป็นประโยชน์ไม่พูดเลย จะพูดแต่ที่เป็นประโยชน์

แล้วของเราล่ะ เราเป็นอะไร เราเป็นปุถุชน เราก็มีกิเลสเหมือนกัน ถ้าเรามีกิเลสเหมือนกัน ในเมื่อถ้าเป็นความจริง ธรรมโอสถ เราต้องรักษาหัวใจเราก่อน ถ้ารักษาหัวใจเราก่อน คิดแบบนี้ โทสจริตต้องแผ่เมตตา แผ่เมตตา สพฺเพ สตฺตา สัตว์ทั้งหลายเป็นเพื่อนเกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น แล้วคิดดูสิ คิดว่าเขาเป็นญาติเรา เขาเป็นสายเลือดเรา ในสายเลือดมันก็ยังฆ่ากันนะ แต่เราพยายามทํา ถ้าทําอย่างนี้ทําเพื่อใคร

ไม่ใช่ทําเพื่อเขานะ ไม่ได้ทําเพื่อใครเลย ทําเพื่อหัวใจของเราไง ก็หัวใจเรามันทุกข์ นี่เหมือนคนบ้าเลย ถ้าคิดแบบวิทยาศาสตร์ เมื่อก่อน เห็นไหม เมื่อก่อนไม่เคยภาวนาก็เป็นคนดีคนหนึ่ง ช่วยเหลือสังคม พอมาภาวนาขึ้นมา เดี๋ยวนี้เลยกลายเป็นคนบ้าไปเลย เป็นอย่างนั้นหรือ นี่ไง เวลากิเลสมันตลบตะแลง

คนเวลามันดีมันต้องดีเสมอต้นเสมอปลาย เวลาเราช่วยเหลือสังคม เราช่วยเหลือสังคมด้วยเราเห็นว่าเป็นประโยชน์ไง เราทําเพื่อเป็นประโยชน์ของเรา เราช่วยเหลือเขา เราเสียสละเพื่อประโยชน์กับเรา สังคมร่มเย็นเป็นสุข ทุกคนมีความสุขไปหมดเลย ทุกคนมีสติปัญญา ทุกคนหาอยู่หากินได้ ทุกคนทําเพื่อประโยชน์ของตัว สังคมสงบดีงาม แล้วเราอยู่บ้านก็ปลอดภัย

ถ้าสังคมมีแต่ความรุนแรง สังคมมีแต่การทําร้ายกัน เราออกจากบ้านไม่ได้เลย เราจะไปไหนก็ไม่ได้ เราเดือดร้อนกันไปหมดเลย แต่ถ้าเราเสียสละเพื่อความดีของสังคม บ้านเราก็ปลอดภัย ลูกหลานเราต่อไปอนาคตลูกหลานเราก็อยู่ด้วยความร่มเย็นเป็นสุข มันดีไปหมดเลย ถ้าเราคิดได้อย่างนี้ ถ้ามันคิดได้ มันก็เป็นประโยชน์กับเรา แล้วเวลาเป็นประโยชน์กับเรา ประโยชน์กับหัวใจ มันจะไม่เร่าร้อนอย่างนั้น

ฉะนั้นบอกว่า เวลาไม่เคยปฏิบัติก็ไม่ทุกข์ร้อนขนาดนี้ เวลาปฏิบัติแล้วทําไมทุกข์ร้อนขนาดนี้ล่ะ เวลาไม่ปฏิบัติเลย เราก็ไม่รู้ว่าสิ่งใดผิดสิ่งใดถูก แต่เวลาพอจะมาปฏิบัติ เห็นไหม นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ ผิดไปหมดเลย ก่อนที่มาปฏิบัติ เวลาไม่คิดอะไรก็ทําได้เต็มไม้เต็มมือ พอมาปฏิบัติ ทําอะไรไม่ถูกเลย ก็ค่อยๆ คัด ค่อยๆ คัด ค่อยๆ แยก เพราะการปฏิบัติใหม่ คนภาวนาไม่เป็นก็เป็นแบบนี้ คนภาวนาเขาต้องมีครูมีอาจารย์คอยแยกคอยแยะ คอยดูแลเรา ถ้าดูแลเรา มันจะพัฒนาขึ้นมา เห็นไหม

เวลาภาวนาไปแล้วมันไปโทษการภาวนาไง หลวงตาท่านบอกว่า หมาบ้าไปกัดธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่กัดกิเลสเลย ไม่คิดเลยว่าสิ่งที่เกิดมา กิเลสตัณหาความทะยานอยาก เวลาภาวนาไปแล้ว เวลาภาวนาไป ถ้ามันหงุดหงิดๆ หงุดหงิดเพราะเรา เด็กพยายามจับให้มันนั่งนิ่งๆ ไง จิตของเราเหมือนลิง มันใช้อํานาจตามแต่กําลังของมัน แต่เรามีสติปัญญาปั๊บ เราก็ดูแลเราแล้วมันก็ดีขึ้นมา พอดีขึ้นมา เห็นไหม พอดีขึ้นมา เดี๋ยวมันก็เสื่อม

พอเดี๋ยวมันเสื่อม พอเวลามันเล่นของมันโดยธรรมชาติของมัน เราก็ไม่เห็นเป็นโทษเป็นภัย เวลาเราไปกําจัดตัวมันก็จะเป็นโทษเป็นภัย นี่ภาวนาไปแล้วมันหงุดมันหงิด มันทุกอย่าง มันเป็นธรรมดา มันเรื่องธรรมดาทั้งนั้นน่ะ มันเรื่องธรรมดา ธรรมดาเพราะอะไร เพราะเราจะดูแลรักษา มันก็มีแรงต้านเป็นเรื่องธรรมดา

แต่เวลาถ้ามันผ่านไปแล้ว เห็นไหม มันไม่ใช่ว่าเราไปปฏิบัตินะ เพราะปฏิบัติขึ้นมา เมื่อก่อนไม่ปฏิบัติไม่ทุกข์ขนาดนี้เลย เวลาปฏิบัติแล้วกลับมาทุกข์มาก ไปติธรรมะหมดเลย ไม่ติกิเลสของตัวเองเลย

กิเลสในใจตัวสําคัญ กิเลสของเราน่ะ เพราะเราจะกําจัดกิเลสของเรา เราจะดูแลรักษากิเลสของเรา ถ้าเราจะรักษากิเลสของเรา มันต้องดูแลที่นี่ ถ้าดูแลที่นี่ขึ้นมา แล้วเวลาทําขึ้นมาก็เป็นอย่างนี้ นี่แค่พื้นฐานนะ ยังไม่มีหลักเกณฑ์อะไรเลย ถ้ามีหลักเกณฑ์ขึ้นมา ตรงนี้มันจะจบหมด

แล้วพอกําจัดความโกรธได้ เดี๋ยวมันก็ไปโกรธตัวเอง ตอนนี้โกรธคนอื่น เห็นไหม เหมือนคนบ้า

เวลาพอเข้าใจ เห็นไหม สพฺเพ สตฺตา เราอภัยเขาหมดเลย แต่นี่ไม่อภัยให้ตัวเองน่ะสิ ก็มาถมตัวเอง กิเลสนี้มันพลิกแพลงตลอด หลวงปู่มั่นท่านถึงบอกไว้ จิตนี้ร้ายนัก เป็นได้หลายหลาก เป็นได้ทุกอย่างเลย ฉะนั้น เราต้องฝึกสติฝึกปัญญา เราต้องมีสติปัญญาของเรา รักษาดูแลของเรา ถ้ามันรักษาดูแลของเราได้ มันจะดีขึ้นมา ถ้าดีขึ้นมา

เขาขอไงว่า จะทําอย่างไร ทุกข์ยากมาเป็นปีแล้วนะ ทุกข์ยากกับหัวใจอย่างนี้เป็นปีแล้ว

วาง คําว่า “เป็นปี” มันน่าเห็นใจนะ แล้วเราจะรู้ว่านานแค่ไหนเราถึงจะละสิ่งนี้ได้ คํานี้สําคัญมากเลย แล้วมันจะนานแค่ไหนเราถึงจะละได้ล่ะ

ถ้าอย่างนี้นานตลอดไป เพราะว่าเหมือนนับเวลากัน แต่ถ้าบอกมันเดี๋ยวนี้ไง ถ้าวางได้เดี๋ยวนี้ก็จบเดี๋ยวนี้ มันจะนานไปที่ไหน ไอ้นี่มันก็เหมือนเราคิดว่ามันต้องอาศัยเวลาเพื่อจะให้มันจบระงับไป มันจะนานแค่ไหน

ถ้ามันคิดได้เดี๋ยวนี้ คิดได้เดี๋ยวนี้ สพฺเพ สตฺตา สัตว์ทั้งหลายเป็นเพื่อนทุกข์ เกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น คนเรามันก็มีดี มีดีมีเลวในตัวของเขา เราเองเราก็มีดีมีเลวในตัวของเรา ทุกคนเขาก็มีดี มีมุมที่ดีของเขา มุมที่เลวของเขา แล้วเราจะไปเดือดร้อนแทนเขาทําไมล่ะ

หลวงตาท่านสอนบ่อย เรื่องของคนอื่น ไม่ใช่เรื่องของเรา รักษาใจเราดีกว่า ทําคุณงามความดีของเรา

แล้วถ้ารักษา อยู่ในสังคมนะ อยู่ในสังคม เราต้องอยู่ในสังคม เราต้องเข้าใจ เราต้องมีปัญญา เราต้องเท่าทันคน เราถึงจะมีที่ยืนในสังคมนั้น ถ้าเราเข้าใจสังคมแล้ว เราต้องเข้าใจตัวเราด้วย เข้าใจหัวใจเราด้วยว่าหัวใจยอมรับสิ่งนี้ได้ไหม พยายามฝึกสอนหัวใจเราให้ยอมรับสิ่งนี้

ยอมรับสิ่งนี้ไม่ใช่ว่ายอมรับแล้วเรายอมจํานนกับเขา ยอมรับสิ่งนี้เพื่อเป็นธรรมโอสถรักษาใจเรา รักษาใจเราโดยไม่ต้องมาทุกข์ยากขนาดนี้ไง นี่เราทําเพื่อหัวใจเราทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันทําได้มันก็จบที่นี่

แล้วมันจะนานเมื่อไหร่ล่ะ

เดี๋ยวนี้เลย ไม่นานเลย แต่ที่มันนานเมื่อไหร่เพราะอะไร เพราะเราไม่ได้ทําอะไรเลยไง เหมือนคนป่วยไม่มีใครรักษา นอนรอวันหาย แล้วมันจะหายเมื่อไหร่ล่ะ นอนรอวันหายไง แต่ถ้ามีสติมีปัญญา หายเดี๋ยวนี้ ธรรมโอสถเดี๋ยวนี้ก็จบเดี๋ยวนี้ มันจบได้ เพียงแต่ว่าจิตใจคนอ่อนแอ

จิตใจคนอ่อนแอ จิตใจคนไม่เคยทํา มันทําไม่ได้ มันก็เนิ่นนานไป เนิ่นนานไปด้วยกิเลสไง ถ้ากิเลสมันเหยียบยํ่าอยู่ มันจะเนิ่นนานไปมาก แต่ถ้าธรรมะมันโงหัวขึ้นมา จบเดี๋ยวนี้เลย

กิเลสกลัวอย่างเดียวคือกลัวสัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไม่ใช่ความนึกของเรา เวลาเรานึกคิดขึ้นมา เราคิดว่าเราไบรต์มาก เรามีสติปัญญามาก...กิเลสมันหลอกทั้งนั้นน่ะ เพราะว่ามันเป็นธรรมะหมดอายุที่มันไม่มีคุณธรรมที่สามารถจะยับยั้งกิเลสได้ ไม่มีสติปัญญาสามารถหยุดความคิดตัวเองได้ ไม่มีกําลังของสมาธิพอที่จะเกิดภาวนามยปัญญาได้ กิเลสมันถึงได้หัวเราะเยาะ

นี่ไง มันถึงบอกว่า ไม่ปฏิบัติก็ไม่เห็นทุกข์ยากขนาดนี้เลย แล้วปฏิบัติแล้วทําไมมันทุกข์ยากขนาดนี้ล่ะ

มันทุกข์ยากเพราะเวลาคนหายจากไข้ เขาหายไข้แล้วนะ เขาต้องบํารุงร่างกายเขาเลย เพราะมันซูบผอม เพราะไข้ อาการไข้ นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรามันมีโรคกิเลสประจําตัวมาตลอด มีอวิชชาในหัวใจมาตลอด แล้วเราจะแก้ไขของเรา จะดูแลหัวใจของเรา ถ้ามันดูแลได้มันก็จบ ถ้ามันทําอย่างนี้ เห็นไหม ทําไปได้ พอทําได้มันจะย้อนกลับมาข้อที่ ๑. ทุกทีเลย

เพราะข้อที่ ๑. เขาก็ทุกข์ยากแบบเรามานี่แหละ เวลาเขาขอขมาลาโทษ เวรระงับหมดเลย มันระงับเพราะอะไรล่ะ ระงับเพราะมีสติปัญญา ทําแล้วมันสมเหตุสมผล มันก็ระงับ นี่สมดุลของมัน มันพอดีของมัน มันก็ระงับ

นี่ก็เหมือนกัน ของเราเหมือนกัน ถ้ามันทุกข์มันยาก เหมือนคนบ้าเลย เหมือนคนบ้าเพราะเราตะครุบแต่เงาข้างนอกไง เมื่อไหร่จะหาย เมื่อไหร่จะดี ทําไมคนนู้นมันไม่ดี ทําไมเราดี...อย่างนี้บ้าจนตาย

แต่ถ้ามันมีสติย้อนกลับมาเลย เรื่องของเขา ความดีของเขาก็มีเยอะแยะ ความผิดพลาดของเขาก็มี ทุกคนก็มีเหมือนกันหมดทั้งนั้นน่ะ เราก็มี ถ้าเราก็มีนะ เพราะเรามี เราถึงมาปฏิบัติไง เพราะเรามี เราถึงมาแก้ไขของเราอยู่นี่ไง ถ้าเราแก้ไขเราได้ แก้ไขเราได้ มันก็เป็นสัจจะเป็นความจริงของเราไง ถ้ามันเป็นสัจจะ

นี่ไง เรื่องของเขา ดูแลหัวใจของเราดีกว่า รักษาหัวใจของเราดีกว่า ถ้ารักษาหัวใจของเราได้

แล้วเขาถามนะ อยากถาม ถามเพื่อเป็นกําลังใจในการคิดว่ากรอบเวลาเมื่อไหร่ความทรมานอย่างนี้มันถึงจะน้อยลง ถามไว้เพื่อเป็นกําลังใจไง

ส่งออกหมดนะ ตั้งสติไว้ ตั้งสติไว้ ถ้าพุทโธหรือปัญญาอบรมสมาธิทําแล้วมันไม่มีกําลัง วางไว้ ใช้ปัญญาอย่างที่ว่านี่ ใช้ปัญญาอย่างที่ว่า สพฺเพ สตฺตา ให้มองสรรพสัตว์ทั้งหลายให้เสมอภาคความเป็นมนุษย์ ความดีความชั่ว เวรกรรมของเขาก็เป็นเวรกรรมของเขา เราเกิดมาเราก็มีเวรกรรมของเราใช่ไหม นี่แค่พื้นฐานนะ แล้วเดี๋ยวทําสมาธิ เราจะทําสมาธิ เราจะใช้ปัญญาของเราขึ้นไป เราจะถอดถอนกิเลสของเรา มันยังมีงานให้ทําอีกเยอะแยะเลย งานอย่างนี้มันเป็นงานบรรเทาทุกข์ บรรเทาทุกข์ให้เรามีชีวิตอยู่ บรรเทาทุกข์ให้เราปล่อยวางเป็นของชั่วคราวเท่านั้นน่ะ เราทําของเรา เห็นไหม

เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร นี่คําถามแรกเขาระงับได้แล้ว ของเรานี่เต็มหัวใจเลย แล้วถ้าเราระงับได้ เวรระงับได้ ความทุกข์ในใจก็เบาบางลง ความทุกข์ในใจเบาบางลง แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นไป มันจะเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เป็นความจริงขึ้นมา อัตตสมบัติ อกุปปธรรม ธรรมแท้ๆ หัวใจได้สัมผัส แล้วมันกังวานอยู่กลางหัวใจของเรา สัจธรรมอันนี้เราปรารถนา ทําเพื่อหัวใจของเรา เอวัง

หลวงตาท่านพูดประจํานะ
ถ้าจะอดอาหารก็ต้องรู้ถึงกําลังของตน
เรารู้ว่ากําลังของตนจะทนได้กี่วัน
คราวนี้ได้ ๓ วัน เราก็ไปกินข้าว
เรากินข้าว กินข้าว ๒-๓ วันให้ร่างกายมันฟื้นฟู
พอฟื้นฟู มันอืดอาด ก็อดอาหารต่อไปได้กี่วัน
แล้วเราก็เทียบเอา เวลาไม่อดอาหาร หัวใจเราเป็นอย่างไร
เวลาอดอาหาร หัวใจเราเป็นอย่างไร
แล้วสิ่งนี้มันเป็นบาทฐาน
แล้วเราก็ทําต่อเนื่องขึ้นไปๆ พัฒนาขึ้นไป
เราทอนกิเลสเพื่อให้จิตใจเราก้าวเดินไปได้

๕

ทอนกิเลส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๖ สิงหาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อุบายอดอาหาร”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ศิษย์มีข้อสงสัยเกี่ยวกับการอดอาหาร อยากจะขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะเพิ่มเติม คือศิษย์อยากทราบว่า ในการใช้อุบายอดอาหารของเรา เราสามารถดื่มนํ้าปานะหรือของขบฉันปรมัตถ์ในช่วงหลังเที่ยงได้หรือไม่ ผิดหรือเปล่า มีกฎเกณฑ์ข้อห้ามอะไรในเรื่องนี้อย่างไร หรือว่าต้องดื่มแต่นํ้าเปล่าเท่านั้นตลอดระยะเวลาที่เราตั้งใจอดอาหาร

ศิษย์ขอโอกาสเล่าถวาย เมื่อไม่นานมานี้ได้มีโอกาสไปภาวนาที่วัด พอดีก่อนไป ได้ฟังเทศน์หลวงพ่อเกี่ยวกับการอดอาหาร จึงคิดว่า นี่เป็นวันสําคัญ น่าจะถือโอกาสทดลองอดอาหารดู ก็ได้ทําเป็นครั้งแรก ก่อนทําก็กลัวและสงสัยต่างๆ นาๆ อยากจะถามหลวงพ่อ แต่ก็ไม่กล้า และในที่สุดก็เลยลองทําไปเลย เพื่อดูว่าจะได้ผลอย่างไร ศิษย์ก็ได้อดอาหาร ดื่มแต่นํ้าเปล่าอยู่ ๓ วัน แต่ตั้งใจอดจริงๆ อธิษฐานแค่วันแรกวันเดียว วันที่ ๒ และ ๓ เป็นเพียงการทดสอบว่าทนไหวไหม กะว่าถ้าไม่ไหวก็จะกินมื้อเช้า ถ้าทนไหวก็อดต่อไป กะว่าถ้าไม่ไหวจริงๆ ค่อยดื่มนํ้าปานะ แต่ทนไหว อดต่อไป ดูกําลังตัวเองอย่างนี้จนครบ ๓ วัน

ในวันแรกมีอาการหิวบ้าง แต่ก็ทนได้ วันที่ ๒ อาการดีขึ้น รู้สึกตัวเบาขึ้นจริงๆ และไม่หิวทรมานเหมือนวันแรก แต่พอวันที่ ๓ ช่วงบ่าย ร่างกายรู้สึกอ่อนเพลีย หายใจไม่เต็มอก เดินจงกรมแล้วต้องนั่งพักพอสมควร แล้วช่วงทําข้อวัตรก็เหนื่อยมากจนกวาดไม่ไหว ต้องนอนพัก ไม่แน่ใจว่านี่เป็นอาการของร่างกายจริงๆ หรือกิเลสหลอกเรา จึงเกิดความคิดว่า ถ้าเราต้องอดจนไม่สามารถทําข้อวัตรหรืออดจนทําให้ภาวนาได้น้อยลง อย่างนี้ไม่น่าจะถูกต้อง จึงคิดว่า ครั้งต่อไปถ้าจะอดอาหารอีก บางทีอาจต้องดื่มนํ้าหวาน นํ้าปานะ หรือกินมะขามป้อมบ้าง

ขอเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะว่าเช่นนี้ถูกต้องหรือไม่ ถ้าตั้งใจอด ต้องนํ้าเปล่าเท่านั้น หรือพอจะดื่มนํ้าหวานช่วยได้บ้าง อย่างไรจึงเหมาะสมควรที่สุด กราบขอบพระคุณหลวงพ่ออย่างสูง

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามเรื่องการอดอาหาร

การอดอาหารนี่นะ พูดถึงโดยชาวพุทธเรา ชาวพุทธเรานะ ศึกษาธรรมะ ศึกษาแล้วพยายามจะเข้าข้างตัวเอง เข้าข้างตัวเองว่าคนรู้คนเข้าใจ แต่ถ้าไม่เข้าข้างตัวเอง เขาก็ไม่รู้อะไรเลย คือเราอ่านหนังสือแล้วไม่เข้าใจ เราก็ไม่ได้รสชาติ ไม่ได้ความรู้ แต่เวลาเราอ่านหนังสือแล้วเราก็จะมีความรู้มากๆ

ฉะนั้น เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะพูดกันเป็นคําที่แบบว่าเป็นคําตายตัวเลยว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าห้ามให้อดอาหาร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าห้ามให้อดอาหาร ทุกคนจะคิดอย่างนี้ แต่ถูกนะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้เองว่า อย่าอดอาหาร ห้ามอดอาหาร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าใจถึงกิเลสของคน กิเลสของคนมันสุดโต่ง มันไปทางใดทางหนึ่ง ถ้ามันไปทางซ้าย มันก็จะไปซ้ายตลอดเลย ถ้าไปทางขวา มันก็ลงขวาตกขอบไปเลย คนเรามันจะสุดโต่งไง แต่คนที่สมดุล คนที่พอดี มันหายาก ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกว่าห้ามอดอาหารไว้ก่อน

เราเห็นด้วยนะ การห้ามอดอาหาร ถ้าการอดอาหาร การอดอาหารมันเป็นคุณงามความดีโดยตัวมันเองนะ ทุกคนก็ต้องว่าอดอาหารแล้วมันดี ทุกคนก็ต้องตั้งใจทํา พอเราจะอดอาหาร เราก็อด อดอย่างเดียว อด อดจนตายเลย

ถ้าอดอาหารมันเป็นคุณงามความดีในตัวของมันเองนะ เวลาชนกลุ่มน้อย แอฟริกาไม่มีจะกิน เวลาเกิดภัยพิบัติ โอ้โฮ! เด็กๆ นี่นะ หนังหุ้มกระดูกเลย มันน่าสงสารน่ะ นั่นน่ะเขาอดอาหารน่ะ ถ้าอดอาหารแล้วประเสริฐ ต้องไปกราบไอ้พวกแอฟริกาที่มันอดอาหาร ผอมๆ นั่นน่ะ สวัสดีครับ กราบแล้วจะได้บุญเยอะๆ

พระพุทธเจ้าถึงได้ห้ามอดอาหารไง เพราะคนเราคิดไม่เป็น โลกียปัญญา ปัญญาทางโลกประมาทเลินเล่อ คิดไม่รอบคอบหรอก คิดไม่เป็นหรอก ฉะนั้น พระพุทธเจ้าบอกห้ามอดอาหาร แล้วชาวพุทธเราก็ยืนยันกันมาตลอด ยืนยันเพราะอะไรล่ะ

อย่างเช่นเรา ถ้าเราบวชแล้วนะ เราก็บอกเลย “พระพุทธเจ้าห้ามอดอาหารนะ”

“ทําไมล่ะ”

“ถ้าอดอาหารแล้วฉันอด ฉันหิว” มันพูดเข้าข้างตัวเองไง

“พระพุทธเจ้าห้ามอดอาหารนะ”

“แล้วพระพุทธเจ้าให้ทําอย่างไรล่ะ”

“หูฉลามนํ้าแดง กระเพาะปลาผัด พระพุทธเจ้าให้ฉันอย่างนั้น” นี่ถ้ามันพูด มันพูดอย่างนี้ แล้วพอพระพุทธเจ้าเห็นคนเรามันสุดโต่งไง เวลาห้ามอดอาหารก็กลัวตัวเองทุกข์ กลัวตัวเองยาก กลัวตัวเองจะมีปัญหา

นี่เวลาย้อนกลับไป เห็นไหม เวลาพระเทวทัตไปขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรม ๕ ข้อ ห้ามอยู่ในกุฏิ ให้อยู่โคนไม้ ห้ามรับกิจนิมนต์ ห้ามฉันเนื้อสัตว์ พระพุทธเจ้าก็ไม่อนุญาตอีกล่ะ ไอ้นั่นมันก็สุดโต่งไปอีกอย่างหนึ่ง สุดโต่งว่าจะไม่ได้หมดเลย

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เนื้อ ๓ ส่วน เนื้อ ๓ ส่วน หมายความว่าเขาไม่ได้เจาะจงฆ่าเพื่อเรา คือเนื้อตัวนั้นเขาไม่ได้ตายเพราะเรา เขาไม่ได้ฆ่าเพื่อเรา เราไม่รู้ไม่เห็นกับการฆ่านั้น เราไม่รู้และไม่เห็น เนื้อ ๓ ส่วนไง ไม่ได้เจาะจงเพื่อเรา ไม่ได้ฆ่าเพื่อเรา เพราะอะไร เพราะเรื่องของโลกเขามีของเขาอยู่แล้ว คนที่เขาปรารถนาอยากจะมีธุรกิจของเขา เขาทําของเขาอยู่แล้ว แล้วเขาไม่ตั้งใจจะฆ่าเนื้อนั้นมาขายให้พระหรอก เพราะพระไม่มีสตางค์จะไปซื้อเขาหรอก แต่ถ้าชาวบ้านเขาจะทําอาหารของเขา แล้วเขาแบ่งสิ่งนั้นทําบุญกุศล พระฉันได้ นี่เนื้อ ๓ ส่วนคือไม่รู้ไม่เห็น ไม่ได้ยินไม่ได้ฟัง ไม่ได้เจาะจง นี่เนื้อฉันได้ แต่เทวทัตบอกว่าไม่ได้หมด เห็นไหม

ฉะนั้น ถ้ามันได้ปั๊บ มันจะขัดแย้งกับโลกเลย แล้วมันจะอยู่กันแบบว่าภิกษุให้เลี้ยงง่าย ภิกษุให้เลี้ยงง่าย ให้อยู่สะดวกสบาย อย่าไปแอ๊กชัน ฉันก็ต้องฉันอย่างนี้อย่างเดียว อย่างอื่นฉันไม่ได้ ไม่ได้

เขามีอะไรก็ฉันอย่างนั้นน่ะ ชุมชนกลุ่มใดเขากินอะไรก็กินตามเขา เขามีอะไรก็อยู่กับเขา หัวใจเอ็งทําให้ดีๆ ให้มั่นคงขึ้นมา แล้วทําให้เป็นขึ้นมา แล้วเดี๋ยวค่อยสอนเขาเรื่องบุญเรื่องกุศล นี่พูดถึงเนื้อ ๓ ส่วนไง

ฉะนั้น เวลาบอกว่าพระห้ามอดอาหาร ก็ห้ามอดอาหารเลย แต่เวลาเราบวชเข้ามาแล้ว เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านทําเป็นตัวอย่างนะ ตอนอยู่กับหลวงตานะ ตอนนั้นท่านเข้มข้นมากนะ เดี๋ยวๆ หลวงตาก็อด ๓ วัน อด ๔ วัน พอหลวงตาอดนะ พวกนี้หายไปค่อนวัดเลย ถ้าหลวงตาไม่อดนะ โอ้โฮ! ยังฉันกันเป็นปกติ ถ้าวันไหนหลวงตาอดอาหาร ๓ วันนะ รุ่งขึ้นพระหายไปครึ่งวัดค่อนวัดเลย นั่นน่ะท่านเตือนตลอด

ครูบาอาจารย์ท่านเห็นประโยชน์กับมันไง ท่านเห็นประโยชน์กับมัน แต่เราเห็นแต่โทษไง เราเห็นแต่โทษความหิวโหย ความกระหาย เราเห็นอย่างนั้นไง ถ้าเห็นอย่างนั้น เวลาปฏิบัติแล้วมันเหมือนกับเราขาดอาวุธไปอย่างหนึ่ง ธุดงควัตรเป็นเครื่องขัดเกลากิเลส การอดอาหารเป็นการทอนกําลังของกิเลส เราทอนกําลังของมันไง ถ้ากําลังมันเข้มข้น กําลังมันแก่กล้า แล้วเราก็บอกเราจะต่อสู้กับกิเลส เราพยายามจะเผชิญหน้ากับมัน เผชิญหน้ากับมัน

หลวงตาท่านบอกว่าจะสู้เสือด้วยมือเปล่าไง เราเป็นคนมือเปล่าๆ เข้าไปในป่าไปเจอกับเสือ ไม่มีอาวุธอะไรไปสู้กับเสือเลยไง ศีล สมาธิ ปัญญา เป็นอาวุธไปสู้กับมันไง การอดนอนผ่อนอาหารมันเป็นอาวุธ มันเป็นอาวุธไปสู้กับเสือ แต่ไม่ใช่เสือ มันไม่ใช่กิเลส แต่มันเป็นอาวุธ มันเป็นวิธีการที่จะเข้าไปเผชิญกับเสือ เข้าไปเผชิญกับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก นั้นการอดอาหาร ครูบาอาจารย์ท่านให้อด แต่การอดอาหารนี้ เราจะไปสู้กับเสือ เราจะมีเครื่องมือไปสู้กับเสือ การอดอาหารมันเป็นการผ่อนกําลังของกิเลส มันตัดทอนน่ะ

เวลาอดอาหาร เวลาเขาพูดนี่ถูก เวลาอดอาหาร อดไปหลายๆ วัน ตัวมันจะเบา เดินจงกรมนี่สบาย ไอ้พวกที่ง่วงนอนๆ น่ะ ไอ้ที่นั่งหลับๆ นั่นน่ะ อดอาหารมันแก้ได้หมด ไอ้ที่นั่งแล้วสัปหงกโงกง่วง เวลานั่งทีไร ตกภวังค์ทุกที นั่งทีไร หายไปเลยนั่นน่ะ ไอ้ตัวนี้แหละตัวแก้ ถ้าคนเป็น

แต่อดอาหารแล้วหิวไหม หิว ธรรมชาติ ไม่มีอาหาร มันก็ต้องหิวเป็นธรรมดา หิวแน่นอน อดอาหาร หิวไหม หิว หิวมาก แต่หิวนี่นะ มันทนได้ หิวแล้วมันไม่ตาย คนเรานะ อดอาหารหลายๆ วันเข้า จนไม่มีอาหาร จนร่างกายขาดนํ้าตายนะ เพราะว่าเขาอดอาหารจนตาย

แต่นี้เราอดอาหารเพื่อทอนกําลังของกิเลสไง ให้ร่างกายมันไม่แข็งแรงจนเกินไปไง ให้ร่างกายมันเบา อดอาหารหลายๆ วันนี่นะ เดินไปเหมือนคนฟื้นไข้ คนที่เป็นไข้หนักๆ แล้วหายจากไข้ อาการแบบนั้น อดอาหารนี่มันจะเบาหมด โหวงเหวงเลยล่ะ เดินจงกรม ไอ้ที่ว่านั่งก็หลับๆ อดอาหารดู ถ้าอดอาหาร ถ้าอด ๗ วัน ๘ วัน นั่งหลับ มาคิดบัญชีเราได้เลย ทีนี้มันไม่กล้าอด เวลาอดแล้วมันจะเป็นจะตาย

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าห้ามอดอาหาร มันเป็นปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้แนะสิ่งใดแล้ว สัทธิวิหาริกหรือลูกศิษย์ลูกหาพยายามจะทําตาม แต่ทําตามด้วยความโง่เง่าเต่าตุ่น ทําแล้วตายเปล่า อดอาหารก็อดอาหารจนตาย ไม่ได้อะไรหรอก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอดอาหาร ๔๙ วัน ตอนนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ได้บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็มีความคิดว่า กิเลสมันอยู่กับเรา เราต้องพยายามชําระล้างมันด้วยการกลั้นลมหายใจ ด้วยการอดอาหาร อดอาหารจนสลบ ช็อกไปถึง ๓ หนน่ะ เพราะตอนนั้นท่านยังไม่มีปัญญาไง แล้วท่านก็คิดนะ ถ้าคนไม่มีปัญญานะ ถ้าอดอาหารก็จะอดแบบท่าน คืออดอาหารจะสู้กับกิเลส คิดว่าการอดอาหารนั้นคือการประหัตประหารกิเลส เพราะคิดว่ากิเลสมันอยู่กับเรา ถ้าอดอาหาร กิเลสมันต้องตายไป กิเลสมันหัวเราะเยาะเลย อดเลยๆ อดให้ตาย ตายแล้วเอ็งยังอยู่ในอํานาจของกูอย่างเดิมไง อดอาหารมันฆ่ากิเลสไม่ได้หรอก แต่อาวุธอันนี้สําคัญมาก

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ธรรม อดอาหารมาแล้วท่านถึงสลบไง ท่านถึงบอกว่า ถ้าคนที่ไม่มีปัญญานะ มันจะทําแบบนี้ แล้วจะตายกันเป็นเบือเลย ฉะนั้น ท่านบอกว่าห้ามอดอาหาร แล้วถ้าอยู่ในบุพพสิกขา ห้ามอดอาหาร แต่ถ้าใครจะอดอาหารเพื่อเป็นวิธีการ เราอนุญาต ถ้าอดอาหารเป็นวิธีการ เป็นอาวุธ เป็นอาวุธที่จะไปสู้กับกิเลส เราอนุญาต ฉะนั้น พออนุญาตปั๊บ มันก็เข้ามาที่ว่าอดอาหารแล้ว

พออดอาหารนะ หนูไปวัดแล้วหนูอดอาหาร จะถามหลวงพ่อก็ไม่กล้า แล้วถ้าอดอาหาร ต้องดื่มนํ้าเปล่าๆ ใช่ไหม

เดี๋ยวนี้คงไม่ต้องหรอก เพราะเดี๋ยวนี้ยาคูลท์นี่เต็มเลย คนให้เยอะแยะ แต่สมัยหลวงปู่มั่นท่านบอกอดอาหารแล้วกินแต่นํ้า ไม่มีอะไรเลย หลวงตาบอกว่า แม้แต่ไอ้พวกนํ้าปานะ นํ้าตาล เอามันมาถ่ายรูปมันยังไม่มีเลย ตอนอยู่ในป่าในเขา ไอ้พวกนี้มันไม่มีหรอก ภิกษุไปองค์เดียว ไปอยู่ในป่าองค์เดียว มันจะมีนํ้าปานะมาจากไหน ภิกษุนะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านออกธุดงค์ของท่าน มันมีใครไปคอยอุปัฏฐากท่าน

หลวงตาบอกว่า เราอยู่ในป่า ๙ ปี เราสมบุกสมบันมา ใครรู้ใครเห็นกับชีวิตของเราบ้าง เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านไปเผชิญกับกิเลสในใจของท่านในป่าในเขา มีใครเอาอัฐบริขาร เอาปัจจัยเครื่องอาศัยไปถวายท่าน ไม่มี

หลวงปู่ชอบอดอาหาร อดจนผอมแห้งเลย แล้วพอถึงสุดท้ายในประวัติหลวงปู่ชอบ นางฟ้าลงมาเลย จะเอาอาหารทิพย์มาลูบใส่ร่างกายหลวงปู่ชอบ หลวงปู่ชอบ เพราะท่านภาวนาของท่าน

ท่านบอกไม่ได้หรอก ผู้หญิงอยู่กับผู้ชายไม่ได้ ผู้หญิงเข้าใกล้พระไม่ได้

นางฟ้าบอกว่า ก็มีท่านเห็นคนเดียว คนอื่นไม่เห็นหรอก

แล้วมาทําไมล่ะ

ก็มาอยากได้บุญ เห็นแล้วสงสาร อดอาหารไง ทุกข์ยากมาก

แล้วจะทําอย่างไรล่ะ

ก็เอาอาหารทิพย์ลูบตามร่างกาย มันจะซึมเข้าไปตามผิวหนัง

ทําอย่างนี้ไม่ได้หรอก เพราะผู้หญิงมาโดนตัวพระไม่ได้

ไม่เป็นไรหรอก เพราะว่าเป็นคู่กรรมคู่เวรมาต่อกันไง ก็เป็นห่วง เป็นอาลัยอาวรณ์ มาดูแลไง

นี่ไง เวลาประวัติหลวงปู่ชอบเวลาท่านอดอาหาร อันนี้อดอาหาร ถ้าอดอาหารอย่างนี้ไปนะ อันนี้เป็นมรรคหรือเปล่า ไม่เป็น อันนี้แก้กิเลสได้หรือเปล่า ไม่เป็น อันนี้เป็นอํานาจวาสนาบารมีของหลวงปู่ชอบ หลวงปู่มั่นไม่เห็นได้อย่างนี้เลย ครูบาอาจารย์องค์อื่นทําไมไม่เห็นมีเทวดามาลูบให้บ้างเลย แต่เวลามา ท่านก็ไม่ยอมนะ นี่บารมีของพระแต่ละองค์ไม่เหมือนกันนะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าสมัยครูบาอาจารย์เรา ไอ้พวกว่าจะฉันนํ้าปานะได้หรือเปล่า จะฉันสมอได้หรือเปล่า

มันไม่มีให้ฉัน มันไม่มี ฉะนั้น อดแบบนี้ อดก็คืออด แต่ในปัจจุบันนี้แม้แต่ความเพียรชอบ เรามีความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ ครูบาอาจารย์ท่านก็ส่งเสริมอยู่แล้ว ฉะนั้น ถ้านํ้าปานะมีอยู่ ฉันได้ กินได้ นํ้าปานะ ตั้งแต่เพลไป เพราะนํ้าปานะมันเป็นบรรเทาทุกข์ไง อย่างเช่นพวกนํ้าอัฐบานมันเป็นยาระบาย เวลาพวกสมอ พระฉันข้าวแล้ว ตอนนี้ทางโลกเขาบอกเลย อย่าถวายขาหมูพระมากนัก เพราะพระเป็นเบาหวานทั้งนั้นเลย ความดันสูงมาก พระเมืองไทยฉันแต่ของหวาน ทางการแพทย์เขาสอนคนนะ สอนคนทําบุญ อย่าไปใส่ของหวานพระเยอะเกินไป เดี๋ยวนี้พระมีแต่ไขมัน แต่เวลาพระเราอดอาหารมันขับถ่ายหมด มันไม่มีหรอก

เวลาว่าฉันนํ้าปานะได้หรือไม่

ได้ ถ้ามีนะ ถ้ามี ครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านสอนไว้ไม่ให้เป็นภาระสังคม อย่าไปเป็นภาระเขาจนเกินไป แม้แต่เขานะ อาบเหงื่อต่างนํ้าได้ ๕ ได้ ๑๐ ได้แต่ของดีๆ มาถวายพระ แล้วพระก็ยังมาเรียกร้องจะเอานั่นเอานี่ มันไปเบียดเบียนประชาชนจนเกินไป แล้วถ้าเรามีสิ่งใด เราก็ใช้สิ่งนั้น ถ้าเรามี เราก็ฉัน เราก็ดื่ม ถ้าเราไม่มี เราก็ดื่มแต่คุณธรรม มีศีลมีธรรม มีความมานะบากบั่น

ความหิวนะ เวลามันหิวนะ เวลาอดอาหาร เวลามันหิวนี่หิวมากเลย แล้วใช้ปัญญาไล่เข้าไป ลิ้นหรือหิว กระเพาะหรือหิว ลําไส้หรือหิว อะไรเป็นตัวหิว พอปัญญามันทัน ทันความคิด มันปล่อย พับ! ความหิวนี่หายหมดเลย โล่งโถง ว่างสบายหมดเลย ก็เป็นแป๊บเดียว พอมันคลายออกมาก็หิวอีกแล้ว

เพราะโดยข้อเท็จจริงกระเพาะมันไม่มีอาหาร มันก็ต้องย่อยเป็นธรรมดา นี่มันทํางานแบบวิทยาศาสตร์ แต่จิตใจของเราไปรับรู้ มันก็ทุกข์มันก็ยากไปด้วย เวลาอดอาหารไปนะ ท้องมันร้องคร่อกๆ คร่อกๆ โอ๋ย! มันมีแต่นํ้า นี่ประสบการณ์ของการอดอาหาร

อดอาหารนี่สุดยอดมาก มันเป็นอาวุธ มันเป็นวิธีการที่เราจะสู้กับกิเลส ฉะนั้น เวลาเราจะสู้กับกิเลส สิ่งนี้มันไปทอนกิเลสนะ เราจะสู้กับกิเลส แต่มันเหมือนกับว่าเอากําลังทั้งสองฝ่ายแล้วเข้าปะทะกัน แล้วไม่มีใครได้ชนะ ตกขอบทุกที แพ้ทุกที อดนอนผ่อนอาหารมันจะช่วยเรื่องนี้ได้มากเลย

แต่ถ้าคนยังไม่เป็น อดนอนผ่อนอาหาร พออดนอนก็หิวนอนมาก โอ๋ย! ง่วงนอนนี่ทุกข์มากเลย เวลาอดอาหารมันก็ทุกข์มากเลย อาศัยแบบนี้ ๒ วัน มาฉันสัก ๕ วัน หยุดสัก ๑ วัน สัก ๒ วัน

เพราะตอนหยุดไม่กินข้าวนี่นะ แล้วพอมากินข้าว มันจะเกิดปัญญามากเลย อาหารที่มันได้มามันก็แค่หล่อเลี้ยงร่างกาย เมื่อวานทั้งวันไม่ได้กินก็ไม่เห็นเป็นอะไรเลย มันมีความภูมิใจ แต่ถ้าเรากินทุกวัน เราอยู่คุ้นเคยกับมันทุกวัน เราจะเลือกสิ่งที่เราพอใจ แล้วก็ไปนั่งสัปหงกโงกง่วงโดยที่เราไม่เท่าทันตัวเองเลย

เวลาไปอดอาหาร เวลาอดอาหารทุกข์ยากมาก แต่มันได้ประสบการณ์ไง มันได้ว่า เราไม่กิน ๑ วัน ไม่กิน ๒ วัน ไม่กิน ๓ วัน ไม่กิน ๔ วัน ไม่กิน ๗ วัน ทําไมเรายังอยู่ได้ล่ะ แสดงว่าอาหารมันก็แค่มาบรรเทาทุกข์เฉยๆ ไง เราไม่ต้องไปยอมจํานนกับมันขนาดที่ว่าเห็นอะไรก็มีความอยากไปหมด

ความอยากคือกิเลส ความต้องการคือกิเลส ความไม่สันโดษเป็นกิเลส มันเป็นกิเลสทั้งนั้นน่ะ แล้วถ้าอยู่คุ้นชินกับมัน ทําทุกวัน “ก็ไม่เห็นเป็นอะไร ก็ถูกต้อง ก็ทําถูกหมด ไม่เห็นผิดเลย” แต่พอไปอดอาหารปั๊บ มันจะมีสิ่งนี้มาเทียบ แล้วเวลาเทียบอย่างนี้ขึ้นมาเขาเรียกปัจจัตตัง มันรู้จําเพาะตัวมันเอง

การอดอาหารมีประโยชน์มาก มีประโยชน์มาก ฉะนั้น เวลาใครอดอาหารนะ เราจะบอกว่า อดอาหาร เราลงทุนลงแรงด้วยกระเพาะของเรานะ เอาร่างกายของเราไปเสี่ยงภัย ถ้าเราเอาร่างกายเราเสี่ยงภัย เราต้องมีสติปัญญา เราต้องมีสติปัญญาว่าเราจะได้ประโยชน์จากมันไง คือเราลงทุนแล้วเราต้องได้ประโยชน์ ไม่ใช่ลงทุนแล้วเสียเปล่า เห็นเขาทําก็ทําตามเขา ทําไม่ใช้สมองอย่างที่เราพูดนี่ ไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย ทําแล้วต้องใช้สมอง ต้องมีความคิด

ก็บอกว่า สมองไม่ใช่ปัญญาไง ปัญญาเกิดจากจิตไง แล้วทําไมใช้สมองล่ะ

ใช้สมองนี่เขาเรียกโลกียปัญญา ปัญญาเบสิก ปัญญาพื้นฐาน ปัญญาในการหาจิตของเรา ก็ปุถุชนก็ต้องเริ่มตั้งแต่ปุถุชน มนุษย์ก็เริ่มต้นจากความเป็นมนุษย์ ไม่รู้ก็เริ่มต้นจากความไม่รู้ แต่ใช้ปัญญาเข้าไป ปัญญาอย่างนี้คือการศึกษา ศึกษาจากธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาจากประวัติของครูบาอาจารย์ แต่ยังไม่เกิดภาวนามยปัญญาของเรา

ปัญญามันมีสุตมยปัญญาคือปัญญาการศึกษา มีสมองก็ต้องคิด ก็ต้องอ่าน ต้องวิเคราะห์ ต้องหาเหตุหาผล พอหาเหตุหาผลแล้ว การดําเนินงาน การภาวนามันก็มีช่องมีทาง เห็นไหม จะสู้เสือ มันชักมีอาวุธแล้วนะ จะสู้เสือ มันชักมีมีด มีปืน มีผาหน้าไม้แล้วนะ

ไปสู้เสือมือเปล่าๆ เข้าไปสู้กับเสือมือเปล่าๆ ภาวนาไม่รู้เหนือรู้ใต้ อู๋ย! จะสู้กับกิเลส จะต่อสู้กับกิเลส

สู้เสือมือเปล่าเข้าไป เดี๋ยวหงายท้อง พอหงายท้องขึ้นมานะ “มันกึ่งพุทธกาลแล้วแหละ มรรคผลคงไม่มีแล้วล่ะ” เวลามันหงายท้องมานะ ไปเลย

แต่ถ้ามีสมองมันเริ่มคิด คิดอย่างนี้ คิดเป็นช่องเป็นทางขึ้นไป แต่ปัญญายังเป็นปัญญาการศึกษา ปริยัติเขาศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ทีนี้พอปฏิบัติขึ้นมา เขาถามว่า ถ้าอดอาหาร จะฉันนํ้าหวานได้ไหม จะฉันสมอได้ไหม

ได้ เพราะมันมี เราไม่ไปเดือดเนื้อร้อนใจต้องไปแสวงหามา ไม่ใช่ว่าได้แล้วก็ไปสั่งมาไว้ก่อน จะอดอาหาร จะสั่งอาหารไว้ให้ครบเลย สั่งอาหารแล้ว เดี๋ยวจะอดอาหารนะ อดอาหารหยาบๆ จะมากินอาหารละเอียด

ถ้ามันมีอยู่ เราก็ใช้ของเราไปอย่างนั้น แต่สมัยครูบาอาจารย์เราไม่มี เราจะบอกว่า ถ้าไม่มี หลวงตาท่านบอกว่าเบอร์หนึ่ง อันดับหนึ่งคืออดอาหาร ดื่มแต่นํ้า อันดับสอง เราก็มีส่วนนํ้าปานะ อันดับสาม เราอดอาหารแล้ว อดแล้วเราดูแลร่างกายของเราให้มันเป็นประโยชน์ขึ้นมา

ทีนี้เขาบอกอดอาหารนะ ฉะนั้น ย้อนกลับมาที่คําถาม คําถามเขาถามดีมากนะ คําถามดี เราว่าอย่างนี้มันเป็นอานิสงส์ มันเป็นอานิสงส์ของเขา เพราะฟัง เห็นไหม จะไปอยู่วัดของหลวงพ่อ เห็นหลวงพ่อเทศน์เรื่องอดอาหาร หนูจะถามหลวงพ่อก็ไม่กล้าถาม ก็เลยอดเลย

ถ้าจะถามอยู่ พอจะถามหลวงพ่อแล้วจะอดอาหาร ป่านนี้ยังไม่ได้อด ป่านนี้ยังไม่มีประสบการณ์อันนี้มา พอมีประสบการณ์อันนี้มา บอกโอ้โฮ! มันสุดยอด อดอาหาร ๓ วัน อดวันแรกก็พอทนได้ วันแรกทนได้แล้วมันดีด้วย ก็เลยลองวันที่ ๒ ลองวันที่ ๓ พอวันที่ ๓ จะไปกวาดวัดนี่หน้ามืดเลย

เวลาคนเขาไปประสบอุบัติเหตุ เวลาแผ่นดินไหว แล้วมันทับคนไว้ ๗ วันไม่ตาย เขากินอะไร เราจะบอกว่า ทางโลกนะ เวลาเขาเกิดวิกฤติ เขาจําเป็นต้องอด เขายังอดเพื่อดํารงชีวิตเขาได้

ไอ้ของเรา เรานักบวชนะ เรานักปฏิบัตินะ เราจะสู้กับกิเลสนะ การอดอาหารของเรา ไม่ใช่ว่าเราไม่มี พระตอนเช้าบิณฑบาตมานี่เต็มบาตรทุกวัน แล้วทําไมไม่ฉันล่ะ ไม่ใช่ว่าไม่ฉันเพราะไม่มีจะฉันนะ เราไม่ฉันเพราะว่าเรามีสติปัญญานะ เราจะวางอาหารหยาบๆ แล้วเราจะมีคุณธรรม

เราพูดกับพระ พระถามว่า อดอาหารได้อะไร

เราบอกได้ธรรม ได้คุณธรรม ได้สติได้ปัญญา แต่ถ้าเราฉันอาหาร เราก็ได้แต่กากเดนไง เศษข้าวไง รสชาติไง เราก็ได้แต่ตรงนั้นไง

แล้วใครบ้างไม่เคยกินอาหาร อาหาร ใครไม่เคยกิน มันไม่มีข้อมูลว่าอร่อย มันไม่ชอบหรอก สิ่งที่ชอบก็คือเคยกิน แล้วเอ็งเคยกินแล้ว เอ็งกินครั้งที่ ๒ ครั้งที่ ๓ เอ็งได้อะไรขึ้นมา เอ็งก็เคยกินแล้ว กินอีกก็กินซํ้าซาก ก็กินของเก่า แล้วเอ็งได้อะไรต่อเนื่อง นั่นกินตามกิเลสไง แต่ถ้าเราเคยกินแล้ว รสชาติเราก็รู้แล้ว แต่ถ้าเราละได้ นี่คุณธรรม เราอดอาหาร แต่เรากินธรรม กินสติ กินสมาธิ กินปัญญาของเรา ปัญญาหัวใจมันเสวย มีความสุขมาก ถ้ามีความสุขมาก มันจะเป็นประโยชน์นะ

ฉะนั้น เวลาที่ว่า สิ่งที่เขาทําวันที่ ๑ วันที่ ๒ วันแรกๆ ก็หิวบ้างทนเอา วันที่ ๒ อาการตัวเบาขึ้น

ไอ้ตัวเบานี่สําคัญ เพราะว่าคนภาวนาจะรู้ เวลาอดอาหารนี่ตัวเบามาก มีตัวเบาเลยนะ เป็นสมาธิไม่เป็นสมาธิอีกเรื่องหนึ่งนะ ตัวเบาหมายความว่ามันไม่มีธาตุขันธ์ไปทับจิตไง

หลวงตาพูดประจํา ธาตุทับจิต ธาตุขันธ์ กินอาหารอุดมสมบูรณ์ โอ้โฮ! พลังงานมันเหลือใช้ ดูสิ เวลาไอ้พวกสัตว์เวลามันอดอาหาร มันจะดึงพลังงานไขมันมาใช้ก่อน นี่เราอดจนไม่มีอะไรเหลือเลย นํ้าย่อยนี่ไหลเลย

หลวงตาท่านบอกเลยนะ ท่านฉันอาหารเข้าไปก็ไหลออกมาเป็นอย่างนั้นเลย คือฉันอะไรเข้าไปก็ออกมาเป็นอย่างนั้นน่ะ มันไม่ได้ย่อยอะไรเลย เพราะระบบย่อยมันวิการ มันไม่ได้ทํางาน จนไม่มีอะไรจะทํา มันไม่มีอาหารให้ย่อย มันนานจนมันไม่ทํางาน แล้วเวลาท่านผ่านของท่านไปแล้ว ท่านก็ต้องมาฟื้นฟูร่างกายไง

แล้วท่านก็พูดให้ย้อนกลับไปว่าที่ทํามาสมบุกสมบันนี่เสียใจไหม ไม่ ถ้าไม่มีการสมบุกสมบันอันนั้นก็ไม่มีปัญญาที่จะรู้แจ้งอย่างนี้ สิ่งที่รู้แจ้งอันนั้นมันส่งเสริมมา อันที่อดนอนผ่อนอาหารมันส่งเสริมมา มันเป็นเครื่องส่งเสริม มันไม่ใช่การแก้กิเลส

ถ้าเป็นการแก้กิเลส ถ้าอดอาหารเป็นของดี คนที่ว่าพวกคนแอฟริกาอดจนตาย เขาไม่มีจนตาย ไม่มีจนตาย เขายิ่งทุกข์ยิ่งยาก ไม่มีกิน จิตใจมันดิ้นรน ยิ่งเห็นคนมีแล้วเราไม่มี โอ้โฮ! มันยิ่งกระวนกระวาย ทําไมคนเหมือนกัน ทําไมเขามี ทําไมเราไม่มี ทําไมคนเหมือนกัน เขากินฝ่ายเดียว เราไม่ได้กิน อู๋ย! กิเลสมันยิ่งยุแหย่ มันยิ่งทุกข์

แต่ของเรามีพร้อมหมดเลย แต่เราไม่กิน เราไม่กินเพราะเราจะเอาคุณงามความดีของเรา เห็นไหม ถ้ามีสติปัญญาอย่างนี้ มันเป็นประโยชน์อย่างนี้ ฉะนั้น เวลาอดอาหารเป็นวิธีการ มันเป็นวิธีการ มันเป็นอาวุธ แต่เวลาถ้าสิ่งที่มันจะได้ ตัวเบาๆ เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา จิตมันก็สงบได้เร็วขึ้น จิตสงบมันก็สงบได้ดีขึ้น คนที่ภาวนาสัปหงกโงกง่วง การสัปหงกโงกง่วงนั้นหายไป นั่งนี่ตัวตรงปิ๊ง แต่จิตจะเป็นสมาธิไม่เป็นสมาธิอีกเรื่องหนึ่งนะ นั่งตัวตรงปิ๊งเลย แต่จิตจะเป็นสมาธิไม่เป็นสมาธิ ต้องมีคําบริกรรม แล้วจิตมันจะลง ลงดีมาก ถ้าลงดีมาก อดอาหารมันเป็นประโยชน์แบบนี้ นี่ไง มันไปทอนกิเลสไง

บอกวันที่ ๑ รู้สึกว่าตัวเบามาก วันที่ ๒ วันที่ ๓ ร่างกายมันชักมีปัญหา แล้วพอมันกวาดจนกวาดไม่ไหว นี่กิเลสหลอกเราหรือเปล่า ถ้าเราทําข้อวัตร พอเขามีปัญญาขึ้นมา หรืออดจนทําภาวนาได้น้อยลง อย่างนี้ไม่ถูกต้อง

เวลาเขาคิดเลย วันแรกมันดี ทุกอย่างมันสมดุลหมด ร่างกายมันยังพอได้ พอวันที่ ๒ เวลาวันที่ ๒ มันก็ยังพอได้ วันที่ ๓ เพราะอะไร เพราะว่าร่างกายมันไม่เคย พอกลับมาฉันอาหารก็จบไง

เวลาหลวงตาท่านพูด เวลาท่านอดอาหารนะ ๗ วัน ๘ วัน โอ้โฮ! ดีมากเลย ทีนี้คนเราไม่กินก็ต้องตาย ท่านมีปัญญาไง ถ้าอดไปอย่างนี้ บางคนนะ ถ้ากิเลสมันสวมรอยนะ อดอาหารแล้วสุดยอด อดอาหารแล้วเป็นพระอริยเจ้า อดอาหารแล้วเป็นพระอรหันต์ อดจนตายเลย กิเลสมันหลอก

เวลาถ้าพอกิเลสมันจะหลอก ท่านพลิกกลับเลย เดินจงกรมนะ อดอาหารดีมากๆ เลย ร่างกายมันเบา ภาวนาก็ดีมากเลย แต่ร่างกายมันต้องการอาหาร ร่างกายต้องการอาหาร ถ้าเราไม่มีอาหารบํารุงร่างกายเลย มันก็จะถึงวิกฤติ มันก็ถึงตายได้ ถ้าตายได้ ภาวนาของเรามันภาวนายังไม่รอดไง เรายังไม่เกิดวิปัสสนา เรายังไม่เกิดปัญญา เรายังไม่เกิดการรู้แจ้ง ถ้าเราตายไป มันก็เสียเปล่า ฉะนั้น พรุ่งนี้เช้าเราจะต้องไปบิณฑบาตมาขบฉัน

ทีนี้พอมันจะไปบิณฑบาต มันจะเถียงกันแล้ว กิเลสกับธรรมจะเถียงกันในใจแล้ว เออ! ถ้าไปฉันแล้วมันก็ภาวนาไม่ดี ไปฉันแล้วพรุ่งนี้ก็อืดเป็นเรือเกลือเลยล่ะ ถ้ามันเชื่อนะ มันก็ไม่ไปๆ กิเลสมันยุนะ

การตายมันมีสองประเด็น เพราะว่าเราเคยภาวนามา เวลาภาวนา เวลามันจะตายมีสองอย่าง อย่างหนึ่งกิเลสหลอกให้ตาย อย่างหนึ่งคืออดอาหารแล้วตายจริงๆ คือตายโดยข้อเท็จจริงกับตายโดยกิเลสมันพลิกแพลง มันหลอกเอาจนตาย ฉะนั้น ใครภาวนาไปจะเจอตรงนี้ไง

พระอริยเจ้าที่ว่าผ่านวิกฤตินะ อยู่ฟากตายๆ ฟากตายอยู่ตรงนี้ไง ฟากตายตอนหนึ่งกิเลสจะตาย แต่ถ้าเราไม่ทันนะ กิเลสมันจะหลอกเราให้ตาย เหมือนกัน เพราะหลอกคือเราเชื่อ เราเชื่อคือเรามั่นใจ มั่นใจว่าทําไปมันจะไปเจอวิกฤติอย่างนั้นเลย แล้วพอไปเจอวิกฤติอย่างนั้นน่ะ เราจะมีปัญญาเท่าทันไหม

ถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะเตือน แต่ถ้าเราไม่มีครูบาอาจารย์นะ เราจะต้องใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญของเราว่าควรไม่ควร วิกฤติอย่างนี้จะแก้อย่างไร เราจะเดินหน้าหรือจะถอยหลัง ถ้าเดินหน้าไป ถ้าเราตายล่ะ บางทีกิเลสมันก็หลอกแล้ว จะตายแล้ว ตายแล้วนะ อดอาหารจะตายแล้วนะ

เวลาหลวงตาท่านพูด ถ้าจะตาย ขอดูตายก่อน แล้วคนกินทั้งวันมันไม่เห็นตาย ทําไมอดแค่นี้มันจะตาย ตายให้มันตายไป เห็นไหม กิเลสมันเสี้ยมตลอด

เราบอกว่าเราจะสู้เสือมือเปล่า เราจะสู้เสือต้องมีอาวุธใช่ไหม อาวุธ ถ้ากิเลสมันมีอยู่ กิเลสมันก็เอาอาวุธทําร้ายเราเหมือนกัน กิเลสมันก็เอาปัญญาทําร้ายเรา เวลาอดอาหารมันมีวิกฤติไปหมด

เวลาคนจะสู้กับมัน ถ้าสู้กับมันมีปัญญา พรุ่งนี้เราจะบิณฑบาตเนาะ กิเลสก็บอกว่า โอ๋ย! บิณฑบาตมาแล้วก็ภาวนาไม่ดี ไม่กินได้ไหม อ้าว! ไม่กินสักวันหนึ่ง พรุ่งนี้กินได้หรือเปล่า คนถ้าอดอาหารบ่อยๆ จะเป็นอย่างนี้ อดอาหารต่อเนื่องเป็นหลายๆ ปี พอถึงที่สุดแล้วมันก็ต้องไปกินเพื่อรักษาชีวิตนี้ไว้ รักษาชีวิตไว้เพื่อปฏิบัติ พอปฏิบัติ เราก็ประคองเอา ไปบิณฑบาตมาก็ฉันครึ่งหนึ่ง ฉันพอประมาณ มันมีผ่อนอาหารกับอดอาหาร แล้วถ้าทํามันเป็นประโยชน์ขึ้นมา

เราจะบอกว่า การอดอาหารมันเป็นวิธีการ มันเป็นอุบาย มันเป็นข้อเท็จจริงที่มีประโยชน์มาก แต่คนต้องใช้ให้มันเป็นกาลเทศะ ต้องใช้เป็น ใช้เป็น ใช้ได้ ใช้เป็นประโยชน์ ถ้าใช้ไม่เป็น กิเลสมันก็พลิกแพลงมาหลอกเราซะ นี่มันมีประโยชน์มาก แต่คนใช้เป็น เหมือนปืน ข้าราชการเขาเตือนประจํา บ้านใดมีปืน เก็บไว้ให้พ้นมือเด็กนะ ไอ้เด็กมันเห็นพ่อมันเช็ดปืนๆ เดี๋ยวเด็กมันก็เช็ดบ้าง แล้วมันเล่นไปเล่นมามันยิงตายหมดนะ ปืนเอาไว้ใกล้มือเด็กไม่ได้นะ ปืนต้องเก็บไว้ให้ห่างพ้นจากมือของเด็ก

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน อาวุธที่มันเป็นประโยชน์นะ เราจะต้องใช้เป็น ต้องใช้ให้ถูกต้อง ต้องใช้ให้ดีงาม แล้วดีจริงๆ เดี๋ยวนี้คนเราส่วนใหญ่แล้วเห็นเขาทําก็ทําตามๆ กันไป อดก็อดบ้าง

เขาไม่มีจะกินเขาถึงอด แล้วคนก็ดูถูกถากถางนะ ไอ้พระที่เขาอยู่กันแล้วไม่ได้ภาวนา พอเจอพระอดอาหารก็จะแซวนะ ไอ้ที่มันอดอาหารเพราะมันไม่มีจะกิน ไอ้พวกนี้ไม่มีบารมี มันไม่มีใครสนใจมันน่ะ พวกเรานี่สุดยอด คนใส่บาตรเต็มเลย ไอ้พวกนั้นมันไม่มีจะกินมันถึงอดอาหาร

มันโง่ มันโง่มันยังไม่รู้จักว่ามันโง่ มันยังไปดูถูกเขาน่ะ

การอดอาหารมันมีผลกระทบทั้งภายนอก ภายนอกหมายถึงพระที่เขาไม่ได้ทําเขาก็เดือดร้อน พระที่เขาไม่เคยสนใจเลย เขาก็ลําบากใจ ไอ้สังคมมันก็บีบคั้นมา

ไอ้ใจเราก็ไม่อยากทําหรอก ใครอยากทุกข์ ก็ไม่มีใครอยากทําทั้งนั้นน่ะ แต่อยากฆ่ากิเลส มันเป็นอาวุธที่พระพุทธเจ้าวางไว้ให้ ใครจะหยิบจับมาใช้กับไม่หยิบจับมาใช้ ใครหยิบจับมาใช้ คนนั้นก็ได้ประโยชน์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางอาวุธไว้ให้ ให้พวกเราไปใช้เพื่อเป็นประโยชน์ แล้วเอ็งไม่ใช้มันก็เรื่องของเอ็งไง เอ็งใช้ไม่เป็น เอ็งไม่เป็นประโยชน์ก็เรื่องของเอ็ง แต่ครูบาอาจารย์ท่านใช้แล้วท่านได้ประโยชน์มาไง

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ถึงว่าอดนอนผ่อนอาหาร ถ้าถึงเวลาแล้วอดอาหาร แต่ใช้ให้เป็น ทําให้เป็น แล้วมันจะเป็นประโยชน์มาก ถ้าเป็นประโยชน์มาก เวลาอดอาหารไปนี่ตัวเบา ไอ้ที่ว่าตกภวังค์ ไอ้นั่งหลับน่ะ จิ๊บๆ สบายมาก เพียงแต่เอ็งจริงหรือเปล่า ขอถามว่าเอ็งจริงหรือเปล่าเท่านั้น ถ้าเอ็งจริงนะ มันมีวิธีการแก้ได้หมดแหละ

แต่นี่เวลาแก้ แก้อยู่ข้างนอก นั่งหลับ เวลาแก้ พอแก้เสร็จแล้ว แก้ก็ยังหลับ เพราะอะไร เพราะข้อมูลทิ้งไว้ข้างนอก กูไม่ทํา ก็กูพอใจ ฟังก็เท่านั้นน่ะ อุบายวิธีการนะ เราฟังแล้วมันไม่เข้าถึงใจ มันก็แค่นั้น

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการหลานพระสารีบุตร เวลาหลานพระสารีบุตรไปต่อว่าพระพุทธเจ้า ไม่พอใจสิ่งต่างๆ ไม่พอใจเพราะว่าเอาพระสารีบุตรมาบวช เอาพระเรวัตตะมาบวช เอาพระจุนทะมาบวช ตระกูลของพระสารีบุตรมาบวชเป็นพระอรหันต์หมดเลย หลานของพระสารีบุตรไม่พอใจมาก จะพูดตรงๆ ก็ไม่กล้า ก็บอกว่าไม่พอใจนั่น ไม่พอใจนี่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้แล้วนะ “ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งต่างๆ ไม่พอใจอะไรเลย เธอก็ต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย” คือไม่พอใจความคิดที่เอ็งกล่าวว่าเขา ที่เอ็งบอกไม่พอใจๆ เอ็งต้องไม่พอใจในความไม่พอใจของเอ็งด้วย เพราะความไม่พอใจของเอ็งก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง

พระสารีบุตรนั่งพัดอยู่น่ะ เป็นพระอรหันต์ปึ๊ง! เขาไม่ได้สอนพระสารีบุตรเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการกับหลานพระสารีบุตร พระสารีบุตรยืนฟังอยู่ด้วย พระสารีบุตรเป็นพระอรหันต์ นี่ปัญญาที่มันใช้เป็น ปัญญาที่มันเป็นประโยชน์ เห็นไหม เขาไม่ได้สอนตัวเองเลย เขาสอนคนอื่นด้วย ยังเอามาเป็นประโยชน์ได้

ไอ้นี่เขาสอนอยู่ตรงๆ เลย ตัวต่อตัวเลย นู่น กองไว้ข้างนอกนู่น ก็กูจะเอาแบบนี้ ทําไม อ้าว! ก็ฟังอยู่ แต่กูไม่ทํา จะทําไม ก็ฟังอยู่เต็มหูน่ะ

การกระทําคือกิจกรรม กิจจญาณ คือการกระทําของจิต จิตเกิดสติ ทําความสงบเกิดขึ้นที่จิต จิตออกใช้ปัญญา ปัญญาเกิดจากจิต จิตมันไม่ขยับไม่เขยื้อน จิตไม่มีการกระทํา กิจจญาณไม่มี

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศนากับปัญจวัคคีย์ อยู่ด้วยกัน ๖ ปี ปฏิเสธตลอด เวลาไปฉันข้าวของนางสุชาดา ทิ้งหมดเลย มักมาก ออกไปฉันอาหารของเขา ไม่สนใจเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วจะเล็งญาณ จะสอนใคร อุทกดาบส อาฬารดาบสก็ตายเสียแล้ว คนที่มีพื้นฐานเคยอุปัฏฐากมา ๖ ปี มีหลักมีเกณฑ์คือจิตมันมีสมาธิอยู่ ก็ปัญจวัคคีย์ พอปัญจวัคคีย์ ปัญจวัคคีย์ปฏิเสธบอกว่าไม่รับนะ พวกเราอย่ารับ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เจ้าชายสิทธัตถะมาแล้วล่ะ เมื่อก่อนเราอยู่กัน ๖ ปี ทําอะไรก็ไม่ได้ เดี๋ยวนี้พอเราทิ้งมา จะมาหาเราอีกแล้ว คงจะไม่มีใครอุปัฏฐากล่ะมั้ง เราอย่ารับนะ นัดกันนะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาถึง มันด้วยสัญชาตญาณ รับหมดเลย เวลาจะเทศน์ก็ยังดื้อดึง ยังขัดขืนในใจไง นี่เวลาพูด ตกอยู่ข้างนอก ไม่ถึงใจหรอก ไม่สน พูดไปเถอะ เข้าหูซ้ายทะลุหูขวา ฟังก็ฟังพอเป็นพิธี ฟังก็ว่าฉันพอฟังเพราะฉันเป็นลูกศิษย์ ฉันก็ฟัง แต่ฉันไม่สนใจ เพราะฉันก็มีทิฏฐิของฉัน ฉันก็มีปัญญาเยอะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เคยได้ยินไหมว่าเราบอกว่าเราเป็นพระอรหันต์ อยู่ด้วยกัน ๖ ปี ไม่ได้เป็นพระอรหันต์ก็บอกว่าไม่ได้เป็นพระอรหันต์ ตอนนี้เป็นพระอรหันต์แล้ว เป็นพระอรหันต์เพราะอะไรล่ะ

เพราะมีกิจจญาณ สัจจญาณ มีสัจจะมีความจริง มีกิจกรรม มีการกระทําในใจ มีมรรคมีผลไง จิตใจมันเคลื่อนไหวไง พอจิตใจมันเคลื่อนไหว มันเกิดมรรคไง นี่ไง ภาวนามยปัญญามันเกิดตรงนี้ไง พอมีกิจกรรม เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามีการกระทํา การอดอาหารมันเป็นวิธีการเท่านั้น ถ้ามันมีกิจกรรม มีกิจจญาณ กิจจญาณคือศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าปัญญามันขับมันเคลื่อนขึ้นไป มันขับมันเคลื่อนที่ไหน ขับเคลื่อนบนจิตนี้ ถ้าขับเคลื่อนบนจิตนี้ มันสํารอกกิเลสในหัวใจนี้ ถ้าสํารอกกิเลสในหัวใจนี้ มันเห็นคุณค่าไง

พื้นฐานเบสิกเริ่มต้นจากอดนอนผ่อนอาหารขึ้นมา จิตใจมันถึงมีกําลังขึ้นมา มันถึงสร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมา มันถึงทําขึ้นมาให้เป็นมรรคเป็นผลขึ้นมาในใจของมัน พอในใจของมันก็เป็นกิจกรรมไง กิจจญาณๆ มีกิจจญาณ มีสัจจญาณ เราถึงปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ มีวงรอบของมัน ๑๒ รอบ ถ้ามันเป็นจริง มันเป็นจริงอย่างนี้

เกิดจากผ่อนอาหาร เกิดจากอดอาหาร เราทอนกิเลสไง เราบอกมันเป็นประโยชน์ มันดีมาก สิ่งที่ดีๆ มันเป็นแบบนี้ ฉะนั้นถึงว่าที่เขาถามมา เราบอกว่า ไอ้นี่มันเป็นเชาวน์เป็นปัญญา เป็นวาสนาของใคร ใครจะฝึกใครจะหัด ใครจะลองอย่างไร มันจะได้ผลของมันอย่างนั้น ที่เขาทําของเขา เวลาเขาดีของเขาแล้ว เวลาเขาบอกวันที่ ๓ กวาดแล้วร่างกายมันไม่ไหว ถ้าจะอดต่อไป มันจะทําข้อวัตรไม่ได้ เขาเลยมาคิดว่า ถ้าอย่างนี้ภาวนาได้น้อยลง อย่างนี้ไม่น่าจะถูกต้อง

ถูกต้อง “อย่างนี้ไม่น่าจะถูกต้อง” เราก็ผ่อนอาหาร ๒ วัน ๓ วันก็มาฉันหนหนึ่ง ครูบาอาจารย์ท่านว่า หลวงตาท่านพูดประจํานะ ถ้าจะอดอาหารก็ต้องรู้ถึงกําลังของตน

เรารู้ว่ากําลังของตนจะทนได้กี่วัน คราวนี้ได้ ๓ วัน เราก็ไปกินข้าว เรากินข้าว กินข้าว ๒-๓ วันให้ร่างกายมันฟื้นฟู พอฟื้นฟู มันอืดอาด ก็อดอาหารต่อไปได้กี่วัน แล้วเราก็เทียบเอา เวลาไม่อดอาหาร หัวใจเราเป็นอย่างไร เวลาอดอาหาร หัวใจเราเป็นอย่างไร แล้วสิ่งนี้มันเป็นบาทฐาน แล้วเราก็ทําต่อเนื่องขึ้นไปๆ พัฒนาขึ้นไป เราทอนกิเลสเพื่อให้จิตใจเราก้าวเดินไปได้

เราไม่ได้ทอนกิเลสอะไรเลย จะทําอะไรก็เป็นทุกข์เป็นยากไปหมด จะทําอะไรก็พระพุทธเจ้าห้าม พระพุทธเจ้าห้าม

พระพุทธเจ้าบอกนะ ห้ามเบียดเบียนกัน ห้ามทําลายกัน แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่นชมการฆ่ากิเลส พระพุทธเจ้าห้ามเบียดเบียน ห้ามทําลายกัน พระพุทธเจ้าสั่งสอนให้สามัคคีต่อกัน แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายกย่องสรรเสริญการฆ่ากิเลส

การฆ่ากิเลส ตัดป่าทั้งป่า ไม่ได้ตัดต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว ท่านบอกนะ ตัดป่าถางป่าทั้งหมดเลย แล้วไม่ได้ถางต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว เพราะต้นไม้ป่าเขามันเป็นวัตถุ กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันเป็นนามธรรม

ตัดป่าทําลายป่าทั้งป่าเลย แต่ไม่ได้ตัดต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว ชําระล้างกิเลส สะสางกิเลสสิ่งที่เป็นนามธรรมในหัวใจทั้งหมดเลย แต่ไม่มีอะไรบุบสลายในร่างกายนี้เลย อยู่ครบสมบูรณ์ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ครบสมบูรณ์

เราถึงว่าการอดนอนผ่อนอาหารเป็นการทอนกิเลส เป็นการบั่นทอนให้มันเบาบางลง แล้วเราก็ต้องหาฝึกฝนของเราให้เกิดศีล เกิดสมาธิ เกิดปัญญา เกิดกิจจญาณ เกิดสัจจญาณในหัวใจของเรา มีวงรอบ ๑๒ เราปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ เอวัง