คํานํา

อริยสัจ ผู้ไม่รู้ถามไม่ได้ และ ผู้ไม่รู้ก็ตอบไม่ได้ ธรรมะถ้ารู้แล้วพูดชัดเจน ถ้าไม่รู้พูดเป็นธรรมะด้นเดา ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบปัญหาผ่านเว็ปไซต์ เนื้อหาสารธรรมมีประโยชน์มาก ฟังแล้วย่อมเกิดปัญญา ทั้งให้ธรรมทาน ให้สถานที่ภาวนาเงียบสงัดแก่ผู้สนใจ

คําถาม ฆราวาสเป็นพระอรหันต์ต้องตายภายใน ๗ วัน เป็นไป ไม่ได้ เป็นความสงสัยไปหมด ให้วางแล้วปฏิบัติ และคําถามไม่ควรอ่านวิชาการมาถาม ควรมาจากการปฏิบัติตามความเป็นจริง ซึ่งไม่ใช่รูปแบบ ไม่ใช่กิเลสบังเงาเอาพุทธพจน์มาอ้าง

เมื่อภาวนาอานาปานสติแล้วลมหายใจหายไป เหมือนไม่มีตัวตน เป็นลมละเอียด จิตเป็นอิสระไม่พาดพิง เมื่อมีเสียงรบกวน ภาวนาแล้ว เสียงหายไป หายหงุดหงิด เพราะจิตสงบเป็นสมาธิ เป็นปีติ

คนที่มีบารมีมุ่งมั่นปฏิบัติจริงจังหายากมาก ในการปฏิบัติย่อม ล้มลุกคลุกคลานและต้องเป็นปัจจุบันธรรม ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ผลอยากไม่ได้ ให้อยากที่เหตุ ให้ปฏิบัติบูชา ให้ดูความเพียรอย่างอุกฤษฏ์ของครูบาอาจารย์ ให้ขยันหมั่นเพียรต่อเนื่อง เมื่อเหตุดี ผลย่อมดี สมาธิเป็นสัมมาสมาธิ ปัญญาเป็นภาวนามยปัญญา เมื่อปฏิบัติชํานาญ สมดุล ตามหลักมัชฌิมาปฏิปทา และพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงก็จะเป็นผู้รู้แจ้งรู้จริงในอริยสัจธรรม

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เมษายน ๒๕๖๕

เราบอกว่าอย่าสงสัยไปเลย อย่าสงสัยว่าเป็น
พระอรหันต์แล้วก็ต้องตาย ปฏิบัติไปเถอะ
สงสัยตั้งแต่ภพชาติ สงสัยตั้งแต่การประพฤติปฏิบัติ
แล้วสงสัยว่าถ้าเป็นพระอรหันต์แล้วก็จะตายภาย
ใน ๗ วัน ตกลงจะปฏิบัติหรือไม่ปฏิบัติ
ตกลงจะเอาอะไรล่ะ
ตกลงจะเอาศีล สมาธิ ปัญญา เอามรรค
หรือจะเอาชีวิตของคนอื่นมาวิเคราะห์วิจัย

๑

สงสัยไปหมด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๐ ธันวาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอบคุณหลวงพ่อชี้ทางเดินให้”

ขอบคุณหลวงพ่อ เว็บไซต์มีประโยชน์มาก ทําให้ตาสว่างขึ้น สว่างขึ้นมาก มองเห็นทางเดินเพื่อการพ้นทุกข์ ตั้งแต่มาติดอยู่ที่เว็บไซต์นี้ การปฏิบัติธรรมเจริญขึ้นมากกว่าการเดินทางไป อีสานบ่อยๆ

ตอบ : นี่เขาเขียนมานะ เวลาคนถ้าเข้ามาเจอสิ่งใดแล้ว ถ้ามันเป็นประโยชน์แล้ว มันก็จะคิดอย่างนี้ แต่ความคิดของคนมันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาขอบคุณมากที่เว็บไซต์นี้ให้ประโยชน์มาก

ก็ให้ธรรมเป็นทานๆ เห็นไหม ให้ธรรมเป็นทาน คนที่มีจิตใจเป็นธรรม เขาฟังแล้วเขาก็ชื่นใจ แต่คนที่จิตใจเป็นโลก พอเขามาเห็นอย่างนี้ เขาเห็นแล้วเขาขัดเคืองใจ เพราะเคยมีพระ อยู่กับเรานะ เวลาพระมาอยู่กับเรา เราพูดถึงธรรมวินัยให้ฆราวาส เขาเข้าใจ เขาบอก “หลวงพ่อ ถ้าหลวงพ่อพูดอย่างนี้ เราก็หากินไม่ได้เลยน่ะสิ” โอ้! ตายเลยนะ มีคนคิดอย่างนี้ก็มี เห็นไหม บอกว่าเหมือนกับรัฐบาลให้ประชาชนโง่ๆ ไว้ จะได้ปกครองง่ายไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าให้ความรู้เขาให้เขาไม่ได้ ถ้าให้เขาแล้วเดี๋ยวหลอกเขาไม่ได้ นี่เขามาเป็นคํานี้นี่พระพูดเองนะ พระมาอยู่กับเราแล้วมาฟังเทศน์ เห็นว่าเราให้ปัญญาอยู่บ่อยครั้ง เขาบอก “อย่างนี้พระก็อยู่ยากน่ะสิ แสดงว่าโยมเขาก็ทันพระหมดน่ะสิ” พระก็เลยทําตัวลําบาก

อ้าว! ปัญญาชนไง คนมีปัญญา คนที่เป็นคนดี ความดีกับความดีมันเข้ากันไง มันเป็นประโยชน์ทั้งนั้น ถ้ามันเป็นประโยชน์ ประโยชน์กับคนที่ใจเป็นธรรม แต่มันไม่เป็นประโยชน์เลยกับคนที่เขาหวังผล เขามีผลประโยชน์ทับซ้อน เขาคิดของเขาเพื่อประโยชน์ของเขา กรณีเว็บไซต์เรา เขาไม่ชอบเลย

นี่พูดถึงว่า เวลาคนที่ได้ประโยชน์เขาชมมา เขาบอกขอบคุณเว็บไซต์นี้มาก มีประโยชน์มาก ทําให้หูตาสว่างขึ้น มองเห็นการเดินทางพ้นทุกข์ ตั้งแต่มาอยู่ที่เว็บไซต์นี้ การปฏิบัติธรรมของเขาเจริญดีกว่าเขาเดินทางไปเที่ยวหาพระ ว่าอย่างนั้นเลย

เที่ยวไปหาพระ เห็นไหม พระในบ้าน พ่อแม่ของเรา พระอรหันต์ของเรา ส่วนใหญ่แล้วทางโลกเขาจะพูดกันอย่างนั้น บอกเที่ยวไปหาพระนอกบ้านๆ แล้วพระในบ้านไม่เคยดูแลรักษา

เราก็ดูแลรักษาของเรา เราก็กตัญญู เราก็ดูแลรักษา แต่มันเป็นทางโลก ทางโลกเพราะเราต้องมีวิชาชีพใช่ไหม เราต้องทําอาชีพใช่ไหม เราไปอย่างนั้น เราจะมาคลุกคลีอย่างนั้นไม่ได้ แต่เราต้องมีนํ้าใจต่อกัน ถ้ามีนํ้าใจต่อกันนะ พ่อแม่ลูกมีนํ้าใจต่อกัน อบอุ่น

แต่ถ้ามันระแวงต่อกัน มันระแวง คําว่า “ระแวง” ที่ไหนก็ไม่ดี พอมันระแวงแล้วมันหวาดระแวง หวาดระแวงแล้วมันอยู่ไม่เป็นสุขหรอก แต่ถ้ามันอบอุ่นนะ ในบ้านอบอุ่น ใครไปไหนมาก็อยากกลับบ้านเนาะ ถ้าในบ้านไม่อบอุ่นไง นี่พระอรหันต์ในบ้าน ถ้าเราดูแลพระอรหันต์ในบ้านของเรา เห็นไหม ที่นี่สําคัญที่สุด เสร็จแล้ว เสร็จแล้วเราค่อยมาดูแลหัวใจของเรา

ถ้าเราดูแลหัวใจของเรา ถ้าเว็บไซต์นี้มันเป็นประโยชน์ มันก็เป็นประโยชน์กับคนที่จิตใจเป็นธรรม จิตใจที่เขาแสวงหา เราพูดบ่อย กาลามสูตร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดเรื่องกาลามสูตร อย่าให้เชื่อ อย่าเพิ่งเชื่อ ฟัง ฟังแล้วค้นคว้า แล้วศึกษา แล้วไปแยกแยะถูกหรือผิด อย่าเพิ่งเชื่อ ไม่ใช่ว่าเราบอกอย่าเพิ่งเชื่อๆ แต่ของเราต้องบังคับให้เชื่อ... ไม่ใช่! เพราะอะไร

เพราะจิตใจที่สูงกว่า จิตใจที่สูงกว่าคือเหตุผลมันเหนือกว่า เหตุผลที่เหนือกว่าเหตุผลของเรา เราสู้เหตุผลนั้นไม่ได้ แล้วเราก็ยังเข้าข้างตัวเราเองว่าเหตุผลเราดีกว่า เหตุผลที่เหนือกว่า เหตุผลที่มีเหตุผลมากกว่า เราบอกอันนั้นผิด อันนั้นเห็นแก่ตัว จิตใจที่ ตํ่ากว่ามันคิดของมัน มันคิดไม่ได้หรอก

ฉะนั้น เวลาในเว็บไซต์พูดถึงธรรมะมันหลากหลาย พูดตั้งแต่ เห็นไหม ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เวลาเทศน์คฤหัสถ์ อนุปุพพิกถา พูดเรื่องทานเท่านั้น เรื่องทาน เรื่องเสียสละ เรื่องความอยู่ในสังคม ขอให้สังคมร่มเย็นเป็นสุข พูดแค่นี้แหละ แล้วจิตใจเขาควรแก่การงานแล้วถึงเทศน์อริยสัจ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ในเว็บไซต์เวลาเทศน์เช้าๆ ก็เทศน์เพื่อ เห็นไหม บางคนมาทําบุญ เราเข้าใจ เพราะทางโลก ทางโลกเวลา สําคัญนะ คนอยากรีบไปรีบมา อยากกลับไปทํางาน เขารับผิดชอบ “หลวงพ่อพูดเสียเวลามากเลย” เราเคยเจอนะ โยมบอกว่า “หลวงพ่อฉันเถอะ หลวงพ่อฉันเถอะ” คือเขาอยากจะรีบกลับ หลวงพ่อเทศน์อยู่นั่นน่ะ

ฉะนั้น เวลาคนไปคนมามันแตกต่างกันตรงนี้ มันแตกต่างตรงที่ว่าจิตใจของคน ถ้าคนเขาทุกข์เขายาก เขาแสวงหา เหมือนคนเจ็บไข้ได้ป่วย เขาไปถึงหมอ เขาก็อยากได้ยา อยากให้หมอรักษา ไอ้คนที่เขาไม่เจ็บไม่ป่วยขึ้นมา เขามาธุระปะปัง เขาก็ รีบมารีบไป

มาวัดมาวาก็เหมือนกัน คนที่มาวัดมาวา ความคิดมัน แตกต่างหลากหลาย แต่ แต่มันเป็นประเพณีไง มันเป็นวัฒนธรรม เพราะไปถวายจังหัน ถวายเสร็จแล้วต้องคอยรับพร ทีนี้พอรับพร ก่อนจะรับพรต้องฟังเทศน์ก่อน มันก็เป็นการบังคับกลายๆ บังคับให้ฟัง ถ้าฟังแล้วถ้าเขาเก็บประโยชน์ได้ อันนั้นจะเป็นประโยชน์กับเขา ถ้าเขาฟังแล้วเก็บประโยชน์ไม่ได้ มันก็กรรมของสัตว์ นี่ครูบาอาจารย์ท่านมีหน้าที่อย่างนั้น

ฉะนั้น ในเว็บไซต์เนี่ย ถ้าพูดบอกว่า “ในเว็บไซต์นี้มันดี เหลือเกินๆ” ดีเหลือเกินเวลาจิตใจของคนที่เขียนมาจิตใจยังดี ยังเข้ากับเราได้ เดี๋ยวพอจิตมันเสื่อมนะ แล้วไปฟังเหตุผลของพระเจ้าเล่ห์เจ้ากลอนนะ ร้อยสันพันคมนะ เขาจะยกเหตุยกผลขึ้นมา จะย้อนกลับมาเลย “อืม! เราเสียเวลากับเว็บไซต์พระสงบเสียนานเชียว สู้เราไปทางอื่นดีกว่านี้ตั้งเยอะ” เพราะอะไร

เพราะจิตใจมันเสื่อม พอจิตใจมันเสื่อมมันท้อแท้อยู่แล้ว แล้วทีนี้กิเลสไง คนที่เขาไม่เห็นด้วยอยู่แล้ว คนที่เขาต้องมีเล่ห์มีกล เขาก็ยกเอาเหตุผลมาอ้าง แล้วเวลาอ้างพุทธพจน์เสียด้วย พอพุทธพจน์ก็ “เออ! จริงเนาะ แหม! หลงไปฟังสาวกภาษิต อยู่ตั้งนาน พุทธพจน์นี่ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โอ้! จริงเนาะ” เวลาจิตมันเสื่อม พอใครมายุมาแหย่ มันไปเลย

จิตของคนมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ เวลามันเจริญขึ้นมามันดีงามไปทั้งนั้น เวลาจิตใจเราดี มีความอบอุ่นนะ โอ้โฮ! ครอบครัวมีแต่ความสุข

ทีนี้สรรพสิ่งในโลกนี้มันเป็นอนิจจัง มันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ความเปลี่ยนแปลงของมัน เราละความเปลี่ยนแปลงอันนั้นทันไหม ถ้าเราละความเปลี่ยนแปลงอันนั้นทัน แล้วจิตใจเราดีกว่า เราเห็นความเปลี่ยนแปลงแล้วมันจะเกิดธรรมสังเวชนะ มันสะเทือนใจ มันสะเทือนใจว่าเวลาสิ่งที่มันดีงามอยู่นี่เราก็ไม่ขวนขวาย เราก็ไม่รีบทําของเรา รอเวลามันสุกงอมแล้วเราจะมารีบขวนขวาย

พอขวนขวายแล้วทําไม่ได้ ก็มาบีบคั้นตัวเองอีก มาบีบคั้นตัวเองนะ เวลาหนุ่มเวลาสาวก็ไม่ทํา ก็คิดว่าแก่ๆ แล้วค่อยเข้าวัด พอแก่ๆ เข้าวัดเสร็จแล้ว นั่งภาวนาก็ไม่ได้ ลุกก็ไม่ไหว เสียใจอีก ปัจจุบันนี้ก็ผัดวันประกันพรุ่งไว้อนาคต เวลาไปถึงอนาคตแล้วก็ทําอะไรไม่ได้ แล้วก็หมดเวลาไป นี่เวลาจิตมันเสื่อม จิตมันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญทั้งนั้น

ฉะนั้น เวลาใครมาชม เห็นไหม โลกธรรม ๘ นี่เขาชม มาเลยนะว่า เว็บไซต์นี้สุดยอดดีมาก ดีมาก ขอให้เป็นประโยชน์เถอะ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะฤดูฝน เวลาฝนตกแดดออก พืชไร่มันต้องการนํ้า ต้องการแดด ฝนตกแดดออกมันทําให้พืชเจริญงอกงาม เวลาถ้ามันหน้าแล้ง มันไม่มีฝน ไม่มีนํ้า ทําสิ่งใดขาดตกบกพร่องทั้งนั้นเลย จิตใจของเราถ้ามันยังชื่นบานอยู่ จิตใจเรามีรีบๆ กระทําเสีย ทําให้ดีของเรา ให้เป็นประโยชน์กับเรา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ทําให้เกิดในหัวใจของเรา

ถ้าเว็บไซต์มันดีมันก็เป็นประโยชน์ มันก็เหมือนฝน เหมือนฝน เหมือนอากาศ ใครจะใช้ประโยชน์จากมัน ถ้าใช้ประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ ถ้าใครไม่ใช้ประโยชน์จากมันนะ ดูสิ เวลาเขาเกี่ยวข้าว เขาไม่อยากให้ฝนตกเลย เขากลัวข้าวเขาเสีย เวลาจําเป็นอยากได้นํ้า เขาอยากได้มาก เวลาหน้าจะเกี่ยวข้าวไม่อยากให้ฝนตก เพราะตกแล้วข้าวเขาเสียหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน จัดให้มันพอดี จัดให้มันพอดี เว็บไซต์ที่มันจะเป็นประโยชน์ เพราะมันเป็นประโยชน์อยู่ที่คน จิตใจที่เก็บประโยชน์จากเว็บไซต์นั้น แต่ถ้าคนที่เขาจะหาประโยชน์จากเรื่องอื่น เว็บไซต์นั้นมันก็ไปชี้ช่องให้เขาว่าเขาทําไม่ได้ เขาทําแล้วมันผิดไง ผิดธรรมผิดวินัย ผิดประเพณีผิดวัฒนธรรม ไม่ควรทําๆ

เราควรทําสิ่งที่ดีงาม สิ่งที่ดีงาม ดีงามจากภายนอก ดีงามจากภายใน ดีงามจากภายใน เห็นไหม หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เอาหัวใจของเราให้ได้ ถ้าได้แล้วมันเป็นประโยชน์ กับเรา นี่พูดถึงเว็บไซต์ ชมมาซะ ขอบคุณหลวงพ่อ

ถาม : เรื่อง “ฆราวาสที่สําเร็จพระอรหันต์”

กราบท่านอาจารย์ที่เคารพครับ กระผมใคร่อยากรู้ว่า ฆราวาสที่สําเร็จอรหันต์ต้องนิพพานในวันนั้นเลยหรือไม่ หรือภายใน ๗ วัน กรณีแม่ชีสําเร็จอรหันต์ เช่น แม่ชีแก้ว เสียงรํ่าลือที่เขารํ่าลือกัน เป็นแม่ชี เป็นเพศนักบวช หรือเพศฆราวาส แล้วแม่ชีอัฐิกลายเป็นพระธาตุ แสดงว่าแม่ชีสําเร็จพระอรหันต์ใช่ไหมครับ ถ้าแม่ชีเป็นเพศฆราวาสทําไมไม่นิพพานเลย หรือใน ๗ วันครับ ขอเมตตาหลวงพ่อช่วยอธิบายให้เข้าใจด้วยครับ

ตอบ : ฉะนั้น เราสงสัยในเริ่มต้นตั้งแต่เราปฏิบัติ คนเราจะประพฤติปฏิบัตินะ สงสัยว่าชาติที่แล้วเกิดมาจากอะไร เราเกิดมาชาติที่แล้วเป็นอะไร ทุกคนสนใจเรื่องภพเรื่องชาติ แล้วเวลาจะปฏิบัติ สมาธิก็ทําไม่ได้ สติก็ตั้งไม่เป็น แล้วเวลาปฏิบัติ ปฏิบัติยังล้มลุกคลุกคลานเลย แล้วก็เป็นฆราวาสด้วย แล้วก็มีความสงสัย

“เอ๊ะ! ถ้าเราปฏิบัติแล้วเป็นพระอรหันต์ เราต้องตายภายใน ๗ วันหรือเปล่า”

อู้ฮู! มันสงสัยไปหมดเลยนะ สงสัยตั้งแต่ว่าชาติที่แล้วเป็นอะไรมาถึงมาเกิดเป็นคน เกิดเป็นคนมันจะมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าปฏิบัติก็ปฏิบัติยังล้มลุกคลุกคลาน ปฏิบัติยังไม่เป็นเลย แต่ถ้าเป็นฆราวาสสําเร็จเป็นพระอรหันต์ต้องตายใน ๗ วันอีก

อ้าว! สงสัย สงสัยทุกเรื่องเลย สงสัยตั้งแต่ที่มา มันมาอย่างไรถึงมาเป็นเรา ปัจจุบันปฏิบัติอยู่ก็ยังสงสัย สงสัย ยังคํานวณ ไอ้สงสัยๆ อย่างนี้จะได้สําเร็จเป็นพระอรหันต์ ถ้าสําเร็จเป็นพระอรหันต์แล้วมันจะตายภายใน ๗ วันหรือเปล่า ก็ยังสงสัยต่อไป มันสงสัยไปหมดเลย

กรณีอย่างนี้ หลวงตาท่านพูดอยู่แล้ว ท่านพูดเพราะเราเป็นลูกศิษย์ท่าน เราฟังเทศน์ท่านเยอะมาก ท่านบอกว่าไอ้ที่ว่า สําเร็จแล้ว ๗ วันจะตาย ท่านบอกว่ามันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไป ไม่ได้

เหตุผลของหลวงตานะ ท่านบอกว่า มรรคผลนิพพานมันจะมาฆ่าคนหรือ คนฆ่าคนคือโจร คือพวกปล้นจี้ชิงทรัพย์มันถึงทําร้ายคน คุณงามความดี ศีล สมาธิ ปัญญา ปฏิบัติด้วยมรรค ด้วยผลขึ้นมา สําเร็จด้วยมรรคด้วยผล มรรคผลนั้นจะมาฆ่าคน จะมาทําลายชีวิตคน มันเป็นไปไม่ได้ ความดีมันจะมาทําลายให้มันเป็นอย่างอื่น มันเป็นไปไม่ได้หรอก

ฉะนั้น ไอ้สิ่งที่ว่าสําเร็จ ๗ วันแล้วต้องตายๆ ในพระไตรปิฎกมันก็จดจารึกกันมา ใครจะอ้างอิงอย่างไรก็แล้วแต่ ดูสิ เวลาใครจะอ้างเรื่องเพื่อผลประโยชน์ต่อเขา ไอ้นี่บอกว่าเป็นพุทธ-พยากรณ์ๆ พุทธพยากรณ์ตรงไหน พุทธพยากรณ์ ถ้าองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เขาก็จดจารึกมาอยู่ในพระ-ไตรปิฎก ในพระไตรปิฎกใครๆ ก็ศึกษาใช่ไหม คนจบ ๗ ประโยค ๙ ประโยค เขาศึกษาพระไตรปิฎกทั้งนั้น แล้วศึกษาพระไตรปิฎกมาแล้วก็มาเถียงกันเรื่องพระไตรปิฎก พุทธพจน์ พุทธพยากรณ์ ไอ้คนนู้นก็พยากรณ์อย่างหนึ่ง ไอ้คนนี้ก็พยากรณ์อย่างหนึ่ง แต่อ้างพุทธพจน์หมดเลย อ้างพยากรณ์อันนั้นเลย

นี่ก็เหมือนกัน ไอ้ที่ว่า ๗ วันแล้วต้องตาย ๗ วันแล้วต้องตาย เวลามันตายมันมีพาหิยะสําเร็จเป็นพระอรหันต์ แล้วขอบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้าบอกว่า “พาหิยะ เธอไม่มีบริขารจะบวชอย่างไรล่ะ ไม่มีบริขาร ไม่มีบริขาร ๘ ก็บวชเป็นพระมาไม่ได้ ถ้าจะบวช เป็นพระต้องมีบริขาร” พาหิยะก็ไปหาบริขารอยู่ ไปโดนควาย แม่ลูกอ่อนขวิดตายไง นั่นสําเร็จที่ตายก็มี

แล้วเวลาพุทธสาวกที่มีบารมี เวลาฟังเทศน์องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ เอหิภิกขุ ขอบวช พอขอบวช บริขารเป็นทิพย์ลอยมาเลย เป็นทิพย์มาเองโดยอัตโนมัติเลย ในพระไตรปิฎกมีหลากหลายมาก หลากหลายที่ว่าคนที่มีบุญ คนที่มีบุญคือเขาทําของเขาไว้ พอทําของเขาไว้ ถึงเวลาแล้ว มันจะมีเป็นทิพย์มาเลย ลอยมาบนอากาศเลย เป็นทิพย์แม้แต่ ชุดทีเดียว

แล้วต่อไปไอ้ที่เป็นพระอรหันต์ ฟังแล้วมันเศร้า พาหิยะไปฟังเทศน์พระพุทธเจ้าหนเดียว พระพุทธเจ้าเทศน์พาหิยะเป็นพระอรหันต์เลย แล้วก็เอหิภิกขุขอบวชเหมือนกัน แต่องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เธอไม่มีบริขารบวชอย่างไร” ถ้าไม่มีบริขาร พาหิยะก็ไปหาบริขารอยู่ คือไปหาบริขาร ๘ แล้วไปเจอ ควายแม่ลูกอ่อนขวิด พระอรหันต์ โดนขวิดตายก็ตรงนี้ ใน พระไตรปิฎกที่เจอมาก็เจอตรงนี้ แล้วพระอรหันต์ที่ว่าไม่ได้บวช ๗ วันตาย

มันมีที่สําเร็จเป็นพระอรหันต์ก็มี พระเจ้าสุทโธทนะ พระเจ้าสุทโธทนะท่านชราภาพอยู่แล้ว เหมือนท่านเจ็บไข้ได้ป่วยอยู่ ท่านชราภาพมาก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศนาว่าการโปรดพ่อไง โปรดพ่อขณะที่เจ็บไข้ได้ป่วยอยู่ ท่านพิจารณาของท่าน นั่นพระเจ้าสุทโธทนะที่เป็นพระอรหันต์ในสมัยพุทธกาลมี ฆราวาสเป็นพระอรหันต์ก็มีทั้งนั้น

ทีนี้ไอ้ที่ว่า ๗ วันตาย ๗ วันตาย นี่คือเป็นคําที่หลวงตาท่านบอก เวลาธรรมะเนี่ยนะมันจดจารึกกันมา แล้วที่ผู้ประพฤติปฏิบัติไปมันใคร่ครวญ ใคร่ครวญด้วยคุณสมบัติ ใคร่ครวญด้วย ข้อเท็จจริง มันเป็นไปได้ หรือมันเป็นไปไม่ได้ นี่เหตุผลของหลวงตาท่านบอกว่า มันเป็นไปไม่ได้ที่มรรคผลนิพพานจะมาทําร้ายชีวิตคน คือคุณงามความดีมาทําลายมันไม่มีหรอก สิ่งที่ทําลายคือความชั่ว คือกิเลส แต่นี้มรรคผลมันเป็นดีหรือชั่ว พระอรหันต์นี้มันดี สิ่งที่ดีจะมาทําร้ายชีวิตหรือ นี่เหตุผลหลวงตานะ

แต่เหตุผลเรา เราก็ย้อนกลับมาที่ว่า ชีนี่เป็นเพศของฆราวาสหรือเป็นเพศนักบวช ถ้าเป็นเพศฆราวาส เพราะแม่ชีแก้วท่านเป็นพระธาตุ ท่านเป็นพระอรหันต์ แล้วทําไมท่านอยู่มาจนป่านนี้ นี่มันก็ยืนยันกัน มันยืนยันกันด้วยความดีไง ด้วยความดี เพราะแม่ชีแก้วในหมู่วงกรรมฐานเราจะเป็นพระอรหันต์หรือไม่เป็นพระอรหันต์ เขาดูกันที่ธรรมะ

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านคุยกับหลวงปู่บัว “อ้าว! พูดมาสิ” หลวงปู่บัวท่านก็พูดขั้นตอนของท่าน เวลาบอกว่า “พูดต่อไปสิ” หลวงปู่บัวท่านติดใช่ไหม ท่านบอกแค่นี้คือพระอรหันต์ หลวงตา บอก “อู้ย! ตาย” เพราะมันยังมีอีกขั้นตอนหนึ่ง ท่านก็อธิบายต่อไป พออธิบายต่อไปแล้ว เสร็จแล้วพอหลวงปู่บัวท่านก็เอาเหตุผลของหลวงตาไปปฏิบัติ พอปฏิบัติเสร็จปั๊บ ตี ๔ ท่านมารายงานผลเลย เห็นไหม

พระอรหันต์ไม่พระอรหันต์เขาดูกันที่เหตุผลนี้ เหตุผลที่ว่า มรรค ๔ ผล ๔ การกระทําถึง ๔ รอบ ตั้งแต่โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค เขาดูกันตรงนี้ เขาดูตรงนี้ แล้วแม่ชีแก้วอยู่กับหลวงตา หลวงตาเป็นคนสอนเอง พอสอนเองติดขัดอย่างไรหลวงตาท่านเป็นคนสอนเอง ท่านถึงยืนยันไง ยืนยันว่านี่พระอรหันต์ แล้วเวลาท่านเสียชีวิต เผาแล้วเป็นพระธาตุ นี่ไง แล้วมัน ๗ วันไหม มันไม่ ๗ วัน

นี่คําถาม “เพศฆราวาสถ้าสําเร็จเป็นพระอรหันต์ ฉะนั้น ถ้าแม่ชีแก้วเป็นเพศฆราวาส ทําไมไม่นิพพานไปเลยใน ๗ วันนั้น ขอเมตตาหลวงพ่อช่วยอธิบายด้วย”

อธิบายก็อธิบายตรงนี้ ฉะนั้น เราบอกว่าอย่าสงสัยไปเลย อย่าสงสัยว่าเป็นพระอรหันต์แล้วก็ต้องตาย ปฏิบัติไปเถอะ สงสัยตั้งแต่ภพชาติ สงสัยตั้งแต่การประพฤติปฏิบัติ แล้ว สงสัยว่าถ้าเป็นพระอรหันต์แล้วก็จะตายภายใน ๗ วัน ตกลงจะ ปฏิบัติหรือไม่ปฏิบัติ ตกลงจะเอาอะไรล่ะ ตกลงจะเอาศีล สมาธิ ปัญญา เอามรรค หรือจะเอาชีวิตของคนอื่นมาวิเคราะห์วิจัย

ฉะนั้น ถ้าเราไม่เอาเรื่องนี้มาวิเคราะห์วิจัย เรื่องนี้วางเลย เพราะว่ายืนยันกันโดยเหตุผลของหลวงตา ท่านบอกว่า ความดีไม่ทําร้ายใคร ความดีมีแต่ส่งเสริม ความดีมีแต่สนับสนุนให้ดี ความดีทําให้มันเสื่อมทรามไปไม่มี นี่เหตุผลของหลวงตา แล้วทีนี้ย้อนกลับมาแม่ชีแก้ว แม่ชีแก้ว ชีวิตของท่านทั้งชีวิตก็ยืนยันแล้ว แล้วพอเสร็จแล้วมันก็จบลงด้วยความดีงาม

ฉะนั้น ไม่ต้องสงสัย สงสัยนี้วางไว้ ไปเห็นนิมิตแล้วก็ติดอยู่นั่น ไปเห็นอะไรก็ติดอยู่อย่างนั้น วางให้หมด กําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้จิตใจเรามั่นคง ให้มันเข้มแข็ง แล้วพิจารณาของเราไป เจริญก้าวหน้าขึ้นไป ทําเพื่อประโยชน์กับเรา นั่นล่ะ ของจริง นั่นล่ะปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้จริงเห็นจริงตามความ เป็นจริง จับต้องได้ รู้เองเห็นเอง ไม่ต้องมีใครมาแก้ เราแก้ตัวเราเอง มันจะเป็นประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงว่าฆราวาสที่สําเร็จเป็นพระอรหันต์ จบ

ถาม : เรื่อง “ความแตกต่าง”

เรียนถามหลวงพ่อ อัตตานุทิฏฐิ ๒๐ กับสักกายทิฏฐิ ๒๐ ต่างกันอย่างไรคะ

ตอบ : เมื่อกี้ยังขอบคุณอยู่ชัดๆ เลย ในเว็บไซต์หลวงพ่อเป็นประโยชน์มาก คนถามคนเดียวกัน พอเว็บไซต์เป็นประโยชน์มาก อัตตานุทิฏฐิกับสักกายทิฏฐิเอามาแล้ว อัตตานุทิฏฐิกับสักกายทิฏฐิถ้ามันเป็นบาลี มันเป็นบาลี มันเป็นทางวิชาการ ถ้าเป็นวิชาการ ไปถามทางวิชาการ

อย่างของเรา ดูสิ พวกเรา เราว่าลูกศิษย์กรรมฐาน ลูกศิษย์กรรมฐานเขาปฏิบัติ เวลาปฏิบัติกันมีเหตุผล มีความขัดข้อง เขาหาครูบาอาจารย์เพื่อจะแก้ไข

แต่ถ้าไปศึกษา ไปดูทางวิชาการ แล้วมาถามทางวิชาการ เขาเรียกปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ปริยัติศึกษามาเพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติ ทีนี้เวลาเราจะมาปฏิบัติ เราไปห่วงอะไรปริยัติ คนจะออกเดินทาง คนออกเดินทางเขาจะมีแผนที่ เขากางนะ ไอ้นี่กางไปก็ดูแผนที่ไป เดี๋ยวมันรถตกข้างทางนะ กางแผนที่แล้วเก็บ แล้วเดินทางเดินให้ตรง เดินให้จริงให้จัง

ฉะนั้น เวลาจะถาม ให้เอาความจริงขึ้นมา ให้ปฏิบัติแล้วติดขัดแล้วถามมา แต่ถ้ามันเป็นเอาทางวิชาการมาถาม เรามันฝ่ายปฏิบัติ เราเป็นฝ่ายกระทํา ลงมือทํา ไม่ใช่ไปค้นคว้ามาแล้วมาถาม มาถามอย่างนี้ไม่ไหว มันเป็นทางวิชาการ ไปถาม นักวิชาการนั้น

แต่ถ้าปฏิบัติไปแล้วติด ปฏิบัติไปแล้วมันมีความสงสัย เอาตรงนั้นน่ะถามมา เอาตรงที่เวลาตัวรู้ตัวเห็นแล้วมันสงสัยอย่างไร ถามมา แต่ถ้าเอาทางวิชาการมาถาม เสียเวลา จบ

ถาม : เรื่อง “ใช่กิเลสบังเงาหรือเปล่าครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ผมมีข้อสงสัย ที่เกิดขึ้นในระหว่างที่กําลังภาวนาว่าใช่กิเลสบังเงาหรือเปล่า ดังต่อไปนี้

๑. เมื่อก่อนเวลาที่ผมภาวนา ผมมักจะมีความคิดผุดขึ้นมาเป็นเรื่องๆ ซึ่งผมก็ใช้วิธีปัญญาอบรมสมาธิเข้าจับ และพิจารณาความคิดนั้นจนมันคลี่คลายออก หรือผมใช้ความคิดระลึกไล่ดู ร่างกายของตนเองตามอาการ ๓๒ และคิดกําหนดในร่างกาย ของตนเองผุพังย่อยสลายกลายเป็นฝุ่น และกลับมารวมตัวกันใหม่อีกครั้งเพื่อเป็นการฝึกการใช้ปัญญาตามคําที่หลวงพ่อแนะนํา

แต่ช่วงประมาณ ๑ ปีที่ผ่านมา ความคิดที่เคยผุดเป็นเรื่องมันหายไป แต่มีความคิดฟุ้งซ่านอีลุ่ยฉุยแฉกที่ไม่สามารถรวบรวมมาพิจารณาด้วยปัญญาอบรมสมาธิได้ และพอจะใช้ความคิดไล่ดูร่างกายของตัวเองตามอาการ ๓๒ กลับจืดชืด ไม่เหมือนเมื่อก่อนที่เคยอย่างที่เคย อย่างนี้ใช่กิเลสบังเงาหรือเปล่าครับ ถ้าใช่ ขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วยครับ

๒. เมื่อก่อนนี้ผมเคยบริกรรมพุทโธได้ต่อเนื่อง มีแวบไปคิดเรื่องอื่นบ้างเป็นบางครั้ง แต่ในช่วงประมาณ ๑ ปีที่ผ่านมาเช่นกัน พอผมบริกรรมพุทโธไม่นานก็ตกภวังค์ วูบไปทั้งช่วงสั้นๆ และยาว (ผมทราบว่าตกภวังค์ก็เพราะว่าไม่สามารถจําได้ว่าบริกรรมพุทโธครั้งล่าสุดเมื่อไหร่ และผมเคยมีประสบการณ์จิตสงบเล็กน้อย แต่ทําให้รู้ว่า ถ้าจิตสงบจริง คําบริกรรมพุทโธจะเด่นชัดมากจนจําได้แม่นยํา) ทําให้ผมต้องเปลี่ยนมาทําอานาปานสติแทน แต่ปรากฏว่ากลับตกภวังค์หนักไปกว่าเดิม

สุดท้ายผมเลยต้องใช้การบริกรรมยาวๆ แทน ตามที่หลวงพ่อเมตตาตอบคําถามไปแล้วครั้งที่แล้วในกัณฑ์เทศน์เล่ห์กลครับ ผมสังเกตว่าคําบริกรรมพุทโธมี ๒ พยางค์ แต่ถ้าสติของผมอ่อนกําลังลงแม้เพียงเล็กน้อย สติจะจับพุทโธไม่ติด ก็ต้องใช้คําบริกรรมยาวๆ สัก ๑๐ พยางค์ สติจึงจะพอหาทางจับคําบริกรรมได้ อย่างนี้ใช่กิเลสบังเงาหรือเปล่าครับ

๓. จากกัณฑ์เทศน์เล่ห์กล ที่หลวงพ่อให้ผมหมั่นระลึกถึงความตายเป็นมรณานุสติ ผมลองทําดูแล้วครับ ถ้าเป็นช่วงที่มีสภาวะที่กําลังสบาย สบายกายหรือสบายใจ ความรู้สึกที่เกิดขึ้นนั้นมันจืดชืดมาก แต่ถ้าหากเป็นช่วงที่รู้สึกว่าอาจจะเป็นอันตรายได้ เช่น กําลังขับรถ หรือกําลังเดินลงบันได กลับรู้สึกมีสติเด่นชัดดีขึ้นครับ อย่างนี้ใช่กิเลสบังเงาหรือไม่ ถ้าใช่ หลวงพ่อช่วยแนะนําด้วยครับ

ตอบ : ไอ้กิเลสบังเงาๆ กิเลสบังเงา เราใช้ถึงคําว่า เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติไป เวลาปฏิบัติไม่ได้มันก็อั้นตู้ใช่ไหม แต่เวลาปฏิบัติปั๊บ ปฏิบัติไปแล้วมันมีผล พอมีผลมันมีผลในทางลบ มันมีผลในทางลบหมายความว่าเราปฏิบัติแล้วมันว่าง ว่างโดยขาดสติ เราภาวนาไปแล้วมันหายวูบไป นี่เขาเรียกกิเลสบังเงา

เราเข้าใจว่าเป็นผลไง เราเข้าใจว่าเราปฏิบัติแล้วมันดี เพราะปฏิบัติไปแล้ว โอ้! มันว่างหมด มันรู้สึกว่ามีความสุข เพราะว่าการปฏิบัตินะ กิเลสอย่างหยาบๆ คือกิเลสของเรามันดื้อด้าน เวลาเราปฏิบัติไปแล้วบางทีมันสงบลงได้ มันรักษาตัวดีขึ้น รักษาตัวดีขึ้นมันเบา ตัวมันเบา มันสว่างโพลงต่างๆ นี่ก็อุปกิเลส

กิเลสอย่างหยาบ กิเลสสามัญสํานึกเรา กิเลสดิบๆ เรานี่ เวลาปฏิบัติไปแล้วจิตใจมันเบา จิตใจมันมีที่เกาะที่พึ่งอาศัย เราก็คิดว่านี่เป็นธรรมๆ มันเป็นกิเลสทั้งนั้น กิเลสอย่างหยาบๆ กิเลสโดยสามัญสํานึก เวลาปฏิบัติไปแล้วมันมีผลไง

ถ้ามีผล ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิ มันมีผลดีงามขึ้นไป มันจะ เป็นศีล สมาธิ ปัญญา มันจะเจริญขึ้นไป เราพิจารณาขึ้นไป จิตมันตั้งมั่น จิตมีกําลังแล้วมันยกขึ้นสู่วิปัสสนา เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง มันพิจารณาของมันไปได้

แต่คนส่วนใหญ่ ๙๐ เปอร์เซ็นต์ ปฏิบัติไปแล้วหมุนอยู่นั่น ปฏิบัติไปแล้วไปไหนไม่รอดหรอก เหมือนเมฆ ลอยไปเดี๋ยวก็เปลี่ยนรูป เดี๋ยวก็จางหายไป เดี๋ยวความชื้นมามันก็จับตัว แล้วก็ ลอยไปอยู่นั่นน่ะ เหมือนก้อนเมฆลอยบนอากาศ อย่างนี้เราใช้ คําว่า “กิเลสบังเงา”

“อย่างนี้มันเป็นกิเลสบังเงาหรือเปล่าครับ”

กิเลสบังเงา หมายถึง ปฏิบัติไปแล้วมันไม่ได้ผล มันไม่ได้ผลในทางธรรมนะ แต่มันได้ผลในความรู้สึกเรา พอเรารู้สึกว่าเราปฏิบัติแล้วเรารับรู้ได้ เรารับรู้ได้ โอ๋ย! มันเบา โอ๋ย! มันเวิ้งว้าง แต่มันไม่เป็นสเต็ปต่อเนื่อง เพราะอะไร

เพราะธรรมดาการปฏิบัติมันก็ปฏิบัติจากคนดิบๆ ปฏิบัติจากพวกเรา เราปฏิบัติ เห็นไหม เราก็ปุถุชน เรามีความตั้งใจดี เรามีความปรารถนาดี เราอยากจะทําความดีของเรา แต่เวลาทํา ขึ้นไปแล้ว เวลาหลวงตาท่านสอนประจํา การปฏิบัติที่ยาก ยากอยู่ตอนเริ่มต้น เริ่มต้นเหมือนคนที่ไม่เคยทํา คนทํางานไม่เป็น ทําอะไรมันจับพลัดจับผลูทั้งนั้น

แต่คนฝึกงานจนชํานาญแล้ว พอชํานาญแล้วมันทํางานเป็นแล้ว มันไปได้ พอมันไปได้นะ เริ่มต้นนี่ยากที่สุด แล้วมันจะไปยากอีกช่วงหนึ่งคือช่วงสุดท้าย ช่วงสุดท้ายเพราะมันเวิ้งว้าง มันไปถึงแล้วมันว่างหมด แล้วมันจะค้นคว้าหาจิตเดิมแท้อันนั้นก็ยาก

ท่านบอกว่า การประพฤติปฏิบัติมียากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น อีกคราวหนึ่งคือคราวสุดท้าย

ไอ้นี่มันคราวเริ่มต้นไง พอคราวเริ่มต้น ทีนี้พอปัญหามันร้อยแปด คนเขาก็เขียนมาถาม พอถามมาปัญหานั้นปัญหานี้ มันไปรู้ไปเห็นอย่างนั้นมันดี แล้วก็บอกพอมันไม่ดีแล้วมันหายไป ทีนี้บอกกิเลสมันบังเงา กิเลสบังเงา กิเลสมันอ้างธรรมะพระพุทธเจ้า อย่างนี้เป็นสติ อย่างนี้เป็นสมาธิ อย่างนี้เป็นธรรม กิเลสเนี่ยมันเอาธรรมะของพระพุทธเจ้ามาอ้าง

พออ้าง เห็นไหม พุทธพจน์ๆ พอพุทธพจน์อ่อนเลยนะ ไม่กล้าเถียง ใครมาพุทธพจน์กับเรานะ บอกพุทธพจน์กูไม่เถียง กูเถียงมึง กูเถียงคนพูดพุทธพจน์ พุทธพจน์เอาไว้ก่อน

พุทธพจน์เป็นคําสั่งคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า แต่เนื้อแท้เนื้อหาสาระที่เราทําขึ้นมาของเรา มันเป็นอย่างนั้นไหม แล้วอย่างพวกเรามันก็พวกเด็กๆ เห็นไหม เวลาส่งข้อสอบก็อยากจะได้คะแนนเยอะๆ ทีนี้เวลาทําไปแล้วมันให้คะแนนตัวเองทั้งนั้น ถ้าให้กู กูก็ให้ ๑ คะแนน มันให้ ๑๐ เขาให้ ๒ เราให้ ๑๐

“พุทธพจน์ๆ” อ้างว่าเหมือน อ้างว่าใช่ เห็นไหม กิเลสมันอ้างธรรมะพระพุทธเจ้าทั้งนั้น เวลามันจะอ้าง มันจะเอาอะไรมาอ้างเราล่ะ เพราะเราก็ขวนขวาย เราก็ค้นหาอยู่แล้ว เราอยากเป็น อย่างนั้น ฉะนั้น เวลามันอ้างพุทธพจน์นี่เชื่อเลย ใช่ นี่กิเลสบังเงา นี่คําว่า “กิเลสบังเงา”

ฉะนั้น สาธุ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรมะสาธารณะ ศีล สมาธิ ปัญญาที่เกิดในใจของเรา ธรรมะส่วนบุคคล ธรรมะในใจของเรา เราทํา บุญจริงๆ แล้วธรรมะส่วนบุคคลมันก็วุฒิภาวะ วุฒิภาวะของคน เห็นไหม ดูพาหิยะฟังเทศน์พระพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์ ไปเลย เพราะเขาได้สร้างบุญของเขามามาก

ไอ้เราพระพุทธเจ้าพูดแล้วพูดอีก เหมือนสีซอให้ควายฟัง เกิดมาท่ามกลางพระพุทธศาสนา เกิดมาท่ามกลางครูบาอาจารย์เต็มไปหมดเลย เวลาครูบาอาจารย์เทศน์ เทศน์เป็นความจริง โอ้โฮ! ไม่เข้าใจ ฟังไม่ออก ไปเจอ ๑๘ มงกุฎนะ มันยอตูดนะ ใช่! ใช่เลยนะ พอไปเจอ ๑๘ มงกุฎนะ คนนี้ชาติที่แล้วเป็นคู่ครอง ของเรา คนนี้ชาติที่แล้วปฏิบัติมาเกือบสําเร็จแล้ว แต่ยังไม่สําเร็จ มาเกิดชาตินี้พอดีเลย ปฏิบัติสําเร็จชาตินี้เลย โอ้โฮ! ใช่ๆๆ

นี่ไง มันอยู่ที่วุฒิภาวะ วุฒิภาวะของจิตถ้ามันเข้มแข็ง มากน้อยแค่ไหน ถ้าวุฒิภาวะที่เข้มแข็งนะ เราพูดบ่อยพูดประจํา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ค้นคว้าอยู่ ๖ ปีเกือบเป็นเกือบตาย สุดท้ายแล้วมาศึกษากับอาฬารดาบส อุทกดาบส อาฬารดาบส อุทกดาบสบอกเลย บอกเจ้าชายสิทธัตถะมีความรู้เสมอเรา เป็นอาจารย์สอนได้ ตั้งให้เจ้าชายสิทธัตถะเป็นอาจารย์สอนเลย เจ้าชายสิทธัตถะปฏิเสธ เพราะนี่เป็นคําชม คําชมของอาจารย์แต่หัวใจเราทุกข์ มันยังสงสัย มันยังฆ่ากิเลสไม่ได้ เจ้าชายสิทธัตถะไม่เอา นี่ไง เพราะอะไร

เพราะท่านสร้างบารมีมาเต็มไง ท่านสร้างบารมีมาเป็นพระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย แม้แต่อาจารย์ของตนยกย่องสรรเสริญเชิดชู ท่านยังไม่เชื่อเลย คนที่มีบารมีจะเป็นอย่างนี้ คือใครจะจูงจมูกไม่ได้ ใครจะมาชักนําไม่ได้ จะ ชักนําด้วยเหตุด้วยผลเท่านั้น ถ้าเหตุผลลงแล้วเป็นธรรม เชื่อ ถ้ามายกตูดยกยอปอปั้นกันเพื่อเอาผลประโยชน์ ไม่เชื่อ

แต่กิเลสเราชอบ เชื่อ กิเลสเราชอบ นี่เขาถามเรื่องกิเลสบังเงาไง ฉะนั้น กิเลสบังเงาเป็นแบบนี้

แต่นี้คําถามที่เขาถาม “คําถามข้อที่ ๑. แต่ก่อนนี้ผมภาวนาดีไปหมด”

มันจิตเสื่อม มันเจริญแล้วเสื่อมอย่างนี้ แล้วถ้าเสื่อม เสื่อมบ่อยๆ อย่างนี้ปั๊บ เดี๋ยวมันจะดื้อด้าน ฟังเทศน์จนชินหู พูดจนชินปาก แต่ใจมันด้าน ปฏิบัติจนก้นด้าน นั่งสมาธิจนก้นด้าน สมาธิมันไม่ลง ไม่ลงเพราะอะไร

เพราะไปคุ้นชินกับมัน ให้กิเลสมันลูบหัวเล่น ถ้าไม่ให้กิเลสลูบหัวเล่น จริงจังกับมัน จริงจังกับมัน มันอยากไป ไม่ไป อยากกิน ไม่กิน มันอยากทํา ไม่ทํา สู้กับมัน มันจริงจังก็จริงจัง ไอ้นี่ไม่จริงจัง ตัวเองไม่จริงจัง แล้วพอมีปัญหา “หลวงพ่อ หลวงพ่อ”

อู้ฮู! ตายห่าเลย เวลามึงภาวนาก็ภาวนาที่บ้าน มันก็อยู่บ้านเนาะ เราก็อยู่นี่ พอมีปัญหาก็ “หลวงพ่อ หลวงพ่อ” ให้มันจริงจัง ถ้ามันจริงจังขึ้นไป ทําจริงจังขึ้นไป มันอยู่ที่วาสนาของคน นี่ข้อที่ ๑. พูดถึงว่าถ้ามันภาวนาไม่ได้

ไอ้ข้อที่ ๒ นี่เหมือนกัน ถ้าข้อที่ ๒ เขาบอกว่า “ถ้ามันอย่างนั้นก็ต้องใช้พุทโธยาวๆ”

ถ้าใช้คําบริกรรมยาวๆ มันก็ต้องมีปัญญา มันมีปัญญา ของมันไป เวลาสอนให้ครูบาอาจารย์สอน แต่ถ้าเวลาเราเกิด เวลาเราภาวนาของเรา ถ้าภาวนาของเรา ถ้าเรามีเหตุมีผลของเรา เราแก้ไขของเรา

เวลาแก้ไขของเรา เวลาหลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่า แล้วเวลาท่านลงมากรุงเทพฯ สมเด็จฯ ถาม “ท่านมั่น ท่านอยู่ในป่าในเขา แล้วไปฟังเทศน์จากใคร ใครสอนท่านมั่นล่ะ” ท่านเป็นสมเด็จฯ ท่านอยู่วัดพระศรีมหาธาตุฯ ท่านสอนคนทั้งหมด “ถ้าเราอยู่กับกองตํารา เรายังสงสัย ต้องเปิดตําราตลอดเลย แล้วท่านอยู่ในป่าในเขา ใครไปสอนท่าน”

หลวงปู่มั่นกราบนะ “เกล้ากระผมฟังธรรมทั้งวันทั้งคืนเลย”

ถ้าเกล้ากระผมฟังธรรมทั้งคืน มันผุด เวลาธรรมมันผุด คนไม่เคยภาวนาไม่รู้จักธรรมผุดหรอก เวลาธรรมมันผุด มันจะ พูดนะ อย่างหลวงปู่มั่นท่านบอกท่านขึ้นเป็นภาษาบาลีเลย อย่างของหลวงปู่จวนก็ขึ้นเป็นภาษาบาลีเลย แต่หลวงตาบอกของท่านขึ้นเป็นภาษาไทย เวลามันขึ้นมา เวลาธรรมมันผุดๆ ถ้าธรรมมันผุดขึ้นมา เห็นไหม อันนั้นธรรมผุด มันไม่ใช่มรรค

นี่พูดถึงเวลาที่เขาปฏิบัติไป เขาเรียกว่าฟังเทศน์ตลอดเวลา ธรรมมันผุดคือธรรมะสอน คือสติปัญญาเรามันเกิด เราสอน ตัวเองไง เราสอนตัวเอง เรามีสติปัญญายับยั้งตัวเองไง เรามีเหตุมีผลชั่งตวงว่าถูกหรือผิด มันมีเหตุผลอย่างนี้ไง

ไอ้นี่ว่าถ้าไปฟังเทศน์มันก็ฟัง หาครูบาอาจารย์เป็นที่พึ่ง แต่เวลาเราปฏิบัติไปมันจะเกิดปัญญา เราจะสอนตัวเองได้ มันจะมีคุณธรรมในตัวเรา มันต้องเข้มแข็งอดทนอย่างนี้ มันจะเป็นไป ไอ้นี่ว่าทําแล้วเมื่อปีที่แล้วเมื่อนู้นเมื่อนี้ เมื่อนั้นก็คือเมื่อนั้น คนที่ปฏิบัติเยอะมาก ปฏิบัติแล้วก็เลิกไป ส่วนใหญ่เวลาถามปัญหานะ “หลวงพ่อ ของผมเคยเป็นอย่างนั้นๆ”

“เมื่อไหร่ล่ะ”

“เมื่อ ๗ ปีที่แล้ว แล้วเลิกไป นี่จะมาเอาใหม่”

ปฏิบัติพอเขาเบื่อๆ ก็เลิกไป พอกระแสสังคมมาก็มาปฏิบัติใหม่ พอปฏิบัติไม่ได้ เดี๋ยวก็เลิกไป เลิกไป เดี๋ยวก็กลับมาปฏิบัติใหม่ มันก็อยู่แค่นั้นแหละ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าทําอย่างนี้ โลก เป็นอย่างนี้ หาคนจริงจัง หาคนมั่นคงหายาก หาคนที่มีบารมี ที่จะเอาจริงเอาจังหายาก ถ้ามันไม่ได้ก็ไม่ได้อย่างนี้

“นี่ข้อที่ ๓. เวลากัณฑ์เทศน์ เขาว่าเทศน์สอนเขา ถ้าเทศน์สอนเขา ที่ว่าอย่างนี้เป็นเล่ห์กลหรือไม่ ถ้าเกิดเขากําหนด มรณานุสติต่างๆ”

ไอ้นี่มันเป็นเทคนิค มันเป็นอุบายไง ทําความสงบ ๔๐ วิธีการ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นถึงจริตนิสัยของคน เห็นถึงความมั่นคงของคน ถึงเปิดแนวทางไว้ ๔๐ แนวทาง การทําความสงบของใจ การทําความสงบของใจ ๔๐ วิธีการ ถ้าจิตใจไม่สงบแล้วเอาอะไรปฏิบัติ

“สติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔” ในคอมพิวเตอร์เยอะแยะ สติปัฏฐาน ๔ ใครก็เขียนได้ กาย ใครก็นึกได้ แต่มันไม่เป็นหรอก เพราะ เพราะจิตไม่สงบ เพราะจิตมันไม่สงบ ถ้าจิตสงบ เพราะ จิตเป็นคนเห็น เวลาเราเห็น อารมณ์เห็น ความคิดเห็น สามัญสํานึกเห็น เราสร้างภาพได้ เรานึกได้ เราควบคุมได้

แต่เวลาจิตสงบแล้วมันเป็นหนึ่ง ไม่มีใครสามารถควบคุมมันได้ ถ้ามีสติปัญญา ถ้ามันน้อมไปเป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามันมิจฉาสมาธิมันว่างๆ ควบคุมไม่ได้ ดูแลไม่ได้ ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิแล้วรําพึงไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

เพราะจิตมันเห็น จิตมันเป็น พอจิตมันเห็น จิตมันเป็นปั๊บ มันสะเทือนหัวใจ ถ้าสะเทือนหัวใจนี่ขนลุกเลย คนเห็นนี่ขนลุกๆ มันสะเทือนใจขนาดนั้น ถ้ามันเป็นความจริงนะ ถ้าไม่เป็นความจริงก็ปากเปียกปากแฉะ โม้กันไป มึงก็โม้มา กูก็โม้ไป สังคมขี้โม้ ไม่เป็นความจริง

ถ้าเป็นความจริง มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกในหัวใจนั้น ถ้าเป็นหัวใจนั้นจะเป็นความจริงอย่างนั้น ถ้าความจริงอย่างนั้น เห็นไหม ให้ปฏิบัติอย่างนี้ ถ้าปฏิบัติอย่างนี้แล้วมันถึงจะดีขึ้นไง ไม่อย่างนั้นบอกว่า “กิเลสบังเงาหรือเปล่า กิเลสบังเงาหรือเปล่า”

ไม่ใช่หรอก! ตอนนี้มันเป็นความคิดเลย มันเป็นเรื่องดิบๆ เลย กิเลสบังเงาคือว่าอ้างพุทธพจน์ อ้างความเป็นจริงให้เรา ไขว้เขว ให้เราออกจากช่องทางนั้น นั่นกิเลสบังเงา ทั้งๆ ที่ปฏิบัติ มาเพื่อธรรม แต่กิเลสมันอ้างธรรมะแล้วชักนําให้เราหลงทางไป นั่นกิเลสบังเงา แต่นี่ปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลานตั้งตนขึ้นมาไม่ได้เลย ฉะนั้น ฝึกหัดให้เข้มแข็ง ให้ทําได้จริง

เวลาพระเราอดนอนผ่อนอาหาร เวลาเขาทํา ไปนั่งบนหน้าผาตัดต่างๆ เขาลงทุนลงแรงเพราะอะไรล่ะ ก็เพราะอย่างนี้ไปคุ้นชินกับมันแล้วมันลูบหัวเล่น กิเลสมันลูบหัวเล่นเลย กิเลสมันตบหัวเล่นเลย เอาจริงกับมันไปนั่งตามหน้าผา ครูบาอาจารย์ท่านทําอย่างนั้น

แต่เราเห็นมีอยู่วัดหนึ่งเห็นเขาทํากันอย่างนั้นก็ทําบ้าง ไปนั่งบนขื่อ ตกมาขาหักเลย ไอ้นี่มันทําครึ่งๆ กลางๆ ไง ไอ้เวลาคนเลียนแบบ มีอยู่วัดหนึ่งไม่อยากเอ่ยชื่อ เลียนแบบกัน แหม! แอ๊ก ไปนั่งบนขื่อ แล้วตกมาขาหัก มันไปนั่งที่ไม่อันตราย มันไม่จริง จริงให้มันตกไปตายเลยสิ คนเรานี่มันเห็นแบบอย่างแล้วมันก็ไปเลียนกัน แล้วเลียนโดยกิเลส เอากิเลสบังเงา ทํากันแบบเดี๋ยวนี้ มีแต่รูปแบบ ไม่มีใครจริง ไม่มีความจริง

ถ้ามีความจริง เขาทําที่ไหนของเขามันก็ได้ผล ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญาคือมรรค แล้วมรรคเป็นอย่างไร ถ้าใครมีมรรค เจอกันหน่อย ถามทีมันตอบไม่ถูกหรอก คนไม่รู้ไม่เห็น ตอบไม่ได้ ตอบก็นี่ไง พุทธพจน์ๆ นั่นแหละ พุทธพจน์แขวนไว้ เคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่กูจะคุยกับมึง คุยกับประสบการณ์ของมึง พุทธพจน์แขวนไว้ ถ้าเอาจริงนะ

ไอ้นี่พูดไปก็อย่างว่า หยิกเล็บก็เจ็บเนื้อ เราก็เป็นพระเหมือนกัน เราก็อยู่ในวงปฏิบัตินี่แหละ แต่มันเป็นอยู่อย่างนี้ ทําอย่างไรได้ล่ะ เมื่อกี้ที่เริ่มต้นที่ว่าขอบคุณเว็บไซต์นี้มาก ถ้าเว็บไซต์ของเรานะ ถ้าพูดตามความเป็นจริง ใครเข้าไปหาประโยชน์ก็ได้ประโยชน์ แต่ถ้าจิตใจเขา เขาจะหาผลประโยชน์ของเขา เขาไม่ชอบเว็บไซต์เราหรอก ไม่ชอบก็เรื่องของเขา

เวลาหลวงตาท่านสอนไง เรื่องของเรา เรื่องของเราเรื่องของนักปฏิบัติ เรื่องของเราเรื่องหาความจริงกัน หาเรื่องของเรา เรื่องของเขาเป็นเรื่องของเขา เราเอาเรื่องของเราดีกว่า เราดูแลหัวใจเราดีกว่า เราประพฤติปฏิบัติด้วยความจริงในใจเราดีกว่า เอวัง

คนรู้พูดมันเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ
ถ้าคนไม่รู้พูดมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง
ฉะนั้น เวลาพูด พูดได้ทั้งนั้น เวลาพูดใครๆ ก็พูดได้
แล้วเวลาพูดขึ้นมาแล้วมันก็อ้างอิงพระไตรปิฎกนั่นน่ะ
อ้างอิงอันนั้นน่ะ
อ้างอิงอันนั้นแต่ความจริงมันวิธีการ มันไม่ใช่
วิธีการมันเข้าถึงไม่ได้
ถ้ามันเข้าถึงได้ มันก็เข้าถึงได้
เพราะครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติ ท่านรู้ของท่านมา

๒

รู้แล้วพูด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๖ ธันวาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สนามรบ”

สืบเนื่องจากคําถามเมื่อวันที่ ๓๐ ม.ค. ๒๕๕๘ และหลวงพ่อได้เมตตาตอบไว้เมื่อวันที่ ๗ ก.พ. ๒๕๕๘ ผมได้ทําตามที่หลวงพ่อแนะนํา มันก็สํารอกคายออกมาได้ครั้งเดียวเท่านั้น อย่างอื่นมันก็ไปต่อได้เรื่อยๆ ที่เขียนมานี้เขียนมารายงานตัว เผื่อได้อุบายไปรบกับกิเลสเพิ่มเติม

ส่วนตัวผมเอง ขอยอมรับหมอบราบคาบแก้วว่า หลวงพ่อองค์เดียวที่ตอบคําถามผมได้ชัดเจนที่สุด ผมรู้ทั้งรู้นะครับว่า คนไม่เป็น ไม่เคยผ่าน คิดให้ตายก็ตอบไม่ได้ แต่หลวงพ่อตอบได้แบบนํ้าไหลไฟสว่างเลย ผมจึงพิจารณาตามและผ่านไปได้เป็นพักๆ ขอกราบขอบพระคุณมากครับ

ตอบ : อันนี้เวลาเขียนนะ เวลาเขียนเขาเขียนมา แต่เขียนมาเวลาตอบปัญหา เราจะตอบปัญหาเพื่อผลของการปฏิบัติ ถ้าใครประพฤติปฏิบัติแล้วมีการขัดข้อง มีการขัดข้องหรือปฏิบัติแล้วมันติดขัด

คําว่า “ติดขัด” นะ มันต้องเข้าใจว่า ตัวเองเข้าใจว่าติดขัด แต่ส่วนใหญ่แล้วคนที่ปฏิบัติไม่ยอมเข้าใจว่าตัวเองติดขัดไง พยายามจะเข้าใจว่าตัวเองมันทะลุปรุโปร่ง ตัวเองคิดพิจารณาแล้ว ทําได้ ถ้าทําได้มันก็แบบว่าคร่อมไว้อย่างนั้น เห็นไหม เขาบอกว่าคร่อมตอไว้เฉยๆ ตอของจิตๆ มันไม่รู้ไม่เห็นขึ้นมามันทําสิ่งใด ไม่ได้หรอก แต่ถ้ามันรู้มันเห็นขึ้นมา ตอบเพื่อเหตุนั้น ตอบเพื่อเหตุนั้นนะ

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านออกประพฤติปฏิบัติ ท่านก็จะหาครูหาอาจารย์ที่ไว้ใจได้ ถ้าไม่ไว้ใจได้นะ ตอนนี้มีคนตอบปัญหาเยอะมาก มีคนตอบปัญหา มีคนพยายามจะชี้นําเรื่องการปฏิบัติ แต่ปฏิบัติไปแล้วมันจะมีผลจริงหรือเปล่า ถ้ามันไม่มีผลจริง ไม่มีผลจริงแต่เวลาเราทําตามเขาไป เห็นไหม มันเป็นอุปาทานหมู่ เป็นอุปาทานหมู่นะ

คนคนหนึ่งพยายามพูดกรอกหูกัน “มันดีอย่างนั้นๆ” มันดีอย่างนั้นมันเป็นอุปาทานหมู่ไง พูดกรอกหูกัน ชักจูงกัน โน้มน้าวกัน นี่เป็นอุปาทานหมู่ อุปาทานหมู่เพราะอะไร เพราะถ้าตัวเองผิด อยู่คนเดียวมันเก้อเขินใช่ไหม ถ้าผิดกันเป็น ๑๐ คน ๒๐ คน เออ! อย่างนี้อุ่นใจหน่อย ไอ้คนนั้นก็ว่าใช่ ไอ้คนนี้ก็ว่าใช่

แต่เวลาเป็นแนวทางประพฤติปฏิบัตินะ เวลาองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบพระองค์เดียว เวลาเทศนาว่าการปัญจวัคคีย์ ๕ คนเท่านั้น เวลามีดวงตาเห็นธรรมก็พระ อัญญาโกณฑัญญะองค์เดียวเท่านั้น อีก ๔ คนยังไม่ได้ เวลามันรู้ มันรู้อยู่คนเดียว รู้โดยปัจจัตตัง รู้โดยในหัวใจ แล้วมันรู้ได้โดยยาก แต่ถ้ามันรู้ได้จริง เห็นไหม นี่ไง เวลาเขาตอบปัญหา ตอบปัญหาก็เพื่อเหตุนี้

ฉะนั้น เวลาที่ว่า “เขียนมาเพื่ออุบาย เพื่อหาโอกาส”

เวลาครูบาอาจารย์สมัยหลวงปู่มั่น เห็นไหม เวลาอยาก ฟังธรรมๆ พยายามทําอะไรให้ผิด ทําอะไรให้มันขัดแย้ง เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะเทศน์นะ หลวงตาท่านบอกเลย หลวงปู่มั่นเทศน์กัณฑ์ใดก็แล้วแต่ เทศน์ถึงที่สุดแห่งทุกข์ เทศน์ถึงนิพพานหมดเลย แต่มันไม่แทงใจ

ฉะนั้น หลวงตาท่านจะไปหาหลวงปู่มั่นนะ ทํานู่นให้ผิด ทํานี่ให้ผิด ไม่ก็ถามปัญหาท่าน ถามปัญหาเรื่องธรรมะนี่แหละ ถ้าถามแล้วท่านยังตอบเฉยๆ ท่านก็ยังถามไปเรื่อย คือภาษาเรานะ โง่ให้เป็น คือถามให้มันผิด มันก็รู้อยู่แล้วว่าผิด แต่ถ้าผิดมันไปสะเทือนใจหลวงปู่มั่นหรือไม่

ถ้ามันไปสะเทือนใจหลวงปู่มั่นนะ พอหลวงปู่มั่นสะเทือนใจท่านจะบอกเลยว่า “ไม่ใช่!” ถ้าไม่ใช่แล้วใช่คืออะไร พอบอกว่า ไม่ใช่นะ หลวงตาท่านบอกว่า “เออ! ได้เปิดก๊อกนํ้าได้แล้ว” ถ้าได้เปิดก๊อกนํ้านะ ตอนนี้ไปฟังเทศน์นะ ฟังให้ดี บอกไม่ใช่ แล้วถ้าใช่ท่านจะอธิบายแจงเป็นชั้นๆๆ มาเลย นี่ท่านบอกว่า เปิดก๊อกนํ้าได้แล้ว

เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ ท่านเทศน์จากประสบการณ์จริงของท่าน ท่านก็เทศน์ถึงระดับการประพฤติปฏิบัติเป็นแนวทางขึ้นไปจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ แต่มันฟังแล้วมันเป็นข้อเท็จจริง แต่ ข้อเท็จจริง มันเกร็ด เกร็ดหรือว่าความหนักความเบามันไม่ถึงใจ ท่านถึงพยายามถาม ถามให้มันผิดๆ ถามให้มันออกนอก อันนี้มันเป็นอุบายหาโอกาสฟังเทศน์ท่าน

นี่ไง ถ้าคนจริงเป็นอย่างนั้น คนจริงเวลามีประสบการณ์ปั๊บ มันจะเข้าไปสะเทือนเลย ถ้าสะเทือนเลยนี่เวลาเขียนมา เห็นไหม เขียนว่า “เผื่อได้อุบายที่จะไปภาวนาต่อ” ถ้าเผื่อได้อุบาย เห็นไหม คนรู้พูดมันเป็นเรื่องอีกเรื่องหนึ่งนะ ถ้าคนไม่รู้พูดมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น เวลาพูด พูดได้ทั้งนั้น เวลาพูดใครๆ ก็พูดได้ แล้วเวลาพูดขึ้นมาแล้วมันก็อ้างอิง อ้างอิงพระไตรปิฎกนั่นน่ะ อ้างอิงอันนั้นน่ะ อ้างอิงอันนั้นแต่ความจริงมันวิธีการมันไม่ใช่ วิธีการมันเข้าถึงไม่ได้ ถ้ามันเข้าถึงได้ มันก็เข้าถึงได้เพราะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาท่านจะรู้ของท่าน

อันนี้จะพูดถึงว่า เวลาคนที่เชื่อถือ เราพูดกันในหมู่ของเรา โลกธรรม ๘ ถ้าในหมู่คนเชื่อถือนะ เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์ทางภาคอีสาน สบายมาก อยู่สุขสบายมากนะ เพราะศรัทธา เขาศรัทธาอยู่แล้ว แล้วมีครูบาอาจารย์คอยคุ้มครองด้วย อยู่สุขสบายมากเลย

พอไปอยู่นอกบารมีสิ มาอยู่ภาคกลาง เรามาอยู่ที่โพธารามใหม่ๆ เขาถามว่า “ลูกศิษย์ใคร” บอกว่า “ลูกศิษย์พระมหาบัว” ไม่รู้จัก ไม่มีใครรู้จัก คนจะรู้จักคือคนที่ขวนขวาย คนที่สนใจเรื่องศาสนาจะรู้จัก แต่ไอ้คนพื้นบ้านไม่รู้จักหรอก เขารู้จักแต่หลวงตานั่น หลวงตานี่ เขารู้จักแต่พระพื้นบ้านของเขา เขาไม่รู้จัก

พอเขาไม่รู้จักปั๊บ พอทําอะไรไปมันก็แบบว่าเขาไม่เคยเห็นไง เขาไม่เคยเห็น เขาไม่เคยรู้ เวลาเราออกไปเผชิญโลกแห่งความเป็นจริง เราจะรู้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราอยู่ในสังคมที่ว่ามีครูบา-อาจารย์คอยคุ้มครองดูแล อยู่สุขสบาย

นี่ก็เหมือนกัน คนที่เชื่อ พูดในกลุ่มชนที่เชื่อ นี่เห็นไหม หลวงพ่อพูดนี่นํ้าไหลไฟดับ นํ้าไหลไฟดับเขาก็บอกว่าเราขี้โม้เยอะ คนที่ต่อต้านเราก็เยอะมาก อันนี้เป็นเรื่องธรรมดา โลกธรรม ๘ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ มันมีคนเห็นต่างอยู่แล้ว

ถ้าคนเห็นต่าง ถ้าไม่อย่างนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าเวลาปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ พูดอะไรคนก็ต้องเชื่อสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทวทัตจ้างคนมาฆ่าเลย เวลาขึ้นไปผลักหินลงมาใส่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย ไอ้พวกเราเคารพบูชากันขนาดนี้ แต่ไอ้คนที่ไม่เชื่อมันทําลายเลย

ฉะนั้น เราจะบอกว่าหลวงพ่อตอบนํ้าไหลไฟดับ อย่าภูมิใจว่าเป็นผลบวกนะ คนที่เขามีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เขาพยายามทําให้เป็นลบเยอะแยะไป ฉะนั้น เราเพื่อหาอุบายเพื่อประพฤติปฏิบัติให้มันเป็นความจริงขึ้นมา แล้วเราปฏิบัติของเรา เอาความจริงของเรา ไอ้เรื่องความเห็นของโลกเรื่องของเขา

ถาม : เรื่อง “เสียงธรรมหลวงตา”

โยมได้เห็นหนังสือเสียงธรรมหลวงตาที่ท่านทําแจก ได้แต่เปิดดูคร่าวๆ เพราะคิดว่าจะโหลดเอาจากเว็บไซต์ได้ เนื่องจากชอบฟังมากกว่าชอบอ่าน เพราะการฟังช่วยให้จิตเกิดสมาธิ สติและปัญญามากกว่า เสียงธรรมของท่านจะเข้าสัมผัสจิตได้ดี ทําให้จิตสงบได้แนบแน่นลึกซึ้งกว่าการอ่าน ไม่ทราบว่าธรรมเทศนาที่ ท่านนํามาเรียบเรียงทําเป็นหนังสือนั้น ท่านได้นําลงในเว็บไซต์ของ ท่านหรือเปล่าคะ จะได้โหลดไปฟังดีกว่าอ่าน เพราะการอ่าน อาจจะทําให้ง่วงมากกว่าการฟังค่ะ

ตอบ : อันนี้เขาถามมาเฉยๆ ไม่มีประเด็นให้ตอบเลย

ฉะนั้น “เสียงธรรมหลวงตา” ช่วงที่หลวงตาท่านเจ็บ ช่วงที่ หลวงตาท่านเจ็บนะ ตอนที่ท่านไม่สบาย แล้วเรื่องหมู่คณะมันมี ปัญหากัน ช่วงนั้นน่ะ เทศน์นั่นแหละ แล้วเราเก็บรวบรวมเอา รวบรวมเอาตอนที่หลวงตาท่านเจ็บ ท่านเจ็บไข้ได้ป่วย แต่เราสะเทือนใจ เราสะเทือนใจมันเลยออกมาอย่างนั้น เราเลยรวบรวมเอาเฉพาะช่วงนั้น ช่วงที่หลวงตาเจ็บ มันมีการกระทบกระทั่งกันในหมู่สงฆ์ มีคนเห็นด้วย มีคนไม่เห็นด้วยต่างๆ เราเทศน์นั่นแหละ “เสียงธรรมหลวงตา”

แล้วม้วนเสียงธรรมหลวงตา บอกว่า เสียงธรรมคือเสียงเทศน์ของท่าน แล้วเรารู้ เราเข้าใจของเราเองว่าคนที่เข้าไม่ถึงเสียงธรรม คนที่ไม่เข้าใจในคําเทศน์ของท่านเยอะ เราถึงบอกว่าเสียงธรรมหลวงตา ถ้าไม่รู้ให้แขวนไว้ก่อน คือเขาจะเอาไปแกะ แล้วเอาไปตีความ เราบอกว่า เสียงธรรมหลวงตา ถ้ายังไม่รู้อย่าเพิ่งตีความ อย่าเพิ่งเอาไปตามดุลพินิจของตน ให้แขวนไว้ก่อนๆ เสียงธรรมหลวงตา

ฉะนั้น จํานวนนั้นต้องดูวันที่ แล้วเข้าไป อยู่ในเว็บไซต์ เทศน์ไว้บนศาลาแล้วเขาไปแกะทําเป็นหนังสือ ทําหนังสือเพราะว่า ในเว็บไซต์ เว็บไซต์เป็นข้อมูล เวลาพิมพ์เป็นหนังสือแล้ว บอกพิมพ์หนังสือแล้วใครจะเอา หนังสือพระสงบ หมาก็ไม่เอา

ไม่ต้องห่วง หนังสือเราเข้าห้องสมุดทั่วประเทศไทย พิมพ์มาหมื่นเล่ม เฉพาะเข้าห้องสมุดอีก ๒ - ๓ พัน ไม่ได้หวังมาแจกใคร ไม่ได้หวังมาแจกใคร หวังไว้ทําเพื่อประโยชน์ ใครเห็นได้ประโยชน์ เขาจะได้ประโยชน์ ใครถ้าไม่ได้ประโยชน์ ไม่เห็นประโยชน์ ไม่ต้องเอา ไม่ได้ต้องการจะให้ใครชื่นชม ไม่ต้องการ ทําตามหน้าที่ ทําตามหน้าที่ของเราไว้

นี่พูดถึงว่าเขาถามมา เดี๋ยวบอกว่า “ถามหลวงพ่อเฉยๆ แหม! หลวงพ่อเหน็บเอาเลย”

ไม่ได้เหน็บ เพราะว่าสังคมเขามองอย่างนั้น โลกธรรม ๘ สรรเสริญ นินทา มันมีของมันโดยตลอดอยู่แล้ว แต่เราจะมีเชาวน์ปัญญาแยกแยะได้หรือเปล่า อะไรผิดอะไรถูก ถ้าเรามีเชาวน์ปัญญาแล้วหาเหตุหาผล แล้วคนคนนั้นจะได้ประโยชน์ ถ้าได้ประโยชน์จะได้ประโยชน์ของเขา ถ้าไม่ได้ประโยชน์ นั่นแขวนไว้ก่อน นี่พูด ถึงว่าเสียงธรรมหลวงตา

ถาม : เรื่อง “ขอเล่าประสบการณ์การภาวนาครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมขอเล่าประสบการณ์การภาวนาครับ ครั้งแรกและอย่างแรกที่ต้องขอเรียนว่า ตอนนี้เจอมา กับตัวเองแล้วครับ ในเรื่องของจิตเจริญแล้วเสื่อม ยอมรับเลยครับว่าที่ผ่านมาเสื่อมแล้วถดถอยไปจากแต่ก่อนที่ฝึกภาวนาแรกๆ อยู่มาก แต่ตอนนี้ดีขึ้นมาบ้างแล้วครับ

จุดเปลี่ยนน่าจะมาจากหยุดวันพ่อ แล้วตั้งใจว่าอยากอยู่วัดถือศีล ๘ เลยกลับบ้านไปเยี่ยมพ่อแม่ แต่คุณพ่ออยู่ต่างอําเภอ เลยพาคุณแม่ไปลองถือศีล ๘ ดู (เป็นครั้งแรกของแม่ครับ) หลังจากนั้นมาก็กลับมามีกําลังใจในการภาวนาดีขึ้นมากครับ

ต่อจากนี้ขอเล่าการภาวนาครั้งล่าสุดนะครับ พร้อมกับคําถาม ๒ ข้อนะครับ พอมีประสบการณ์การภาวนามากขึ้น จิตใจผมก็ไม่ค่อยมีความสงสัยอะไรแล้วครับ แต่ยอมรับครับว่าจาก คนที่ไม่เคยเลยสมัยก่อน บวกกับยินดีได้ฟังความมหัศจรรย์ต่างๆ ในการภาวนา ทําให้การฝึกหัดสําหรับเริ่มต้นนั้นยากมาก พอจิตใจจะมา ตั้งตารอเลยนะครับ

อันนี้เป็นสมาธิหรือยัง สงบหรือยัง สงบแล้วจะได้บุญหรือไม่ อุทิศบุญกุศลให้ตอนไหนดี เพราะเขาว่าได้บุญเยอะกว่าการ ทําทาน หรือรวมไปถึงเห็นแสง เห็นนิมิตต่างๆ มากมายครับ ทําให้ช่วงแรกมีความกังวลและความอยากต่างๆ นานาครับ

แต่ตอนนี้เจอจุดสําคัญที่ไปต่อได้แล้วครับ คือบอกตัวเองครับว่า ภาวนาเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บวกกับฝืนใจให้อยู่กับพุทโธ พอไปรู้อะไรต่างๆ นานาก็พยายามไม่สนใจ ดึงกลับมาพุทโธ และปัญญาอบรมสมาธิครับ ความคิดฟุ้งซ่านก็ไม่ค่อยมีแล้ว ตอนนี้ก็เหลือแต่เรื่องเจ็บปวดของร่างกาย ได้สมาธิหรือสงบได้ ไม่ได้สนใจเท่าไรแล้วครับ เพราะพระอาจารย์บอก มันก็คืออดีต

ส่วนในอาการการเจ็บปวด ครั้งนี้เริ่มรู้สึกใจตัวเองได้บ้างแล้วครับ เพราะบอกกับตัวเองว่าบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้านะ ผลสุดท้ายพอทําแบบนี้แล้วเห็นชัดเลยครับว่า ทั้งแสง ทั้งอะไรต่างๆ นานาที่จิตใจไปรับรู้ ผลสรุปคือไม่ใช่ของจริงเลย ใจของผมคิดไปเองนั้นเลยครับ (มีอาการหัวเราะเยาะตัวเองในอดีตที่เคยตื่นเต้นกับเรื่องพวกนี้เหมือนกัน) ตอนนี้เลยไปต่อได้แล้วครับ ขอเข้าคําถามครับ

๑. อาการตัวเบา ขนลุกขนพองไปทั้งตัวขณะภาวนา เป็นไปได้ไหมครับว่า อาการนี้คือกิเลสมาหลอกเหมือนกัน เพราะ สมัยก่อนผมเคยดีใจและตื่นเต้นกับมัน แต่ครั้งล่าสุดนี้เวลาเกิดขึ้นก็ดูเฉยๆ ไม่ได้ดีใจอะไรไปกับมัน เลยเอะใจว่า มันคือกิเลสมาหลอกเราให้ดีใจหรือเปล่าครับ

๒. เวลาภาวนานานๆ จะทําอย่างไร (หลังเลิกการภาวนาแล้ว) กับร่างกายที่ชา ไม่มีความรู้สึก เพราะครั้งนี้นานที่สุดของผมที่เคยทํามา แล้วยังไม่ชินครับ ลุกขึ้นข้อเท้ามันไม่มีความรู้สึก อ่อนไปหมด ต้องรออยู่นานกว่าจะเดินได้นะครับ (ค่อนข้างแปลกใจอยู่เหมือนกันครับ) เลยสงสัยว่าตามประสาคนฝึกหัดใหม่ครับ แล้วผู้ที่นั่งเป็นครึ่งวันหรือทั้งวันทั้งคืน พอหลังจากเลิกแล้ว เขาทําอย่างไรกับร่างกายนี้ครับ ขอบคุณท่านอาจารย์มากครับ

ตอบ : นี่เขาเขียนมานะ ทีนี้คําว่า “เขียนมา” พูดถึงว่าเวลาเราภาวนากัน ทุกคนจะคิดอย่างนี้ไง ทุกคนแบบว่า เวลาเราคิดแล้วเหมือนกับการคํานวณ ถ้าเราคํานวณสิ่งใด เห็นไหม บวกลบคูณหาร พอตอบโจทย์แล้ว เลขที่บวกลบคูณหารเราก็จําคําตอบได้ใช่ไหม จําจํานวนได้ ที่ว่ามันบวกลบคูณหารแล้วเท่าไรก็คิดว่ามันจะอยู่อย่างนั้น

ไอ้นี่มันเป็นการคํานวณไง มันเป็นการบวกลบคูณหารในทางเลข

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จะเป็นสมาธิไม่เป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิแล้วก็เป็นสมาธิ พอถึงเวลาสมาธิแล้ว สมาธิ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เป็นสมาธิได้เพราะเรามีสติมีปัญญา มีคําบริกรรม มีปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิแล้วเดี๋ยวมันก็คลายตัวออกมา การคลายตัวออกมา การคลายตัวออกมามันก็รับรู้ใช่ไหม

คนเราเวลาเข้าฌานสมาบัตินะ เวลาเข้าฌานสมาบัติ ๗ วัน ๗ คืน เขานั่งของเขาอย่างนั้น เพราะอะไร เพราะจิตมันสงบเข้ามา มันเข้าไปอยู่ในตัวของมันเอง มันไม่รู้สิ่งภายนอกเลย มันก็อัปปนา-สมาธิ สักแต่ว่ารู้ เห็นไหม พอสักแต่ว่ารู้ มันไม่รับรู้สิ่งใดเลย

แต่ขณะที่เราภาวนา เห็นไหม เวลาภาวนาความสามัญสํานึกของเรานี่เขาเรียกอารมณ์ความรู้สึก จิตนี้เพราะมันพาดพิงกับ อารมณ์ความรู้สึก พอมันพาดพิงอารมณ์ความรู้สึก มันก็รับรู้ของมัน ถ้ารับรู้ของมัน ถ้าเรากําหนดพุทโธ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันเป็น เข้าสมาธิ มันไม่พาดพิงกับอารมณ์ความรู้สึกอันนี้ ถ้ามันไม่พาดพิงกับอารมณ์ความรู้สึกอันนี้ มันเป็นสมาธิมันจะมีกําลังของมัน มันจะมีความรู้สึกของมัน แต่มันอยู่ได้อย่างไรล่ะ มันอยู่ได้อย่างไร เพราะมันเป็นสัญชาตญาณของเรา เราต้องรับรู้อยู่แล้ว เราต้องรับรู้อยู่แล้ว

ฉะนั้น เวลาจิตมันเป็นสมาธิมันหดตัวเข้ามา มันไม่พาดพิงกับอารมณ์ มันเป็นอิสระของมัน ถ้าเป็นอิสระทําอย่างไรถึงเป็นอิสระ เราถึงต้องมีคําบริกรรม เราถึงต้องมีพุทโธของเรา พุทโธๆๆ เห็นไหม ฟังสิ เวลาเขาจะเป็นสมาธิ พุทโธจนพุทโธไม่ได้ พุทโธ ไม่ได้คือมันไม่ระลึกพุทโธไง มันพาดพิงพุทโธไม่ได้ไง

แต่ก่อนหน้านั้น ก่อนที่เรากําหนดพุทโธ เห็นไหม เขาเรียกองค์ของสมาธิ มีวิตก คือเรายกขึ้นนึกพุทโธ ถ้าเราไม่นึก พุทโธก็ไม่ใช่เรา เราไปนึกเรื่องอื่น เห็นไหม เรื่องอื่นก็คือเรื่องอารมณ์ เรื่องสัญญาอารมณ์ มันพาดพิงอยู่อย่างนั้น คือมันเสวยอยู่ มันเป็นเนื้อเดียวกันกับอารมณ์ จิตกับอารมณ์เป็นอันเดียวกัน

ทีนี้เราบังคับให้มันนึกพุทโธ ถ้าเราไม่นึก มันก็ไม่แยกมาคิดพุทโธไง ถ้ามันแยกมาคิดพุทโธ คําบริกรรมเกิดตรงนี้ เราแยกมาไง เราวิตก วิจาร เราระลึก เรายกขึ้น วิตก วิตกว่าพุท วิจารก็พุทโธๆๆ มันยกขึ้นวิตก วิจาร องค์ของสมาธิ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์

เพราะเวลาเราพุทโธๆ นี่พุทโธชัดเจน พุทโธชัดเจน ชัดเจนจนมันคล่องตัวของมัน มันแยกเป็นอิสระต่อกัน แยกเป็นอิสระ ต่อกันจนพุทโธไม่ได้ มันพุทโธไม่ได้มันก็ไม่พาดพิง เห็นไหม มันเป็นอิสระ มันนึกพุทโธไม่ได้ พุทโธๆ จนละเอียด จนพุทโธไม่ได้ นั่นน่ะคือสมาธิ แล้วมันอยู่ได้ไหม มันอยู่ได้ด้วยกําลัง มันอยู่ได้ด้วยสติ อยู่ได้ด้วยคําบริกรรม

ถ้าเราบริกรรม ๕ ชั่วโมง เป็นสมาธิได้ ๒ นาที ถ้าบริกรรม ๑๐ ชั่วโมง เป็นสมาธิได้ ๓ นาที ถ้าบริกรรม ๒๔ ชั่วโมง เป็นสมาธิได้ ๕ นาที นี่ไง มันอยู่ที่คําบริกรรมมาก คําบริกรรมน้อย คําบริกรรมมากคือว่าเรารวบรวมไว้มาก เหมือนกับออกกําลังกาย เวลาออกกําลังกาย เราออกกําลังกาย ถ้าเราออกกําลังกายไว้ยาว สุขภาพเราจะแข็งแรง แต่ถ้าเราออกกําลังกายน้อย สุขภาพของเราจะอ่อนแอ

จิตก็เหมือนกัน ถ้าเราพุทโธๆๆ แต่นี้ไม่อย่างนั้นน่ะสิ พอพุทโธ ๒ คําก็จะเอาสมาธิ ทีนี้คําว่า “จะเอาสมาธิ” มันก็เข้ามาเจือจางไอ้คําบริกรรมนั้นน่ะ มันก็เลยไม่มีคุณภาพ ไอ้พุทโธของ เราไม่มีคุณภาพ เพราะเราไม่ชัดเจน เห็นไหม มันก็ไม่ได้ผลไง นี้พูดถึงว่าโดยหลักของการทําสมาธิ ที่ว่าจิตเจริญแล้วเสื่อมๆ มันจะเป็นอย่างนี้

ฉะนั้น เวลาคําถาม เวลาอารัมภบทมา เห็นไหม “แต่เดิมตอนเริ่มต้นมันยากมาก เพราะจิตไปตั้งตารอเลยครับว่าสมาธิมาหรือยัง สงบหรือยัง สงบแล้วจะได้บุญมากแค่ไหน จะอุทิศส่วนกุศลให้ตอนไหน”

คนปฏิบัติใหม่ๆ ส่วนมากเป็นอย่างนี้ มันวิตกวิจารณ์ไปหมดล่ะ คือเราไม่เคยรู้เคยเห็นไง แต่ไม่เคยรู้เคยเห็นแล้วก็คํานวณเอา คิดเอา แล้วมีคนชักนําด้วยว่า “ภาวนาแล้วจะได้บุญอย่างนั้น ภาวนาแล้วจะได้เป็นอย่างนี้” ภาวนาเพื่อความสงบของใจ ภาวนาเพื่อเอาสมาธิ ภาวนาเพื่อไม่ให้มันมีความทุกข์ แล้วถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นความจริงขึ้นมาเอง

ฉะนั้น พอเขาเห็นแล้วว่า เริ่มต้นก็วิตกกังวลไปหมด ส่วนใหญ่แล้วพอทําไปแล้ว เดี๋ยวนี้พอเข้าใจได้ พอมันจะไปเห็นนิมิตต่างๆ เห็นอะไรต่างๆ ก็มีความกังวลทั้งนั้น อยากได้อย่างนั้น อยากให้เป็นอย่างนั้น ความอยากเฉยๆ ไง แต่สุดท้ายแล้ว เห็นไหม เพราะว่าเขาขอบคุณมา

เวลาปฏิบัติ เห็นไหม เราให้ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า บูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เหมือนกับเมืองไทยนี่ นโยบายของรัฐบาล วันเฉลิมพระชนมพรรษา ทํา คุณงามความดีเพื่อพ่อ อู๋ย! มันทําความดีทั้งประเทศเลย เด็กมันก็กวาดถนน เด็กมันก็เก็บขยะ ทําความดีเพื่อพ่อ แต่ความจริงเขา ก็ทําความดีเพื่อเขานั่นแหละ เขาทําดี เขาก็ได้ดี แต่เราบอกว่า ทําความดีเพื่อพ่อ ถ้าทําความดีเพื่อพ่อเพื่อแม่ โอ๋ย! ทําทั้งประเทศเลย แต่วันธรรมดามันไม่ทํา

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัม- พุทธเจ้า ถ้าปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ จริงๆ แล้วเราบูชาใจเรา แต่เวลากิเลส เราไม่ทันมันไง “มันจะสงบเมื่อไหร่ สงบหรือยัง เราทํานี้ผิดหรือถูก” เวลาเราทําเอง เราห่วงไปหมดเลย

แต่เราทําถวายในหลวง นี่เราทําถวายองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า ถวายท่านไปเลย เราบริกรรมพุทโธไปเลย ถวายในหลวง ถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาสงบ ใจเราสงบ เวลาดี ใจเราดี แต่ก่อนหน้านั้นไม่อย่างนั้น อยากได้ อยากดี อยากเป็น เมื่อไหร่จะมาเสียที เมื่อไหร่จะเป็นเสียที แล้วเวลา เป็นแล้ว เห็นไหม คนไม่เคยสัมผัส

เวลาหลวงตาท่านพูดถึงจิตเสื่อมนะ ท่านบอกเลยนะ คนปฏิบัติใหม่ๆ มันไม่รู้สิ่งใด มันก็ปฏิบัติของมันไปด้วยความทุกข์ยากอย่างนั้น แต่เวลาคนมันได้สมาธิแล้ว แล้วเสื่อมนะ เหมือนเศรษฐีล้มละลาย เศรษฐีล้มละลายกับคนที่เขาทําธุรกิจใหม่ คนทําธุรกิจใหม่เขาพยายามขวนขวายของเขา ไอ้เศรษฐีล้มละลาย สิ่งที่ล้มละลายไปมันไปติดข้องอยู่ตรงนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันเสื่อม มันไปติดข้องอยู่ตรงนั้น นี่ภาวนายาก จิตเสื่อมฟื้นฟูยากมาก แต่ถ้าคนมันเป็นแล้วนะ มันเป็นเช่นนั้นเอง มันต้องเสื่อม มันไม่มีอะไรอยู่ได้หรอก เพราะสรรพสิ่งในโลกนี้มันเป็นอนิจจัง แม้แต่สมาธิมันก็เปลี่ยนแปลงของมัน

แต่เวลาเรารู้อย่างนั้นปั๊บ เราก็กลับมาที่บูชาองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือเรากําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ อยู่ที่เหตุ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเราทําเหตุถูกต้องดีงาม สมาธิมันมาเอง เพราะสมาธิมันมาแต่เหตุ เราทําเหตุของเรา เราสร้างเหตุของเราสมบูรณ์ของเรา สมาธิมันจะไปไหน

แต่นี้อยากได้สมาธิแล้วเหตุก็ปํ้าๆ เป๋อๆ แต่อยากได้สมาธิ แต่ถ้าเรากลับมาที่เหตุสมบูรณ์ สมาธิจะมาไม่มาเดี๋ยวรู้กัน มันเป็นเอง ถึงบอกว่าให้บูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาว่า “สุดท้ายนี้เขาเห็นแบบนี้ เขาชัดขึ้น ทั้งแสงต่างๆ สิ่งต่างๆ นานา ที่รู้ไป สรุปลงมา สรุปคือไม่ใช่ของจริงเลย ใจเราคิดไปเอง แล้วยังมาหัวเราะเยาะตัวเอง”

กว่าจะผ่านขั้นตอนนี้ กว่าจะผ่านขั้นตอนว่าเราเห็นความบกพร่องของเรา ทุกคนจะบอกว่าเราทําดีๆ ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิบัติคุณงามความดีทั้งหมดเลย แล้วทําแล้ว ไม่ได้ผลเลย แสดงว่ามรรคผลไม่มีอยู่ มันจะคิดอย่างนี้ ทุกคนจะ บอกว่าคนเราขวนขวายเต็มที่แล้ว ทําแล้วลําบากลําบนไปหมดเลย ทําสุดท้ายแล้วสงสัยมรรคผลไม่มี เพราะเราทําเต็มที่แล้ว

เต็มที่ของเราไง แต่ไม่ดูครูบาอาจารย์ท่านทําเต็มที่ของท่าน แล้วเวลาทําของท่าน ท่านทําด้วยสัมมาทิฏฐิความเห็นถูกต้องดีงาม ด้วยความเพียรชอบ ด้วยความวิริยะ อุตสาหะ ท่านทําของท่านตามความเป็นจริงของท่าน ท่านก็ได้ของท่านจริง

แต่นี่ของเรา เราตั้งใจของเรา เราตั้งใจจริงของเรา แต่สุดท้ายแล้วด้วยกิเลส ด้วยความไม่มีประสบการณ์ของเรา ฉะนั้น พอจะสรุปได้ว่ามันไม่ใช่ของจริงเลย เราคิดของเราไปเอง กว่าคนจะคิดได้อย่างนี้ นี่เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนก็สอนอย่างนี้ สอนให้คนระลึกได้ สอนให้คนสํานึกได้ แต่กว่ามันจะสํานึกได้นี่ยุ่งมาก ทุกคนทิฏฐิมานะเต็มหัวใจ เก่งทั้งนั้น เก่งทั้งนั้น แล้วยังไม่ใช่เก่งธรรมดานะ สงสัยอาจารย์ท่านจะจําผิดมั้ง สงสัยอาจารย์ท่านจะพูดไม่ถูก นู่นน่ะ มันผิดอยู่เต็มตัวแล้วมันยังว่ามันเก่งอยู่นั่น

แต่ถ้ามันสํานึกได้ เห็นไหม เขาสํานึกได้ “สุดท้ายพอทําแบบนี้แล้ว เห็นชัดเลยครับว่า ทั้งแสง ทั้งอะไรต่างๆ นานาที่จิตรู้ ผลสรุปคือไม่ใช่ของจริงเลย ใจผมคิดไปเองครับ”

นี่แค่รับรู้ได้ เห็นไหม แล้วพอมันรู้ได้นี่ขุมทรัพย์ พอเขารู้ได้นะ มีอาการหัวเราะเยาะเย้ยตัวเองเลย อดีตที่เคยตื่นเต้นกับเรื่องอย่างนี้ เห็นตัวเองเป็นตัวตลกเลย ถ้าเห็นเป็นตัวตลก แล้วเริ่มต้นทําใหม่ ทีนี้พอทําใหม่ปั๊บ เข้าคําถาม

“๑. อาการตัวเบา ขนลุกขนพองทั้งตัวนั้น การภาวนานั้นเป็นไปได้ไหมครับว่า อาการนี้คือกิเลสมาหลอกเหมือนกัน เพราะสมัยก่อนผมก็เคยดีใจตื่นเต้นไปกับสิ่งนี้”

มันไม่ใช่กิเลสหลอก มันไม่ใช่กิเลสหลอกเพราะอะไร เพราะวิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันมีอาการปีติมีความสุข มันมีของมันโดยข้อเท็จจริง

แต่ถ้ามันจะเป็นกิเลสหลอก คือเราไปยึดติดมัน นั้นคือกิเลส แต่ถ้าเราไม่ยึดติด สิ่งนั้นมันมีอยู่ พอมีอยู่คนทําบ่อยครั้งเข้าๆ จนปีติเป็นความสุข มันเป็นเรื่องปกติ บางคนภาวนาไปนะ เวลาปีติไม่มี ก็บอกว่าไม่มีความสุข พอเกิดปีติ ก็กลับไปติดไปในปีตินั้น พอปีตินั้นจางไป พอปีตินั้นเบาบางลง ก็เดือดร้อนใจว่ามันไม่มีปีติ

แต่เราบอกมันมี มันมี แต่ว่ามันต้องผ่านไง พอมันครบองค์ประกอบ จิต สัมมาสมาธิมันมีองค์ประกอบของมัน มันมี หลักเกณฑ์ของมัน พอหลักเกณฑ์ของมันเราทําแล้วมันเป็นเรื่องปกติ พอปกติแล้วเราจะเอามากขึ้น เห็นไหม ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันตั้งมั่น มันเข้มแข็ง มันแข็งแรง มันผ่านอันนี้ไปไง พอมันผ่านอันนี้ไป มันก็มีองค์ประกอบ มีปีติอยู่ในนั้นแหละ แต่มันเป็นเรื่อง ปกติ เป็นเรื่องที่ไม่เด่นๆ ไม่เป็น

ถ้าเด่นนะ เราจะเข้ากรุงเทพฯ ไปถึงนครปฐม เจดีย์นครปฐมสวยงามมาก ไม่ไปแล้ว อยู่ที่เจดีย์นครปฐมนั่นน่ะ แล้วมันจะเข้ากรุงเทพฯ ได้อย่างไรล่ะ เราจะเข้ากรุงเทพฯ ผ่านจังหวัดนครปฐม ผ่านพระปฐมเจดีย์ ผ่านพระปฐมเจดีย์ ผ่านไหม ผ่าน เห็นไหม เห็น รู้ไหม รู้ แต่เราจะไปกรุงเทพฯ ปีติ สุข สุขเลยไป แล้ว เอกัคคตารมณ์จิตตั้งมั่นเลยไปอีก มันผ่านไป แต่เวลาเราอยู่นี่ แต่เราผ่านไป เห็นไหม เรามีความชํานาญของเรา

ฉะนั้น ถ้ามันจะเป็นกิเลส เพราะไปยึดมั่นถือมั่นเป็นกิเลส ติดยึดติดมีปีติแล้วต้องมีปีติตลอดไป ไม่ใช่! เรามีปีติ พอมีปีติ ขึ้นมา พอเราจะให้มันดีขึ้น พัฒนาขึ้น ปีติก็เป็นปีติ แต่มันไม่ เด่น เห็นไหม

มรรค ๘ งานชอบ เพียรชอบ สติชอบ สมาธิชอบ ปัญญาชอบ ถ้ามันสมบูรณ์ของมัน มันก็เป็นมรรค แต่ถ้ามันไม่สมบูรณ์ของมัน เห็นไหม อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค ทาง สองส่วนที่ไม่ควรเสพ เราพอใจ ดีใจ ชอบใจ ก็กามสุขัลลิกานุโยค พอใจ มีความสุข ถ้าอึดอัดขัดข้อง อัตตกิลมถานุโยค มันไม่สมดุล มรรคไม่สามัคคี

ความมรรคสามัคคี ความสมดุลของการพิจารณา ความสมดุลของสมาธิ ความสมดุลของสติ ความสมดุลของปัญญาของเรา ความสมดุลมันพอดีของมัน มันพอดีของมัน รวมตัวของมัน เห็นไหม สมุจเฉทปหาน ขาด มัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุลพอดี

เราบอกทางสายกลางๆ มันเอาตลับเมตรวัดเลย เออ! ตรงกลางห้าสิบ เมตรหนึ่งใช่ไหม ๕๐ เซนติเมตร ตรงกลาง มันเป็นตลับเมตร ทางสายกลางๆ เราไปห่วงทางสายกลาง อยากให้มันกลาง... ไม่กลาง! ไม่กลาง ไม่กลางเพราะไม่สมดุล สมดุลตรงไหน

สมดุลตรงว่ากิเลสหยาบ กิเลสอย่างกลาง กิเลสอย่างละเอียด กิเลสของคนไม่เหมือนกัน กิเลสของคนเหมือนอาหาร คนกินข้าวอิ่มไม่เหมือนกัน คนหนึ่งต้องกินชามเดียวอิ่ม บางคน ๒ ชาม บางคน ๓ ชาม อิ่ม อิ่มคือความพอดี ความพอดี ความสมดุล เห็นไหม

ทีนี้ความสมดุล นี่พูดถึงว่าถ้าเราไม่ติด เราไม่ติด เราไม่ ติดอะไร คือของมันมีอยู่ อย่างว่านิมิตๆ เขาบอกติดนิมิต นิมิตมันก็มีอยู่ แต่คนไม่ติดก็เยอะแยะไป แต่คนไม่มีอยากมี ไอ้มีแล้วไปติดอีก แต่คนที่เขามีปัญญาของเขานะ นิมิตก็เป็นทางผ่าน นิมิตมันมา ลมหายใจเราต้องมีลมหายใจไหม คนไม่มีลมหายใจก็ตายน่ะสิ แต่เวลาเราจะหายใจ จะอยู่ตรงหายใจ มันติดขัดไปหมด

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นไป พูดถึงว่าเขาถามให้หายสงสัยนะ หลวงพ่อยิ่งตอบ คนถามยิ่งสงสัยใหญ่เลย เขาถามเรื่อง “อาการขนลุกขนพองมันเป็นกิเลสหลอกหรือเปล่า” เพราะเขาโดนกิเลสหลอกมาจนกลัว

ที่เราพูด เราก็เป็นห่วงไง บอกว่า อาการขนพองไม่เป็นกิเลส มันก็อยากจะมี อยากจะให้เป็นอยู่อย่างนั้น ถ้าเป็นอยู่อย่างนั้น มันก็จะไม่เป็นอย่างนั้น เพราะมันมีแล้วมันจะเบาลง ละเอียดไป บางไป ก็บอกว่าภาวนาไม่ถูกอีก ถ้าบอกว่าใช่ มันก็ติด บอกว่าไม่ใช่ มันก็ติด ถ้าไม่ใช่นะ อ๋อ! ไม่ใช่ก็ไม่อยากให้มีเลย

เราจะบอกว่า มันก็ต้องมีอยู่ มันมีอยู่เพราะว่าพอเกิดปีติไง ความสุขใจ ความสบายใจ มันก็มีของมัน เราถึงบอกว่าถ้ากิเลส ไม่ยึดมั่นถือมั่น ไม่ใช่ ไม่ติด ไม่ใช่กิเลสหลอก มันมีของมัน แต่ว่า ถ้ามันอย่างนั้น เห็นไหม ถ้ามันไม่มีล่ะ แล้วถ้ามันมีล่ะ มันมี ถ้าเราคุ้นชินหรือเราชํานาญแล้ว มันเป็นเรื่องปกติ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์

เหมือนกัน เหมือนกับที่ว่าหลวงตาเวลาท่านพูดถึงว่า ธรรมเกิดๆ ท่านบอกว่ากิเลสเกิด พอคนเรามันรู้สิ่งใดแล้วมันยึด มันยึดอยากให้เป็นอย่างนั้นอีก แล้วพออย่างนั้นอีก มันก็จะไปไขว่คว้า พอไขว่คว้าไม่ได้ก็ทุกข์แล้ว จริงๆ มันเป็นเอง ธรรมผุดๆ ธรรมมันผุด มันเป็นคุณธรรม แต่เพราะไปยึดมั่นถือมั่นอยากได้อีก เลยเป็นกิเลสไง

เวลาธรรมเกิดๆ หลวงตาท่านพูดบ่อย ไม่ใช่ธรรมเกิด กิเลสเกิด ถ้ากิเลสไปยึดมั่นถือมั่น ทุกข์หมดเลย แล้วกิเลสมันเป็น ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาตัวบงตัวเบา เวลาขนพองสยองเกล้า มันเป็นมันก็คือเป็น แล้วมีคนถามปัญหานี้มาก เมื่อก่อนนะ แหม! มันชัดเจนมาก เดี๋ยวนี้มันไม่มีเลย

มี แต่จิตใจเราพัฒนาขึ้น จิตใจเราดีขึ้น จิตใจเราจะเอาสิ่งที่สูงขึ้น แล้วเวลาสูงแล้วเดี๋ยวมันก็ถอยลงมาได้ เวลามันสูงขึ้นไป เดี๋ยวมันก็กลับมาขนพองอีก กลับมาตัวเบาอีก ตัวเบาอีกมันก็เหมือนกินอาหาร พอกินเบื่อแล้วก็ไม่อร่อย พอนานๆ กลับมากินที เออ! อร่อยอีกแล้ว ไอ้ขนพองสยองเกล้าเหมือนกัน อาการของใจมันเกิดได้ร้อยแปด

ฉะนั้น มันเป็นคุณสมบัติของสมาธิไง วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ แล้วปีตินี่ โอ้โฮ! คนที่มีอํานาจวาสนา ปีตินี่รู้ วาระจิตได้เลย ปีติมันไปได้กว้างขวางมาก ถ้าพูดถึงปีติแล้ว ถ้า คนภาวนาเป็น คุยเรื่องนี้มันจะไปเยอะมาก แต่ถ้าพูดกับคนภาวนาไม่เป็น ไปยึด ยึดแล้วมันเป็นวิทยาศาสตร์ ต้องตายตัว

จิตมันไม่ตายตัว ความรู้สึกของคนมันไม่มีตายตัว มันมีเจริญมีเสื่อม มันมีชอบใจ ไม่พอใจ จิตของคนมันมหัศจรรย์ ธรรมะถึงต้องตามทันไง ธรรมะไปทุกอณูของความรู้สึกนึกคิดเลย แต่วิทยาศาสตร์มันเป็นสูตรสําเร็จใช่ไหม ถ้าพูดเป็นวิทยาศาสตร์นี่ตายเลย เดี๋ยวเถียงกันตาย ฉะนั้น ยกไว้ก่อน เราถึงว่าพุทธศาสตร์

“๒. เวลาภาวนาไปนานๆ เขาทําอย่างไรกัน เพราะเลิกภาวนาแล้วร่างกายรู้สึกว่าชา บางครั้งนั่งครั้งที่นานที่สุด ผมลุกขึ้นมา มันยังไม่ชิน ลุกขึ้น ข้อเท้ามันไม่มีแรง รู้สึกอ่อนแรง”

ไอ้กรณีนี้ เวลาภาวนาไป เรื่องของหัวใจนี้สําคัญมาก สําคัญมาก

เวลานั่งตลอดรุ่งของหลวงตานะ ท่านบอกว่าวันไหนถ้าจิตมันสงบลงได้เร็ว ถ้าจิตสงบลงได้เร็ว เห็นไหม จิตมันสงบลงได้เร็ว ร่างกายไม่บอบชํ้า นั่ง ๒๔ ชั่วโมง ลุกขึ้นเหมือนไม่ได้นั่งเลย วันไหนนั่งภาวนาแล้วมันไม่ลง พอไม่ลง มันต่อสู้กัน ๗ - ๘ ชั่วโมง โอ้โฮ! เวทนาสุดๆ เลย แต่ก็ลง แต่การลงแบบนี้มันบอบชํ้ามาก มันบอบชํ้าเพราะว่าความรู้สึกกายกับใจมันรู้สึกต่อกัน

มันรู้สึกต่อกัน เห็นไหม เวลาคนโกรธ เวลาเราโกรธ เลือดมันสูบฉีดนี่หน้าแดงหมดเลย อารมณ์ความรู้สึก จิตมันให้ผลกับร่างกายเยอะมาก ฉะนั้น เวลาเราภาวนาไป เวลาภาวนาไปถ้ามันต่อสู้กันมันบอบชํ้า จิตมันก็ลงได้ ลงได้คือมันปล่อยหมด แต่เวลาคลายตัวออกมา ร่างกายมันบอบชํ้าไง ท่านบอกวันนั้นลุกไม่ได้ ท่านลุกแล้วล้มเลย ท่านเคยลุกแล้วล้มทั้งยืน

ฉะนั้น ถ้าร่างกายบอบชํ้า เห็นไหม ที่เขาบอกว่า เขานั่งแล้วขาชาหมดเลย เวลาออกจากสมาธิแล้วเรานั่งเฉยๆ ยืดขาออกไป ยืดขาไม่ได้ด้วย มันชาหมด เราเคยเป็น เอามือจับขา แล้วแยกออกไป แล้ววางไว้ พอวางไว้ เลือดลมมันเดิน พอเดินสักพักหนึ่ง โทษนะ กระดิกปลายเท้า ปลายเท้ากับนิ้วนี่กระดิกได้หรือเปล่า มันเริ่มกระดิกได้ แสดงว่าเลือดลมมันใช้ได้ เออ! อย่างนี้ลุกได้ แต่ถ้ามันยังกระดิกไม่ได้ ไอ้นี่ไม่มีผลในทางร่างกายเลย ไม่มีผลในการโรคภัยไข้เจ็บเลย มันเป็นเรื่องร่างกายเฉยๆ

ทีนี้เวลาเราไปคิดกันมันจะไปคิดทางโลกไง ไปคิดทางโลก หมอเขาบอกว่าห้ามนั่งสมาธินะ ถ้านั่งสมาธิเดี๋ยวไม่สบายนะ โอ้โฮ! มันไม่อยากนั่งอยู่แล้วไง พอหมอบอก มันอ้างหมอทั้งชาติเลย หมอเขาพิจารณาได้ของหมอ

แต่เวลาของเรา เวลาของเราถ้ามันจะเจ็บไข้ได้ป่วยขนาดไหน เรารู้ของเรา แล้วเจ็บไข้ได้ป่วย เวลาจิตมันสงบแล้วมันฟอกได้อีกต่างหาก ไม่อย่างนั้นมันจะธรรมโอสถหรือ ถ้ามีธรรมโอสถ เห็นไหม เวลามันทําให้ร่างกายสดชื่นขึ้น ทําให้ร่างกายนี้แข็งแรงขึ้น ทําให้โรคภัยไข้เจ็บนี้หายได้เลย แต่เวลาหมอพูดทางวิทยาศาสตร์ก็เป็นวิทยาศาสตร์ทั้งนั้น

ฉะนั้น ถ้าเวลานั่งไปแล้วมันชา ชาเราก็อย่าเพิ่งลุก เวลาคนปฏิบัติไปมันจะมีประสบการณ์อย่างนี้ เวลาเรานั่งสมาธินะ เรากําหนดพุทโธสู้กับมัน สู้กับมัน ถ้าพิจารณาเวทนาก็เวทนาสู้กับมัน ถ้าลงไม่ได้ บางทีลงไม่ได้จริงๆ นะ ถ้าลงไม่ได้นะ มันเจ็บมาก ลงไม่ได้นะ สู้กับมันเต็มที่ แล้วถ้าพอเลิกแล้วนะ ใจเย็นๆ เลิกแล้วเราก็กลับมาอยู่กับอารมณ์ปกติใช่ไหม อารมณ์ปกติแล้วจับขาง้างออกไป แล้วนั่งเฉยๆ ให้เลือดลมมันเดิน ให้เลือดลมมันเดินก่อน เลือดลมมันเดินเสร็จแล้วนะ ขยับปลายนิ้ว

เราเวลานั่ง ไอ้ปลายนิ้วเท้าขยับก่อนถ้ามันขยับได้ พอยิ่ง ขยับ เลือดมันยิ่งสูบฉีดดี ถ้าเลือดมันสูบฉีดดีแล้ว เราค่อยลุก ไอ้นี่มันเป็นประสบการณ์ของเรา จะไปเล่าให้ใครฟังล่ะ มันเป็นประสบการณ์ของคนคนนั้น แต่คนคนนั้นมีประสบการณ์อย่างนี้ แล้วถ้าวันไหนภาวนาดี อย่างที่หลวงตาท่านว่า วันไหนภาวนาดีนะ มันเหมือนไม่ได้ภาวนา มันไม่ใช่เหมือนไม่ได้ภาวนานะ สดชื่นด้วย แข็งแรงด้วย ดีด้วย

แต่ถ้าวันไหนมันบอบชํ้า มันบอบชํ้าคือว่าเราต้องทน ต้องสู้กับมัน ต้องสู้กับมันจนมันลง สู้กับมันเพื่ออะไร สู้กับมันเพื่อไม่ให้ กิเลสมันได้ใจ ถ้าไม่สู้กับมัน กิเลสมันได้ใจ เอาเวทนามาบังไว้ มันแพ้หมด เอาเหตุการณ์มาวางไว้ แล้วพวกนี้ตายหมด อยู่แค่นี้

ถ้าวันไหนนะ เราจะสู้กับมันเพื่อไม่ให้กิเลสมันได้ใจ มึงเอาอะไรมากองไว้ต่อหน้า กูจะทําลายทั้งหมด มึงเอาอะไรมาบังไว้ กูจะเอาหัวชนฝาสู้กับมึง พอมันผ่านไปได้นะ กิเลสมันจะมา หลอกลวงไม่ได้ กิเลสเรามันจะมาวางกับดักไม่ได้ เวลาเราสู้ สู้เพื่อเหตุนี้ไง แต่ถ้าเราแพ้นะ มันเอามาบังไว้ตลอด

นี่พูดถึงเวลาภาวนา ฉะนั้น เวลาที่ว่าขาชา เวลามันชา แก้ไขอย่างนี้ แล้วมันไม่มีผล มันไม่มีผลกับความเจ็บไข้ได้ป่วย ความเจ็บไข้ได้ป่วยมันเจ็บไข้ได้ป่วยเพราะมันชราภาพ มันชราครํ่าคร่า แต่เพราะเวลาของเรา เราวิตกกังวลไง วิตกกังวล พอมันเป็นสิ่งใด ใจมันก็วิตกกังวล จะเป็นอย่างนั้นแล้ว จะเป็นอย่างนี้แล้ว

เพราะการเจ็บไข้ได้ป่วย ในพระไตรปิฎกเราอ่านมาเจอ เป็นได้ ๓ อย่าง หนึ่ง โรคของกรรม โรคกรรมคือไปหาหมอ หมอตรวจไม่เจอหรอก เป็นอยู่อย่างนั้น โรคกรรม โรคชราครํ่าคร่า คือเจ็บไข้ได้ป่วยจริง กับโรคอุปาทาน อุปาทานนี่คิดจนเป็น คิดจนเป็น เห็นไหม คนขาเป๋เลี้ยงม้า ม้าดีๆ ไอ้คนขาเป๋เลี้ยงม้าจนม้าขาเป๋แล้วกัน มันเห็นเจ้านายเดินกะเผลก มันก็กะเผลกตาม อุปาทานนี่

ฉะนั้น กรณีนี้กรณีที่ว่าเจ็บไข้ได้ป่วย นี่อุปาทาน นี่ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าการเจ็บไข้ได้ป่วยของมนุษย์เป็นได้ ๓ อย่าง

๑. โรคกรรม

๒. เจ็บไข้ได้ป่วยตามความชราภาพของร่างกาย

๓. อุปาทาน

หนึ่ง สอง สาม นี่อุปาทาน ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่าน จะบอกว่า เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยแล้วให้ร่างกายมันเจ็บไข้ได้ป่วย อย่าให้จิตใจมันป่วยด้วย จิตใจมันป่วยด้วยคือมันมีอุปาทาน ยึดมั่นถือมั่นแล้วมันวิตกกังวลจนคนไข้เจ็บป่วยเล็กน้อยอุปาทานจนใหญ่โต จนหมอรักษาไม่หาย อันนี้ถ้าอย่างนี้ปั๊บ มันจะแก้ไข อันนี้พูดถึงขาชาไง ประสบการณ์น่ะ ประสบการณ์ของคนมี

ฉะนั้น “เวลาผู้ที่ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติแล้วมันชา เขาเป็น ผู้ฝึกหัดใหม่จะทําอย่างไร”

มันจะชานะ เวลาเราสู้กับเวทนานะ ถ้าเราพุทโธๆ เราสู้ กับเวทนา ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันรวมลง ถ้ามันชนะนะ มันรวมลง ว่างหมดเลย เวิ้งว้าง มีความสุขมาก

แต่ถ้าวันไหนนะ พุทโธๆๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธินะ มันปล่อยแต่ไม่รวม มันชาอย่างนี้ มันชาหมดเลย เห็นไหม สุขเวทนา ทุกขเวทนา อุเบกขาเวทนา ขันติธรรม มันเสมอกันไง มันตรงกลาง มันจะชาหมด มันไม่สุข แล้วมันก็ไม่ทุกข์ เออ! จะแพ้เวทนาก็ ไม่แพ้ จะชนะก็ไม่ชนะ มันอยู่ตรงกลาง ชา มึนชาอยู่อย่างนั้น นี่คืออัพยากฤต ทุกขเวทนา สุขเวทนา อุเบกขา มันลงตรงนี้ แต่จิตไม่ลง พุทโธอย่างไรก็ไม่ลง เวลามันไม่ลง มันคาอยู่อย่างนี้ ไม่ลง

ฉะนั้น เวลาภาวนาไปมันจะรู้หมด ถ้าเวทนามันขนาดไหน สู้มันได้ ถ้าสู้มันได้ เราเคยทําได้ กิเลสมันจะหลอกเราไม่ได้ ถ้ากิเลสหลอกเราไม่ได้ เวลามันชามันอะไร มันมีประสบการณ์ไป นี่พูดถึงขนาดว่าออกจากภาวนาแล้วมันชานะ

แต่เวลาเราสู้กับมัน สู้เพื่อประโยชน์กับเรา สู้เพื่อความเป็นจริงของเรา ฉะนั้น พูดถึงว่า แก้ไขของเรา ทําเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ นี่พูดถึงว่า ถ้ารู้แล้วพูด มันชัดเจน ไม่รู้พูด ไม่รู้พูด มันก็ต่างคนต่างด้นเดา ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้ใดด้นเดาธรรม มันก็ได้ธรรมะด้นเดา เอวัง

เวลาครูบาอาจารย์ท่านพุทโธจนพุทโธไม่ได้
พุทโธไม่ได้ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ
ถ้าเป็นอัปปนาสมาธิ อย่างที่ว่าอัปปนาสมาธิสักแต่ว่า
ลมหายใจมันหาย เวลากําหนดอานาปานสติ
มันจะละเอียดขึ้นๆๆ ละเอียดชัดเจนจนเอ๊อะ! เอ๊อะ! เอ๊อะ!
ละเอียดจนเวลามันจะหายนี่ทุกคนจะตกใจ
ทุกคนจะกลัวตายทั้งนั้น
ลมหายใจมันจะหาย อึ๊! อึ๊! อึ๊! มันดึงออกหมดเลย
แต่ถ้าคนเป็นนะ ลมหายใจหาย เชิญครับ หายเลย หายไป
มันกลับไม่หาย เพราะดันเสือกไปรู้ทันมัน

๓

ลมละเอียด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๗ ธันวาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เรียนรู้”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ลูกได้มาปฏิบัติที่วัด เวลา ๘ วัน ทิ้งทุกอย่างทางโลกไว้ชั่วคราวเพื่อฝึกหัดเดินทางธรรม ให้ใจได้ เรียนรู้กิเลสที่ฝังแน่นอยู่ด้วยกันมานาน ลูกขอโอกาสรายงานปฏิบัติ และกราบเรียนขอความเมตตาหลวงพ่อเทศน์สั่งสอนเจ้าค่ะ

๑. ช่วงวันแรกๆ ที่ปฏิบัติ ลูกเห็นว่าตัวเองยังนึกมีความอยาก (ให้ใจเป็นสมาธิ) ทั้งๆ ที่รู้ว่าไม่ควร ก็ทําได้เพียงแค่รู้ตัวว่า มีความอยาก และคอยเตือนตัวเองว่า เราปฏิบัติเพื่อการปฏิบัติและบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วันหลังๆ กิเลสก็ค่อยยอมปล่อยให้มีช่วงที่ปฏิบัติ โดยไม่คาดหวังอะไร ความรู้สึกมันต่างกันจริงๆ เจ้าค่ะ

๒. ลูกเดินจงกรมแล้วมีความปลอดโปร่งมาก นั่งสมาธิ เดินแต่ละครั้งเป็นเวลา ๑ หรือ ๒ ชั่วโมง ก็ยังมีความเพลินอยู่ ลูกจึงปฏิบัติโดยอาศัยการเดินจงกรมเป็นหลัก แต่ก็ไม่แน่ใจว่าควรจะต้องฝึกนั่งสมาธิไปด้วยหรือเปล่าเจ้าคะ

๓. ในวันพระ ลูกอธิษฐานเนสัชชิกเป็นครั้งแรก ช่วงตี ๒ ตี ๓ มันมีความง่วงมาก จนสติในการภาวนาไม่ค่อยดี คิดได้ อย่างเดียวคือประคองตัวให้อยู่ถึงเช้า โดยไม่เอนหลังนอน เหมือนเด็กที่ไม่เป็นมวยขึ้นชกบนเวทีครั้งแรก ขอแค่ให้ผ่านพ้นยกนั้นไป

พอรุ่งเช้ากลับรู้สึกไม่ง่วงเลย (ตกลงความง่วงหายไปไหน) มาพิจารณาทีหลัง นี่แค่ความง่วง เรายังเอาตัวแทบไม่รอด แล้วถ้าเป็นนาทีสุดท้ายของชีวิต เราจะตายแล้วมีความเจ็บปวดอยู่ด้วย เราจะมีสติดูจิตของเราได้อย่างไร กราบขออุบายในการฝึกเนสัชชิก ด้วยเจ้าค่ะ

๔. ในเวลาที่กวาดวัดก็มีความคิดขึ้นมาว่า ขนาดเรากวาดใบไม้ทุกวันมันก็ยังมีเต็มพื้นที่เลย แล้วกิเลสที่อยู่ในใจเราสะสมมานานแสนนานโดยที่ไม่มีการกวาดเลย มันจะฝังแน่นขนาดไหน น่ากลัวจริงๆ เจ้าค่ะ

ตอบ : นี่เขาถามมา ๔ ข้อ มาอยู่วัด ๘ วัน มาอยู่วัด ๘ วัน ได้ ๔ ข้อ ฉะนั้น พอมาอยู่วัด ๘ วันใช่ไหม ทิ้งทุกอย่างไว้เลย มาอยู่ วัด ๘ วัน ถ้ามาอยู่วัด ๘ วัน มันเหมือนเราเป็นฆราวาส

ดูสิ เวลาเขามาบวชพระ สมัยปัจจุบันนี้เขาบวช ๑๕ วัน บวช ๘ วัน บวช ๑๐ วัน บวช ๑๕ วัน เหมือนกัน คนที่ไม่มีเวลาเขาบวชพระ บวชแค่ ๕ วัน ๑๐ วัน

ไอ้นี่ของเราทิ้งงานมาเลย มาอยู่วัด ๘ วัน เราก็เหมือนกับเราเป็นนักบวชแค่ ๘ วัน ๒๔ ชั่วโมง เห็นไหม เวลามาอยู่วัด ๒๔ ชั่วโมงเลย ไม่ต้องกังวล เพราะเช้าขึ้นมา ศาลานี่มีอาหารให้ทานอยู่แล้ว แล้วเราปฏิบัติไปเต็มที่เลย แต่เวลามาปฏิบัติจริงๆ เวลามันเหลือเฟือ เวลามันจนเราบริหารเวลาไม่ถูก

แต่ถ้าเราบริหารเวลาถูกใช่ไหม เวลาเราอยู่บ้าน เวลาเราทํางานอยู่ เราก็ห่วง เราก็กังวลว่าเราเกิดมาไม่มีวาสนา เราเกิดมามีอํานาจวาสนาน้อย เราทําสิ่งใดไม่ได้ แต่มาทําจริงๆ ก็ทําไม่ได้ ทําไม่ได้เพราะอะไร ทําไม่ได้เพราะว่าความคุ้นชิน

จิตเดิม หัวใจดวงเดียวกัน หัวใจดวงนี้ตอนอยู่ทําหน้าที่การงาน มันรับผิดชอบหน้าที่การงาน มันก็ห่วงหาอาทรว่าเราไม่มีเวลาในการประพฤติปฏิบัติ เวลาเรามีสติมีปัญญา เรามีสติปัญญาหมายถึงว่าเรามีศรัทธาความเชื่อ เราก็เจียดเวลาของเราได้ เราแบ่งเวลาของเราได้ ๘ วัน พอแบ่งเวลา ๘ วัน เราก็ตั้งใจมาแล้ว ถ้าตั้งใจมาแล้ว ๘ วันนี้เราก็ทําให้เต็มที่เลย

เวลาทําหน้าที่การงานเพราะอะไร เพราะเราทําหน้าที่ การงาน งานมันมีเนื้องาน งานมันเสร็จแล้วหรือว่างานไม่เสร็จ ถ้างานไม่เสร็จเราก็ต้องทําให้มันเสร็จ

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สมาธิมันเป็นนามธรรม สิ่งที่ เป็นนามธรรม แต่คนปฏิบัติแล้วมันจะเป็นรูปธรรม รูปธรรมคือมันจับต้องได้ มันชํานาญมาก ถ้างานการมันชัดเจน สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ เหมือนทําสวนทําไร่เลย

เวลาเราพูดกับลูกศิษย์ว่าพวกเอ็งเล่นเกมๆ มึงสู้กูไม่ได้หรอกเวลากูวิปัสสนา วิปัสสนากูมันกว่าเกมมึงอีก เล่นเกมมันกดมันเห็นเป็นรูปธรรมเลย จับต้องได้ เห็น เห็นเป็นเกม เป็นการเล่นเพื่อแพ้ชนะกัน เวลาวิปัสสนาระหว่างกิเลสกับธรรมที่มันขัดแย้งกัน มันต่อสู้กันอยู่ในใจ ถ้ามันมีกําลังนะ ชัดเจนยิ่งกว่าเอ็งเล่นเกมอีก

แต่ แต่เวลาคนทําจริงมันทําอย่างนั้นไม่ได้ มันทําอย่างนั้น ไม่ได้เพราะอะไร มันเป็นจินตนาการหมด มันเป็นการฝัน มันเป็นการเพ้อฝัน มันไม่เป็นความจริง ไม่เป็นความจริง เพราะ จิตมันไม่เห็นตามความเป็นจริง ถ้าเห็นตามความเป็นจริงมันจะเป็นอีกแบบหนึ่ง

นี่พูดถึงว่า ถ้าเราประพฤติปฏิบัติว่า สิ่งที่เป็นนามธรรม เป็นนามธรรมก็จินตนาการกันเลย เป็นนามธรรมที่ไม่มีใครตรวจสอบได้ ที่ไม่มีใครจับต้องได้

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ เป็นนามธรรม แต่ปฏิบัติเหมือนรูปธรรม ชัดเจน มันมีมรรคมีผล มีการกระทํา มันถึงพูดได้ถูกต้องว่า สมถกรรมฐาน การทําความสงบของใจ วิปัสสนากรรมฐานคือพิจารณาแยกแยะเข้าไป เป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่ถ้าพูดตามความเป็นจริงจะเป็นแบบนั้น แต่ แต่นั่นเป็นครูบา- อาจารย์ที่ท่านปฏิบัติเป็นชิ้นเป็นอันไง

ไอ้อย่างพวกเรา เห็นไหม ลูกไก่ ลูกไก่เพิ่งฟักออกมาจากไข่ เขาจะย้อมสีอะไรก็ได้ เดี๋ยวนี้เขาขายลูกไก่ ย้อมสีแล้วขาย โอ้โฮ! ขายดีเลย ถ้าลูกไก่ธรรมดาขายไม่ได้ พอย้อมสีหน่อย แหม! คนชอบ นี่ก็เหมือนกัน หัวใจเหมือนลูกไก่ มันอ่อนแอไง มันพึ่งตัวเองไม่ได้ไง มันก็เลยทําสิ่งใดไม่ได้เลย

ฉะนั้น เวลามาวัด ๘ วัน พอ ๘ วัน วันแรก เห็นไหม พอวันแรกพิจารณาไปมันมีความอยาก อยากเป็นสมาธิ แต่พอมีสติปัญญาเขาบอกว่าก็ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ความอยาก ความอยากเวลามันดิ้นรน มันอยากเพราะเราทิ้งมาตั้ง ๘ วัน พอทิ้งมา ๘ วัน มันต้องได้อะไรบ้าง พอได้อะไรบ้าง มันก็พยายามแบบว่าต้องการผล พอต้องการผลมาก มันก็บีบคั้นตัวเอง แล้วมันทําอะไรมันก็ทุกข์ยากไปหมด

แต่เวลาเรา ๘ วัน มันก็เวลา ๘ วันเหมือนกัน แต่ถ้าเราวาง ๘ วันนี้ทําให้เต็มที่เลย ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เราอยู่กับเหตุนี้ เราอยู่กับเหตุ เห็นไหม ตักนํ้าใส่ตุ่ม ตักนํ้าใส่ตุ่มมันจะเต็มไม่เต็มช่างหัวมัน ตักนํ้าใส่ตุ่มมันก็เต็ม ตักนํ้าใส่ตุ่มเมื่อไหร่จะเต็มเสียที อยากจะให้มันเต็มตุ่ม ทั้งเปิดทั้งปิด ทั้งโยกไปโยกมา เดี๋ยวโอ่งแตก

นี่ก็เหมือนกัน ตักนํ้าใส่ตุ่ม ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จ- พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราปฏิบัติที่เหตุนั้น ผลจะเป็นอย่างไรเป็นหน้าที่ของผล แล้วรักษาเหตุนั้น ตักนํ้าใส่ตุ่มจะเต็มไม่เต็ม นํ้าเราตักใส่ตุ่มตลอดไป ถ้ามันล้นก็คือมันล้น ถ้ามันไม่ล้นก็ ไม่เป็นไร ตักใส่ไปเรื่อยๆ เราขยันหมั่นเพียรของเรา

นี่พูดถึง เขาถามว่า “วันแรกเวลาปฏิบัติแล้วมันมีความอยากอยู่ แต่เวลาปฏิบัติแล้ววันหลังๆ เวลาปล่อย ปล่อยคือว่า เราปฏิบัติโดยไม่คาดหวัง”

นี่มันก็รู้ เห็นไหม คาดหวังไม่คาดหวัง แต่ความรู้สึกเรา มันคุมยาก ความรู้สึกของเราเองมันคุมยาก ทั้งๆ ที่เราก็รู้เหตุ หมดล่ะ เรารู้วิธีการหมดล่ะ ไม่อย่างนั้นเขาเรียน ๙ ประโยค เขาจบมาเขารู้บาลีหมด แต่เวลาจะปฏิบัติจับต้นชนปลายไม่ถูก จับต้นชนปลายไม่ถูก รู้ไปหมด วิธีการเยอะมาก ทางหลากหลายมาก แต่เข้าไม่ถูกสักเส้นทางหนึ่ง จิ่มๆ เข้าไปก็เลิก จิ่มๆ เข้าไปก็เลิก จิ่มๆ เข้าไปทั้งนั้น แต่ไม่มีเส้นทางไหนเดินแล้วถึงที่สุดเลย

นี่ความรู้มากไง ความรู้มากนั่นเป็นปริยัติ เวลาศึกษาแล้ว ปริยัติเขาศึกษาให้ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติแล้ววางไว้ แล้วทําความจริงของเรา นี่ข้อที่ ๑. บอกว่า “ถ้าเวลาเขาไม่ปฏิบัติ เขาไม่ได้คาดหวัง มันกลับดีขึ้น” เห็นไหม

ฉะนั้น “๒. ลูกเดินจงกรมปลอดโปร่งมาก ดีมาก แล้วเดินจงกรมมันดีมาก แต่ก็ไม่แน่ใจว่าควรนั่งสมาธิหรือไม่”

เดินดีก็เดินไปสิ เดินดีนี่เราพูดบ่อย เวลาเราไปกราบหลวงปู่ จันทร์เรียน หลวงปู่จันทร์เรียนพูดกับเรา เรางงเลยนะ เพราะธรรมดาลูกศิษย์ ถ้าเป็นลูกศิษย์ที่ดีจะเคารพครูบาอาจารย์มาก เพราะครูบาอาจารย์เป็นพ่อแม่ครูจารย์ เป็นทั้งพ่อ ทั้งแม่ ทั้งครูบาอาจารย์ เป็นผู้หาเลี้ยง ท่านบอกว่า หลวงปู่ชอบภาวนา สู้เราไม่ได้

เราก็งง งง เวลาท่านอธิบายมาถึงเข้าใจไง ท่านบอกว่า หลวงปู่จันทร์เรียนท่านชอบนั่งสมาธิมาก นั่งทีหนึ่ง ๗ - ๘ ชั่วโมง นั่งทีหนึ่งนี่เป็นสิบๆ ชั่วโมง แต่เดินจงกรมสู้หลวงปู่ชอบไม่ได้ หลวงปู่ชอบท่านไม่ชอบนั่งไง เวลานั่ง นั่งเวลามันสั้นกว่า หลวงปู่จันทร์เรียนท่านถึงบอก หลวงปู่ชอบภาวนาสู้เราไม่ได้ คือนั่งสู้ เราไม่ได้ แต่ถ้าเดิน หลวงปู่จันทร์เรียนก็สู้หลวงปู่ชอบไม่ได้ หลวงปู่ชอบถนัดเดินมาก เดินได้เป็นวันๆ อย่างอาจารย์สิงห์ทองเดินได้ ๗ วัน ๗ คืน เดินได้ทั้งวัน เดินได้ทั้งคืน มันอยู่ที่ คนถนัดไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราถนัดในทางเดินจงกรม เราก็เดินจงกรมไป ทําไมต้องไปวิตกกังวลว่า “แล้วต้องนั่งสมาธิหรือเปล่า”

นั่งสมาธิมันเป็นอิริยาบถ ๔ เอาไว้เวลาผ่อนคลาย เวลาหลวงตาท่านอยู่ในป่านะ เวลามันหนาว ท่านบอกว่ากลางวันเดินทั้งวันเลย เพราะกลางคืนมันเดินไม่ได้ กลางคืนมันหนาวมาก ฉะนั้น กลางคืนต้องอยู่ในกลด ฉะนั้น เอาเวลากลางวันเดินทั้งวันเลย เดินให้ร่างกายมันได้ใช้งานเต็มที่เลย แล้วกลางคืนมันเดิน ไม่ไหว มันได้ไปผ่อนคลายในท่านั่ง

นี่ไง นั่งหรือเดิน มันอยู่ที่ความถนัด แล้วมันอยู่ที่ว่าเราจะบริหารของเราเอง แต่จะเดินหรือจะนั่งจะยืนก็แล้วแต่ ผลของมันคือปฏิบัติแล้วได้ผล ผลของมันคือสมาธิไง เอาที่ผล อย่าไปเอา ที่วิธีสิ ถ้าเป็นวิธีก็ต้องแบ่งเลย เดิน ๒ ชั่วโมง นั่งต้อง ๒ ชั่วโมง ไอ้นี่เป็นวิทยาศาสตร์ไง

เราพูดบ่อยว่าวิทยาศาสตร์แก้กิเลสไม่ได้ วิทยาศาสตร์เป็นสูตรสําเร็จ กิเลสมันมีชีวิต กิเลสมันพลิกแพลง กิเลสมันกะล่อน กิเลสมันปลิ้นปล้อน อ้างธรรมะแล้วก็หลบซ่อนอยู่เบื้องหลังธรรมะนั้น เอาธรรมะมาอ้าง แล้วมันก็หลบซ่อนอยู่ในนั้น นี่ไง มันถึง จะต้องมีสติปัญญาไล่เข้าไปๆ

ฉะนั้น ไม่มีสูตรสําเร็จไง ไม่ใช่ว่าเดิน ๒ ชั่วโมง ต้องนั่ง ๒ ชั่วโมง เดินกี่ชั่วโมงก็ได้ถ้าเดินไหว เว้นไว้แต่เหนื่อยหรือเพลียเต็มที ไปนั่งสมาธิสัก ๒ - ๓ ชั่วโมง ให้มันผ่อนคลาย แล้วกลับมา เดินต่อ ไม่จําเป็นเดินหรือนั่ง ไม่ใช่ว่านั่งมากหรือเดินมาก อยู่ที่ คนถนัด คนถนัดเขานั่งตลอดมาเลย คนเดินตลอดมาเลย ไอ้กิริยานั่งหรือกิริยาเดินเอาไว้เป็นแค่บรรเทาทุกข์ แค่เปลี่ยนอิริยาบถ แค่ให้ร่างกายมันได้พักได้บรรเทาเท่านั้นเอง แต่เราภาวนา เราจะเอาจิต เราภาวนาจะเอาความรู้สึก

ฉะนั้น กิริยาเดินกับกิริยานั่งมันเป็นธาตุ ร่างกายเป็นธาตุ มันไม่มีชีวิต สิ่งที่มีชีวิตคือหัวใจ วิธีเดินหรือวิธีนั่ง นั่งเพื่อค้นคว้าหาใจ นั่งเพื่อความสงบ นั่งเพื่อปัญญาอันนั้น ไม่มีสูตรสําเร็จ แล้วไม่ต้องกังวล เพราะเขาบอกว่า “ลูกเดินจงกรมแล้วดีมาก แต่ไม่แน่ใจว่าต้องนั่งสมาธิหรือเปล่า”

แค่นี้ล้มแล้ว นี่เวลากิเลสมันจะล่อจะหลอก ล่อแค่นี้ แค่เอาความสงสัยมายื่นให้ นิวรณธรรมกางกั้นสมาธิ ลังเล แค่ลังเลก็ผิดแล้ว ขับรถไปถึงทางเลี้ยว เอ๊ะ! ซ้ายหรือขวา ขวาหรือซ้าย นู่นเกาะกลางถนนไง เสยเข้าไปเลย จะเลี้ยวซ้ายหรือเลี้ยวขวา ตัดสินใจไม่ถูกครับ นู่นเกาะกลางถนนเสยเข้าไป วางซะ จะเลี้ยวซ้าย ก็เลี้ยว จะเลี้ยวขวาก็เลี้ยว เลี้ยวไปเลย แล้วทําให้จริงจัง มันเป็นแค่กิริยา นี่พูดถึงข้อที่ ๒.

“๓. วันพระ ลูกอธิษฐานเนสัชชิก”

เนสัชชิกมันเป็นศีลในศีล เห็นไหม ศีลคือศีล ๒๒๗ ศีล คือ ๒๔,๐๐๐ ข้อ มันเป็นธรรมและวินัย นี่ศีล ถ้าทําผิดแล้ว ปรับอาบัติ

แต่ถ้าศีลในศีล ธุดงค์ ๑๓ ธุดงควัตร เห็นไหม เนสัชชิก ถือไม่นอนเป็นวัตร ถือไม่นอนเป็นวัตร เขาถือไว้ ๑ วันก็ได้ ๗ วันก็ได้ เดือนหนึ่งก็ได้ ถือแล้วตั้งสัจจะอธิษฐาน พอตั้งสัจจะอธิษฐาน สัจจะอธิษฐานคือกําลัง เพราะเราตั้งสัจจะแล้วเราทําได้สมความปรารถนา สมสัจจะนั้น เหมือนกับเราเป็นคนที่พูดได้ทําได้ มันจะทําให้จิตใจเข้มแข็ง

ฉะนั้น ถือเนสัชชิก เวลาคนโลเล คนไม่เอาไหน คนทํา สิ่งใดแล้วไม่ประสบความสําเร็จ เขาถึงให้ถือเนสัชชิก อดนอนผ่อนอาหาร ให้ต่อสู้กับกิเลส มันเป็นเครื่องขัดเกลากิเลส

แต่เวลาชําระกิเลสมันต้องศีล สมาธิ ปัญญา มันต้องชําระกันด้วยสมาธิและปัญญา สมาธิคือความตั้งมั่น คือกําลังของใจ แล้วถ้ามีปัญญา ปัญญาเกิดจากสัมมาสมาธินั้นฟาดฟัน เป็นดาบเพชรฆ่ากิเลส เนสัชชิกมันเป็นวิธีการ มันเป็นสิ่งที่ขัดเกลา เป็นการส่งเสริมไง ส่งเสริมให้จิตเข้มแข็ง ส่งเสริมให้การกระทําเราเข้มงวดขึ้นมา

ฉะนั้น เวลาเราอ่อนแอ เราทําสิ่งใดไม่ประสบความสําเร็จ ให้ถือศีลในศีล ถือสิ่งที่มันคมกล้า มันมีกําลังดีขึ้น นี่พูดถึงเขาให้อธิบายถึงว่า อุบายในการฝึกเนสัชชิกไง เนสัชชิกมันเปิดโอกาสไง เหมือนกีฬา กีฬาถ้ามันได้ลงแข่งขัน เขาพยายามจะลงแข่งขัน พยายามคัดตัวขึ้นไปเพื่อแข่งขัน

นี่ก็เหมือนกัน เราพยายามฝึกจิตของเรา ถือเนสัชชิกต่างๆ เพื่อเปิดโอกาส ธุดงควัตรเป็นเครื่องขัดเกลากิเลส แต่เวลามันขัดเกลากิเลส มันส่งเสริมให้จิตใจเข้มแข็ง แล้วถึงจริงๆ แล้วมันก็เป็นมรรค ต้องเป็นมรรคอย่างเดียว

มรรค ๘ ขาดสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ขาดสติก็ไม่ได้ สติอ่อนก็ไม่ได้ สติไม่สมควรก็ไม่ได้ สมาธิอ่อน สมาธิกําลังเข้มแข็งเกินไปก็ไม่ได้ สมาธิแก่กล้าเกินไป มันใส ใสอยู่อย่างนั้น มันไม่เป็นไตรลักษณ์ มันไม่พิจารณา มันพิจารณาแล้วมันไม่ลง มันตกไปอีกฟากส่วนหนึ่ง มันต้องพอดีหมด ทุกอย่างพอดีหมด ถ้าพอดีหมดก็คือมรรคไง มรรค ๘ มรรค ๘ มันพ้นจากมรรค ๘ ไปไม่ได้

ฉะนั้น เนสัชชิกเป็นฐานรองรับ เป็นการเปิดโอกาสให้ นี่เขาถึง “กรุณาอธิบายอุบายการฝึกเนสัชชิก” ฝึกเนสัชชิกก็ให้เรามีโอกาส ให้เราฝึกหัดของเราขึ้นมา นี่พูดถึงว่าข้อที่ ๓.

“ข้อ ๔. ไอ้นี่มันเป็นปัญญา ปัญญาที่ว่าเวลาเรากวาดตาด พิจารณาเห็นใบไม้ เรากวาดทุกวันมันยังตกทุกวันเลย แล้วถ้ากิเลสของเราล่ะ กิเลสของเรา”

เวลาใบไม้หลุดจากขั้ว พระที่พิจารณานะ เห็นใบไม้หลุดจากขั้ว พิจารณาตาม เป็นพระอรหันต์ พระสมัยพุทธกาลจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะไปถามเรื่องปัญหาปฏิบัติ ไปถึงฝนมันตกแรง ก็เลยอยู่ใต้กุฏิ พอนํ้าเต็มขึ้นมา นํ้านองขึ้นมา นํ้าก็หยดลงมาเป็นฟอง เป็นจุดเป็นต่อม

นี่ปัญญามันพร้อมไง คือ คนเรามันมีมรรค คือเราฝึกหัดสติ สมาธิ ปัญญามันเข้มแข็ง แต่เรายังไม่มีทางออก ยังอั้นตู้ จะหาคนแนะนํา จะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฝนมันตก ตกจนนํ้านองเลย แล้วหยดนํ้าฝนมันก็ตกต่อไป มันผุดขึ้นเป็นฟอง เป็นฟอง พิจารณาตาม เห็นไหม

เพราะเป็นฟอง มันเหมือนกับหัวเชื้อ ให้เห็นการเป็นไตรลักษณ์ ให้เห็นการเปลี่ยนแปลงแปรสภาพ เพราะมันต้อง แปรสภาพอยู่แล้ว แต่มันคิดไม่ถึงไง คิดไม่ถึง จิตมันกําลังเต็มที่เห็นนะ โอ้โฮ! มันปิ๊ง เป็นพระอรหันต์เลยนะ เพราะมันเป็นการ จุดชนวนให้ปัญญามันเกิด พอเกิด ไม่ขึ้นถามพระพุทธเจ้า กลับเลย

นี่เห็นใบไม้ร่วง พระสมัยพุทธกาลเห็นใบไม้ร่วง ใบไม้มันหลุดมา เอ๊ะ! ใบไม้ทําไมมันหลุดจากขั้ว มันหลุดจากขั้วเพราะมันแก่ไง ใบไม้มันแก่ ใบไม้มันหมดอายุมันหลุดจากขั้ว แล้วหลุดจากขั้ว เราจะไปต่อไม่ได้หรอก ใบไม้ที่มันจะเกิด มันเกิดจากใบอ่อน เห็นไหม มันเกิดจากตุ่มจากแกน นี่พิจารณาตาม เป็นพระอรหันต์

แต่กว่าจะเป็นพระอรหันต์มันต้องมีจิตใจของเราก่อนไง มันต้องมีกําลังใจ จิตมันเป็นสมาธิ จิตมันมีปัญญา มันมีมรรค อยู่แล้ว คือมันหมุนเดินอยู่แล้ว ปัญญามันหมุนอยู่แล้ว คือเราคิด อยู่แล้ว เรามีสมาธิอยู่แล้ว แต่มันยังไม่ทะลุ มันยังไม่ถึงที่สุด พอไปยืนพิจารณา ไอ้นั่นมันเป็นเหมือนอาจารย์เลย หยดนํ้าเป็นอาจารย์สอนพระเป็นพระอรหันต์ได้ ใบไม้หลุดจากขั้วสอนให้พระเป็นพระอรหันต์ได้

แต่เรานี่ฟันต้นไม้ทิ้งเลย กูกวาดทุกวัน ในวัดมันตกวันหนึ่ง เป็นหมื่นๆ ใบ กูกวาดทุกวันเลย กูไม่เห็นได้อะไรเลย เพราะไม่ ฉุกคิด เขาบอก “ธรรมะเป็นธรรมชาติ ทุกอย่างเป็นธรรมชาติ” ธรรมชาติเพราะเหตุนี้ ธรรมชาติเพราะเขามีสติมีปัญญา เขาพิจารณาของเขา แต่ของเราไม่ได้พิจารณา ไม่ทําสิ่งใดเลย ไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย

แต่ถ้าอย่างนี้มันได้ประโยชน์ ถ้ามันพิจารณาของมันนะ มันพิจารณาของมัน มันได้ประโยชน์ ฉะนั้นว่า ๘ วันมันก็ได้แล้ว ๘ วันนะ ถ้า ๘ วันทํางานอยู่ที่ทํางาน ชีวิตก็เท่าเดิม ๘ วันที่เราแยกตัวออกมา แล้วเราค้นคว้าของเรา ประสบการณ์ทํามากทําน้อยแค่ไหนจะได้แค่นั้น ถ้าได้แค่นั้นมันก็จะเป็นประโยชน์กับเราแค่นั้น นี่พูดถึงผู้ที่มาปฏิบัติที่วัด จบ

ถาม : เรื่อง “ลมหายใจหายไปไหน”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมนั่งสมาธิโดยกําหนดลมหายใจ หายใจเข้าก็ใช้ความคิด หายใจออกก็ใช้ความคิด มันคิดของมันวุ่นวายไปตลอด ผมพยายามตัดความคิด สะกดมันไม่ให้คิด ให้มันอยู่กับลมหายใจ แต่ก็ทําได้ไม่นาน มันก็กลับไปคิดฟุ้งอีก พอรู้ตัวก็ดึงกลับมา ดึงไปดึงมาแบบนี้อยู่ตลอด ผมเลยไปเพิ่มสติให้นํ้าหนักกับคําว่า “ไม่คิด” มากขึ้น พยายามดึงไปดึงมาจนกระทั่งมันดีขึ้น ที่ว่าดีขึ้นก็ตรงที่คิดเรื่องอื่นน้อยลง แต่มันก็ไปคิดอยู่ที่ความคิดว่าไม่ให้คิดเพิ่มเข้ามาอีกอย่าง

ทําไปเรื่อยๆ อีก จนมันเริ่มนิ่งลง แต่มันเหลือที่จิตไปจับอยู่ที่ความคิดว่าไม่ให้คิดกับลมหายใจสองอย่าง ทําไปเรื่อยๆ พอเริ่มไม่มีความคิดอื่นเข้ามาแทรก ความคิดว่าไม่ให้คิดมันก็เบาลงของมันเอง พอความคิดว่าไม่ให้คิดเบาลง ลมหายใจผมก็ชัดขึ้น ชัดขึ้นเรื่อยๆ จนแทบจะเป็นก้อนเลยครับ สวนทางกับความคิดที่คิดว่าไม่ให้คิดมันก็เบาลงเรื่อยๆ จนกระทั่งหมดไป ซึ่งหมดไปตอนไหน ผมก็ไม่รู้

แล้วต่อมาลมหายใจก็เริ่มเปลี่ยนไป จากชัดๆ เป็นก้อนๆ มันก็เริ่มละเอียด เบาบางลงเรื่อยๆ เบาลงไปจนเหมือนผมไม่มีลมหายใจ สักระยะหนึ่งมันก็กลับมาสลับกันกับความรู้ลมหายใจ เบาๆ บางๆ แล้วมันก็หายไปอีก จนในที่สุดมันเหมือนผมไม่มี ตัวตน มีแต่ความรับรู้ว่านี้คือเรา มีแต่รับรู้เท่านั้น แต่ไม่มีตัวตน ว่าเรา แล้วมันก็เหมือนสว่างสุกใส นิ่งอยู่แบบนั้นพักหนึ่ง (ที่ว่าสว่างไม่ใช่แสงสว่างนะครับ แต่สว่างใสๆ บอกไม่ถูก ไม่รู้จะใช้คําไหนอธิบายครับ) แล้วมันก็กลับมาแตะรับรู้ลมหายใจอีกครั้ง แล้วลมหายใจก็ค่อยๆ ชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ จนกระทั่งรับรู้กายกลับมา

แต่ผมก็ค่อยลืมตาขึ้น ตื่นเต้นมากครับว่ามันคืออะไร แต่จะเป็นอะไรก็ช่าง ผมชอบมันมากครับ เพราะมันทําให้ผมสบาย เบา แบบที่ผมไม่เคยเป็นมาก่อน หลังจากนั้นผมก็ทําต่อเรื่อยมา แต่มีโอกาสที่มีอยู่อีก ๒ - ๓ ครั้งที่ได้แบบนี้อีก แต่ครั้งหลังไม่ ตื่นเต้นกับมันแล้วแต่ก็ชอบมากๆ ครับ แล้วที่สําคัญมันทําให้ผม มั่นใจว่า แม้ไม่มีตัวตนนี้ของผมแล้วก็ตาม ผมก็ยังอยู่ การตายไม่ทํา ให้ผมหมดไปได้อย่างแน่นอน ผมพอใจ เข้าใจได้ว่าความฟุ้งซ่านวุ่นวายหายไปได้เพราะความควบคุมมันด้วยความคิดว่าไม่ให้คิด

แต่ที่ผมสงสัย อยากกราบถามหลวงพ่อก็คือว่า ลมหายใจที่หาย มันหายไปไหน หายไปได้อย่างไร แล้วทําไมเราถึงเหมือนไม่มีตัวตน แล้วตอนนั้นจริงๆ ผมอยู่ที่ไหน งงมากครับ

กราบขอบพระคุณ

ตอบ : นี่เวลาเป็นจริงๆ มันเป็นอย่างนี้ เวลาเขาเป็นสมาธิขึ้นมา เห็นไหม เขาถึงบอกว่าเขาเป็นเอง แล้วทําไมต้องเขียนมาถามเราด้วยล่ะ เขาเป็นเองไง พอเขาเป็นเอง บอกงงมากครับ งงมากครับ

เราจะบอกว่าถ้าเป็นสมาธิเป็นแบบนี้ แต่ที่พูดกัน พูดกันมาอยู่นั่นน่ะ มันไม่เป็นหรอก มันเป็นอารมณ์ว่าง คิดว่าว่างมันก็ว่าง แต่ถ้าเป็นสมาธิจริงๆ มันเป็นอย่างนี้ เป็นสมาธิจริงๆ คือว่าจนที่ไม่มีตัวตน ไม่มีตัวตน ไม่มีเรา ไม่มีเขา ไม่มีสิ่งใด ทั้งสิ้น แต่มันเป็นสมาธิไง มันเป็นอิสระไง สมาธิเป็นอย่างนี้ ถ้ามีสมาธิเป็นอย่างนี้

นี้มันดีอย่างหนึ่งนะ ที่เขาบอกว่าทําได้อีก ๒ - ๓ หน ถ้าทําได้หนเดียว มันก็ทําได้หนเดียวไง ถ้าทําไม่ได้เลยล่ะ ทําได้หนหนึ่งมันทําได้หนหนึ่ง ทีนี้ถ้าทําได้แล้วมันดีอย่างหนึ่ง ดี อย่างหนึ่ง มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นความเชื่อมั่น

คนเรา เราศึกษาศาสนา เราศึกษาศาสนากัน เราศึกษาเพราะความเชื่อ เราเชื่อจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเชื่อครูบาอาจารย์เรานะ เราเชื่อมรรคผล เราเชื่อมรรคผลนิพพานต้องมีจริง นรกสวรรค์มีจริง แต่สงสัยไหม สงสัย ทุกคนสงสัย ทั้งนั้น เพราะหลวงตาท่านบอกเลย ท่านจบมหาแล้วท่านจะออก ปฏิบัติ มั่นใจมากว่าจะออกปฏิบัติ เวลาปฏิบัติจริงๆ เอ๊ะ! มรรคผลมันมีจริงหรือเปล่า ต้องมีคนมายืนยันกับเรา

นี่ก็เหมือนกัน เราก็ศึกษา เราก็ศรัทธา เราก็เชื่อทั้งนั้น แต่มันก็สงสัย มันมีความสงสัยอยู่ก้นบึ้งหัวใจ แต่ถ้าทําสมาธิได้ ถ้าทําสมาธิได้มันยืนยันไง คือเราเข้าไปสัมผัสแล้ว นี่มันเป็นจริงๆ ไง ขอให้ทําสมาธิได้เถอะ เรื่องที่เราศรัทธาที่เราเชื่อ เราเชื่ออยู่แล้ว มันเป็นเอกภาพเลย มันเป็นความจริงจังอยู่ในหัวใจเลย แต่ทีแรกก็เชื่อ เชื่อไง แต่ว่าความจริงเรายังไม่มีไง แต่ถ้าเมื่อไหร่ความจริง เรามีนะ ความเชื่อนั้น โอ้โฮ! มันยิ่งปักฝัง แล้วมันเอาจริงๆ นี่ เชื่อมั่นแล้ว เชื่อมั่นเพราะอะไร เพราะเราทําได้จริงไง

ฉะนั้น ทําได้จริง เริ่มต้นการปฏิบัติ ปฏิบัติมันยากอย่างนี้ เห็นไหม เวลาคิดมาก คนคิดมาก คนต่างๆ มาก คิดมากอย่างนั้นน่ะ แต่นี้มันก็มีอุบาย มันวาสนาของคนนะ อุบายว่าไม่คิดมากๆ เวลามันคิดมากก็บอกไม่คิดมากๆ ย้อนศรไปเลย ทําไปเรื่อยๆ เห็นไหม ทําไปเรื่อยๆ จนมันชัดขึ้น มันดีขึ้น มันเบาขึ้น มันเบาขึ้น เวลามันทําแล้ว พอเบาๆ บางคนก็เอ้อ! จิตมันละเอียดแล้ว พุทโธไม่ได้ เดี๋ยวมันหยาบเกินไป เราก็เสร็จ

มันจะดีขึ้นขนาดไหน พุทโธไปเรื่อย พุทโธจนมันพุทโธไม่ได้ มันพยายามพุทโธเองแล้วมันพุทโธไม่ได้ แต่พวกเรามันสุกก่อนห่าม อยากได้ก่อนไง พุทโธๆๆ พุทโธไม่ได้แล้ว ทั้งๆ ที่มึงยังพุทโธได้ คนเรามันจะเอาอย่างนั้นทั้งนั้น แต่ถ้าเราพุทโธของเราไปเรื่อยๆ พุทโธของเราไปเรื่อยๆ จนเป็นจริงขึ้นไปนะ พุทโธไปเรื่อยๆ แล้วไม่ต้องไปคิดมาก ไปคิดมากเพราะอะไร เพราะเวลาเราปฏิบัติไปแล้วเรามีเพื่อนไง

“มึงทําอะไรวะ”

“พุทโธ”

“โอ๋ย! สมถะไม่ดีหรอก ต้องใช้ปัญญาดีกว่า”

ไอ้คนนั้นก็ตอกยํ้าทีหนึ่ง ไอ้คนนี้ก็ตอกยํ้าทีหนึ่ง มันก็ฝังใจไปเรื่อยๆ ไอ้เราก็พุทโธอยู่เรื่อยเลย ปัญญาไม่เกิดสักที มันก็เลยจินตนาการเป็นชั้นเป็นตอน ล้มเหลวไปทั้งนั้น

แต่ถ้าเอาจริงต้องเอาจริงแบบนี้ ใครจะว่าอย่างไร ใครจะพูดอย่างไรมันเรื่องของเขา มันเรื่องของเขา เรื่องของเราคือเราจะปฏิบัติ เรื่องของเรา เราจะเอาความจริง นั่นมันเรื่องของเขา ถ้าเรื่องของเขา เขาจะพูดอย่างไรก็เรื่องของเขา สุขทุกข์มันก็ของเขา ทําถูกก็ของเขา ทําผิดก็ของเขา ไอ้เราทําเป็นจริง ถ้าจริง เห็นไหม พอมันชัดๆ ขึ้นมา มันก็ดีขึ้นเรื่อยๆ ถ้ามันดีขึ้นเรื่อยๆ มันก็ ชัดเจนของมัน จะเป็นก้อนไม่เป็นก้อน เราพุทโธของเราไปเรื่อยๆ เราไม่ปล่อย ไม่ปล่อย

เวลาครูบาอาจารย์ท่านพุทโธจนพุทโธไม่ได้ พุทโธไม่ได้ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้าเป็นอัปปนาสมาธิ อย่างที่ว่าอัปปนาสมาธิสักแต่ว่า ลมหายใจมันหาย เวลากําหนดอานาปานสติมันจะละเอียดขึ้นๆๆ ละเอียดชัดเจนจนเอ๊อะ! เอ๊อะ! เอ๊อะ! ละเอียดจนเวลามันจะหายนี่ทุกคนจะตกใจ ทุกคนจะกลัวตายทั้งนั้น ลมหายใจมันจะหาย อึ๊! อึ๊! อึ๊! มันดึงออกหมดเลย แต่ถ้าคนเป็นนะ ลมหายใจหาย เชิญครับ หายเลย หายไป มันกลับไม่หาย เพราะดันเสือกไปรู้ทันมัน

ลมหายใจมันจะหายไม่หาย เรากําหนดไว้ กําหนดพุทโธไว้ หรือกําหนดลมหายใจไว้ แล้วถ้ามันจะหาย มันเบาจนสักแต่ว่า จิตมันอิสระ มันไม่พาดพิง แล้วลมหายใจมันหายไปไหนล่ะ มัน ไม่หายไปไหนหรอก มันอยู่ปกติของมัน แต่มันละเอียด

เวลาคนเข้าฌานสมาบัตินะ นิโรธสมาบัติ ๗ วัน ๗ คืน หายใจตอนไหน หายใจตอนไหน ไม่หายใจก็ไม่เห็นเป็นอะไรเลย แล้วมันอยู่ได้อย่างไรล่ะ ลมมันมีของมันอยู่ แต่จิตมันไม่พาดพิง จิตมันไม่พาดพิง ถ้าพูดไปแล้วเดี๋ยวต้องเข้าวิทยาศาสตร์ เดี๋ยวต้องพิสูจน์กันทางการแพทย์ เดี๋ยวมันยุ่งไง

ทีนี้ลมหายใจหายไปไหน นี่ไง ถ้าเข้าอัปปนาสมาธิ เข้า อัปปนาสมาธิก็เป็น แต่ถ้าคนพอมันเป็นปั๊บ ลมหายใจจะหาย พุทโธจะหาย เขาให้หายเป็นข้อเท็จจริง ไม่ใช่หายจากความอยากให้หาย ไม่ใช่หายเพราะว่าเราทําให้เผลอให้มันหาย ไม่ใช่หายเพราะว่าเรานึกว่าให้หาย กรณีอย่างนี้มันสมมุติ กิเลสมันเป็นสมมุติอยู่แล้ว แล้วเราก็ไปสมมุติซ้อนเข้าไปอีกว่ามันน่าจะหาย หรือหายอย่างนั้น เราทําของเราเอง มันไม่เป็นความจริง

ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงมันเป็นเพราะอะไร ความจริงเพราะจิตมันเป็นอิสระ กายกับใจ อายตนะรับรู้หมด แล้วเราดูแลมัน บริกรรมมัน จนมันหดตัวเข้ามา กายก็เป็นกาย จิตก็เป็นจิต จิตเป็นอิสระ กายก็ทําหน้าที่ของมึงไปสิ ลมหายใจไม่ต้องอาศัยจมูกอย่างเดียวก็ได้ ผิวหนังก็เข้าได้ ทางส่วนไหนก็เข้าได้ ลมหายใจ ออกซิเจนเข้าร่างกายได้ทุกส่วนของร่างกาย ถ้าจิตมันไม่พาดพิง ไม่มีสิทธิ์ มันจะเป็นจะตายหรอก มันเป็นความจริงด้วย แต่เป็นความจริงของนักปฏิบัติ ไม่ใช่ความจริงของวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์เป็นโลก ถ้าความจริงของโลก โลกเป็นใหญ่

อันนี้ธรรมเป็นใหญ่ ข้อเท็จจริงเป็นใหญ่ ข้อเท็จจริงในการกระทําเป็นใหญ่ มันเป็นอย่างนี้อยู่แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้าบอกว่าธรรมะมันมีอยู่แล้ว แล้วองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าแค่มารู้มันเท่านั้นเอง ถ้าทําสัจธรรมขึ้นมาได้ขนาดนี้ มันเป็นจริงของมันตามข้อเท็จจริงที่เป็นสัจธรรมอย่างนั้น แต่วิทยาศาสตร์ยังพิสูจน์ไม่ได้ ยังเข้าไม่ถึง

ฉะนั้น ที่ว่าเวลาเป็นจริง เวลาเขาเข้าฌานสมาบัติล่ะ ๗ วัน ๗ คืน ไม่ต้องกิน ไม่ต้องขี้ ไม่ต้องเยี่ยว ไม่ต้องทําอะไรเลย อยู่ได้หรือ ไอ้นี่จ่อมๆ เข้าไปก็ตื่นเต้นไง ทีนี้ถ้าทําไป ทําอย่างนี้ จนนาทีสุดท้ายเวลาเขาเป็น เขาบอกว่าเขาเป็นของเขา มันไม่มี ตัวตน มันไม่มีตัวตน สักแต่ว่า มันไม่มีตัวตน แต่ไม่มีตัวตนก็ไม่มีตัวตนนะ ไม่ใช่ไม่มีตัวตนไม่ใช่ไม่มีกิเลสนะ

ไม่มีตัวตนคือไม่มีสถานะทางโลก สถานะที่เราเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ สถานะนี้มันปล่อยหมด วัตถุเป็นวัตถุ จิตเป็นจิต เราเป็นเรา แต่เป็นได้แค่ที่มีสติที่ควบคุมได้ เวลามันแผ่ซ่านออกมา มันก็กลับมาเป็นเราอย่างเดิมๆ กลับมาเป็นเรา ไม่ต้องห่วงว่าทรัพย์สมบัติเขาจะแย่งไป มันอยู่ในบัญชีเรานั่นแหละ เดี๋ยวก็ไปเบิกเอา แต่เวลาเราไม่เป็นมันเป็นอย่างนี้

นี่พูดถึงไม่มีตัวตน เห็นไหม สุดยอด แล้วเวลาเขาพูด เขาบอกว่า “มันสุกใส มันนิ่มนะ ความสว่างแบบนี้มันไม่ใช่สว่างแบบที่ทางโลกนะ ไม่ใช่สว่างแบบแสงอาทิตย์แสงฟงแสงไฟ ไม่ใช่นะ มันสว่างเป็นอย่างไรก็บอกไม่ถูก”

นี่ผู้รู้จริงเป็นอย่างนี้ มันไม่มีหรอก มันไม่มีอยู่ ทางโลกมันไม่มีอยู่ ทางโลกก็เป็นทางโลกสิ นี่เขาบอกว่าสว่างไสวอย่างนั้น สว่างไสวอย่างนั้นก็เปิดไฟ เปิดไฟมันก็สว่าง แล้วมันได้อะไรขึ้นมา มันไม่ได้อะไรขึ้นมาไง แต่ถ้าเป็นของเรา เห็นไหม มันจะกลับมาอย่างนี้

ฉะนั้น บอกว่า เวลามันเป็น มันเป็น แล้วพอมันเป็นมันรู้ ได้ ถ้าคนฝึกหัดรู้ได้นะ แล้วมันก็มาแตะรับรู้ลมหายใจ เวลามันเข้าไปมันเป็นอิสระไง เวลามันมาแตะ เราก็รู้ได้ เพราะลมหายใจ เราสักแต่ว่า สักแต่ว่าอยู่กับเรา เวลามันออกมาแตะ มันแผ่ออกมา ออกมาแตะ ความรู้สึกมันออกมา มันเหมือนกับตัวชานี่แหละ มันเหมือนกับสักแต่ว่า มันปล่อยหมด เวลาออกมามันเริ่มรับรู้ รับรู้ เวลาเข้าอัปปนาสมาธินะ สักแต่ว่าเลย

เวลาจะออกจากสมาธิไง ออกจากสมาธิเหมือนออกไป รับรู้เส้นประสาท ออกไปรับรู้ความรับรู้ของร่างกาย พอออกไป รับรู้ของร่างกาย เรามีหัวใจใช่ไหม ก็ขยับมือ ความขยับมือขยับเท้านี่ใครสั่ง สมอง ถ้าทางวิทยาศาสตร์ก็บอกเลยไฟฟ้า สมอง มันสั่ง สมองข้างซ้าย ข้างขวามันสั่ง เขาว่า

แต่เวลาคนมันเป็น คนเป็นจะเป็นอย่างนี้ นี่เขาพูดเอง “แต่แล้วมันก็กลับมาแตะลมหายใจ” ก็เอ็งถามกูเองว่าลมหายใจหายไปไหน เวลาเอ็งออกมาแตะ เอ็งทําไมไม่บอกว่ามันออกมารับรู้ล่ะ “เสร็จแล้วก็มันกลับมาแตะรับรู้ลมหายใจ แล้วลมหายใจก็ค่อยๆ ชัดเจนขึ้น” นี่ลมหยาบ ลมละเอียด ละเอียดสุด เราหายใจ แค่ลมหายใจ หายใจหยาบๆ หายใจโดยปุถุชน มนุษย์ก็หายใจอย่างนี้ แล้วเวลาจิตที่มันละเอียดเข้าไป ธาตุขันธ์ที่ละเอียด โอ๋ย! ลมหายใจละเอียด ละเอียดสุด ละเอียดจนรับรู้ไม่ได้เลย จิตเป็นอิสระเลย

ทีนี้เวลาครูบาอาจารย์สอนเรื่องคําบริกรรม เรื่องสัจธรรม ท่านสอนให้บริกรรม ท่านสอนว่าหยาบละเอียด ท่านสอนให้เราฝึกหัด แล้วเวลามันเป็น มันเป็นอย่างนี้ เห็นไหม ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม มันมีของมันอยู่ แล้วใครฝึกก็ได้ ใครฝึกก็ได้ ฝึกถึงจุดที่มันเป็นได้ ทุกคนเป็นได้ แต่เราฝึกไม่ถึงจุดนั้น เราทําของเราไม่ถึงจุดที่ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม ของมันมีอยู่ สัจจะมันเป็นอย่างนั้น แต่เราฝึกไม่ได้ เราฝึกไม่ถึง เราก็ฝึกอยู่ แต่เราฝึกไม่ถึง

ถ้าฝึกถึงก็เป็นอย่างนี้ไง ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนา-สมาธิ มีอยู่ของมันอยู่แล้ว แต่เราทําไม่ถึง เราทําไม่ได้ ถ้าเราทําถึง ทําได้ นี่ไง ขั้นของสมาธิ แล้วสมาธิมันก็เป็นสมาธิ เห็นไหม “หลังจากนั้นผมทําต่อเรื่อยมา” นี่เขาทํามาเรื่อย เห็นไหม “แล้วก็ ผมมั่นใจว่า แม้ไม่มีตัวตนของผมก็ตาม แต่ผมก็ยังอยู่ การตาย ไม่ทําให้ผมหมดไปได้แน่นอน”

เห็นไหม การตายไป การตายและการอยู่มันไม่สามารถทําให้จิตนั้นให้หวั่นไหวไปได้ ให้มันสะอาดบริสุทธิ์หรือติดลบไปไม่ได้ การเกิดและการตายก็เป็นธรรมชาติอันหนึ่ง ใจของเราก็เป็น ธรรมชาติอันหนึ่ง นี่เป็นแค่สมาธิมันยังรู้ได้อย่างนี้เลย แค่สมาธิมันรับรู้ได้แล้ว มันชัดเจนแล้ว ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันแน่ใจแล้ว มันแน่ใจเรื่องสัจจะ เรื่องธรรม เรื่องมรรคเรื่องผลเลย แต่ยังทําได้ไม่ได้ นั่นอีกเรื่องหนึ่ง

เพราะแน่ใจไง แน่ใจว่ามีอยู่ไง แน่ใจว่าดวงจันทร์มีอยู่ แต่กูต้องประกอบยานอวกาศขึ้นมาให้ได้ ดวงจันทร์มีอยู่เห็นๆ เลย แต่กูยังไม่มีจรวดเลย กูต้องไปสร้างจรวดก่อน นี่ก็เหมือนกัน “ผมแน่ใจเลย ผมแน่ใจแม้ตัวตนนี้ของผมแล้วก็ตาม แต่ผมก็ยังอยู่ การตายไม่ทําให้ผมหมดไปอย่างแน่นอน” นี่ความจริงมันเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นเป็นอย่างนั้น

ทีนี้ย้อนกลับมาที่ความสงสัย “แต่ผมก็สงสัยอยากถามหลวงพ่อว่า ลมหายใจที่หายมันหายไปไหน หายไปได้อย่างไร”

มันไม่หายไปไหน ลมน่ะ ดูสิ ลม อากาศมันอยู่ของมันอย่างนั้นน่ะ แต่เรา เราเกิดมาแล้วเราต้องการออกซิเจนต่างหาก ออกซิเจน เราเป็นคนหายใจเข้าจมูก ออกซิเจนมันก็เข้าไปในปอด มันก็เข้าไปทําประโยชน์ของมัน แล้วมันก็ขับถ่าย มันก็หายใจเข้าหายใจออก มันก็อยู่ของมันอย่างนั้นน่ะ ใครใช้ประโยชน์อะไรมัน

นี่ก็เหมือนกัน “ลมหายใจมันหายไปไหน” มันไม่ได้หายไปไหน แต่เพราะความเป็นวิทยาศาสตร์ เพราะการศึกษาของเรา เราศึกษาว่าคนไม่หายใจต้องตาย เราก็เลยวิตกกังวลว่าต้องหายใจชัดเจน คือเรากลัวเราผิดพลาด เรากลัวเราจะไม่มีความรู้จะไปอธิบายให้ใครฟังว่าลมหายใจมันหายไปได้อย่างไร ก็อยากจะรู้ว่ามันหายอย่างไร ก็เลยไม่รู้ไง แล้วมันหายไปไหนล่ะ

มันมีอยู่ แต่สติปัญญาเรายังไม่รอบคอบรู้เท่า ฝึกหัดของเราไป ถ้าฝึกหัดของเราไปจนมีความชํานาญ เดี๋ยวโยมจะเป็นอาจารย์ใหญ่แล้วสอนคนได้ จะอธิบายได้หมดเลยว่าลมหายใจมันมีอย่างนี้นะ แล้วมันก็หายอย่างนี้นะ แล้วโยมก็รู้อยู่คนเดียว อธิบายอย่างใด ไอ้คนฟังบอกว่า เฮ้ย! มันบ้าหรือเปล่าวะ ทั้งๆ คนอธิบายถูกนะ แต่มันเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตนอยู่คนเดียว ไอ้ลูกศิษย์นี่ฟังไม่รู้เรื่องหรอก แล้วไอ้คนอธิบาย ไอ้คนฟังบอกว่า เฮ้ย! อาจารย์กูบ้าหรือเปล่าวะ ถ้ามันรู้จริง

นี่ไง “มันหายไปไหน หายไปอย่างไร” ไม่หายไปไหน มันหายเพราะจิตมันปล่อย จิตเป็นอิสระ กายกับจิตแยกจากกัน มันเป็นอิสระของมันชั่วคราว เดี๋ยวก็ออกมา “แล้วทําไมมันถึงเหมือนไม่มีตัวตน แล้วตอนนั้นจริงๆ ผมอยู่ที่ไหน”

มันไม่มีตัวตน เห็นไหม ตัวตนของเรามันเป็นอัตตา ดูสิ ไอ้พวกข้าราชการใหญ่ๆ หัวโขนมันใบใหญ่ๆ มันไปไหน คนไม่ต้อนรับมันโกรธมากเลย มันมีอัตตา เวลามันเกษียณแล้วนะ เดินไปไหนไม่มีใครมองมันเลย มันทําอะไรไม่ได้

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน นี่ไง แล้วตัวตนมันหายไปไหนล่ะ ตัวตนก็คือความที่เราเคยชินไง เราเคยชินในตัวตนของเราไง ตอนเป็นสมาธิ ตัวตนมันสงบลง เราพูดบ่อยมากเวลาทําสมาธิ สมาธิคือกิเลสสงบตัวลง กิเลสสงบตัวลงถึงเป็นสมาธิได้ ถ้ายังมีกิเลสหนาแน่นอยู่เป็นสมาธิไม่ได้ เพราะอีโก้ เพราะตัวตนมันสําคัญ พอตัวตนมันสําคัญ ตัวตนนี้มันขวาง มันเข้าสงบไม่ได้

แต่พุทโธๆๆ เกลื่อนจนทุกอย่างไม่มี ทุกอย่างมันเป็นธรรมชาติหมด มันก็สงบตัวลง สมาธิคือกิเลสสงบตัวลงชั่วคราว พอกิเลสมันสงบตัวลง ก็คือตัวตนเรานี่ไง ก็ตัวตนหายไปไหน ก็มันสงบลงไง ก็มันสงบลง พอสงบลง “แล้วมันไปอยู่ไหนล่ะ ผมงงมากเลย”

ถ้าอยากรู้ก็เป็นปุถุชน ถ้าไม่เป็นสมาธิรู้ชัดเจน อยู่กับปัจจุบันรู้ชัดเจนเลย เวลาจะเข้าสมาธินะ แล้วมันหายไปไหนล่ะ ก็มันหายไปอย่างนั้น มันถึงเข้าสมาธิได้ไง เพราะมันหายไป อย่างนั้นน่ะ แต่อยากรู้ตลอดแล้วไม่ได้อะไรเลย ขณะที่มันเป็นอย่างนั้น นี่เพราะมันสงบตัวลง

เราจะบอกว่าละเอียด เวลาว่าละเอียดก็ยังงงนะ “มันละเอียดอย่างไรหลวงพ่อ” เออ! สงสัยต้องเอาอากาศมาพิสูจน์กันแล้วเว้ย มันละเอียดอย่างไรล่ะ เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ถ้าชํานาญแล้วมันจะรู้ ถ้าหยาบละเอียดนะ ฉะนั้น ถ้าได้สมาธิ เป็นอย่างนี้

วันนี้ที่พูด พูดเพราะอะไร เพราะเขาเขียนมามันละเอียด เขาเขียนมา แสดงว่าคนนี้ชํานาญ ทํามาเยอะ พอทํามาเยอะ พอมันเป็นสิ่งที่มันเป็นจริง เขาถึงได้เขียนได้ละเอียด ไม่อย่างนั้นถ้าเป็นธรรมดาเขียนไม่ได้อย่างนี้ด้วยนะ คนที่ภาวนาเขียนไม่ได้อย่างนี้หรอกถ้าคนหัดภาวนาใหม่ๆ ไอ้นี่แสดงว่าคงไปโดนหลอกมาเยอะ คงโดนพระหลอกมาเยอะ ปัญญาก็เลยเยอะ เวลามาพิสูจน์ได้ก็เลยเขียนมาได้ละเอียด อันนี้ว่าลมหายใจละเอียดเท่านั้น

ถาม : เรื่อง “กราบขอบพระคุณ”

เขากราบขอบพระคุณ กราบขอบพระคุณที่ได้ฟังเทศน์หลวงพ่อ แล้วกลับไปฟื้นฟูความเป็นอยู่ได้ ไม่อย่างนั้นเขาหาทางออกไม่ได้ไง ฟังเทศน์หลวงพ่อแล้วดีขึ้น ไม่อย่างนั้นเขาบอกว่าตนเองเหมือนกับเป็นคนบ้า เหมือนผีเข้าผีออก จิตใจอารมณ์มันปั่นป่วนไปหมดอย่างบอกไม่ถูกเลยค่ะ ตอนนี้ดีขึ้นแล้วค่ะ ลูกลองตั้งสติใหม่ ลูกก็จะทําตามที่ได้ฟัง จะหาทางเดินของลูกให้เจอ

ตอบ : เขาเขียนถามปัญหามาว่าทําอะไรไม่ได้เลย กลัวผิดกลัวถูกไปทั้งหมด แล้วเราพูดไปว่าถ้าเป็นฆราวาส เป็นฆราวาสเราต้อง มีอาชีพ เราต้องทําสิ่งใด เราทําสิ่งใดด้วยปัญญา ด้วยที่ว่าเรา ไม่ผิดศีล เราไม่ได้ทําให้มันผิดศีล แต่กิเลสมันเข้ามาสอดแทรกเอง แล้วเราบอกว่าเป็นฆราวาส เราจะทําสิ่งใดเราก็ต้องหาความ ชอบธรรมให้ถูกต้องชอบธรรม แล้วทําตามนั้น แล้วพยายามฝึกหัด ของเราไป พอมันโตขึ้นมันจะดีขึ้น ฉะนั้น ดีขึ้น เขาบอกว่า ขอบคุณค่ะ เอวัง

เสียงมันก็เป็นเสียง
ลองเสียงที่เขาชื่นชมเราสิ เราพอใจ
ถ้าปัญญามันไล่เข้าไป มันไล่เข้าไปแล้วมันให้เห็นว่า
ความโง่ของเรา ความบกพร่องของเรา
ถ้าเราฉลาดแล้วนะ พอเราฉลาดเรารักษาตัวเรา
เห็นไหม เสียงก็สักแต่ว่าเสียง
เออ! มันไม่ไปแล้ว เสียงก็สักแต่ว่าเสียง

๔

เสียงหายไป

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒ มกราคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความปีติ”

กราบนมัสการหลวงพ่อค่ะ ข้าพเจ้าเป็นคนหนึ่งที่กําลังพยายามให้ตนเองมีสติอยู่ตลอดเวลา ข้าพเจ้าได้มีโอกาสไปปฏิบัติธรรมที่วัดหลวงพ่อ จนวันหนึ่งข้าพเจ้ารู้สึกตนเองว่า ทําไมเรามีสติ อยู่กับตัวเองแบบเดี๋ยวได้ เดี๋ยวไม่ได้ จึงตั้งใจว่า วันนี้ให้รู้กัน ว่าจะเป็นอย่างไร จึงนั่งวิปัสสนากรรมฐาน ระหว่างที่นั่งมีความรู้สึกว่าเสียงรอบข้างทําให้ไม่มีสมาธิ จึงสะกดจิตให้นั่งต่อไปว่า ดูสิ ถ้าทําไม่ได้ จะตายก็ให้รู้กัน

สักพักรู้สึกได้ว่าเสียงดังกล่าวหายไป ทําไมเราว่างเปล่าแบบนี้ ไม่รู้สึกปวดหลังเหมือนที่เคยเป็นมา ไม่รู้สึกอะไรเลย เป็นแบบว่างเปล่า แต่ปีติสุขอยู่ภายใน แต่เป็นความรู้สึกแค่ชั่วครู่

แต่เมื่อถอนสมาธิออกดูเวลา ข้าพเจ้าใช้เวลานั่งสมาธิไปหนึ่งชั่วโมงครึ่ง และอาการก่อนนั่งสมาธิที่ง่วงและหงุดหงิด กลับหายเป็นปลิดทิ้ง ข้าพเจ้าไม่แน่ใจว่า นี่คือสมาธิหรืออะไรเจ้าคะ ขอหลวงพ่อชี้ทางสว่างให้ด้วยเจ้าค่ะ แล้วควรทําอย่างไรต่อไป

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามอย่างนี้มันเป็นคําถาม เวลาเราตอบคําถาม เราชอบคําถามแบบนี้ คําถามแบบนี้เป็นคําถามที่ใสซื่อ ใสซื่อก็เหมือนเด็กไร้เดียงสา รู้อย่างไรก็พูดอย่างนั้น ถ้ารู้อย่างไรพูดอย่างนั้นมันตอบง่าย ตอบสบาย แล้วมันเป็นความจริง คือว่าถ้าถามอย่างนี้ถามแบบใสซื่อ แบบไร้เดียงสา คือรู้อย่างไรก็ถาม อย่างนั้น มันเป็นธรรมชาติ เป็นการกระทําที่แบบว่ามันไม่มี ลับลมคมใน อย่างนี้ดี แล้วดีเพราะมันเป็นความจริงไง

ฉะนั้น เวลาเราจะพูดความจริง ส่วนใหญ่แล้วคนไม่ค่อย กล้าพูด เพราะมันกลัวขายตัวเองไง ว่า ตัวเอง แหม! เป็น นักปราชญ์ เป็นราชกวี จะพูดอะไรต้องมี ไอ้นั่นแต่งทั้งนั้น แต่ถ้าเอาจริงๆ ถามแบบนี้ “ก่อนที่ข้าพเจ้าจะนั่ง ข้าพเจ้าได้ยินเสียงรอบข้าง รอบข้างแล้วมันรําคาญมาก”

คําว่า “รําคาญมาก” ฉะนั้น เวลาใครมาภาวนาที่วัด เห็นเราปากจัด เราเอ็ดคนนู้น เอ็ดคนนี้ เพราะเหตุนี้ เวลาเราทําอะไรขึ้นมาก็แล้วแต่ เราไม่ได้ทําเพื่อเรา เราทําเพื่อคนที่ปฏิบัติ เราทําเพื่อสังคมไง ฉะนั้น เวลาเราปากเปียกปากแฉะกับผู้ที่มาอยู่วัด ผู้ที่มาภาวนา ก็เพราะเหตุนี้

เขาบอกเลยนะ เวลาเขามานั่ง นั่งวิปัสสนา ระหว่างที่นั่งรู้สึกว่ามีเสียงรอบข้าง ทําให้ไม่มีสมาธิเลย รําคาญมาก เสร็จแล้วก็สะกดจิต เขาใช้คําว่า “สะกดจิต” นะ เขาสะกดจิตให้นั่งต่อไป ดูสิว่ามันจะเป็นจะตายให้มันรู้กันไป

ตรงนี้สําคัญ ตรงที่มันจะเป็นจะตาย คือว่าเราไม่รับรู้ไง เสียงมันก็คือเสียง เสียงก็เป็นเสียง สิ่งที่เราพอใจ ไม่พอใจ มันก็มีของมันอยู่อย่างนั้น เพียงแต่ว่าความวิตกกังวลของเรา ความวิตกกังวลของเรามันไปกว้านมาไง เสียงมันจะเป็นเสียงดีหรือเสียงไม่ดีก็แล้วแต่ เราไปกว้านมา พอกว้านมามันเอามาทําลายตัวเองไง

แต่ถ้ามันมีความเพียร มีความตั้งใจ มีความตั้งใจทําของเรา เราตั้งใจของเรา โดยที่ว่าไม่มีสิ่งใดที่เข้ามาเป็นเล่ห์กล เราทําแบบใสซื่อ ทําแบบซื่อตรง กดไว้เลย สู้กับมันเลย

แล้วเวลามันลง เห็นไหม เวลามันลง “สักพักเสียงดังกล่าวหายไป ทําไมมันว่างเปล่าแบบนี้ ไม่มีความรู้สึกปวดหลังเหมือนที่เคยเป็นมา ไม่รู้สึกอะไรเลย เป็นแบบว่างเปล่า แต่ปีติสุขอยู่ภายใน แล้วในความรู้สึกก็แค่ชั่วครู่ แต่เวลาออกจากสมาธิไปแล้วชั่วโมงครึ่ง”

ชั่วโมงครึ่งนะ ฉะนั้น สิ่งที่ชั่วโมงครึ่ง ทีนี้ถ้ามันเป็นจริง เห็นไหม มันเป็นจริงเราได้พัก เราก็ได้สัมผัส มันว่างเปล่า มันเป็นสิ่งที่เราไม่เคยพบไม่เคยเห็นเลย แต่มันมีอยู่ ๒ ประเด็น ประเด็นหนึ่งคือว่าถ้ามันมีการสะดุ้ง มีอะไร มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ เพราะเราทําความจริงไง

เวลาเสียงมันหายไป ถ้าเสียงมันหายไป เสียงมันหายไปเพราะว่าจิตมันสงบ มันปล่อยวาง มันไม่รับรู้ ถ้าไม่รับรู้นะ เสียง เห็นไหม ดูสิ ทางโลก เสียง สิ่งที่ว่าลิขสิทธิ์ทางเสียงเพลง เขาไปร้องของเขา ออกงานต้องจ่ายตังค์เขาเลย แต่ไอ้นี่เสียงมันมา มันมารบกวนเรา เสียงที่มารบกวนเรา เสียงที่รบกวน เสียงที่เราไม่พอใจ เสียงที่กระตุ้นให้เราไม่พอใจ

ฉะนั้น เวลาที่เราเทศน์บ่อยครั้งมาก รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เวลาถ้ามันเป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันเอามาเชิดชู เอามายกย่อง เอามาสรรเสริญ เอามาให้เราล้มลุกคลุกคลานไง แต่ถ้ามันเป็นบ่วงของมาร โอ้โฮ! มันรัดคอ มันอึดอัดขัดข้อง มันไม่พอใจ มันโต้แย้ง มันร้อยแปดเลย มันเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

แล้วเวลาเราพิจารณาของเราไปเรื่อย ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ของเราไปเรื่อย ถ้ามันเห็นแจ้งขึ้นมานะ รูป รส กลิ่น เสียง เห็นไหม มันขาด ถ้ารูป รส กลิ่น เสียง มันขาด มันขาดด้วย ปัญญาก็ได้ ถ้าขาดด้วยปัญญา อย่างที่เราพูด เสียงก็เป็นว่าเสียง เราเองต่างหากหาเรื่อง เราเองต่างหากไปกว้านมันมาเอง เราเองต่างหากไม่มีสติปัญญา เราเองต่างหาก เสียงมันก็เป็นเสียง ลองเสียงที่เขาชื่นชมเราสิ เราพอใจ

ถ้าปัญญามันไล่เข้าไป มันไล่เข้าไป แล้วมันให้เห็นว่าความโง่ของเรา ความบกพร่องของเรา ถ้าเราฉลาดแล้วนะ พอเราฉลาดเรารักษาตัวเรา เห็นไหม เสียงก็สักแต่ว่าเสียง เออ! มันไม่ไปแล้ว เสียงก็สักแต่ว่าเสียง

อันนี้เป็นว่า ถ้ารูป รส กลิ่น เสียงมันเป็นสักแต่ว่า แต่คําว่า “เป็นสักแต่ว่า” เราต้องมีสติปัญญาควบคุมดูแลหัวใจของเรานะ เพราะใจของเราเป็นธรรมชาติรู้ เป็นธรรมชาติรู้มันรู้ไปหมด รู้โดยอวิชชา ก็รู้โดยไม่มีสติสัมปชัญญะ รู้โดยไม่มีปัญญา

ถ้ามันมีวิชชามันก็รู้ รู้แต่มีวิชชา รู้แล้วมันแยกแยะของ มันได้ แต่ถ้ามันพุทโธๆ พุทโธจนมันสักแต่ว่ารู้ มันเป็นตัวมันเอง เห็นไหม มันไม่ออกรู้ เออ! มันไม่ออกรู้ มันเป็นขั้นตอน

ทํา ฝึกหัดทําไป แล้วทําแล้วมันจะเป็นประโยชน์ ทําเป็นประโยชน์ว่าจิตของเรามันมีคุณค่า จิตของเรามีคุณค่า แล้วถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันมีคุณค่าในตัวมันเอง แต่เราปล่อยไง เราปล่อยให้เป็นสัญชาตญาณ เป็นธรรมชาติ ธรรมชาติของมนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มีความรู้สึกนึกคิด มีสติมีปัญญา เราก็ภูมิใจในความเป็นมนุษย์ไง

แต่เวลามนุษย์มันปล่อยสถานะปัจจุบันนี่ สถานะของความเป็นมนุษย์ให้มันเป็นอิสระ จิตเป็นอิสระ จิตกับกาย เรามีกายกับใจๆ ใจถ้ามันปล่อยเข้ามามันเป็นอิสระของมัน แค่มันเป็นอิสระนะ จิตสงบ มหัศจรรย์แล้ว

คําถามเป็นคําถามที่ใสซื่อ เพราะว่าเขาถามมาด้วยใสๆ ไง ใสๆ เป็นความจริง จะบอกว่า “มันสงบไปชั่วครู่ แต่ถอนจากสมาธิไปแล้วชั่วโมงครึ่ง” ชั่วครู่ ชั่วครู่เพราะอะไร เพราะมันสุขไง ลองไม่ได้สมาธิสิ ๕ นาทีเป็น ๒ ปี แต่เวลาเป็นสมาธิ สงบไปแล้ว ชั่วครู่ชั่วโมงกว่า

ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นคุณสมบัติของเรา เราทําแล้วเราก็ได้ของเรา

ฉะนั้น เขาถามต่อ “แล้วอาการก่อนนั่งสมาธิที่ง่วง หงุดหงิด กลับหายเป็นปลิดทิ้ง ข้าพเจ้าไม่แน่ใจว่า นี่คือสมาธิหรือไม่เจ้าคะ ขอให้หลวงพ่อชี้ทางด้วย”

ถ้ามันง่วง หงุดหงิด สิ่งนั้นแหละนิวรณ์ นิวรณธรรมนะ ความลังเลสงสัย ความง่วงเหงาหาวนอน ความวิตกกังวล นิวรณ-ธรรมๆ นิวรณธรรมจะไปปล่อยมันอย่างไร นิวรณธรรมจะปล่อยที่นิวรณ์ สงสัยจะปล่อยที่ไม่สงสัย สงสัยแล้วคิดต่อก็สงสัย สงสัยเป็นซ้อนสงสัยต่อก็สงสัย แล้วสงสัยจะแก้สงสัยตรงไหนล่ะ

สงสัยก็ต้องปล่อยวาง สงสัยต้องพุทโธ สงสัยแล้วต้องมาตั้งสติของเรา ความสงสัยมันวางไปเอง พอวางไปเอง บอกว่ามันง่วง หายหงุดหงิดเป็นปลิดทิ้งไปเลย

มันปลิดทิ้งเพราะว่ามันเป็นจริง แต่ที่เขาว่าว่างๆ ว่างๆ มันไม่จริง มันไม่จริงเพราะอะไร เพราะ ๑. มันเสวยว่าง ๒. มันยังแบบว่ามีสัญชาตญาณ มีความสัมพันธ์ นี่ความสงสัย

แต่ถ้ามันเหมือนปลิดทิ้งเลย เหมือนปลิดทิ้งเพราะมันวางหมด มันวางหมดมันถึงเป็นสมาธิได้ ถ้ามีสมาธิได้มันมีคุณสมบัติอย่างนี้ ถ้ามันเป็นสมาธิไม่ได้ มันไม่มีคุณสมบัติอย่างนี้ คุณสมบัตินี้เพราะอะไร เพราะมันมีสติไง มีสติรู้ตัวตลอดเวลา

คําว่า “ชั่วครู่” สงบชั่วครู่ มันสมบูรณ์ไหม เวลาออกมาดูเวลาชั่วโมงครึ่ง สติสมบูรณ์ไหม ถ้าใครบอกเป็นสมาธิ สมาธิใครเป็นเจ้าของ ใครเป็นเจ้าของสมาธิ

เวลาบอกสมาธิ สมาธิเป็นสาธารณะ ในวิชาเขียนว่าสมาธิ ตามตําราเขียนว่าสมาธิ สมาธิคือชื่อของมัน แต่เวลามันเป็นกลางหัวใจ สมาธิเป็นอย่างไร

สมาธิ เห็นไหม มันมหัศจรรย์ มันสุข มันมีความสุข โอ้โฮ! มันว่างเปล่า มีความสุขจากภายใน สุขอย่างนี้เงินซื้อไม่ได้ สุขอย่างนี้หาซื้อตามซุปเปอร์มาร์เก็ตไม่มี ไปหาซื้อที่ไหนก็ไม่มี ไปหาซื้อที่สํานักปฏิบัติก็ไม่มี

สํานักปฏิบัติมันเป็นอุปาทานหมู่ พอไปแล้ว แหม! คนมัน เยอะ นั่งกันเรียบร้อย สังคม โอ้ย! ร่มเย็น อุปาทานหมู่ แต่ถ้า มันเป็น มันเป็นส่วนตน ปัจจัตตัง เป็นเฉพาะใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นเป็นอย่างนี้ ถูกต้อง

ฉะนั้น ว่าถูกต้อง เห็นไหม ที่ว่าเสียงหายไป มันเป็นปีติ เสียงที่มันเกิดขึ้น เวลาเกิดขึ้น พออ่านปัญหานี้แล้วมันก็คิด เราก็พยายามอยู่ของเรา พยายามอยู่ของเราว่าเสียงรอบข้าง เสียงที่กระทบกระเทือนกัน เราพยายามมา ใครมาใหม่จะบอกว่า ให้ดูตามเขา ให้ดูตามเขาคือให้เก็บกิริยา อย่าทํากระทบกระเทือนคนอื่น การกระทบกระเทือนคนอื่น ทุกคนต้องการความสงัด ต้องการความสงบ ความวิเวก แล้วเราไปกระเทือนเขา

ไอ้นี่ เห็นไหม มันเป็นบาปเป็นกรรม เป็นบาปเป็นกรรมเพราะคนเขาตั้งใจเจตนาดี ทุกคนพยายามรักษาของเรา อย่าคิดว่าเรามีศักดิ์ศรี เรามีสิทธิจะทําอะไรก็ได้ ทําอะไรก็ได้ แต่ทําแล้วไปกระทบกระเทือนผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมันมีเวรมีกรรมนะ มันมีเวรมีกรรมตรงไหนรู้ไหม มันมีเวรมีกรรมวันที่เอ็งปฏิบัติบ้าง วันที่เอ็งนั่งดีๆ นั่นน่ะ เสียงมันมาทันที มันมีเวรมีกรรมนะ ถ้า มีเวรมีกรรม เราไปทําอะไรไว้ เดี๋ยวเถอะเดี๋ยวเอ็งก็เจอ

แต่นี้เราพูดไว้ก่อนว่าอย่าไปทําเขา ทุกคนต้องการหาสิ่งนั้น แล้วเราเป็นผู้ควบคุมดูแล เราปากเปียกปากแฉะ เพราะเราเอง เราก็ปรารถนาความสงบระงับ เราปรารถนาความดี แต่ไอ้คนที่ทํา คนที่ทํา เห็นไหม มนุษย์สองคนอยู่ด้วยกันมันมีการเมือง ถ้ามีเขา มีเขากับเรา เราก็ถือสิทธิ์ว่าเราทําได้ เราทําได้ แต่เราไม่คิดถึงนํ้าใจเขาเลยหรือ นํ้าใจของเขาก็เหมือนนํ้าใจเรา เราก็ต้องการความสงบ ความสงัด เราก็ต้องการความวิเวก แล้วเราไปทํากระเทือนเขา สักวันหนึ่งกรรมนั้นจะย้อนกลับมา ถ้ามันไม่มีสิ่งใด ก็เสียงลมเสียงมันมาตลอด

ฉะนั้น เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เราไม่จองเวรจองกรรมใคร ให้อภัยเขานี่สุดยอดเลย ใครจะทําอะไรช่างหัวเขา เราปากเปียกปากแฉะนะ แล้วเวลาบอกว่า เหมือนกับว่าเราเที่ยวระรานคนอื่น ไม่ ไอ้ปากเปียกปากแฉะเพราะว่าเรารักษาสังคม แต่จิตใจของเรานะ จริงๆ ใครจะทําอะไรนะ เราไม่เคยไปยุ่งกับใครเลย แต่เวลาพูดโอ้โฮ! พูดชัดเจน พูดชัดเจนเพราะไม่ใช่คนโง่ ไม่ใช่ตอไม้ มีชีวิต มีปัญญา รู้ รู้ถูกรู้ผิด รู้ชั่ว รู้ดี ใครทําดีทําชั่ว กับเรา เรารู้ แต่ไม่ตอบโต้ แต่พูดนะ

เวลาพูด พูดเพื่อเหตุเพื่อผล ยกขึ้นมาให้เห็นเหตุผล ยกตัวอย่าง เวลามีดี มีชั่ว มันดีเพราะอะไร มันชั่วเพราะอะไร เราพูดอย่างนี้ แต่สังเกตได้ไหมว่าวัดไม่เคยออกไปเลย ไม่เคยไปยุ่งกับใคร ไม่เคยยุ่งกับใคร เพราะอะไร เพราะไม่จองเวรจองกรรมใคร ไม่จองเวร ไม่จองเวรหรอก แต่อย่าถามนะ พูดชัดมาก ขาวเป็นขาว ดําเป็นดํา ผิดเป็นอย่างนี้ ถูกเป็นอย่างนี้ ชัดเจน แต่ ไม่เคยไปจองเวรจองกรรมใคร เคยไหม ไม่เคยจองเวรจองกรรมใครทั้งสิ้น

นี่พระพุทธศาสนา เวลาอย่างนี้เวลาเขาเขียนมา คําถามนี้มันเป็นคําถามแบบไร้เดียงสา แบบว่าใสซื่อ แล้วมันชัดเจน อ่านแล้ว อืม! สงสารเขา โอ้โฮ! รู้สึกว่าเสียงรอบข้างมันทําให้ทําสมาธิไม่ได้เลย จึงใช้สะกดจิตเอา ข่ม ข่ม ข่มให้มันลง แล้วมันก็ลงจริงๆ ด้วย ลงจริงๆ ด้วยแสดงว่าคนที่ทํามา เสียงข้างๆ เอ็งน่ะ กลับเป็นสิ่งที่เขามาเป็นสะพาน มาทําให้เอ็งได้ปฏิบัติได้ ฉะนั้น อันนี้ ถือว่าเราได้ประโยชน์แล้วเนาะ

คําว่า “เสียงที่หายไป มันทําไมถึงหายไปล่ะ”

มันหายไปเพราะว่าคุณสมบัติของจิตเรา มันหายไปเพราะคุณสมบัติของสติ ของสมาธิ ของคุณสมบัติของเรา ทําให้เรา สงบระงับ เขาจะก่อกวนอย่างไร อยู่ข้างนอก ไม่เข้ามาถึงใจเรา เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร มันจะเสียงดังขนาดไหน ก็ดังที่เขาทํา แต่มันไม่ดังมาถึงหูเรา ไม่ดังมาถึงใจเรา ดังอยู่แค่นั้นน่ะ

เพราะเรารักษาจิตของเรา เรามีสติ มีสมาธิ รักษาหัวใจของเรา เห็นไหม เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ประเสริฐที่สุด พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ ครูบาอาจารย์เราสอนอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า เขาถามคําว่า “ปีติ” แล้วใช้ว่า “เสียงหายไป” เสียงหายไป มันไม่หายไปไหนหรอก มันก็อยู่ของมันอย่างนั้น แต่หายไปเพราะสติ เพราะเราทําหัวใจของเราสงบได้ นี้ตอบแล้วอย่าภูมิใจเกินไปนะ เดี๋ยวพอตอบแล้ว แหม! ได้สมาธิแล้วทิ้ง หมดเลย แล้วเอ็งจะได้เปลวไฟต่อไปนี้ ยกตูดหน่อยเดียว โอ้โฮ! เหลิงเลยนะ ไม่ได้ ตั้งสติแล้วภาวนาให้ดี เอ้า! จบ

ถาม : อันนี้คําถามนะ ลูกได้มาปฏิบัติที่วัดหลวงพ่อ ๙ วัน ได้ปฏิบัติบูชาพระพุทธเจ้า ได้ตั้งสัจจะภาวนา นั่งสมาธิ ๒ ชั่วโมง ช่วงแรกจะบริกรรมพุทโธ เป็นบางช่วงที่พุทโธหลุดหาย แต่ก็ดึงกลับมาพุทโธใหม่

พอนั่งสักพักมีเวทนามา ก็พุทโธในจิตและเร็วๆ และ เปล่งเสียงออกมาพุทโธๆ เพื่อให้ดับเวทนา แต่เวทนาไม่ดับก็ใช้ คําบริกรรมยาวๆ ใช้บทแผ่เมตตาให้ตัวเอง ก็มีเวทนาผ่อนบ้าง สลับกับมีเวทนาหนักบ้าง มากขึ้นก็สู้ไม่ไหว จิตไม่สามารถปล่อยวางเวทนาได้ จิตเกาะอยู่กับกายก็เลยแพ้เวทนา นั่งได้หนึ่งชั่วโมงเหมือนกัน

๑. จะใช้อุบายใดดีให้จิตได้สู้กับเวทนา หรือใช้ปัญญาคิดอย่างไรดีคะ

๒. พักหลังกลับมาเพียรอยู่ที่บ้าน เนื่องจากเวลารัดกุม จะปฏิบัติเวลาให้น้อย เน้นเดินจงกรมเป็นหลัก และนั่งสมาธิแค่ ๑๐ นาที หรือ ๕ นาทีแรก พุทโธต่อเนื่อง พอหลังจากนั้นพุทโธหลุดหายก็เกิดนิวรณ์ จะใช้อุบายอะไรดีคะเพื่อให้ไม่เกิดนิวรณ์

ตอบ : นี่คําถามก็เหมือนว่า ถ้าภาวนาที่วัดมันภาวนาดีกว่าที่บ้าน ถ้าภาวนา เห็นไหม เขาว่าทําไมต้องไปวัด ทําไมต้องไปวัด

ไปวัด เห็นไหม ไปวัดเพราะถ้าไปวัดแล้วมันเป็นสถานที่ ชัยภูมิที่ดี ถ้าที่บ้านภาวนาได้ แต่ภาวนาได้เพราะที่บ้านมันใกล้งาน มันก็จะกังวลกับงาน พอเราไปวัด ไปวัดพอนั่งภาวนาก็ คิดถึงว่าที่บ้านจะทําอะไรอีก จิตดวงนี้ หลวงตาเวลาอยู่กับท่าน ท่านบอกว่า “ลิงตัวนี้ วันนี้หมดกล้วยไปกี่หวี” คือลิงได้กล้วย แล้วมันจะสงบนิดหนึ่ง

นี่ก็เหมือนกัน เราพุทโธ เราใช้ปฏิบัติแล้วหัวใจของเรามันหยุดบ้างไหม ถ้ามันหยุด มันมีปัญหาไปตลอด ถ้าคนมีปัญหา ปัญหาไปตลอดล่ะ คนเรื่องมากก็เรื่องมากตลอดไป คนเรื่องน้อย ก็เรื่องน้อยตลอดไป คนที่มีจุดยืน เขาก็มีจุดยืนตลอดไป ถ้าคนเรื่องมาก มันเรื่องมากทั้งนั้น

พูดธรรมะก็พูดธรรมะไว้เป็นธรรมะเป็นสัจจะให้เราเก็บ ให้เราเป็นประโยชน์ มันเหมือนยา ยาเวลาใครเจ็บไข้ได้ป่วย เขาใช้ยาตรงกับโรคนั้น โรคก็หาย ไอ้นี่ยามัน พอไปเห็นยามาก กว้านหมดทั้งตู้เลย กินหมดเลย อยากหาย มันตายน่ะสิ นี่ยา เขาก็ใช้เฉพาะไง

นี่ก็เหมือนกัน เราทําอะไรล่ะ เราทําอะไร เราเจ็บไข้ได้ป่วยเราก็กินยาเฉพาะโรคนั้น มีโรคสิ่งใดเราก็ไปหาหมอนั้น ไอ้นี่อยากรู้ มาก มาเถอะยาอะไรดี ตุนหมดเลย เจ็บป่วยเปิดกินหมดเลย แล้วก็ไม่หาย แสดงว่าศาสนานี้ไม่มีมรรคไม่มีผลแล้วล่ะ ศาสนานี้ใช้ ไม่ได้แล้ว ไม่ได้คิดว่าตัวเองทําผิดเลยนะ คิด คิดถึงแต่ว่ายาไม่ดี กินแล้วไม่หาย กินทั้งตู้เลย

ถ้าหาย กินเม็ดเดียวก็หาย กินทั้งตู้เลยทําไมไม่หายล่ะ คนอื่นกินเม็ดเดียวก็หาย ไม่สบาย เขากินยาเม็ดเดียวหายหมดล่ะ ไอ้เราทั้งตู้เลย กินหมดเลย ไปล้างท้องไง เขากินยาแล้วหาย เอ็งกินยาแล้วไปล้างท้อง เพราะอยากได้ อยากได้อยากดี ขวนขวายไปหมด ไม่ได้หรอก วางให้หมด ตัณหาซ้อนตัณหา คือความ มันอยากเกินไปก็ไม่ได้

อยากนี่อยากทําคุณงามความดี อยากโดยสมเหตุสมผล อยากโดยพอประมาณ แล้วอยากโดยพอประมาณ เห็นไหม เพราะเราเกิดมาแล้ว เกิดมาแล้วทางโลกนะ ถ้าโยมเกิดมาแล้วมีครอบครัวก็ต้องดูแลนะ พ่อแม่ที่บ้านก็ต้องนึกถึงนะ ไปแต่วัด ไปแต่วัด โอ๋ย! ดูแลพระไปหมดเลย แล้วปล่อยให้พ่อแม่อยู่บ้าน ชาวบ้านเขา ด่านะ พ่อแม่เราก็ต้องดูแล บ้านเราก็ต้องดูแล ดูแลแล้ว เวลา เหลือแล้ว เราถึงเจียดเป็นเวลาของตัวเอง

การมาวัดเขาเรียกว่าเป็นเวลาส่วนตัว เอาเวลาส่วนตัวมาวัดมาวา มาประพฤติปฏิบัติ แล้วปฏิบัติแล้วได้หลักได้เกณฑ์ อยู่บ้านเราก็ปฏิบัติของเราบ้าง ไม่ใช่ว่าจําเป็นก็ต้องไปวัดไปวาทุกอย่างมันมีปัญหาไปหมด ทําไมล่ะ เพราะเราเกิดมาแล้ว เรามีครอบครัวแล้ว เราก็ต้องรับผิดชอบทั้งนั้น

คําว่า “รับผิดชอบ” เพราะรับผิดชอบกับครอบครัว มันก็ จะรับผิดชอบกับชีวิต รับผิดชอบกับชีวิตก็รับผิดชอบกับการนั่ง สมาธิภาวนา เพราะรับภาระการภาวนา ภาวนานั้นมันก็เป็นสัมมาสมาธิ มันก็เป็นความจริงขึ้นมา ทําให้มันเป็นความจริงขึ้นมามันก็จบ

นี่จะเอาหมดเลย นู่นก็จะเอา นี่ก็จะเอา แล้วไม่ได้อะไรเลย ไม่ได้ แล้วจะเอามากเกินไป ทําเป็นข้อเท็จจริง นั่งสมาธิ เรานั่งสมาธิ ถึงเวลามาวัดได้เราก็มาวัด มาวัดเหมือนกับคนป่วย เจ็บไข้ได้ป่วยก็ไปเข้าอุโมงค์ ไม่แน่ใจก็ไปเข้าอุโมงค์เพื่อตรวจเช็ก ว่าร่างกายเรามีจุดบกพร่องไหม

มาวัดมีครูบาอาจารย์ อาจารย์ครับ หนูเป็นอย่างไรบ้างคะ นี่ถามปัญหา ก็เหมือนมาตรวจสอบกันสักทีหนึ่ง แล้วกลับไปร่างกายสมบูรณ์แข็งแรง กลับไปบ้านอย่าโกหกนะ อย่ามาหลอกนะ ว่าร่างกายมันไม่ดี ก็ไปวัดก็มาถามเรื่องภาวนา ได้เก็บได้ข้อมูลแล้วเราก็ไปทําจริงจังของเรา ถ้ามีปัญหาก็มาถามอีก มันทําอย่างนี้ เป็นกิจจะลักษณะ มันก็เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ฉะนั้น สิ่งที่ทํา ทําอย่างนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าคําถาม อยู่ที่วัดทําได้นานเลย ไปที่บ้านได้ ๕ นาที ๑๐ นาที เพราะว่ามันกังวลเกินไปไง ๕ นาที ๑๐ นาที งานมันกองอยู่ตรงหน้าแล้ว มันจะพุ่งเข้าไปหางานนู่นน่ะ ถ้าไปอยู่วัดมันไกลงานหน่อยหนึ่ง มันก็เออ! ทนเอา อยากทําก็ไปไม่ได้หรอก

ตอนนี้อยู่วัด ฉะนั้น “คําถามที่ ๑. จะใช้อุบายอย่างใดดีเพื่อให้จิตสงบได้สู้กับเวทนา หรือใช้ปัญญาคิดอย่างไรดีคะ”

นี้การนั่งไปมันเหมือนเวลานั่ง เราก็นั่งของเราไป มันอยู่ที่ความตั้งใจ ความตั้งใจนะ พอประมาณ เวลาเขาบอกพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ อย่าเคร่งเครียด อย่าจริงจังเกินไป อย่าจริงจัง คําว่า “จริงจัง” คือเกร็ง

แต่คําว่า “ตั้งสติ” เราระลึก เราบอกให้ชัดๆ ให้กําหนด พุทโธชัดๆ คําว่า “ชัดๆ” เราชัดๆ เฉพาะคําว่า “พุทโธ” แต่เรา ไม่บีบคั้นให้มันเคร่งเครียด คําว่า “ชัดๆ” คือเราทํางานชัดๆ แต่ไม่ใช่บีบคั้น ไม่ใช่ต้องการให้มันเคร่งเครียด

ถ้ามันเคร่งเครียดขึ้นไปนะ เดี๋ยวพอเคร่งเครียดขึ้นไปเราก็ต้องผ่อนมา เคร่งเครียด เราเคร่งเครียด ทําให้จริงจังเลยนะ เผลอแวบหลับทันทีเลย เพราะมันใช้พลังงานมาก ใช้พลังงานจดจ่อมาก เผลอปั๊บ ไปแล้ว หายจ้อยเลย

แต่ถ้าเราใช้พอประมาณ แต่ให้ชัดๆ ชัดๆ คือว่าสติสมบูรณ์ไง เหมือนคนทํางานเป็นเขาตั้งสติปัญญาของเขา แล้วเขาทําเหมือนกับ คนทํางานชํานาญ เหมือนไม่ได้ทําเนาะ จับฉับๆ เสร็จแล้ว เหมือนไม่ได้ทําเลย ไอ้เราอู้ฮู! เพ่งเกือบตาย ผิด ทําไม่เสร็จสัก อันหนึ่ง ไอ้คนทําเป็นนะ ฉับๆ เสร็จ ฉับๆ เสร็จ ไอ้เราไม่เป็นนะ โอ้โฮ! จดจ่อเลยนะ ทําออกมาเสีย ทําออกมาเสีย

นี่ก็เหมือนกัน เราใช้สติปัญญาของเรา ไม่ใช่เคร่งเครียดจนเกินไป แต่ชัดเจน สติชัดเจน ไม่แฉลบ ไม่วอกแวก แต่ชัดเจนกับเรา นี่มัชฌิมาปฏิปทา มัชฌิมาปฏิปทาคือความสมดุลพอดี ไม่ใช่มัชฌิมาตรงกลางหมอนใช่ไหม กลางหมอนเลย กลางที่นอน

คําว่า “กลาง” กลางคืออะไรล่ะ แต่สมดุลพอดีกับการ กระทําของเรา นั่นมัชฌิมา ข้อที่ ๑.

“ข้อที่ ๒. จะใช้อุบายอย่างไรดีคะ ไม่ให้เกิดนิวรณ์”

เกิดนิวรณ์ก็คือความง่วงเหงาหาวนอน ความลังเลสงสัย มันเกิดอยู่แล้ว ถ้ามันเกิดอยู่แล้ว พระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบัน ไปฟังเทศน์จากพระสารีบุตร ฟังมาจากพระอัสสชิ ได้เป็นพระโสดาบัน ไปหาพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าเอหิภิกขุ บวชแล้วให้ประพฤติปฏิบัติ เป็นพระโสดาบัน นั่งสัปหงกโงกง่วง นิวรณธรรมมันกั้น พระโสดาบัน พระพุทธเจ้าไปด้วยฤทธิ์เลย

“โมคคัลลานะ เอานํ้าลูบหน้า”

คําสอนที่พระพุทธเจ้าสอนพระโมคคัลลานะ ตอนที่เรา ตกภวังค์ เราเอาไปใช้ พยายามตรึก ตรึกเท่าไรก็หลับ ลูบหน้า ลูบแล้วลูบอีก นั่งดูดาว แหงนดูเลย ก็หลับ เพราะเราไปจํามา ไม่ได้สดๆ ร้อนๆ ไม่ได้สอนไง เป็นการจํามา ทําอย่างไรก็หลับ พอเรามานั่งคิด ทําไมถึงยังหลับ ก็ทําที่พระพุทธเจ้าสอนพระโมค-คัลลานะเลย เราก็คิด เออ! เราคิดมากเกินไป

เราเปรียบเทียบนะ จิตเราเหมือนนกเขา เวลามันอยู่ในกรง แมวมันมามันตกใจ ถ้านกเขามันฉลาดเนาะ มันยืนเฉยๆ บนคอน แมวกินไม่ได้หรอก แต่พอแมวมามันตกใจ มันบินนะ บินไปข้าง กรงใช่ไหม แมวก็ตะปบได้เลย คิดมาก คิดมาก คิดจนใจมันฟู ใจมันเหมือนนกเขาที่มันตื่น หลับอยู่ดี เวลาเราหลับแล้วเราก็มา พิจารณาว่าทําไมมันหลับอีก

เราตกภวังค์มามาก เราผ่านประสบการณ์ความลําบากมาเยอะ ลําบากทั้งชีวิตความเป็นอยู่ของพระ ลําบากทั้งกิเลสมันหลอก ลําบากเพราะว่ากิเลสมันมีแรงต้าน ต่อสู้มาเยอะ ฉะนั้น เวลาคําถาม เพราะมันเคยสู้มาไง ฉะนั้น นิวรณธรรมมันก็ต้องกลับมาตรงนี้ไง กลับมาอยู่ที่ความพอดี

เมื่อวานโยมมาก็ถาม ก็ตอบเขา เขาบอกจริง เขาบอกเขาสวดมนต์ยังหลับเลย เราบอกหลับ เพราะว่าหนึ่ง อาหาร โยมดูสิ โยมทานกี่มื้อ แล้วโยมทานอาหารเสร็จแล้ว แล้วจิตใจมันหงุดหงิด ง่วงเหงาหาวนอน ไปสวดมนต์ก็จบเลย ใช่ เขาบอกว่าใช่เลย

นี่ก็เหมือนกัน นิวรณธรรมก็อยู่ตรงนี้ อยู่ที่การใช้ชีวิตของเรา ถ้านิวรณ์จะไม่เกิดขึ้น เริ่มตั้งแต่เช้าตื่นขึ้นมา ตอนนี้กินอาหาร คลีนเลย ไม่ต้องเคี้ยว ดูดเอา ดูดปรื้ดจบเลย ไม่มีนิวรณ์ คือ กลับไปตรงนั้น กลับไปตั้งแต่อาหารของเรา ตั้งแต่ความเป็นอยู่ของเรา แล้วทบทวน

เพราะว่าเวลาเรามีปัญหานะ เวลาปฏิบัติแล้วมันมีปัญหาจะทบทวนเลย เช้าตื่นขึ้นมากระทบอะไรบ้าง บิณฑบาตมา ในบาตรได้อะไรมา ฉันอะไร ฉันเข้าไปแล้วมันเป็นเพราะอะไรถึงได้ง่วง

เราเช็กหมดเลยนะ เช็กทั้งความเป็นอยู่ เช็กทั้งศีล เช็กทุกอย่างเลย แล้วย้อนกลับหมด เพื่อไม่ให้กิเลสมันไปเอาเรื่องนี้มาหลอก ถ้ามันเอาเรื่องนี้มาหลอกไม่ได้ เราก็สู้กับมัน นี่จบ มันก็แก้ไขตัวเองมาอย่างนี้ นี้แก้ไขตัวเองมาอย่างนี้ ๑.

๒. ต้องมีสติปัญญา มีสติปัญญาคอยดูแล มีสติปัญญาเทียบเคียง เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนใครก็แล้วแต่ก็ฟัง แต่ท่านสอนพระองค์นั้น ไม่ได้สอนเรา ถ้าสอนเรา สิ่งคําสอนนั้นมันใช้ประโยชน์กับเราได้หรือไม่ ถ้าใช้ประโยชน์ ส่วนใดเป็นประโยชน์เก็บสิ่งนั้นมาใช้ เก็บตรงนั้นมาใช้คําเทศน์คําสอน เราต้องเก็บ สิ่งใดที่มันใช้ประโยชน์กับเราได้

สิ่งใดใช้ประโยชน์กับเราไม่ได้ จริตนิสัยคนไม่เหมือนกัน เราก็วางไว้ แล้วเก็บประโยชน์สิ มันได้ประโยชน์หมดล่ะ ถ้ารู้จักแยกแยะ รู้จักใช้ มันจะเป็นประโยชน์ ถ้าไม่รู้จักใช้ เถรส่องบาตร เห็นอาจารย์ส่องบาตร มันก็ส่องบ้าง เขาส่องดูบาตรรั่ว มันส่องเป็นพิธีเฉยๆ ส่องเป็นแค่ทําให้จบ แต่เขาส่องเพื่อดูรอยร้าว

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ครูบาอาจารย์สอน เขาสอนเรื่องอะไร เราต้องเข้าใจ แล้วเก็บประโยชน์มา มันจะได้ประโยชน์กับเรา เราจะเอาทั้งหมดไม่ได้ ยาทั้งตู้ไม่ได้ ทั้งตู้แล้วเราจะทุกข์ยากอยู่อย่างนี้ เอ้า! จบ

ถาม : อันนี้สิ ระหว่างสวดมนต์มีคําพูดผุดขึ้นมาว่า “เห็นแก่ตัว เอาประโยชน์ตนเป็นที่ตั้ง” โยมคงสวดมนต์ต่อจนจบ หลังจากสวดมนต์ได้นําคําพูดนี้มาใคร่ครวญ และอีกหลายวันทําให้โยมเพิ่งเห็นว่าโยมทําอะไรมองแต่ตัวเอง ไม่เอาใจเขามาใส่ใจเรา

เหมือนเพิ่งถูกเปิดตา เห็นความเลวของตนเอง เห็นด้านของคนที่โดนกระทํา บางเรื่องโยมผ่านมานับสิบๆ ปีก็ผุดขึ้นมา โยมมีความทุกข์มาก ทุกข์จนความคิดเปลี่ยนศาสนาแวบเข้ามา เพื่อจะได้ไม่ต้องทุกข์ แต่ก็บอกตัวเองว่า หนีความจริงไม่พ้น เขาทุกข์เพื่อจะพ้นจากทุกข์ โยมค้นพบว่าสิ่งที่น่ากลัวที่สุดคือตัวเราเอง

๑. เมื่อมีอารมณ์คําพูดผุดขึ้นระหว่างสวดมนต์ ควรหยุดสวดเพื่อพิจารณาหรือไม่ เพราะโยมพิจารณาใคร่ครวญหลัง สวดมนต์ มันเหมือนนับว่าไม่เป็นปัจจุบัน แต่โยมก็ยังหยิบมาพิจารณาและคาใจ ควรจะเป็นแบบไหนคะ

๒. จะพิจารณาความทุกข์อย่างไรให้มันลดลง พิจารณาแล้วเดี๋ยวเบา เดี๋ยวก็กลับมาเหมือนเดิม ได้แต่แผ่เมตตาอุทิศส่วนกุศล

ตอบ : นี่คําถามเรื่องที่ ๒ นะ คําถามเรื่องที่ ๒ เราเอาคําพูดที่ว่าเวลาสวดมนต์ สิ่งนี้มันผุดขึ้นมา คําผุดขึ้นมา คําผุดขึ้นมาที่เราบอกธรรมเกิด ธรรมเกิดอย่างนี้

เวลาธรรมเกิด เรามีความคิด ความสงสัยสิ่งใดมันจะผุดขึ้นมา มันจะเกิด นี่ธรรมเกิด แล้วธรรมนี้เกิดขึ้นมาข้อนี้ สําหรับโยม โยมทุกข์มากเลย แต่สําหรับเรานะ เราบอกว่าสุดยอดมาก นี่สมบัติ อริยทรัพย์ นี่ธรรมมาเกิดมันเตือนเรา มันบอกเรา นี่ไง ธรรมเรา

กรณีที่เราพูดบ่อย เวลาหลวงตาท่านพิจารณาของท่าน จิตนี้ว่างหมดเลย โอ๋ย! แล้วมันส่งไปเห็นภูเขาเลากาทะลุหมดเลย อู้ฮู! ท่านมหัศจรรย์กับจิตท่านมากเลย มหัศจรรย์ขนาดไหนนะ ธรรมกลัวท่านหลง ท่านพูดเองในเทศน์ท่านบ่อย ท่านบอกว่า “ธรรมกลัวท่านหลง ธรรมผุดเลย แสงสว่างที่เกิดขึ้นเกิดจากจุดและต่อม”

งงๆ เลยนะ ธรรมมาเตือน ท่านบอกเลยว่าธรรมกลัว หลวงตาจะหลง ก็เตือนเลย สิ่งที่เราตื่นเต้นกับความมหัศจรรย์นั้นน่ะ มันเกิดจากอะไรล่ะ เกิดจากจิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้คือจุดและต่อม จิตเดิมแท้ ให้ค้นหาจิตเดิมแท้ แต่ท่านไม่รู้ ท่านก็งงอยู่อย่างนั้น ท่านบอกถ้าหลวงปู่มั่นอยู่ ไปถามหลวงปู่มั่นจบเลย หลวงปู่มั่นไม่อยู่ ก็ต้องค้นหาของตัวเองกว่ามันจะเข้าใจว่า อ๋อ! ไอ้จุดและต่อม เป็นอย่างนี้เอง แล้วค่อยไปพิจารณาจุดและต่อมอีกรอบหนึ่ง

อันนี้นี่ก็เหมือนกัน “เห็นแก่ตัว เอาประโยชน์เป็นที่ตั้ง” ก็มันเตือนเราไง ถ้าเตือนเรามันก็สุดยอดอยู่แล้ว สุดยอดอยู่แล้ว สุดยอด สุดยอดเพราะอะไรรู้ไหม พระฝรั่งที่มาอยู่กับเรา เขา ออกจากเราไป แล้วเขาก็ไปภาวนาที่เชียงใหม่ แล้วเขาก็กลับมานะ กลับมานี่ โอ้โฮ! เขาบอกว่า

“หลวงพ่อ เวลาผมภาวนาไป มันความคิดผุดขึ้นมาในใจผมเยอะแยะเลย ผุดขึ้นมาจนนั่งร้องไห้” พระฝรั่ง แล้วพระฝรั่งก็มาบอกนะ “หลวงพ่อ ผมไม่น่าจะเลวได้ขนาดนี้เลยเนาะ ทําไมผมมันเลวได้ขนาดนี้”

คือตอนทําไม่รู้ตัวไง คิดตั้งแต่สมัยเด็กๆ นั่นพระฝรั่งองค์ที่มาอยู่กับเราน่ะ องค์นั้น แสดงว่าตอนเด็กๆ เขาคงจะเอาเรื่องอยู่ มาจากเยอรมัน เขาบอกว่าเวลาภาวนาไปมันจะไปคิดแต่ว่า ไปพิจารณา พิจารณาเห็นถึงการกระทําของตนที่ทําไว้ตั้งแต่อดีต ตั้งแต่เราเคยทํามา พอพิจารณาไป พิจารณาไปนะ นั่งร้องไห้ แล้วก็คิด เขาเล่าให้เราฟังนะ “หลวงพ่อ ทําไมผมมันเลวได้ขนาดนี้”

คําว่า “เราเลวได้ขนาดนี้” อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตน เป็นที่พึ่งแห่งตน ตนรู้ว่าตนบกพร่อง ตนรู้ว่าตนผิดพลาด นั้นคือสิ่งที่มีคุณค่าที่สุด คนเราที่เถียงโต้แย้งกันอยู่นี้ก็เพราะคิดว่า ตัวเองถูกไง ที่มีความโต้แย้งกันอยู่นี่ก็เพราะว่าฉันถูก ฉันถูก ฉันเก่ง ฉันดี เธอแหละผิด เธอแหละผิด

แต่มันเห็นเราน่ะ เราผิด เราเห็นความผิดของเรา แล้วความผิดของเรา เอ็งจะค้นหานานกี่ปี เอ็งถึงจะเห็นความผิดของเอ็ง แล้วเวลามันผุดขึ้นมา เห็นไหม เราเป็นคนเห็นแก่ตัว แล้ว เขาก็บอกว่า แล้วก็มาคิดเลยว่า เออ! แล้วก็มาคิดดู อืม! บางเรื่องสิบกว่าปีมันยังผุดขึ้นมา เหมือนพระฝรั่งองค์นั้นเลย

เวลาปฏิบัติเราถึงบอกว่า เวลาปฏิบัติ เราจะปฏิบัตินะ เราจะทําความสะอาดหัวใจนะ มันจะต้องสะอาดบริสุทธิ์ทั้งหมด

ฉะนั้น สิ่งใดที่มันคาหัวใจ มันจะผุดขึ้นมา ผุดขึ้นมาให้เราพิจารณา ถ้าเราพิจารณาแล้ว ถ้ามันเป็นอดีต เราก็รู้ว่าเป็นความผิด เป็นความผิด อย่างเรานะ ก็ขอขมาลาโทษ อโหสิกรรมต่อกัน แต่นี่พูดเฉยๆ นะ ทําผิดไว้กับใครสิบกว่าปีแล้ว ไม่ต้องไปซื้อ ของขวัญให้เขานะ มันจบไปแล้ว เราสํานึกได้ เราสํานึกได้ นี่ไง เราสํานึกถึงตัวได้ มันก็เสียใจ มันอดีตไง

ไม่ใช่ว่า นี่ไง กรณีนี้มันมีอยู่ พระองค์หนึ่งเขาบอกว่าเขาระลึกอดีตชาติได้ ว่าอดีตชาติเขาเป็นพระนั่งเกล้าฯ เป็นรัชกาลที่ ๓ เขาว่าอย่างนั้นนะ เขาว่า ไม่ใช่เราว่า เขาว่า เขาบอกเขา เป็น ร.๓ พอ ร.๓ เสร็จแล้วเขาออกจากภาวนาเขา เขาก็พยายาม จะไปหาตระกูลของ ร.๓ ว่าเป็นญาติกัน เป็นญาติกัน โยมคิดว่าเขาจะเชื่อไหม

ตัวเองไปเห็นเองไง ตัวเองคิด ตัวเองนั่งไประลึกอดีตชาติ ว่าตัวเองเป็นรัชกาลที่ ๓ พอเป็นรัชกาลที่ ๓ ปั๊บ เขาก็ไปดูทะเบียนประวัติใช่ไหมว่าใครเป็นลูกเป็นหลาน ก็เขาจะไปขอแบ่งทรัพย์หรือเปล่าก็ไม่รู้ แต่ทางนั้นเขาไม่รับ

เป็นพระ ก็เป็นความเห็นส่วนตน ไอ้นี่ เห็นไหม ขนาด ตัวเองรู้ ตัวเองรู้แล้วตัวเองจะไปถือสิทธิ์อะไร มันคนละภพ คนละชาติ ร.๓ ท่านก็สวรรคตไปแล้ว แล้วตัวเองไปนั่งแล้วก็คิดขึ้นมาเองว่าตัวเองเป็น ร.๓ เป็น ร.๓ แล้วเขาจะไปทําคุ้นเคยกับวงศ์ตระกูลของเขา เออ! มันก็แปลกนะ ไม่น่าคิดได้อย่างนี้เลย

นี่พูดคํานี้ขึ้นมา เพราะเวลาเขาคิดอย่างนี้ รู้ถูกรู้ผิดแล้ว ที่พูดนี้ไม่ใช่พูดว่าเชื่อนะ เรายกขึ้นมาเป็นตัวอย่าง แล้วมันมีอยู่จริง เดี๋ยวพูดหลังไมค์ก็ได้ มันมีอยู่จริง ที่พูดนี้พูดเป็นตัวอย่าง แต่เรา ไม่เชื่อ เราไม่เชื่อเพราะว่าอะไร

เพราะการระลึกอดีตชาติต่างๆ ถ้าเขารู้ของเขา เขาเก็บไว้ข้างใน เขาเก็บไว้ภายใน แล้วก็ธรรมสังเวช สังเวชกับวัฏฏะ สังเวชกับการเกิดและการตาย สังเวชกับชีวิต เขารู้ไว้ให้เพื่อปลงธรรมสังเวชการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

คนที่เขารู้จริงเขาเก็บไว้ในใจ แล้วมันสะเทือนหัวใจ มันสังเวช ว่าจะเวียนตายเวียนเกิดกันอีกกี่ภพกี่ชาติ ถ้าคนรู้จริงเขาจะเก็บไว้ภายใน เป็นสมบัติส่วนตน อาจจะบอกก็จะบอกแต่ผู้ที่ไว้ใจได้ ไอ้นี่พอตัวเองคิดว่าใช่แล้ว จะไปถือญาติ ร่วมญาติกับเขา โอ้ย! ใครจะไปเชื่ออันนั้น

เอาอันนี้ขึ้นมาเพราะว่าเราเห็นแก่ตัว แล้วบอกว่าเราก็ย้อนคิดไปถึงว่าเรื่องตั้งแต่สิบปีที่แล้ว เราคิดได้ เราสังเวชได้ เราก็คิดเตือนหัวใจของเรา เพราะอะไร เพราะถ้าเราคิดไม่ได้ เราคิดไม่ได้ เราไม่รู้ นี่ธรรมมันเกิดนะ ธรรมมันเกิดคือมันเตือนเรา เตือนเรา

นี้พอเตือนเราก็ให้เรารู้ถูกรู้ผิดใช่ไหม คนจะทําดี ทําชั่ว มันก็ต้องรู้ถูกรู้ผิดจริงไหม ถ้ารู้ถูกรู้ผิดแล้ว สิ่งที่อะไรผิดก็ไม่ทํา อีก สิ่งที่ผิดทําแล้วก็ขอขมาลาโทษ สิ่งที่ไปทํามาแล้วก็สาธุ ไม่ทําอีกแล้ว ต่อไปนี้มีสติมีปัญญา จะทําสิ่งที่ดีงาม

สิ่งที่ผิดพลั้งไปแล้วเพราะกิเลส เพราะความไม่รู้ไม่เท่าทันความคิดของตน ถึงได้ทําไป รู้ไม่เท่าทันอารมณ์ของเรา อารมณ์ความคิดที่มันผุดขึ้นมา เรารู้ไม่เท่าทันมัน เราถึงได้ผิดพลาดทําลงไป แล้วตอนนี้เสียใจ เสียใจแล้วเราค่อยกลับมาพิจารณาของเราใหม่ กลับมาพิจารณาของเราคือตั้งต้นทําดีของเราใหม่ ไอ้สิ่งที่แล้วก็แล้วกันไป

ดีนะ ดี เราเห็นเป็นบวก ดี จะได้ชําระล้างกันที่ภพที่ชาตินี้ ไม่ใช่เป็นเวรเป็นกรรมบาดหมางกันไป แล้วจะต้องไปชดใช้กันอีก ไม่รู้กี่ภพกี่ชาติข้างหน้านู่น รู้แล้วสํานึกดีมาก นั้นพูดถึง เขาเห็นแล้วเขาบอกเสียใจมาก แต่เรากลับเห็นว่าเป็นคุณงามความดี อ้าว! คุณงามความดีมันจะเป็นความดี

นี่เข้าคําถาม “๑. เมื่อมีอารมณ์คําพูดผุดขึ้นระหว่างสวดมนต์ ควรหยุดสวดเพื่อพิจารณาหรือไม่ เพราะโยมพิจารณาใคร่ครวญหลังสวดมนต์ มันเหมือนนับว่าไม่เป็นปัจจุบัน แต่โยมก็ยังหยิบ มาพิจารณาและมันคาใจ ควรจะเป็นแบบไหนคะ”

หลังสวดมนต์นี่แหละ สวดมนต์ก็สวดมนต์ให้จบไป สิ่งที่เกิดขึ้นก็เกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นมันเป็นประเด็นแล้วแหละ มันเป็นประเด็นในใจเรา พอเป็นประเด็นแล้วเราก็มาพิจารณาว่าเราเป็นอย่างนั้นหรือไม่ เวลาเดินจงกรม ถ้ามันเป็นอย่างนั้น เป็นอย่างนั้น เออ! ธาตุขันธ์เราเป็นอย่างนี้เนาะ ถ้าเราจะปรับปรุงขึ้นมาให้ เข้าสู่มรรค สู่ผล เราควรทําอย่างใด

แต่ถ้ามันไม่เป็น มันไม่เป็น กิเลสมันหลอก กิเลสมันเชื่อไม่ได้ กิเลสมันหลอกนะ หลอกว่าเราเป็นอย่างนั้น มีพระอีกแหละ เวลาอย่างนี้เรายกตัวอย่าง มีพระองค์หนึ่งเขาทําอย่างนี้จริงๆ นะ เขานั่งภาวนาไปแล้วมันมีความคิดขึ้นมา บอกว่า

“ถ้าเขาเผาตัวตายเมื่อไหร่ วันนั้นเขาจะได้เป็นพระอรหันต์”

ก็คิดขึ้นมาอย่างนี้ แล้วก็ตั้งใจจะเผาจริงๆ นะ พอตั้งใจจะเผาจริงๆ พระก็ต้องไปคอยเฝ้า เขาจะเอาบริขารมาสุมตัวเอง แล้วก็จุดไฟเผาเลย พวกเราก็ต้องไปดับกัน แล้วมันดับแล้วก็พยายามคุยให้เขาได้คิด เขาก็ได้คิด เขาก็อยู่ปกติของเขา แล้วอยู่ตอนหลังนะ พระคิดว่าเรื่องนี้จะจบไป สุดท้ายแล้วเขาก็เผาตัวตาย ตายไปจริงๆ แล้วเขาบอกว่าเขาจะได้เป็นพระอรหันต์

ไม่เป็นหรอก จะได้เป็นพระอรหันต์มันต้องเป็นด้วยมรรคด้วยผล ด้วยปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา มันไม่ใช่เป็นเพราะไฟเผาตายหรอก ไฟเผาตาย ทุกข์ตายห่า เป็นพระอรหันต์ตรงไหน ไม่เป็นหรอก แต่เขามีความคิดอย่างนี้ขึ้นมาไง

นี่พูดถึงว่า เวลาความคิดที่มันเกิดขึ้นมา เราต้องเอามา พิจารณา ถ้ากิเลสมันผุดขึ้นมา เราก็ต้องพิจารณาว่ามันจริงหรือ ไม่จริง ถ้าไม่จริงอย่างที่ว่าเนี่ย ถ้าเผาตัวเองแล้วจะเป็นพระอรหันต์ ไม่เผา ไม่เผา ไม่เป็น เป็นพระอรหันต์อย่างนี้ไม่เอา

แต่ถ้ามันบอกว่าให้เราขวนขวายหมั่นเพียร เอ้อ! เอา เอา มันต้องพิจารณา เวลาความคิดมันผุดขึ้นมานี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่มัน ผุดขึ้นมาแล้วเราก็มาพิจารณาใคร่ครวญของเรา แล้วก็แก้ไขดัดแปลงตัวของเรา นี่ๆ นี่คือคุณสมบัติเลย คือประโยชน์เลยแหละ

เวลาครูบาอาจารย์สอนลูกศิษย์ เขาจะสอนลูกศิษย์ให้สํานึก สอนลูกศิษย์ให้เห็นดีเห็นชั่ว สอนลูกศิษย์ให้ประพฤติปฏิบัติ แล้วเวลาครูบาอาจารย์สอนลูกศิษย์ บอกว่าครูบาอาจารย์ลําเอียง ลําเอียง ลําเอียงทุกทีน่ะ ฉันทําดีขนาดนี้ไม่ได้ชมเลย มีแต่ด่า กับด่า จะคิดอย่างนี้ แต่นี่คิดขึ้นได้เอง สุดยอด สุดยอด

เรากลับชมนะ ชมว่าเราได้ประเด็นมาให้ใคร่ครวญ มันมีประเด็นมาให้เราแบบว่ากิเลสมันโผล่หน้ามาเพื่อจะให้เราได้แก้ไข เราได้แก้ไขเรา เป็นประโยชน์กับเรา แต่ว่าเสียใจร้องไห้ เรื่องธรรมดา แหม! เพราะเราชั่วได้ขนาดนี้เชียวหรือ แหม! เราทําเขาได้ขนาดนี้เชียวหรือ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะตอนทํามันไม่ได้คิดไง แต่พอรู้ว่าผิดแล้วเสียใจ

เราทําอะไรก็แล้วแต่ ถ้าผิดทุกคนเสียใจทั้งนั้น แล้วเราทํา กับคนรอบข้าง โอ้โฮ! กระเทือนนะ แต่อย่างนี้ปั๊บ ถ้ากลับบ้านไปนะ แล้วเป็นคนดีนะ ไอ้คนนั้นจะแปลกใจเลย เอ๊ะ! เอ๊ะ! จะมาทําฉันอีกหรือเปล่า ไม่ใช่ คิดได้แล้ว คิดได้แล้ว ไม่ใช่ ไม่ใช่ ธรรมะอบรมแล้ว นี่ประโยชน์สุดยอด

“๒. จะพิจารณาความทุกข์อย่างไรให้มันลดลง พิจารณาแล้วเดี๋ยวเบา เดี๋ยวกลับมาเหมือนเดิม ได้แต่แผ่เมตตาอุทิศ ส่วนกุศล”

เราไปยึดมันก็ทุกข์ ปล่อยมันก็จบ

การปล่อยก็ปล่อยด้วยสติด้วยปัญญา ปล่อยแล้วเดี๋ยวก็ ทุกข์อีก ธรรมดานะ เพราะอะไร เพราะมันเป็นอนิจจัง มันเกิด มันดับ มันไม่มีสิ่งใดขาดแล้วดับไปเลย มันยังเกิด ยังดับอยู่ ถ้าพิจารณาซํ้าๆ ซากๆ ตทังคปหานของชั่วคราว

ในครัวของเรา เดี๋ยวก็ติดไฟทําอาหาร เสร็จแล้วก็ทํา ความสะอาด จบ เดี๋ยวเก็บล้าง เดี๋ยวจุดไฟทําอาหาร ทําอาหารกินเสร็จแล้วเดี๋ยวก็เก็บล้าง เก็บแล้วเดี๋ยวก็จุดไฟทําอาหาร

มันไม่จบหรอก ความคิดมันไม่จบ มันไม่จบเราก็พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า จนถึงที่สุด ถึงที่สุดถ้ามันขาด จบ มันมีวันจบ ไม่ต้องห่วงว่าไม่จบ จบ ถ้าไม่จบพระพุทธเจ้าไม่สอน พระพุทธเจ้าสอนถึงวันจบสิ้น จบ แต่จบมันต้องสมุจเฉทปหาน ขาด กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แยกออกจากกัน อยู่คนละทวีป ไม่เข้ามาเกี่ยวกันอีกเลย จบ มันมีวันจบ แต่วันจบต้องจบด้วยความสมบูรณ์ของมัน

มันไม่สมบูรณ์มันจะจบได้อย่างไร ของไม่สมบูรณ์ ของไม่ มัชฌิมา ของไม่มรรคะ ไม่สามัคคี ไม่สามารถรวมกันสมุจเฉท มันจะจบได้อย่างไร มันจะจบต่อเมื่อมันสมบูรณ์ของมัน สมควรของมัน มัชฌิมาปฏิปทา สมควรแล้วมันพิจารณาจนขาด นั่นน่ะจบ

แต่ตอนนี้เดี๋ยวมันหนัก เดี๋ยวมันเบา มันหนัก มันเบา เราก็ต้องสู้ไป สู้ไป ตั้งสติแยกแยะ แยกแยะ ถ้ามันมีความสุข มีความดี นี่ไง เพราะเหตุนี้ครูบาอาจารย์ของเราท่านถึงรักษาตัวเอง รักษา รักษา เห็นไหม มีข้อวัตรปฏิบัติ

เพราะรักษาใจไว้ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน หัวใจนี้อย่าทําให้ฉันเจ็บปวดนัก หัวใจนี้อย่าทําให้ฉันลําบากนัก ดูแลหัวใจของเราให้ดี แล้วเวลาเข้าภาวนา ก็เอาหัวใจนี้ภาวนา จิตไง เอาจิตภาวนาขึ้นมา พัฒนาขึ้นไป

เพราะอย่างนี้แหละ เพราะรักษาให้มันดีตลอด ให้มันสุขตลอดไง อย่าให้มันทุกข์ ไอ้นี่เดี๋ยวสุข เดี๋ยวทุกข์ มันทุกข์เพราะอะไร ทุกข์เพราะมันเสื่อม ทุกข์เพราะว่ามันปล่อยจากสติจากสมาธิไปมันก็ทุกข์ พอทุกข์ ปฏิบัติขึ้นมามันก็เข้าสู่สมาธิมา เข้าสู่ปัญญามา มันก็มีความสุข สุขเดี๋ยวมันถอยไปมันก็เสื่อม

แต่ถ้าคนเขากลัว มันทุกข์อย่างนี้เขาก็รักษาไว้ให้ดีๆ แล้วพยายามต่อเนื่องๆ ไป เพราะต่อเนื่องไปก็ต้องอยู่ในข้อวัตร พออยู่ในข้อวัตร โอ้โฮ! พระอะไรวะไม่พูดกับใครเลย โอ้! พระอะไรวะ ทําตัวอย่างนี้ เอ้อ! แปลก

แต่กรรมฐานเขาชอบ พระอย่างนี้คือผู้ที่เห็นภัยในวัฏสงสาร พระอย่างนี้คือพระนักปฏิบัติ พระปฏิบัติเขาต้องมีกิริยาสํารวมระวังแบบนี้ พระอย่างนี้แหละจะเป็นพระ

นี่ไง ที่มันทุกข์มันยากเพราะเหตุนี้แหละ เขาถึงต้องสํารวม ต้องระวัง เพราะนี่ไงเดี๋ยวเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญนี่ไง แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านจะกันไว้เลย ท่านจะส่งเสริมให้วิเวกให้สงบให้สงัดเพื่อรักษาใจ อย่าให้มันไปกว้านเอามาทุกข์ อย่าให้เอาทุกข์มาเบียดเบียนหัวใจ นี่ไง ความจริงมันเป็นแบบนี้ ถ้าความจริงเป็นแบบนี้ นี่การประพฤติปฏิบัติไง

ฉะนั้น คําถามมันก็ตรงตัวอยู่แล้ว “ทําไมเดี๋ยวมันทุกข์ เดี๋ยวมันสุขอย่างนี้ มันทุกข์เหลือเกิน”

มันทุกข์เพราะกิเลสมันบีบคั้น เราก็ต้องรักษา เพราะเราจะมาสู้กับมันไง ตัดป่าทั้งป่า ไม่ได้ตัดต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว ตัดกิเลสคือนามธรรม กิเลสตัณหาความทะยานอยาก ไอ้ที่ไปกว้านเอาทุกข์มาเผาเรา ดูแลรักษา ปฏิบัติมาได้ขนาดนี้มันมีบาทฐานแล้วแหละ มันทําของมันได้ แต่เวลามันเข้าไป กิเลสมันโตขึ้นเรื่อยๆ มันจะมีกําลังขึ้นเรื่อยๆ

นี่ไง การปฏิบัติ ที่เขาบอกว่าปฏิบัติง่ายรู้ง่าย เอ็งเชื่อเขาไหมล่ะ ลองปฏิบัติดูสิ ถ้าปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ก็ปฏิบัติไปยอมจํานนกับกิเลสไง พอเข้าไปถึงเจอกิเลส สวัสดีครับกิเลส เป็นธรรม หรือยัง กิเลสบอก เออ! เป็นพระอรหันต์แล้ว จบ สบาย ถ้า ปฏิบัติมันง่ายรู้ง่าย มันก็เป็นแบบนั้น ปฏิบัติเข้าไปจํานนกับกิเลสไง

ถ้าปฏิบัติจะไปฆ่ามัน ดูเล่ห์เหลี่ยมมันสิ เล่ห์เหลี่ยมเล่ห์กล มันทําให้หัวปั่นอยู่นี่ ถ้าจะฆ่ามัน ถ้าไปจํานนกับมันนะ ครับ จบเลย ปฏิบัติง่าย รู้ง่าย มองตากันแล้วพระอรหันต์เลย จบ นั่นเชื่อเขาไหมล่ะ ถ้าไม่เชื่อเราทําของเรา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันเป็นการยืนยันจริงจังกับใจของเรา เอวัง

ทีนี้ในการปฏิบัติหลายๆ แนวทางเขาบอกว่า
อยากก็ทําไม่ได้ ห้ามอยาก ห้ามอยากประพฤติปฏิบัติ
เวลาครูบาอาจารย์บอกว่า
ถ้าห้ามอยาก เราไปปิดกั้นตั้งแต่ทีแรกเลย
อยากคือกิเลส แล้วไม่ให้มีความอยากแล้วปฏิบัติ
แล้วปฏิบัติไปแล้วก็ปฏิเสธไปเรื่อยๆ
มันก็เลยกลายเป็นปฏิเสธมรรคผลไปด้วยไง

๕

อยากไม่ได้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓ มกราคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อยากรู้วิปัสสนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมฟังเทศน์สอนของหลวงพ่อ ทั้งที่วัดบ้าง ทางเว็บไซต์บ้าง บางครั้งก็ตั้งคําถามไปบ้างเมื่อติดขัด จนกระทั่งสมาธิพอได้บ้างแล้ว บางครั้งก็ลง แต่บางครั้งก็ได้แค่ขนลุกขนพอง แล้วมันก็ถอย ผมพุทโธเข้าไปใหม่ พอถึงจุดนั้นมันก็ถอยอีก แต่วันไหนทําได้ มันก็ดีเอามากๆ ก็มี

ผมคอยสังเกตกระบวนการของมัน ผมจัดท่านั่งที่สบายๆ พุทโธไปรู้สึกตึงๆ ขัดๆ ผมก็ขยับให้เข้าที่ หลังจากนั้นก็จัดการกับลมหายใจให้สมํ่าเสมอ เรียบๆ แล้วไปจับมั่นไว้ที่พุทโธ ทําไปเรื่อยๆ จนกระทั่งมันเริ่มนิ่งสงบลง

ทีนี้ร่างกายมันเริ่มผ่อนคลายลง ผิวหนังกล้ามเนื้อตามตัว ใบหน้าของผม ผมก็คงยึดพุทโธไปเรื่อยๆ ไม่ไปเอาอาการเหล่านั้น แต่เรารับรู้ได้ สักพักหนึ่งการรับรู้กายนั้นก็หายไป เราก็ยังอยู่กับพุทโธ

ต่อมามันก็เริ่มมีอาการหวิวๆ ยกขึ้นนิดหนึ่ง อย่างไรไม่รู้ แล้วมันก็วูบ เหมือนไปอยู่ที่ใดก็ไม่รู้ แล้วมันก็ไปหยุดนิ่ง นิ่งสักพัก แล้วมันก็ค่อยๆ คลายออกมา แต่มันยังรู้สึกนิ่งๆ เบาๆ ออกมาเป็นชั้นๆ เรื่อยๆ จนมาขยับนิ้วมือ นิ้วเท้าแล้วออกมาได้ หลังจากนั้นผมก็จับทางไปกลับของมัน แต่สักพักผมก็รู้ว่ามันเป็นสัญญา ไม่ใช่ของจริง พูดเสียยาว แต่เพื่อความเข้าใจ ขออภัยครับหลวงพ่อ

มาถึงคําถามที่ผมจะรบกวนขอคําชี้แนะจากหลวงพ่อเพิ่มเติมนะครับ ตามกระบวนการที่ผมเล่ามาข้างต้น พอถึงจุดที่มันคลายออกมา ผมก็พยายามรําพึงกายขึ้นมา เคยมีบางครั้งก็ปรากฏ แต่พิจารณาไม่ทันให้ถึง มันก็หายไป ผมต้องการใช้สมาธิทําให้เป็นวิปัสสนา แบบนี้ผมทําถูกหรือไม่ครับ แล้วจะทําอย่างไรให้กายที่ปรากฏนั้นอยู่ให้นานพอที่ผมจะใช้พิจารณาได้ครับ ขอให้ หลวงพ่อโปรดชี้แนะด้วย

ตอบ : นี่คําถาม เห็นไหม คําถามพูดถึงว่ามันต้องมีที่มาที่ไป ฟังสดที่วัดก็มี ฟังในเว็บไซต์ก็มี แล้วทําสมาธิได้บ้าง ไม่ได้บ้าง แต่ถ้าวันไหนมันได้มันดีมากๆ เลย ถ้าดีมากๆ แล้ว สิ่งที่กระทํา ถูกหมดล่ะ

ผมคอยสังเกตกระบวนการของมัน

คําว่า “สังเกตกระบวนการของมัน” เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอน ท่านสอนถึงการทําสมาธิ ถ้าวันไหนเราทําสมาธิได้ เราต้องพยายามระลึกว่าเราวางอารมณ์อย่างไร เราตั้งใจวางอารมณ์อย่างใด เพราะเราทําได้ไง

เหมือนเราเล่นกีฬา เล่นกีฬาแล้วเราชนะ เราใช้เทคนิคอย่างไร จํากระบวนท่านี้ไว้ แล้วเวลาเราเล่นกีฬาอีก เราอยากชนะเราก็อยากจะเล่นท่านี้ แต่ถ้าเล่นท่านี้ปั๊บ ฝ่ายตรงข้ามเขารู้ว่า เราใช้ชั้นเชิงอย่างนี้บ่อยๆ ครั้ง เขาก็รู้ทัน เขาก็ปกป้อง

คนที่เวลาเล่นกีฬามันมีฝ่ายตรงข้าม แต่เวลาภาวนาเรามีกิเลส กิเลสคือสิ่งที่มันฝังใจเรามา กิเลสคือสิ่งที่มันเป็นนามธรรมนะ แต่มันเป็นสิ่งที่มีชีวิต แล้วมันอาศัยภวาสวะ อาศัยภพ อาศัยหัวใจเราเป็นที่อยู่ แล้วไม่ใช่อยู่เฉพาะตั้งแต่ชาตินี้ มันอยู่กับเรามากี่ภพกี่ชาติไม่รู้ ยาวไกลมาก

ฉะนั้น พอยาวไกลมาก เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันอยู่กับเรา มันอยู่กับเรานะ มันก็สมรู้ร่วมคิดกับจิตของเรา ทําผิด ทําถูกมา เป็นเวรเป็นกรรมมาจนเป็นจริตเป็นนิสัยอยู่นี่ แล้วเรา จะมาทําคุณงามความดีไง เราจะปฏิบัติเพื่อจะฆ่ามัน เพื่อจะทําลายมัน มันยอมไหม มันเป็นไปไม่ได้หรอกที่มันจะยอมให้เราทําง่ายๆ มันเป็นไปไม่ได้ สิ่งที่มันจะเป็นไป ก็เป็นกิเลสเรานี่แหละ กิเลสเรามันพยายามทําให้เราไขว้เขว อย่างน้อยไขว้เขว อย่างมากมันพยายามทําให้เราหลงทาง

ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติไป สิ่งที่ว่าเราแบบว่ามาสังเกตกระบวนการของมัน ครูบาอาจารย์ก็สอนอย่างนี้ สอน เพราะเราทําขึ้นมาเราไม่ทําสิ่งใดเลย นักกีฬาไม่มีผู้ฝึกสอน เราต้องฝึกหัดตัวเราเอง แล้วพอเราฝึกหัดตัวเราเองขึ้นมา เวลาเราไปแข่งขัน มันไม่มีคนคอยแก้เกม คอยชี้แนะให้ เพราะมันไม่มีผู้ฝึกสอนนักกีฬา

ฉะนั้น ถ้ามีผู้ฝึกสอน มีครูบาอาจารย์นะ ผู้ฝึกสอนคอยบอก คอยแนะ คอยชี้ทาง สิ่งที่เราทําแล้ว กระบวนการอย่างนี้ วิธีการอย่างนี้ทําแล้วได้ประโยชน์ให้นึกอย่างนั้น ถ้านึกอย่างนั้น มันก็เป็นประโยชน์ไง ถ้าเป็นประโยชน์มา ฉะนั้น เวลาเป็น กระบวนการต่างๆ ขึ้นมา เวลามันพิจารณาไปจนกายมันหาย มันหายต่างๆ ไป อันนี้มันเป็นที่เราทําแล้วมันได้ เราทําแล้วมันได้ ใช่ไหม เพราะเราทําแล้วจิตมันเป็นสมาธิได้ ถ้าจิตเป็นสมาธิได้ เรามีศักยภาพมากนะ

เรามีศักยภาพเพราะเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา สิ่งที่มีค่าที่สุดในโลกนี้คือชีวิตของคน ชีวิตของสัตว์ สัตว์ถ้ามันมีชีวิตอยู่ เดี๋ยวนี้วิทยาศาสตร์มันเจริญ พอสัตว์ตายแล้วผูกพันกับมัน สตัฟฟ์มันไว้ ไม่ต้องกินด้วย สบายเลย สตัฟฟ์เลย สัตว์ตายแล้วสตัฟฟ์ แต่มันตายแล้ว มันสัมพันธ์กับเราไม่ได้ มัน รับรู้สึกเราไม่ได้

สิ่งที่มีค่าที่สุดคือชีวิต ชีวิตของสัตว์ ชีวิตของคน ชีวิตมีค่าที่สุด ถ้ามีค่าที่สุด เราเกิดมาแล้ว เกิดมาเป็นมนุษย์ ใครมีบุญกุศลทําหน้าที่การงานก็ประสบความสําเร็จ ใครมีบุญกุศลทําสิ่งใดชีวิตนี้ก็มีคุณค่า ถ้าใครมีกุศลเพราะเกิดมามีค่าแล้วแหละ ชีวิตมีค่าที่สุด แต่ทําสิ่งใดแล้ว บุญกุศลเรามันขาดๆ เกินๆ ทําสิ่งใดแล้วก็มีอุปสรรค ทําสิ่งใด...

ชีวิตมันเป็นอย่างนี้ ชีวิตมันมีค่า นี้พอมีค่าแล้ว เกิดมาแล้วเรามีสติมีปัญญา เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา สิ่งนี้มันมีอยู่แล้ว พระพุทธศาสนาเราเกิดมาช่วง ๕,๐๐๐ ปีมันมีอยู่แล้ว เพียงแต่ว่าเราจะเอาหรือไม่เอา เราจะสนใจหรือไม่สนใจ เราจะไม่สนใจ ศาสนาก็อยู่อย่างนี้ มนุษย์ก็เป็นอย่างนี้

แต่ถ้าเราสนใจ สนใจศาสนา เห็นไหม สนใจเรื่องการประพฤติปฏิบัติ ศาสนามีคุณค่าในหัวใจเราเลย ถ้ามีคุณค่าในหัวใจเรา เราปฏิบัติ เราจะได้มรรคได้ผลเลย เราจะได้ความจริงเลย มันมีคุณค่าตรงนี้ไง

เราเกิดเป็นมนุษย์ สิ่งที่มีค่าคือชีวิตของเรา แล้วชีวิตเรา เราประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติที่ไหนล่ะ

เวลาประพฤติปฏิบัติจริงๆ เขาประพฤติปฏิบัติเข้าไปที่จิตเลย ต้องเอาจิตปฏิบัติ คือเอาสมาธิ สมาธิก็คือหัวใจนั่นแหละ ทําสมาธิ สมาธิก็ทําให้หัวใจเราออกมากระทําไง ทางโลกเขาทํางานด้วยสมอง ทํางานด้วยมือ เขาคิดงาน เขาทํางานของเขา ได้ประโยชน์ของเขา แต่ของเรา ถ้าใช้สมองคิดมันก็เป็นเรื่องโลกไง ก็ทํางานแบบโลกไง ทํางานด้วยสมองไง มันก็เหมือนเราเลี้ยงชีพไง

แต่ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราต้องทําความสงบของใจให้ได้ ถ้าทําความสงบใจให้ได้ เวลาเกิดปัญญา มันไม่ใช่คิดด้วยสมองไง มันคิดด้วยมรรค สัมมาทิฏฐิ ทิฏฐิความถูกต้อง มัน ถูกต้องดีงาม ความคิดอันนั้นจะเป็นประโยชน์ไง แล้วเป็นประโยชน์มันเกิดจากไหน มันก็เกิดจากจิต เกิดจากสิ่งมีชีวิต

สิ่งไม่มีชีวิตคิดไม่ได้ คอมพิวเตอร์เขาเอาพระไตรปิฎกแต่ละเวอร์ชั่นๆ แล้วเขาแข่งกันตอนนี้

คอมพิวเตอร์มันก็เป็นคอมพิวเตอร์ คอมพิวเตอร์ เราโหลดมาใส่คอมพิวเตอร์เรา เราก็ได้พระไตรปิฎกมาอีกชุดหนึ่ง แล้วใครโหลดต่อไปก็ได้อีกชุดหนึ่ง แต่คอมพิวเตอร์ไม่เป็นพระอรหันต์ คอมพิวเตอร์เป็นพระอรหันต์ไม่ได้ มันไม่มีชีวิต

สิ่งมีชีวิตคือหัวใจเราไง ถ้าหัวใจเรามีคุณค่าแล้วเรามาปฏิบัติ มันมีค่าขึ้นมาตรงนี้ไง ถ้ามีค่าขึ้นมาตรงนี้ปั๊บ เวลาเราทําขึ้นมา ฉะนั้น เราทําขึ้นมา เราทําแล้วเราสันทิฏฐิโก เรารู้เองโดยชอบ ทีนี้รู้เองโดยชอบ อันนี้มันเป็นพยานกับเรา

ทีนี้ในการปฏิบัติหลายๆ แนวทางเขาบอกว่า “อยากก็ทํา ไม่ได้ ห้ามอยาก ห้ามอยากประพฤติปฏิบัติ” เวลาครูบาอาจารย์บอกว่า ถ้าห้ามอยาก เราไปปิดกั้นตั้งแต่ทีแรกเลย อยากคือกิเลส แล้วไม่ให้มีความอยากแล้วปฏิบัติ แล้วปฏิบัติไปแล้วก็ปฏิเสธไปเรื่อยๆ มันก็เลยกลายเป็นปฏิเสธมรรคผลไปด้วยไง

แต่ถ้ามันมีความอยาก ความอยาก เห็นไหม ความอยากจิตใต้สํานึกมันมีอยู่แล้วแหละ แต่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัตินะ เราอยากปฏิบัติ แล้วเราวางความอยากของเราไว้ แล้วเราอยากประพฤติปฏิบัติ เราอยากจะเดินจงกรม อยากจะนั่งสมาธิภาวนา เราอยากมีสติ เราอยากมีสมาธิ เราทําตรงนี้ อย่าไปอยากที่ผลของมัน เราอยากที่เหตุ เราอยากที่เหตุนะ

ทีนี้โดยธรรมชาติของจิต โดยธรรมชาติของกิเลสไง เวลามันขึ้นมามันก็อยาก เวลาเราบอกว่าให้คอยสังเกต สังเกตที่ว่าเราเคยวางอารมณ์อย่างใด เราทําสิ่งใด ให้สังเกตกระบวนการของมัน แต่สังเกตกระบวนการของมันแล้ววางไว้ เพราะมันเป็นอดีตแล้ว มันเป็นอดีตเพราะเราเคยทํามา แต่เพราะความผูกพัน เพราะ อดีตอย่างนี้เราเคยทําได้ไง มันก็เลยนึกเอา นึกเอาเป็นสัญญา ถึงบอกว่าอยากไม่ได้ ถ้าอยากแล้วไม่ได้ ถ้าไม่อยาก ได้ ถ้าไม่อยากน่ะได้

ถ้าใครทําแล้วทําแต่เหตุ เราปฏิบัติของเรา ไม่ต้องการอะไรเลย เราถึงใช้อุบายตรงนี้ แล้วคนเอาไปใช้ประโยชน์ได้เยอะนะ ว่าปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเนี่ย เวลาปฏิบัตินะ เราบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บูชาศาสดาของเรา ได้ ไม่ได้ ช่างหัวมัน เออ! ได้กันหลายคนเลย แต่ถ้าโอ้โฮ! สมาธิจะเป็นอย่างนี้เนาะ อย่างนี้ อย่างนี้เนาะ ปัญญาจะเป็นอย่างนี้ อย่างนี้เนาะ เสร็จเรียบร้อย ไปไม่รอด

ฉะนั้น อยาก ไม่ได้ ไม่อยาก ได้ ถ้าไม่อยากนะ เราทําของเราไป ถ้าทําของเราไป เราให้มีความมุมานะ มีความเพียรของเรา ทําของเราไปเรื่อยๆ

นี่ถึงว่า เวลาเขาถามว่า สิ่งที่ทํามา อารัมภบทมาซะเยอะเลย เพื่อจะให้หลวงพ่อได้เข้าใจ ฉะนั้น หลวงพ่อเข้าใจ อารัมภบทมา ไอ้ที่ว่าเวลาเขายก เวลาจิตเริ่มหวิวกึ๊กๆ แล้วมันวูบ ไอ้วูบใช้ไม่ได้เลย ถ้าวูบมันจะลงภวังค์ แต่วูบไปแล้ว เห็นไหม วูบไปแล้วเราคอยพยุงไว้ คอยพยุงไว้ เขาบอกว่ามันนิ่งๆ สักพักหนึ่ง แล้วมันรู้สึกเป็นชั้นๆ ขึ้นมา แล้วมันค่อยขยับนิ้ว ขยับเท้าออกมา

ถ้าเป็นอัปปนาสมาธิ เวลาเขานั่ง เขาทรมานของเขา เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ไอ้ขยับนิ้วขยับเท้ามันเป็นอย่างนั้นจริงๆ เราต้องไอ้นั่น แต่ผลไง ผลที่มันวูบ ถ้าวูบนะ ถ้าพูดถึงอัปปนาสมาธินะ พอจิต มันจะลงนะ มันจะวูบๆๆ วูบขนาดไหนเราก็จะตะลึงเลยนะ พอตะลึงนะ ถ้าตะลึงบางทีตรงนี้ถ้ามันสติไม่ทัน แวบหายไปเลย ถ้าหายไปเลย ตกภวังค์

แต่ถ้ามันวูบอย่างไรเรามีสติพร้อมไป วูบแค่ไหนมันก็รู้ว่าวูบ วูบจนหยุดวูบ หยุดเลย วูบ แล้วกึ๊กหยุดเลย แล้วเป็นสักแต่ว่าอย่างไรแล้วออกมา นั่นเป็นสมาธิ ถ้าสมาธิอย่างไรเราค่อยแก้ไขกัน

เราต้องตรวจสอบตลอดเวลา เวลาขับรถ เดี๋ยวนี้ต้องเป่าตรวจวัดแอลกอฮอล์ตลอด ผมไม่เคยกิน ไม่กินก็ต้องเป่า ไม่กินก็ต้องเป่า นี่ก็เหมือนกัน เราต้องตรวจสอบใจเราตลอดเวลา อย่าเชื่อมั่น ถ้าเชื่อมั่นมันเป็นทางแห่งความประมาท มันจะหลงทางไปได้ มันจะติดขัดได้

ถ้าเราติดขัดอย่างนั้น ฉะนั้น บอกว่า หลังจากนั้นที่เขาจะจับทางของมัน เห็นไหม แต่บางครั้งกลายเป็นสัญญา

ที่กลายเป็นสัญญา เป็นสัญญาอย่างนี้ ถ้ากลายเป็นสัญญานะ กลายเป็นสัญญา เพราะว่ามันอยากไม่ได้ไง แล้วอยากไม่ได้ ไม่รู้ว่ามันอยากขึ้นมาเมื่อไร แล้วไม่รู้มันคิดตอนไหน ก็เรายังปฏิบัติอยู่ เราก็ปฏิบัติของเราอยู่ เราก็ตั้งใจของเราอยู่นี่ แล้วทําไมมันเป็นตรงนั้นล่ะ แล้วพอมันได้สติ เห็นไหม เราไม่ทัน ความคิด มันเร็วไง

ทีนี้กรณีอย่างนี้ มันเป็นที่ว่า เวลาปฏิบัติไปแล้วมันจะมีอุปสรรคอย่างนี้ มันมีอุปสรรคแล้วเราปฏิบัติบ่อยๆ ครั้งเข้า เราทดสอบ เราตรวจสอบแล้วเราจะรู้ อ๋อ! เป็นสัญญา เราเผลอ อีกแล้ว เราเผลอแล้วตั้งต้นใหม่ๆ ที่พูดนี้ไม่ใช่พูดเพื่อให้น้อยเนื้อตํ่าใจ ไม่ใช่พูดเพื่อให้เราตึงเครียดนะ พูดเพื่อให้สังเกตๆ พูดเพื่อการปฏิบัติของเรา นี่พูดถึงการปฏิบัตินะ

ฉะนั้น เขาบอกว่า พูดมาซะยาวเลย ทีนี้เริ่มต้นคําถาม คําถามนะ “ตามกระบวนการที่ผมเล่ามาข้างต้น พอมันถึงจุดที่มัน คลายออกมา ผมพยายามรําพึงไปที่กาย เคยมีบางครั้งที่ปรากฏ แต่พิจารณาไม่ถึงไหนมันก็หายไป ผมตั้งใจทําสมาธิไว้วิปัสสนา แบบนี้ถูกหรือไม่ครับ”

ถูก ถูก ปฏิบัติพุทโธ หายใจเข้า หายใจออก พุทโธ ถูก ทั้งนั้นน่ะ ถูก แต่ความถูกมันมีเล็กน้อย แล้วก็แบบว่าเพิ่มพูน มากขึ้น มากขึ้น ความถูก ทีนี้พอเพิ่มพูนมากขึ้นมันต่อเนื่องไหม ถ้าไม่ต่อเนื่องเราก็เริ่มต้นใหม่ๆ แล้วทําจนมีความชํานาญ ถ้ามี ความชํานาญ พอชํานาญขึ้นมาไอ้สิ่งที่ส่วนประกอบเราวางได้บางอย่าง

อย่างเช่น คนปฏิบัติใหม่นะ เราจะเริ่มต้นอย่างไร ก็ต้องหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ แล้วถ้าหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ พอขึ้นไปแล้วมันจับปลาสองมือ เพราะหายใจเป็นอานาปานสติ พุทโธเป็นพุทธานุสติ แต่คนที่ปฏิบัติใหม่มันเป็นนามธรรมเกินไป จับต้องไม่ได้ก็หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ แต่พอสติมันอ่อนแอ หลับหมด พุทโธ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกไป ไปหลับเอาข้างหน้า พอหลับข้างหน้า ครูบาอาจารย์ก็จะแก้แล้ว ให้พุทโธอย่างเดียว

พุทโธคือพุทธานุสติ พุทโธๆๆๆ กันหลับ เห็นไหม แล้ว ถ้าไปที่ลมก็ลมชัดๆ มันจะพัฒนาไปถึงที่สุดแล้วแยกออกจากกัน พุทโธก็เป็นพุทธานุสติ ลมหายใจก็เป็นอานาปานสติ ไม่จับปลาสองมือ จับปลามือเดียว สองไม้สองมือจับให้แน่น พุทโธๆๆๆ เวลามันจะแก้การตกภวังค์ ถ้าลมหายใจก็ลมหายใจชัดๆ ขึ้นไป เห็นไหม

เริ่มต้นก็จากว่าหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ พอภาวนาเริ่มต้นตั้งตัวได้ พอตั้งตัวได้ วางอย่างใดอย่างหนึ่ง วาง พุทโธก็ได้ วางลมหายใจก็ได้ วางอย่างใดอย่างหนึ่งให้มันชัดเจนของเราเข้ามา แล้วตรวจสอบให้ดี ให้มันชัดเจนเข้าไป ชัดๆ เข้าไป ชัดๆ เข้าไปนี่ล่ะ มันก็จะละเอียดเข้าไปๆ

ถ้ามันละเอียดเข้าไป ถ้ามันผิดพลาดขึ้นมาก็แก้ไขของเราอยู่อย่างนี้ จนกว่าพอมีความชํานาญใช่ไหม ถ้ามีความชํานาญ ระลึกกําหนดเข้าได้เลย ถ้าเข้าได้เลย อันนั้นเป็นความจริงนะ นี้พอความจริง ย้อนกลับมาที่คําถามไง คําถามที่ว่า “พอมัน คลายตัวออกมา ผมก็พยายามรําพึงไปที่กาย เคยมีบางครั้งมาปรากฏ แต่พิจารณาไม่ทัน ไม่ถึงไหน มันก็หายไป”

พอมันหายไป หายไปแล้วเสียดายไหม เสียดาย ปฏิบัติ ตั้งนาน แล้วกว่าจะสงบได้ กว่ามันจะเห็นกายได้ ถ้าเห็นกายได้ เห็นกายแวบๆ เห็นกายได้มันเป็นแนวทางทั้งนั้น แล้วถ้ามันอยู่ ไม่ได้ มันอยู่ไม่ได้เราก็กลับมาพุทโธ เพราะอะไร เพราะกําลัง ไม่พอไง กําลังไม่พอมันเป็นอย่างนี้ ตั้งไว้เดี๋ยวเดียวมันก็หายไป

แล้วบางทีตั้งไว้นะ สังเกตได้ เวลาถ้ามันรําพึงไปเห็นกายนะ กายตั้งได้ แล้วถ้ามันมีกําลังนะ รําพึงไง รําพึงจากอุคคหนิมิตให้เป็นวิภาคะ รําพึงให้มันขยายส่วน ให้มันขยายส่วน แล้วถ้ารําพึงนะ ถ้าเป็นร่างกายที่นอนอยู่ รําพึงให้มันเน่าให้มันเปื่อย ให้มันพุให้มันพอง มันเป็นไปได้ทั้งนั้นเลย ด้วยกําลังของสมาธิ

แต่ถ้ากําลังของสมาธิไม่พอ ภาพนั้นหายไปเลย แต่ถ้าสมาธิ ถ้าเริ่มต้นสมาธิไม่ได้นะ ภาพนั้นก็เคลื่อนไหว เหมือนภาพมันไหล ถ้าภาพมันไหลนะ ถ้าภาพมันไหล เราอยากพิจารณา เราเห็นกายแล้วเราอยากได้ภาพนั้น เราก็ตะครุบให้ภาพนั้นอยู่กับเรา ยิ่งตะครุบยิ่งส่งออก ยิ่งไปเลย

ถ้าคนเป็น วางเลย วางเลย กลับมาพุทโธ กลับมาพุทโธ ทีนี้กลับมาพุทโธเพื่ออะไร เพื่อสร้างกําลังของจิต ถ้าจิตมันมี กําลังเข้าไปแล้ว รําพึงไปมันก็มาอีก พอมาอีกพิจารณาไป เพราะอะไร

เพราะคนพิจารณา ถ้ากระบวนการของมันนะ กระบวนการการพิจารณากาย ถ้าการพิจารณากาย พิจารณากายไปแล้วถ้า มันพุมันพอง มันย่อยสลายไปแล้วต่อหน้าเลย หายหมดเลย โอ้โฮ! ว่างมาก ว่างมาก ว่างมาก กระบวนการมันจบวงรอบกระบวนการหนึ่ง มันจบวงรอบการใช้ปัญญารอบหนึ่ง มันก็ปล่อยวางหมดเลย พอปล่อยวางหมดเลย พอจิตสงบแล้วเดี๋ยวมันคลายตัวออกมา มีก็มีความสุข โอ้โฮ! รื่นเริง อาจหาญใหญ่เลย

อย่าชะล่าใจ กลับมาทําความสงบของใจเข้าอีก พอพิจารณาไป จิตสงบมันก็เห็นกายอีก เห็นกายอีกก็พิจารณาอีก พิจารณาอีกมันก็พิจารณาของมัน มันจะไปได้ ไม่ได้ ถ้ามันไปได้ มันก็ปล่อยอีก มันปล่อยวางชั่วคราว ชั่วคราวมันเป็นอย่างนี้ ขนาดปล่อยวางชั่วคราวนะ แล้วถ้าจิตไม่มีกําลังพอ การที่จะเห็นกายอีกมันเห็นไม่ได้ มันเห็นยาก เห็นยาก

แล้วมันก็มีคนที่มีอํานาจวาสนา ขิปปาภิญญา พิจารณาหนเดียวเป็นพระอรหันต์เลย ถ้าปล่อยอย่างนี้ ถ้าปล่อยแบบนี้ แต่ไม่ใช่ปล่อยอย่างนี้นะ ถ้าปล่อยแบบนี้นะ แบบมันทะลุ มันขาด ขาดเป็นชั้นๆๆ ไปเลย ขิปปาภิญญาน่ะ

แต่ถ้าเราไม่ใช่ขิปปาภิญญานะ พอพิจารณาแล้วมันปล่อย มันปล่อยแล้วมันก็ปล่อยด้วยกําลังของเรา ปล่อยที่ว่าอํานาจวาสนาบารมีของเรา แล้วเราคิดว่า เราคิดว่าเราชําระกิเลสแล้วไง แล้ว เราก็ชะล่าใจ เดี๋ยวมันพลิกกลับมานะ ต่อไปนี้สมาธิก็ทําไม่ได้ ตั้งสติก็ไม่ได้ ทําอะไรก็ไม่ได้ เพราะกิเลสมันฟูขึ้นมา

เวลาจิตมันเสื่อม กิเลสมันฟูขึ้นมานะ โอ้โฮ! มันกระทืบ มันกระทืบ มันทําให้แหลกลาญเลย โอ๋ย! คนปฏิบัติแล้วนะ โอ้โฮ! ปฏิบัติธรรมขนาดนี้นะ ทําสมาธิก็แล้วนะ พิจารณาก็แล้วนะ พิจารณากายแหลกไปหมดเลยนะ ทําไมกิเลสมันมาเหยียบยํ่าขนาดนี้ อู๋ย! ไม่ไหวแล้ว เลิก

เรียบร้อย มันมีกระบวนการของมันมีอย่างนี้ อันนี้มันอยู่ที่วาสนาของคนไง ถ้าวาสนาของคน บางคน เห็นไหม พิจารณาไปแล้วมันปล่อยขนาดไหน มันมีขิปปาภิญญาที่พิจารณาง่าย รู้ง่าย มี แต่มีอย่างนี้ หลวงตาใช้คําว่า “มีอยู่ ๕ เปอร์เซ็นต์ของ นักปฏิบัติเท่านั้น ๙๕ เปอร์เซ็นต์ล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้น”

แล้วเราอยู่ในจํานวน ๕ หรือ ๙๕ ล่ะ ใครๆ ก็อยากจะ อยู่ ๕ แต่มันไม่ได้อยู่ ไม่ได้อยู่หรอก เพราะอยู่หรือไม่อยู่ มันอยู่ที่การสร้างบารมีมา มันไม่ใช่มีการคัดเลือกประเภท มันอยู่ที่การสร้างสมบารมีมา มันไม่ใช่มาอยู่ตรงนี้

ฉะนั้น คนที่เขาทําได้ คนทําได้มันมีใช่ไหม แต่เราทําไม่ได้ เราอยู่ในกระบวนการ ๙๕ ถ้าอยู่ในกระบวนการ ๙๕ ปั๊บ เวลาเราทําแล้วกิเลสมันก็อ้างวิธีการของจํานวน ๕ เปอร์เซ็นต์นั้นว่าเขาพิจารณาแล้ว เขาปล่อยแล้ว เขาเป็นจริงแล้ว แล้วของเราอยู่ในจํานวน ๙๕ เราปล่อยแล้ว แต่มันไม่เป็นความจริง มันยังไม่สิ้นสุดของมัน เราปล่อยจริงๆ แต่กระบวนการของมันไม่สิ้นสุด กระบวนการของมันยังไม่จริง

ถ้าไม่จริงแล้วเราจะชะล่าใจไม่ได้ เราจะต้องกลับมาทบทวน กลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น แล้วพิจารณาของเราไป พิจารณาซํ้าๆๆ เวลามันขาดมันก็อันเดียวกันนั่นแหละ แต่วิธีการมันต้องมากขึ้น วิธีการมันต้องรอบคอบขึ้น มันต้องทําให้มากขึ้น มันต้องดีกว่าเขา

นี่พูดถึงว่า “แต่พิจารณาไม่ถึงไหนมันก็หายไป แล้วผมจะ ต้องทําสมาธิ ผมต้องการใช้สมาธิเพื่อใช้วิปัสสนา แบบนี้ผมทํา ถูกต้องหรือไม่”

ทําถูกต้อง ทําถูกต้องแล้ว เพียงแต่ว่ากระบวนการของมันไง มันหมดวงรอบหนึ่ง มันหมดวงรอบหนึ่งของการภาวนา เราก็เริ่มต้นวงรอบใหม่ต่อไป ที่เวลาคนไปถามปัญหาหลวงตา ถามว่าถูกต้องไหม หลวงตาท่านจะตอบว่าถูก แล้วคนถามก็ถามต่อว่า แล้วให้ผมทําอย่างไรต่อไปครับ ก็ทําซํ้าไง วงรอบต่อไปไง ทําซํ้าวงรอบต่อไป

แต่พวกเราไม่คิดอย่างนั้นไง กิเลสมันเข้าข้าง เข้าข้าง คิดว่าวงรอบมันก็มีวงรอบเดียว วงรอบมันก็มีวงรอบเดียว ไม่มีวงรอบซํ้าเซิ้มอะไรหรอก วงรอบแล้วก็ต้องจบสิ แล้วก็เรียกร้องมรรคผลมา มรรคผลมา มันจะเอา เพราะเราคิดของเราอย่างนี้ไง

แต่ครูบาอาจารย์ท่านทํา ไอ้ที่ว่าวงรอบหนึ่งแล้วจบก็มี ใช่ มี เพราะเวลามี เวลามีเขาเรียกองค์ความรู้ เพราะมีแล้วมันมีคุณธรรม ถ้ามีคุณธรรมก็พูดให้ถูกสิ เวลามันขาด มันขาด อย่างไร กิเลสมันขาดออกไปอย่างไร แล้วมันเหลืออะไรไว้ แล้วสิ่งที่คุณธรรมในใจของเรา คุณสมบัติมันเป็นอย่างไร ถ้าพูดจบ ถ้าพูดถูกต้อง ใช่

แต่นี้มันพูดถูกต้องไม่ได้ พูดถูกต้องไม่ได้เพราะอะไร เพราะเราไม่มีคุณสมบัติอย่างนั้น เราไม่มีคุณสมบัติอย่างนั้น เราจะพูดถึงคุณสมบัติอย่างนั้นได้อย่างไร เพราะเราไม่เคยเห็นคุณสมบัติอย่างนั้น ทั้งๆ ที่เราศึกษาคุณสมบัติอย่างนั้นตลอด

เราศึกษา เห็นไหม เวลาเรียนนักธรรม ก็ศึกษานี่แหละ ศึกษาธรรมะพระพุทธเจ้านี่แหละ ศึกษาทั้งหมด แต่พูดอย่างนั้นไม่ได้ เพราะมันไม่เคยเห็นข้อเท็จจริงอย่างนั้น ฉะนั้น ถ้ามันเห็นข้อเท็จจริงอย่างนั้นมันก็ได้ ถ้ามันไม่ได้ เห็นไหม ไม่ได้ก็กลับมา

เขาถามว่า “ผมต้องการใช้สมาธิเพื่อวิปัสสนาเท่านั้น แล้วทําอย่างนี้ถูกต้องหรือไม่”

ถูกต้อง ถูกต้อง เพียงแต่ต้องทํามากขึ้น ทีนี้ทํามากขึ้น เห็นไหม เวลาคนปฏิบัติ เริ่มต้นปฏิบัตินะ ล้มลุกคลุกคลาน ปฏิบัติแล้วน่าเบื่อหน่าย ปฏิบัติแล้วมีแต่ความทุกข์ความยาก แต่ใครถ้าปฏิบัติแล้วได้สมาธิ โอ้โฮ! มีความสุขมาก แต่อย่าเผลอนะ เผลอเดี๋ยวเสื่อม ถ้ามีสมาธิสุขมาก ก็ทําต่อเนื่องไป แล้วถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาได้ ฝึกหัดใช้ปัญญาได้ก็ต้องฝึกหัดใช้ต่อเนื่องไป

ถูกไหม ถูก ถูกแต่ต้องวิเคราะห์ ต้องใช้สติปัญญา ต้องพยายามรักษา เพื่อพัฒนามันขึ้น พัฒนามันขึ้น มันมีเจริญแล้วเสื่อม ที่ว่าสิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา มันเป็นอนัตตา สภาวะมันเป็นอนัตตา วิวัฒนาการของมันไง ธรรมะเป็นอนัตตา ใช่! มันเป็นอนัตตา แต่เราเห็น หรือเปล่า มันเป็นอนัตตาโดยจิต จิตเราเป็นหรือเปล่า

จิตเรามันเห็นเป็นอนัตตา จิตเรารู้ เราเห็น อนัตตา อนัตตาเป็นทฤษฎีที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ แล้วพระพุทธเจ้าพูดไว้ พระพุทธเจ้าวางเป็นหลักการไว้ หลักการมันเป็นหลักการ หลักการอยู่อย่างนั้น แต่คุณความเป็นจริงที่จะเกิดขึ้นกับเรา ถ้าเป็นเกิดขึ้นกับเรา เราทําตรงนี้ ถ้ามันจะเป็นอนัตตาก็ให้มันเป็น ถ้ามันเป็น มันเป็นแล้ว ที่ว่ากระบวนการของมัน วงรอบทําซํ้าๆ เห็นไหม

ที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปพูดกับปัจญวัคคีย์ไง “อยู่ด้วยกันมา ๖ ปี ไม่ได้เป็นอะไร ก็บอกไม่ได้เป็น แต่ตอนนี้ เป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดาด้วย” เพราะถ้าไม่มีวงรอบ ๑๒ ไม่มีกิจจญาณ สัจจญาณ ไม่มีการกระทํา ไม่มีการกระทําในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะไม่ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์

แล้วถ้าเป็นพระอรหันต์เป็นอย่างไร เป็นอย่างไร ไอ้เราปฏิบัติเราจะเอาคุณงามความจริงมันเป็นอย่างไร ถ้ามันเป็นอย่างไร ถ้ามันเป็นอย่างนั้นมันก็เป็นความจริง ถ้าไม่เป็นความจริง เราก็ พยายามทําของเราไง

เขาบอกว่า “ทําอย่างนี้ถูกต้องไหม”

ถูก ดี แต่ต้องทําให้ดีขึ้นไปอีก ต้องทําให้ดีให้จนข้ามพ้นทั้งดีและชั่ว ถึงจะดีก็ทิ้งมันไว้ เพราะดีต้องรักษา ดีต้องรักษา ต้องดูแล ถึงที่สุดข้ามพ้น ดีก็ข้าม ชั่วก็ข้าม มันพ้นจากดีและชั่ว ไปเลย สังโยชน์มันคายทิ้งไปเลย ตัดทิ้งไปเลย แล้วมีองค์คุณธรรมเป็นอริยบุคคล เป็นความจริงเลย

นี่ถูกต้อง ถูกต้องแต่ต้องทําซํ้าๆ ไง ถูกต้อง ถูกต้องแล้วก็ให้คะแนนมา ถูกต้องแล้วก็ให้ประกาศนียบัตร แล้วก็ไปผูกไว้ที่บ้าน ถูกต้อง ถูกต้องกระบวนการของการทํารอบนี้

แต่ถ้าพิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป มันถึงที่สุดแล้วมันถูกต้องในใจ ถูกต้องเป็นคุณธรรมอันนั้น แล้วคุณธรรมอันนั้น อกุปปธรรม อกุปปธรรมอฐานะที่จะเคลื่อนไหว คงที่ตายตัวอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วมันคงที่อย่างไร ของในโลกนี้ไม่มีอะไรคงที่ ไม่มี

สิ่งในโลกนี้ไม่มีสิ่งใดคงที่เลย เว้นไว้แต่อริยภูมิคงที่ เพราะมันเป็นอกุปปธรรม

ฉะนั้น อกุปปธรรมมันจะเป็นความจริงอันนั้น ถ้าอันนั้นมันเป็นความจริง มันเป็นก็เก็บอยู่ข้างในของเรา

“แล้วจะทําอย่างไรให้กายที่ปรากฏนั้นอยู่ให้นานพอที่ผมจะใช้พิจารณาครับ”

เราบอกว่า ถ้าเราเห็นกาย เราก็พิจารณากาย แล้วถ้าพิจารณาไปแล้ว ถ้ามันเคลื่อนมันไหวนะ วางไว้ก่อน อย่าเพิ่งพิจารณา ให้กลับมาทําสมาธิ

หลวงตานะ จะพูดเรื่องอะไรก็แล้วแต่ เวลาจะยกตัวอย่าง ต้องยกครูบาอาจารย์ของเรานี่แหละ ยกหลวงตานี่แหละ เวลายกหลวงตา หลวงตาท่านติดสมาธิอยู่ ๕ ปี ฉะนั้น เวลาท่านออกไปพิจารณา เห็นไหม เวลาท่านพิจารณากาย จะพิจารณาขนาดไหน เวลาไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านดึงให้ออกมาพิจารณา

พอพิจารณา ท่านพิจารณาอสุภะ แต่ท่านใช้คําว่า “พิจารณากาย” แต่พิจารณาสุภะเนี่ย พิจารณาสุภะ พิจารณาไปแล้วมันไม่ได้หลับไม่ได้นอนเลย พิจารณาเต็มที่เลย ท่านบอกนะ “ไอ้บ้าสังขาร” “อ้าว! จะบ้าได้อย่างไรล่ะ ในเมื่อมันพิจารณามันก็ต้องพิจารณา ถ้าไม่พิจารณามันก็ฆ่ากิเลสไม่ได้ไง” “นั่นน่ะไอ้บ้า สังขาร” ท่านต้องกลับมาพุทโธ พอพุทโธๆ พุทโธจนมีกําลังแล้ว ท่านบอกว่าปล่อยปั๊บก็เข้าสู่งานเลย

นี่ก็เหมือนกัน เราจะให้กายมาปรากฏอยู่กับเรานานๆ กายจะปรากฏอยู่กับเรานาน ถ้าเราติดอยู่เราก็ไม่รับรู้มันเลย แต่ถ้าพอเราออก เราออก ออกแล้วไปค้นคว้าไปหามันเจอ ไปหามันเจอแล้ว แล้วจะให้มันอยู่กับเรานานได้อย่างไรล่ะ หลวงตาท่านยังกลับมาพุทโธเลย ท่านบอกวางงานนั้นเลย แล้วกลับมาพุทโธๆ พุทโธๆ จนมีกําลังแล้วเหมือนถอนเสี้ยนถอนหนาม มันปลอด มันโล่ง มันมีกําลังแล้ว กลับไปพิจารณามันต่อ

นี่ก็เหมือนกัน การที่จะให้กายปรากฏอยู่กับเรานานๆ นานแค่ไหนมันก็อยู่ที่กําลังสมาธิเรามั่นคงแค่ไหน ฉะนั้น เวลาพิจารณา การพิจารณามันเป็นงาน มันเป็นการใช้ปัญญา ปัญญานี้มันต้องมีพื้นฐานมาจากสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิที่มันมั่นคงแน่นหนา กายมันจะอยู่กับเรานานๆ สิ่งที่ว่ากายจะอยู่กับเรานานๆ กลับมาที่ทําความสงบของใจไง

ทีนี้บอกว่า “ทําความสงบ โอ้โฮ! เหนื่อยน่าดูเลย ทําก็แสนยากเลย กว่าจะพุทโธได้ กว่ามันจะลง”

นี่ฝึกหัดตรงนี้ให้ชํานาญก่อน โรงงานทุกโรงงาน สิ่งที่โรงงานเขาจะทําอุตสาหกรรมได้ เขาต้องมีวัตถุดิบพร้อม ถ้าวัตถุดิบของเขาไม่พร้อม โรงงานนั้นทําไปกะพร่องกะแพร่ง เพราะวัตถุดิบ มันส่งให้ไม่ทัน ถ้าจิตมันมีกําลัง เราพร้อม สติพร้อม ปัญญาพร้อม ทุกอย่างพร้อมมูลแล้ว แล้วเราใช้ปัญญา เห็นกายแล้วพิจารณาไป มรรคมันหมุนไป โรงงานมันไปด้วยความสะดวกไง มรรคผลของเรามันเคลื่อนไหวไปด้วยความสมบูรณ์

ไอ้นี่แบบว่าเราใช้ปัญญาเป็น เราหัดใช้ปัญญาไป แล้วสมาธิล่ะ แล้วสติล่ะ ถ้าสติมันดีนะ งานชอบ งานชอบงานในการทําสมาธิก็ทําสมาธิชอบ ขณะที่ทําสมาธิก็พุทโธ ใช้ลมหายใจ อย่างเดียว ไม่คิดอะไรเลย อยู่ในสมาธิ เวลาคลายออกจากสมาธิไปแล้วใช้ปัญญา เราก็ใช้ปัญญาเต็มที่เลย โดยมีพื้นฐานสัมมาสมาธิ สติอันนั้นเป็นตัวเกื้อหนุน ปัญญามันก็ฟาดฟันไป มันต้องสมดุลอย่างนี้ พอมันสมดุลอย่างนี้ปั๊บ ก็จะบอกว่า ทําอย่างไรกายจะได้ปรากฏนานๆ

เราเคยอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ แล้วหลวงปู่เจี๊ยะบอกว่า “ให้ตั้งกายให้ดี” เราก็กําหนดเลย แล้วตั้งขึ้นมา โอ้โฮ! นั่งต่อหน้าหลวงปู่เจี๊ยะ นั่งกันอยู่อย่างนี้ ตอนนั้นเพิ่งสร้างวัดใหม่ๆ ยังไม่มีพระ ทําวัตรเสร็จก็นั่งกันอย่างนี้ แล้วเราก็นั่งเฉยเลยนะ พอออก เพราะเราก็เก่งน่ะ นั่งต่อหน้านี้เก่งมาก โอ๋ย! เห็นกายนี่ใส กายใส แบบสตาร์วอร์ส ใส ใสแบบอย่างนั้นเลย นั่งใส เราก็ภูมิใจนะ ภูมิใจ ใส พอออกจากสมาธิ หลวงปู่เจี๊ยะท่านสังเกตอยู่แล้ว

“ไอ้หงบ ทําไมมึงนั่งเอียงๆ อย่างนั้นล่ะ”

“ปัดโธ่! กายใสหมดเลย” อยากจะแอ็ค นึกว่าถูกไง

ท่านบอกว่า “สมาธิมึงแก่เกินไป สมาธิกล้าเกินไปก็ไม่ใช่” สัมมาสมาธิ สมาธิ พอสมาธิมันมั่นคง พอมันมั่นคงเราเห็นกาย กายมันเหมือนกับแก้วใสเลย มันไม่เป็นอนัตตาไง มันไม่แปรสภาพ เพราะสมาธิมันดี สมาธิมันดี มันตั้งไง ตั้งเหมือนพระพุทธรูปแก้วเลย ตั้ง แล้วก็ภูมิใจ นั่งภูมิใจนั่นน่ะ ออกจากภาวนาไปยังคุยโม้ อีกนะ

แต่คํานี้เราไม่ค่อยพูด แล้วครูบาอาจารย์ท่านก็ไม่อยากพูด ว่าสมาธิแก่เกินไป เพราะพวกเราสมาธิมันมีแต่อ่อนเกินไป ไม่มีแก่หรอก ไอ้สมาธิแก่เกินไปอย่ามาพูด อย่ามาโม้ อย่ามาคุย

แต่เราเคยเป็น เราเคยเป็น แล้วพอออกมาท่านบอกว่า “สมาธิเอ็งกล้าเกินไป ต้องใช้ปัญญาเยอะๆ”

คําว่า “สมดุล” มัชฌิมาปฏิปทา สมาธิเข้มเกินไป มันก็ทําให้เป็นไตรลักษณ์ไม่ได้ คือมันไม่แปรสภาพ มันไม่เป็นไตรลักษณ์ไง สมาธิมันแก่เกินไป มันเหมือนกับทําอาหารใส่เกลือ เยอะๆ กินไม่ได้หรอก ใส่แต่เกลือ เค็มปี๊ดเลย ใครจะไปกินได้ นี่ก็เหมือนกัน สมาธิมันเข้มข้นเกินไป มันก็เป็นไปไม่ได้ ท่านบอกสมาธิเอ็งกล้าเกินไป

กรณีนี้มี พระสารีบุตรที่เวลาพิจารณาแล้วไปถามพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกไม่อยากจะพูดเลย เพราะคนมันจะเอาคนนี้มาอ้างกัน พระพุทธเจ้าบอก เพราะทําความเพียรกล้าเกินไป คําว่า “กล้าเกินไป” น้อยคนที่จะทําได้ มีแต่อ่อนเกินไป แต่พอพูด อย่างนั้นปั๊บ ทุกคนจะอ้างธรรมะข้อนี้เลย ข้อที่พระสารีบุตร คุยกับพระพุทธเจ้า

ไอ้ของเราคํานี้ไม่ค่อยพูด แต่นี่วันนี้มันหลุดไปแล้ว มันหลุดออกไปแล้ว ก็ต้องอธิบายนิดหนึ่ง เดี๋ยวคนจะบอก โอ๋ย! ผมก็สมาธิแก่เกินไป โอ้โฮ! สมาธิแก่เกินไปเต็มเลย สมาธิอะไรของมึง อ่อนไปก็ไม่ได้ อ่อนไปก็ไหล มันตั้งอยู่ไม่ได้ แก่เกินไป เข้มข้น เกินไป ใส ใสแน๋วเลยนะ มันก็ภูมิใจนะ อวด คนไม่เคยเห็นมัน ก็ตื่นเว้ย ออกมา หลวงปู่เจี๊ยะเพราะนั่งมันเหมือนนั่งเพ่งอยู่ ท่าน ก็นั่งดูเราอยู่ พอออกจากสมาธิ บนศาลา

“มึงทําไมนั่งอย่างนั้นล่ะ”

“ปัดโธ่! กายใสหมดเลย”

เถียงชัดทันทีเลย เพราะถ้ากายใสอย่างนั้นมันสมาธิมากเกินไป สมาธิแก่ไปเป็นอย่างนั้น เราถึงได้คิดโชะเลยนะ อ๋อ! เวลามรรคมันเป็นอย่างนั้น

นี่พูดถึง เขาบอกว่า “จะตั้งกายนานๆ ได้อย่างไร”

ของกูตั้งไม่ขยับเลย ไปไหนก็ไม่ได้ ต่างคนต่างตกฟากคนละข้าง ไอ้นู้นตั้งไม่ได้ ไอ้เราตั้งแน่นเกินไป ไม่มีประโยชน์ ทั้งสองข้าง มัชฌิมาปฏิปทา ความพอดี ความพอดีต้องหา ปฏิบัติไปมันต้องหา ต้องค้นว่ามันจะเป็นอย่างไร มันจะพอดีได้

ฉะนั้น เขาบอกว่า “แล้วทําอย่างไรจะให้กายปรากฏตั้งอยู่นานๆ พอที่จะใช้พิจารณาได้ครับ”

กลับมาที่ทําความสงบของใจ แล้วอีกอย่างหนึ่ง ถ้ามันพิจารณากายไม่ได้ กาย เวทนา จิต ธรรม เวลาเราตั้งกายไม่ได้ เราทําจิตเราสงบนะ แล้วสิ่งที่เราเสียใจ สิ่งที่เราเจ็บชํ้า จับตรงนี้พิจารณาก็ได้ เขาเรียกว่าพิจารณาเวทนา แล้วถ้าจิตมันใส จิตมันเศร้าหมอง จับจิตพิจารณาก็ได้

ถ้าเกิดอารมณ์ความรู้สึก ธรรมารมณ์ อารมณ์ความรู้สึก ถ้าจิตมันสงบแล้ว ธรรมารมณ์ สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม เหตุการณ์เฉพาะหน้า จิตสงบแล้วอะไรเกิดขึ้นมาที่เรา จับต้องได้ เราควรรีบทํางานของเรา อย่าฝังใจว่าต้องพิจารณากาย อย่างเดียวนะ ถ้าเราฝังใจว่าต้องพิจารณากายอย่างเดียว มันมีโอกาสจะได้ทําหน้าที่การงานมากมายเลย แต่เราปฏิเสธไม่ทํา เราพยายามคิดว่าเราจะต้องพิจารณากายอย่างเดียว

การพิจารณากายโดยใช้ปัญญาก็ได้ ใช้ปัญญาคือเราใช้ ปัญญาเทียบเคียงว่าร่างกายของมนุษย์มันสกปรก ร่างกายของ มนุษย์มันอยู่ได้เพราะมีจิตวิญญาณอยู่ ร่างกายของมนุษย์ จิตวิญญาณออกไปแล้ว ร่างกายของมนุษย์มันก็เน่าเสียหาย มีปัญญา อย่างนี้มันพิจารณาได้ ถ้าพิจารณาให้พิจารณาอย่างนี้ไง อยาก ไม่ได้ ไม่อยาก ได้ นี่ไง เพราะเราอยากเกินไป ตั้งใจเกินไป ไม่ได้ ทําให้พอดีๆ ทําอย่างนี้แล้วขวนขวายขึ้นไป

แล้วไม่ต้องไปอยากอย่างนั้นไป อยากจะใช้พุทโธ อยากจะใช้ปัญญา แล้วมันจะเป็นของมันไปได้ อยาก ไม่ได้ อยากในเหตุในผล เพราะอยาก ที่เขาพูด เห็นไหม บอกว่า “เวลาเขาพิจารณาไปแล้ว สุดท้ายแล้วมันคล้ายกับสัญญา แต่สักพักผมก็มั่นใจว่ามันเป็นสัญญา” ทีแรกเขาก็สงสัยไง “บางครั้งมันก็กลายเป็นสัญญา แต่สักพักผมก็รู้มั่นว่ามันเป็นสัญญา”

เพราะเราอยากทํา แต่เราไม่คิดว่ามันขึ้นมาตรงไหนไง เราไปอยากในผลไง แต่เราอย่าไปอยากตรงนั้น เราอยากในเหตุ อยากในความขยันหมั่นเพียร อยากในการปฏิบัติ เพราะเขาบอกว่า เขาก็ประพฤติปฏิบัติมาแล้ว มีหลักมีเกณฑ์มาแล้ว ทําของเรา อย่างนี้ได้ แล้วพยายามฝึกฝนของเรา ฝึกฝนของเรานะ มันมีประสบการณ์ มันมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา มันมีครบ มีพร้อมแล้ว เรารู้รสชาติมันแล้ว เราถึงมั่นใจในการปฏิบัติว่าเราปฏิบัติได้ เอวัง