คํานํา

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบแก้ปัญหาธรรมะที่มีประโยชน์ไว้มากมาย รายพระบวชใหม่จะอยู่ต่อหรือสึกไปดูแลพ่อแม่บุญธรรม คนดีพระดีอยู่ที่วุฒิภาวะ อย่าให้กิเลสหลอก ให้ไปตกลงกันก่อน รายที่ภาวนาไม่ก้าวหน้า เกิดมโนภาพที่ไม่ดีต่อพระรัตนตรัยเป็นทุกข์ใจ เป็นกรรมเก่า ให้ไปขอขมา แล้วตั้งใจภาวนาไปเรื่อยๆ ถ้าจิตสงบจะดีขึ้นและเวรกรรมจะค่อยๆ หมดไป รายที่นั่งภาวนาแล้วจิตรับรู้ทั้งพุทโธและได้ยินเสียงหัวใจเต้นแรงให้วางให้หมด แล้วเริ่มต้นใหม่ ให้พุทโธชัดๆ เสียงนั้นก็จะจางและหายไป ส่วนการเรียนอภิธรรม ท่องจํา สร้างจินตนาการได้หมด เป็นธาตุรู้ เป็นธรรมความจําไม่ใช่ความจริงต่างกับภาคปฏิบัติ ซึ่งพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ ฆ่ากิเลสตามความเป็นจริง เป็น อกุปปธรรม คือ ธรรมแท้คงที่ไม่เปลี่ยนแปลง

การอดนอนในธุดงควัตรเป็นธรรมาวุธมีประโยชน์มาก ถ้ารู้วิธีใช้อาวุธ เพราะต้นคดปลายตรงไม่มี ห้ามตกภวังค์จะเป็นมิจฉาสมาธิแก้ได้ยากมาก ให้พุทโธชัดๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ร่วมกับการอดอาหาร ผ่อนอาหาร ในการแก้กิเลส มีวิปัสสนาเท่านั้นแก้ได้ แต่ต้องมีสัมมาสมาธิ ถ้าไม่มีจะเป็นวิปัสสนึก เป็นจินตนาการ เมื่อเกิดนิมิต ผู้มีคุณธรรม เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด ให้ถามธรรม ธรรมจะตอบ และเมื่อมีการปฏิบัติจริงจังต่อเนื่องสมํ่าเสมอ มรรค ผล นิพพาน ย่อมเกิดในใจผู้ปฏิบัติ สมดังบทธรรม บุคคลล่วงทุกข์ได้เพราะความเพียร

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เมษายน ๒๕๖๕

ถ้าเป็นคนก็คนดี คนดีคือคนรับผิดชอบ
คนรับผิดชอบ คนมีสามัญสํานึกนี่เป็นคนดี
ถ้ามาบวชเป็นพระก็เป็นพระที่ดี
ถ้าเป็นพระที่ดี
พระที่ดีมันต้องมีวุฒิภาวะไม่ให้กิเลสมันมาหลอกเอา

๑

คนดีพระดี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๐ กันยายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เป็นพระอยู่ต่อหรือต้องสึกดีครับ”

กราบนมัสการ ขอความเมตตาจากหลวงพ่อช่วยชี้แนวทางด้วยครับ ผมบวชอยู่ครับ จะเข้า ๓ พรรษาแล้ว มีปัญหาอยู่ คือผมมีป้าอยู่ ๒ คน เป็นผู้หญิงอายุ ๘๐ กับ ๗๘ เขาเลี้ยงผมมาตั้งแต่เด็กๆ เพราะผมกําพร้าพ่อแม่ครับ ผมจะดูแลทั้งๆ ที่เป็นพระ หรือว่าควรสึกเพื่อไปดูแลดีครับ

ขอโอกาสเล่ารายละเอียดคร่าวๆ ให้หลวงพ่อฟังครับ คือผมเกิดมา พ่อแม่ไม่เลี้ยงครับ แล้วน้องชายของป้าทั้ง ๒ คนนี้เขารับผมมาเลี้ยง ตอนนี้น้องชายคนนั้นตายครับ ป้าผู้หญิง ๒ คนนี้เลยอยู่กันตามลําพังครับ

ปล. ผมบวชเพราะผมรู้สึกเบื่อๆ กับการใช้ชีวิตทางโลก ได้มีโอกาสฟังเทศน์พระหลวงตามหาบัวเรื่องการปฏิบัติภาวนา ผมเลยออกบวชแบบเงียบๆ เพื่อลองทําภาวนาอยู่ตอนนี้ครับ

ตอบ : นี่คือคําถามเนาะ คําถามว่า “ผมเป็นพระอยู่ต่อหรือต้องสึกครับ”

เวลามันเป็นปัญหา เป็นปัญหาอย่างนี้ ถ้าเป็นปัญหานะ ถ้าคนดี คนดีนะ เวลาบวชเป็นพระก็เป็นพระที่ดี คนดี หมายความว่า คนที่เอาถ่าน คนที่มีความขยันหมั่นเพียร คนที่มีจิตใจที่ดี พอบวชเป็นพระก็เป็นพระที่ดี คนไม่ดี คนที่สังคมไม่ต้องการ คนที่ว่าเป็นคนเกเร เวลามาบวชเป็นพระก็เป็นพระที่เกเร เห็นไหมว่าคนดีอยู่ที่ไหนมันก็เป็นคนดีไง ถ้าคนดีนะ ก็เป็นคนดี

ทีนี้พอเป็นคนดี คนดีคือคนกตัญญูกตเวที ใครมีคุณกับเรา เห็นไหม แม้แต่นํ้าขันหนึ่ง ข้าวแม้แต่มื้อหนึ่ง เราเคยกินที่ไหน เราเคยทําอย่างไร เราจะซาบซึ้งบุญคุณเขานะ

นี่ปัญหาของเขาคือว่าเกิดมาพ่อแม่ไม่เลี้ยง คือเด็กกําพร้าไง แต่น้องชายของป้า ๒ คนนี้เก็บมาเลี้ยง ถ้าเก็บมาเลี้ยง เราก็ถือว่าเป็นพ่อแม่บุญธรรม พ่อแม่บุญธรรม พ่อแม่คือพ่อแม่ที่ให้ชีวิตเรามา พ่อแม่ที่เลี้ยงดูเรามาคือพ่อแม่บุญธรรม พ่อแม่ที่ชุบชีวิตเลี้ยงดูเรามา มีบุญคุณทั้งนั้น พ่อแม่แท้ๆ ก็มีบุญคุณ มีบุญคุณกับเราเพราะเขาให้ชีวิตนี้มา ทั้งๆ ที่เขาจะไม่เลี้ยง มันก็มีบุญคุณกับเราเพราะให้ชีวิตนี้มา แต่เขาไม่เลี้ยงเรา

แต่ถ้าเวลามาอยู่กับพ่อแม่บุญธรรม พ่อแม่บุญธรรมเขารัก เขาเมตตา เขาเลี้ยงดูเรานะ เขาก็เหมือนพ่อแม่เรา แต่เป็นพ่อแม่บุญธรรม เขามีคุณทั้งคู่ไง ถ้าเราสืบได้ว่าพ่อแม่เราอยู่จริง แล้วพ่อแม่บุญธรรมเราอยู่จริง เราเป็นคนเกิดมาที่มีทั้งพ่อแม่แท้และพ่อแม่บุญธรรม มีพ่อแม่ ๔ คน ต้องเลี้ยงดูมากกว่าเขา ต้องรับผิดชอบมากกว่าเขา เพราะเราเป็นคนดี เราเป็นคนดีไง เป็นคนดี เรายอมรับสัจจะความจริง

แต่ในเมื่อโลกมันเป็นแบบนี้ โลกมันเป็นแบบนี้ เห็นไหม ดูสิ สถานที่เลี้ยงเด็กกําพร้า เด็กกําพร้าเยอะมาก แล้วเวลาเป็นเด็กๆ น่าสงสารมาก เขาขาดความอบอุ่น เขามีพ่อแม่บุญธรรมไปนะ เสาร์อาทิตย์เขาจะรอเลยว่าพ่อแม่จะมากอดเขาไหม เขาอยากได้สิ่งนั้นไง

ฉะนั้น เวลาเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีพ่อมีแม่แล้ว เราควรภูมิใจ เราควรภูมิใจกับชีวิตเราว่าชีวิตเรามันก็ไม่ทุกข์ไม่ยากถึงขนาดนั้น

เวลาทุกข์ยากนะ เด็กกําพร้านะ พวกปัจจัยเครื่องอาศัยสมบูรณ์พออยู่อาศัย แต่เขาขาดความอบอุ่น เขาขาดความรัก เขาขาดนํ้าใจ ขาดความระลึกถึง ความระลึกถึงนี่สําคัญ เห็นไหม นํ้าใจๆ สําคัญ ถ้านํ้าใจสําคัญ นี่สิ่งที่สําคัญ

เราเกิดมา เขาเกิดมาแล้วมีคนเก็บไปเลี้ยง จนได้บวช เห็นไหม นี่มีความสํานึก ถ้าเราเป็นคนก็ต้องเป็นคนดี เป็นคนดี เราต้องระลึกถึงบุญคุณ นึกถึงสิ่งที่ว่าเราจะต้องมีความกตัญญู เขาให้นํ้า ให้ข้าว ให้อากาศ ให้โอกาส ให้การศึกษา ให้ทุกอย่าง เขามีคุณกับเรา มีคุณกับเรา เราต้องทดแทนบุญคุณ แล้วบุญคุณอย่างนี้ด้วย

หลวงตาใช้คําว่า “ใจจืดใจดํา” ใจจืดใจดํา ไม่เหลียวแลเขา ไม่รับรู้สิ่งใดเลย แต่เวลาหลวงตาท่านพูดนะ ท่านบอกว่า ท่านเป็นภิกษุ ท่านเป็นพระ ท่านไม่มีทรัพย์สมบัติ ถ้าท่านมีทรัพย์สมบัตินะ ท่านจะไม่กวนชาวบ้านชาวเมืองเลย ท่านจะเอาทรัพย์สมบัติของท่านช่วยชาติ แต่เพราะว่าท่านเป็นภิกษุ เป็นผู้ขอ ผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร ท่านไม่มีทรัพย์สมบัติ ท่านมีแต่คนศรัทธา ท่านถึงออกมากวนบ้านกวนเมือง ท่านถึงมาหาปัจจัยเครื่องอาศัยเพื่อไปคํ้าจุนชาติ เห็นไหม ถ้าเรามี ถ้าเรามี เราจะไม่กวนใครเลย แต่เพราะเราไม่มี เราไม่มี เราถึงต้องรบต้องกวนเขาเพื่อประโยชน์เขา นี่พูดถึงว่านี่ความเห็นท่านนะ

แต่ถ้าความเห็นโดยข้อเท็จจริง เราเป็นผู้ทําบุญ เราเป็นผู้เสียสละ เราได้บุญ คําว่า “ได้บุญกุศล” แล้วก็มีโอกาสตอนนั้น โอกาสตอนนั้นคือว่าเราทําเป็นสมบัติสาธารณะเพื่อประชาชนทั้งหมด

แล้วเขาบอกว่า มันไม่ได้ทําบุญกับศาสนา มันจะได้บุญที่ไหน

ได้ ได้บุญเพราะอะไร เพราะการช่วยชาติ ศาสนา ศาสนจักรตั้งอยู่บนอาณาจักร เราทําให้อาณาจักรเข้มแข็ง แล้วศาสนจักรเขาจะสร้างโบสถ์สร้างวิหาร เขาจะสร้างอะไร เขาสร้างบนอาณาจักรนี้ เขาสร้างบนแผ่นดินนี้ เราคุ้มครองดูแลแผ่นดินนี้ไว้ แล้วเขามาสร้างสิ่งที่เป็นบุญกุศลในแผ่นดินนี้ แผ่นดินของเรา มันไม่ได้บุญตรงไหน ได้บุญทั้งนั้นน่ะ ทีนี้เพียงแต่ว่าโอกาสตอนนั้นไง โอกาสที่ว่าเราได้ทําบุญ เราได้โอกาส นี่พูดถึงว่าโอกาสของเรา

ทีนี้ย้อนกลับมาปัญหา ปัญหาว่าพระเขาถาม “ผมจะต้องสึกหรือผมจะต้องอยู่เป็นพระดี”

เราต้องสึกไหม เราจะบอกว่าอย่างนี้นะ โอกาสของคน วาสนาของคน ถ้าวาสนาของคนนะ ถ้าเขาเป็นพระที่ว่าเป็นพระผู้ใหญ่นิดหนึ่ง ถ้าเป็นพระผู้ใหญ่ เป็นผู้รับผิดชอบ เราจะบอกว่าไม่ต้องสึก พระเลี้ยงดูได้ เลี้ยงดูพ่อแม่บุญธรรม เลี้ยงดูได้

เวลาในธรรมวินัยนะ สมมุติว่าพ่อแม่มีลูกคนเดียว มีลูกคนเดียว ลูกออกไปบวช พอออกไปบวชแล้ว ถ้าเขามีความเข้มข้น เขามีความจริงจัง กรอบสมณเพศของเขา สิ่งนี้มีค่ามาก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนุญาตให้เอาพ่อแม่มาเลี้ยงได้ บิณฑบาตมาเลี้ยงพ่อแม่ได้ ดูแลพ่อแม่ได้ เช็ดขี้เช็ดเยี่ยวแม่ได้ ถ้าเราเป็นลูกคนเดียว

แต่ถ้ามีลูก ๒ คน ๓ คนนะ มีพี่มีน้อง มีคนดูแลอยู่นะ ไม่สมควร เพราะคนอื่นเขาทําแทนเราได้ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เวลามันจนตรอก สิ่งที่มันทําไม่ได้ อนุญาตให้ทําได้ จนตรอก หมายถึงว่า มีลูกคนเดียว ไม่มีใครอีกแล้ว เราเช็ดขี้เช็ดเยี่ยวแม่ได้เลย ไม่เป็นอาบัติ แล้วยังเป็นบุญอีกด้วย

พ่อแม่ เพราะเป็นพระอรหันต์ของเรา เราบวชอยู่ เรายังเป็นปุถุชนอยู่เลย เรายังเป็นพระที่มีความทุกข์บีบคั้นหัวใจเลย แต่พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของเรา เช็ดขี้เช็ดเยี่ยวได้ แต่ถ้ามีพี่มีน้องมีญาติ ญาติดูแลแทนได้ เราหาปัจจัยเครื่องอาศัยมาช่วยดูแลได้ แต่เราไม่ควรลงไปทําอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าถ้ามีพี่น้องหลายคนนะ แต่ถ้าพี่น้องคนเดียว เราทําได้

ถ้าเป็นพระที่มีพรรษามากนิดหนึ่ง ถ้าเรายังเข้มข้น เรายังมีจิตใจมั่นคง เราไม่ต้องสึก

แต่ถ้าเขาบอกเขาเพิ่ง ๓ พรรษา ถ้า ๓ พรรษา ยังเป็นพระผู้น้อย พระผู้น้อย เราจะเอาพ่อเอาแม่ไปอยู่ในวัด เราต้องอาศัยภิกษุ อาศัยเจ้าอาวาส อาศัยผู้ที่เป็นหัวหน้า เขาจะคิดอย่างไร เห็นไหม ถ้าจิตใจเขาเป็นธรรมนะ เขาจะส่งเสริม เขาจะช่วยเจือจานเราเลย ถ้าจิตใจเขาไม่เป็นธรรมล่ะ ถ้าเราเป็นพระผู้น้อย มันโอกาสไง โอกาสจะน้อยกว่าเขา เพราะเราไม่ใช่เป็นผู้รับผิดชอบ มันต้องเป็นการได้รับอนุญาตไง

ฉะนั้น ถ้าพรรษายังไม่มาก แล้วความมั่นคงในสมณเพศมันมั่นคงขนาดไหน ถ้ามั่นคงนะ ถ้ามั่นคง ป้า ๒ คนอายุ ๗๐ หรือ ๘๐ ถ้าเขายังแข็งแรงอยู่ เราดูแลเขาได้ เราเป็นพระ เราไปให้กําลังใจ ถ้าช่วยเหลือตัวเองได้ ถ้าเขาช่วยเหลือตัวเองได้ เราจะดูแลโดยที่เราไม่ต้องสึก

แต่ถ้าจิตใจเรายังไม่มั่นคง จิตใจเรายังไม่แน่ใจ เราบอกว่าสึกน่ะดี สึกเลย ตัดปัญหา จบ สึก สึกไปดูแลท่าน ไปรักษาท่านจนกว่าท่านจะล่วงหมดอายุขัยไป แล้วกลับมาบวชใหม่ก็ได้ แล้วไม่ต้องเสียใจตอนนั้นไง เพราะจิตใจเราไม่มั่นคงไง

ถ้าจิตใจเราไม่มั่นคงนะ เวลาท่านเสียไปแล้วไง สมมุติว่าเรายังเป็นพระอยู่ แหม! ตอนนี้มั่นคงมาก โอ๋ย! ศรัทธามาก เราต่างคนต่างก็ดูแลกันอย่างนี้ แล้วท่านก็ต้องช่วยเหลือตัวเองจนกว่าท่านจะหมดอายุขัยไป พอหมดอายุขัยไป จิตใจเราก็เรรวน จิตใจเราก็ไม่มั่นคง แล้วสุดท้ายเราก็สึกไง เราสึกตอนนั้นมันไม่มีค่าไง สึกตอนนั้นเขาเสียไปแล้ว

ถ้าจิตใจเราไม่มั่นคง อนาคตเราอยู่ไม่ได้ เราก็ต้องสึกใช่ไหม แต่ถ้าไปสึกตอนนั้น เราก็ไม่ได้ประโยชน์ไง แต่ถ้าเราไม่แน่ใจว่าเราไม่มั่นคง สึกตอนนี้ สึกเลย เพราะสึกไปมันได้ประโยชน์อยู่แล้ว ได้ประโยชน์คือได้ไปดูแลท่าน

ทีนี้เพียงแต่ว่าเราจะถามกลับ เขาไม่มีญาติพี่น้องเลยหรือ เขาไม่มีญาติไม่มีพี่น้องหรือ แล้วแบบประสาเรา ต้องถามท่านจริงๆ เลย ถามเลย ถามป้า ๒ คนนี้ บอกว่า อยากให้อาตมาสึกหรือเปล่า

จริงๆ เขาไม่อยากให้สึกก็ได้ จริงๆ เขาอยู่เองก็ได้ คือเราคิดไปเองไง เราวิตกของเราไปเองไง ตอนนี้คนดีไง คนดี พอเราคิดถึง เราก็จะเป็นคนดี

เราพูดบ่อย พวกที่มีชื่อเสียงเขาจะมาบวช พอมาบวชเสร็จแล้วนะ พอบวชสัก ๔ ปี ๕ ปี เขาบอก อู๋ย! ธรรมะนี้สุดยอดเลย ธรรมะสอนให้รู้จักรับผิดชอบ จะต้องสึกไปรับผิดชอบ เวลาธรรมะนี่สุดยอดเลย สอนให้รับผิดชอบนะ ฉะนั้น เราต้องสึกไปรับผิดชอบ นี่เวลาบวชมาไง

ฉะนั้น มันอยู่ตรงนี้ อยู่ที่ว่า ถามท่านตรงๆ เลย ถามท่านว่าอยากให้อาตมาออกมาดูแลไหม

แต่เขาก็เกรงใจ เขาก็พูด แต่เราเข้าใจได้นะ แต่เราเข้าใจได้ว่ามันจําเป็นไม่จําเป็น เพราะกรณีนี้เป็นกรณีสังคม แล้วมันเกิดอย่างนี้มาก ในวงการพระเรามี ครูบาอาจารย์ของเรา เวลามีพระมาบวช พ่อแม่จะมาขอสึก แล้วครูบาอาจารย์บางองค์ท่านจะขอไว้ ท่านบอก “โยมก็ลูกหลายคนแล้ว ลูกทางโลกก็เยอะแยะแล้ว สละสักคนหนึ่งมาไว้ในศาสนา” นี่เวลาครูบาอาจารย์ท่านจะจรรโลงศาสนานะ

แต่สําหรับเรานะ เราปล่อยไปตามเวรตามกรรม กรรมของสัตว์ ถ้าใครดี เขาก็อยู่ของเขาได้ ถ้าใครเขาทนไม่ได้ เขาก็สึกของเขาไป เวลาสึกของเขาไปนะ ถ้าเราจะเป็นคนก็เป็นคนดี ถ้าเป็นพระก็เป็นพระที่ดี ถ้าเป็นพระที่ดี มันก็เป็นประโยชน์ไง ถ้าเป็นพระที่ดี กรณีนี้มันก็เป็นกรณีที่ต้องมีประสบการณ์นิดหนึ่ง มีพรรษามากขึ้นจะรู้ว่าอะไรควรทําได้ อะไรควรทําไม่ได้ไง

เมื่อก่อนเราบวชใหม่ๆ มันก็คิดอย่างนี้ มันทําอะไรไม่ถูก เขาถึงว่าต้องให้ได้นิสัย ให้ ๕ พรรษาขึ้น จะได้เข้าใจว่าอะไรถูกอะไรผิด อะไรควรไม่ควร เพราะมันไปเห็นน่ะ เห็นเยอะมาก เห็นว่าพระบางองค์เขาเอาพ่อเอาแม่มาเลี้ยงได้ พระบางองค์นะ แล้วบางองค์ที่เป็นพระที่ดี พ่อแม่เขาดี โอ้โฮ! มีคนชื่นชม ชื่นชมมาก แต่ถ้าบางทีคนเรา พระที่ไม่ดีไปทําความผิด ไปทําความเสียหาย คนอื่นเขาไม่ชื่นชมไง เขาเรียกว่าทําศรัทธาไทยให้ตกล่วง ถ้าทําศรัทธาไทยให้ตกล่วงนะ มันเป็นอาบัติ

ฉะนั้น เวลาเราเอาพ่อเอาแม่มาเลี้ยง ถ้าเราบอกว่า “นี่พ่อแม่เรา” ถ้าเราบอกเสียหน่อยว่าพ่อแม่เรานะ ทุกคนจะชื่นชม ถ้าเราไม่บอกเขา เขาว่า “เอ๊ะ! พระไปเก็บใครมาเลี้ยงน่ะ” มันมีความเข้าใจผิดได้นะ ในกรณีนี้มันแบบนี้ ถ้าเรามีประสบการณ์ เราพูดตรงๆ พูดตรงๆ มันก็จบไง

นี่พูดถึงว่า เราจะต้องสึกไหม

ถ้ามันเป็นปัญหาสังคมนะ ปัญหาสังคม ถ้าปัญหาสังคม แล้วเราจะคิดของเราอย่างไร ถ้าคิด คิดให้ได้ นี่พูดถึงพระ นี่พูดถึงแค่ความเป็นอยู่นะ ยังไม่ได้ภาวนาเลย เวลาภาวนาไป เวลาภาวนาไป เรื่องนี้มันจะไปกวนมาก แต่ถ้าเป็นนักภาวนานะ นั่งลงไป เรื่องนี้จะขึ้นทันทีเลยล่ะ เวลาขึ้นทันทีเลย แล้วมันจะกวนตลอด แล้วกวนตลอดแล้วทําอย่างไร

ฉะนั้น เวลาคนที่ปฏิบัติถึงว่าต้องจิตใจเข้มแข็ง จิตใจเข้มแข็ง สิ่งที่มันกระทบมันทดสอบใจเรา มันทดสอบทุกอย่าง เช้าขึ้นมาบิณฑบาตได้แต่ของดีๆ มาทั้งนั้นน่ะ แล้วเวลาบิณฑบาตไปนะ ไปเห็นพระที่อื่นนะ ทําไมเขามีแต่ของดีๆ เลย ของเรามีแต่ของไม่ดีทั้งนั้นเลย ทั้งๆ ที่ของเขามันไม่ดีกว่าเราหรอก เหมือนกัน แต่กิเลสมันคิดไปเอง บิณฑบาตด้วยกันนี่แหละ “อู๋ย! ข้างหน้าได้แต่ของดีๆ ทั้งนั้นเลยน่ะ ไอ้ข้างหลังไม่ได้อะไรเลยน่ะ” นี่มันคิดไปเองไง ถ้ามันคิดไปเอง สิ่งที่เวลาคิดไปเอง เวลาคิดไปเอง เวลามาภาวนาไม่ลง

แต่ถ้าเป็นพระที่ดี ดูสิ เวลาอยู่กับหลวงตา เวลาแจกอาหาร ท่านให้แจกจากหัวไปท้าย บางทีท่านบอกให้แจกจากท้ายไปหัว ท่านบอกว่าสามเณรน้อยมันทํางานมากกว่าพระอีก เพราะพระมันมีวินัยห้ามพรากของเขียว ห้ามขุดดิน เณรมันฟันเอาๆ เลย ต้องใช้เณร ฉะนั้น เวลาเณรมันอยู่ท้ายแถว เวลาแจกอาหาร หัวหน้าเอาแต่ของดีๆ เหลือแต่นํ้าต้มผักไปให้เณรอยู่ข้างหลัง แล้วเวลาใช้ก็ใช้แต่เณร ท่านถึงบอกว่าให้แจกตั้งแต่เณรขึ้นมา

ตั้งแต่บวชมาก็เห็นวัดป่าบ้านตาดนี่แหละ บางทีก็แจกหัวลงไปท้าย บางทีก็แจกท้ายขึ้นมาหัว ท่านจะสับเปลี่ยนอย่างนี้เพื่อให้ความเป็นธรรมไง มันมีปากมีท้องเหมือนกัน ถ้าเราเจอครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ ไปอยู่แล้วมันสบายใจ มันไม่ลําเอียงเพราะรัก ไม่ลําเอียงเพราะชัง ไม่ลําเอียงเพราะพวกเราพวกเขา ไม่มี ไม่มี

เพียงแต่ว่าไม่มี แต่เวลาเราอยู่กับท่าน ไม่มีนะ แต่เวลาเราโดนด่า เราโดนด่าเช้าสายบ่ายเย็น โดนวันยังคํ่าเลย ไอ้นี่อย่างนี้ไม่มีได้อย่างไร

ไม่มี ไม่มี เช้าสายบ่ายเย็นน่ะท่านสอน คําว่าด่าๆ นั่นคือเทศน์ แล้วเทศน์ที่จริงจัง แล้วเพียงแต่คนที่มีปัญญาหรือเปล่า ถ้ามีปัญญาหรือเปล่า มันจะได้ประโยชน์หมด เวลาเทศน์มานะ เวลาผิดพลาด เดินล้ม เดินลื่น เดินไถล ท่านใส่เลย “ไม่มีสติ”

ไอ้เราก็ โอ้โฮ! ล้มก็ต้องโอ๋สิ ต้องอุ้มขึ้นมาสิ ทําไมกระทืบซํ้า

ท่านใส่เลยๆ กรณีอย่างนี้มันไม่ใช่ลําเอียง กรณีอย่างนี้เขาจะดูว่าคนคนนั้นมีวุฒิภาวะ มีความสามารถที่จะรับข้อนี้ได้ไหม เห็นไหม ดูสิ เวลาท่านพูดถึงหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นนะ เวลาพระที่ภาวนานะ เวลาเจ็บไข้ได้ป่วย ท่านจะบอกเลย ไปเอาผ้าถุงมาใส่ ไม่เข้มแข็ง

ทีนี้เวลาท่านไปเทศน์มหาอะไรนะ ที่อีกมหาหนึ่ง จําชื่อไม่ได้ ท่านบอกว่าเวลาไปพูดเสียงดัง ร้องไห้เลยนะ พอร้องไห้ ท่านบอกว่าไม่ได้ ยานี้ใช้ไม่ได้ กลับไปคราวนี้โอ๋ใหญ่เลยนะ โอ๋ย! เดี๋ยวก็หาย เดี๋ยวก็ดี หายเลย ยามันมีหลายชนิด

ฉะนั้น เวลาว่าเช้าสายบ่ายเย็นมันอยู่ที่ว่าคนรับได้หรือไม่ได้ ถ้าคนรับนะ เวลาเรามอง มองว่าเป็นการด่า เป็นการติเตียน แต่เวลาความจริง ท่านยื่นดาบให้เลย ยื่นเกร็ด ยื่นวิธีการ ยื่นให้เลยนะ แต่เพราะของเรา เวลาเราเผชิญอะไรก็แล้วแต่ เราไม่ทัน เราไม่ทัน

ท่านใช้คํานี้ ท่านบอกว่า “เราจะสู้เสือด้วยมือเปล่าหรือ” เสือ เวลาเราจะสู้กับเสือ เราต้องมีอาวุธไปสู้กับมัน กิเลสนี้มันยิ่งกว่าพญาเสือโคร่ง แล้วมันตะปบหัวใจเราทุกวันๆๆ เลย แล้วเราไม่มีอะไรไปสู้มันเลย ไม่มีเลย

เวลาท่านด่านั่นน่ะ เฮ้ย! นี่ปืนๆ สู้มันๆ ด่านะ เฮ้ย! นี่มีด มีดนะ สู้มัน ถ้าเรามุมมองอย่างนี้ เช้าสายบ่ายเย็นนั้นท่านให้อุบายตลอด ท่านไม่เคยด่า แต่ถ้าคนไม่ได้คิดอย่างนี้ โอ้โฮ! เช้าสายบ่ายเย็น แล้วเรานี่โดนเช้าสายบ่ายเย็น แล้วโดนเป็นประจํา โดนจนเขารํ่าลือ รํ่าลือมาก อยู่ด้วยกันน่ะ ของเรานี่รํ่าลือมาก เช้าสายบ่ายเย็น จนพระมันสงสัย “ไอ้หงบ มึงทําอะไรผิดวะ มึงโดนทุกวันเลย” มันถามอย่างนี้จริงๆ นะ “เฮ้ย! มึงทําอะไรผิดวะ โดนด่าทุกวันเลย”

โทษนะ แล้วหน้าด้านด้วย ด่าแล้วก็ไม่อาย ด่ากลางศาลา คนทั้งศาลาเลย เฉย หน้าด้านอีกด้วย โดนด่าแล้วยังหน้าด้านอีก พระเขางงกันนะ แต่เขาไม่รู้หรอกว่าในหัวใจ ในหัวใจเขามีอะไรกันอยู่ ในหัวใจ ท่านยื่นดาบยื่นปืนให้ โธ่! ยิ่งด่านะ ระหว่างท่านกับเรา โอ้โฮ! มันได้อาวุธ มันได้กระสุน มันได้ปืนไปต่อสู้กิเลส เพราะด่าเสร็จแล้วก็เข้าทางจงกรมทั้งวันเลย ออกจากทางจงกรมขึ้นมา โดนอีกแล้ว หันรีหันขวาง เข้าทางจงกรมใหม่ ออกจากทางจงกรมมา โดนอีกแล้ว เป็นอย่างนี้ ตอนอยู่กับท่านเป็นแบบนี้

นี่พูดถึงบอกว่า เวลาถ้าเรามองมุมไหนล่ะ เข้มแข็งพอหรือเปล่าล่ะ เรามีมุมมองอย่างใด เรามีวุฒิภาวะแค่ไหน ถ้าเรามีวุฒิภาวะ ถ้าเราเข้มแข็ง เราบอกเลย ไม่ต้องสึก ไม่ต้องสึก เราดูแลได้ แต่ถ้าวุฒิภาวะเราอ่อนแอ มันไม่ต้องไปสึกหรอก มันไปกว้านมาเอง นั่งก็คิดถึงแล้ว ป้า ๒ คนจะนอนหรือยัง จะกินหรือยัง ท่านจะคลานเข้าห้องนํ้าหรือเปล่า...โอ๋ย! ตาย ตายเลย

ฉะนั้นว่าสึกหรือไม่สึกมันอยู่ที่กําลังของเรา อยู่ที่ความคิดของเรา ถ้าบอกว่า ถ้าเป็นคนก็คนดี คนดีคือคนรับผิดชอบ คนรับผิดชอบ คนมีสามัญสํานึกนี่เป็นคนดี ถ้ามาบวชเป็นพระก็เป็นพระที่ดี ถ้าเป็นพระที่ดี พระที่ดีมันต้องมีวุฒิภาวะไม่ให้กิเลสมันมาหลอกเอา

ความดีก็คือความดีนะ ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําดีคือได้ดี แต่ทําดีมันมีกาลเทศะ เวลาไม่บวช เวลาอยู่กับท่าน ดูแลหรือเปล่า เวลาอยู่บ้านก็เที่ยวทั้งวันเลย ไม่เคยเข้าบ้าน ปล่อยให้ป้า ๒ คนนี้อยู่บ้าน ตัวเองก็ไปอยู่กับเพื่อน ออกไปก็นู่นน่ะ อยู่ศูนย์การค้านู่น บอกสึกไปจะไปดูแลป้า ๒ คน มันไม่เคยอยู่บ้านเลย ไปไหนก็ไม่รู้ เวลามาบวช อู๋ย! คิดถึงป้า เวลามาบวช เวลาอยู่บ้านมันไม่เคยดูแลเลย

นี่พูดถึงว่าคนนะ เวลากิเลสมันพลิกแพลง ไม่ได้ว่านะ แต่บอก “แหม! หลวงพ่อ ถามหลวงพ่อ เอากําลังใจจากหลวงพ่อ หลวงพ่อประจานใหญ่เลย”

ปัญหาสังคม มีทุกคน เพราะเราเป็นส่วนหนึ่งของสังคม เพราะมนุษย์เป็นสัตว์สังคม เราอยู่กับโลก เรามีความรู้สึกเหมือนกันทุกๆ คน เห็นไหม จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจที่มีกําลังใจ ใจที่มีวุฒิภาวะนะ มันสามารถผ่าวิกฤติอย่างนี้ไปได้ ของเล็กน้อย

แต่ถ้ามันอ่อนแอนะ โอ้โฮ! มันเหยียบยํ่า แล้วชีวิตของเรานะ มันหน้าชื่นอกตรม มันหน้าชื่นอกตรม ถ้าหน้าชื่นอกตรมนะ แล้วเวลากิเลสมันเบียดเบียนหัวใจ มันทุกข์ยากมาก นี่พูดถึงเป็นปัญหาแต่ละบุคคลนะ

ฉะนั้น เราแนะนําอย่างนี้ แนะนําที่ว่า ถ้าเรายังไม่แน่ใจในสมณเพศของเรา สึกไปดูแลท่านให้จบก่อน แล้วจะกลับมาบวชใหม่ก็ได้ กลับมาบวชใหม่ก็ได้ แต่ถ้าเราเข้มแข็ง เราเข้มแข็ง เราบวชมาแล้ว ๓ พรรษา ปฏิบัติมาแล้วจิตมันสงบบ้าง มีหลักมีเกณฑ์บ้าง มั่นใจว่าจะไม่สึก แต่มั่นใจหรือเปล่าล่ะ ถ้ามั่นใจว่าจะไม่สึกนะ ได้เลย

แต่นี้ข้างหน้ามันไม่แน่นอนน่ะ ยิ่งเวลามีโอกาสไปดูแลอุปัฏฐากท่าน ไม่ได้ทํา แล้วเวลาท่านเสียไปแล้วค่อยไปสึก มันเสียโอกาส ถ้าพูดถึงเราไม่แน่ใจ สึกเลย แล้วไปดูแลท่านให้จบเสีย ดูแล เพราะชีวิตนี้เราได้นั่นมา แล้วชีวิตของเรา เพราะอะไร เพราะเขาพูดเอง น่าสงสารนะ เกิดมาเป็นเด็กกําพร้า พ่อแม่ทิ้ง แล้วเขาเก็บมาเลี้ยง

เห็นไหม เรามีทั้งพ่อแม่จริงๆ และเรามีพ่อแม่บุญธรรม แล้วชีวิตนี้ได้มา เพราะถ้าพ่อแม่ทิ้ง ไม่มีใครดูแลก็ตาย ถ้าตายไป ไปเกิดที่ไหนก็ไม่รู้ แต่นี่ยังเป็นคนอยู่ แล้วได้เติบโตมาด้วย แล้วฟังเทศน์หลวงตา แล้วถึงมาประพฤติปฏิบัติ บวชเงียบๆ เลยนะ บวชเงียบๆ แล้วเราทําของเรา ถ้าบวชเงียบๆ ถ้าเราทําของเราได้

เราจะบอกว่า ป้าเขาก็ชื่นใจกับเราถ้าเรามีชายผ้าเหลืองไปให้ท่านดูน่ะ ท่านเลี้ยงเรามา แล้วสิ่งที่ท่านทําประโยชน์มาคํ้าจุนศาสนา คํ้าโพธิ์ คํ้าโพธิ คํ้าศาสนาไว้ด้วยภิกษุสงฆ์ ภิกษุสงฆ์มาอยู่ในศาสนา ท่านเห็นท่านก็ชื่นใจ ท่านได้อาศัยชายผ้าเหลือง ได้อาศัยสิ่งนี้เป็นบุญกุศล ถ้าเขาเห็นนะ เห็นเราไปเยี่ยม เห็นพระห่มผ้าเหลืองมาน่ะ เขาก็มีความสุขของเขา

ถาม พูดกันตรงๆ เลย เปิดใจคุยกัน จะให้สึกหรือให้อยู่ ถ้าอยู่ เราก็อยู่ไป พอเขาให้อยู่ แหม! นึกว่าบอกสึก จะได้รีบๆ สึก พอบอกให้อยู่ เสียใจเลย ไปถามว่าจะให้อยู่หรือจะให้สึก “ท่านอยู่ต่อไปก็ได้” โอ๋ย! ใจนี้แป้วเลย นึกว่าจะได้สึกแล้ว ไม่ได้สึก

คุยกันให้จบ มันปัญหาสังคมนะ นี่พูดถึงว่าพระที่ดี พระดี คนดีก็เป็นพระที่ดี

ถาม : เรื่อง “ผู้สงสัยกับอาการ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ เกล้ากระผมมีข้อสงสัยอยากเรียนถามขอความเมตตาจากหลวงพ่อชี้ทางเพื่อแก้ไขข้อติดขัดดังนี้ครับ เมื่อเกล้ากระผมภาวนาพุทโธ แล้วฟังธรรมเกี่ยวกับการปฏิบัติเป็นเวลานาน มักจะเกิดอาการอย่างนี้ครับ

๑. เมื่อรู้ตัวว่าฝัน สติถอยจากฝันมาสู่สภาวะปกติ จะเกิดอาการยื้อๆ กันอยู่ แล้วมีเสียงพูดว่า “กลัวตาย” คําเดียว ทําให้เกิดความคิดของเกล้ากระผมหยุดนิ่ง เสียงภายนอกได้ยินชัด ภาพที่มองเห็นก็ชัด ทั้งเสียงและภาพดับลงพร้อมกันเป็นความมืด มีเพียงอาการและผู้สงสัย ๒ สิ่งนี้ อาการเริ่มหมุน เกล้ากระผมจึงบริกรรมพุทโธ ยิ่งพุทโธ อาการยิ่งหมุนเร็วเข้า สุดท้ายคือคลายกลับมาสู่สภาวะปกติ

๒. หลายวันต่อมา อาการดังเดิม สภาวะเดิมเกิดขึ้นมาอีก แต่ไม่ได้ดึงกลับจากอาการฝัน เกล้ากระผมจึงจดจ่อเพ่งดูอาการนั้นโดยไม่บริกรรมพุทโธ อาการนั้นไม่หมุน แต่กลับพุ่งทะยานขึ้น ยิ่งจ่อเข้า อาการยิ่งพุ่งทะยานเร็วขึ้น ผลสุดท้ายก็คลายออกมาเหมือนเดิม

ไม่รู้ว่าเกล้ากระผมทํามาถูกต้องหรือไม่ และจะแก้ไขอย่างใด จึงจะใคร่ขอความเมตตาจากหลวงพ่อโปรดชี้ทาง และเป็นที่พึ่งแก่ผู้ด้อยปัญญาด้วยครับ

ตอบ : ชี้ทางก็นี่ พอคําถามนะ “๑. เมื่อผมรู้ตัว”...แสดงว่านั่งหลับ

เราบอกเราภาวนาพุทโธๆ เราก็พุทโธจริงๆ นี่แหละ ถ้าพุทโธๆ ไปแล้ว ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิ พุทโธๆ สัมมาทิฏฐิคือความเห็นที่ถูกต้อง สัมมาสมาธิ สมาธิที่ดีงาม พุทโธๆ พอพุทโธเข้าไปนะ คนเรานะ ถ้าพุทโธเข้าไป พุทโธๆ พุทโธจนขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันจะเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป

พุทโธๆๆ เวลามันจะเป็นมิจฉา มันมีกําลังขึ้นมา เพราะพุทโธๆๆ จิตมันเกี่ยวกับพุทโธ ธรรมดาจิตมันจะคิดของมันไป ความคิด ความคิดเกิดจากจิต พุทโธก็เป็นความคิดอันหนึ่ง แต่เรามีสติปัญญา เราถึงบังคับให้จิตเราคิดพุทโธ เพราะพุทโธมันเป็นวิตก วิจาร เราระลึก ระลึกว่าพุทโธๆ เราระลึกขึ้นมา เพราะเราระลึก เรามีสติระลึกอยู่ จิตมันถึงคิดเป็นพุทโธ แต่ถ้าเราไม่ระลึก เราปล่อย มันก็คิดไปสัพเพเหระ คิดไปตามเรื่องของมัน

แต่เพราะเรามีสติปัญญาใช่ไหม เรามีสติปัญญา เราอยากภาวนา เราก็วิตก วิจาร ระลึกวิตกขึ้นมา วิตกคือระลึกความรู้สึกขึ้นมา วิจาร พุทโธๆ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ ถ้ามันเป็นอารมณ์อย่างนี้มันเป็นอารมณ์ของสมาธิ แต่ถ้าเราพุทโธๆ โดยมีสติปัญญา เห็นไหม พุทโธๆ

ทีนี้คําถามที่ ๑. เมื่อรู้ตัวว่าฝัน

นี่แสดงว่ามันตกภวังค์ แสดงว่าถ้ารู้ตัวว่าฝัน ยังดีนะ ยังคิดว่ารู้ตัวว่าฝัน แสดงว่ามันตกภวังค์ นี่มันส่งออกแล้ว พอตกภวังค์ไปแล้ว เราไม่สามารถควบคุมได้ เหมือนขับรถ เวลาขับรถ เราขับรถ เรามีปลายทางที่ไหน เราตั้งสติขึ้นมา เราก็พารถเราไปถึงปลายทางนั้น

ไอ้นี่ขับรถไป เริ่มต้นก็สตาร์ตรถออกไปดี พอปล่อยแล้วนะ มันเหมือนรถที่ไร้คนขับ กูเกิล มันปล่อยเลย อ้าว! มึงไปตามสบายของมึง มันขับรถไปถึงสี่แยก มันบอก เออ! มึงไปเลย หมุนเอาเลย ตรงไหนก็ได้ ไปเลย

นี่ไง “เมื่อรู้ว่าฝัน” แสดงว่าขับไปถึงสี่แยกแล้วปล่อยไหลเลย อ้าว! จะไปทางไหนก็ได้ จอดคาไฟแดงนั่นน่ะ แล้วอะไรจะเกิดขึ้น คันไหนจะชน พอชนก็อาการนี้เกิดไง พอมีอาการปั๊บ “เมื่อรู้ว่าฝัน สติถอยจากฝันมาอยู่ที่สภาวะปกติ”

เพราะ “เมื่อรู้ตัวว่าฝัน” เพราะมันเห็นไปแล้วมันนึกว่าฝัน ถ้านั่งอยู่แล้วมันไปเห็นนิมิต พอเห็นนิมิตขึ้นไปแล้ว เขาก็ยื้อกันแล้ว เขาบอกว่า พอรู้ว่าฝันนะ พยายามกําหนดพุทโธให้กลับมาสู่สภาวะปกติ พอรู้ตัวว่าฝัน ถอยเข้ามา พอถอยเข้ามา มันมีเสียงดังขึ้นด้วย มันก็ยังดี มีเสียงดังขึ้นมาว่า “กลัวตายๆ” คําว่า “กลัวตาย” นะ พอกลัวตายขึ้นมา เสียงมันชัดขึ้นมา มันเห็นทั้งภาพทั้งเสียง ทั้งภาพทั้งเสียง สิ่งที่มันเห็นนะ สิ่งที่เห็น ถ้ามันขาดสติมันเป็นอย่างนี้

แต่ถ้าเราพุทโธๆ เราเกาะอยู่กับพุทโธเลยนะ เราเกาะอยู่กับพุทโธ ถ้ามันสงบก็คือสงบเข้ามา พุทโธๆๆ มันไม่ส่งออกหรอก เพราะจิต ธรรมดาจิตนี้มันเหมือนวัตถุธาตุ มันคิดได้อย่างเดียว มันคิดได้ทีเดียวไง ถ้ามันคิดเรื่องอะไรอยู่ ถ้าโดยชัดเจนนะ

แต่นี้เวลาเราพุทโธมันแฉลบ มันแลบ มันพุทโธไม่ชัดไง เหมือนเราทําสิ่งใด มือทํางานได้ชนิดเดียว แต่มันทําสิ่งนี้แล้วมันทําสองอย่างสามอย่างพร้อมกัน มันก็เลยแฉลบ มันเลยออก

ถ้าพุทโธชัดๆ มันไปไหนไม่ได้ ถ้าเราทํางานอยู่ชัดๆ มือทํางานอยู่ชัดๆ มือนี้ทําอย่างอื่นไม่ได้ พุทโธๆ แต่พุทโธๆ แล้วมันบางลงจางลง มันไปแล้วพุทโธจางลง ถ้ามันตกภวังค์นะ เพราะคําว่า “เมื่อรู้ตัว” แสดงว่าหลับแล้ว “เมื่อรู้ตัว” ก่อนรู้ตัวนั่นหายไปแล้ว “เมื่อรู้ตัว” แล้วเมื่อที่ยังไม่รู้ไปไหน ก็กรนอยู่ไง

พอมันรู้ตัว รู้ตัวนะ เพียงแต่ว่า ถ้ามันเป็นสัมมา มันถูกต้องดีงามไปทั้งหมด มันจะละเอียดเข้ามา พุทโธๆๆ เข้ามา ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ เพราะพอละเอียดเข้ามา สุดท้ายแล้ว พุทโธๆ จนพุทโธไม่ได้เลย ถ้าพุทโธไม่ได้

เพราะพุทโธนี้เป็นคําบริกรรม พุทโธนี้มันเป็นวิธีการ แต่เป้าหมายคือความสงบ เป้าหมายคือจิตมันสงบระงับ แต่ไอ้นี่คือวิธีการเข้าไป มันเป็นสอง เห็นไหม แต่ถ้าเป็นสอง ถ้ามันถูกต้องดีงาม มันก็ต้องฝึกหัดไปอย่างนี้ จะบอกว่า มันก็เป็นธรรมดาที่มันจะผิดพลาดบ้าง

ฉะนั้นบอกว่า “เมื่อรู้ตัวว่าฝัน พยายามกําหนดสภาวะให้กลับมา”

เมื่อรู้ตัวว่าฝัน มันก็เป็นอย่างนี้ นี่พูดถึงว่าเวลาแก้ไข เวลาแก้ไขนะ เราก็ระลึกพุทโธของเรานี่แหละ ระลึกพุทโธตลอดไป ถ้ามันจะรู้สิ่งใด เรากลับมาระลึกพุทโธ จบหมด พวกนี้จบหมด

แต่อาการที่เขาเป็นไง อาการที่เขาเป็นบอกว่า เวลาเขาระลึกพุทโธแล้วเขาดึงกลับมา ดึงกลับมาด้วยสติปัญญา ภาพนี้ดับหมดเลย แล้วมันมีอาการหมุน มีอาการหมุนนะ สิ่งที่ว่ากระผมยิ่งพุทโธ อาการหมุนก็ยิ่งเร็วขึ้น

นี่เวลาสมุทัยมันซ้อนเข้ามามันเป็นแบบนี้ เวลามันหมุนใช่ไหม เวลามันหมุน เพราะว่าเหมือนกับเวทนาเป็นเรา ทุกข์เป็นเรา สรรพสิ่งเป็นเรา นี่ก็อาการหมุนเป็นเรา เรากับหมุนก็เป็นอันเดียวกัน มันก็หมุนใหญ่เลยไง

แต่ถ้าตั้งสติ กลับมาพุทโธนะ หยุดหมด ถ้ากลับมาพุทโธ หมุนไม่ได้ มันไม่หมุน ไม่มีอาการอะไรทั้งสิ้น ถ้ามันกลับมาพุทโธนะ แต่ถ้าเวลามันยิ่งหมุน เพราะว่าสติเราไม่พร้อม ถ้าสติไม่พร้อม มันยิ่งหมุนยิ่งเร็วขึ้น เร็วขึ้นโดยปกติ แล้วถ้าตามไปนะ

เพราะกรณีนี้ ทุกคนเวลาฟังคนอื่นพูด เวลาครูบาอาจารย์พูดก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้าเราเจอเอง มันเป็นประสบการณ์ของเรา ถ้าประสบการณ์ของเรา อาจารย์พูดอย่างนั้นก็เชื่อ แต่ก็อยากลอง เวลาหมุน อ้าว! หมุนก็หมุนกันวะ ลองดูซิ หมุนไปที่ไหน หมุนไปสักพักหนึ่ง ไม่มีวันจบหรอก มันหมุนอยู่อย่างนั้นน่ะ ไม่มีวันจบ ทีนี้ไม่มีวันจบ มันอยู่ที่นิสัย นิสัยบางคนมันจะไปเห็นอะไรที่แปลกมหัศจรรย์ บางคนจะไปรู้อะไรแปลกๆ

แปลกๆ มันก็คืออาการ มันเหมือนเด็กเขียนการ์ตูนเลย มันจะวาดภาพอะไรก็ได้ จิตนี้มันจะวาดภาพอย่างไรก็ได้ มันจะรู้อะไรก็ได้ คําว่า “ก็ได้ๆ” มันอยู่ข้างนอกหมดน่ะ

ถ้าวิธีแก้ วิธีแก้ก็พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ ดึงไว้ พุทโธชัดๆ แล้วภาวนาของเราไปนะ ให้จิตสงบ พอจิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ให้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง พิจารณาของเรา แยกแยะของเรา วิปัสสนา ใช้ภาวนามยปัญญา เวลาปัญญามันชําระล้างกิเลส กิเลสมันขาดไปแล้วนะ ถ้าเรามีวาสนาที่จะรู้จะเห็นอย่างนี้ เขาเรียกอภิญญา

หลวงปู่ตื้อ หลวงปู่ตื้อท่านสร้างอํานาจวาสนาของท่านมา ท่านทําจบแล้วท่านจะมีอภิญญาของท่าน เวลาอาจารย์สิงห์ทอง หลวงตาท่านบอกว่าอาจารย์สิงห์ทองนี่สุกขวิปัสสโก เวลาท่านทําของท่านเสร็จแล้วนะ ท่านทําของท่านเสร็จแล้วด้วยวิมุตติสุข สุขสงบระงับอย่างนั้น แต่ท่านไม่มีความรู้ความเห็นอย่างนั้น

นี่เหมือนกัน ถ้าเราบอกว่ามันหมุนติ้วเลย มันมีความรู้อะไรแปลกๆ เลย

อันนั้นมันเป็นอํานาจวาสนานะ แล้วถ้าเราอยู่กับอํานาจวาสนา อยู่กับเรื่องกิเลสอย่างนี้ เราจะไม่บรรลุธรรม เพราะอะไร เพราะอภิญญามันไม่ใช่มรรค ไม่ใช่กิจจญาณ สัจจญาณ กิจจะ สัจจะ มันเป็นอริยสัจ จิตมันต้องมาฝึกหัดใช้อริยสัจ ถ้าอริยสัจ มันชําระล้างกิเลสไปแล้ว อํานาจวาสนาบารมีของเรามันพร้อมกับที่จิตสะอาด ไอ้นี่มันอยู่กับเราคงที่เลย เหมือนกับหลวงปู่ตื้อ เหมือนกับครูบาอาจารย์ที่ท่านรู้อะไรแปลกๆ เลย ความรู้อย่างนี้มันรู้ด้วยจิตที่สะอาดบริสุทธิ์ รู้โดยที่ไม่มีกิเลสยุแหย่ไง

แต่เรามีกิเลสอยู่ เรารู้อยู่ แล้วเราพยายามจะใช้ก่อน...เสื่อมหมด แล้วไม่ได้อะไรด้วย ถ้ามันยังไม่ได้เข้าอริยสัจ เหมือนกับคนเป็นไข้ คนเป็นไข้แล้วไม่ได้รักษาตัวเอง มีแต่พาไปเที่ยว พาไปเช็ดตัวล้างตัว เช็ดตัวให้มันเย็นๆ ลดไข้ แล้วลดไข้มันก็สบายๆๆ อ้าว! ลดไข้ไง ลดไข้ เอาผ้าเย็นเช็ด เออ! สบายตัวดีไหม สบาย สบาย แล้วทําอะไรต่อ ไข้มันไม่ได้รักษา แล้วมันก็เป็นอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วอภิญญานี้เสื่อม เสื่อมเพราะอะไร เพราะไข้มันสูงขึ้นๆ มันเข้าสมาธิไม่ได้ แต่ถ้ามันวางสิ่งนี้ไง

เวลาปฏิบัติ ไอ้ที่ว่ามันหมุนติ้วๆ สิ่งที่มันเกิดขึ้น อาการทั้งหมด อาการทั้งหมดนะ แล้วกลับมาพุทโธชัดๆ แล้วอย่างที่ว่า “เมื่อรู้ตัวว่าฝัน”...นั่นมันไปแล้ว มันไปแล้ว มันเพิ่งกลับมาไง แต่กลับมาก็รู้ตัวว่าอย่างนั้น พอรู้ตัวอย่างนั้นก็เข้าใจว่า เข้าใจว่าเราทํามาเสมอต้นเสมอปลายไง เพราะต้นเราทําอย่างนี้ ท่ามกลางเราทําอย่างนี้ แล้วนี่ขั้นปลายมันอย่างนี้ แล้วเราจะต่อยอดอย่างไร

แต่ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงนะ ขั้นต้นเราภาวนาดี เราพุทโธๆ อยู่ ท่ามกลางนี่หลับไป มันวูบ สะดุ้ง รู้สึกตัว ไปแล้ว ท่ามกลางมันพลาด แล้วบั้นปลายมันหมุนติ้วๆ ก็ยิ่งงงเข้าไปใหญ่เลย

วางไว้ แล้วก็ทําแบบนี้ พุทโธแบบนี้ เริ่มต้นให้มันชัดเจน แล้วอย่าให้พลาดที่ตรงกลาง อย่าให้วูบไป อย่าให้หายไป พุทโธไว้ชัดๆ ชัดๆ แล้วถ้ามันไม่ได้ วาง ใช้ปัญญาอบรมสมาธิคือใช้ปัญญาแยกแยะเลย ทําไมเอ็งง่วงนอน ทําไมเอ็งทําแล้วทําไม่ได้ นี่ใช้ปัญญา พอปัญญามันแยกแยะ เหมือนกับเราทําความสะอาดพื้นที่ แล้วเราจะมาพุทโธใหม่ มันก็เริ่มชัดขึ้น มันไม่ใช่วูบหายไปไง ค่อยๆ ทําแบบนี้ ถ้าทําแบบนี้มันก็จะมาได้ ถ้ามาได้ มันก็ที่ว่าถ้าทําให้มันถูกต้อง

ที่ทํามาผิดไหม

วิธีการไม่ผิด แต่กิเลสมันมาซ้อนให้ผิด กิเลสมันมาพลิกแพลงให้ผิด วิธีการพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิไม่ผิด แต่กิเลสที่มันสอดมาน่ะ กิเลสที่มันเข้ามาแทรกนั่นน่ะมันทําให้ผิด ฉะนั้น เวลาทําเข้าไปแล้วเราก็ตั้งสติให้มากขึ้น ตั้งสติมากขึ้น รอบคอบมากขึ้น แล้วทําให้ดีขึ้น มันก็จะแก้ไขขึ้นมา นี่ข้อ ๑.

“๒. หลายวันต่อมา อาการสภาวะเดิมเกิดขึ้นอีก แต่ไม่ได้ดึงกลับ เป็นอาการฝัน เกล้ากระผมจึงจดจ่อเพ่งดูอาการนั้นโดยที่ไม่บริกรรมพุทโธ อาการนั้นไม่หมุน แต่กลับพุ่งทะยานขึ้น ยิ่งจ่อเข้า อาการยิ่งพุ่งแรง ทะยานขึ้นเร็ว ผลสุดท้ายก็คลายออกมา”

เห็นไหม “ผลสุดท้าย” อาการ อาการที่มันแสดงออกทั้งหมด ก็เหมือนอารมณ์เราถ้ามันถึงที่สุดแล้วมันก็จบไง เวลาโกรธ ถ้าเรานั่งเฉยๆ นะ เวลาเราโกรธแล้วเราบังคับตัวเองไว้ โกรธแค่ไหนก็ไม่ไปไหน นั่งอยู่นี่ ให้มันโกรธไปนะ โกรธถึงที่สุดแล้วมันก็จบ พอจบแล้ว เออ! ถ้ากูตามมึงไปนะ กูก็ทําผิดอีกแล้ว

โกรธแค่ไหนก็บังคับตัวเองนั่งอยู่นี่ ให้มันโกรธไป แต่ไม่ไป นั่งอยู่นี่ เฉย เดี๋ยวมันต้องจบ เดี๋ยวนะ แต่บางทีมันไม่เดี๋ยวน่ะสิ ๗ วันยังโกรธอยู่ ไม่จบ ยิ่งวันที่ ๙ ยังโกรธเลย เห็นไหม ถ้าบังคับไว้ ถ้าโกรธแล้วไม่ตามมันไป อยู่เฉยๆ เดี๋ยวก็จบ

นี่ก็เหมือนกัน อาการพุ่ง อาการพุ่ง อาการที่มันพุ่งไปอะไรไป เวลาไม่มีกําลังส่งมันก็จบ แต่จบแล้วมันก็เป็นปรากฏการณ์ทางจิตที่เรารู้เห็น แล้วถ้าคนไม่มีครูบาอาจารย์นะ “โอ้โฮ! เก่ง โอ้โฮ! รู้นะ มันหมุนมันติ้วเลยนะ โอ้โฮ! มันส่งออกเลยนะ”

มันเป็นเงา มันเป็นอาการของจิต แล้วมันมีอวิชชาเข้ามาเจือปน มันก็ไม่สะอาดไง ทําด้วยเจือปน สมุทัยมันซ้อนเข้ามา แต่ที่เราทํากัน เราต้องการธรรมะ สัจธรรม ตบะธรรมแผดเผากิเลส การแผดเผากิเลสต้องให้มันสะอาดบริสุทธิ์ไง

เห็นไหม ดูการทําอาหารสิ แม้แต่ใช้เชื้อเพลิงแตกต่างกัน รสชาติของอาหารยังแตกต่างกันเลย เดี๋ยวนี้เขาบอกต้องใช้ไฟถ่าน อาหารมันจะได้อร่อย เมื่อก่อนใช้ไฟถ่านนี่ล้าสมัย ต้องใช้แก๊ส ตอนนี้ต้องกลับไปใช้ไฟถ่านอีกแล้วนะ ถ้าไฟถ่าน อู้ฮู! อาหารจะกลมกล่อม แม้แต่มันใช้พลังงานแตกต่างกันมันยังให้ผลแตกต่างกันเลย

อ้าว! แล้วของเราล่ะ ของเราถ้าทําให้ดี ฉะนั้น เวลามันพุ่งๆๆ มันพุ่ง อาการทั้งนั้น เราจะบอกว่า ถ้า ๒ ลักษณะนี้ถ้าเข้าใจแล้ว เดี๋ยวมันก็มีอาการใหม่ เพราะกิเลสมันเป็นตัวเชื้อ แล้วมันสร้างภาพ มันพลิกแพลง มันหลอกลวงเราทั้งนั้นน่ะ มันหลอกลวงเราตลอดเวลา อาการไง แล้วเราพูดเฉพาะประสบการณ์ของเราชนิดอันเดียว แต่จิตนี้มันพลิกแพลงได้ มันมาได้หลายรูปแบบ มันจะเปลี่ยนแปลงเป็นอย่างไรก็ได้ แต่ก็เชื้ออันเก่านั่นแหละ เชื้อคืออวิชชานั่นน่ะ ฉะนั้น ทําความสงบของใจเข้ามา

เวลาหาครูบาอาจารย์เรา มันไม่มีรสชาติไง มันไม่เป็นอภิญญาไปรู้เห็นอะไรแปลกๆ ชอบ แต่ไปหาครูบาอาจารย์เรา ทําความสงบของใจเข้ามา ต้องทําความสงบของใจเข้ามา

อาหารที่เขาทําประกอบอาหาร เขาต้องการนํ้าสะอาด นํ้าสะอาดใช้หุงข้าวก็ได้ ใช้ทําอาหารก็ได้ ใช้ทําสรรพสิ่งได้ทั้งหมดเลย นํ้าสะอาด สัมมาสมาธิ จิตที่ใสสะอาด เราต้องการตรงนี้ ต้องการตรงนี้ ถ้าต้องการตรงนี้แล้วเราทําได้ประโยชน์หมด

ฉะนั้น พุทโธ ทําให้จิตสงบเข้ามา นํ้าสะอาด เอานํ้าสะอาด แล้วมันจะใช้ประโยชน์ได้ทุกๆ อย่าง เพียงแต่ว่าใช้เป็นหรือใช้ไม่เป็น ถ้าใช้เป็น ครูบาอาจารย์ ถ้ามันมีอํานาจวาสนา จิตสงบแล้ว นํ้าที่ใช้ประโยชน์แล้วมันจะมีกิจกรรมให้ทําต่อเนื่อง แต่ถ้าวาสนาของเรา นํ้าสงบแล้วมันอยู่ในบึงอยู่ในสระ มันก็อยู่ในบึงในสระนั้นน่ะ เราต้องรําพึง รําพึงตักนํ้านั้นขึ้นมา รําพึงไปที่กาย รําพึงไปที่เวทนา รําพึงไปที่จิต รําพึงไปที่ธรรม รําพึง

วาสนาคนไม่เหมือนกัน บางคนนะ พอมีนํ้า มันอยู่ในที่สูงนะ มันจะไหลลงมาเลย เป็นสปริงเวย์นะ จะมีกําลัง จะมีทดทุกอย่าง จะเป็นประโยชน์หมดเลย นี่คนที่มีวาสนา คนที่มีวาสนา พอจิตสงบแล้วมันจะเกิดการกระทําต่อเนื่อง เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นไปต่อเนื่องเลย แต่จิตของคนที่ไม่มีวาสนา เราต้องขวนขวาย

จิตของคนไม่เท่ากัน อํานาจวาสนาของคนไม่เท่ากัน เพียงแต่ว่าเราปฏิบัติแล้วเรามีวุฒิภาวะ เรามีคุณอย่างไร เราต้องปรึกษาอาจารย์ ปรึกษาอาจารย์ที่ท่านเคยผ่านประสบการณ์มา ปรึกษาท่าน ท่านมอบให้ ท่านเคยผ่านมา ท่านรู้ จิตของคนไม่เหมือนกัน กําลังของคนไม่เหมือนกัน คนคนเดียวทําแต่ละคราวก็ไม่เหมือนกัน คราวนี้ทําความสงบได้ง่าย คราวหน้าทําความสงบได้ยาก ทําความสงบแล้ววิปัสสนาได้หรือไม่ได้ มันไม่เหมือนกัน

อาหารเวลาทําไปแล้ว ดูแม่ครัวดังๆ สิ ในร้านอาหารเขาเปลี่ยนแปลงเมนูทุกเดือนน่ะ ไม่อย่างนั้นไม่มีใครมากินหรอก มันเปลี่ยนแปลงตลอด เดือนหน้าเปลี่ยนเมนูใหม่แล้วนะ สดๆ ร้อนๆ เรียกแขก นี่ไง แม่ครัวทําอาหาร เขายังต้องเปลี่ยนเมนูของเขาเลย แล้วเราปฏิบัติอยู่ มันยังมีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ทําอย่างนั้น

นี่พูดถึงเราค่อยๆ ทํานะ ถ้ามันพุ่งออกๆ พุทโธไว้ ถ้าจิตสงบแล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา ไอ้นี่เรื่องของเขา เรื่องของเขาคือเรื่องของกิเลสไง เราทําของเรานะ นี่จบ

ถาม : เรื่อง “กราบขอบพระคุณ”

ตอบ : กราบขอบพระคุณคือว่าเขาเขียนปัญหามาถามไง แล้วเขาบอกว่าเขาไปฟังเทศน์บนศาลาแล้ว แล้วจบแล้ว ฉะนั้น เขาเขียนมา เราก็พูดให้รู้ว่าได้รับแล้ว เอวัง

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ
มันอยู่ที่เหตุ อยู่ที่ปัจจัย
สิ่งที่เราไปเห็นมันก็อยู่ที่เหตุเหมือนกัน มันมีที่มาน่ะ
มันมีเหตุมีปัจจัย มันถึงมีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ไง
บางคนที่เขามีสติปัญญา เพราะเขา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ
เขาสร้างเหตุคุณงามความดีมา

๒

มาแต่เหตุ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๖ กันยายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “คําถามนี้ลูกไม่รู้ว่าควรจะถามหรือไม่”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ลูกมีปัญหาที่แก้ไม่ได้เลยจริงๆ และลูกก็ไม่กล้าที่จะใส่ชื่อของตัวเองมาถาม ลูกต้องกราบขอขมาหลวงพ่อก่อนเจ้าค่ะ จิตของลูกไม่รู้ว่าเป็นอะไร ทุกครั้งมันจะเป็นมโนภาพของตัวเองนั่งบนเศียรพระบ้าง หรือบางครั้งทําสมาธิอยู่ เดินจงกรม มันก็หลุดความคิดชั่วเป็นมโนภาพว่าตัวเองทําอะไรอยู่กับพระ

ลูกขอกราบขอขมาอีกครั้งหากเป็นคําถามที่ไม่สมควร และลูกรู้สึกว่าตัวเองปฏิบัติไม่ก้าวหน้าเลย จะเป็นเพราะจิตที่คิดตํ่าหรือเปล่าคะ มันเป็นความรู้สึกที่บอกไม่ถูกจริงๆ ลูกต้องทําอย่างไรจึงจะแก้ความคิดชั่วตรงนี้ออกไปได้ กราบสาธุ

ตอบ : นี่ เห็นไหม ถ้าภาวนาไปเห็นสภาวะแบบนี้ การเห็นสภาวะแบบนี้ ปัญหานี้ปัญหาเดิมๆ แต่คนถาม คนถามใหม่ เพราะคําถามที่แล้ว คําถามก่อนหน้านี้เขาก็เป็นอย่างนี้ แล้วเขาก็เขียนคําถาม เขียนมารายงานว่า เขาทําความสงบของใจเข้าไป พุทโธๆ เข้าไปแล้วขอขมาลาโทษ จนมันทะลุไปเลย พอทะลุเข้าไปเลย เหมือนกับสิ่งที่อยู่ในหัวใจมันหลุดไปเลย มันสว่าง มันพอใจ มันมีความสุขของมัน เห็นไหม

คือแบบคนเรามันมีความทุกข์ เช่น ผู้ถาม ถ้าลองสภาวะแบบนี้เกิดกับเรา เรามีความทุกข์นะ แต่ก่อนถ้าเรายังไม่มีสติปัญญา ไอ้สิ่งนี้ที่มันคิด เราก็คิดว่ามันเป็นจินตนาการ มันเป็นสิ่งที่ว่ามันเกิดขึ้นโดยสุดวิสัยที่มันจะเกิดกับใจเรา มันเกิดขึ้น เวลามันเกิดขึ้น มันเกิดกับเรา มันเกิดกับใจคนที่คิด พอใจคนที่คิด สิ่งที่เกิดขึ้นมาแล้ว ถ้าคนมีสามัญสํานึกมันก็รู้ผิดชอบชั่วดี มันก็รู้ว่าผิด มันรู้ว่าไม่ดีไง ถ้ารู้ว่าไม่ดี แล้วมันคิดได้อย่างไรล่ะ สภาวะแบบนี้จะทําให้เราทุกข์มาก เราทุกข์มากเพราะเราเป็นคนดี เราตั้งใจทําสิ่งที่ดี

ถ้าตั้งใจทําสิ่งที่ดี ผลตอบสนองมันก็ต้องเป็นดีสิ คนเจตนาดี ทําดีทุกอย่างเลย ทําไมมันมีความคิดอย่างนี้เกิดขึ้นมาล่ะ

ความคิดอย่างนี้มันเกิดขึ้นมามันเป็นของเก่า ของเก่าคือของเดิม เห็นไหม เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าจิตเราเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ฉะนั้น การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่รู้ว่าภพใดชาติใด เพราะว่าเราก็ไม่ได้คิดว่าเราจะเกิดมาเป็นชาวพุทธมาตลอดทุกภพทุกชาติไง เวลาเราเกิดมาในภพชาติใดก็แล้วแต่ เราไปถือลัทธิศาสนาใด หรือเรามีความเชื่อสิ่งใด เราทําสิ่งใดไว้ บาปกรรมสิ่งนี้มันมีของมันอยู่ ถ้ามีของมันอยู่ ทําสิ่งใดไปแล้ว อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ

อวิชชา สิ่งที่เป็นกิเลสอย่างละเอียดมันเป็นอวิชชา มันอยู่ในจิตใต้สํานึก เวลาความโลภ ความโกรธ ความหลง มันเป็นสามัญสํานึก สามัญสํานึก เวลาความโลภ ความโกรธ ความหลง เรารับรู้ได้ แต่สิ่งที่เป็นอวิชชา สิ่งที่เรารู้ไม่ได้ มันอยู่ที่จิตใต้สํานึก สิ่งอันนั้นมันซับซ้อนมาๆ ถ้าซับซ้อนมา เวลาถ้าเราจะเริ่มภาวนา ถ้าโดยปกติมันก็ไม่ได้คิดอะไรนะ ก็สามัญสํานึก มันก็เป็นปกติ แต่เวลาพอเราจะเริ่มภาวนา จิตเราเริ่มภาวนาหรือจิตเราละเอียดเข้าไป มันจะมีสิ่งนี้เกิดขึ้น ถ้าสิ่งนี้เกิดขึ้น

ถ้าของเรา จิตของเรา ถ้าสามัญสํานึกของเราคือว่าเราไม่ได้นับถือหรือว่าเราไม่ละเอียดพอ สิ่งที่เกิดขึ้นมา เราคิดเรื่องอื่น มันก็ลืมไป เราพยายามสับหลีกความคิดของเรา พยายามไง มันก็หายไป มันก็เจือจางไป แต่ถ้าเราตั้งใจ เพราะอะไร ภวาสวะ ภพ เวลาแก้กิเลสไปแก้ที่ไหน ก็แก้ที่ใจ แล้วมันอยู่ที่นั่นน่ะ เวลาเข้าไปต้องเข้าไปพบไปเจอมันอยู่แล้ว ถ้าไปพบไปเจอมันอยู่แล้ว เห็นไหม

เวลาวิธีแก้ วิธีแก้ โดยสามัญสํานึกของคน ที่เราภาวนาไม่ลึกซึ้ง เราก็ขอขมาลาโทษไง เวลาเราสวดมนต์ทําวัตร รตนตฺตเย ปมาเทน ทวารตฺตเยน กตํฯ ขอขมาลาโทษพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สิ่งที่ทํามาไม่ว่าภพใดชาติใด ขาดสติ รู้เท่าไม่ถึงการณ์ ได้ทําสิ่งนี้ไป แต่ตอนนี้เรามีสามัญสํานึก เราเข้าใจแล้วว่าสิ่งใดถูกสิ่งใดผิด สิ่งใดควรสิ่งใดไม่ควร สิ่งที่ทํามาแล้วมันก็เป็นกรรมเก่า เป็นสิ่งที่เป็นประวัติศาสตร์ เป็นอดีตที่แก้ไขไม่ได้ แต่ในปัจจุบันนี้ ในปัจจุบันนี้เราขอแก้ไข ในปัจจุบันนี้เรารู้ดีรู้ชั่ว สิ่งใดผิดชอบชั่วดี เราเข้าใจ ขอขมาลาโทษ ขอขมาลาโทษจากภายนอก

ถ้าขอขมาลาโทษ คนใดทําผิดก็แล้วแต่ เราขอโทษขออภัย ถึงว่าสิ่งที่ทําไปแล้วเป็นกรรมก็เป็นกรรมนะ แต่เราสํานึกได้ สํานึกได้ เป็นสุภาพบุรุษที่ขอโทษ เห็นไหม เวลาคนทําผิด เด็กถ้ามันทําผิด “แม่ หนูขอโทษนะ” ไอ้แม่จะตี ตีไม่ลงนะ ฉะนั้น ทําผิดมานี่มันจะฟาดเลย ถือไม้มาเลย “หนูขอโทษๆ” แม่ก็ต้อง อืม! อย่างไรก็ต้องเห็นใจ

อันนี้เหมือนกัน มันเป็นที่เรา ที่เราแบบว่ามันเข้มข้นเจือจางขนาดไหน กรรมของคนน่ะ ถ้ามันเข้มข้น มันก็ต้องขอขมาลาโทษกัน ต้องจิตสงบเข้าไปแล้วเข้าไปขออภัยกันที่นั่น มันเป็นความทุกข์นะ มันเป็นความทุกข์เพราะอะไร เพราะว่าเรารู้ผิดชอบชั่วดี แล้วเวลามันเป็น โอ้โฮ! มันทุกข์มากเลย

แต่ถ้าเราไม่รู้ผิดชอบชั่วดีนะ ช่างมัน มันไม่เป็นไร มันเป็นเรื่องธรรมดา มันก็จบไปนะ แต่ถ้ามีสามัญสํานึก ผิดแล้วทํานี่ แหม! มันเจ็บ มันเจ็บ ถ้ามันเจ็บ เราก็ขอขมาลาโทษของเรา ถ้าขอขมาลาโทษนะ แล้วพยายามทําจิตของเราให้สงบ ทําจิตใจของเราพัฒนาขึ้นไป

เพราะเขาถามว่า ภาวนาไม่ก้าวหน้าเลย ภาวนาของเขาไม่ก้าวหน้าเลย แล้วเวลาภาวนาไป มันไปรู้ไปเห็น

มันจะไปรู้ไปเห็น แล้วความรู้ความเห็นมันจะเปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลา นิมิตของคนมันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา มันเปลี่ยนแปลง สมมุติเราเห็นภาพนี้ แล้วเราแก้ไขภาพนี้ได้ มันก็ไปเกิดภาพใหม่

เขาบอกว่า เห็นเป็นเศียรพระ แล้วเห็นตัวเองนั่งอยู่บนเศียรพระ บางทีเห็นพระแล้วเห็นมโนภาพว่าตัวเองไปทําอะไรอยู่กับพระ

มันแปลกๆ ทั้งนั้นน่ะ คําว่า “แปลกๆ” นะ สิ่งที่มันแปลกๆ มันแปลกสําหรับคนอื่นนะ แต่มันไม่แปลกสําหรับคนเห็น เพราะคนเห็นมันเห็นชัดๆ มันแปลกได้อย่างไร ก็เห็นอยู่นี่ ก็เห็นอยู่นี่ ก็ทุกข์อยู่นี่ มันจะไปแปลกตรงไหน แต่คนอื่นไม่เห็นกับเรา แปลกเลย ของมันแปลกๆ อยู่นะ

ฉะนั้น มโนภาพส่วนมโนภาพ เราขอขมาลาโทษ เราขอขมาลาโทษของเรา แล้วถ้าทําจิตมันดีขึ้น ถ้าขอขมาลาโทษแล้ว เราสามารถมีโอกาสที่ทําความสงบของใจได้ ถ้าใจสงบแล้วนะ ถ้าตรงนั้น ถ้าจิตสงบแล้ว แล้วไปรับรู้ตรงนั้นนะ จบเลย แก้ได้จบเลย แต่เริ่มต้นที่เราขอขมาลาโทษไป มันเหมือนสามัญสํานึก เหมือนคนขอโทษเรื่อยๆ ไป มันเป็นวิธีแก้นะ วิธีแก้

แล้วคนที่เป็นแบบนี้ มีคนเป็นแบบนี้ คนเคยเป็นแบบนี้ แล้วคนเคยหายจากการเป็นแบบนี้เขียนมาถามนี่แหละ แล้วก็เขียนมารายงานเลยว่า โอ้โฮ! โล่งโถงหมดเลย แล้วสิ่งที่มันคาใจอยู่นี่จบ คนเป็นแบบนี้แก้ไขได้

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันอยู่ที่เหตุ อยู่ที่ปัจจัย สิ่งที่เราไปเห็นมันก็อยู่ที่เหตุเหมือนกัน มันมีที่มาน่ะ มันมีเหตุมีปัจจัย มันถึงมีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ไง บางคนที่เขามีสติปัญญา เพราะเขา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เขาสร้างเหตุคุณงามความดีมา ที่ว่าขิปปาภิญญา ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย เพราะอะไร เขาสร้างบุญมาทั้งนั้นน่ะ เขาทําของเขามา เขาได้เสียสละของเขามา เขาได้ทําคุณงามความดีของเขามา

ดูสิ พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตร เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายเบื้องขวา พระติเตียนเลย บอกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าลําเอียงๆ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ของของเขา เขาทําของเขามา เขาทําของเขามา เพียงแต่ว่าเราตั้งให้เขา สมบัติเขาทั้งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน มันต้องมีที่มาที่ไปทั้งนั้นน่ะ ถ้าเราทําของเรามา มันมีที่มาที่ไป ที่มาที่ไป มันเกิดขึ้นมา ที่มาที่ไป คนที่ไม่รู้มันก็ยังสะสมไปอย่างนั้น ที่มาที่ไปของคนที่รู้ คนที่รู้ ที่มาที่ไปที่มันไม่ดี เราก็ดัดแปลงให้มันดี ที่มาที่ไปที่มันดีอยู่แล้ว เราก็ส่งเสริมให้มันดีขึ้นไป ที่มาที่ไปมันดี เราก็ส่งเสริม เราก็ทําให้มันเจริญงอกงาม ถ้าที่มาที่ไปมันบิดเบี้ยวมา เข็มทิศมันชี้ไปที่ผิด มันพาให้ชีวิตเราไปที่ผิดไง เราก็พยายามอ่านเข็มทิศให้มันถูกต้องแล้วทําของเราให้ดี

ถ้าทําให้ดี ก็เหมือนต้นทุน ต้นทุน บางทีไม่มีต้นทุนมาเลย บางคนติดลบมา บางคนมีทุนมหาศาลเลย นี่เกิดเป็นคนเหมือนกัน แต่ไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกันที่อํานาจวาสนา ไม่เหมือนกันที่การกระทํา บางคนทําสิ่งใดประสบความสําเร็จไปทั้งนั้นเลย บางคนทําอะไรทุกข์ๆ ยากๆ แต่ก็คนเหมือนกัน เขามีโอกาสเหมือนกัน แต่วิธีการที่กระทํามันแตกต่างกัน

อันนี้ก็เหมือนกัน ย้อนมาที่เราไง เขาบอกว่า คําถามนี้ไม่ควรถาม แต่จะถาม

นี่ไง เราก็รู้ว่าคําถามนี้ไม่ควรถาม เพราะขนาดเรารู้เราเห็น เรายังรู้ว่ามันเป็นของไม่สมควร ไม่ควรถาม คําถามที่ไม่ควรถาม แต่จะถาม แล้วถามแล้วมันจะแก้ไขอย่างไร

เพราะเรารู้ นี่ไง ความลับไม่มีในโลก ความลับของใคร คนนั้นน่ะรู้ แล้วมันมีความลับที่ไหนล่ะ แต่เวลาจะถามไปด้วยมารยาท เห็นไหม คําถามนี้ไม่ควรถาม แล้วคําถามนี้ถามพระเสียด้วย พระไม่ควรพูดเรื่องลามก เรื่องสิ่งที่ผิดพลาดเลย พระไม่ควรพูด แล้วไปแก้ตรงไหนล่ะ แล้วไปแก้อะไรล่ะ

กิเลสมันร้ายกาจยิ่งกว่านี้อีก ทีนี้เพียงแต่ว่าเวลาถามแล้ว พระก็รู้ว่าเป็นพระ สิ่งที่เป็นพระนะ พระถ้ามีศีลมีธรรม พระก็ต้องว่าไปตามข้อเท็จจริง ถ้าว่าไปตามข้อเท็จจริง ถ้าเราแก้ตามข้อเท็จจริงนั้นมันก็แก้ได้ ถ้าพระก็ยังลูบหน้าปะจมูกอยู่ โยมถามมาก็ “ไม่เป็นไรๆ วางไว้ เดี๋ยวมันก็หายเอง อย่าไปนึกถึงมัน เดี๋ยวก็จบเอง” เห็นไหม มันก็ไม่ใช่ข้อเท็จจริง

เป็นจริงก็ต้องเป็นจริงสิ เหตุมันอยู่ที่ไหนก็ไปแก้ที่นั่น ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้แก้ที่เหตุนั้น ไอ้นี่เหตุมันมาจากจิตใต้สํานึก เหตุมันเกิดจากกรรม จากเวรจากกรรมของเดิม ถ้าเหตุจากเวรจากกรรมของเดิม เวลาเป็นมนุษย์ขึ้นมา เกิดมาด้วยมีศักยภาพ แล้วตั้งใจจะประพฤติปฏิบัติด้วย เวลาประพฤติปฏิบัติไปมันก็ไปเห็นอย่างนั้นน่ะ มันผุดขึ้นมาๆ

ครูบาอาจารย์ท่านผุดขึ้นมา ผุดขึ้นมาเป็นธรรมนะ ผุดขึ้นมาเป็นคุณงามความดี ผุดขึ้นมาเป็นคติธรรมที่เตือนตัวเอง ควรทําอย่างนี้ ไม่ควรทําอย่างนี้ ผุดขึ้นมาๆ แต่เวลาของเราผุดขึ้นมา ผุดขึ้นมาเห็นเศียรพระ เห็นเราไปนั่งบนเศียรพระ นี่มันผุดขึ้นมา

ของที่ผุดขึ้นมา ถ้าผุดขึ้นมาแล้ว ถ้ามันเป็นของดี เราก็ปลื้มใจ เพราะเป็นธรรมที่มาสอน มาเทศนาว่าการ แต่เวลาผุดขึ้นมา ผุดขึ้นมาเป็นสิ่งที่ว่าเราเคยทําเวรทํากรรมสิ่งใดไว้ มันเป็นแบบว่าจิตของเราติดลบมา ติดลบมา ทั้งที่เราเกิดมาเป็นมนุษย์นี่ ติดลบมา ติดลบมาต้องแก้ ชดใช้ตัวแดงให้มันจบ ชดใช้ตัวแดงให้มันจบนะ ทีนี้ก็เงินของเราแล้ว แต่เดี๋ยวนี้เป็นตัวแดงหมดเลย ต้องชดใช้ก่อน ชดใช้เสร็จแล้ว จบตัวแดง ทีนี้ก็เริ่มต้นเป็นของเรา ก็พิจารณา

เราจะพูดให้กําลังใจไง เราสงสารนะ เวลาพูดถึง เพราะว่าเรารู้ว่าเราทุกข์ อย่างเรา เรารู้ว่าเราทําผิด คนเรานะ ถ้าสํานึกผิดแล้วมันรู้ว่าผิด มันเสียใจนะ มันเสียใจแล้วมันทําอย่างไรต่อไป

นี่ก็เหมือนกัน ตัวเองเห็นตัวเองรู้ แล้วพูดด้วย คําถามที่ไม่ควรถาม รู้ว่ามันไม่ดี คําถามที่ไม่ควรถาม คือไม่ควรบอกใครเลย ความคิดนี้ไม่ควรบอกใครเลย แต่ก็จะถามเพราะมันทุกข์ มันทุกข์ แล้วจะแก้ไขอย่างไร

ถ้ามันแก้ไข ขอขมาลาโทษ เพราะอะไร เพราะเรายังอ่อนแออยู่ เรายังภาวนาของเรายังไม่ได้อยู่ ขอขมาลาโทษไปเรื่อย ถ้าขอขมาลาโทษไปเรื่อย มันก็มีสติปัญญาให้เราภาวนาได้

ถ้าภาวนา ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ จิตสงบ ระลึกได้ เขาเรียกรําพึง รําพึงเลยนะ พอจิตสงบนะ ขอขมาลาโทษ ขอขมาลาโทษ เพราะถ้าสภาวะเป็นอย่างนี้ เกิดจากรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราไปประมาท เราไปประมาท ไปทําสิ่งใดไว้ ไม่รู้ว่าชาติใดชาติหนึ่ง

ดูสิ เวลาคนเขาทําบุญกันน่ะ เขาไปทําบุญ ไอ้คนที่เขาไม่เห็นด้วยเขาก็ติเตียน เวลาคนไปทําบุญกับพระ พระที่ดี คนไปทําบุญกันเยอะแยะ แล้วคนที่เห็นว่า โอ๋ย! ทําไมพวกนี้ นี่เขาติเตียน นั่นน่ะ เวลาถึงเวลาแล้ว เวลาเขาจะทําดีบ้างเขาจะโดน เวลาถึงเวลาแล้วเขาจะทํา มันจะเกิดขึ้น พอเกิดขึ้นมาก็สิ่งนี้ไม่ดีเลย สิ่งที่ไม่ดีเลย เราอย่าไปทํา เราอย่าไปทํา เราทําสิ่งที่ดี

เวลาเห็นเขาไปทําบุญกุศล สาธุ อนุโมทนาไปกับเขา เขายังมีจิตใจที่คิดเสียสละได้ เราต่างหากไม่เคยคิดเสียสละให้ได้อย่างนั้นเลย แล้วเห็นเขาทํากัน แล้วยังไปอิจฉาตาร้อนเขาอีก ยังไปติเตียนเขาอีก ยังไปใส่ความเขา ไปใส่ความเขาใส่ไคล้เขาให้เป็นบาปเป็นกรรมขึ้นมา เวลาเป็นบาปเป็นกรรมขึ้นมา เวร เวลาเวรกรรมมันเกิดขึ้นมา เวลามันให้ผลขึ้นมา คอตก เพราะเราทํามาทั้งนั้น มันเป็นของเรา ถ้าเราไม่ทํา ไม่เกิดขึ้นหรอก แล้วยิ่งเกิดขึ้นจากจิตใต้สํานึกนี่ชัดๆ เลย

เวลาคนนู้นว่าเรา คนนี้ว่าเรา ไม่ได้ว่าเรา มันยังมาจากภายนอก โลกธรรม ๘ ติฉินนินทานี่มาจากภายนอก เราไม่ได้ทําอย่างนั้น ใครติฉินนินทา เรื่องของเขา แต่เวลามันเกิดขึ้นจากภายใน เกิดขึ้นจากของเรา เกิดขึ้นจากของเราเป็นของเราหรือเปล่า

ก็เกิดมาตั้งแต่ชาตินี้เป็นคนดีมาตลอด ไม่เคยทําสิ่งใดเสียหายเลย เป็นคนดีเกิดมาตั้งแต่พ่อแม่เลี้ยงมา เป็นคนดีมาตลอดเลย ไม่เคยทําชั่วอะไรเลย ทําไมมันคิดอย่างนี้ ก็ทําดีเหมือนกันไง ก็ไม่ได้ทํามาไง แต่ไม่รู้ว่าภพใดชาติใด ชาติใดชาติหนึ่ง มันมีของมัน ถ้าไม่มีของมัน มันเกิดขึ้นมาในใจเราไม่ได้ พูดอย่างนี้เลย ถ้าไม่มีเหตุ มันจะเกิดอย่างนี้ไม่ได้ ถ้าไม่มีเหตุ

เพราะเราฟังเรื่องอย่างนี้มาเยอะ เพราะฟังคนที่จิตใจเป็นอย่างนี้มาเยอะ พระก็เป็น โยมก็เป็น แล้วเราก็มาคิดเปรียบเทียบนะ จะมีสิ่งใดก็แล้วแต่ เราจะคอยเปรียบเทียบ เปรียบเทียบ หมายความว่า หาแบบศึกษา

เราไม่เคยมีว่ะ กูไม่เคยเป็น ไม่เคยเป็นอย่างนี้เลย ไม่เคยมีความคิดอย่างนี้เลย ดีอย่างหนึ่ง เออ! เอ็งดีอย่างหนึ่ง เอ็งไม่เคยมี พอไม่เคยมี เราก็ไม่รู้ว่าคนมีเป็นอย่างไรใช่ไหม ไอ้คนที่คิดมันทุกข์อย่างไร แต่ทุกข์

เคยมีพระมาถามปัญหานี้หลายองค์ “เพราะผมก็บวชพระ ผมก็ศรัทธาพระพุทธเจ้านะ ทําไมมันระลึกถึงพระพุทธเจ้าแล้วก็ด่าๆ ด่าอย่างเดียวเลย ผมก็ศรัทธานะ ผมก็อยากจะพ้นทุกข์นะ ผมไม่เคยทําผิดอะไรเลยนะ ทําไมผมเป็นอย่างนี้หลวงพ่อ” มาถามอย่างนี้หลายองค์มาก เราก็แก้ แต่เรื่องโยมก็มี โยมเป็นอย่างนี้ โอ้โฮ! เยอะเลย

แปลกนะ เราเป็นพระที่แบบว่าไม่มีเบื้องหน้าเบื้องหลัง ถ้าเป็นเจ๊กก็เป็นเจ๊กอยู่อย่างนี้ คนถึงกล้ามาถามเยอะ เพราะคนมาถาม มาปรึกษาเรื่องนี้เยอะ ฉะนั้น มันเลยซับไว้ที่นี่

คนถึงบอกไง “เอ๊! พระไม่เคยไปไหน รู้เรื่องได้อย่างไรวะ”

ก็เขามาถามกูที่วัด ก็เขามาหากูที่วัดเลย แล้วถามเรื่องนี้เยอะ พอเยอะขึ้นมา มันเยอะขึ้นเรื่อยๆ โอ้โฮ! ทีแรกมาถามคนสองคน ก็นึกว่ามันแปลก แต่ดูไปๆ เยอะ พอดูไปเยอะปั๊บ เราก็คิดอย่างนี้เลย ดูสมัยพุทธกาลสิ สมัยพระพุทธเจ้า พระพุทธศาสนาเจริญขึ้นมา มันมีลัทธิอื่น มันมีลัทธิอื่น พวกเชน พวกเดียรถีย์มันเต็มไปหมด แล้วในพระไตรปิฎกมันเกิดการปะทะกัน เกิดจากโต้เถียงกัน โต้แย้งกันเยอะมาก แล้วจิตพวกนี้มันเวียนว่ายตายเกิดมาไง

จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดมา มันต้องมีที่มาที่ไป ถ้าไม่มีอย่างนี้ มันไม่มีกรณีอย่างนี้ มันต้องมีที่มาที่ไป มันไม่ใช่ว่าเราเป็นชาวพุทธแล้ว อยู่ในสังคมพุทธแล้วจะเป็นพุทธกันไปหมดไง แล้วดูสิ สังคมอื่นสมัยพุทธกาลน่ะ โอ้โฮ! พวกเดียรถีย์นิมนต์พระไปฉันนะ เขารองแล้วเอาอุจจาระวางใส่ไว้ แล้วเอาไม้พาดไว้ เอาเสื่อปู แล้วนิมนต์พระไปฉัน สุดท้ายแล้วพอพระไปฉัน เขาชักไม้ออก ไม้มันเคลื่อน พระตกลงไปในหลุมมูตรหลุมคูถ ในพระไตรปิฎกเยอะแยะ สมัยนั้นนะ สมัยพุทธกาล อย่าคิดว่าไม่โดนนะ พระโดนเยอะแยะ เพราะพวกเดียรถีย์มันเยอะ มานิมนต์พระไปฉันน่ะ มันแกล้งไง มันจะเอาพระไปประจาน แล้วถ้าพระไม่ทัน นี่สมัยพุทธกาลก็มี เพราะความเชื่อมันแตกต่างกัน

พอความเชื่อมันแตกต่างกันแล้ว ดูสิ นางอะไรที่เอาหมอนใส่ยัดท้องไว้ว่าท้อง นั่นก็เพราะอาจารย์ อาจารย์นั่งคอตกเลย พวกเดียรถีย์เหมือนกัน เพราะพุทธศาสนาเจริญ แล้วพวกญาติโยมไปทั้งหมด แล้วลูกศิษย์เขาเคารพอาจารย์เขา เขาบอกถ้าเคารพอาจารย์เขา ให้ช่วยเขา ให้ช่วยเขา เขาเสียสละชีวิตเลย ช่วยอาจารย์เขา เพราะเชื่อมั่นอาจารย์เขา ก็เข้าไปหาพระพุทธเจ้า

เวลาคนเขากลับจากพระพุทธเจ้า เขาก็เดินสวนเข้าไป แล้วพอคนไป เขาก็เดินสวนออกมา เหมือนกลางคืนมานอนกับพระพุทธเจ้า แล้วพระพุทธเจ้าก็เทศน์สอนไปเรื่อยๆ สุดท้ายแล้วเขาก็เอาหมอนผูกกับท้องไง แล้วก็ไปชี้หน้าพระพุทธเจ้าเลยว่าพระพุทธเจ้าดีแต่สอนคนอื่น แล้วทําหนูท้องอยู่นี่

พระพุทธเจ้าพูดฉลาดมากนะ ไม่ปฏิเสธ พระพุทธเจ้าบอกว่า “เธอกับเรา น้องหญิงกับเรารู้กันสองคน รู้กันสองคน” เพราะอะไร เพราะถ้าท้องไม่ท้อง มันต้องมีผู้ชายสัมพันธ์ใช่ไหม “เธอกับเรารู้กันสองคน” เสร็จแล้วเทวดาทนไม่ไหว ก็แปลงตัวเป็นหนูเข้าไปกัดเชือกหลุดออกมา โอ้โฮ! โดนประชาทัณฑ์ พอเดินออกจากวัดไป ธรณีสูบเลย

นั่นน่ะเขาสละชีวิตเขาให้อาจารย์เขาเลยนะ พวกเดียรถีย์น่ะ แล้วคิดดูสิ เขาสละขนาดนั้นน่ะ เขามีการกระทํา ในสมัยพุทธกาลเรื่องนี้เยอะมากในพระไตรปิฎก อ่านพระไตรปิฎกมา แล้วพอในปัจจุบันนี้ พอมีใครมีปัญหาอะไรในหัวใจ สิ่งใดที่มันลึกๆ เวลามาพูดให้ฟัง เราพยายามจะหาที่มาที่ไปไงว่ามันมีที่มาที่ไปอย่างใดมันถึงเกิดสภาวะแบบนี้

ฉะนั้น พูดอย่างนี้ไม่ใช่ว่าโยมเป็นนะ เพียงแต่เราบอกว่า ที่มาที่ไป เหตุประวัติศาสตร์มันมีมาอย่างนี้ แล้วมัน ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้ว แล้วคนก็เวียนว่ายตายเกิด ถ้า ๑๐๐ ปีก็ ๒๕ ชั่วอายุคน เพราะ ๒,๕๐๐ เวียนว่ายตายเกิดมา ๒๕ ชั่วอายุคน ตั้งแต่สมัยพุทธกาลมา คนเวียนว่ายตายเกิดมา ๕-๖ ครั้ง แล้วถ้าเวียนว่ายตายเกิดมาแบบนี้ ถ้ามันเกิดมากับเราเนาะ ขอขมาลาโทษ เพราะตอนนั้นถ้าเรามีความเชื่อในลัทธิอื่นมันก็เป็นอันหนึ่ง

แต่ถ้าในปัจจุบันนี้เกิดมาพ่อแม่ก็เป็นพุทธ ตระกูลก็เป็นพุทธ หนูเกิดมาเข้าวัดมาตั้งแต่เด็กๆ เลย หนูไม่เคยทําอะไรผิดเลย แล้วมันเกิดมาได้อย่างไร

นี่ชาติปัจจุบัน ชาติปัจจุบันเราเกิดในประเทศอันสมควร เกิดจากพ่อแม่ที่ดี เกิดในชาติตระกูลที่ดี แต่จิตใต้สํานึกๆ เมล็ดพันธุ์ที่มันเพาะมา เมล็ดพันธุ์ที่มันเก็บเกี่ยวมาแต่ภพชาติใดก็ไม่รู้ มันต้องมีของมัน มันถึงแสดงออกมา เพราะมันแสดงออกมาจากจิตใต้สํานึก เวลาภาวนาไปแล้วมันโผล่ขึ้นมา เห็นไหม โผล่เป็นเศียรพระ โผล่เป็นอะไรต่างๆ ขึ้นมา สิ่งนั้นมันเป็นอดีต สิ่งที่เคยทํามา ขอขมาลาโทษเสีย นี่เศษกรรมนะเนี่ย เศษที่เหลือ ขอขมาลาโทษเสีย ขอขมาลาโทษไปเรื่อย แล้วทําความสงบของใจเข้าไป ถ้าใจมันสงบขึ้น มันจะดีขึ้น

น่าสงสารนะ เพราะคําถามกราบขอขมามาตลอด แสดงว่าทุกข์มาก เราสงสารที่ว่าทุกข์มาก แต่ทุกข์ขนาดไหนมันก็ต้องแก้ไข เราต้องแก้ไขให้จบสิ้นกันไป แก้ไขให้ทุกข์เจือจางไป แก้ไขให้หมดเวรหมดกรรมกันไป

ฉะนั้น ที่ว่า “ปฏิบัติไม่ก้าวหน้าเลย จะเป็นเพราะจิตนี้คิดตํ่าหรือเปล่าเจ้าคะ มันเป็นความรู้สึกที่บอกไม่ถูกจริงๆ ลูกต้องทําอย่างไรเจ้าคะ”

มันคิดตํ่าเพราะว่ามันมีกิเลสปิดหูปิดตามันดึงให้คิดตํ่า เราก็ต้องมีสติปัญญาคิดสูง เห็นไหม ดูสิ หลวงตาท่านพูดอยู่ จิตที่สูงกว่าจะดึงจิตที่ตํ่ากว่าขึ้น จิตที่สูงกว่าคือจิตคนที่ภาวนาดีกว่าต่างๆ จะชักจูงจิตที่ตํ่ากว่าให้ขึ้น

ธรรมะ ธรรมะสัจธรรมเป็นนํ้าสะอาด นํ้าจืด นํ้าใสสะอาด ให้ผลดีแก่ร่างกาย ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่สะอาดเบาลอยขึ้น เราพยายามคิดตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วขอขมาลาโทษกับสิ่งที่คิดไม่ดีๆ คิดไม่ดี มันมีที่มา มันมีเหตุมีปัจจัยของมัน แล้วเราก็เอาธรรมะไปชะไปล้าง ธรรมโอสถไง แก้ไขไป

เขาบอกว่าเขาเสียใจมาก ปฏิบัติไม่ก้าวหน้าเลย เป็นเพราะจิตที่มันคิดตํ่าหรือเปล่า

จิตมันคิดตํ่า จิตที่มันมีเหตุผลที่เรารู้เท่าทันมันไม่ได้ แต่เราใช้ปัญญาของเราแก้ไข แก้ไขเนาะ มันเป็นทุกข์ เป็นคําถามเดิมๆ อย่างที่ว่ามีคนถามเยอะมาก แต่นี้ถามมาอีกแล้ว คําถามเดิมๆ แต่คนถามคนใหม่ไง ฉะนั้น ที่พูดนี่พูดให้กําลังใจผู้ถาม เพราะเขาพรรณนามาเลย ทุกข์มากๆ

มันเป็นความทุกข์สดๆ ร้อนๆ กับหัวใจดวงนั้น มันไม่ใช่หัวใจดวงอื่นไง หัวใจที่มันคิดนั่นน่ะมันทุกข์ แต่หัวใจที่เขาไม่มี เขาก็ไม่ทุกข์ไง ฉะนั้น หัวใจที่มันทุกข์ เราพูดเพราะเหตุนี้

แต่ถ้าบอกว่า “หลวงพ่อตอบปัญหาเก่าๆ ทั้งนั้นเลย”...ก็เก่าๆ จริงๆ ของเดิมๆ ทั้งนั้นน่ะ แต่ไอ้คนทุกข์มันคนใหม่ ไอ้หัวใจที่ทุกข์นี่หัวใจใหม่ ฉะนั้น แก้ตรงนี้ จบ

ถาม : เรื่อง “ข้อสงสัยในการนั่งสมาธิ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ลูกมีข้อสงสัยในการปฏิบัติสมาธิ ขอหลวงพ่อเมตตาตอบข้อสงสัยของลูกด้วยเจ้าค่ะ

ปกติลูกจะกําหนดพุทโธพร้อมไปกับลมหายใจเข้าออก มีความสงบระดับหนึ่ง คือลมหายใจแผ่วเบา แต่ก็ยังรับรู้ว่าลมหายใจมีอยู่ จากนั้นจะได้ยินเสียงหัวใจเต้นดังมาก พอได้ยินเสียงหัวใจเต้น จิตก็ไปรับรู้ทั้งสองอย่างคือพุทโธและเสียงที่ได้ยิน แต่ลูกพยายามกําหนดให้อยู่กับพุทโธ แต่ใจก็ยังติดกับเสียงนั้น ขอเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะในการปฏิบัติต่อไปด้วยเจ้าค่ะ

ตอบ : กําหนดพุทโธ เห็นไหม เขาบอกว่าสงสัยในการนั่งสมาธิ

เราก็นั่งสมาธิ การนั่งสมาธิคือทําความสงบของใจ เราปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่อค้นหาความจริง ถ้าค้นหาความจริงมันต้องมี อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน มันต้องค้นหาตนของเราให้ได้ก่อน

เวลาเรานั่งปฏิบัติ เรานั่งปฏิบัติเพื่อความสงบของใจ เวลานั่ง ถ้าจิตสงบบ่อยๆ ครั้งเป็นสมาธิ สมาธิมันเกิดที่ไหน เกิดที่จิตทั้งนั้นน่ะ เราทําสมาธิ เราก็ค้นหา อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน เราก็พยายามหาตัวตนเราก่อนไง

บอกว่า นี่เพราะมีตัวมีตน เราถึงได้ติดไง

ถ้ามีตัวมีตนก็หาตัวตนให้เจอๆ ก่อน ถ้าไม่มีตัวไม่มีตนเลย ทําอะไรก็ว่างเปล่า ทําอะไรก็เหมือนกับของสาธารณะ ไม่มีใครเป็นเจ้าของ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะสาธารณะทั้งนั้นน่ะ

แต่นี่เราจะปฏิบัติใช่ไหม เราทําความสงบของใจเข้ามา เราก็จะหาตัวเรานี่ไง หาตัวเราคือหาตัวตนของเรา ถ้าตัวตนของเรานะ มันปล่อยวางหมด มันก็เป็นตัวตนของเรา มันเป็นสัมมาสมาธิ

ถ้ามันยังมีความคิด มีความทุกข์ความยากอยู่นี่ นี่สาธารณะ สาธารณะเพราะเสวยอารมณ์ไง อารมณ์ความรู้สึกเกิดจากจิต แล้วเวลามันเกิดขึ้นมาแล้วมันก็คายพิษให้กับหัวใจเราทั้งนั้นน่ะ มันเกิดอะไรขึ้นมันก็บีบคั้นหัวใจของเรา

เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราอยากจะมีอัตตสมบัติ เราอยากจะมีความสุขของเรา เราอยากจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราก็มานั่งสมาธิ ทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจเข้ามาเพื่อจะฝึกหัดใช้ปัญญา

เราประพฤติปฏิบัติกัน เราจะพ้นจากทุกข์ เราไม่ใช่ปฏิบัติเอาสมาธิ แต่มันเป็นพื้นฐานที่เราต้องหาตัวตนของเราให้ได้ก่อน ถ้าไม่มีตัวตนของเรา เราจะไปปฏิบัติอะไร เราจะไปทําสิ่งใด เราจะทําสิ่งใดมันต้องมีเจ้าของสิ ใครเป็นผู้ใช้สิทธิ์ ใครเป็นผู้มีสิทธิ์ ใครเป็นผู้ถือครองสิทธิ์นั้น เราก็พยายามหาตัวตนของเรา ถ้าหาตัวตนของเรา เราก็จะเริ่มทําคุณงามความดีของเรา

ถ้าความดีของโลก ที่เราทํากันอยู่นี่ เราว่าเราเป็นมนุษย์ เราเป็นคน ความคิดเราได้แค่นี้ เราก็ทําสมบัติของเราได้แค่นี้ แต่ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติ เราทําความสงบของใจเข้ามา จิตสงบเข้ามา ถ้าจิตสงบเข้ามา นี่สัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ กรรมฐาน พระกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

คนจะเริ่มต้น เริ่มต้นจากตัวตนของเรา เริ่มต้นจากคุณงามความดี เริ่มต้นจากตัวตนของเรา แต่เวลาทําบุญกุศล ทําบุญโดยความเป็นมนุษย์ แต่ถ้าภาวนาขึ้นมา เราต้องเข้าไปหาสู่จิตของเรา ถ้าหาสู่จิตของเรา เราทําความสงบของใจของเรา ถ้าทําสมาธิ

นี่เขาบอกว่า เวลาทําสมาธิ เขากําหนดพุทโธพร้อมลมหายใจเข้าออก พอพุทโธเข้าไป พอลมหายใจมันเริ่มเบาลง มันเริ่มดีขึ้น มันไปได้ยินเสียงหัวใจเต้น เต้นแรงมาก เต้นดังมาก ตอนนี้เลยเป็นปัญหาแล้ว เป็นปัญหาว่าจะพุทโธด้วย จะมีเสียงเต้นของหัวใจด้วย มันเลยรับรู้ ๒ อย่าง แล้วทําอย่างไรต่อไปเจ้าคะ

มันเป็นเรื่องแปลก มันเป็นเรื่องแปลกที่เวลาคนปฏิบัตินะ เวลาคนที่ปฏิบัติเวลาจิตสงบแล้วไปเห็นนิมิตก็อย่างหนึ่ง เวลาคนปฏิบัติ จิตสงบก็สงบไปโดยธรรมดาก็อย่างหนึ่ง ทีนี้พอจิตสงบ จิตของคนเวลามันสงบเข้ามา มันเบาบางเข้ามา เขาเรียกชวน คือตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจมันชัดเจน มันจะรับรู้อะไร นักปฏิบัติของเราที่มีปัญหากัน มีปัญหาตรงนี้ ถ้าเราไม่ปฏิบัตินะ มันก็อยู่ปกติ เวลาปฏิบัติ เสียงอะไรมากระทบหูหมด อะไรมาสะเทือนไปหมด เสียงเขาปิดประตูก็ไม่พอใจเขา นั่งอยู่นี่ เขาเข้าห้องนํ้าก็ว่าเขาเข้าห้องนํ้าประชดเรา เขาทําอะไรประชดเราหมดเลย เพราะชวนมันดี

นี่ไง พอจิตถ้าภาวนานะ เริ่มต้นทุกคนจะเป็นอย่างนี้ แต่คนที่เป็นอย่างนี้ได้มีสติสัมปชัญญะรู้สึกตัวหรือเปล่าเท่านั้นเอง ถ้าจิตมันจะดีขึ้น เขาเรียกชวนมันดี เสียงใส หูตาดีไปหมด แล้วมีอะไรกระทบกระเทือน กระทบกระเทือน เขาแกล้งเราทั้งนั้น ไม่พอใจเขาไปหมดเลย นี่อันนี้อันหนึ่งใช่ไหม

ฉะนั้น พอจิตเขาดีขึ้น กําหนดพุทโธแล้วมันแผ่วเบาขึ้น ทีนี้มันไปได้ยินเสียงหัวใจเต้นน่ะ เต้นดังมาก

หลวงตาท่านบอก เวลาท่านอยู่ในป่านะ พอจิตมันสงบ มันสงัดมาก จะได้ยินเสียงหมากหัวใจ ท่านใช้คําว่า “หมากหัวใจ” หัวใจมันเต้นตุบตับๆๆ ได้ยิน เราก็เคยเป็น พอจิตมันสงบ จิตมันดีๆ มันจะได้ยินตุบตับๆ เลย ใบไม้ตกนี่ได้ยินเลยนะ เสียงทุกอย่างได้ยินหมด ทีนี้พอได้ยินแล้ว ได้ยินแล้วก็คือได้ยินไง ได้ยินแล้วก็สักแต่ว่า ขณะที่ได้ยินมันดี จิตเราดี เราถึงได้ยินอย่างนั้นไง

ทีนี้พอมันได้ยินอย่างนั้นแล้ว อันนี้มันไปยึดเข้าก็เลยเป็นโทษไง

ความได้ยินอย่างนั้นเขาให้รู้แล้วผ่าน นิมิตสิ่งใดเกิดขึ้น รู้แล้ววาง รู้แล้ววาง อย่ายึด รู้แล้ววาง ถ้าจิตมันดี รู้แล้วเราก็ผ่านไปๆ ขณะที่ได้ยินนั้นแสดงว่าจิตเราดี จิตเราดีคือว่ามันดีกว่าปกติ มันก็ดีขึ้น แต่พอดีขึ้น มันไปรับรู้อะไรก็แล้วแต่ ถ้ากิเลสมันสวมรอย สวมรอย มันก็ไปยึด พอยึดนะ พอภาวนา พอพุทโธๆ พอมันดีขึ้น เสียงจะมาทันทีเลย เหมือนกับคนนั่ง ถ้านั่งธรรมดาก็ไม่มีอะไรนะ พอนั่งๆ ไป กลืนนํ้าลายหนหนึ่ง พอกลืนนํ้าลาย อึ๊ก! เท่านั้นล่ะ จบเลย พอจิตสงบ อึ๊ก! จิตนี้ร้ายนัก กิเลสนี้ร้ายนัก มันติดหมดน่ะ มันไปติดไง ทีนี้พอไปติดแล้ว พอไปติดแล้วจะแก้อย่างไร

พุทโธชัดๆ ถ้าจิตมันดี ได้ยินเสียงหัวใจเต้นครั้งแรกคือได้ยิน แต่ถ้าได้ยินครั้งต่อๆ ไป แล้วจิตมันคลายออกมาแล้วได้ยินเสียงหัวใจ มันเป็นสัญญา มันเป็นการคาดหมาย มันไม่เป็นปัจจุบันไง มันเป็นปัจจุบันขณะตอนที่ได้ยินครั้งแรก ถ้าจิตสงบแล้วได้ยิน นั่นของแท้ นั่นน่ะมันได้ยินตามข้อเท็จจริง แต่พอได้ยินแล้วมันยึดไง เออ! กูเคยได้ยิน กูเคยได้ยิน มันก็เลยเอาเสียงที่ได้ยินไว้ มันก็เลยเป็นวิบากกับการปฏิบัตินี่ไง

ทีนี้พอปฏิบัติขึ้นมา “หลวงพ่อ ขณะปฏิบัติกําหนดพุทโธด้วย ก็จะได้ยินเสียงด้วย ตุบตับๆ ไปพร้อมกัน แล้วจะให้หนูทําอย่างไรล่ะ ทําอย่างไร”

เวลาถ้าจิตมันดี สงบแล้วได้ยิน มันเป็นการบอกว่าจิตเราดีขึ้น มันเป็นผลดีทั้งนั้นน่ะ แต่ผลดี เวลากิเลสมันไปยึด ของดีๆ มันทําให้ไขว้เขวได้ มันทําให้ล้มลุกคลุกคลานได้ แล้วทีนี้ไปไม่เป็นแล้ว เห็นไหม ต้นคด พอเริ่มต้นคด มันไปไม่ได้แล้ว มันติดขัดไปหมดเลย ต้นคด ปลายตรงไม่มี

ฉะนั้น เราต้องมาดัดตรงต้นให้มันตรง เรากําหนดพุทโธเพื่อความสงบ เราก็กลับไปกําหนดพุทโธให้มันสงบ แล้วพอสงบแล้วก็คือสงบ แล้วถ้ามันจะได้ยิน ถ้าได้ยินในปัจจุบันก็รับรู้แล้วก็ปล่อยวาง พอได้ยินก็คือได้ยิน เพราะจิตมันดีก็ได้ยิน หัวใจเต้นก็คือหัวใจเต้น ดีไม่ดีได้ยินเสียงชีพจรเต้นอีกต่างหาก ได้ยินไปหมดนะ ได้ยิน

เวลาคนจะได้ยิน เพราะอะไร เพราะเวลาอภิญญา เวลาหูทิพย์ โอ้โฮ! มันยิ่งกว่านี้อีก ฉะนั้น คําว่า “ได้ยิน” เราได้ยินโดยความเป็นสามัญสํานึก ความเป็นปกติไง เพียงแต่จิตมันดีขึ้น ถ้าดีขึ้น ขณะได้ยิน เพราะเราจะบอกว่า ได้ยินแล้วเป็นเทวดาหรือ ได้ยินแล้วจะเป็นอะไรล่ะ ได้ยินก็คือได้ยิน ถ้าได้ยินแล้วเป็นได้ยินมันก็จบ ถ้าได้ยินแล้ว ถ้าเป็นโดยกิเลส โดยลบ นี่ไง ติดพันแล้ว เราจะทําอะไรอยู่ เสียงนี้มากวนตลอด มันมากวนไง มันมากวน มันมายื้อ มันมาทําลายความเพียรเราไง มันควรจะดีขึ้น

ฉะนั้น วิธีแก้ก็พุทโธชัดๆ แล้ววางไว้ แล้วถ้าวางไว้แล้ว ปุ๊บปั๊บให้หาย ไม่มีหรอก มันจะเริ่มดึงความรู้สึกมาอยู่ที่พุทโธทั้งหมด ค่อยๆ มา ค่อยๆ มา จนเสียงนั้นหายไป จนเสียงนั้นหายไป

แล้วถ้ากิเลสเป็นอย่างนี้นะ มันก็จะไปเกิดอุปสรรคใหม่ข้างหน้า มันจะมีอุปสรรคอย่างอื่นเข้ามาข้างหน้า ก็ต้องแก้ไขไป นี่หญ้าปากคอก ในการปฏิบัติครั้งแรกมันยุ่ง ยุ่งอย่างนี้ มันยุ่งที่ว่า ซ้ายก็ไปไม่ถูก ขวาก็ไปไม่ถูก ไปก็ไปไม่ได้ ถอยก็ถอยไม่ได้ แล้วมึงจะทําอย่างไร

“โอ๋ย! ปฏิบัตินี้ยากน่าดูเลย เลิกดีกว่า” ปฏิบัติไปปฏิบัติมานะ “เออ! เลิกดีกว่า จบแล้ว ยุ่งทุกทีเลย ไม่ปฏิบัตินี่ดี๊ดี ไม่ปฏิบัติ สบายใจ โอ้โฮ! ไปไหนมาก็สะดวกสบาย ปฏิบัตินี่ยุ่งไปหมดเลย”

ไม่ปฏิบัตินั่นน่ะของไร้ค่า สวะ ชีวิตนี้ใช้เหมือนขยะลอยไปตามวัฏฏะ รอวันสิ้นชีวิต แต่ถ้ามันจะปฏิบัติมันก็ต้องฝืน ต้องสู้ต้องทน ต้องทําคุณงามความดี ถ้าคุณงามความดี เวลาปฏิบัติไปแล้ว พอผ่านจุดนี้ไปได้มันก็ผ่านไปเรื่อยๆ โอ้โฮ! เห็นคุณค่าเลยนะ บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ การก้าวเดินของจิต บุคคล ๔ คู่ เป็นบุคคล ๘ จากคนคนหนึ่ง จากคนที่ไร้ค่า มันพัฒนาขึ้นไปเป็นบุคคล ๔ คู่ สถานะทางสังคมมันได้ขึ้นมาเลย จากยศถาบรรดาศักดิ์สูงส่งขึ้นไปเลย บุคคล ๔ คู่ ถ้าทําได้มันเป็นประโยชน์ขนาดนั้นน่ะ ถ้าไปข้างหน้า

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ข้อสงสัยในการนั่งสมาธิ

เรากลับมาทําความสงบของใจ สิ่งที่ได้ยินมาแล้วมันเคยประสบการณ์หนหนึ่ง อย่างนี้มันคิดแบบวิทยาศาสตร์ไง วิทยาศาสตร์ ฝากเงินไว้ในธนาคาร ๕ บาท มันก็อยู่ในธนาคาร ๕ บาทตลอดไป แต่นี่เวลาเป็นสมาธิ ขณิกสมาธิก็เหมือน ๕ บาท พอออกจากสมาธิ หมดเลย ๕ บาทนั้นเป็นอดีตไปแล้ว ไม่มี

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่รับรู้มันเป็นนามธรรมทั้งนั้นน่ะ แต่พอเราจะคิดเป็นวิทยาศาสตร์ไง ได้ยินแล้วก็คือได้ยินตลอดไป อะไรก็ได้ยินตลอดไป

ก็ได้ยินก็คือผ่านไปแล้ว เสียงที่จะมาได้ยิน แล้วเสร็จแล้วเราเอาความสงบของเราปฏิบัติ รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง สมาธิธรรม ปัญญาธรรม เราปฏิบัติของเราเพื่อความจริงของเรา

นี่วิธีแก้ไง แล้วทีนี้แก้อย่างไร ให้แนะนํา

ให้แนะนําคือวางให้หมด เวลาเราจะปฏิบัติ สิ่งที่เคยได้ยินเสียงอะไรมา วางให้หมดเลย เริ่มต้นใหม่ ศูนย์ ลบหมดเลย แล้วเริ่มต้นนั่งให้ดี แล้วค่อยๆ ทํา ค่อยๆ จางไปๆ จนกว่าสิ่งที่เข้ามากวนมันจะจบลง แล้วเราเริ่มต้นของเราใหม่ พุทโธก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ พุทโธ ธัมโม สังโฆ มรณานุสติ ระลึกถึงความตายก็ได้ อะไรก็ได้ เอาสิ่งที่ว่าไม่ให้กิเลสมันตามทันน่ะ แล้วถ้ามันไม่ได้ ความคิด ความคิดก็ตรึกในธรรมเสีย ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ รักษาของเรา ดูแลของเรา ถ้ามันถูกต้องดีงามแล้วมันจะเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก

อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนจะรู้ ตนจะเห็น ตนจะพัฒนาการ ตนจะมั่นคง แล้วต่อไปนะ ถ้าหัวใจที่สูงส่งแล้วจะไปสอนคนอื่นเลย “อ๋อ! เมื่อก่อนเราก็เป็นอย่างนี้” ถ้าปฏิบัติไปแล้วนะ “เมื่อก่อนตุบๆ ตุบๆ เราก็ได้ยินมาแล้ว” แต่ตอนนี้หันรีหันขวางเลย

แต่ถ้าพัฒนาไปแล้วนะ จะไปสอนเขาได้หมดเลย จิตใจที่สูงกว่า จิตใจที่เคยผ่านมาแล้วมันจะเข้าใจหมด เสียงกรณีนี้ ครูบาอาจารย์ท่านผ่านมาแล้ว ท่านรู้แล้ว ฉะนั้น เราก็ปฏิบัติของเรา ทําความจริงของเราให้เป็นประโยชน์กับเรา เอวัง

อกุปปธรรมคือพิจารณาตามความเป็นจริง
แยกแยะตามความเป็นจริง จนฆ่ากิเลสตามความเป็นจริง
ถ้าฆ่ากิเลสตามความเป็นจริงแล้วเป็นอกุปปธรรม
อฐานะคือไม่เปลี่ยนแปลง คือคงที่ตายตัว ธรรมะแท้ๆ
นี่ถึงว่าวิมุตติสุขๆ สุขเหนือโลก สุขเหนือสุขเวทนา
สุขเหนือความรู้สึกตามความเป็นจริงอันนี้

๓

ธาตุรู้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๗ กันยายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “จิต”

กราบเรียนถามหลวงปู่ครับ เรื่องจิต เมื่อเข้าถึงความเป็นจิตที่บริสุทธิ์แล้ว อาการของสิ่งภายนอกหมายถึงธรรมารมณ์ต่างๆ ที่มากระทบกับจิต เมื่อไม่ยินดียินร้าย คือปล่อยวางทั้งหมดแล้ว จิตเข้าถึงความเป็นอนัตตาแล้ว เมื่อจิตหลุดจากสิ่งหยาบและสิ่งละเอียดทั้งหลายแล้วเข้าสู่นิพพิทา จิตเป็นแค่จิตอยู่อย่างนั้น ไม่มีอะไรเลยครับ กราบเรียนถามหลวงพ่อ

ตอบ : โอ้โฮ! ฟังแล้วทึ่งหมดเลยนะ ถ้าใครฟัง อู้ฮู! สุดยอดเลย แสดงว่าเข้าใจหมดแล้ว วางหมดแล้ว เกิดนิพพิทา เกิดความเบื่อหน่าย แล้วเป็นอะไร ก็ถามหลวงพ่อไง เกิดเป็นอะไรครับ ก็ถามหลวงพ่อนี่

อภิธรรมเป็นแบบนี้ เรียนกัน สอนกัน ท่องกัน จํากัน จํากันเท่านั้น แล้วพอจําเสร็จแล้ว พอจําได้แล้วก็สร้างภาพ เข้าใจหมดเลย “อาการของจิต จิต ในเมื่อเข้าถึงธรรมารมณ์แล้ว จิตเป็นจิต ไม่มีความยินดียินร้าย ปล่อยวางทั้งหมด จิตเข้าถึงความเป็นอนัตตา เมื่อจิตหลุดออกไปแล้ว จิตไม่มีสิ่งใดเข้าสู่ความละเอียด เข้าสู่นิพพิทา จิตเป็นแค่จิต จิตเป็นแค่จิต”

ถ้าพูดอย่างนี้มันพูดได้ทั้งนั้นน่ะ มันก็เหมือนเราเรียนจบ เราท่องทฤษฎีได้ เราก็ท่องได้ทั้งนั้นน่ะ พอท่องได้แล้วเราพยายามสร้างภาพให้เป็นแบบนั้น

กรณีนี้นะ มันเป็นกรณี เราถึงบอกว่า พูดแล้วมันเหมือนกับว่าเราพูดแล้วเราจะไปโต้แย้งเขา พูดแล้วมันน่าเสียใจ มันน่าสงสาร มันน่าสงสาร มันน่าเห็นใจนะ เพราะอะไร เพราะว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เวลาท่านรื้อค้นของท่าน ท่านไปหมด แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดกัน ท่านบอกประเทศพม่าหนักไปทางอภิธรรม หนักไปทางอภิธรรม

เวลาเราค้นคว้ากันทางวิชาการ เราบอกว่าเมืองไทยเป็นทุนนิยม ศาสนาพุทธในเมืองไทยเป็นศาสนาพุทธทุนนิยม พอทุนนิยม พูดถึงเรื่องการทําบุญกุศล เรื่องทุนนิยมทั้งนั้นน่ะ เรื่องสินค้า เรื่องการแลกเปลี่ยน

แต่พม่าเขายังอยู่ของเขา พอใครไปพม่าแล้วจะชื่นชมมากว่าศาสนาพุทธซึมลึกเข้าไปในสายเลือดของชาวพม่า ชาวพม่าเขาจะไปทํางาน เขาก็ไปแวะวัดก่อน ไปกราบพระ ก่อนจะกลับบ้าน เขาก็ไปแวะวัด แล้วไปกราบพระ แล้วค่อยกลับบ้าน ศาสนาซึมเข้าไปในสายเลือดของเขา นี่เป็นศรัทธาไง ศรัทธาเป็นสายเลือด อย่างนี้ดีไหม ดี ถ้าพูดถึงศรัทธาความเชื่ออย่างนี้ถูกต้องดีงาม

แต่เวลาที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาประพฤติปฏิบัติ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมถึงเป็นศาสดา มีพระพุทธกับพระธรรมเท่านั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม เป็นสงฆ์องค์แรกของโลก มีดวงตาเห็นธรรมคือสัจธรรมในหัวใจนั้นมันกังวานขึ้นมาไง มันรู้จริงไง สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดาโดยความเป็นจริงในใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ

ไม่ใช่พระอัญญาโกณฑัญญะไปเรียนธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วท่องจําได้ แล้วอธิบายได้เป็นทฤษฎีได้ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นต้องดับเป็นธรรมดา การเกิดดับเป็นธรรมดา ทุกคนอธิบายได้หมด แล้วพวกนักวิทยาศาสตร์อธิบายได้ดีด้วย

ฉะนั้น เวลาไปเรียนอภิธรรม เขาเรียนมา เขาเรียนมาให้ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติขึ้นมา พอเวลาจะปฏิบัติขึ้นไปก็บอกว่า “กรรมฐาน พุทโธ พุทโธนี้พวกติดสมาธิ พุทโธนี้ติดนิมิต พุทโธนี้ไม่ใช้ปัญญา”

พุทโธไม่ใช้ปัญญานะ แต่ถ้าพุทโธแล้วจิตสงบแล้วนะ มันจะไปรื้อค้นนะ ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มันจะเห็นกิเลสนะ

ไอ้นี่เวลาพูดถึงท่องศัพท์ ท่องได้หมดเลย สร้างจินตนาการได้หมดเลย มันเป็นธาตุรู้ จิตมันก็เป็นแค่จิต มันไม่มีสิ่งใดเลย แต่กิเลสเป็นอย่างไรล่ะ กิเลสเป็นอย่างไร มันก็เหมือนทฤษฎี เหมือนวิทยาศาสตร์ที่เราเข้าใจได้ แล้วทําอย่างไรต่อ แล้วสร้างอารมณ์ได้นะ เวทนาเราก็รู้ ทุกข์ ทุกขเวทนา อ้าว! ถ้าสุขนี่สุขเวทนา เราก็ท่องได้ เราก็รับรู้ได้ แล้วกิเลสมันคืออะไรล่ะ กิเลสมันคืออะไร

นี่ก็เหมือนกัน รู้ตัวทั่วพร้อม ขยับนี่รู้เท่าทันหมดเลย เราถึงบอกว่านี่สตัฟฟ์จิตไว้ไง เอาจิตสตัฟฟ์ไว้ รู้กิริยาของมันหมด รู้การเคลื่อนไหวหมด แล้วกิเลสเป็นอย่างไรล่ะ แล้วกิเลสมันอยู่ไหนล่ะ

คือมันไม่เห็นกิเลส มันไม่รู้จักกิเลส มันไม่รู้จักกิเลส มันสร้างให้จิตมันเป็นแบบนั้น สร้างภาพให้เป็นแบบนั้น แล้วสร้างภาพเป็นแบบนั้นแล้วเป็นอย่างไรต่อ

นี่ไง เพียงแต่ว่า ที่พูดนี้เพราะปัญหานี้พูดมาเยอะ ทีนี้เพียงแต่ว่าผู้ถามอีกแล้ว วันนี้เป็นผู้ถามอีกแล้ว เพราะผู้ถามเป็นเด็กไง เขาเรียกหลวงปู่เลยล่ะ เรียกหลวงปู่ แสดงว่าเด็กเพิ่งหัดใหม่ มันก็วุฒิภาวะไง วุฒิภาวะยังด้อยอยู่ มันเข้าใจอยู่ พอเข้าใจแล้ว อย่างพวกเราเด็กๆ นะ อย่างเช่นถ้าคนไม่เคยมาวัดนี้ มาเจอตอนเช้าก็งงแล้ว โอ้โฮ! หูตาพองหมดเลยนะ

ไอ้นี่แค่ศรัทธา แค่ทาน เขามาทําทานกัน เขามาทําทานมันก็ต้องดูความเป็นไปของวัด เสร็จแล้ว เขามาวัดแล้ว เขาถึงวัดนะ เขาสงบเสงี่ยมของเขา แบบว่าวัด ความสงบระงับในใจ ถ้าความสงบระงับในใจ หลวงตาท่านใช้คําว่า “คึกคะนอง” เวลาพระเล่นกันหยอกกัน เขาว่าคึกคะนอง ถ้าจิตมันคึกคะนองมันก็แสดงออกโดยความคึกคะนอง

ถ้าจิตมันร่มเย็นเป็นสุขนะ จิตมันก็แสดงออกด้วยความร่มเย็น คนที่มีคุณธรรมนะ การเหยียด การคู้ การเดิน เขามีสติ เหมือนเสือ เหมือนราชสีห์ มันมีสติ มันระวัง ดูเสือ ดูราชสีห์มันเดินสิ มันระวังภัยตลอด มันย่างก้าวแต่ละย่างก้าว แล้วสติมันพร้อมหมด นักปฏิบัติเป็นแบบนั้น ถ้านักปฏิบัติเป็นอย่างนั้น เข้ามานะ ถ้าเข้ามาเห็นการย่างการก้าว ความสติพร้อมอย่างนั้น เราว่า เออ! เราว่ามันจะดีขึ้นไง

เวลาเข้ามาวัด เห็นก็ตาพองเลย อู้ฮู! คนเยอะมาก แล้วถ้าเข้ามาแล้วคนเขายังมีสติปัญญา เขายัง โอ้โฮ! นี่แสดงว่าหัวหน้าดี ถ้าหัวหน้าดีนะ จะสอนให้ลูกศิษย์ลูกหามีสติปัญญา

ถ้าหัวหน้าสํามะเลเทเมา กูก็เมานะ เมาในอารมณ์ไง “อู๋ย! เขาศรัทธากูเยอะเว้ย เออ! เยอะเว้ย” ก็เมาด้วยกันไง หัวหน้าก็เมาใช่ไหม วัดนั้นก็สํามะเลเทเมา โอ๋ย! สนุกครึกครื้น สรวลเสเฮฮา

หลวงตาท่านว่าจิตคึกคะนอง จิตคึกคะนองมันถึงแสดงออกมาเป็นแบบนั้น ถ้าจิตมีสติ สงบระงับ มันจะไม่แสดงกิริยาแบบนั้น ถ้าไม่แสดงกิริยาแบบนั้น ถ้ามอง มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา เราจะเห็น อ๋อ! ใช่ ถ้าวัดดีต้องดีอย่างนี้

ดีระดับของทาน ทาน เราห้ามไม่ได้ใช่ไหม เพราะเป็นชุมชน ชุมชนมาทําบุญพร้อมกัน มันก็ต้องมีเสียงกระทบเป็นเรื่องธรรมดา เราก็รับรู้ได้ แต่พอระดับเข้ามาในวัดแล้วมีความสงบเสงี่ยม มีความระลึกรู้ แสดงว่าจิตเขาไม่คึกคะนองจนเกินไป เพราะจิตไม่คึกคะนอง เวลาไปนั่งสมาธิ มันก็จะเป็นสมาธิได้ง่ายขึ้น ถ้าผู้ที่ใช้ปัญญา

“คําว่า “นั่งสมาธิๆ” ทําสมาธิอย่างเดียวเลยหรือ”

นั่งสมาธิให้จิตมันสงบ ถ้าจิตสงบ จิตตามความเป็นจริง เวลามันยกขึ้นสู่ปัญญา มันจะเป็นปัญญาความเป็นจริง แล้วพอปัญญา คําว่า “ปัญญาความเป็นจริง” เพราะมันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มันจะเห็นกิเลส

กิเลสมันคืออะไร กิเลสมันหลอกไง กิเลสมันหลอกเรา “นี่ของเราๆ” แล้วก็ “เรารู้ธรรม เราปฏิบัติธรรม เราเข้าใจธรรม” เรา พอเผลอแล้วเราหายเลย เราหายเลย เอ้ย! เมื่อกี้ทําอะไร ลืม รู้ธรรมอยู่นะ แล้วลืมๆ

ถ้าลืมนี่มันไม่ใช่ความจริงแล้ว ลืมคือสัญญา คือความจําไง ความจํา เดี๋ยวจําได้ เดี๋ยวก็ลืม ความรู้แล้วเดี๋ยวจําได้ เดี๋ยวก็ลืม ไอ้นี่ก็เหมือนกัน รู้ตัวทั่วพร้อมนะ สติพร้อมเลยนะ ชัดเจนเลย เกิดดับ ไม่มีอะไรทั้งสิ้น แล้วทําอย่างไรต่อ ทบทวนๆ ต้องกลับไปทบทวนๆ แล้วกิเลสมันอยู่ไหนล่ะ นี่ไง อภิธรรม

จะบอกว่า อภิธรรมมันเป็นปริยัติ มันเป็นทฤษฎีที่ท่องจํากิริยาของจิต กิริยาของจิต จิตที่มันเคลื่อนไหว ถ้าจิตเคลื่อนไหว แล้วความเคลื่อนไหว เห็นไหม เท้าซ้าย เท้าขวา แขนซ้าย แขนขวา ขยับตัว นี่มันรู้เท่าทัน แล้วกิเลสมันคืออะไรล่ะ กิเลสมันคืออะไร กิเลสเป็นอย่างไร ไม่รู้จักหรอก

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม เขาบอกว่า ถ้าพูดถึงที่เขาพูด ไม่ยินดียินร้าย

ไม่ยินดียินร้ายก็วัตถุไง ธาตุรู้นะ ธาตุรู้ เวลาเข้าไปฐีติจิต จิตผ่องใส สักแต่ว่ารู้ มันรู้ในตัวมันเอง ไม่ส่งออก ไม่รับรู้อะไรเลย รู้ตัวมันเอง ถ้ารู้ตัวมันเอง

เขาบอกว่า มันละเอียดเข้าไป มันปล่อยวาง เห็นอนัตตา เห็นอนัตตา ความเป็นอนัตตาแล้ว จิตหลุดแล้ว

อนัตตาเป็นอย่างไร ถ้าอนัตตาเป็นนะ ถ้าเป็นอนัตตาจริง เกิดนิพพิทานะ จิตเป็นแค่จิต จะรู้เลย จะบอกได้ว่าถ้ามันเป็นนิพพิทา จิตมันเป็นแค่จิตตรงไหน

เวลาหลวงตาท่านสอนนะ เวลาสอน ท่านพิจารณาเวทนา พอพิจารณาเวทนาถึงที่สุดแล้ว เวลาเราพิจารณากาย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แล้วจิตมันรวมลง จิตเป็นจิตอย่างไร จิตมันปล่อยอย่างไร ถ้าจิตมันเป็นความจริงนะ

ดูสิ เราเป็นปุถุชน ปุถุชน เราเป็นมนุษย์ มนุษย์คนหนา มนุษย์ที่มีกิเลส แล้วเวลาถ้าจิตสงบแล้ว ยกขึ้นเป็นกัลยาณปุถุชน ยกขึ้นสู่เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เป็นบุคคล ๔ คู่ บุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๑ คือโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล คู่ที่ ๒ คือสกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล คู่ที่ ๓ คืออนาคามิมรรค อนาคามิผล คู่ที่ ๔ คืออรหัตตมรรค อรหัตตผล นี่บุคคล ๔ คู่ จิตอันเดียวมันเปลี่ยนแปลงขึ้นไป

แต่นี่พอจิตเป็นจิต จิตคือจิต...ก็แสดงว่าไม่ได้ทําอะไรเลย จิตเป็นจิตก็เท่าเก่าไง อ้าว! แล้วเป็นอะไรล่ะ บุคคล ๔ คู่ก็ไม่รู้จัก อะไรก็ไม่รู้เรื่อง มันก็เป็นแค่ธาตุรู้ไง ก็เป็นแค่วัตถุไง มันก็แค่วัตถุ

จิตมันละเอียดกว่านั้น จิตมันเป็นได้มากกว่านี้

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์เราสอนถึงไม่สอนแบบนี้ นี่ไง กรณีนี้ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นนะ เวลาเราฟังครูบาอาจารย์ผู้ใหญ่ท่านคุยกัน เรื่องที่เขาบอกว่า ถ้าทางพม่าเขาหนักไปทางอภิธรรม หนักไปทางอภิธรรม คือถ้าภาษาถ้าจะพูดกันแบบกรรมฐาน ก็หนักไปทางท่องจําจิต ท่องจําน่ะ ท่องจํา ท่องจําก็กิริยา เวลาเขาปฏิบัติกันด้วยความภูมิใจนะ เขาเรียกประชุมสภา ด้วยความเคารพ ประธานที่เคารพ ด้วยความเคารพอภิธรรม ด้วยความเคารพ ไม่ได้พูดด้วยความติฉินนินทา พูดด้วยความเคารพนะเนี่ย พูดด้วยความเคารพว่ามันเป็นอย่างนี้ ไม่ได้ติฉินนินทา ไม่ได้กล่าวร้าย ไม่ได้โจมตี พูดด้วยความเคารพ มันก็เป็นการท่องจําจิต แต่เขาภาวนาไม่เป็น ไม่มีครูบาอาจารย์ที่รู้จริง

แต่หลวงปู่มั่นท่านรู้จริง ท่านบอกว่า จิตนี้หลากหลายนัก เป็นทางดีก็ได้ เป็นทางร้ายก็ได้ เป็นกลางๆ ก็ได้ จิตนี้มันหลากหลาย มันเป็นได้ทุกอย่างเลย

ฉะนั้น เราท่องจําจิตมา เราท่องจําอาการของมันมา แล้วมันเป็นอย่างที่เราท่องจําไหม พอเป็นอย่างที่ท่องจํา ก็ท่องจําไง แล้วเป็นอย่างไรต่อ

เห็นไหม ครูบาอาจารย์เราที่ปฏิบัติ ผู้ที่ปฏิบัติที่มีคุณธรรมท่านจะพูดกันอย่างนี้เลยนะ อภิธรรมเขาหนักไปทางอภิธรรม ถ้าหนักไปทางอภิธรรมคือหนักไปทางปริยัติ หนักไปทางการท่องจํา แล้วพอท่องจําแล้วจิตมันก็สร้างอาการแบบนั้น แล้วคนที่ปฏิบัติเป็นอย่างนั้นจริงๆ คนที่ปฏิบัติอภิธรรมนะ “โอ้โฮ! มันโล่งหมดเลย มันสบาย มันสบาย อู้ฮู! มันดีมากๆ เห็นพระกรรมฐานแล้วสงสาร โอ้โฮ! ตรากตรํา พุทโธลําบาก อู๋ย! ปฏิบัติยุ่งมากเลย ท่องจําอย่างกูนี่ แหม! มันสุดยอด”

พูดด้วยความเคารพ พูดด้วยความเคารพจริงๆ ไม่ได้ติฉินนินทานะ เพียงแต่ผู้ฟังแล้วนะ ตรึกให้ดี พยายามทบทวน ทบทวนแล้วคือเราเป็นคนทําใช่ไหม ถ้าเราเป็นชาวสวน เราทําสวนแล้ว ถ้ามันได้ดอกได้ผล เราทําสวนแล้วเราจะทําสวนด้วยความประสบความสําเร็จ เราชาวสวน เราปลูกพืชพันธุ์ทุกอย่างแล้วมันไม่ออกดอกออกผล เราจะไม่ได้อะไรเลย เราเป็นชาวสวนนะ เราปลูกผักปลูกหญ้า ถ้ามันได้ผักได้หญ้านั้นมา เราปลูกสวนทําสวนแล้วได้ผล ถ้าเราเป็นชาวสวนนะ เราปลูกผักปลูกหญ้าแล้วมันไม่ได้ผักได้หญ้านั้นมา เราตรากตรําเหนื่อยฟรีๆ นะ ให้เทียบเคียงตรงนี้

นี่ก็เหมือนกัน พูดด้วยความเคารพ มันเป็นการท่องจํา ท่องจํามาแล้วมันก็สร้างภาพอย่างนั้น อาการอย่างนั้นน่ะ แล้วบอกสบายๆ...ทําไมมันจะไม่สบายล่ะ

อย่างพวกเรา เราจะทํากิจการอะไรก็แล้วแต่ เราต้องทําโครงการใช่ไหม เราต้องวิจัยใช่ไหม ต้องวิจัยตลาดใช่ไหมว่ามันจะเป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้ใช่ไหม เราต้องลงทุนใช่ไหม เราต้องทําสินค้าทดลองให้เขาใช้ก่อนใช่ไหม แล้วถ้าเขาเชื่อใจแล้วเราถึงต้องทําสินค้าของเราให้ตามความเป็นจริงใช่ไหม

นี่การกระทําของเรา ถ้าทําความเป็นจริงมันต้องทําตามความเป็นจริงของเราอย่างนี้ แล้วถ้าทําความเป็นจริงอย่างนี้มันก็ต้องลงทุนลงแรงใช่ไหม แล้วผู้ที่ทําได้จริงมันก็ได้จริง

ไอ้นี่ของเขาคิดเองเออเอง แล้วว่าสบายๆ...มันมีมรรคมีผลตรงไหน มันเห็นกิเลสตรงไหน ฉะนั้น เวลาเห็นคนที่เขาทําความเป็นจริง โอ้โฮ! มันต้องตรากตรํา

ถ้าคําว่า “ตรากตรํา” นะ มันก็ตรากตรําจริงๆ นี่แหละ เพราะอะไร เพราะว่าความเพียรชอบ ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เราจะพ้นจากทุกข์ เราต้องมีความเพียรที่เข้มข้น

เราได้ยินอยู่ เช่น สัญญา ธรรมศักดิ์ ว่าอย่างนั้นเลย สัญญา ธรรมศักดิ์เป็นลูกศิษย์หลวงตานะ สัญญา ธรรมศักดิ์ก็เป็นลูกศิษย์ของครูบาอาจารย์พระในเมืองไทยเยอะแยะไปหมด แล้วเวลาสัญญา ธรรมศักดิ์ไปคุยกับหลวงตา หลวงตาท่านก็แนะนําสั่งสอน แล้วสัญญา ธรรมศักดิ์ก็เอาคําที่หลวงตาแนะนําสั่งสอน เวลาไปหา...เอ่ยชื่อเลยก็ได้ พุทธทาส ไปบอกพุทธทาสนะ บอก “อู๋ย! เขาสอนกันอย่างนี้นะ”

พุทธทาสบอก “อู้ฮู! เขาต้องทําถึงขนาดนั้นเชียวหรือ”

แสดงว่าไม่เคยทํา ไม่เคยปฏิบัติ

เขาร้องอู้ฮู! ร้องอู้ฮู! เรารู้แล้ว พวกนี้ไม่เคยทําอะไรเลย ก็อภิธรรมนี่ไง “ต้องปฏิบัติสบายๆ สบายมาก ไอ้พวกนี้ไอ้พวกตรากตรํา แล้วตรากตรํายังติดนิมิตด้วย โอ๋ย! เห็นนิมิตแล้วไปไม่รอด อู๋ย! ตรากตรํา พุทโธไม่มีปัญญา”

แต่พุทโธเห็นกิเลสนะ จิตสงบพอเห็นกิเลสขึ้นมา เห็นกิเลสอย่างไร พอเห็นกาย โอ้โฮ! ขนพองสยองเกล้า ขนพองสยองเกล้าคือมันสะเทือนกิเลส ถ้าเห็นจริงนะ มันสะเทือนขั้วหัวใจเลย

สังเกตได้ ถ้าใครเห็นกายทีแรก ถ้าใครเห็นกายตามความเป็นจริง ภาษาเรานะ เหมือนช็อก ไปไม่เป็นนะ ไปไม่ถูกเลยล่ะ โอ้โฮ! แล้วก็หลุดมือไปเลย แล้วก็ต้องมาทําพุทโธใหม่ กว่าจะเจออีกนะ เพราะไปเจอขุมทรัพย์ไง แล้วรักษาขุมทรัพย์นั้นไม่เป็น

อย่างพวกเราวุฒิภาวะปุถุชนคนหนา ไม่มีวุฒิภาวะพอ เหมือนกับทางการศึกษา ปริญญาตรี ปริญญาโท ปริญญาเอก ปริญญาโท ปริญญาเอกเขาก็ต้องทําวิทยานิพนธ์ เขาต้องมีองค์ความรู้มากกว่าปริญญาตรีใช่ไหม มันเป็นไปไม่ได้หรอกที่เขาจะมีความรู้เท่ากับปริญญาตรี ปริญญาตรีกับปริญญาเอกมีความรู้ต่างกันแน่นอน

นี่ก็เหมือนกัน วุฒิภาวะของเราเด็กน้อย เหมือนกับเรายังจะว่าอนุปริญญาด้วย ไม่ได้ปริญญาเลยด้วย แล้วถ้าปริญญาตรีเขาพอรู้ แต่ทางวิชาการมันใหญ่มาก เห็นแล้วตกใจ พอตกใจก็ค่อยๆ มาฟื้นฟูใหม่ๆ จนกว่าจิตมันจะมั่นคงนะ พอมั่นคง พอไปเห็นกาย จับกายได้นะ โอ้โฮ! โอ้โฮ!

พอโอ้โฮ! เพราะอะไร เพราะว่ามันมีสมาธิไง เพราะจิตมันแบบว่ามันมีวุฒิภาวะพอ วุฒิภาวะพอ มันก็จับได้ พอจับได้ มันก็พิจารณาให้ขยายส่วนแยกส่วน จากอุคคหนิมิตเป็นวิภาคะ ถ้าวิภาคะก็เห็นไตรลักษณ์นี่ไง

เขาบอกว่าเห็นเป็นอนัตตานี่ไง เขาบอกว่า “เห็นเป็นอนัตตานะ พอเมื่อมันหลุดจากความหยาบไป หลุดจากความละเอียดไป เข้าสู่นิพพิทา”...ไอ้นี่พูดถึงมันเป็นการท่องมาทั้งนั้นน่ะ มันเป็นการท่อง

ด้วยความเคารพ ไม่อยากให้ศาสนากระเทือนกัน ไม่อยากให้นักบวชกับนักบวชเราทะเลาะกัน ไม่อยาก แล้วไม่ต้องการด้วย แต่โดยข้อเท็จจริง พูดด้วยข้อเท็จจริง มันต้องชี้ชัดว่าข้อเท็จจริง อะไรเป็นเท็จ อะไรเป็นจริง ด้วยความเคารพนะ ด้วยความเคารพ สงสารมนุษย์ สงสารคนปฏิบัติ สงสาร ด้วยความเคารพ ไม่ได้เหยียดหยาม เพียงแต่ว่าวุฒิภาวะมันอ่อนด้อย ไปหยิบฉวยของเขามา ไปหยิบฉวยหยิบจับมาแล้วสร้างองค์กรขึ้นมาเผยแผ่ขยายไปจนมีคนเชื่อถือศรัทธา ด้วยวุฒิภาวะที่อ่อนแออ่อนด้อย เชื่อตามๆ กันไป

กาลามสูตรไง อย่าเชื่อว่าเป็นอาจารย์ของเรา อย่าเชื่อว่าเป็นความเห็นของคนที่ปฏิบัติ ให้ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง แล้วเวลาปฏิบัติไป ก็ด้วยวุฒิภาวะอีกล่ะ เพราะเวลาเขาปฏิบัติไปแล้วเขาจะมาพูดไง “พวกกรรมฐานมันเป็นบารมีขี้ทุกข์ มันต้องทุกข์ต้องยาก สู้พวกเราไม่ได้ สบายๆ อยู่ห้องแอร์” แล้วถึงเวลาก็มาส่งอาหารกันนะ แล้วตรวจสอบอารมณ์ ทดสอบอารมณ์

อารมณ์อะไร ทําไมต้องทดสอบอารมณ์ ถ้าทดสอบอารมณ์ก็เหมือนกับทางคริสต์ศาสนาใช่ไหม ให้พระเจ้าเป็นผู้พยากรณ์หรือ

ปัจจัตตัง รู้จําเพาะตนนะ ปฏิบัติให้จริง ถ้ารู้จริงเห็นจริง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก แล้วถ้าจะไปรายงานครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะเป็นคนชี้ถูกหรือผิดเท่านั้น เวลาไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ว่าถูกหรือผิด เวลาพระสมัยพุทธกาล เวลาปฏิบัติไปแล้ว ถ้าใครบอกว่าบรรลุธรรมๆ เขาจะเชิญกันไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกผิดเป็นผิด ถูกเป็นถูก

เขาไม่ใช่ว่าส่งอารมณ์ๆ...อารมณ์อะไร ส่งอารมณ์มันเป็นภาระ มันเป็นภาระคนปฏิบัติไง เอ๊! วันนี้ก็ส่งไปหมดแล้ว อารมณ์เท่าไรก็ส่งไปหมดแล้ว แล้วพอพรุ่งนี้จะส่งอารมณ์อะไรอีกวะ ไม่มีอะไรจะส่งกัน เป็นทุกข์แล้วเว้ย เอ๊! เช้าขึ้นมากูจะเอาอะไรส่งวะ เออ! ก็ต้องพยายามจินตนาการหาเรื่องส่งให้ได้สักเรื่องหนึ่ง แล้วก็ไปส่ง แล้วพรุ่งนี้อีก เอาอีกแล้ว ต้องส่งอีกแล้ว แล้วจะเอาอะไรส่ง นักปฏิบัติเขารู้ ส่งอารมณ์ อารมณ์อะไร

แต่หลวงปู่มั่นไม่ต้องส่งหรอก มึงคิดอะไร กูบอกมึงหมดล่ะ ครูบาอาจารย์นะ เวลาไปหาหลวงปู่มั่น ท่านบอกเลย หลวงปู่มั่นลากไส้เราออกมาเลย คือคิดอะไรเมื่อคืน เมื่อคืนมึงคิดอย่างนั้นผิด มึงทําอย่างนั้นผิด ต้องวางใจให้ถูกต้อง

ไม่ต้องมาส่ง ไม่ต้องมาส่ง ควักหัวใจเอ็งออกมาเลย ควักหัวใจเอ็งออกมาตีแผ่เลย เอาอะไรมาส่ง ตัวเองไม่ทันกิเลส ก็กิเลสมันสร้างภาพ เอากิเลสมาสร้างรูปแบบแล้วไปส่งหรือ เอ็งเอาอะไรไปส่ง เอาอารมณ์อะไรไปส่ง

นี่ไง พูดถึง พูดด้วยความเคารพ พูดด้วยความเคารพ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะที่เขาพูด พอบอกว่า “พอเห็นอนัตตาแล้วจิตหลุดพ้นจากหยาบ หลุดพ้นจากละเอียดไป เข้าสู่นิพพิทา”

เข้าสู่นิพพิทา มันก็เราสวดกันน่ะ รูปสฺมึปิ นิพฺพินฺทติ เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ สญฺายปิ นิพฺพินฺทติ สงฺขาเรสุปิ นิพฺพินฺทติ วิญฺาณสฺมึปิ นิพฺพินฺทติ นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ เบื่อหน่ายในรูป เบื่อหน่ายในเวทนา เบื่อหน่ายในสัญญา เบื่อหน่ายในสังขาร เบื่อหน่ายในวิญญาณ ถ้าเบื่อหน่ายแล้ว เบื่อหน่ายก็คลาย พอคลาย นิพพิทา

นี่เวลาสวดมนต์ไง ในอภิธรรมเป็นอย่างนี้หมด นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ พอเบื่อหน่าย เบื่อหน่ายก็บอกว่าหลุดพ้น หลุดพ้นก็รู้ว่าหลุดพ้นแล้ว แล้วอะไรต่อล่ะ ก็เขียนมาถามนี่ไง อะไรต่อ ก็ไม่รู้ไม่เห็น ท่องจําได้ อภิธรรมเป็นการท่องจําทั้งหมด ไม่มีเหตุใดเป็นมรรคเป็นผล ไม่มี ถ้ามีนะ มันต้องเห็นกิเลส ต้องรู้จักกิเลส

ไอ้นี่คือทางวิชาการ ถ้าวิชาการก็เป็นแบบนี้จริงๆ อาการของจิตจะเป็นอย่างนั้นๆๆ เพราะอะไร เพราะพระพุทธเจ้าท่านแจง ท่านแจงอาการ ท่านแจงความเป็นไปของจิต จิตเป็นอย่างนี้ มันก็เหมือนกับไฟ ไฟมาตามสาย ถ้ามันเข้าเครื่องใช้ไฟฟ้าสิ่งใดมันก็เป็นแบบนั้น จิตมันก็เป็นพลังงาน พอเข้าไปในขันธ์ เข้าไปในขันธ์ แล้วจิตมันเป็นพลังงาน ทีนี้ตัวจิตมันมีอวิชชา แล้วมันมีอวิชชา อวิชชาคืออะไร อวิชชาคือพญามาร พญามารมันอยู่ที่ฐีติจิต มันอยู่ที่จิตเดิมแท้ เวลามันเคลื่อนออกมา มันเคลื่อนออกมาทั้งกิเลส อนุสัยมันนอนเนื่องกับจิต เวลาจิตขยับ จิตเสวยสิ่งใด กิเลสมันก็ตามไปด้วย

ถ้ากิเลสตามไปด้วย เวลาคิดสิ่งใด ที่ว่า โลกียปัญญา ที่ความคิดของมนุษย์ทั้งหมดเป็นปัญญากิเลสทั้งหมด ปัญญาที่เกิดขึ้นทั้งหมดเป็นปัญญากิเลสหมดเลย เขาเรียกโลกียปัญญา ปัญญาของโลก ปัญญาที่เกิดจากความคิด เราต้องพุทโธๆๆ ให้จิตสงบเข้ามาก่อนไง หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ากิเลสไม่สงบตัวลง เป็นสมาธิไม่ได้

เวลาเราโดนใครเอ็ด โดนใครว่า เรานั่งสมาธิ โอ้โฮ! มันแทบระเบิด มันลงได้อย่างไรล่ะ เพราะอะไร เพราะกิเลสมันกระตุ้น เราก็ต้องสงบเสงี่ยม ต้องระงับต่างๆ ถ้าทําให้มันสงบเข้ามา เราพุทโธๆ พอพุทโธ กิเลส กิเลสเป็นเจ้าวัฏจักร เจ้าวัฏจักรคือเจ้าอํานาจในหัวใจ กิเลสนี้เป็นเจ้าอํานาจในหัวใจ มันยึดครองหัวใจนี้ มันใหญ่มาก มันหลอกลวง มันสั่งสอน มันปลิ้นปล้อนหลอกให้ใจนี้เป็นขี้ข้ามัน แล้วอยู่มาวันใดวันหนึ่งเกิดมีศรัทธาความเชื่อ พุทโธๆ จะให้มันสงบ มันจะยอมหรือ มันจะยอมไหม พอมันไม่ยอมก็เป็นอย่างนี้ไง กระเสือกกระสนกันอยู่นี่ ที่กระเสือกกระสนอยู่นี่เพราะกิเลสมันไม่ยอมไง

กิเลสมันไม่ยอม มันเลยสงบไม่ได้ แล้วเราก็พุทโธๆ เอาธรรมโอสถเข้าไปสู้กับมัน พุทโธ ตั้งสติสู้กับมัน ถ้ามันเข้มข้นเกินไปก็อดอาหารเสีย ถ้าเรากินอาหาร กิเลสมันก็อ้วนๆ เราอดอาหาร กิเลสมันก็ซูบผอมเหมือนกัน เห็นไหม อดอาหารมันมีอุบายอยู่ตรงนี้ เวลาเราหิว กิเลสมันก็หิวด้วย เวลามันหิวแล้วนะ มันอยากจะกินหมูสะเต๊ะ เราก็ไม่ให้มันกิน มันอยากกินหมูสะเต๊ะ เราก็กินผักต้ม มันอยากจะไปกินเกี๊ยว เราก็ไปกินแกงจืด เออ! สู้กับมัน สู้กับมัน

นี่ไง นี่กิเลส เริ่มต้นถ้าเรายังไม่มีปัญญา ยังทําอะไรไม่ได้ เราก็ทําความสงบ ก็นี่ไง ที่ทําความสงบก็จะสู้กับมันน่ะ เจ้าวัฏจักร เจ้าอํานาจในหัวใจนี่ เรากําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้มันสงบตัวลง ถ้ามันสงบตัวลงเป็นสัมมาสมาธิ

ถ้าสัมมาสมาธิ คําว่า “กิเลสสงบตัวลง” เห็นไหม จิตผ่องใส เวลามันสงบแล้ว ถ้าคนมีอํานาจวาสนาเขารําพึงไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นั่นเห็นสติปัฏฐาน ๔ เวลากิเลสมันสงบตัวลงแล้ว เวลามันไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ มันยังฟูเลยล่ะ โอ้โฮ!

เราพูดบ่อยว่า ไดโนเสาร์มันนอนอยู่กลางหัวใจ

ทุกคนก็เขียนมาถามเลย “หลวงพ่อ ไดโนเสาร์มันเป็นอย่างไร”

เวลาจะเทศน์นี่นะ เขาเรียกกิเลสหรือว่าความรู้สึกนี้เป็นนามธรรม พอเป็นนามธรรม คนที่มีหลักมีเกณฑ์เขามีจุดยืนของเขา เขามีหลักเกณฑ์ของเขา เขามีองค์ความรู้ของเขา เขาจะยกเรื่องนามธรรมมาให้เป็นรูปธรรมให้คนฟังเข้าใจได้ ฉะนั้นถึงบอกว่ากิเลสมันเก่าแก่ มันเก่าแก่เป็นเจ้าวัฏจักรอยู่กลางหัวใจ มันเลยเปรียบเทียบว่าเป็นไดโนเสาร์ มันเป็นมุขของเราเอง เราเปรียบเทียบว่าเป็นไดโนเสาร์ ว่ามันเป็นฟอสซิลอยู่ในใจ แต่มีชีวิตนะ ไดโนเสาร์ในโลกเป็นฟอสซิล มันตายมานานแล้ว มันสูญพันธุ์แล้ว แต่ไดโนเสาร์ในใจยังไม่ตาย มันยังมีชีวิต

ฉะนั้นบอกว่า พอจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เราบอกว่าไปเห็นไดโนเสาร์ ไปเห็นกิเลสไง ไปเห็นเจ้าวัฏจักรไง

ทุกคนเขียนมาเลย “หลวงพ่อ ไดโนเสาร์กลางหัวใจมันเป็นอย่างไร”...ไปเลย มันก็เหมือนกับท่องจํา มันก็เหมือนกับอภิธรรมไง พอพระพุทธเจ้าบอกว่าอาการของจิต เราไปท่องจํากันมา แล้วเราก็สร้างภาพเป็นอย่างนั้นๆ

“แล้วอย่างนี้เวลาหลวงพ่อบอกเป็นไดโนเสาร์นี่สร้างภาพหรือเปล่า”

ไม่ได้สร้างภาพ มันจะเหมือนกับถ้าอภิธรรมก็เป็นอาการของจิต ไดโนเสาร์มันก็มีกิเลสอยู่ในหัวใจ เปรียบเทียบเป็นบุคลาธิษฐาน ไม่ได้สร้างภาพ เปรียบเทียบเป็นบุคลาธิษฐานว่าสิ่งที่มันตกผลึกในใจของเราเปรียบเหมือนไดโนเสาร์ แล้วถ้าใครเห็นไดโนเสาร์ ใครไปเห็นนะ ตอนนี้ใครไปเห็นไดโนเสาร์ตัวจริงๆ นะ โอ้โฮ! วิ่งหนีแล้วกันล่ะ ไอ้อย่างนี้พอไปเห็นกิเลสจริงๆ มันตกใจ นี่เปรียบเทียบ เพราะอะไร เพราะมีองค์ความรู้ เพราะเคยเห็น ก็เลยเปรียบเทียบเป็นรูปธรรมออกมาให้คนฟังนั้นเข้าใจ

ถ้าคนฟังเข้าใจแล้ว พอเข้าใจนะ เปรียบเทียบเป็นไดโนเสาร์ แต่มันไม่ใช่ไดโนเสาร์ มันเป็นกิเลส แต่กิเลสมันเก่าแก่ มันเวียนว่ายตายเกิดกับเรามาทุกภพทุกชาติ แล้วชีวิตนี้ไม่มีต้นไม่มีปลาย มันควบคุมเรามาตั้งแต่ภพชาติใดก็ไม่รู้ ยาวไกลมาก แล้วจะเปรียบเทียบเป็นอะไรล่ะ

เราก็เปรียบเทียบเป็นไดโนเสาร์ พอเปรียบเทียบเป็นไดโนเสาร์ เปรียบเทียบให้เข้าใจ ให้เห็น แล้วถ้าใครทําได้ก็เป็นประโยชน์กับเขา เขาก็เลยเขียนมาถาม อืม! เวลาเราเจอเขาถามปัญหานะ โอ้! แปลกใจเลยนะ เพราะเราสมมุติให้เป็นบุคลาธิษฐานสอนเขา เขาก็เอาสมมุติกลับมาถามเราว่าไดโนเสาร์กลางหัวใจมันเป็นอย่างไร แต่ถ้าเขาฉุกคิดหรือเขาคิดได้ เปรียบเทียบได้นะ มันจะรู้จัก

เราจะบอกว่า คนที่ภาวนาเป็นเขาจะเห็นกิเลส แล้วเขาจะต้องสํารอกคายกิเลสออก มันถึงจะเป็นการวิปัสสนาจริงๆ แต่ถ้าการกระทํา การกระทําจริงนะ เวลาไปปฏิบัติอภิธรรม จะปฏิบัติแนวทางใดก็แล้วแต่ ถ้ามันอุดมสมบูรณ์ มันสุขใจ มันก็สบาย จริง แต่ความสุขสบายแบบนี้มันอยู่ในขั้นของเวทนา สุขเวทนา ทุกขเวทนา มันไม่เหนือโลกหรอก มันไม่ใช่สัจธรรมจริง ถ้าสัจธรรมจริง มันเหนือสุขเวทนา ทุกขเวทนา

เวลาเราสุขเวทนา เราสุขแสนสุข มันก็แปรปรวน ความสุขของพวกเรา ความสุขความสมความปรารถนา ไม่มีสิ่งใดคงที่หรอก เว้นไว้แต่อกุปปธรรม

อกุปปธรรมคือพิจารณาตามความเป็นจริง แยกแยะตามความเป็นจริง จนฆ่ากิเลสตามความเป็นจริง ถ้าฆ่ากิเลสตามความเป็นจริงแล้วเป็นอกุปปธรรม อฐานะคือไม่เปลี่ยนแปลง คือคงที่ตายตัว ธรรมะแท้ๆ นี่ถึงว่าวิมุตติสุขๆ สุขเหนือโลก สุขเหนือสุขเวทนา สุขเหนือความรู้สึกตามความเป็นจริงอันนี้

แต่เวลาเราปฏิบัติไป เราสุข สบายๆ มันอยู่ในสามัญสํานึกของเรา มันอยู่ในสามัญสํานึกที่เรารับรู้ได้ ถ้ามันอยู่ในสามัญสํานึกที่รับรู้ได้ มันก็เป็นสมมุติไง มันก็เป็นสมุทัยไง มันไม่เป็นความจริงไง

ฉะนั้น เวลาเขาพูด นี่คําถาม อ่านชัดๆ เลยนะ เพราะเวลาพูดแล้วพวกคนฟังก็ว่า “เอ๊! เขาถามอย่างไร หลวงพ่อออกเสียยาวเลย”

“เรื่องจิต เมื่อเข้าถึงความเป็นจิตที่บริสุทธิ์แล้ว อาการของสิ่งภายนอกหมายถึงธรรมารมณ์ต่างๆ ที่มากระทบกับจิต เมื่อไม่ยินดียินร้าย...”

“เมื่อ” ไง มันไม่ใช่พิจารณาขาด

“เมื่อไม่ยินดียินร้าย คือปล่อยวางทั้งหมดแล้ว จิตเข้าถึงความเป็นอนัตตาแล้ว เมื่อจิตหลุดจากสิ่งหยาบและสิ่งละเอียดทั้งหลายแล้วเข้าสู่นิพพิทา จิตเป็นแค่จิตอยู่อย่างนั้น หรือไม่มีอะไรเลย กราบเรียน...”

“เมื่อ” ก็คือเราคิดเอง มันไม่ใช่ว่า โอ๋ย! เราพิจารณาอย่างนั้นแล้วปล่อยอย่างนั้น เราพิจารณาแล้วฆ่าอย่างนั้น ถ้าครูบาอาจารย์เราจะสอน จะสอนอย่างนี้

แต่ถ้ามัน “เมื่อ” ไง ถ้ามัน “เมื่อ” มันก็คิดว่าเราวางใจกลางๆ เราเข้าใจ เราวางใจกลางๆ แล้วก็รับรู้ไป แล้วพอถึงเขาบอก “เข้าสู่นิพพิทา จิตเป็นแค่จิต”...มันก็เลยกลายเป็นการท่องจํา แล้วการท่องจํา จิตมันเป็นได้หลากหลาย จิตมันเป็นไปของมัน แล้วก็ว่ากันไป

เราจะบอกว่า มันเป็นวุฒิภาวะของสังคม สังคมที่มีความรู้สึกอย่างนี้เขาเข้าใจได้อย่างนี้ เขาเข้าใจได้อย่างนี้ แต่ถ้าคนที่มีวุฒิภาวะ มีอํานาจวาสนาบารมี เขาต้องการความจริง เขาจะหาครูบาอาจารย์ที่จริง ถ้าครูบาอาจารย์ที่จริง ถ้าเป็นจริง เวลาจิตสงบแล้วมันเห็น เห็นอย่างไร เวลาเห็นแล้วพยายามหาครูบาอาจารย์คอยชี้แนะ พอคอยชี้แนะ อาศัยครูบาอาจารย์เป็นหลังอิง แล้วถ้าจะรู้จริงต้องรู้จริงในใจเรา

เวลาหลวงตา หลวงปู่มั่นท่านดึงออกจากสมาธิ เวลาหลวงตาท่านไปพิจารณาก็เป็นความเห็นของหลวงตา แต่หลวงปู่มั่นก็คอยยุ เพราะอะไร เพราะหลวงปู่มั่นท่านผ่านไปแล้ว ท่านรู้ บุคคล ๔ คู่ คู่ที่ ๑ รู้เลย โสดาบัน คู่ที่ ๒ สกิทาคามี คู่ที่ ๓ อนาคามี คู่ที่ ๔ ถ้ามันบอกแค่คู่เดียว บอกเป็นพระอรหันต์ เราก็รับไม่ได้ ไม่มีใครรับได้ แต่จะทําอย่างไรให้เขาได้สํานึก ก็พยายามอธิบาย อธิบายจนเขาเห็นจริงปั๊บ เขาก็จะเริ่มค้นคว้าหาคู่ที่ ๒ ถ้าหาคู่ที่ ๒ เสร็จ ก็ต้องหาคู่ที่ ๓ ถ้าคู่ที่ ๓ เสร็จ หาคู่ที่ ๔ เห็นไหม บุคคล ๘ ถ้าบุคคล ๘ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ เอวัง

ธรรมาวุธ
อาวุธขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
นิวเคลียร์นิวตรอนของหลวงตาอยู่ในย่าม
ถ้าใครพร้อมแล้วท่านยื่นให้เลย
ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา
เราจะเนสัชชิกในธุดงค์ ๑๓
ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นอาวุธ
เราควรใช้ให้เป็นประโยชน์ไง
วิธีใช้อาวุธ วิธีใช้สติ ใช้สมาธิ ใช้ปัญญา
ใช้ให้มันถูกต้องดีงาม มันก็จะเป็นประโยชน์กับเราไง

๔

วิธีใช้อาวุธ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓ ตุลาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อุบายการอดนอน อยู่เนสัชชิก”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ศิษย์ขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะเรื่องอุบายการอดนอน ได้เคยฟังเทศน์หลวงพ่อหลายครั้ง พูดถึงครูบาอาจารย์ที่ท่านให้อุบายอดนอน เช่น พระอาจารย์สิงห์ทองเดินจงกรมทั้งคืน แต่ทําไมเวลาเราทํา จึงมีแต่ความสัปหงกโงกง่วงตลอดมา ทําอย่างไรจึงจะได้อย่างท่านบ้าง

เกิดความสงสัยว่า ในการตั้งสัจจะอธิษฐานว่าเราจะอดนอน แต่ขอภาวนาอยู่ในอิริยาบถ ๓ คือ เดิน ยืน นั่ง งดเว้นการเอนหลังนอนราบแตะพื้นนั้น ความหมายอย่างละเอียดลึกซึ้งหมายถึงห้ามหลับเด็ดขาดหรือไม่ ต้องมีสติลืมตาตื่น ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เลยหรือไม่

เนื่องจากเท่าที่ศิษย์ได้ลองทํามาหลายครั้ง จะเจอปัญหาคือพอเดินจงกรมถึงจุดหนึ่งจะง่วงมากจนแทบทรงตัวไม่ได้ หลายครั้งก็ได้แต่เดินโซซัดโซเซอยู่บนทางจงกรม หลายครั้งก็ตาลายจนต้องหยุดเดิน กลัวพลัดตกทาง และหลายครั้งก็ง่วงจนขาดสติ เดินเลยหัวทางจงกรมลงไปข้างล่างก็มี ส่วนใหญ่เมื่อศิษย์อดนอนภาวนา จะถนัดเรื่องเดินจงกรมมากกว่านั่งสมาธิ เมื่อเดินจงกรมเมื่อยขาก็จะลงมานั่งพักสักครู่ แล้วก็กลับขึ้นไปเดินใหม่ แต่ตลอดมาก็จะมีอาการง่วงสลับกันไป เป็นเช่นนี้ทุกครั้ง

ครั้งหนึ่งเมื่อไม่นานมานี้ หลังจากเดินจนเมื่อย ศิษย์ก็ลงมานั่งขัดสมาธิ คิดว่าจะนั่งภาวนาพุทโธในท่านั่ง แต่ไม่ทันไรก็ง่วงจนตกภวังค์ พูดง่ายๆ คือนั่งหลับ หลับไปสักครู่ประมาณ ๕ นาทีก็รู้สึกตัว เลยคิดว่า ถ้านั่งซึมต่อก็จะหลับอีก ในเมื่อหายเมื่อยขาแล้วก็ลงไปเดินต่อดีกว่า

ปรากฏว่าเมื่อกลับลงไปเดินคราวนี้กลับแจ่มใส สดชื่น เดินต่อได้อย่างมีสติไปอีกระยะหนึ่งเป็นเวลานานพอสมควร เลยมาคิดว่า แทนที่เราจะทนฝืนเดินบนทางทั้งๆ ที่ง่วงมาก เดินแบบโซเซ สู้นั่งหลับสักหน่อยหนึ่งน่าจะดีกว่า เพราะทําให้กลับไปเดินได้ดีโดยไม่ง่วง พอคิดอย่างนี้ ครั้งต่อๆ มาก็เลยใช้วิธีนี้ฝึกตนเอง คือพอรู้สึกตัวว่าเริ่มง่วง เดินไม่รู้เรื่องก็หยุด ไม่เดินต่อ แล้วก็ไปนั่งหลับพักหนึ่ง อาจจะนาน ๕-๓๐ นาที แล้วแต่ ไม่แน่นอน แล้วกลับไปเดินใหม่ ประคองตัวเองแบบนี้ไปถึงเช้า แต่ศิษย์ทําเช่นนี้ก็ยังเกิดความลังเลสงสัยว่าเราทําผิดหลักการอยู่เนสัชชิกหรือไม่ อยากถามหลวงพ่อดังนี้

๑. การปล่อยตัวเองให้หลับแบบตกภวังค์โดยความตั้งใจเจตนาเพื่อพักร่างกายสักครู่ แล้วสามารถกลับไปเดินจงกรมได้ดีกว่าแบบเดินง่วงๆ เป็นเรื่องที่ถูกต้องหรือไม่ ถ้าไม่ถูกต้อง ศิษย์ควรทําอย่างไร และควรแก้ไขอย่างไร

๒. การปล่อยตัวเองให้ตกภวังค์ด้วยความตั้งใจ จะทําให้ระยะยาวต่อไปข้างหน้าเกิดผลเสียต่อการนั่งสมาธิหรือไม่ ศิษย์คิดว่าจะทําให้เราติดการหลับหรือการตกภวังค์ และต่อไปเวลาไปนั่งทําสมาธิจะทําได้ยาก กลายเป็นว่านั่งหลับตาทีไรก็ตกภวังค์ทุกที

๓. ตามความเข้าใจของศิษย์ อุบายการอดนอนและการผ่อนอาหารเป็นการทรมานร่างกายธาตุขันธ์เพื่อให้ภาวนาได้ดีขึ้น เข้าถึงสมาธิได้ง่ายขึ้น เท่าที่ได้เคยฟังหลวงพ่อเทศน์สอนหลักการอดอาหาร คือช่วยให้ร่างกายไม่หนัก ธาตุขันธ์เบา จะได้คล่องตัวเวลาภาวนาไม่โงกง่วง แต่การอดนอนนั้น ศิษย์เข้าใจเอาเองว่า หลักการคือทําให้ร่างกายไม่ต้องพักผ่อนจนเต็มที่เกินไป สบายเกินไปจนจิตใจคึกคัก เพราะถ้าเราได้นอนเพียงพอเต็มอิ่ม จะทําให้จิตใจเพลิดเพลินคึกคึก จิตเลยมีกําลังชอบส่งออกนอก คิดนู่นคิดนี่เรื่อยเปื่อยได้ง่าย แต่เมื่อเราทรมานมันไม่ให้ร่างกายนอนเต็มที่ ร่างกายไม่ฟู ใจไม่คึกคัก ก็จะช่วยให้จิตใจเราอยู่กับตัวเองได้ดีขึ้น ได้มากขึ้น ความเข้าใจเช่นนี้ถูกต้องหรือไม่ หรือยังมีหลักการเคล็ดลับสรรพคุณอื่นๆ เกี่ยวกับการอยู่เนสัชชิกมากกว่านี้ หากมี ศิษย์ขออาราธนาหลวงพ่อช่วยพรรณนารายละเอียดพิสดารด้วยครับ

ตอบ : นี่คําสอนเนาะ นี่พูดถึงว่า อุบายการอดนอนและอยู่เนสัชชิก อยู่เนสัชชิกนี่โดยหลัก โดยหลักเขาบอกว่าเขาตั้งใจอยู่เนสัชชิกโดยท่าเดิน ยืน นั่ง งดเว้นนอน

เวลางดเว้นนอน เพราะอยู่เนสัชชิก การจะขาดจากเนสัชชิกคือหลังติดพื้น คือการนอนของสังคมของโลกเขานอนกันอย่างไร เราไม่นอน เพราะเราอยู่เนสัชชิก เราจะไม่นอน ถ้าเราจะไม่นอนนะ ไม่นอนเพื่อกระบวนการของมันก็คือหลังติดพื้น ทีนี้ถ้าหลังติดพื้น นั่นคือขาดจากเนสัชชิก แต่มันต้องอยู่ที่เจตนาและไม่เจตนา

คําว่า “เจตนา” เพราะอยู่เนสัชชิก เวลาคนนั่งสมาธิ ถ้าเวลาสติมันขาด มันหงายหลัง หงายหลังมาเลย แต่ไม่ได้เจตนา ไม่ได้เจตนาก็รีบลุกขึ้น ถ้ารีบลุกขึ้นนะ แต่ถ้าบางคนถ้ามันขาดสตินะ หงายหลังไปเลยก็หลับไปเลยไง

นี่อยู่เนสัชชิก ถ้าเนสัชชิก การอยู่เนสัชชิก ทีนี้เวลาเขาอยู่เนสัชชิกแล้วมันจะมีการทรมานมาก มีการทรมานมาก ไอ้การทรมานมันเป็นอุบายเป็นวิธีการไง

เราก็ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาเวลาหลวงตาท่านพูด เวลาหลวงตาท่านพูดตอนที่ท่านโครงการช่วยชาติฯ ท่านสะพายย่ามของท่าน อยู่ในย่ามของท่านน่ะ ท่านสะพายไปสะพายมา ท่านบอกในย่ามของท่านมีนิวเคลียร์นิวตรอน แต่ไม่เคยใช้เลย มีนิวเคลียร์นิวตรอน แต่ไม่เคยใช้เลย เพราะมันไม่สมควรจะใช้

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ทุกคนอยากจะประพฤติปฏิบัติได้สะดวก ทุกคนประพฤติปฏิบัติจะได้ผลในการประพฤติปฏิบัติ ทีนี้เวลาผลการประพฤติปฏิบัติ มันก็ต้องมีวิธีการ มีอาวุธที่จะต่อสู้กับกิเลส ถ้าจะต่อสู้กับกิเลส ที่ว่านิวเคลียร์นิวตรอน ที่ว่าธุดงค์ ๑๓ ธุดงควัตร ๑๓ มันเป็นวิธีการ มันเป็นอาวุธอันหนึ่งที่จะไปสู้กับกิเลส

ฉะนั้น ไปสู้กับกิเลส เวลานิวเคลียร์นิวตรอนของท่าน ดูสิ เวลาท่านขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น เห็นไหม เวลาขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น เวลาพิจารณาไปแล้ว เวลาจิตมันพิจารณาไป กายกับจิตแยกออกจากกัน “นี่เหมือนเราที่ถํ้าสาริกาเลย” เวลาอย่างนั้น พอ “เหมือนเราที่ถํ้าสาริกาเลย แต่ของเรามียักษ์ ของมหาไม่มียักษ์” พอของมหาไม่มียักษ์นะ มหาก็ไปทําอีก เห็นไหม “เหมือนเรา” ก็ภูมิใจแล้ว

ทีนี้ทําแล้วเวลาที่จิตมันแยกออกไปนะ โอ้โฮ! มันมีความสุขมาก มีความสุขมาก เวลาเราทําสิ่งใดประสบความสําเร็จ เราจะชื่นใจมาก แต่พอสักพักหนึ่งมันก็คลายออกมาใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน เวลามันพิจารณาแล้วมันขาด โอ๋ย! มันสุขมาก แล้วอยากได้ความสุขอย่างนั้นอีก ก็ขึ้นไปหาท่านนะ ท่านบอกว่า “มันก็มีหนเดียวเท่านั้นน่ะ เวลาฆ่าคนมันก็ตายครั้งเดียว มันจะตายครั้งที่ ๒ ครั้งที่ ๓ ได้อย่างไรล่ะ มันก็ตายแล้ว ครั้งเดียวก็จบ”

คําว่า “จบ” เห็นไหม จบแล้วก็คือหมดแล้ว ติดสมาธิอยู่ ๕ ปี พออยู่ ๕ ปี ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นดึงออกมาๆ เวลาดึงออกมานั่นน่ะ ดึงออกมา “ไอ้สุขอย่างนั้นมันเศษเนื้อติดฟัน ไอ้สุขที่ว่าครั้งเดียวๆ ครั้งเดียวมันต้องสูงขึ้น ครั้งเดียวมันต้องมีวุฒิภาวะที่มากขึ้น มันจะใหญ่ขึ้น”

นี่นิวเคลียร์นิวตรอน ดึงออกมาๆ เวลาพิจารณาอสุภะ พอดึงออกมาก็ออกมาพิจารณา ออกมาค้นคว้า ก็เจออสุภะ พิจารณามันๆ เวลาพิจารณา เวลาอยู่ในสมาธิก็บอกว่านอนตายอยู่นั่น ตอนนี้พิจารณาจนไม่ได้หลับไม่ได้นอน เวลาพิจารณาไป โอ้โฮ! งานมันเยอะ

งานเรา เวลาเราทํางานมันใกล้จะเสร็จ มันจะได้ประโยชน์ โอ้โฮ! มันเหมือนเจ๊กงก งกขนาดไหนก็ทําไม่ได้เพราะมันไม่มัชฌิมาปฏิปทา มันไม่มัชฌิมาปฏิปทา

“ไอ้บ้าสังขาร ไอ้บ้าสังขาร”

“อ้าว! จะบ้าสังขารได้อย่างไร ถ้ามันติดสมาธิมันก็ติดสมาธิ ก็ออกใช้ปัญญาๆ”

“ปัญญานั่นน่ะไอ้บ้าสังขาร”

ปัญญากับสังขารมันต่างกันนะ ปัญญาคือว่าสัมมาสมาธิมันเกิดขึ้นเป็นภาวนามยปัญญา ไอ้สังขารคือความจําไง สังขาร เห็นไหม “ไอ้บ้าสังขาร ไอ้บ้าสังขาร” สังขารคือความคิด ความปรุง ความแต่ง แล้วความคิด ความปรุง ความแต่งที่มันขาดสมาธิ มันก็ถูลู่ถูกัง เห็นไหม “ไอ้บ้าสังขาร ไอ้บ้าสังขาร” นี่นิวเคลียร์นิวตรอนทั้งนั้นน่ะ นิวเคลียร์นิวตรอนสําหรับคนที่พิจารณา นี่อนาคามิมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค นิวเคลียร์นิวตรอน มันมีผู้ที่จะรับนิวเคลียร์นิวตรอน คือว่าผู้ที่เขากําลังต้องการใช้ ผู้ที่มีเหตุวิกฤติในใจ ท่านยื่นให้ๆ เลย ท่านบอกเดินไปเดินมานิวเคลียร์นิวตรอนเต็มย่ามเลย มันไม่ได้ควักมาให้ใครใช้เลย เพราะมันไม่มีใครต้องการใช้ แล้วใช้ไม่เป็นไง

ทีนี้เวลาเราย้อนกลับมา ย้อนกลับมาเราปฏิบัติ มาสู่เนสัชชิก นี่อาวุธขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าอาวุธขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะใช้อาวุธอย่างไร ใช้ให้มันเป็นไง

ฉะนั้น เวลาอาจารย์สิงห์ทอง ที่เขาบอกว่าชมถึงอาจารย์สิงห์ทอง

อาจารย์สิงห์ทอง หลวงปู่เจี๊ยะก็ชมมาก หลวงตาก็ชมมาก ทุกคนก็ชม คําว่า “ชมมาก” เหมือนกับหลวงตากับหลวงปู่เจี๊ยะเป็นพระอรหันต์ คําว่า “พระอรหันต์” คือต้องบุกบั่นมา บุกบั่นมา พยายามต่อสู้กับกิเลสตัณหาความทะยานอยากมา มันต้องชําระล้างกิเลสจบไปแล้วถึงเป็นพระอรหันต์ ถ้าคนทํางานจบแล้ว คนทํางานเสร็จแล้ว คือคนผ่านงานมา คนผ่านงานมาแล้วประสบความสําเร็จ เขาต้องผ่านวิกฤติมา เขาต้องทํางานมาจนประสบความสําเร็จ ฉะนั้น คนที่ผ่านงานมาแล้วประสบความสําเร็จจะพูดสิ่งใดมันก็ถูกต้อง ฉะนั้น ถูกต้อง ท่านถึงชื่นชมอาจารย์สิงห์ทอง เพราะอาจารย์สิงห์ทองท่านเดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน เดินจงกรมเป็นร่อง หลวงปู่เจี๊ยะชมมาก คําว่า “ชมมาก” ทําได้จริงมาก แล้วพอรุ่นเดียวกัน อย่างหลวงปู่ลี อย่างครูบาอาจารย์รุ่นนี้ท่านก็ยกย่องอาจารย์สิงห์ทอง ยกย่องเพราะอะไร เพราะว่าทําด้วยกัน แต่ท่านทําได้ต่อเนื่อง

ในธรรมวินัย ในพระไตรปิฎก การปฏิบัติ ผู้ที่ปฏิบัติไม่ได้ผลคือการปฏิบัติขาดความต่อเนื่อง ขาดความสมํ่าเสมอ ถ้าความต่อเนื่อง ความสมํ่าเสมอ อาจารย์สิงห์ทองท่านปฏิบัติต่อเนื่องสมํ่าเสมอ ครูบาอาจารย์เห็นการประพฤติปฏิบัติอย่างนั้นท่านถึงได้ชื่นชมไง

ทีนี้เราก็อยากจะประพฤติปฏิบัติอย่างนั้นใช่ไหม ผู้ถามถึงบอกว่า เราถือเนสัชชิก เราพยายามของเรา

ถ้าพยายามของเรานะ ถ้ามันง่วงเหงาหาวนอน ง่วงมาก เพราะเราก็อดนอนมานาน อดนอนมาหลายเดือน อดนอนมาตลอด ยิ่งเวลาที่ยังปฏิบัติอยู่ ถ้าวันพระ วันโกน คือว่าคืนนั้นไม่นอน มันเรื่องปกติ เพราะธรรมดาเราก็ปฏิบัติอยู่แล้ว ถ้าวันพระ วันโกน ไม่เคยนอนเลย เนสัชชิก อดอาหารเป็นเรื่องปกติ อาวุธไง

ดูตํารวจสิ ตํารวจเวลาเขาทําราชการ เขาพกปืนตลอด เขามีปืนเป็นเครื่องมือของเขา ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติ วันพระ วันโกน นี่ปืนพกประจําตัว อดนอนนี่มันเรื่องธรรมดา อดตลอด พอมันทําไปแล้วมันมีจังหวะจะโคน มันทําไป นั่งไปก่อน ๒-๓ ชั่วโมง พอเดินจงกรม เดินจงกรมเสร็จแล้วกลับมานั่ง

ทีนี้ถ้าอย่างที่หลวงตาท่านนั่งตลอดรุ่ง ท่านนั่งอิริยาบถเดียวเลย นั่งตั้งแต่ ๖ โมงเย็น พระอาทิตย์ไม่ขึ้น ไม่ลุก อันนี้สิ อันนี้เพราะว่าท่านนั่งอิริยาบถเดียว แต่ถ้าเดิน มันเดินสัก ๗ ชั่วโมง ๘ ชั่วโมง สบายมาก แต่เวลามันก็มีแบบว่าเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญใช่ไหม

ฉะนั้น ที่เขาถามว่า “ถ้าถือเนสัชชิกมันต้องมีสติลืมตาตื่น ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ตลอดเลยหรือไม่”

มันเป็นไปไม่ได้ คําว่า “มันเป็นไปไม่ได้” มันจะตื่นโพลงอยู่อย่างนี้ไม่ได้ มันจะตื่นโพลงอย่างนี้ พระอรหันต์เท่านั้น พระอรหันต์มันตื่นโพลงจากหัวใจ มันตื่นโพลงอย่างนั้น นี่พระอรหันต์

แต่ถ้าผู้ที่ปฏิบัติ เดี๋ยวมันตื่นโพลงต่อเมื่อสติ สมาธิดี ตื่นโพลงเลย สักพักหนึ่งมันก็ชักเริ่มเฉา แต่มันไม่ทําผิดกติกา คือหลังไม่ติดพื้น คือมันจะสัปหงกโงกง่วง

เรานี่หงายหลังตึงเลย เรานี่ เนสัชชิกนี่ ตี ๔ หงายหลังตึง หัวนี่ฟาดพื้น รีบลุกขึ้นใหญ่เลย หัวฟาดไปกับพื้น ๒-๓ รอบตอนที่ทําเนสัชชิกอยู่นะ ตอนนั้นยังพรรษาแรก ตั้งแต่นั้นมาไม่มีอีกเลย ตั้งแต่นั้นมา พอที่ว่าวันพระไม่เคยนอนเลย พอมันภาวนาไปได้แล้ว ไปได้แล้ว

แต่ตอนจะเริ่มเข้า หัวฟาดพื้น ๒-๓ ที เรานี่ สักตี ๔ ตี ๕ นั่งๆ ไปกําลังดีๆ เลย แว็บ! ไม่ใช่นั่งหลับนะ เหมือนหลับใน มันวูบ วูบแล้วหงายหลังตึงเลย ไม่ใช่นั่งหลับ นั่งดีๆ นี่แหละ แต่มันวูบ สติมันไม่ทันไง สติมันไม่ต่อเนื่อง พอสติมันขาดปั๊บ มันก็หงายหลัง ก็วูบเลย วูบก็หัวฟาด หัวฟาดตึม! ลุกขึ้นมานั่งต่อ พระมองกันใหญ่เลยล่ะ โอ้โฮ! คนเก่งหัวฟาดไปนั่น คนเก่งๆ หงายหลังดังตึงเลย

อันนี้เวลาคน เราจะบอกว่า คนที่ปฏิบัติมันมีอุปสรรคมาทั้งนั้น ขณะที่เริ่มต้นจะเป็นอย่างนี้ แต่พอมันผ่านจุดนี้ไปได้นะ พอผ่านไปได้ เหมือนคนขับรถ คนขับรถเวลาเขาขับรถนะ เขาขับรถด้วยความเร็วสูงมาก พอไประยะหนึ่งเขาจะผ่อนความเร็วเล็กน้อยเพื่อพักผ่อนสายตา แล้วเขาก็เหยียบคันเร่งต่อไป

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันเป็นแล้ว มันก็เดินจงกรม นั่งสมาธิอย่างดี เสร็จแล้วถ้ามันจะผ่อนก็ผ่อน ผ่อนแล้วเดี๋ยวก็ต่อเนื่องไป ต่อเนื่อง แต่มีสติพร้อม เพราะคําว่า “ขับรถ” ถ้าเราไม่ควบคุมพวงมาลัย มันลงข้างทางแน่นอนอยู่แล้ว มันต้องไปตลอด นี่ก็เหมือนกัน คําว่า “ผ่อน” ก็เพื่อความกระฉับกระเฉงแล้วต่อเนื่องๆ มันทําของมันไปได้

นี่พูดถึงว่าเนสัชชิกนะ แล้วมันง่วงเหงาหาวนอน

ทีนี้ย้อนกลับมาคําถามก่อนเลย เพราะคําถามนี้มันสําคัญ เพราะเขาบอกว่าเวลาเขาทําอย่างนี้แล้วทําไม่ได้ พอทําไม่ได้แล้ว มันเป็นวาสนาของคนนะ เวลาทําไม่ได้ เราก็มาผ่อนคลาย มานั่ง แล้วบังเอิญมันตกภวังค์หายไป แล้วตัวเองก็คิดว่ามันผิด พอมันผิดแล้ว ไปเดินจงกรมมันกลับสดชื่น เพราะมันได้พักไง มันถึงว่ามันสดชื่น แต่ว่าความสดชื่นอย่างนี้ คําว่า “ภวังค์” ใช่ไหม ตกภวังค์ไป ภวังค์ ถ้ามันลงหนักไป ติดไปเลย ถ้าติดไปเลยนะ การแก้ไข ที่ปฏิบัติกันมีตรงนี้เป็นปัญหามาก เขาไม่ให้ตกภวังค์

ถ้าตกภวังค์ไปแล้ว เพราะเราเคยเป็น เราเคยเป็นโดยที่ความไม่รู้สึกตัวนะ นั่งปฏิบัติใหม่ๆ เวลานั่งบนศาลา นั่งกับพระ เพราะเราธุดงค์ไปมันก็เจอพระใช่ไหม เวลาพระนั่งด้วยกัน เวลาถึงเวลาสัก ๓-๔ ชั่วโมง อุบายของพระที่เขานั่งไม่ไหวแล้วเขาจะหลบหลีกคือลุกไปปัสสาวะ พอนั่งไปสักหลายๆ ชั่วโมง องค์นั้นก็ลุกไปปัสสาวะ องค์นี้ก็ลุกไปปัสสาวะ ไอ้เราก็นั่งเฉย

ทีนี้พอนั่งเฉย อาจารย์ท่านก็เริ่มบ่นใช่ไหม ท่านถามว่า “เฮ้ย! เวลาพวกท่านนอนกลางคืนน่ะ ไปปัสสาวะกันตอนไหน ตอนนอนกลางคืนทั้งคืนไม่เห็นปัสสาวะเลย ถ้านั่งสมาธิ เดี๋ยวคนนู้นไปปัสสาวะ คนนี้ไปปัสสาวะ”

ไอ้เราก็นั่งยิ้มในใจเลย มึงเก่ง คนอื่นเขาไปปัสสาวะหมดเลย เอ็งไม่เคยไปปัสสาวะสักทีเลย นั่งอยู่นั่นน่ะ

เวลามันตกภวังค์โดยไม่รู้ตัว มันอหังการนะ คิดว่าตัวเองเก่ง แล้วก็บังเอิญ เพราะมันนั่งอยู่ในศาลามันก็ในร่มใช่ไหม วันหนึ่ง เพราะนั่งทีหนึ่งหลายๆ ชั่วโมง วันหนึ่งพอนั่งเสร็จแล้ว ด้วยบุญเนาะ มันเปียกที่จีวร ก็ยกขึ้นมาดม กลิ่นนํ้าลาย พอบอกกลิ่นนํ้าลาย เฮ้ย! นี่เอ็งนั่งหลับ พอคําว่า “นั่งหลับ” คือตกภวังค์ แล้วตกภวังค์ทีหนึ่ง คืนแต่ละคืนหลายๆ ชั่วโมง คือว่าเราตกภวังค์มาจนติด จนเข้าใจว่าภวังค์นี้เป็นสมาธิไง แต่เพราะนํ้าลายของตัวเอง แล้วด้วยอํานาจวาสนาของเราเอง นี่คือนั่งหลับ นั่งหลับจนนํ้าลายไหลย้อยเปียกผ้าอยู่นี่ ไม่ต้องให้ใครมาบอกหรอก นั่งหลับ

เพราะเราปรารถนาดีใช่ไหม เราอยากจะปฏิบัติให้ได้มรรคได้ผลใช่ไหม ถ้าตกภวังค์ไปมันเป็นมิจฉาทิฏฐิ มันเป็นความเห็นผิด มันเป็นมิจฉาสมาธิ มันเป็นมิจฉาคือความผิด เริ่มต้น ต้นคดปลายตรงมันไม่มี ถ้าต้นมันคด มันลงนรกอเวจีไปเลย แต่โดยตัวเองไม่รู้ เป็นไปไม่ได้ ต้นคดแล้วมันจะจริง เพราะเรามันซื่อสัตย์กับตัวเอง ก็แก้ตรงนี้ โอ้โฮ! ก็ผ่อนอาหารจนฉันวันละคํา ฉันวันละคํา วันละ ๑ คํา แล้วจนเดินไปบิณฑบาตแทบไม่ไหว จนกว่ามันจะหาย แล้วมันก็หายมา นี่เพราะใช้ปัญญา ใช้วิธีแก้เยอะมาก นี่พูดถึงตัวเราเองนะ

ถ้าคําว่า “ภวังค์” ภาษาเราว่า “เข็ด” เราเจอมากับตัวเอง เข็ดมาก แล้วขณะที่ตกภวังค์อยู่ มันยังเกิดความอหังการว่าตัวเองภาวนาดี ดีกว่าพระที่ไปปัสสาวะ เรานี่เก่งมาก ทีนี้เราก็ย้อนกลับมาพวกโยมที่ภาวนา ถ้าไม่เข้าใจจะมีความคิดแบบเรา เพราะมันเหมือนสมาธิ มันเหมือนกับเรามีมรรคมีผลนะ เก่งมาก ทําได้ แต่ความจริงเป็นความผิด แล้วตัวเองเข้าใจว่า แล้วตัวเองถือทิฏฐิ ทิฏฐิในใจเราเอง นี่เป็นปัจจัตตัง รู้เอง เป็นประสบการณ์ของตัวเราเอง

ฉะนั้น ไอ้สิ่งที่ว่า พอผู้ถามบอกว่า เดินจงกรมจนเมื่อยจนเพลียมาก ก็เลยไปนั่ง นั่งแล้วบังเอิญหลับไป แต่พอไปเดินจงกรมแล้วมันสว่างโพลง

เห็นไหม เพราะคนมันได้พัก ไอ้นี่ได้พักแล้วสว่างโพลงนี่มันดี เพราะมันดี แต่การตกภวังค์นั้นไม่ดี ฉะนั้น เวลานั่งพัก เรานั่งได้ เวลาเราเดินจงกรมแล้วนั่งสมาธิ แต่ให้เป็นสมาธิ ให้มันลงเป็นสมาธิ อย่าให้มันลงภวังค์ไง

ไม่ใช่ว่าห้ามนั่งสมาธิ หรือนั่งสมาธิแล้ว เพราะการนั่งสมาธิ ที่นั่งนั่นน่ะ ถ้ามันพุทโธชัดๆ มันชัดๆ ได้อย่างไร เพราะมันเดินมา มันเพลีย เพราะมันอดนอนมา มันเลยมีช่องทางให้ลงภวังค์ไป

แต่ถ้าเรานั่งนะ แล้วมันเป็นการพัก ให้มันอยู่เฉยๆ อุเบกขา ไม่ต้องลงภวังค์ก็ได้ แล้วกลับไปเดินใหม่ ไม่ต้องการให้ถึงกับลงภวังค์ เพราะการลงภวังค์มันลงได้หนหนึ่งแล้วมันเป็นช่องทาง แล้วมันเป็นความถนัด แล้วมันจะไปเรื่อยๆ แล้วต่อไปยุ่งมากเลย ยุ่งมากอย่างไร ยุ่งมาก มิจฉาจะกลับให้สู่สัมมาอย่างไร มิจฉา เห็นไหม มิจฉาเป็นความผิดแล้วจะกลับมาให้ถูกได้อย่างไร

ทีนี้มิจฉาแล้วทําไมมันดีล่ะ

อ้าว! ก็กิเลสมันล่อ กิเลสมันหลอกไง มันได้พักได้ผ่อนแล้วมันก็ดี แต่ได้พักได้ผ่อนมันก็ควรเป็นสัมมา ลงสมาธิ ลงสมาธิกับลงภวังค์มันแตกต่างกันไง ถ้าลงสมาธิมันก็จบ ลงสมาธิ นั่งสมาธิ ถ้าลงสมาธิก็อยู่ในสมาธินั้น

นี่บอกว่า ลงไปตกภวังค์แล้วรีบลุกขึ้นมาเดินเลย

นี่พูดถึงว่าค่อยๆ แก้ไขประเด็นนี้นิดหนึ่ง เห็นไหม ธรรมาวุธ อาวุธขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นิวเคลียร์นิวตรอนของหลวงตาอยู่ในย่าม ถ้าใครพร้อมแล้วท่านยื่นให้เลย ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะเนสัชชิกในธุดงค์ ๑๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นอาวุธ เราควรใช้ให้เป็นประโยชน์ไง วิธีใช้อาวุธ วิธีใช้สติ ใช้สมาธิ ใช้ปัญญา ใช้ให้มันถูกต้องดีงาม มันก็จะเป็นประโยชน์กับเราไง

นี่คําถามข้อที่ ๑. “๑. การปล่อยให้ตัวเองให้หลับตกภวังค์โดยความตั้งใจ...” โดยความตั้งใจเสียด้วยนะ “...เจตนาเพื่อพักร่างกายสักครู่ แล้วสามารถกลับไปเดินจงกรมต่อได้ดีกว่าเดินแบบง่วงๆ เรื่องนี้ถูกต้องหรือไม่ครับ ถ้าไม่ถูกต้อง ศิษย์ควรทําอย่างไร และควรแก้ไขอย่างไร”

เนสัชชิกนี่เห็นด้วย แล้วการเดินจงกรมก็เห็นด้วย การนั่งสมาธิก็เห็นด้วย แต่ให้มันเป็นสัมมาทิฏฐิ สัมมาสมาธิ สัมมากัมมันโต งานชอบ ถ้าทําถูกต้องก็เป็นงานชอบ ถ้าทําไม่ถูกต้องก็เป็นงานไม่ชอบ

มรรคมันมีสัมมา สัมมาคือมรรคที่ถูกต้องดีงาม กับมิจฉา มิจฉาคือความผิดหมด เราทําให้มันถูกเสีย เริ่มต้นเจตนาเราดีมาก เราอยากจะประพฤติปฏิบัตินะ ครูบาอาจารย์ยกย่องอาจารย์สิงห์ทอง เราก็อยากทําให้เหมือนท่าน ถ้าทําให้เหมือนท่านนะ เราก็พยายามทําให้เหมือนท่านด้วย แล้วให้ผลเหมือนด้วย

ทําให้เหมือนท่านคือทํากิริยาเหมือนท่าน แต่จิตใจของเรามันตกภวังค์ “เพราะตั้งใจให้หลับ” เราไม่ตั้งใจ

ตั้งใจลงสมาธิ ลงสมาธินะ เวลาคนที่เขานอนหลับลึกๆ ตื่นขึ้นมาเขาจะสดชื่นมาก ถ้าใครนั่งสมาธิ สมาธิลงไปแค่ ๕ นาที ดีกว่าคนนอนหลับทั้งคืน เห็นไหม นี่พูดถึงขนาดว่าตั้งใจให้หลับมันยังได้ผลขนาดนั้น ถ้าตั้งใจลงสมาธิ ยอดเยี่ยมเลย ถ้าตั้งใจลงสมาธิ นั่งสมาธินี่สุดยอดเลย นั่งสมาธิแล้วรําพึงไปเห็นกายเลย มันยกขึ้นวิปัสสนาไปเลย มันก้าวเดินไปเลย ถ้าเราทําถูกต้องนะ

ทีนี้คําว่า “เดินไปเลยๆ” ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านแก้หลวงตา แก้แล้วโต้เถียงกันทุกอย่างมาตลอดเลย ก็เพื่อจะเอาความดีงามไง นี่เหมือนกัน เราพยายามทําความดีงามของเรา

ถ้าลงภวังค์ ผิดหมด มิจฉาหมด มิจฉาไม่เอา เอาสัมมา

“๒. การปล่อยตัวเองให้ตกภวังค์โดยความตั้งใจ จะทําให้ในระยะยาวต่อไปข้างหน้าเกิดผลเสียต่อการนั่งสมาธิหรือไม่ ศิษย์กลัวว่าจะทําให้เราเกิดติดการหลับ ติดการตกภวังค์ แล้วต่อไปเวลานั่งสมาธิจะทําได้ยาก จะกลายเป็นนั่งหลับตาทีไรก็ตกภวังค์ทุกที”

มันก็จะเป็นอย่างนั้นน่ะ ฉะนั้น ถ้าจะเป็นอย่างนั้น อันนั้นวางไว้ การถือเนสัชชิก การเดินจงกรม การนั่งสมาธิภาวนา เราอนุโมทนา เราเห็นด้วยหมดนะ เห็นด้วยโดยวิธีการ แต่เวลาจิต จิตเวลามันลง ต้องลงให้เป็นสัมมาสมาธิ เป็นสัมมาปัญญา เป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นความถูกต้องดีงามทั้งหมด ถ้าความถูกต้อง ต้นตรง มันจะตรงต่อเนื่องกันไป เห็นไหม ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะของเราจะสมประโยชน์ แล้วสมความปรารถนา ทําทุกอย่างดีงามขึ้นมาหมด

แต่ทีนี้มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นสัมมาสมาธิ เราก็ว่าเป็นสัมมาสมาธิ แต่สมาธิ ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดกับหลวงตาน่ะ “สัมมาสมาธิของพระพุทธเจ้ามันไม่มีสมุทัยเจือปน สัมมาสมาธิของท่านมันมีกิเลส คือมีสมุทัยเจือปนเว้ย”

ทีนี้สัมมาสมาธิของเรา ถ้าเรามีกิเลส เราก็ว่าของเราเป็นสัมมาสมาธิ ใครๆ ก็ว่าตัวเองทําถูกต้องทําดีงามทั้งนั้นน่ะ เพราะเราไม่มีสิ่งใดเปรียบเทียบไง แต่ถ้าเราเคยเป็นอย่างนี้แล้วเราทําของเราให้ถูกต้องดีงามขึ้นมา สัมมาสมาธิคือจิตตั้งมั่น มีสติรับรู้ตลอดเวลา แล้วชัดเจน เหมือนคนเราลืมตาชัดเจนอยู่อย่างนี้ เราจะรู้เห็นอะไรผิดถูกหมดเลย ถ้าเราตาฝ้าฟาง เราจะเห็นมัว เห็นแล้วอาจจะผิดพลาดได้ใช่ไหม สัมมาสมาธิมันชัดเจนอย่างนี้ ถ้าสัมมาสมาธิชัดเจนอย่างนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ถ้าตั้งใจปล่อยอย่างนั้น ตั้งใจเริ่มต้น หัวเชื้อเลย เราเริ่มต้น เดี๋ยวมันก็ติดไง ขนาดว่าเราตั้งใจทําดีมันยังพาให้ติด พาให้ตกภวังค์ได้ ไอ้นี่เราตั้งใจให้ตกภวังค์เลย เพราะเราเห็นแก่ว่าถ้ามันได้พักแล้วเดินจงกรมดี คือเรามีเป้าหมายอยากจะถือเนสัชชิกให้ครบสมบูรณ์ คือให้ ๑ คืนล่วงไป เราก็พยายามอดทนให้ได้ ๑ คืนไง ทีนี้พอ ๑ คืน พอมันง่วงขึ้นมา ง่วงก็ลูบหน้า เอานํ้าแข็งลูบหน้าเลย ซื้อนํ้าแข็งไว้ เวลาง่วงๆ นะ เอานํ้าแข็งลูบ นี่มันตื่นมาชัดๆ เลย แล้วนํ้าแข็งกับภวังค์ นํ้าแข็งยังดีกว่าเยอะเลย

ฉะนั้น ภวังค์ไม่ให้ตก ถ้าตกแล้วรู้ว่าเป็นต้นคด ต้นมันจะพาให้เราเสียหายแล้ว น่ากลัว เหมือนเอดส์ อีโบลา ทุกคนไม่อยากเป็น เออ! ถ้าเป็นเอดส์หรืออีโบลาดีอย่างหนึ่ง ดีที่เดินจงกรมดีไง ดีที่มันตื่นตัว...มันไม่คุ้มกัน เป็นเอดส์ เป็นอีโบลา แล้วตื่นตัวเดินจงกรมดี ข้างหน้ามันก็ตายน่ะสิ

นี่ก็เหมือนกัน ตั้งใจให้ตกภวังค์แล้วดี...ไม่ถูก ไม่ถูก อีโบลาไม่เอา เอดส์ก็ไม่เอา เอาปัจจุบันนี้ ถ้ามันง่วงนอนก็ให้มันง่วงนอน ดีกว่าเป็นอีโบลา เป็นเอดส์ แล้วจะให้ตื่นตัวอย่างนี้ไม่เอา

นี่ก็เหมือนกัน ภวังค์เป็นแบบนั้น แต่เริ่มต้นมันไม่เห็นโทษไง ถ้าเห็นโทษ ถ้าเป็นทางการแพทย์เขารู้เลยว่าถ้าเชื้ออย่างนี้มันจะให้ผลอย่างนี้ ถ้าเชื้ออย่างนี้ให้ผลอย่างนี้ ถ้าเชื้ออย่างนี้มันไม่ดี ไม่ดี เราไม่เข้าไปใกล้มัน ไม่เอาเลย ต้องมีวัคซีนป้องกันอีกต่างหากด้วย ไม่ให้เข้ามาใกล้เราเลย นี่โอ้โฮ! ตั้งใจตกภวังค์เลย ตรงนี้เข้าใจผิด แล้วไอ้ที่ว่าตกภวังค์แล้วมันภาวนาดี เวลาเราเข้าใจผิดนะ เหมือนกับเชื้อโรคที่เคลือบด้วยนํ้าตาล เวลานํ้าตาลกินแล้วหวาน แต่เชื้อโรคนั้นให้ผลเป็นผลร้ายกับร่างกายเรามาก

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเดินจงกรมหูตาสว่าง เคลือบด้วยนํ้าตาล แต่ผลของมัน ผลของมันไปข้างหน้า เราตกภวังค์จนเคยชินนะ แล้วจะแก้นะ แล้วจะทุกข์แบบเรานี่ เราตกภวังค์ เราแก้มาก่อนแล้ว ถ้าไม่แก้มานะ ตายไปแล้ว ตกภวังค์ไปก็จบอยู่นั่นน่ะ มันไม่เจริญก้าวหน้า อยู่แค่นั้นน่ะ ไม่มีทางเจริญก้าวหน้ามา แล้วถ้าไปกระทบอะไรที่รุนแรงนะ ไปเลย เพราะอะไร เพราะว่ามันไม่มีภูมิคุ้มกันทางหัวใจอยู่แล้ว

แต่ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิ สัมมาสมาธิ ทุกอย่างดีงาม มันมีภูมิคุ้มกันทางธรรมะ เพราะมันมีปัญญา มีภูมิคุ้มกัน กระทบกระเทือนอะไร โลกธรรม ๘ มันก็เป็นอย่างนี้ ไม่กลัวเลย ถ้ามีภูมิคุ้มกัน ไม่มีภูมิคุ้มกันนะ เจออะไรน่ะ ไปเลย นี่ยังดี ยังแก้มาได้ แก้มาได้ แล้วเห็นโทษมันมาก ตกใจมาก

ฉะนั้น เพียงแต่ว่ามันสําคัญตรงที่ว่าเวรกรรมของคน เพราะมันไปให้ผู้ถามได้หูตาสว่างโพลง คือเราไปมองเห็นเป็นคุณไง เป็นคุณแล้วเป็นของใช้ชั่วคราว คือใช้แล้วจะเป็นประโยชน์ไง แต่เราใช้สิ่งที่ถูกต้องดีงามทั้งหมดดีกว่า เราควรใช้อาวุธขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ถูกต้อง แล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา นี่ข้อที่ ๒.

“๓. ตามความเข้าใจของศิษย์ อุบายการอดนอนและการผ่อนอาหารเป็นการทรมานร่างกายธาตุขันธ์เพื่อให้การภาวนาดีขึ้น เข้าถึงสมาธิได้ง่ายขึ้น เท่าที่ฟังหลวงพ่อเทศน์ ช่วยให้ธาตุขันธ์เบา” ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาความเห็นของเขา “แต่ความเห็นของศิษย์ หลักของมันคือทําให้ร่างกายไม่ต้องพักผ่อนจนเกินไป”

อันนี้คือปัญญาของใครของมัน ถ้าปัญญาของใครของมันนะ ปัญญา ปัญญามันกว้างขวาง ขั้นของปัญญามันไม่มีขอบเขต ใครคิดอะไรเพื่อเป็นประโยชน์ได้ทั้งนั้นน่ะ ทําเพื่อประโยชน์กับตัว

ฉะนั้น “ผลของการนั่งสมาธิ ควรทําอย่างไร”

ทีนี้คําตอบ ตอบเรื่องภวังค์เป็นตัวหลัก ฉะนั้นจะบอกว่า อาวุธ นี่มันเป็นธุดงควัตร ๑๓ เป็นเครื่องขัดเกลากิเลส เป็นเครื่องขัดเกลา อาวุธที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประทานไว้ให้ พวกเราเป็นผู้ใช้อาวุธ เอาอาวุธขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช้ให้เป็นประโยชน์ ดาบสองคม คมหนึ่งไว้ฆ่าศัตรู อีกคมหนึ่งไม่ใช่เชือดคอตัวเอง อีกคมหนึ่งเราไม่เอามาใกล้เรา ดาบสองคม คมหนึ่งฆ่าศัตรู แล้วอีกคมหนึ่งพลิกไปฆ่าศัตรูเหมือนกัน อย่าให้เข้ามาทําลายเรา วิธีการใช้อาวุธ จบ

ถาม : เรื่อง “ต้องวิปัสสนาเลยหรือไม่”

ขอกรุณาหลวงพ่อแก้ไขข้อบกพร่องของการภาวนาหน่อยครับ

๑. เวลาจิตเข้าสู่ความสงบ อาการตัวโยกคลอนคือปีติใช่หรือไม่ครับ กระผมก็ทําความรู้สึกเฉยๆ พอกายสงบจากอาการแล้วน้อมจิตเข้าสู่วิปัสสนา คือพิจารณากายให้เห็นเป็นอสุภะ พอจิตจะรวม มันก็ถอนออกมาบ่อยๆ การปฏิบัติแบบนี้ถูกต้องหรือไม่ครับ หรือต้องน้อมเข้ามาให้ชํานาญ เพราะจริตถูกกับการพิจารณาอสุภะ

๒. เวลาภาวนาผิดทาง เกิดนิมิตคล้ายคอยเตือนหลายๆ อย่าง เช่น เมื่อมีความรู้สึกรักใคร่แว็บเข้ามาในขณะก่อนภาวนา หลังภาวนาแล้วล้มตัวลงนอน ซึ่งกระผมจะนอนฟังคําเทศน์จนหลับ พอหลับ ปรากฏนิมิตว่า มีถนนสายหนึ่งลาดเป็นทางขึ้นสู่ยอดเขา แต่มันเอียง มันแตก ในขณะนิมิตรู้ว่าอารมณ์ที่มีความรู้สึกรักผู้หญิงคนหนึ่ง พอจิตถอนจากการหลับก็น้อมมาพิจารณาว่า ความรักทําให้การดําเนินจิตออกนอกลู่นอกทาง แต่จิตไม่ได้กังวลแต่อย่างใด คือน้อมมารู้เฉยๆ อันนี้ขอหลวงพ่อไขข้อข้องใจว่าถูกหรือไม่ครับ

ตั้งแต่ปฏิบัติมาไม่เคยพบครูบาอาจารย์เลย ตอนแรกปฏิบัติ เคยเขียนจดหมายไปถามหลวงปู่มหาบัวครั้งหนึ่ง ท่านก็บอกว่าให้ปฏิบัติไปเฉยๆ ถ้าเรารู้เอง อาศัยคําเทศน์ของครูบาอาจารย์มาเปิดฟังตลอด หรือน้อมมาปฏิบัติ จึงขอความเมตตาจากหลวงพ่อด้วย

ตอบ : อันนี้ข้อที่ ๑. เนาะ ที่ว่า “๑. ถ้าจิตเวลาเราพิจารณาสู่ความสงบแล้ว อาการตัวโยกตัวคลอนเป็นปีติใช่หรือไม่”

มันก็ใช่ของมัน ตัวโยกตัวคลอน แต่เรากลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ปัญญาอบรมสมาธิ มันก็มากลับมาสู่สัมมาสมาธิ

“ทําความรู้เฉยๆ พอกายสงบแล้วจะน้อมจิตเข้าสู่การวิปัสสนา พิจารณากายเพื่อให้เป็นอสุภะ พอจิตรวม มันก็ถอน”

พอจิตรวม ถ้าจิตรวม จิตเป็นสมาธิ เป็นสมาธิ ออกจากสมาธิ พอรับรู้ได้ เราก็น้อมไปสู่ที่อสุภะ อสุภะคือว่าเห็นอาการ ๓๒ คําว่า “อาการ ๓๒” คือเส้นผม ขน เล็บ ฟัน หนัง หรืออวัยวะสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ให้เป็นความจริงไง แต่ส่วนใหญ่แล้วถ้ามันยังไม่ได้ เราก็ใช้สัญญาแค่รําพึง

อาจารย์ใหญ่ ซากศพที่เขาแขวนไว้ที่เขาให้นักศึกษา เขาศึกษานั่นเป็นทางวิชาชีพ เพราะเขาขาดสมาธิ แต่ถ้าเรามีสมาธิ เราไม่ต้องหาอาจารย์ใหญ่ เพราะเรานึกภาพนั้นได้ ถ้าจิตเป็นสมาธิ เวลานึกภาพนะ มันสะเทือน มันสะเทือนมาก สะเทือนจน โอ้โฮ! มันสะเทือนหัวใจเลย แต่ถ้ามันจิตไม่สงบนะ มันนึกแล้วมันจืดๆ เรานึกภาพนั้นไม่ชัดเจน

ฉะนั้น อาศัยความสงบ แล้วเราพิจารณาของเรา ถ้ามันพิจารณาได้ นี่ขั้นของปัญญาต้องฝึกหัดไง พยายามฝึกหัด ทําความสงบของใจนี่แหละ พอจิตสงบแล้วให้นึกเอา ให้นึกเลย พอนึกแล้ว พอนึกขึ้นไปนะ พอนึกขึ้นไป ถ้ามันได้นะ มันได้ มันสะเทือน มันเป็นการยืนยันว่าจิตเราสงบ ถ้ามันไม่ได้ ไม่ได้ เราก็กลับมาพุทโธต่อ

ทีนี้เพียงแต่ว่าถ้าทํามา “หลวงพ่อ ผมทํามา ๓๐ ปีแล้วนะ”

ถ้าอย่างนี้แล้วมันเบื่อไง ถ้าทํามานาน ทําแล้วมันไม่เจริญก้าวหน้า ถ้าไม่เจริญก้าวหน้า แต่ถ้าเจริญก้าวหน้า เจริญก้าวหน้าหรือไม่เจริญก้าวหน้ามันอยู่ตรงนี้ ตรงที่จิตสงบแล้วมันเห็นแล้วมันสะเทือน มันเป็นมรรค ถ้าจิตมันไม่สงบ มันก็พยายามฝึกหัดไปๆ

เหมือนเรา ดูสิ บางคนทําธุรกิจ ๒ ปี ๓ ปี ประสบความสําเร็จเป็นบริษัทใหญ่โตเลย ไอ้เราทํามา ๓๐-๔๐ ปี บริษัทเรายังกิ๊กก๊อกอยู่อย่างนี้ นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติมา ๓๐-๔๐ ปีก็ยังไม่ก้าวหน้า ไอ้คนเพิ่งมาทําธุรกิจเมื่อวานนี้ โอ้โฮ! บริษัทมันใหญ่โตเลย นี่เพราะเขามีอํานาจวาสนาไง นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันทําที่บริษัทมันใหญ่โตขึ้นมา เพราะเขาประกอบธุรกิจประสบความสําเร็จ แต่เราทําของเรามันล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่ ก็นี่ไง ถ้าจิตไม่สงบ จิตมันไม่มีอํานาจวาสนา แต่เราก็พยายามฝึกฝนของเรา

เรื่องของเวลา คนถามบ่อยว่า ต้องนั่งสมาธิต้องกี่ชั่วโมง กับครึ่งชั่วโมง อันไหนดีกว่ากัน

เวลาไม่สําคัญ สําคัญที่ทําแล้วมันสงบหรือไม่สงบ ถ้ามันสงบแล้วเราทําของเราตรงนี้ มันอยู่ตรงนี้ อยู่ที่ปัจจุบัน ปัจจุบันตลอด

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติของเรา ถ้าบอกว่า “ต้องวิปัสสนาหรือไม่”

ธรรมดามันต้องวิปัสสนาแน่นอน ถ้าไม่วิปัสสนา มันแก้กิเลสไม่ได้ วิปัสสนาคือปัญญา ปัญญาการรู้แจ้ง ปัญญาการรู้แจ้งแทงตลอดในกิเลส มันต้องใช้วิปัสสนา วิปัสสนาเท่านั้นถึงจะแก้กิเลส แต่ถ้าไม่มีสมาธิ วิปัสสนาเกิดไม่ได้

ถ้าไม่มีสมาธินี่วิปัสสนึก มันเป็นวิปัสสนึกแล้วจิตมันเป็นได้หลายหลาก จิตนี้มันคิดเอง จิตมันจินตนาการเอง จิตมันน้อมนําไปเอง มันเห็นเอง มันสร้างหนัง มันเป็นจินตนาการ แล้วจินตนาการมันเป็นได้ทั้งนั้นน่ะ จิตนี้เป็นได้หลายหลากนัก ย้อนกลับไปเนสัชชิกเมื่อกี้นี้ ก็นี่ จิตมันเป็นได้หลายหลากนัก พอไปนั่งตกภวังค์ มันสว่างโพลงเลย นี่มันหลอก มันเอาเชื้อมาหลอก

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันเป็นสมาธิ มันสะเทือนไง มันต้องวิปัสสนาแน่นอน แต่วิปัสสนามันก็ต้องฝึกหัดนี่ไง ถ้ามันฝึกเป็น มันฝึกได้ มันก็ได้ ถ้ามันฝึกเป็น พยายามฝึก เห็นไหม พยายามฝึกของเรา ฝึกหัดของเรา

นี่เขาบอก ตั้งแต่ปฏิบัติไม่เคยเจอใครเลย เขียนหนังสือไปถามหลวงตาหนเดียว

เพราะเราถือว่าเราทําได้ไง เราก็ต้องพยายามทําของเรา

ฉะนั้นที่ว่า ถ้าวิปัสสนามันต้องวิปัสสนาอยู่แล้ว ทีนี้มันเขียนมาโชว์วาสนาเสียด้วยนะว่า “๒. เวลาภาวนาไปถ้าเกิดรักผู้หญิง...” เขาว่าอย่างนั้นเลยนะ “...มันจะเกิดนิมิต”

อันนี้มันก็เป็นวาสนานะ เขาบอกว่า การภาวนาผิดทางมันจะเกิดนิมิตเลย เมื่อหลายเดือนมาแล้วความรู้สึกแว็บขึ้นมาว่าไปชอบผู้หญิง เวลาภาวนาไปแล้ว เวลาออกจากภาวนามานอน นอนแล้วมันเห็น เห็นหนทางมันเอียง หนทางมันแตก คือหนทางที่ไม่ควรเดิน เราบอกว่า นิมิตอย่างนี้ ที่ว่าอารมณ์ที่ความรักผู้หญิงนั้นน่ะ แต่พอมันเห็นแล้ว ออกจากนิมิตมันก็มาใคร่ครวญ มาเตือนตัวเองไง

เออ! อย่างนี้มีเหตุมีผล มีเหตุมีผล เห็นไหม เพราะว่าถ้าจิตใจของเรา ถ้าเราวางอารมณ์ไว้ไม่ดี แล้วนิมิตที่เกิดขึ้นมามันเตือน เราวางอารมณ์ ความรัก ความชัง ความชอบ อารมณ์เกิดจากจิต แล้วเราวางอารมณ์ เสวยอารมณ์ เราวางอารมณ์อย่างไรกับเรา

ถ้าเป็นทางโลกก็วางบิลไง จ่ายมา วางบิลเลย วางบิลก็ซื้ออารมณ์เราจากหัวใจเรา ทีนี้เขาวางอารมณ์ อารมณ์ไปวางไว้ รักผู้หญิง แล้วพอวางบิลแล้วจ่ายแล้ว พอนอนหลับขึ้นไป ฝันเลย ฝันว่าอย่างนั้นมันเตือนขึ้นมา จ่าย พออย่างนั้น เราจ่ายไปแล้วก็จบ ฉะนั้น พอจ่ายไป จบ มันมีสติมีปัญญาขึ้นมา

ฉะนั้น เขาบอกว่า “แล้วควรทําอย่างไรถ้านิมิตมันเกิดขึ้นอย่างนี้แล้วเราจะทําอย่างไร หลวงพ่อมีอะไรแนะนําขึ้นมา”

ถ้าแนะนําขึ้นมา เขาบอกว่า “ตั้งแต่ปฏิบัติมาไม่เคยไปหาครูบาอาจารย์องค์ไหนเลย ตั้งแต่ตอนปฏิบัติครั้งแรกเคยเขียนจดหมายไปถามหลวงตามหาบัวครั้งหนึ่ง”

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเขียนไปถามหลวงตาครั้งหนึ่ง ถ้าหลวงตาท่านตอบ เอาหลักอันนั้นน่ะ เวลาหลวงตาท่านตอบปัญหาของใคร เขาจะเก็บจดหมาย จะเก็บคําตอบนั้น แล้วเก็บไว้ไปพิมพ์เป็นหนังสือ พิมพ์หนังสือแจกประชาชนคนอื่นต่อไป คนถามได้ประโยชน์ไปแล้ว คนอื่นยังได้เอาประโยชน์นั้น เอาคําถามนั้นเป็นประโยชน์กับคนอื่นนะ เหมือนยา ยาเขาคิดค้นขึ้นมาเพื่อรักษาโรค แต่รักษาโรค รักษาโรคคนป่วยหายแล้ว คนป่วยอื่นๆ ก็ได้ใช้ยานั้นด้วย คนป่วยอื่นๆ เขาได้ใช้ยาที่รักษานั้นด้วย

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมโอสถของหลวงตาที่ตอบมา ถ้าเขาเก็บรวบรวมไว้ ลูกศิษย์ลูกหาเก็บรวบรวมไว้แล้วพิมพ์เป็นหนังสือแล้วแจก ยานี้ได้รักษาคนอื่นด้วย นี่ก็เหมือนกัน เรารักษาคนอื่นด้วย แล้วเราดูแลเรา ปฏิบัติของเราให้เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก พยายามทํา

ถ้าว่า “ต้องวิปัสสนาไหม”

ต้องวิปัสสนาแน่นอน แต่วิปัสสนาต้องมีสัมมาสมาธิ ถ้าไม่มีสัมมาสมาธิ มันเป็นจินตนาการ แล้วจินตนาการนะ ถ้าจินตนาการของกิเลสนะ ในปัจจุบันนี้แม้แต่สมาธิยังไม่รู้จัก ถ้าสมาธิยังไม่รู้จัก เราไม่รู้จักเงิน แล้วใช้เงินได้อย่างไร ศีล สมาธิ ปัญญา คนมีสติแล้วมีปัญญา ไม่มีสมาธิ มันใช้เงินอย่างไร มันก็เงินปลอมไง เงินดํา ต้องมีนํ้ายาล้าง ไม่มีนํ้ายา ล้างไม่ได้ เงินดําไง ต้องล้างด้วยนํ้ายาก่อน ให้เขาหลอกอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วหลอกคือใครล่ะ กิเลสมันหลอกไม่มีเขาหรอก เราหลอกตัวเราเอง ถ้าเราเป็นจริงนะ พยายามปฏิบัติ

ที่เราพูด พูดให้เห็นว่า ถ้าปฏิบัติมาเนิ่นนานแล้วทําไมยังไม่ได้อะไรเป็นชิ้นเป็นอัน คนอื่นเขาปฏิบัติ ๒-๓ วัน เขาได้เป็นชิ้นเป็นอัน

โกหกทั้งนั้น ไอ้ที่ว่าได้ๆ มา ได้อะไร ได้กระดาษมาคนละใบ เวลาไปอบรมมานะ พอจบก็แจกประกาศไปแขวนรอบบ้านเลย ถามมันว่าสมาธิเป็นอย่างไร ไม่รู้จัก ยิ่งมรรคผลแล้วไม่ต้องพูดถึง แต่ฉันไปมาหมดแล้วนะ ดูสิ โครงการนั้นโครงการนี้ โครงการรอบบ้านเลย เวลาเขาได้ เขาได้ใบประกาศ

แต่ของเราได้สติได้ปัญญา ถ้าได้สติได้ปัญญานะ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ต้องพูดธรรมะได้ถูกต้องชัดเจน หลวงตาท่านพูดบ่อย ถ้ารู้ถ้าเห็นนะ พูดทันทีเลย แต่ถ้าไม่รู้ไม่เห็นนะ พูดอย่างไรก็ผิด

ฉะนั้น เขาถึงไม่กล้าพูด เวลาอวดกันก็อวดกันใบประกาศ อบรมโครงการนั้นโครงการนี้ ทุกโครงการเลย แต่ในหัวใจมืดบอด มืดบอด

แต่ของเรา เราไม่มีกระดาษสักใบหนึ่ง แต่เราปฏิบัติกันเพื่อความชุ่มชื่นในหัวใจ แล้วถ้าเราพูด นี่พูดทุกวัน คนพูดมากต้องผิดมากๆ นี่พูดทุกวัน วันละหลายรอบ ความผิดเยอะแยะให้จับกันเอาเอง แต่ถ้ามีสติปัญญานะ จับแล้วทําให้มันถูกต้อง

อันนี้มันเป็นจากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ใจของครูบาอาจารย์ท่านมีสัจจะ หลวงตาท่านบอกว่า จิตใจของท่านเป็นบ่อนํ้าอมฤต บ่อนํ้าอมตธรรม ตักไม่มีวันหมด ในจิตใจของหลวงตาตักดื่มไม่มีวันจบวันสิ้น บ่อนํ้าในใจของหลวงตาเรานี่ นํ้าอมฤต นํ้าอมตธรรม ไม่มีวันจบไม่มีวันสิ้น นี่จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ถ้าใจอย่างนั้นออกมา มันเป็นสัจธรรมตลอด แต่ถ้าเป็นใบประกาศรอบตัว เอาไว้เผาศพ เอวัง

เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย
บุคคลหรือสิ่งต่างๆ มันก็ต้องแปรสภาพไปเป็นธรรมดา
ไม่มีอะไรคงที่หรอก เราพึ่งใครไม่ได้ทั้งสิ้น
เราอาศัยกันได้ชั่วคราว
แต่สัจธรรมในหัวใจเราเป็นที่พึ่งเถิด

๕

ถามธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๔ ตุลาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ถามเรื่องการวิปัสสนา”

กราบเรียนหลวงพ่อด้วยความเคารพยิ่ง กระผมฟังพระเทศน์เรื่องจิตตภาวนามาหลายครูบาอาจารย์ ไม่ลงใจกับเทศนาของใครเลย เหมือนของหลวงพ่อ หลวงพ่อเทศน์ตรงใจผมมาก ผมภาวนาโดยใช้ความคิดไตร่ตรองในเรื่องร่างกายแบบกายคตาสติกรรมฐาน พอคิดเรื่องกาย ความรู้สึกมันทําให้ความรู้สึกทางเพศสงบตัวลงมาก

ผมนั่งไตร่ตรอง ชอบใช้ความคิด เพราะผมคิดพุทโธ จิตมันฟุ้งซ่านคิดนู่นนี่นั่น ไม่อยู่ในพุทโธคําเดียว ผมคิดเรื่องกาย คิดๆๆๆ แยกแยะแล้วเกิดความรู้สึกวูบวาบจากอวัยวะเพศมาถึงกลางอก จิตรวมลงมาสว่างจ้าอยู่กลางอกด้านซ้ายตรงหัวใจ เกิดความสุขอย่างมาก สุขที่สุด ความคิดหายไปเลย คือคิดต่อไปไม่ได้ พอความสุขเริ่มหายไป ความคิดก็เริ่มกลับมาอีก ผมทําอย่างนี้ประจํา แต่มันคิดไปหากายไม่ได้สักทีในขณะจิตรวม

คําถาม : ผมจะน้อมไปเห็นกายช่วงไหนในขณะจิตรวม เพราะความคิดหาย และความสุขมันบดบังหมดแล้ว ไม่อยากทําอะไรต่อเลยครับ หลวงพ่อช่วยแนะนําด้วยครับ ไม่อย่างนั้นทําต่อไปไม่ได้แน่ หลวงพ่อช่วยแนะนําด้วยครับ ขอบพระคุณ

ตอบ : นี่เขาถามมานะ เขาบอกว่าเขาฟังเทศน์ พอฟังเทศน์ เวลาพุทโธๆ เขาบอกว่าเขาพุทโธไม่ได้ เขาใช้ความคิดของเขาตลอดไป

เวลาคิดเรื่องกายๆ นี่กายนอก เห็นไหม เวลาหลวงตาท่านบอกกายนอก กายใน กายในกาย คําพูดอย่างนี้มันเป็นกรรมฐาน แล้วกรรมฐานเราพูดด้วยความเป็นจริงนะ กายนอก กายใน กายในกาย

กายนอก เราไปเที่ยวป่าช้าๆ เราไปเห็นโครงกระดูก เห็นซากศพ มันสะเทือนหัวใจแน่นอน กายนอก กายในก็กายของเรา ฉะนั้น เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ กายนอก กายใน กายในกาย มันก็เป็นกายหยาบกายละเอียด อย่างเช่นกายหยาบๆ พิจารณากายๆ ถ้าพิจารณากาย นี่กายคตาสติ เวลาพิจารณาไปแล้วละสักกายทิฏฐิ ความทิฏฐิในกาย กายเป็นของเรา ถ้ากายเป็นของเรา สรรพสิ่งเป็นของเรา เพราะเรามีเราแล้วเราถึงไปเบียดเบียนคนอื่น เห็นไหม ถ้าพิจารณากายนอก

เวลากายใน เห็นไหม กายใน พิจารณากายเหมือนกัน เวลากายมันแยกออกมาเป็นธาตุนํ้า ธาตุดิน ธาตุลม ธาตุไฟ เวลามันแยกไป เห็นต่อหน้า สิ่งนี้พอพิจารณากายโดยสมุจเฉทปหานมันก็เป็นสกิทาคามี ฉะนั้น ถ้าจิตสงบแล้วตรงนี้ยกขึ้นสู่อสุภะ ตรงนี้ยกขึ้นได้ยากที่สุดเลย ถ้ายกขึ้นสู่อสุภะ เห็นไหม นี่กายนอก กายใน กายในกาย กายในกาย กายที่ละเอียด มันมีขั้นตอนของมันไง

ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติในกายคตาสติ เวลาพิจารณากายโดยต่อเนื่อง อย่างเช่นหลวงปู่เจี๊ยะ ครูบาอาจารย์ท่านพิจารณากายอย่างเดียว หลวงปู่เจี๊ยะท่านพูดเอง พูดกับเราบ่อยมากว่าพิจารณากายๆๆ ท่านพิจารณากายอย่างเดียวเลย

เวลาครูบาอาจารย์บางองค์ท่านก็พิจารณาจิตของท่านอย่างเดียวเลย อย่างเช่นหลวงตาท่านพิจารณาของท่าน พิจารณาขั้นแรกของท่าน ท่านพิจารณาเวทนา ขั้นที่ ๒ ท่านพิจารณากาย ขั้นที่ ๓ ท่านพิจารณาอสุภะ ขั้นที่ ๔ ท่านพิจารณาจิต จุดและต่อมคือจิต

หลวงตาเป็นพระที่มหัศจรรย์ มหัศจรรย์ว่าสติปัฏฐาน ๔ เวลาสติปัฏฐาน ๔ ท่านพิจารณาของท่านแต่ละชั้นแต่ละตอนไง แต่เวลาครูบาอาจารย์ส่วนใหญ่แล้วถ้าพิจารณากายก็จะพิจารณากายๆๆ คือความถนัดไง เหมือนทหารบก ทหารบกก็เชี่ยวชาญการรบทางบก ทหารเรือนาวิกโยธินก็เชี่ยวชาญการรบทางนํ้า ทหารอากาศก็เชี่ยวชาญการรบทางอากาศ

นี่ก็เหมือนกัน ทหารแต่ละชนิดก็เชี่ยวชาญของเขา เพราะเขาฝึกฝนมาโดยความเป็นจริงอย่างนั้น แต่เวลาคนรบบนบกก็เชี่ยวชาญ รบทางนํ้าก็เชี่ยวชาญ รบทางอากาศก็เชี่ยวชาญ มันหายากนะ

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ ท่านพิจารณากาย ท่านจะพิจารณากาย ท่านเชี่ยวชาญ ถ้าเป็นทหารบกก็เชี่ยวชาญการรบทางบก แม้แต่ทหารบกก็อยู่ที่คออีก ทหารปืนใหญ่ ทหารราบ มันยังมีความเชี่ยวชาญแตกต่างกันไป นี่ก็เหมือนกัน ทางบกก็เหมือนกัน ทางบกเขายังมีความเชี่ยวชาญแตกต่างกันไป

ฉะนั้น เวลาพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงไง ฉะนั้น ถ้าตามความเป็นจริงมันจะเป็นแบบนี้ ถ้าเป็นแบบนี้ ฉะนั้น เวลาที่จะประพฤติปฏิบัติ ฉะนั้น เวลาเราจะปฏิบัติ เขาบอกว่าเขากําหนดของเขา ใช้ความคิด ว่าคิดๆๆ เขาว่าคิด คิดจนมันแยก

คิดๆๆ ถ้าเรามีสตินะ ถ้าคิดๆๆ คําว่า “คิดๆๆ” มันมีสติมันถึงรู้ว่าเราคิด แต่ถ้าเราคิด เราคิดคือว่าอารมณ์ความรู้สึกมันไปแล้ว มันไม่มีเรา เพราะเรากับอารมณ์เป็นอันเดียวกัน

เวลาถ้าโดยสามัญสํานึกของเรา เวลาเราคิด พอคิดแล้วมันเกิดอะไรขึ้นมา เวลาคิดแล้วมันเกิดอารมณ์ มีความโกรธ มีความไม่พอใจ มันเป็นเราหมดเลย แต่ถ้าเราคิดๆๆ แต่เรามีเราคอยคิดมีสติไง มันมีสติ มีสติคอยดูความคิด เท่าทันความคิด ถ้าสติมันทันนะ เอ็งคิดทําไม คิดมาอย่างนี้คิดมากี่ล้านๆ ครั้งแล้ว แล้วก็หลงคิดอยู่อย่างนี้ ทําไมเอ็งไม่มีสติปัญญาเลยหรือ มันอายนะ หยุดเลย ถ้าสติปัญญามันทัน อันนี้เขาเรียกว่าปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าบอกว่าเราคิดๆๆ แต่มันมีเราอยู่ไง แต่ถ้าไม่ใช่เรานะ คิดๆๆ อารมณ์มันร่วมไปนะ คิดเรื่องอะไรล่ะ ถ้าคิดเรื่องสิ่งใด เราก็เอาสิ่งนั้นเป็นตัวตั้ง คือจิตไปอยู่ที่นั่น แต่ถ้าเราคิดๆๆ แต่มีสติอยู่กับเรา มันอยู่ที่จิต มันไม่ได้ไปอยู่ที่เป้าหมายนั้น

เราคิดเรื่องอะไรก็แล้วแต่ คิดเรื่องผลกระทบต่างๆ เราไปคิด มันมีผู้ได้ผู้เสีย คิดอย่างนั้นน่ะ เราไปแล้ว เราอยู่ในอารมณ์ความรู้สึกอันนั้น แต่ถ้าเราคิดๆๆ แต่เรามีสติปัญญาอยู่ เขาบอกว่าเขาคิดๆๆ มันแยก แยกความรู้สึก มันวูบวาบเลย วาบหมดเลย จิตนี้สว่างจ้า มีอยู่กลางหัวอก กลางดวงใจ เกิดความสุขมาก แล้วเขาเน้นเลยว่าสุขสุดๆ ความคิดนั้นหายไปเลย ความคิดนั้นหายไปเลยนะ

เวลามันเป็นเอกเทศ มันคิดไม่ได้ เพราะการคิดมันต้องมีจิตกับอารมณ์มันกระทบกัน ถ้ามันกระทบกัน เวลาเราสบายใจ เราไม่ได้คิดอะไรเลย มันว่างๆ มันไม่กระทบอะไรเลย มันไม่มีความคิด เห็นไหม ตอนที่เราสบายใจ เราปล่อยอารมณ์หมดเลย มันว่างหมดเลย แต่ว่างแบบนี้มันว่างโดยธรรมชาติของมันเอง เราไม่ได้ว่างโดยการบริหารจัดการ ไม่ได้ว่างโดยที่เรามีสติปัญญาดูแลหัวใจของเรา

ถ้าเราว่างมีสติปัญญาดูแลหัวใจของเรา หัวใจมันสงบนะ จิตนี้เป็นหนึ่ง ถ้าจิตเป็นหนึ่ง ฉะนั้น สิ่งที่มันเป็นหนึ่ง พอเป็นหนึ่งแล้ว ถ้าเขาบอกว่า มันว่างหมดเลย มันมีความสุขมาก ความคิดหายไปเลย คิดต่อไปอีกไม่ได้ แต่พอความสุขหายไป กลับมาคิดอีก แล้วมันก็ทําอย่างนี้ประจํา แต่มันคิดไปหากายไม่ได้สักที

ถ้าจิตสงบแล้ว ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันถึงจะเป็นวิปัสสนา

ที่เขาบอกว่า “พุทโธๆ ไม่มีปัญญา ของเราใช้ปัญญา”

ปัญญาอย่างนั้นมันเป็นปัญญาแบบคิดๆๆ นี่แหละ คิดๆๆ มันก็คิดของมันน่ะ แต่มันไม่เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงหรอก นั่นเขาบอกว่าเขาเป็นปัญญา นั้นโลกียปัญญา ปัญญาอย่างนั้นมันเป็นการท่องจําจิตด้วยความคิดของเขาว่าสิ่งนั้นเป็นการประพฤติปฏิบัติด้วยความเข้าใจของเขา ด้วยความเข้าใจ มันไม่ใช่ความจริง

ถ้าเป็นความจริงนะ ถ้าเป็นความจริง ถ้าสมาธิก็ต้องเป็นสมาธิ ถ้ามันสงบก็ต้องคิดจนมันสว่างโพลง มันวาบ ความคิดหยุดหมดเลย

ตั้งสติไว้ อันนี้ที่หลวงปู่ดูลย์สอน พยายามตั้งสติไว้ ความคิดส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของสมุทัยเป็นทุกข์ ความคิดทั้งหมดที่ส่งออก ความคิดโดยสามัญสํานึกของมนุษย์ทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของมันคือความทุกข์ คิดๆๆ จนจิตมันหยุด แล้วให้จิตเห็นอาการของจิต ถ้ามันหยุด จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตนั้นเป็นมรรค ผลของการที่จิตเห็นอาการของจิตนั้นเป็นนิโรธ นี่หลวงปู่ดูลย์พูดอย่างนี้ มันต้องมีตรงนี้ไง มีตรงที่จิตเห็นอาการของจิต

เหมือนคําถามนี้ ผมคิดๆๆ มันวาบหมด วูบเลยนะ วาบสว่างโพลงกลางหัวใจ มีความสุขมาก สุขมาก

ถ้าสุขมาก เพราะเขามีสติปัญญา แล้วเขาพูดเอง เขาบอกว่าฟังเทศน์ครูบาอาจารย์มาเยอะแล้ว แต่ติดใจเทศน์หลวงพ่อ

นี่เพราะติดใจเทศน์หลวงพ่อ มันเลยบอกว่านี่ไม่นิพพานไง ถ้าลองไม่ได้เทศน์หลวงพ่อนะ ถ้ามันสว่างโพลงอย่างนี้ “อ๋อ! นิพพานเป็นอย่างนี้เอง” เพราะความเชื่อของเขาไง มันเป็นความเชื่อ มันเป็นความเชื่อของเขา มันไม่เป็นความจริงไง

นี่เขาพูดเอง เขาบอกว่า ฟังเทศน์ครูบาอาจารย์มาเยอะ แต่ไม่ลงใจ แต่ตอนนี้ฟังเทศน์หลวงพ่ออยู่ เพราะฟังเทศน์หลวงพ่ออยู่ เพราะมันมีหลัก เวลาคิดๆๆ อย่างนี้ แล้วเวลาจิตมันสว่างโพลง เขาถึงเขียนคําถามมาว่า “แต่มันคิดไปหากายไม่ได้สักที”

“มันคิดไปหากายไม่ได้สักที” คือยกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่ได้ สําคัญตรงนี้มาก

เวลาเราเทศน์มาตลอดเลยบอกว่า เราจะเข้าบ้านของเรา ถ้าเราเข้าปากซอยเราถูก เราจะเข้าบ้านเราถูก ปากซอย ปากซอย ถ้าเราเข้าปากซอยเราไม่ถูกนะ เราจะเข้าบ้านเราไม่ได้เลย เพราะบ้านเราอยู่ในซอยนั้น เราเข้าปากซอยถูก เราจะเข้าบ้านของเราได้ ถ้าเราเข้าปากซอยไม่ถูก เราจะเข้าบ้านไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน มันไม่เห็นกายสักที มันหาปากซอยตัวเองไม่เจอ คือหาหนทางของตัวเองไม่ได้ ถ้าหาหนทางของตัวเองได้นะ ใครถนัดทางใด ถ้าใครเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

แต่ถ้ามันเห็นไม่ได้นะ กรณีที่ว่ามันคิดไม่ได้สักที ถ้านั่งนานๆ ถ้าเดินจงกรมๆ ถ้าเวลามันเมื่อย นั่นแหละเวทนา มันเมื่อย มันเหนื่อย มันล้า เวลานั่งไป เวลามันเจ็บมันปวด นั่นล่ะ จับเลย จับๆๆ กาย เวทนา จิต ธรรม สติปัฏฐาน ๔ สิ่งที่ไม่พอใจ สิ่งที่ขัดใจก็เป็นเวทนาจิต สิ่งที่ขัดเคืองในหัวใจก็เป็นเวทนาจิต สิ่งที่เจ็บหลัง ปวดเอว เจ็บแข้งเจ็บขา เวทนากาย เวทนากายมันเกิดก็เกิดเวทนาจิต

ไอ้คนที่บอกว่าเข้าปากซอยไม่ถูกๆ...ปากซอยเบ้อเริ่มเทิ่ม แต่ผ่านไปผ่านมา ผ่านมาผ่านไป ไม่แวะปากซอยสักที ซอยตัวเองเบ้อเริ่มเทิ่มไม่เห็น ถ้าอยากเห็นนะ นั่ง ๔ ชั่วโมงนั่นน่ะ เดี๋ยวมันก็เจ็บแล้ว ถ้าเจ็บก็จับมันสิ จับมัน กาย เวทนา จิต ธรรม อย่างใดอย่างหนึ่งก็ได้ อย่างใดอย่างหนึ่งก็ได้ แล้วขัดเคืองหัวใจมันเป็นเวทนาจิต ถ้ามันฉงนใจเฉลียวใจนะ ฉุกคิดนะ จับมับ! ถ้าจับมับ! นั่นจิตเห็นอาการของจิต

จิตเห็นอาการของจิต อาการที่มันสั่นมันไหว อาการที่มันขัดเคือง อาการที่มันขัดข้อง อาการที่มันไม่พอใจ อาการทั้งนั้น แต่เราไม่ได้สนใจ พออาการมันขัดเคืองขัดข้องก็ฉุนเฉียว ไม่พอใจ เห็นไหม มันเอาอาการนั้นน่ะเป็นเรา แล้วเราก็พอใจอาการนั้น แล้วเราก็จะไปฉุนเฉียวใครก็ไม่รู้

เวลาฉุนเฉียวไม่พอใจเขานะ ฉุนเฉียวไม่พอใจทุกๆ อย่างเลย แต่มันไม่เข้าใจเลยว่าไอ้อาการ ไอ้ความขัดเคืองใจ ตัวนี้แหละตัวมัน ถ้าจับตัวนี้ นี่จิตเห็นอาการของจิต จับยาก เพราะอะไร ขี้บนหัวคนอื่น ขี้นกบนหัวคนอื่น เห็นหมดเลย ขี้นกมันขี้เต็มหัวเลย แต่ขี้นกบนหัวตัวเราเองมองไม่เห็น สอนคนอื่นได้หมด รู้ไปหมด แต่เวลามันเกิดกับตัวเราเองทําไมมันไม่รู้ล่ะ เกิดกับตัวเองทําไมมันไม่รู้ ขัดเคืองใจนั่นน่ะทําไมไม่รู้ แล้วพอขัดเคืองใจไปแล้ว ทีนี้มันก็พาลแล้ว หาแพะแล้ว ไอ้คนนั้นว่ากู ไอ้คนนี้ว่ากู ไอ้คนนู้นๆๆ น่ะ มันพาลไปแล้ว...จับตรงนี้

แล้วถ้าพูดถึงว่าเขาถามว่า “แต่มันคิดไปหากายไม่ได้สักที”

คิดไปหากายไม่ได้เพราะว่าเราตั้งใจว่าเราพิจารณากาย เห็นไหม เริ่มต้นมาจากว่าเราคิดเรื่องกาย เรื่องกายเราคิดได้ เราคิดได้ มันเป็นกายนอก กายนอกนี่โลกียปัญญา ปัญญาอย่างนี้เราจินตนาการได้ เราสร้างภาพได้ นี่กายนอก

แต่ถ้าพอมันสงบเข้ามาแล้ว ถ้ามันจะเห็นกายใน เห็นกายที่มันเกิดจากจิต เห็นอาการ เห็นที่จิตมันไปยึดมั่นถือมั่น เพราะถ้าพิจารณาไปแล้ว ถ้ามันละสังโยชน์ มันละสังโยชน์ตรงนี้ สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดจากความขัดข้องหมองใจ เห็นผิดหมดล่ะ เพราะความเห็นผิด เพราะความเห็นผิดมีขั้วบวกขั้วลบ มันถึงเป็นอารมณ์ออกมา

ถ้าความเห็นถูก ขั้วบวกขั้วเดียว ขั้วลบขั้วเดียว มันเกิดอารมณ์ไม่ได้ มันเกิดปฏิกิริยาออกมาไม่ได้ ถ้าสักกายทิฏฐิมันลบล้างแล้ว มันไม่มีปฏิกิริยาขั้วบวกขั้วลบให้เกิดการกระเทือนหัวใจออกมาได้ เราพิจารณา พิจารณากันตรงนี้ไง พิจารณาเพื่อเหตุผลตรงนี้ไง

ทีนี้กว่าที่พิจารณา มันก็ต้องจับก่อน พิจารณาก่อน ให้มันเป็นความจริงขึ้นมาให้ได้ ถ้าเป็นความจริงได้ เราจะบอกว่า ทําความสงบของใจให้มากขึ้น ทําความสงบของใจที่เขาทําอยู่นี่ ที่ว่ามันสว่างโพลง มันวาบ มันเป็นความสุข อยู่กับความสุขแล้วก็คิดต่อไป คิดต่อไปมันก็จะสงบเข้ามาๆ แล้วพอสงบเข้ามาแล้ว พอสงบ เรารู้ว่าสงบ พอสงบแล้วเรารู้ว่า อ๋อ! จิตเป็นอย่างนี้ สมาธิเป็นอย่างนี้ สิ่งที่ว่าจิตที่เวียนว่ายตายเกิด ปฏิสนธิจิต จิตเดิมแท้มันเวียนว่ายตายเกิดอย่างนี้ มันซาบซึ้งมาก มันซาบซึ้ง มันเหมือนเรา เรามือเปล่าๆ เราจะไปสู้เสือด้วยมือเปล่าๆ ไง แต่พอเรามีสติ มีสมาธิ เรามีอาวุธแล้ว แหม! อยากเจอเสือๆๆ

เรากําหนดเข้ามาๆ ถ้าจิตมันสงบแล้ว พออยากเจอเสือ มันระวัง ถ้ามันเห็นความคิดปั๊บ มันจับมับ! นั่นน่ะเสือ แล้วมีอาวุธสู้มันด้วย พอจับได้นะ พอจับได้มันสะเทือนหัวใจมาก กาย เวทนา จิต ธรรมโดยความเป็นจริงมันก็เป็นความจริงนี่แหละ แต่ถ้าเรารู้จริงเห็นจริงขึ้นมา เพราะเรามีกิเลสไง เห็นไหม

เวลาพระอรหันต์นะ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ ๕ เป็นภาระ มันไม่มีโทษไม่มีภัยกับใคร มันไม่มีโทษไม่มีภัยกับพระอรหันต์นะ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ร่างกายกับจิตใจไม่มีโทษกับพระอรหันต์นะ ไม่มีโทษเลย เพราะอะไร เพราะท่านสํารอกท่านคายมันออกหมดแล้ว แต่ของเรามันอยู่กับเราทั้งนั้นน่ะ ถ้าเราเห็น เราจับได้ ถ้าจับได้มันจะวิปัสสนาได้ ถ้าวิปัสสนาได้มันก็เป็นมรรคไง ที่บอกว่า ที่ว่าภาวนามยปัญญา ปัญญาที่มันมหัศจรรย์ไง

“แต่คิดไปหากายไม่ได้สักที” ฉะนั้น คําถามว่า “ผมจะน้อมไปหากายช่วงไหนในขณะจิตรวม เพราะความคิดหายและความสุขมันบดบังหมดแล้ว ไม่อยากทําอะไรต่อเลยครับ หลวงพ่อช่วยแนะนําด้วย”

“ผมควรน้อมไปหากายช่วงไหน ขณะที่จิตรวม เพราะความคิดหาย”

ขณะที่จิตรวม ถ้าจิตรวม ถ้ามีสตินะ ถ้ามีสติก็เป็นสัมมา ถ้ามันไม่มีสติ มันรวมเข้าไปอยู่กับความสุขอย่างนั้น แล้วพอมันคลายตัวออกมา มันคลายตัวออกมาไง พอมันคลายตัวออกมา ดูสิ ถ้าคนเขามีอํานาจวาสนานะ พอเขาพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอจิตจะสงบจะเห็นนิมิตมาล่อมาลวง แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วเห็นนิมิต นิมิตก็คือนิมิต แต่ถ้ามันจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นกายมันก็เห็นกายโดยสัจจะความจริง

แต่ถ้าของเรา เรายังไม่เห็นใช่ไหม ถ้าจิตมันรวมก็อยู่ในความสงบนั้น คลายตัวออกมา ให้รําพึงเลย พอคลายตัว เวลาเราคิดๆๆ จนมันสว่างโพลง ความคิดมันดับหมด ออกมาก็คิดใหม่ ความคิด คิดแล้วจับเลย ถ้ามันคิดแล้วถ้ามันยังจับไม่ได้ก็คิดต่อเนื่องไป มันก็สว่างโพลงอีก คือกลับมาสงบอีก

ผลของสมาธิคือมันสงบ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ แต่เวลาออกมาแล้ว เพราะสมาธิเป็นสมาธิ แต่ไม่มีสมาธินะ มันเป็นโลกหมด ไม่มีสมาธินะ มันเป็นโลกียปัญญา พอมีสมาธิแล้วรําพึง ถ้ารําพึงไม่เห็นกายก็ได้ ถ้ารําพึงไม่เห็นกาย ความคิดนี่จับมันๆ ถ้าจับมันได้ มันเป็นเทคนิค

เวลาหลวงตา เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ เวลาเคล็ดลับ ท่านจะไม่ค่อยบอก ถ้าบอกแล้ว พอทําแล้วเดี๋ยวมันก็จับแล้วจับอีก ก็ตะครุบอยู่นี่ จับอยู่นี่ มันจับไม่ได้

มันต้องเป็นปัจจุบัน ค่อยๆ หาวิธีการจับได้ ถ้าจับได้ นั่นน่ะสติปัฏฐาน ๔ จริง ถ้าจิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นั้นถึงเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความมุ่งหมายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ในปัจจุบันนี้เราท่องกันเอาเอง เราท่องกาย ท่องเวทนา ท่องจิต ท่องธรรม เราท่อง เราท่องสติปัฏฐาน ๔ ท่องอย่างไร ก็มันเกิดจากจิต ท่องจากจิตไง ท่องโดยเราท่องจําแล้วเราจินตนาการ เราจินตนาการ มันเป็นโลกียปัญญานี่แหละ

ฉะนั้น ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ ๕ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ไม่มีผลสะเทือนกับธรรมธาตุในใจของพระอรหันต์ แต่ของเรามันเป็นขันธมาร ขันธ์มันเป็นมารทั้งหมด ความคิดเป็นมารทั้งหมด ทุกอย่างเป็นมารทั้งหมด แล้วมันก็คิดจากมารน่ะ คิดจากมาร คิดจากของเราน่ะ ถ้าจิตสงบแล้วมันปลอดโปร่ง มันปลอดโปร่งชั่วคราว เพราะกิเลสมันสงบตัวลงมันถึงเป็นสมาธิ พอสมาธิแล้ว เรารื้อค้น เราพิจารณาไป

อย่างที่ว่าเขาบอกเขาน้อมไปไม่เห็นกายสักที แล้วกระผมจะน้อมไปช่วงไหน

ก็ช่วงที่ว่าเวลาจิตมันรวมแล้วไง เวลาคลายตัวออกมา เวลาจิตมันรวม เพราะสมาธิเป็นสมาธิ ถ้าสมาธิลึกๆ มันคิดไม่ได้ แต่เวลาพอมันคลายตัวออกมานี่รําพึง ก็ความคิดนี่แหละ แต่ความคิดที่มีสมาธิเป็นพื้นฐาน ทางธรรมเรียกว่า “รําพึง”

ถ้ามันคิดโดยสามัญสํานึก เพราะความคิดทางโลกเป็นวิทยาศาสตร์ ถ้าพูดแบบวิทยาศาสตร์ใช่ไหม ความคิดเราก็คือความคิด แต่ถ้าเป็นนักปฏิบัติ พอจิตเขาสงบแล้ว ถ้าบอกเป็นความคิด มันก็เป็นจิตเดียวกับที่เป็นปุถุชน เป็นจิตเดียวกับปุถุชนคนหนา แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วเป็นกัลยาณปุถุชนใช่ไหม ถ้าเป็นความคิดของกัลยาณปุถุชนเขาเรียกว่ารําพึง แน่ะ! รับประทานกับเสวย ถ้าเราไม่มีสถานะ เราก็ต้องรับประทาน ถ้าคนมีสถานะ เขาเรียกว่าเสวย

นี่ก็เหมือนกัน เพราะจิตมันมีสถานะของมัน มันมีสมาธิของมัน เขารําพึง รําพึงไปเห็นกาย เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม แล้วต้องฝึกหัดให้เกิดขึ้นมาเอง ฝึกหัดให้เกิดขึ้นมากับเรา ฝึกหัด

การฝึกหัดนะ มนุษย์เราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เราจะมีความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะต่อเนื่องกับเรา มันก็จะทําความเป็นจริงของเราขึ้นมาได้ เอาตอนนั้น

นี่คําถามเขาถามว่ามันไม่เห็นกายสักที มันคิดๆๆ

คิดๆๆ มันก็เป็นประโยชน์แล้ว เพราะจิตสงบได้ พอสงบได้มันก็มหัศจรรย์ แต่มันยังไม่ได้เดินมรรค คือว่ายังไม่ได้เดินปัญญา ปัญญาก็เป็นภาวนามยปัญญา เป็นปัญญาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องการรื้อสัตว์ขนสัตว์

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านพิจารณาของท่าน ท่านชําระอวิชชาของท่านในหัวใจของท่าน แล้วท่านวางธรรมวินัยนี้ไว้จะให้พวกเราขวนขวาย ขวนขวาย พวกเราก็ใช้จิต จิตของเรามันเป็นปัญญา พอทางโลก ปัญญาก็คือความคิดนี่ คิดงานๆ คิดงานเพื่อสัมมาอาชีวะ

แต่เวลาของเรามันเป็นมรรค มรรคมันเป็นความคิด ความคิดที่ละเอียด ความคิดที่เกิดจากจิต ความคิดที่สั้น ความคิดมันไม่ส่งออก มันอยู่ที่จิต มันพิจารณา เกิด าณํ อุทปาทิ ปญฺา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิฯ เกิดญาณ เกิดทัสสนะ เกิดปัญญา เกิดความสว่างโพลงกลางหัวใจ นี่เป็นความจริงอย่างนั้น นั่นเกิดมรรค ถ้าเกิดมรรคขึ้นมามันจะเป็นประโยชน์กับเราตรงนั้น เห็นไหม ให้ทําแบบนี้

เขาถามว่า หลวงพ่อ แล้วจะให้ทําอย่างไร ให้ทําอย่างไร

ถ้าคิดๆๆ จนจิตมันรวม เราก็อยู่กับความสุขนั้น เป็นความสุขนั้นคือผลงานของเรา

เราทุกข์เรายากนะ เราทุกข์เรายากแล้วไม่มีผลตอบสนองในใจ ถ้ามันมีผลตอบสนองในใจ มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นผลงานของเรา นี่เป็นผลงาน เราเป็นคนขวนขวายเอง เราเป็นคนทําเอง เราก็อยู่กับความสุขนั้น เวลามันคลายตัวออกมา เราจะเดินงานต่อ

ถ้าคิดๆๆ มันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิเข้าไปสู่ความสงบ สงบบ่อยครั้งเข้า สงบบ่อยครั้งเข้ามันเป็นสมาธิ เป็นสมาธิขึ้นมา มันตัดรูป รส กลิ่น เสียง มันทําสมาธิได้ง่าย ได้ง่ายแล้วเราก็พยายามจะขวนขวายหากายของเราให้เจอ หากาย หาเวทนา หาจิต หาธรรม

กายก็ได้ เวทนาก็ได้ จิตก็ได้ ธรรมก็ได้ สติปัฏฐาน ๔ อะไรก็ได้อย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่จําเป็นว่าต้องกายอย่างเดียว ถ้าเป็นกาย เห็นไหม กายนอก กายใน กายนอก ดูกายสิ กายนอกก็เป็นร่างกาย ถ้ากายในก็ความรู้สึกนึกคิด จับได้ คือว่าไม่ใช่ว่าซื่อตรง ซื่อว่าจะต้องกายอย่างเดียว แล้วต้องกายที่ว่าเราเข้าใจอย่างเดียว เวลามันเกิดกายจริงๆ ไม่รู้จัก

มีคนภาวนานะ เวลาเกิดเป็นอวัยวะ เกิดเป็นปอดเป็นตับขึ้นมา เป็นภาพมาให้เห็นเลย ตกใจ ไม่รู้อะไร มาถาม “หลวงพ่อ นั่นคืออะไร”

ก็กายไง เพราะเห็นกายโดยอาการ ๓๒ เห็นกายโดยส่วนใดส่วนหนึ่ง อยู่ในวิสุทธิมรรคไง เห็นกายโดยส่วนใดส่วนหนึ่งของกาย เห็นกายโดยครบองค์ประกอบ เห็นกายโดยจําเพาะ การเห็นนี่ร้อยแปดเลย วาสนาคนไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น เวลาถ้ามันเห็นแล้วมันสะเทือนหัวใจมากเลย ถ้าสะเทือนหัวใจ พอสะเทือนหัวใจแล้วก็เดินไม่ค่อยถูก แล้วค่อยๆ ฝึกหัด จับต้องได้แล้วฝึกหัดจนก้าวเดินได้ ก็จะเป็นผู้ที่ปฏิบัติได้มรรคได้ผลต่อไปข้างหน้า นี้จบ

ถาม : เรื่อง “ลองทําและถามทีเดียว”

๑. ทําไมตอนฟังเทศน์บนศาลา จิตสงบกว่านั่งหรือเดินจงกรมเอง ใจตั้งเป็นสมาธิ ทนเจ็บ ไม่ขยับ และรับมือกับอาการสําลักหายใจไม่ออกโดยเกาะคําเทศน์ของหลวงพ่อไปเรื่อยๆ ได้ และกราบขอบพระคุณหลวงพ่อมาก ได้อุบาย กําลังใจ และกลับมาตั้งสมาธิได้ กลับมาตั้งสมาธิอีก พร้อมท้าทายตัวเอง ลองเนสัชชิกและอดอาหารดู

๒. ผลลองทําเนสัชชิก คืนนั้นตอนเดินจงกรมท้องร้อง คราวนี้สวนถาม “ใครหิว” (ก็อปปี้หลวงพ่อมา) อาการหาย แต่นั่งสมาธิไม่ได้ ตกภวังค์ หลับตลอด เลยเดินแทน วันต่อมาอดอาหาร แต่กินปานะ อยู่ได้ ทึ่ง ไม่ได้ทรมานอย่างที่เคยคิด และทําสมาธิเกาะที่คําบริกรรมได้ ฟุ้งน้อยลงจริงๆ ไม่ง่วงเหมือนคืนเนสัชชิก รู้สึกมีความหวังแก้จิตเสื่อมได้ มีกําลังใจกลับมาทําสมาธิอีก อีกวันสองวันกลับมากินอาหาร พลุ่งพล่าน ฟุ้งมาก แต่ดีกว่าตอนทําเองที่บ้านและก่อนมาวัดมากค่ะ แบบนี้ถูกจริตกับอดอาหารใช่หรือไม่เจ้าคะ

๓. ความโกรธและพยายามอภัยด้วยสมอง แผ่เมตตามาเป็นปีๆ ตอนเกิดเรื่องแรกๆ ทุกเช้าผุดแต่เรื่องไม่ดีของเขา คืนหนึ่งตอนเดินจงกรมตอนดึกๆ เรื่องนี้เข้ามา แต่เป็นอีกมุม มีธรรมะมาสอน อยากอโหสิฯ เลิกจองเวร มีอีกหลายคําสอนขึ้นมาเอง ผลปล่อยเรื่องนี้ได้ ทุเลาลงอย่างมหัศจรรย์ใจ ไม่ผุดมาหลอนเหมือนตอนเช้าแล้ว หลังจากนั้นถ้าเผลอนึกถึงสิ่งที่เขาทําไม่ดีหรือได้ยินมา ก็จะเอามาสอนย้อนแย้งตัวเองว่า เราก็มีกิเลสนั้น ไม่ได้ดีกว่าเขา แบบนี้เป็นแค่ธรรมเกิด ไม่ใช่วิปัสสนาแบบเห็นธรรมใช่ไหมเจ้าคะ (มักผุดคําสอนหรือยกเรื่องที่ค้างคามาใคร่ครวญ หลังเดินจงกรมบริกรรมพุทโธอย่างน้อย ๑-๒ ชั่วโมง แต่แบบนี้ไม่เคยเกิดตอนนั่งสมาธิ)

๔. หลังบริกรรมให้สงบแล้วหัดรําพึงให้เห็นร่างกายโครงกระดูก ร่างอาจารย์ใหญ่ จากความจํา แต่ใจมันไม่สะเทือน รู้ว่าปลอม ไม่จริง ต้องใช้ความพยายามมาก ก็ดึงกลับมาพุทโธ แต่มีคืนหนึ่งฝัน หลังจากนั่งสมาธิได้สงบกว่าวันอื่นๆ ว่าฟันร่วงหมดปาก อันนี้สะเทือนใจมาก ตกใจ กลัวยันตื่นนอนยังตกใจ แบบนี้เกี่ยวกับการปฏิบัติไหมเจ้าคะ (เคยลองพยายามโน้มให้เห็นกาย แต่รู้ว่าปลอม แต่เราได้ใช้ความคิดตอนสงบจะไหลลื่นกว่าโดยเป็นเอง ยังแปลกใจว่าเราคิดหรือรู้คําตอบนี้ได้อย่างไร บางทีก็เป็นคําเทศน์ของหลวงพ่อมาตอกยํ้าบอกใจตัวเอง แบบนี้เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติหรือหลงทางคะ ถ้าจะวิปัสสนาให้ถูก ควรทําอย่างไรเจ้าคะ)

๕. การปิดวาจาช่วยในการนั่งสมาธิภาวนาได้ไหมคะ

๖. ความสงบไม่ขึ้นกับระยะเวลาที่เราเพียรพยายามนั่งหรือเดินจงกรมใช่หรือไม่ บางทีอยากให้สงบ มันไม่สงบ แต่เดินจงกรมนานสุด ๔ ชั่วโมง บางทีเดินแบบปล่อยวางความคาดหวัง เดิน ๒ ชั่วโมงก็สงบได้ และมีผุดคําสอนต่างๆ ค่ะ

ขอบพระคุณหลวงพ่ออย่างสูงที่มีคําสั่งสอน

ตอบ : นี่เขาว่ามานะ ฉะนั้น เวลาปฏิบัติ เวลาฟังเทศน์ เวลามาปฏิบัติแล้วมันได้ผล เห็นไหม ถ้าได้ผลของเรา บางทีเราลังเล เราสงสัย เราไม่มีทางออก มันเหมือนนะ ที่เวลาเราพูดหรือเวลาเราตอบปัญหา ตอบปัญหาเพราะเราเข้าใจหัวอกคนที่ประพฤติปฏิบัติ เพราะเราเคยเป็นแบบนี้ เวลาปฏิบัติใหม่ๆ จับต้นชนปลายไม่ถูก แล้วไปถามใครนะ ไปไหนมา สามวาสองศอก

เราบวชพรรษาแรกแล้วพยายามขวนขวาย ทั้งๆ ที่ก่อนบวชก็ศึกษานะ ศึกษานะ เพราะเคย ก่อนบวช เพื่อนๆ เขาไปวัดท่าซุง หลวงพ่อฤๅษีลิงดํา เราก็ไปกับเขา แต่เวลาเอาจริงๆ ขึ้นมา เราก็มาค้นคว้าว่า ถ้าเราไปบวชอย่างนั้นเราคงอดตายแน่ๆ เลย เพราะบิณฑบาตก็ต้องบิณฑบาตกับเทวดา แล้วธุดงค์ก็ต้องอยู่ห่างจากบ้านหลายกิโลฯ คิดว่าจะอดตาย แต่พอมาศึกษาประวัติหลวงปู่มั่น เออ! อย่างนี้กูทําได้ ก็เลยมาทางนี้ไง นี่พูดถึงว่าเวลาก่อนบวช

แล้วบวชเข้ามาแล้ว สายหลวงปู่มั่น สายกรรมฐาน เพราะมันบวชใหม่ๆ กันทั้งนั้นน่ะ อู้ฮู! มีแต่ครูบาอาจารย์ทั้งนั้นน่ะ ไปถามเขานะ ไปไหนมา สามวาสองศอก ก็มั่วอยู่นั่นน่ะ ทั้งๆ ที่ก็รู้จักหลวงตานะ แต่บวชใหม่ๆ ก็คิดว่าพยายามจะฝึกฝนให้มีข้อวัตรก่อน แล้วเดี๋ยวค่อยเข้าไปทีหลัง กลัวเข้าไปแล้วโดนไล่ออกมาแล้วมันจะเสียสิทธิ์ รักษาสิทธิ์ตัวเองไว้ก่อน แล้วก็พยายาม

ไปไหนมา สามวาสองศอก ประสบการณ์อันนี้ประสบการณ์ที่ว่าไปถามพระองค์ใดก็พูดไปสัพเพเหระ เขาก็พูดเต็มปากเต็มคํานะ แต่มันเป็นที่วุฒิภาวะอ่อนด้อย คือเขามีความรู้แค่นั้นแล้วเขามั่นใจ แต่พอเราฟังเราก็งง พองงขึ้นมามันก็เก็บข้อมูลไว้เยอะ เก็บข้อมูลไว้เยอะ เวลาปฏิบัติมันมั่วไปหมดเลย จิตเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ ทุกข์ยากมาก

พอไปเจอหลวงปู่จวน เออ! “อวิชชาอย่างหยาบท่านสงบตัวลง” คือพอทําได้ พออยู่ได้ “อวิชชาอย่างกลางของท่านมหาศาลเลย อวิชชาอย่างละเอียดในใจท่านเยอะแยะเลย”

อืม! จริงของท่านหมดเลย

แต่ตอนนั้นคนนู้นก็ว่าอย่างนี้ คนนี้ก็ว่าอย่างนั้น แล้วก็พยายามศึกษามานะ บอกอวิชชาดับก็เป็นพระอรหันต์น่ะ แล้วเราทําใจกลางๆ จะว่าจิตสงบก็ได้ ไม่สงบก็ได้ แต่ทําใจกลางๆ ก็เข้าข้างตัวเองว่ากูไม่มีอวิชชา เพราะกูรู้เท่าหมด แต่ทําไมกูไม่เป็นพระอรหันต์ ก็ไม่เป็นจริงๆ ก็รู้ว่าไม่เป็น แต่ไอ้คําสอนที่ไปฟังมา ไปจับไปฟังมา มันทําให้ปั่นป่วนหมดเลย

พอไปเจอหลวงปู่จวน ท่านเป็นของจริง ไปอยู่กับท่านนะ ท่านก็บอกว่า “อวิชชาอย่างหยาบ คือความฟุ้งซ่านของพวกเรา ไอ้ความลังเลสงสัย ความฟุ้งซ่านหยาบๆ มันสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางๆ ในใจท่านอีกมหาศาลเลย อย่างละเอียดที่ท่านไม่เห็นอีกเต็มเลย”

เออ! จริง

ทีแรกบอกมันไม่มีไง พอเราทําใจกลางๆ นะ ไม่สงสัยอะไรเลย อวิชชาไม่มี อวิชชาไม่มีก็ต้องเป็นพระอรหันต์สิ เพราะอวิชชามันไม่มีแล้ว มันไม่มีกิเลส ทําไมมันมีอยู่ล่ะ นี่มันสัพเพเหระ เพราะมันเจอประสบการณ์อย่างนี้มา

พออยู่กับท่านสักพักหนึ่งแล้วมันก็ขวนขวายไง คือว่าตอนอยู่กับท่านมันได้สติแล้วล่ะ กูโดนหลอกมาเยอะเลย กูโดนหลอกมาทั้งนั้นน่ะ มันเลยวางหมดเลยไง ไอ้คําสอนหลอกๆ วางให้หมดเลย พุทโธกับมันนี่แหละ ซัดกับมันนี่แหละ มันก็เลยได้นํ้าได้เนื้อมา พอได้นํ้าได้เนื้อมา ท่านก็เครื่องบินตกเสีย ก็เครื่องบินตกนั่นแหละทําให้ต้องหันเข้าบ้านตาด เพราะมันโดนหลอกมาจนเข็ด

มันโดนหลอกนะ คนอื่นหลอกมา สํามะเลเทเมามาตลอด แล้วสอนไปไหนมา สามวาสองศอก พอมาเจอหลวงปู่จวน พอตรงทางนะ พอเครื่องบินตก กูไม่ให้ใครหลอกอีกแล้ว กูโดนหลอกมาพอแล้ว กูไม่ให้ใครหลอก เข้าบ้านตาดเลย เข้าบ้านตาดก็ปะทะกันอยู่นั่นน่ะ จนหัวแบะมานี่ นี่พูดถึงเวลาที่ว่าเราตอบปัญหาอยู่นี่ก็เพราะเหตุนี้

ฉะนั้น เวลาเขาพูดไง เวลาเขาพูด เห็นไหม ฟังเทศน์บนศาลา เวลาฟังเทศน์บนศาลา ถ้าจิตสงบได้

มันก็ที่เวลาหลวงตาท่านพูด เวลาหลวงตาท่านพูดนะ การปฏิบัติในกรรมฐานเรา การฟังเทศน์สําคัญที่สุด แต่การฟังเทศน์มันก็ต้องฟังเทศน์หลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์นะ หลวงตาท่านนั่งฟังอยู่นะ บอกมรรคผลนิพพานทุกคนหยิบฉวยได้เลย เพราะในใจของหลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านเทศน์จากข้อเท็จจริงในใจของท่าน ท่านเทศน์จากข้อเท็จจริงในใจของท่าน เราฟังอยู่นี่เราจินตนาการตาม มันเหมือนจะหยิบเอาเลยนะ สอยดาวๆ ดาวดวงไหนกูก็จะสอยมา ดวงจันทร์กูก็จะดึงมา กูจะสอยพระอาทิตย์เลยล่ะ แต่นี่ความคิดของเราใช่ไหม แต่หลวงปู่มั่นท่านพูดของท่านเพราะดวงใจท่านเป็นหมด ในใจของท่านมันองค์ประกอบพร้อมหมด ท่านอธิบายออกมาทั้งหมด แล้วเราฟัง เราฟังเราก็จะสอยดาวสอยเดือนน่ะ สอยเอา แล้วก็สอยไม่ได้

หลวงตาท่านบอกว่า เวลาหลวงปู่มั่นเทศน์นะ เหมือนนิพพานจะหยิบฉวยเอาได้เลย พอหลวงปู่มั่นเทศน์จบ ฟ้าปิดหมดเลย ท้องฟ้าจําลองก็ปิดไฟ ดับมืดเลย

นี่เวลาเราฟัง เราจินตนาการได้ เราทําได้ ฉะนั้น เวลาเราสําคัญที่วุฒิภาวะของผู้ฟัง ตอนที่เราบวชใหม่ๆ ขนาดที่ว่าบวชใหม่ๆ เราก็ศึกษามาพอสมควรแล้วแหละ เราถึงบวช เพราะมีความศรัทธามาก แต่บวชไปแล้ววุฒิภาวะเรายังอ่อนด้อย ใครพูดอะไรก็เชื่อ เพราะเราก็เชื่อว่าพระต้องพูดจริง พระมีศีลต้องพูดข้อเท็จจริง ฟังเขามา โกหกทั้งนั้น เพราะอะไร มันโกหกทั้งนั้นเพราะอะไร เพราะเราภาวนาเป็นสมาธิแล้วไม่เหมือนที่มึงสอนกูเลย

ยิ่งพอจิตเห็นอาการของจิต เราเห็นจิต เราพิจารณาจิตก่อน ไปเห็นจิต จับรูปเลย เฮ้ย! ความคิดเป็นรูปเลยหรือ แล้วมันก็ไปเข้ากับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพระไตรปิฎกที่บอกหลานพระสารีบุตร “ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งต่างๆ เธอต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย เพราะอารมณ์ความรู้สึกของเธอก็เปรียบเหมือนกับวัตถุอันหนึ่ง” วัตถุเลย ถ้าคนเป็นเป็นอย่างนั้นเลย แล้วเราจับได้ ทําได้

ทีนี้พอมันจับได้อย่างนั้น พอมาดูพระไตรปิฎก โอ้โฮ! มันตรงกันเลยเว้ย แต่เราจับได้ก่อนน่ะ พอเราจับได้ เราพิจารณาแล้ว พอไปดูในพระไตรปิฎก โอ้โฮ! มันตรงกันเลย

ทางวิชาการ ความคิดเป็นนามธรรม หัวใจเป็นนามธรรม แต่เวลาไปจับแล้วทําไมมันชัดเจนขนาดนั้น เวลาคนเป็นนะ ฉะนั้น เวลาเป็น

ทีนี้เวลาเขาบอกว่า ฟังเทศน์บนศาลา ทําไมจิตมันดี จิตมันอะไร

เพราะว่าฟังเทศน์ การฟังเทศน์ที่เหมือนกับหลวงปู่มั่นท่านบอก หลวงตาท่านบอกฟังเทศน์หลวงปู่มั่น มรรคผลนิพพานจะหยิบจะฉวยเอาเลย ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าฟังเทศน์นะ เทศน์ก็คือเทศน์ มันเป็นเทป ในเว็บไซต์มันเป็นเทคโนโลยี แต่ถ้าจิตใจมันลง จิตใจมันหาเหตุผล

ถ้าจิตใจคนหยาบ ฟังเทศน์เรานี่เบื่อ พูดอะไรก็ไม่รู้เรื่อง ไปไหนมา สามวาสองศอก บอกมาสิ ทําอย่างไรจะเป็นพระอรหันต์ จะทําให้ดู

แต่ฟังเทศน์ไม่ฟัง แล้วฟังไม่เข้าใจ มันคิดไปคนละเรื่องเลย นี่พูดถึงเวลาถ้าจิตใจมันไม่เปิด ถ้าจิตใจมันเปิดนะ โอ้โฮ! เขาหาอย่างนั้นน่ะ เขาหาของอย่างนี้

ฉะนั้นบอกว่า ทําไมฟังเทศน์หลวงพ่อแล้วจิตมันสงบได้

มันสงบได้ ฟังเทศน์มันสําคัญตรงนั้นน่ะ ฉะนั้นบอกว่า ฟังเทศน์แล้วพอจิตมันสงบแล้ว มาถึงข้อที่ ๒. พอข้อที่ ๒. จะทําเนสัชชิก พอทําเนสัชชิกขึ้นไป พอจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา กระอักกระอ่วนเกือบตาย ทรมานมาก เขาบอกทีแรกทํานี่ทรมานมาก เพราะมันหิวไง ถ้าหิว ทรมานมาก ใช้ปัญญาเข้าไปมันก็ได้อุบาย ถ้าได้อุบายไปแล้ว สุดท้ายแล้วบอกว่า เวลาอดอาหาร ฉันนํ้าปานะบ้าง กินนํ้าปานะ

มันทําได้ เรามีอุบาย แต่ถ้าเรามีอุบาย เรามีครูบาอาจารย์เป็นแบบอย่าง เราทําอย่างนั้นเพราะมันเป็นวิธีการ หลวงตาท่านบอกว่า ท่านอดอาหารดีมากเลย แต่ท่านอดนอนไม่ดี อดนอนแล้วนะ มันจะทื่อ มันจะคิดไม่ออก

ฉะนั้น เมื่อก่อน ดูสิ ที่ว่าหลวงปู่ลีกับหลวงปู่กงมาอยู่ที่วัดป่าคลองกุ้ง วัดของหลวงปู่กงมา วัดหนึ่งอดอาหาร วัดหนึ่งอดนอน เวลาทํา นี่กรรมฐานด้วยกันแข่งกัน แข่งกันทําความดี ถ้าครูบาอาจารย์บางองค์ อย่างเราอดนอนก็ได้ อดอาหารก็ได้ ชอบทั้ง ๒ อย่าง เวลาอดอาหาร พออดอาหาร ไม่ต้องทําข้อวัตร อดอาหารแล้วอดนอนไปด้วย ถึงได้บอกว่า ๗ วัน ๗ คืนไง เดินจงกรม ๗ วัน ๗ คืน ไม่ไปไหนเลย อยู่ในทางจงกรมนั่นน่ะ นอนก็นอนไม่ได้ เพราะปัญญามันหมุน เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมามันเป็นอย่างนั้นเลย ทั้งอดนอนก็ดี อดอาหารก็ดี เราได้ทั้ง ๒ ทาง แต่ครูบาอาจารย์บางอย่างก็เป็นอย่างหนึ่ง ทีนี้มันเป็นอุบายเป็นวิธีการ ฉะนั้น ถ้าคนทําได้จริงมันเป็นได้จริง ทําได้จริงนะ

เวลาพระเราอยู่ด้วยกัน อดนอน หิวไหม อดอาหารแล้วทรมานไหม แต่ทําไมเขาทําได้ เขาทําได้ มันต้องมีเหตุผล อย่างเรา วันเดียวเราก็จะตายแล้ว แล้วทําไมเราต้องไปทรมานให้เราจะเป็นจะตาย แค่ทุกข์กิเลสมันบีบก็จะตายอยู่แล้ว แล้วก็จะไปภาวนาให้มันทรมานเข้าไปสองชั้นสามชั้นหรือ บ้า

แต่เวลาคนที่เขาทําได้นะ อดนอนผ่อนอาหาร อู้ฮู! เขาแจ่มชัด อู้ฮู! ใจเขาเบิกบาน อู๋ย! มันดีไปหมดเลย มันดีไปหมดนะ เขาเรียกว่ามีงานไง ถ้ามีงานก็เป็นอย่างนั้น

นี่ข้อที่ ๒. ว่าเวลามันอดอาหารแล้วถ้ามันทรมาน แต่ถ้าใช้ความคิดไปมันก็แก้ความหิวได้ แต่ถ้ามันกินปานะบ้าง อะไรบ้าง ถ้าเป็นพระ เป็นพระมันมีวินัยไง มีวินัย สัตตาหกาลิก สิ่งที่เป็นสัตตาหกาลิก สิ่งที่พอฉันได้ พวกนํ้าพวกต่างๆ พอฉันได้ บรรเทาได้

แต่ถ้าที่ไม่มีเลย สมัยครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า อย่าว่าแต่จะฉันเลย เอามาถ่ายรูปยังไม่มีเลย เพราะสมัยก่อนคนยังไม่เข้าใจเรื่องพระไง แต่สมัยนี้พอคนเข้าใจเรื่องพระ คนก็อยากจะได้บุญกุศล ก็อยากจะช่วยเหลือ มันพอมีสิ่งใดได้ พอบรรเทาได้ก็บรรเทา ถ้าไม่มี ไม่มีก็บอกวาสนาเรามีแค่นี้ มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของเรา ถ้ามีก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าไม่มี ไม่มี เราก็ต้องสู้ สู้เสือด้วยมือเปล่า ถ้ามี มันก็มีอาวุธได้สู้กับเสือ นี่ข้อที่ ๒.

“๓. ความโกรธ”

ความโกรธ การให้อภัย เวลามันมีแต่ความฝังใจมา แต่เวลาเขาทําคุณประโยชน์ขึ้นมา ภาวนาขึ้นมา ธรรมมันเกิด ธรรมมันเกิด มันจะสะเทือนใจ เวลาคนอื่นสอนไม่ได้ พ่อแม่ก็สอนไม่ได้ ใครก็สอนไม่ได้ แต่ด้วยอํานาจวาสนา คุณธรรมสอนเราไง ถามธรรมๆ

ถามธรรมะ เวลาเห็นนิมิตก็ถามว่านิมิตนี้คืออะไร ถามธรรม แล้วธรรมมันตอบขึ้นมา เห็นไหม เราจะดีกว่าเขาหรือ เราก็มีความผิดพลาดเหมือนกัน...นี่มันอยากให้อภัยเขาเลย เวลาสัจธรรมมันแสดงตัวออกมา เห็นไหม

เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย บุคคลหรือสิ่งต่างๆ มันก็ต้องแปรสภาพไปเป็นธรรมดา ไม่มีอะไรคงที่หรอก เราพึ่งใครไม่ได้ทั้งสิ้น เราอาศัยกันได้ชั่วคราว แต่สัจธรรมในหัวใจเราเป็นที่พึ่งเถิด

ฉะนั้น เวลาธรรมมันเกิดขึ้นมา สิ่งนี้มันธรรมเกิดๆ...ใช่ เขาว่าที่ผุดขึ้นมาเป็นธรรมขึ้นมาใช่ไหม

บางคนไม่ผุดเลย แล้วอย่างหลวงตาท่านพูด หลวงปู่มั่น ของท่านเป็นภาษาบาลีเลยล่ะ แล้วของหลวงตาท่านเป็นภาษาไทย ดูเวลามันเป็นขึ้นมามันเป็นภาษา เป็นความเข้าใจของเราเลย เป็นธรรมะที่สอนเราเลย

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านเห็นจิตของท่านมหัศจรรย์ เห็นไหม อู๋ย! ภูเขาเลากานี้ทะลุไปหมดเลย เวลาธรรมมาเตือนเลย สิ่งที่มหัศจรรย์นั้นเกิดขึ้นจากจุดและต่อม เกิดจากจิตของเรา แต่จิตของเรายังไม่สะอาดพอ ควรจะแก้ไขที่จิตของเรา งงไปหมดเลย นี่ธรรมเกิดมีคุณประโยชน์หมดถ้าเป็นธรรมเกิด

ฉะนั้น เหมือนกัน ย้อนกลับมาคําถาม คําถามที่เกิดที่เขียนมา ตัวเองก็ต้องพอใจใช่ไหม เพราะว่าความทุกข์นี้มันเผาลนมาตลอดใช่ไหม ฉะนั้น พอธรรมเกิดขึ้นมา อยากให้อภัยเขาเลย ทั้งๆ ที่ไม่เห็นหน้าเขาด้วย อยากให้อภัยเขาเลย เพราะอะไร

เพราะความที่เราไปผูกโกรธเขามันเผาตัวเองก่อน เราให้อภัยเขาแล้วเราเองได้คุณธรรม เราได้ความสบายใจ เขาจะรู้ไม่รู้ เราสบายใจก่อนแล้ว เราให้อภัยเขา สพฺเพ สตฺตา สัตว์ทั้งหลายเกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น จงเป็นสุขๆ เถิด อย่าได้เบียดเบียนซึ่งกันและกันเลย เพราะเราก็ทุกข์พอแรงอยู่แล้ว เราก็ทุกข์แย่อยู่แล้ว ทําให้หัวใจเราสบาย นี่ข้อ ๓.

๔. หลังจากบริกรรมให้มันสงบแล้วเห็นร่างโครงกระดูก เขาบอกว่า เวลาเขาเห็นกาย พิจารณากายขึ้นมา มันไม่สะเทือนใจ มันรู้ว่ามันปลอม นี่เวลาได้เห็นปลอมๆ

เห็นปลอมๆ ก็ต้องฝึกจากปลอมๆ ไปก่อน ถ้าเวลาจิตสงบแล้วเราพยายามรําพึงขึ้นมาให้มันเป็นจริงขึ้นมา แต่มันยังปลอม เห็นไหม

“แต่มีวันหนึ่งนอนหลับแล้วฝันไป ฝันว่าฟันร่วงหมดปากเลย มันสะเทือนใจ ตกใจ กลัว ตื่นนอนยังตกใจเลย”

เวลาถ้ามันเป็นจริง ถ้ามันสะเทือนกิเลสนะ นี่ขนาดนอนฝันนะ แต่ถ้าเวลาจิตมันสงบแล้วมันเห็นกายจริงๆ ถ้าเห็นกายจริงๆ มันจะเห็นสภาพแบบนี้ แล้วมันมหัศจรรย์ อย่างที่ว่าตกใจๆ แต่เวลามันเห็นกายมันไม่ตกใจขนาดนี้ มันสะเทือนใจ แต่ไม่ตกใจ เพราะอะไร มันไม่ตกใจเพราะสติ มีสติ มีสมาธิ

มีสติ มีสมาธิ คนมีสติ คนมีสมาธิมีกําลังแล้วเห็นอย่างนั้น เห็นไหม นี่ไง วุฒิภาวะของผู้ที่บรรลุธรรมๆ มันต้องมีอํานาจวาสนาบารมีรองรับ ถ้าจิตมันมีกําลัง มันรองรับได้ มันเห็น มันสะเทือนใจ มันใช้ปัญญา ปัญญามันหมุนไปมันก็เป็นมรรคแล้ว โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล บุคคล ๔ คู่ นี่ถ้าเป็นจริงจะเป็นแบบนั้น

ถ้าบอกว่า ถ้าเวลาฝันก็ฝันเห็นอย่างนั้น ฉะนั้น เวลาให้เห็นกาย มันรู้ว่าปลอม

รู้ว่าปลอมก็ฝึกหัด รู้ว่าปลอม ถ้ามันปลอม มันไม่สะเทือนใจ ก็กลับมาพุทโธ กลับมาทําความสงบของใจ แล้วก็พิจารณากาย ฝึกหัดอย่างนี้ อย่างคําถามแรก ไม่เห็นกายๆ อย่างนี้เราฝึกหัดกายไปเลย ฝึกหัดๆ

เพราะหลวงตาท่านบอกว่า ปัญญาเกิดจากการฝึกหัด สมาธิเกิดปัญญาไม่ได้ สมาธิเกิดปัญญาไม่ได้ สมาธิเป็นสมาธิ แต่สมาธิเป็นบาทเป็นฐานให้เกิดภาวนามยปัญญา ไม่มีสมาธิ ภาวนามยปัญญาเกิดไม่ได้

ถ้าปัญญามันเกิดก็ปัญญาเกิดนี่ไง เห็นกายแล้วไม่สะเทือนใจ พิจารณาแล้วก็ไม่สะเทือน ไม่สะเทือน ไม่รู้ไม่ชี้ แต่ก็อยากทํา แต่ไม่รู้ไม่ชี้ เพราะจิตมันไม่สงบ ถ้าไม่สงบ

ไก่กับไข่ ใครเกิดก่อนกัน ไก่กับไข่ อันไหนเกิดก่อนกัน เถียงกันตรงนี้ ไก่กับไข่ ไม่มีไข่ก็ไม่มีไก่ ไม่มีไก่ก็ไม่มีไข่ เออ! ไก่กับไข่ อันไหนเกิดก่อนกัน

อ้าว! ก็บอกว่าพุทโธๆ เป็นสมาธิไม่ดี ไอ้ปัญญาก็บอกว่า ถ้าไม่มีสมาธิก็ปัญญาไม่ได้

ไก่กับไข่ อันไหนเกิดก่อนกัน ต้องมีไข่ถึงมีไก่ ไม่มีไก่ก็ไม่มีไข่ เออ! ไก่กับไข่ อันไหนเกิดก่อนกัน

แล้วมันจะเป็นความจริงขึ้นมา ทีนี้พิจารณาไปแล้ว ถ้ามันเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์อย่างนี้ ถ้าเป็นประโยชน์ เราหัดทําของเรา เขาถามไง เห็นกายๆ มันไม่เป็นความจริงสักที แล้วถ้าเป็นความจริงจะเป็นอย่างไร ถ้าเป็นความจริง ฝัน ถ้าฝันนั่นก็เป็นการบอกวิธีการของเรา

“๕. การปิดวาจาช่วยในการทําสมาธิภาวนาใช่ไหมคะ”

การปิดวาจา มันก็เหมือนพระ พระเวลามีข้อวัตรปฏิบัติ เขาสงบ เขารักษาจิตใจของเขา ความสงบร่มเย็น สงบหัวใจ ใจไม่คึกไม่คะนอง ทีนี้เราก็คิดกันเองว่าปิดวาจา ปิดวาจาก็ไม่พูด ไม่พูด แต่หัวใจมันพูดมากกว่าคนพูด เพราะคนพูด เวลาคิดก็พูดไปเลย เวลาปิดวาจาขึ้นมา คิดอะไรแล้วก็พูดไม่ได้ คิดแล้วก็อยู่ในใจ มันคิดไป ๒ เท่า คิดไป ๒ เท่า มันก็คิดไป ๒ เท่า แต่มันเป็นวิธีการ วิธีการหยาบๆ

แต่ถ้าวิธีการที่ละเอียดนะ สูงสุดสู่สามัญ อยู่โดยปกตินี่แหละ พระอรหันต์คือพระที่ธรรมดาที่ไม่มีอะไรพิสดารอะไรเลย เป็นพระมนุษย์ปกติ นี่พระอรหันต์ ไอ้พระที่มหัศจรรย์ ไอ้พระที่เหาะเหินเดินฟ้านั่นน่ะ ไอ้นั่นน่ะโขน พวกโขน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าการประพฤติปฏิบัติก็ปกตินี่แหละ ปิดวาจา เพราะถ้าไม่ปิดมันก็คิด ถ้าจะปิดปั๊บ กิเลสมันยุเลยนะ กิเลสมันมีปัญหาเลย ฉะนั้น ให้ปกติสามัญเรานี่แหละ พระธรรมดา พระธรรมดา เป็นคนธรรมดา เป็นพระธรรมดา แต่มีคุณธรรม

อันนี้บอกว่า “การปิดวาจาช่วยในการตั้งสมาธิหรือไม่เจ้าคะ”

เราคิดว่าปกตินี่แหละ ไม่ต้องถึงขนาดนั้น ถ้าถึงขนาดนั้นแล้วกิเลสเอาเรื่องอย่างนี้มาพลิกแพลงให้เป็นภาระ ให้เป็นภาระต้องมาแก้ไข แก้ไขว่า พูดหรือไม่พูดดี วันไหนจะออกจากปิดวาจา พูดเสียที ถ้าอย่างนั้นยังไม่พูดไปก่อน เลยเป็นประเด็นขึ้นมาให้ต้องเป็นภาระขึ้นไปอีกชั้นหนึ่ง ปกติธรรมดานี่แหละ

“๖. ความสงบไม่ขึ้นกับระยะเวลาที่เราเพียรพยายามนั่งหรือเดินจงกรมใช่หรือไม่ บางทีอยากจะให้สงบ มักไม่สงบ เดินจงกรมนานสุด ๔ ชั่วโมง บางทีเดินแบบปล่อยความคาดหวัง ๒ ชั่วโมงก็สงบแล้ว”

ฉะนั้น การนั่งสมาธิหรือการทําความเพียร ถ้าพูดถึงพระเรา ถ้ามันต่อเนื่อง เวลานี่สําคัญ แต่ถ้าโดยปกติเราก็ไม่คาดคั้น ไม่จําเป็น ถ้ามีความชํานาญนะ มีความชํานาญ อย่างเช่นทําสมาธิ กําหนดรู้เข้าสมาธิเลย ง่ายๆ

คําว่า “ง่ายๆ” มันก็ทุกข์ยากมาก่อนนะ แต่มันมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ ต้องดูแลรักษาของเราตลอดไป ถ้าจิตมีสมาธิโดยพื้นฐาน การภาวนามันจะก้าวหน้าตลอด

ฉะนั้น คําว่า “ต้องกี่ชั่วโมง” ไอ้นี่มันดีต่อผู้บวชใหม่ ผู้ปฏิบัติใหม่ ผู้ที่ปฏิบัติใหม่ เราเองเราก็ไม่เข้มแข็ง เราเองเราก็โลเลไง ฉะนั้น เราจะต้องตั้งกติกาไว้ จุดธูปไว้ดอกหนึ่งก็แหม! เมื่อไหร่ธูปมันจะหมดดอกสักที จุดเทียนเล่มหนึ่งก็เมื่อไหร่เทียนมันจะไป ยิ่งถ้าตั้งนาฬิกาด้วย อยากทุบนาฬิกาทิ้งเลย ช้าน่าดูเลย นั่นน่ะเพราะเราไปส่งออกหมดเลย

ภาวนาเพื่อเอาหัวใจ ไม่ได้ภาวนาเพื่อธูป ธูป ไปที่โรงเจ เขาจุดกันเป็นกระถางๆ นู่นน่ะ เวลาเราจุดธูปดอกหนึ่ง เมื่อไหร่มันจะหมดสักทีๆ ถ้าไม่จุดธูป สบายใจ ไม่จุดธูป ไม่ตั้งนาฬิกา สบายใจ ปฏิบัติของเรา

เห็นไหม เขาบอกเลย มีวันหนึ่งไม่คาดหมาย ไม่ทําสิ่งใดเลย เดิน ๒ ชั่วโมงสงบแล้ว

ไม่คาดหมาย ไม่สิ่งใดเลย แล้วไม่คาดหมายก็ต้องมีสัจจะ คือไม่คาดหมาย แต่เราก็ต้องมีความเพียร มนุษย์เราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ ให้เป็นสัมมาทิฏฐิความดีงามถูกต้อง จะเป็นประโยชน์กับผู้ที่ภาวนา เอวัง