คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาเทศน์ตอบปัญหาเพื่อ ข้อเท็จจริงทางธรรม ศีล ๕ บรรลุธรรมได้ ศีล สมาธิ ปัญญา บรรลุธรรม ด้วยปัญญา แต่ต้องมีศีล สมาธิเป็นฐานรองรับ พระพุทธองค์ทรงสอน พระที่ถือศีล ๒๒๗ ข้อไม่ไหวจะสึก ให้ถือศีลข้อเดียว ให้มีเจตนาไม่ทํา ความผิดจนได้บรรลุธรรม ในความสงสัยปริยัติจะสิ้นไป เมื่อปฏิบัติตามข้อเท็จจริง จึงเข้าสู่มรรค และผล คือ ปฏิเวธ การเห็นเวทนาต้องเป็นจริงขณะภาวนาด้วยสมาธิ สติปัญญา และต้องพิจารณาซํ้า ถึงที่สุดถ้าเป็นมรรคผลต้องปล่อยวาง ชําระล้าง การพิจารณาอสุภะแล้วสะอิดสะเอียนยังเป็นโลกๆ ต้องพิจารณาเป็นมัชฌิมา เป็นไตรลักษณ์ จึงเป็นธรรม

วงกรรมฐานถามกันสั้นๆ ส่วนถามยาวๆ เป็นนิยายธรรมะ ให้ไป ปฏิบัติซึ่งต้องชัดเจนก่อน รายที่อ้างอัปปนาสมาธิ ซึ่งเข้าได้ยากมาก ถามเพื่อตกทอง เพราะการปฏิบัติต้องเพื่อลดกิเลสและเพื่อความรู้จริง ดังหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น สละชีวิตปฏิบัติจนบรรลุธรรม ทําให้สังคมเชื่อถือ แต่มีพวกตกทอง ๑๘ มงกุฎแอบอ้างสร้างภาพ และมีคนยกย่อง อย่าไปหลงเชื่อ ให้ยึดกาลามสูตร เมื่อล้มลุกคลุกคลานจนน้อยเนื้อตํ่าใจ ให้ใช้ความพยายามและสติปัญญา การพิจารณากามราคะต้องทําสมาธิ ให้ใจมั่นคงก่อนจึงมีพลังเห็นได้ชัดเจน การคบเพื่อนต้องไว้วางใจกันก่อน ถ้าเพื่อนกัน เพื่อนแท้จะช่วยเหลือ ตายแทนกันได้ และให้ยึดบทธรรม เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เมษายน ๒๕๖๕

ถือศีลข้อเดียวคือถือที่หัวใจ ถือที่ความคิดเรานี้
เราไม่มีเจตนาทําผิด เราไม่มีเจตนาทําทุจริต
เราไม่มีเจตนา เราเป็นคนมุ่งดี หวังดีทั้งนั้นน่ะ
ถือศีลข้อเดียว สบายใจ อยู่ได้จนถึงที่สุดแห่งทุกข์ไง

๑

ศีลข้อเดียว

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๐ มกราคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สงสัยเรื่องการภาวนาครับ”

ผมฝึกภาวนาอยู่ แต่ยังไม่ไปถึงไหน มีข้อสงสัยกราบเรียนหลวงพ่อเมตตาครับ

๑. ถ้าทํางานไม่สะดวกจะถือศีล ๘ ให้ถือศีล ๕ จะฝึกสมาธิจนเข้าสมาธิถึงสูงสุดได้ไหมครับ และถ้าฝึกหนักจริงๆ จะสามารถเข้าออกฌานอย่างชํานาญได้ไหมครับ (ถือแค่ศีล ๕ ครับ)

๒. การเข้าสมาธิได้ ถือแค่ศีล ๕ จะบรรลุธรรมได้ไหมครับ

ตอบ : นี่เป็นความวิตกกังวล เป็นความสงสัยไง

ถ้าพูดถึงบอกว่า ได้ ได้หมดล่ะ คําว่า “ได้หมด” หมายถึงว่า ถือศีล ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าศีล สมาธิ ปัญญา คือมรรค เวลา เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราอยากจะได้มรรคได้ผล ถ้าได้มรรค ได้ผล เราอยากได้ผล อยากได้เป็นพระโสดาบัน อยากได้เป็น พระสกิทาคามี อยากได้เป็นพระอนาคามี อยากได้เป็นพระอรหันต์โดยความนึกเอา โดยการขอเอา โดยการอ้อนวอนเอา มันก็ไม่ได้

มันอยากได้ มันต้องประพฤติปฏิบัติ มันต้องทําความจริงของเราขึ้นมาไง อย่างเช่น เราอยากอิ่มหนําสําราญ แต่เราไม่ได้ ดื่มกินอะไรเลย มันจะอิ่มหนําสําราญได้อย่างไร ได้แต่กลืนนํ้าลาย เห็นเขากินก็เอื๊อก เอื๊อกไปกับเขา แล้วคิดว่าจะอิ่ม อิ่มหนําสําราญ มันไม่อิ่มหนําสําราญหรอก มันต้องกินเองดื่มเอง เวลาผ่านปากเข้าไปกระเพาะอาหารจนมันอิ่มเต็ม มันถึงจะอิ่ม

นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติมันต้องเป็นความจริงของเราขึ้นมา เราไม่ใช่อ้อนวอนเอา ไม่ใช่นึกเอา ถ้าไม่ใช่อ้อนวอนเอา ไม่ใช่นึกเอา ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลจริงๆ มันจะเกิดขึ้น อธิศีล ถ้าศีลจริงๆ อธิศีล คําว่า “ศีล ๘” ถือศีล ๘ ไม่ได้ ทํางาน ไม่สะดวก ถือศีล ๕ พอถือศีล ๕ เราทําสมาธิถึงสูงสุดได้หรือไม่ แล้วถ้าฝึกหนักจริงๆ แล้วมันจะเข้าถึงฌานได้ชํานาญหรือไม่

ถ้าฝึกหนักจริงๆ มันชํานาญ มันชํานาญได้ ถ้าฝึกหนักจริงๆ แล้วมันจะระมัดระวัง ระมัดระวังเหมือนพระเราไง พระเรา เวลาประพฤติปฏิบัติเขาจะหลีกเร้น เขาจะอยู่เงียบสงัดของเขา เพราะเขาไม่อยากให้กระทบกระเทือนจิตใจเขา ถ้ากระทบกระเทือนจิตใจแล้วมันออกเลย พอมันออกรับรู้สิ่งใดแล้วมันจะฝังใจ เขา ไม่ให้กระทบกระเทือนจิตใจเขา ถ้าไม่กระทบกระเทือนจิตใจเขา เขาหลีกเร้น นั่นเขาผิดศีลอะไร เขาไม่ผิดศีลอะไรเลย เขาอยู่สมบูรณ์ สมบูรณ์ของเขา

ฉะนั้น คําว่า “ศีล ๕ ศีล ๘” มันเถียงกันไม่มีวันจบหรอก เพราะทางโลก เห็นไหม บอกถือศีล ๕ ลําบากมาก ถือศีล ๕ นี้ยากมาก ถือศีล ๕ ทําธุรกิจการค้าไม่ได้

ได้หมดเลยถ้าเราไม่โกหก เราไม่ได้โกหกเขา เรามีต้นทุนเท่าไร เราจะบวกค่าตัวเรา บวกกําไรของเราเข้าไป เราต้องการกําไรเท่านี้ เราก็บอกเท่านี้ มันจะไปผิดศีลตรงไหน ยิ่งธรรมา- ภิบาลทํามาด้วยความจริงใจนะ โอ๋ย! ค้าขายมีคนเชื่อถือมีเครดิตอีกต่างหาก เวลาทําการค้าเขาบอกให้มีความสัตย์ เวลามีความสัตย์ มีความซื่อสัตย์ทําการค้ากันมันจะเจริญ มันจะไว้วางใจกัน แล้วมันทําการค้ากันได้นมนาน

เวลาซื่อสัตย์มันก็มีศีลไง ศีลบอกว่าเจตนา ถ้าเจตนามันสมบูรณ์แล้วมันก็เป็นศีล แต่นี้บอกว่าศีล ๘ ศีล ๑๐ พอศีล ๘ ปั๊บ ห้ามฟังเสียงฟ้อนรํา ห้ามฟังเสียงเพลง แล้วห้ามฟังเสียงเพลง

เราบิณฑบาตกับพระประจํา เวลาไป เสียงตามสายมันเปิดเพลง เสียงตามสายตอนเช้ามันเปิดเพลงนะ แล้วพระไปบิณฑบาต เวลาได้ยินเสียงเพลง พระเป็นอาบัติไหม เราบอกว่า มันไม่เป็นหรอก มันเป็นเสียงตามสาย มันเพลงอยู่แล้วล่ะ อย่างนี้ ศีลขาดไหม เราได้ยินเสียง บิณฑบาต เสียงเพลงเขาเปิดเพลง ลั่นเลย ศีลขาดไหม ไม่ เพราะเราไม่ได้เปิด มันเป็นเสียงที่เขาเปิด

นี่ไงเราจะบอกว่าเวลาศีล ๘ ห้ามนอนที่สูงตํ่า ท่านต้องการไม่ให้เราติดสุข เราสุขเราสบายเกินไป ให้นอนกับพื้น ห้ามนอน บนฟูก ศีล ๘ ห้ามดูการละเล่น ดูการฟ้อนรํา ห้ามร้องเพลง ทีนี้พอห้ามร้องเพลง ห้ามฟังเสียงเพลง อ้าว! เสียงเพลงมา ทําอย่างไรล่ะ เสียงเพลงมา โอ้โฮ! ตายแล้วศีลขาด ไม่ขาด เพราะ เราไม่ได้เปิด มันมาตามสาย

นี่ไง พูดถึงศีล ๕ ศีล ๘ เถียงกันไม่มีวันจบวันสิ้น เถียงกันไม่จบไม่สิ้นเพราะอะไร เพราะเราวิตกกังวล เราไปวิตกกังวลที่ ข้อห้าม เราไม่ได้ดูใจเรา ถ้าเรามาดูที่ใจของเรา ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ จริง พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้อย่างนั้นจริงๆ ศีล ๕ ก็เป็น ศีล ๕ จริงๆ ศีล ๘ ก็ศีล ๘ จริงๆ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ ก็เป็น ศีลจริงๆ เป็นกฎระเบียบข้อห้ามจริงๆ

แต่เราไม่มีเจตนา เราไม่ได้ทําผิด เราไม่มีเจตนาทําผิด มันเป็นสภาวะแวดล้อมที่มันมีของมันอยู่อย่างนั้น เราอยู่ในเหตุการณ์นั้น แต่เราไม่ได้ทําอะไรเลย แล้วมีผลกระทบขึ้นมา ศีลไม่ขาด ศีลไม่ขาดหรอก

ถ้าศีลขาด นี่ไง พอพูดว่าถือศีล ๕ ศีล ๘ แล้วอยู่กับโลก อยู่ลําบงลําบาก ถ้าคนถือจนเป็นนิสัย ถือจนเป็นความเคยชิน เป็นเรื่องธรรมดานะ จบเลย เราก็มีของเรา คนอื่นเขาไม่ได้ถือศีลของเขา เขาไม่ได้ถือข้อนี้ เขาจะทําตามสิทธิ์ของเขา เป็นสิทธิ์ของเขา เราทําของเราไง เราทําของเรา ทีนี้พอทําของเราไป มันเหมือนกับว่าเราเป็นคนแปลกแยก มีทําอยู่คนเดียว คนอื่นเขาไม่ทําเลย เออ! ทําอยู่คนเดียว

อ้าว! เวลาจะเป็นพระอรหันต์เขาไปคนเดียว ไม่ใช่เป็นพระอรหันต์ โอ้โฮ! ไปกันเป็นพวงเลย ไม่ใช่ เขาไปคนเดียว

เราก็ทําของเราคนเดียว เราทําคนเดียวด้วยความมั่นใจด้วย ทําของเราคนเดียวด้วยหัวใจของเรา เราเห็นจริงตามนั้น เราเชื่อด้วยความบริสุทธิ์ใจว่าอย่างนั้น เราทําของเรา แล้วไม่ต้องไปคิดวิตกกังวลกับเรื่องของคนอื่น ถ้าไม่วิตกกังวลเรื่องคนอื่นนะ เราถือศีลได้

แต่นี่พอถือศีลขึ้นมาแล้ว เขาไม่ถามก็แอ็คบอกเขา ฉันถือ ศีล ๘ นะ อวดเขาไปทั่ว พออวดไปทั่วปั๊บ เขาก็ว่าศีล ๘ คืออะไร ศีล ๘ ข้อไหน เถียงกันเรื่องข้อห้าม พอเถียงกันเรื่องข้อห้าม ไม่จบนะ ยังเถียงว่าเราทําผิดอีกนะ ก็เลยกลายเป็นว่าถือศีลเพื่อความเรียบง่าย ถือศีลเพื่อทําสมาธิ ถือศีลเพื่อการประพฤติปฏิบัติ มันเลยกลายเป็นถือศีลเพื่อการให้คนอื่นยอมรับ ถือศีลเพื่อให้ คนอื่นยกย่องบูชา เป้าหมายมันผิดไปแล้ว

ถ้าเป้าหมายมันถูกนะ ในสมัยพุทธกาล มีพระไปหา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกว่า “อู้ฮู! ศีล ๒๒๗ ไม่ไหว สึกดีกว่า” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามว่า “ถ้าศีลข้อเดียวทําได้ไหม” “ได้” ถ้าศีลข้อเดียวทําได้ ดังนั้นให้ถือศีลข้อเดียว แล้วเลยไม่สึกไง

ถือศีลข้อเดียวคือถือที่หัวใจ ถือที่ความคิดเรานี้ เราไม่มีเจตนาทําผิด เราไม่มีเจตนาทําทุจริต เราไม่มีเจตนา เราเป็นคนมุ่งดี หวังดีทั้งนั้นน่ะ ถือศีลข้อเดียว สบายใจ อยู่ได้จนถึงที่สุดแห่งทุกข์ไง

ทีแรกจะสึกนะ จะสึกเพราะศีลมันเยอะ อู๋ย! ลําบาก ไปหมดเลย ยุ่งไปหมดเลย ไปขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะสึก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามว่า “ทําไมถึงจะสึกล่ะ” “โอ๋ย! มันวุ่นวายไปหมดเลย ศีลร้อยแปดเลย”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามเองว่า “ถ้าข้อเดียวอยู่ได้ไหม” “ได้ แล้วข้อเดียวคืออะไรล่ะ” “คือรักษาเจตนาของเรา เจตนาไม่ทําความผิดทั้งนั้น เจตนาไม่ทําความชั่วทั้งหมด ให้เจตนามุ่งดีอย่างเดียวเลย ศีลข้อเดียว”

นี่พูดถึงเรื่องของการถือศีลก่อน ถ้าถือศีลแล้ว เราถือศีลของเรา เราถือศีลหมายความว่าเราไม่เบียดเบียนใคร เราไม่เบียดเบียนตนเอง ไม่เบียดเบียนใครทั้งสิ้น แล้วมันมีหน้าที่การงาน เราก็ทําของเราเพื่อดํารงชีพ ดํารงชีพเสร็จแล้ว เวลาเสร็จจาก หน้าที่การงานแล้ว เราจะพยายามประพฤติปฏิบัติ เราจะพยายามภาวนาของเรา

ทางของคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบ เราต้องมีหน้าที่การงานของเรา ทําหน้าที่การงานของเรา เสร็จจากงานแล้วเราถึงมีเวลาจะมาประพฤติปฏิบัติใช่ไหม

ทางของนักพรต ทางของนักบวช ทางของภิกษุเป็นทางกว้างขวาง ๒๔ ชั่วโมงไปแล้ว ๒๔ ชั่วโมงนะ พระอยู่กับเรา ๒๔ ชั่วโมง ฉันเสร็จแล้วไปแล้ว ๒๔ ชั่วโมง ทุกวินาที ปฏิบัติ ทุกวินาที เว้นไว้แต่คนที่อยู่เวร คนที่มีข้อวัตร แต่ผู้ที่ ๒๔ ชั่วโมง ถ้าอดอาหาร ๒๔ ชั่วโมงเลย มีเวลา ๒๔ ชั่วโมง นี่ทางกว้างขวาง

ทางของสมณะเป็นทางที่กว้างขวาง ทางของคฤหัสถ์เป็นทางที่คับแคบ ทางของเราคับแคบอยู่แล้ว เราก็พยายามหาทางของเรา ทําหน้าที่การงานเราก็ทําด้วย เกิดมาเป็นคน เกิดมา ต้องหาปัจจัยเครื่องอาศัย ต้องมีชีวิต เราก็ทําหน้าที่การงานมาเพื่อปัจจัยดํารงชีวิต ดํารงชีวิตเสร็จแล้วเราจะมาประพฤติ จะทํา คุณงามความดีของเรา ถ้าทําคุณงามความดี ถึงเวลาทําหน้าที่ การงานเสร็จแล้ว เราก็จะภาวนาของเรา หาคุณความดีของเรา

ถ้าคุณงามความดีของเรา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบ พระพุทธศาสนา แล้วเราได้ประโยชน์กับเรา ไม่ต้องไปวิตกกังวล ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ ศีล ๕ โยมถามว่า “เขาถือ ศีล ๕ ถ้าทําหนักๆ แล้วจะเข้าฌานด้วยความชํานาญได้ไหม” มันยิ่งกว่าได้ ยิ่งกว่าได้ ยิ่งกว่าได้เพราะอะไร เพราะนางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน พระเจ้าสุทโธทนะเป็นพระอรหันต์

นี่ไง ในสมัยปัจจุบันนี้คนที่ประพฤติปฏิบัติมีคุณธรรม มี แต่นี้เพียงแต่พอมีขึ้นมาแล้ว คนเรามันจะส่งต่อกันโดยความ ผิดพลาด ความผิดพลาดคือมุมมอง แล้วก็ส่งต่อๆ กันมา ในแนวทางปฏิบัติจะส่งต่อกันมาด้วยความผิดๆ ทั้งนั้น ผิดๆ คือความเห็นผิด ถ้ามันเป็นความเห็นถูก มันจะไปขัดแย้งกันได้อย่างไร ความเห็นถูก ส่งต่อกันด้วยความเห็นผิดๆ ไง

ถ้าส่งต่อด้วยความเห็นถูก ศีลก็คือศีล ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลก็คือศีล คือความปกติของใจ ศีลก็คือหัวใจของเรา แล้วถ้า มันประพฤติปฏิบัติ ถ้าจริงๆ แล้วจะเข้าฌานสมาบัติได้ไหม ได้ ยิ่งกว่าได้อีก เพราะอะไร

เพราะดูสิ พวกไสยศาสตร์ พวกไสยศาสตร์พวกที่เขาทําเครื่องรางของขลังต่างๆ นั่นเขาใช้อะไร พวกทําคุณไสยยิ่งไปใหญ่เลย พวกมนต์ดํา มนต์ดําเขาต้องทําสมาธิเหมือนกัน นั่นน่ะเขาทุศีลเลยนะ เพราะอะไร

เพราะทําไสยศาสตร์ เขาทําเสน่ห์ยาแฝด ทําให้ครอบครัวแตกแยก เขาทําผิดทั้งนั้นเลย เขาทําทุจริตทั้งนั้นเลย ถ้าเขาทํา เขาต้องทําสมาธิเหมือนกัน ทําไมเขาเข้าสมาธิได้ล่ะ แล้วเรานี่ด้วยความบริสุทธิ์ใจ เราทําคุณงามความดีของเรา เราตั้งใจของเรา

“ศีล ๕ ถ้าทําชํานาญแล้วจะเข้าฌานสมาบัติได้ชํานาญไหม”

ได้ ได้ ได้ที่ไหน ได้ที่คุณสมบัติ ได้ที่คนทําได้ ได้ที่คน ทําเป็น แต่ถ้ามันทําไม่ได้ เราพุทโธจะเป็นจะตาย เราพุทโธไม่เข้าสมาธิสักที ไอ้นี่ไม่ได้ ไม่ได้เพราะคุณสมบัติทําผิด คุณสมบัติของเราทําไม่ได้ แต่มันไม่ใช่ว่าที่ศีลอันนั้น ศีลอันนั้นมันเป็นศีลอันนั้น เวลาศีลเขาตรวจสอบกัน

เราพูดบ่อยมาก พระกรรมฐานเขาจะเคร่งครัดเรื่องศีลมาก เพราะเรื่องศีลเพราะมันเป็นความลับไง เป็นความลับ เป็นที่เปิดเผย เป็นที่ลับที่เปิดเผย ที่ความลับคือหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรา เราทําสิ่งใด เราเป็นคนทําใช่ไหม พอเราทําเสร็จแล้วในที่ลับ แต่มันไม่ลับน่ะสิ ความลับไม่มีในโลก เรารู้เอง พอรู้เองมันก็วิตกกังวล นิวรณธรรมก็เกิด พอเกิดแล้วมันก็กางกั้นสมาธิ เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาเราจะทําสมาธิ เราจะประพฤติปฏิบัติ ถ้ามีอะไรลังเลสงสัย ปลงอาบัติ ปลงอาบัติ ปลงอาบัติ เราพยายามจะปลงอาบัติเพื่อแก้ความลังเลสงสัย เขาตรวจสอบศีลกันตรงนี้ไง เพราะคําว่า “ให้ตรวจสอบ” ตรวจสอบเพราะมันเกิดความลังเล เกิดความสงสัย เกิดความวิตกกังวลในใจ ปฏิบัติแล้วมันติดขัด ถ้าติดขัดเขาต้องตรวจสอบ มีอะไรผิดพลาดไหม

ถ้าไม่มีอะไรผิดพลาดเลยจะไปปลงอาบัติ ไอ้นี่ก็เป็นอาบัติเข้าไปอีก เพราะอะไร เพราะเราไม่ได้ผิด ไปประกาศว่าผิด มันยิ่งยุ่งไปใหญ่ เออ! เราไม่ทําอะไรผิดเลย เที่ยวประจานเลย ฉันผิด ฉันผิด มันก็ไม่ใช่ เห็นไหม

มันต้องถูกต้องชอบธรรม ถ้าถูกต้องชอบธรรม นี้เขาถามว่า คําถามไงว่าถ้าพูดถึงว่า “เขาถือศีล ๕ ถ้าทําด้วยความจริงจัง จะเข้าฌานสมาบัติได้ไหม” ได้ ไม่ต้องห่วง ได้ ทําของเราได้

ฉะนั้น “ข้อ ๒. ถ้าเข้าสมาธิได้ ถือศีล ๕ จะบรรลุธรรม ได้ไหมครับ”

ได้ เพราะคําว่า “ศีล สมาธิ ปัญญา” เวลามันจะบรรลุธรรม มันบรรลุธรรมด้วยปัญญา แต่ปัญญานี่มันต้องมีศีล ต้องมีสมาธิเป็นฐานรองรับ ถ้าไม่มีศีล ไม่มีสมาธิเป็นฐานรองรับ ปัญญาอย่างนี้ เห็นไหม ปัญญาที่เป็นสมาธิ เขาเรียกโลกียปัญญา คือปัญญาคิดเอาเองไง ปัญญาคิดเอาเอง

แต่ถ้าเวลาประพฤติปฏิบัติเข้าไป เรามีศีลใช่ไหม ความปกติของใจ พอจนทําเป็นสมาธิได้ พอทําสมาธิได้มันเกิดเจ้าของงาน คือมันเกิดบนจิต จิตนี้เป็นเจ้าของผู้กระทํา จิตนี้เป็นเจ้าของผู้กระทํา จิตนี้ เห็นไหม เวลาเกิดมรรคเกิดผล มันเกิดบนจิตนี้ไง ถ้ามันเกิดบนนี้ นี่มันถึงบรรลุธรรมได้ไง ที่บรรลุธรรมได้ บรรลุธรรมด้วยการประพฤติปฏิบัติของเราไง

แต่ถ้ามันไม่มีสมาธิใช่ไหม ไม่มีสมาธิก็ไม่มีเรา ไม่มีสถานที่ ไม่มีที่ทํางาน มันก็เลื่อนลอย มันก็เป็นปัญญาบนอากาศ ปัญญา ที่ไม่มีเจ้าของ ไม่ใช่ปัญญาของเรา แล้วใครจะบรรลุธรรมล่ะ บรรลุธรรมใครเป็นคนบรรลุธรรม จิตเราเป็นคนบรรลุธรรมนะ บรรลุธรรมใครเป็นคนบรรลุ ก็เราเป็นคนบรรลุ แล้วเราอยู่ไหนล่ะ เราก็ไม่รู้ เขาเรียกว่าอะไร มันเกิดมันดับ มันเป็นรูปเป็นนาม แล้วมันอยู่ไหนล่ะ ก็มันเป็นรูปเป็นนาม มันเกิดมันดับ แล้วมัน อยู่ไหนล่ะ ก็มันเกิดมันดับ

แต่ถ้าคนเป็นนะ สมาธิคือเรา จิตที่มั่นคงนี่คือสมาธิ แล้วพอเวลาสมาธิแล้วเกิดปัญญาขึ้นมา ภาวนามยปัญญาเกิดจากจิตนี้ จิตนี้เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ จิตนี้เป็นผู้สํารอก จิตนี้เป็น ผู้จางคลาย จิตนี้เป็นผู้สํารอก จิตนี้เป็นผู้ถอดถอน จิตนี้เป็น ผู้สํารอก จิตนี้เป็นผู้สมุจเฉทปหาน บรรลุธรรม บรรลุธรรมได้ ได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ เพราะว่าถ้าทําได้มันต้องทําได้หมดล่ะ แต่นี้สิ่งที่มันทําได้ ทําได้โดยข้อเท็จจริง

ถ้าทําไม่ได้ ทําไม่ได้คือทําแล้วมันผิดพลาด ไม่มัชฌิมาปฏิปทาไง มันลงไปสองส่วน ส่วนหนึ่งอัตตกิลมถานุโยค กาม-สุขัลลิกานุโยค ทางสองส่วนที่เธอไม่ควรเสพ ไม่ควรพาดพิง ถ้าพาดพิงไปสองส่วน แล้วถ้ามันมัชฌิมาปฏิปทาความสมดุลของมัน นี้ความสมดุลของมัน มันก็อยู่ที่การฝึกหัดฝึกฝนไง เพราะเริ่มต้นทุกคนมันก็มีต้องพาดพิงไปทางสองส่วนนี้ก่อน สองส่วนเพราะว่ามันไปสุดโต่งไง สุดโต่งทางผิด และสุดโต่งทางที่ว่าจะไปทางถูก แต่มันไม่ถูก มันสุดโต่งไปทั้งสองข้าง มันไม่พอดีกับความเป็นจริงไง ถ้าพอดีความเป็นจริง ผลัวะ! บรรลุธรรม

ฉะนั้น ว่า “มันจะบรรลุธรรมได้ไหม” ได้ ได้

ฉะนั้น เขาบอกว่า “มันจะถือศีล ๕ ศีล ๘ มันจะได้หรือ ไม่ได้” ถ้ามันวิตกกังวล ถือเจตนาเลย ถือศีลข้อเดียวเลย

ถาม : เรื่อง “จิตแย่ลงกว่าเดิม ความโกรธเกิดเยอะขึ้น”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างยิ่ง หนูได้มีโอกาสไปปฏิบัติที่วัดหลายครั้งแล้ว ช่วงที่อยู่วัดรู้สึกว่าตัวเองมีความมุ่งมั่นและตั้งใจจิตใจสบายสงบดี แต่เมื่อกลับมาอยู่บ้านเหมือนตัวเอง เป็นคนไม่ดีเลย ขี้โมโห และตั้งใจจะปฏิบัติที่บ้าน แต่ทําได้บ้าง ไม่ได้บ้าง รู้สึกอยากกลับไปอยู่วัดอีก

อย่างนี้เรียกว่าหนูหนีหรือเปล่าคะ หนูไม่ชอบความไม่ดี ของตัวเองเลย ถ้าหนูไปอยู่วัดนาน แล้วกลับมาอยู่บ้าน จะสู้ความไม่ดีของตัวเองได้อีกไหมคะ กราบถามหลวงพ่อ

ตอบ : มันขํา มันขําที่ว่าเขาทุกข์เขายากแล้วก็ถามเราเรื่อยเลย เราไม่ได้ทุกข์ไม่ได้ยากอะไรกับเขาเลย กูไม่รู้เลย เออ! มึงไปทุกข์เรื่องอะไรกัน แล้วมึงต้องมาถามอยู่นี่ ถ้ามาปฏิบัติ เวลามาอยู่วัดมันดีขึ้น

ไอ้นี่มันก็เป็นวัด เวลาสร้างวัดสร้างวากัน เห็นไหม สมณะจตุรทิศที่ไม่ได้มา ขอให้มา ที่มาแล้วขอให้อยู่สุขสบาย อยู่ให้สุขอยู่สบาย เพราะอาวาสเป็นที่อยู่ของผู้ที่ไม่มีบ้านมีเรือน เป็นผู้ที่ไม่ครองเรือน ผู้ที่ไม่มีเรือนอยู่คนละอารามิก ไปอยู่วัดอยู่วา วัดนี้ เป็นที่สาธารณะ มันเป็นที่อยู่ของผู้ที่ทรงศีล ผู้ที่อยากจะความสงบระงับ มันเป็นที่อยู่ของผู้ที่พยายามรื้อค้นหาตัวเองไง เพื่อความดีความชอบของตัวเอง

อันนั้นไปอยู่วัดแล้วเห็นความไม่ดีของตัวเอง มันก็ดี แต่เวลากลับไปอยู่บ้านแล้ว กลับไปอยู่บ้าน ความดีมันท่วมท้นๆ เพราะอะไร เพราะมันไปนอนจมอยู่ใกล้ชิดกับสิ่งที่กิเลสมันชอบไง ไปอยู่บ้านอยู่เรือน อยู่บ้าน บ้านของเราทําอะไรก็ได้ ถ้าอยู่บ้านของเราแล้วเราจะสรวลเสเฮฮา จะทําอย่างไรก็ได้ แล้วถ้าไปอยู่ บ้านแล้วถ้ามีสติปัญญา มันบอกว่า “เห็นแต่ความไม่ดีของตัว ความไม่ดีของตัว”

เห็นความไม่ดีของตัวก็วางสิ เห็นความไม่ดีของตัวเราต้องสู้กับมันสิ นักปฏิบัติเขาสู้กับกิเลสไง นักปฏิบัติเขาสู้กับความไม่ดี นั่นแหละ ความไม่ดี ถ้ามันยังสู้ไม่ได้ ทําสมาธิก็คือการวาง ทําสมาธิมันปล่อยวางทั้งหมดมันถึงเป็นสมาธิได้ ความปล่อยสมาธิ ก็ปล่อยความไม่ดีนั่นแหละ ปล่อยความไม่ดี ปล่อยความยึดมั่นถือมั่นขึ้นมา มันก็เป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิแล้วเกิดปัญญาขึ้นมา มันชําระล้างให้มันขาดไปเลย

แต่ถ้ามันยังไม่มีสติปัญญา มันก็เห็นความดีของตัว ความไม่ดีของตัว เห็นความดีของตัว เห็นความดี ความดีก็คือการประพฤติปฏิบัติ ความดีก็อยากไปอยู่วัด ถ้าอยู่บ้านมันไม่ดี แสดงว่าวัดนี้เป็นที่ดีอยู่หมดเลย เหมือนกัน เขาบอกว่าถ้าวัดเป็นที่ดีอยู่หมดเลย คนที่บวชพระต้องเป็นพระดีหมดเลย ดูพระ ๓ - ๔ แสนองค์สิ ในหมู่ชนมันมีดีและชั่วปนกัน ทุกที่ ทุกสถานที่

นี่ก็เหมือนกัน ในหัวใจของเราก็เหมือนกัน มันมีความดี ความไม่ดีปนกัน ถ้าความไม่ดีปนกัน สิ่งที่มันไม่ดี เรามีสติปัญญา เราก็พยายามแยกแยะมันไง พยายามแยกแยะมัน ความที่จะมีปัญญาแยกแยะ ความดีที่จะต่อสู้สิ่งนี้มันเกิดจากปัญญาของเราไง ถ้าปัญญามันแยกแยะ มันทําได้ นั่นน่ะ นั่นคือมรรค

มรรคคืออะไร ความเพียรชอบ ความเพียรอะไร ความเพียรคือความคิด ความเพียรคือพุทโธ ให้มันเกิดสมาธิ คือ ความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มันเป็นกิริยา ความคิดความนึกนั่นน่ะใจมันทํางาน ใจมันทํางาน นั่นน่ะคือความเพียร ถ้าใจมันทํางาน ใจมันหมุนเวียน หมุนเข้าไปในมรรค หมุนเข้าไปในศีล หมุนเข้าไปในสมาธิ หมุนเข้าไปในปัญญา ถ้า หมุนเข้าไปมันก็เห็นความผิดความถูก เห็นไหม มันก็แยกแยะไปเวลาทํางานไง

เวลาคน คนเหมือนกัน เวลาคนเราสํานึกได้นะ โอ้โฮ! ทําไมเราผิดมากขนาดนี้ สํานึกได้ ถ้าสํานึกไม่ได้มันว่ามันถูกต้องอยู่ นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะแก้ไขกิเลส พอไปเห็นความไม่ดี ของตัว พอไปเห็น มันก็เอ้อ! ทําไมเราไม่ดีขนาดนี้ ก็ไม่ดีเราถึงจะมาละมันไง ก็เราจะมาละสิ่งที่ไม่ดี สิ่งที่ไม่ดีในตัวเรา เราจะมาละ เราจะมาปล่อยวาง เราจะมาถากถางมัน

แต่เราไม่รู้ไม่เห็นจะไปละอะไรล่ะ ถ้าเรารู้ เราเห็น เราจับมันได้ จับมันได้ยังละมันไม่ได้เลย ทุกคนบอกว่าเราไม่ดี ไม่ดี แต่ละไม่ได้ ไม่ดีแต่ชอบ ชอบทําอย่างนี้ เออ! ไม่ดีก็ต้องให้ถูกใจ ถ้าจับได้ มันแยกแยะได้ มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้ามันไม่ดี ไม่ดีเราก็ปล่อยวางมันไป

ทีนี้มันไม่เป็นอย่างนั้นน่ะสิ บอก “หนูต้องไปอยู่วัดนานๆ ไปอยู่วัด”

ถ้ามาอยู่วัดได้นะ คนที่มาอยู่วัด หมายความว่า คนที่ไม่มีหน้าที่ในทางรับผิดชอบทางโลก สิ่งที่มีหน้าที่รับผิดชอบ ถ้าอยู่ในบ้าน ในครอบครัว เรามีหน้าที่รับผิดชอบ แล้วเราจะมาอยู่วัด สิ่งที่คนที่ทํางานร่วมกันเขาจะหาว่าเอารัดเอาเปรียบ แต่ถ้าเราได้ทําหน้าที่การงานเราจบแล้ว เสร็จแล้ว จะมาอยู่วัด เราเห็นด้วย โอเค คนที่ทําทุกอย่างเสร็จเรียบร้อยแล้วจะมาอยู่วัดก็ได้ เพราะอะไร เพราะเราไม่ไปเบียดเบียนคนอื่นไง ถ้าจะมาอยู่วัด อยู่วัดนะ ไม่ต้องเสียค่าเช่า อยู่วัดไม่ต้องเสียอะไร มาอยู่ได้เลย

ทีนี้เพียงแต่ว่า เราจะบอกว่า เฮ้ย นี่ต้องมาอยู่วัด ไอ้นี่ ต้องมาอยู่วัด มันก็เหมือนกับว่าเห็นแก่ตัวใช่ไหม คนก็จะมองว่า เห็นแก่ตัว หน้าที่รับผิดชอบไม่รับผิดชอบ รับผิดชอบเสร็จแล้วก็มา อยู่วัด แต่ถ้าเราจะปฏิบัติของเรานะ บ้านนะ ถ้ามาอยู่วัดนะ ใครมีบ้านแล้วมาอยู่วัด พอเดี๋ยวโทรศัพท์มาแล้ว บ้านโดนงัด ประตูหาย มันมีทรัพย์สมบัติมันต้องเฝ้า มีทรัพย์สมบัติมันต้องดูแล มันยุ่งไปหมดน่ะ นี่ไง มันเป็นภาระรับผิดชอบทั้งนั้น เราจะทําอย่างไร

นี่พูดถึง เขาบอกว่า “ถ้าไปอยู่วัด หนูหนีหรือเปล่าคะ หนีความไม่ดีของตัวเอง”

ความไม่ดีมันอยู่ที่ใจนั่นน่ะ เรารักษา เราดูแลของเรา เราพิจารณาของเรา ทําของเราให้มันถูกต้อง ที่เราจะมาละ เราก็มาละสิ่งที่ไม่ดีนี่แหละ มันต้องค่อยๆ แบบว่ามันจะพัฒนา จิตมันพัฒนาขึ้น มันจะวางได้ คิดได้ เพราะอะไร มรรคหยาบ มรรคละเอียดไง หน้าที่ของฆราวาสก็อย่างหนึ่ง หน้าที่ของพระก็อย่างหนึ่ง

เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาปฏิบัติเข้าไปเป็นมหาสติ มหาปัญญาขึ้นมา อยู่กับใครไม่ได้เลย นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ เวลาโอ้โฮ! มันเร็วกว่านี้ จิตเวลามันแบบว่ามันใสหมด แล้วมันกระทบอะไรไม่ได้เลย แล้วมันต้องดูแลให้ดี โอ้โฮย! เวลาครูบาอาจารย์มันจะพัฒนาขึ้นไป ไม่ใช่ว่าเรามีความคิดอย่างนี้ เราก็จะอยู่อย่างนี้จนเป็นพระอรหันต์ไปเลย มันจะเป็นไปได้อย่างไร มันไม่มีมรรค มันไม่พัฒนา มันก็ต้องดีขึ้นเรื่อยๆ พอดีขึ้นเรื่อยๆ มันก็วางขึ้นไปเรื่อยๆ วางทางโลกมา มันจะเข้าสู่ทางธรรมๆ

ไอ้นี่กลับไปคิดใหม่ เขาบอกว่า “โกรธเยอะ ความโกรธเยอะ ความไม่ดีของตัวเองเยอะ”

ค้นหาแล้วแก้ไขของเรา ต้องแก้ไขไป ไม่แก้ไขมันไม่จบหรอก มาถามหลวงพ่อ หลวงพ่อสุขสบายอยู่คนเดียวนะ เอ็งทุกข์อยู่บ้าน ถามแล้วเอ็งยังทุกข์อยู่ หลวงพ่อตอบเสร็จแล้วเอ็งก็ยังทุกข์อยู่นะมึง หลวงพ่อยังไม่ได้ตอบ หลวงพ่อก็พอแล้ว ตอบเสร็จแล้ว เดี๋ยวเราก็เข้าไปภาวนาเราแล้ว เอ็งยังทุกข์อยู่นั่นน่ะ

ฉะนั้น เราต้องทํา แก้ไขที่เรานะ จบ

ถาม : เรื่อง “สงสัยในปริยัติ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ มีความสงสัยในด้านปริยัติ ขอเรียนถามดังนี้

๑. ในการพิจารณาจนเกิดการปล่อยวางหนึ่งครั้ง ผมมีความเห็นว่าได้เปรียบเทียบกับด้านปริยัติแล้ว การปล่อยวางแต่ละครั้งก็คือการปล่อยวางวงรอบของปฏิจจสมุปบาทหนึ่งรอบนั่นเอง ดังนั้นความเห็นของผมถูกต้องหรือไม่ครับ

๒. เมื่อเราพิจารณาจนสามารถทําลายอวิชชาลงจนหมด (อกุศลจิต ๑๒ ดวง และเจตสิก ๑๔ ดวงตามหลักปริยัติ)

หลวงพ่อ : อันนี้ไม่รู้นะ อันนี้เขาเขียนมาเอง เราไม่เกี่ยว

ถาม : ผมมีความเห็นว่าผลที่ได้คือตัวผู้รู้หรือจิตเดิมแท้นั่นเอง ดังนั้นความเห็นของผมถูกต้องหรือไม่ครับ

๓. เราพิจารณาตัวรู้และจิตเดิมแท้ จนสามารถทําลายปฏิสนธิจิตลงได้หมดแล้ว (ปฏิสนธิจิต ๑๙ ดวง) ผมมีความเห็นว่า ผลที่ได้คือจิตดวงนั้นพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดอีกต่อไป ดังนั้น ความเห็นของผมมีความถูกต้องหรือไม่ครับ ขอหลวงพ่อช่วยอธิบายด้วย

ตอบ : ฉะนั้น เรื่องปริยัติ เรื่องปฏิบัติ เรื่องปริยัติกับปฏิบัตินะ เวลาเรื่องปริยัติ ศึกษา ศึกษาแนวขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม- พุทธเจ้า ปริยัติเป็นทฤษฎี สิ่งนี้ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า วิธีการปฏิบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า เราศึกษามาแล้ว เราพยายามประพฤติปฏิบัติ

เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็อยู่ที่ความสามารถของคน ความสามารถของคน จริตนิสัยของคน เห็นไหม เพราะพระอรหันต์แตกต่างหลากหลายกันด้วยวิธีการ แตกต่างหลากหลายกันด้วยอํานาจวาสนาบารมี แต่พระอรหันต์จะสิ้นกิเลสได้โดยอรหัตตมรรคเหมือนกันหมด

คําว่า “เหมือนกันหมด” นะ จะเป็นเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ จะมาทางไหนก็แล้วแต่ มรรคเวลามันสมุจเฉทปหานมันจะเป็นอันเดียวกัน แล้วเวลามันแตกแยก แตกแขนงไป แตกแขนงไปด้วยอํานาจวาสนาบารมีแบบเอตทัคคะ ๘๐ องค์ พระอรหันต์มีความชํานาญ ๘๐ วิธีการ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ชํานาญทุกๆ วิธีการ ถ้าไม่ชํานาญทุกวิธีการจะตั้งให้เป็นเอตทัคคะ คือไม่มีคุณสมบัติรู้ แล้วจะตั้งคนอื่นให้เป็นอย่างนั้นได้อย่างไร

ชัดเจนมาก อันนี้พูดถึงเวลาสิ้นกิเลสไป ทีนี้เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ในวงกรรมฐานเวลาปฏิบัติเขาจะคุยกันเรื่อง ปฏิบัติไง

ฉะนั้น เวลาปริยัติเขาศึกษามา ศึกษามาเปรียบเทียบ เวลาเทียบเคียงไง ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ใครปฏิบัติได้ผล มากน้อยขนาดไหน เวลาเทียบเคียงกัน เราสนทนาธรรมกันเพื่อสัจจะเพื่อความจริง แล้วเพื่อเอาความยืนยันก็เทียบเคียงไปในพระไตรปิฎก เทียบเคียงในปริยัติ ถ้าเทียบเคียงปริยัติ ก็ เทียบเคียงว่า ในปริยัติก็มีอย่างนี้เหมือนกัน

แล้วถ้าเราปฏิบัติแล้ว คําถามว่า “เขามีความเห็นว่าที่เขาปฏิบัติแล้วมันเหมือนปริยัติ”

มันเหมือนปริยัติมันยังแตกต่าง ในความเห็นเรานะ ในความเห็นของผู้ประพฤติปฏิบัติ เวลาความเห็นของผู้ที่ปฏิบัติ ในความเห็นของผู้ถาม เวลาผู้ถามปฏิบัติอย่างไร มันมีปัญญามากน้อยแค่ไหน มันก็เขียนถามมาด้วยปัญญาของตน คนเรามันมีปัญญา มีความรู้ขนาดไหน เวลาพูดออกไป คนน่ะ เวลาฉลาดพูด พูด ออกมา เขาว่าคนนี้ฉลาด เวลาคนที่ไม่ฉลาดพูดออกมา มันพูดออกมาด้วยความไม่ฉลาด

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเรามีสติปัญญา สติปัญญาเรามันแจ่มแจ้ง มันทะลุทะลวงเข้าไป เวลามันพูดไปมัน ชัดเจน มันชัดเจน จะว่าเหมือนปริยัติ บางทีมันแจ่มแจ้งกว่าปริยัติ ลึกซึ้งกว่าปริยัติ แบบที่หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเวลาบาลีท่านเกิด เห็นไหม ท่านบอกว่าท่านเก็บไว้ก่อน มหายังไม่มา ยังไม่บอก เวลามหา มหาคือหลวงตาพระมหาบัว เวลาท่านกลับมา “มหา ใครเป็นมหาตอบเว้ย”

ท่านก็พูดสิ่งที่เป็นธรรมที่ท่านผุดขึ้นมาเป็นบาลี “อ้าว! ใครเป็นมหาตอบ” หลวงตาท่านเงียบ ท่านไม่ตอบ เพราะท่านรู้ถึงว่าหลวงปู่มั่นท่านไม่ได้ตั้งใจให้ท่านตอบ ท่านเก็บไว้ฝากมหา คือท่านเป็นภาษาบาลี แล้วเวลามหามา มหาได้ยินด้วย แล้วท่าน จะตอบโชว์มหาไง

ฉะนั้น มหา ท่านเป็นมหาใช่ไหม มันก็ตอบตามทฤษฎีนี่ไง ตามภาคปริยัติไง ท่านเป็นมหาท่านตอบได้ ท่านบอกท่านก็ตอบได้ แต่ท่านไม่ตอบเพราะอะไร ถ้าท่านตอบมันก็ได้แค่ภูมิรู้ของพระมหาบัว แต่ถ้าเวลาให้หลวงปู่มั่นตอบ มันจะได้ภูมิความรู้ ของพระอรหันต์ขององค์หลวงปู่มั่นตอบ ท่านก็เลยนิ่งๆ พอ หลวงปู่มั่นตอบผลัวะ! ท่านบอก อู้ฮูย! เพราะท่านเป็นมหา ท่านแปลบาลีได้ แปลบาลีมันก็แปลบาลีเป็นภาษาไง

แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านตอบ เห็นไหม ท่านตอบถึงเนื้อหาสาระเลย ตอบถึงการทิ่มแทงเข้าไปในกิเลสเลย ครบ ทั้งเนื้อหาสาระ ทั้งเหตุทั้งผล ทั้งสัจจะ ทั้งความจริง ท่านบอก โอ้โฮ! มันลึกซึ้งมาก นี่ลึกซึ้งมากเพราะหลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์

ฉะนั้น เวลาผู้ถาม ผู้ถามบอกว่า “เวลาเราพิจารณาจนปล่อยวางหนึ่งครั้ง ผมถึงเห็นว่าเปรียบเทียบเหมือนภาคปริยัติโดยการวาง คือการทําลายวงรอบของปฏิจจสมุปบาท”

เพราะพูดถึงทําลายวงรอบของปฏิจจสมุปบาท ปฏิจจสมุป- บาทมันลึกซึ้ง ลึกซึ้งเพราะมันจิตเดิมแท้มันถึงเห็นปฏิจจสมุปบาท แต่เวลาเราไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ไอ้นี่มัน เห็นอย่างนี้ มันเห็นด้วยที่ว่าจิตมันยึดของมัน เวลามันพิจารณามัน ปล่อย มันพิจารณา ในกรรมฐานในการปฏิบัติของเรา ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ เห็นไหม เราไล่ความคิดไปมันก็ปล่อย ถ้ามันปล่อยนี่เป็นปฏิจจสมุปบาทหรือไม่ มันปล่อยมันก็ปล่อยรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ แต่มันเป็นปฏิจจสมุปบาทหรือยัง

เวลาเขาประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เวลาหลวงตาท่านไป วัดนรนาถฯ เขาบอกว่าให้ดูปฏิจจสมุปบาท สายยาวของ ปฏิจจสมุปบาท หลวงตาท่านบอกไม่ดู เพราะความจริงมันไม่เป็นอย่างนี้หรอก ไอ้นี่เป็นทางวิชาการ

ฉะนั้น เหมือนกัน ผู้ถาม ผู้ถามก็เรียนวิชาการมา พอเรียนวิชาการมา พออารมณ์เราเป็นอย่างไร เราก็เทียบตามวิชาการนั้นไง เราเอาอารมณ์ไป เราบีบอารมณ์ของเราให้เป็นปฏิจจสมุปบาท เราบีบอารมณ์เราให้เหมือนปฏิจจสมุปบาท ปฏิจจสมุปบาทเป็นอวิชฺชา ปจฺจยา สงฺขารา เป็นปัจจยาการ เป็นธรรมอันละเอียด เป็นธรรมอันลึกซึ้ง แต่ถ้าเราเห็นกาย เราเห็นกาย เรายึดมั่นถือมั่นในกายของเรา มันเป็นอารมณ์ความรู้สึกหยาบๆ มันแตกต่างกัน นี่ในมุมมองเรานะ เพราะถามเรามา มุมมองเรา

แต่ผู้ถาม ผู้ถามถามว่า “ผมพอปล่อยวางรอบหนึ่ง มันเหมือนกับเรารู้วงรอบของปฏิจจสมุปบาท”

แล้วผู้ตอบก็โง่ๆ ใช่ ใช่เลย ใช่เลยมันตอบแบบกําปั้นทุบดิน มันไม่มีหยาบ ไม่มีละเอียด ไม่มีร่องรอยของนักปฏิบัติ ร่องรอยของนักปฏิบัติ เห็นไหม มันเริ่มต้นตั้งแต่ว่าเราตั้งใจหรือไม่ เราตั้งใจแล้วเรามีศรัทธาหรือไม่ ถ้าเรามีศรัทธา เราเริ่มปฏิบัติ ปฏิบัติถูกหรือไม่ ถ้าปฏิบัติแล้ว ถ้าปฏิบัติไม่ถูกมันก็ไม่เข้าสู่สมาธิ มันก็เป็นมิจฉาไปตลอด

ถ้าปฏิบัติถูกต้องขึ้นมา มันก็เริ่มเข้าสู่สมาธิ พอเป็นสมาธิแล้ว สมาธิตั้งมั่นหรือไม่ ตั้งมั่นหรือไม่ เราใช้สมาธิ เราน้อมไปสู่ สติปัฏฐาน ๔ ได้จริงหรือไม่ ถ้าได้จริงขึ้นมามันก็เริ่มจะเข้าสู่การใช้ปัญญา มันเป็นชั้นๆๆ เข้ามา อู้ฮู! มันอีกไกลเลย

แต่ที่เราตอบปัญหามาตลอด เพราะในวงปฏิบัติมันไม่มีใคร ยืนยันไง ฉะนั้น เวลาเขียนปัญหามาถามเราในเรื่องของการปฏิบัติ เราจะชี้แจงฉับๆๆ เลย เพื่อให้เห็นว่าในการปฏิบัติมันก็มี องค์ความรู้ มันก็มีหลักการ มันไม่มั่วหรอก มันไม่มั่ว มันไม่มั่ว มันไม่สับสนอย่างที่ทํากัน ถ้าในวงปฏิบัติที่เป็นจริงนะ มันมีหลักมีเกณฑ์ของมันไง นี่ที่บอกว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นจะนั่งอยู่หน้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่ถามไง เพราะมันมีหลักการ มันมีความจริงของมัน

นี่ก็เหมือนกัน ในคําถามข้อที่ ๑. ถ้าอย่างนี้ปั๊บ มันก็เป็นว่า โอ้โฮ! เราแค่ปล่อยวางทีเดียว เราจะเห็นปฏิจจสมุปบาทไป เลยหรือ ไอ้นี่เป็นความเห็นของผู้ถาม ยกให้เป็นของผู้ถาม แต่เรา บอกว่าถ้าการทําพิจารณาของเรา การปล่อยวางอย่างนั้น มันก็ปล่อยวางอารมณ์เท่านั้น มันยังไม่เห็นสัจจะความจริง

ถ้าเห็นสัจจะความจริงมันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ตามความเป็นจริง มันถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ การ ปล่อยวาง ปล่อยวางอะไร ปล่อยวางครั้งหนึ่งปล่อยวางอะไร ปล่อยวางอะไร แล้วปล่อยวางแล้วได้อะไร แล้วปล่อยวางแล้วเหลืออะไร แล้วใครเป็นคนปล่อยวาง แล้วปล่อยวางมันสํารอกอะไรออกไปบ้าง นี่ข้อที่ ๑.

อันนี้เราตอบเป็นสัจจะนะ เราตอบเป็นข้อเท็จจริง เราไม่ได้ตอบเพื่อกรรมฐาน หรือไม่ได้ตอบเพื่อปริยัติ ไม่ได้ตอบเพื่อการเทียบเคียง ว่าปริยัติคือทฤษฎี ถ้าปฏิบัติไม่ถือหาง ทั้งปริยัติ ไม่ถือหางทั้งปฏิบัติ ถือหางข้อเท็จจริง ตามความ เป็นจริง ฉะนั้น เวลาปฏิบัติแล้ว ในวงปฏิบัติ ปฏิบัติต้องให้มันได้ข้อเท็จจริง ได้ข้อเท็จจริงแล้วมันยั่งยืน มันเป็นอริยสัจ พิสูจน์ตรวจสอบได้ทุกเวลา พิสูจน์ได้ ตรวจสอบได้ แยกแยะได้ มีครูบาอาจารย์เอาขึ้นมาบนโต๊ะแล้ววินิจฉัยกันได้ มันต้องเป็นอย่างนี้มันถึงเป็นข้อเท็จจริง

“๒. เมื่อเราพิจารณาจนสามารถทําลายอวิชชาลงจนหมด (อกุศลจิต ๑๒ ดวง และเจตสิก ๑๔ ดวงตามหลักปริยัติ) ผมมีความเห็นว่า ผลที่ได้คือตัวผู้รู้ และจิตเดิมแท้นั่นเอง ดังนั้นความเห็นของผมถูกต้องหรือไม่ครับ”

“นี่ไง ทําลายอกุศลจิต ทําลายเจตสิก ๑๔ ดวง แล้วมันจะเป็นผู้รู้นั่นเอง แล้วไอ้ ๑๔ ดวง ๑๒ ดวงมันเป็นอาการใช่ไหม เวลาอาการของจิต อาการของจิต แล้วถ้าเป็นผู้รู้เป็นจิตเดิมแท้เสียเองแล้ว ดังนั้นความเห็นของผมถูกต้องหรือไม่”

ไอ้ความเห็นถูกต้องหรือไม่ ถ้าเป็นสมาธิก็เป็นสมาธิ ถ้าทําสมาธินะ เวลาจะทําสมาธิกัน ไอ้กี่ดวง กี่ดวง มันอาการเสวย ถ้ามันนิ่งอยู่ สัมมาสมาธิ แล้วสัมมาสมาธิ แล้วบอกเป็นจิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้ เวลาเราพูดถึงการปฏิบัติ พูดถึงจิตเดิมแท้ไง จิตเดิมแท้คือสมาธิแท้ๆ แล้วถ้ามันเสวยอารมณ์ มันก็เป็นอารมณ์ทางโลก

ถ้าปล่อยเข้ามา แล้วเขาบอกว่า “เพราะเราทําลายอวิชชาจนหมดสิ้น”

อวิชชาอะไร อวิชชาตรงไหน เรื่องอะไรเป็นอวิชชา อันนี้เป็นความลุ่มหลง มันเป็นโมหะ ความโลภ ความโกรธ ความหลง อวิชชาคือความไม่รู้ในตัวมันเอง มันยังไปอีกไกลไง ไอ้นี่พูดถึงว่าเวลาเขาเทียบเคียงกันเองไง ถ้าเราบอกว่าใช่ขึ้นมา เขาก็บอกว่า อ๋อ! ก็กระผมก็ทําลายหมดแล้วไง ผมก็เป็นพระอรหันต์ไง

โอ! มีคนเอาหนังสือเรามาถาม หนังสือหลวงพ่อถูกหรือผิด ถ้าผมรู้ ผมเข้าใจหนังสือหลวงพ่อหมดแล้ว ถ้าหนังสือถูก ผมก็เป็นพระอรหันต์ บอกว่าหนังสือกูน่ะถูก มึงน่ะไม่ได้เป็นพระอรหันต์ ไอ้คําถามนี่คล้ายๆ กันเลยนะ นี่ไง ถ้ามันเข้าใจวงรอบอวิชชา หมดแล้ว อกุศลจิต ๑๒ ดวง เจตสิก ๑๔ ดวง มันก็เป็นผู้รู้ เป็นจิตเดิมแท้ทั้งหมด ทําอย่างนี้ถูกต้องหรือไม่ ถ้าบอกถูกต้อง ตูม! ผมก็เป็นพระอรหันต์เลย เพราะผมทําถูกต้องได้หมดแล้ว

ไอ้คําถามก็ส่วนคําถามสิ ถ้ามันทําจริงมันจะเป็นความจริง ไปไง ไอ้อย่างนี้มันเป็นความเข้าใจ ความเข้าใจนะ เราจะบอกว่า ความเข้าใจขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต พูดตั้งแต่ทีแรกว่าพระอรหันต์ พระอรหันต์เอตทัคคะกี่ประเภท ก็มีความถนัด นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราถนัดอย่างไร เราทําของเราไป แต่ถ้าให้มันบอกว่าไอ้นี่เป็นผลการปฏิบัติ เราบอกไม่ใช่

แต่ถ้าขั้นของปัญญา ขั้นของปัญญา ขั้นของความคิดคน เราจะไม่ปิดกั้น ความคิดมันจะไปได้ทุกอณู มันจะไปได้กว้างขวางมาก ใครจะมีความคิดขนาดไหน ไปได้เลย เต็มที่ไปเลย ถ้าขั้น ของปัญญานะ

แต่ถ้าเอ็งความคิดมากขนาดไหนก็แล้วแต่ เอ็งไม่มีสมาธินะ อันนั้นน่ะสมบัติบ้า เอ็งใกล้บ้าแล้ว เพราะคิดไปโดยไม่มีพื้นฐานไง ถ้ามันคิดมีพื้นฐานมันต้องกลับมาที่สัมมาสมาธิ กลับมาที่พื้นฐาน กลับมาให้จิตสงบก่อน แล้วสงบแล้วมันค่อยใช้ปัญญาไปใหม่

แต่ถ้าขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต ไม่มีขอบเขต ใช้ปัญญาได้ตลอดเลย เป็นสิทธิ์เลย จะมีความคิดอย่างไร เชิญตามสบายเลย แต่ถ้าบอกว่าให้เราเห็นด้วย ไม่ แต่ถ้าบอกว่าถ้าไม่เห็นด้วย แล้วบอกทําไมส่งเสริมในการปฏิบัติ ก็การปฏิบัติต้องมีสติ ต้องมีสมาธิ ต้องมีปัญญาสิ ถ้ามีปัญญาขึ้นมา มันถึงจะเข้าสู่มรรคไง

ถ้าขาดสติ เห็นไหม ว่าวเชือกขาด คิดไปโดยที่ไม่มีขอบเขต คิดไปโดยที่ไม่มีใครควบคุม มันก็ว่าวเชือกขาดไง มันสมบัติบ้า หลวงปู่มั่นบอกเลย สมบัติบ้า ถ้าสมบัติของมรรคล่ะ สมบัติมรรคมันก็จะกลับมา

“นี่พูดถึงข้อ ๓. เมื่อเราพิจารณาตัวผู้รู้หรือจิตเดิมแท้จนสามารถทําลายปฏิสนธิจิตลงได้จนหมดสิ้น (ปฏิสนธิจิต ๑๙ ดวง) ผมมีความเห็นว่าผลที่ได้คือจิตดวงนั้นพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิด”

แน่ะ ข้อ ๒. บอกถ้ารับว่าใช่ ผมก็เข้าใจแล้ว ผมก็เป็น พระอรหันต์แล้วน่ะสิ ข้อที่ ๓. เห็นไหม “เมื่อเราพิจารณาตัวผู้รู้และตัวจิตเดิมแท้จนสามารถทําลายปฏิสนธิจิตได้ (ปฏิสนธิจิต ๑๙ ดวง) ผมก็มีความเห็นว่าจิตดวงนั้นก็พ้นจากการเวียนว่ายตายเกิด”

มีความเห็น แค่คําพูดว่า “มีความเห็น” ก็ผิดแล้ว คําว่า “มีความเห็น” คือมีความเห็นอย่างหนึ่ง มีความเห็นอย่างหนึ่งนะ เราผู้เห็นอย่างหนึ่ง สองไง แค่พูดแค่นี้มันก็บอกแล้วว่าจิตมันยังมีอาการอยู่ อาการคือการเคลื่อนไหวอยู่ ตัวมันยังไม่ใช่เป็นตัวมันจริงเลย แล้วบอกว่าจิตเดิมแท้ เพราะจิตเห็นว่าถ้าถึงความจริงแล้วปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิต

เพราะคําพูดมันเรื่องของการปฏิบัติใช่ไหม เวลาวิญญาณ วิญญาณอายตนะ วิญญาณอายตนะคือวิญญาณรับรู้ในอายตนะ ในความรู้สึก แล้ววิญญาณในปฏิจจสมุปบาท วิญญาณอันละเอียดนั้น ปฏิสนธิวิญญาณ เวลาปฏิสนธิวิญญาณคือวิญญาณเวียนว่าย ตายเกิด วิญญาณการรับรู้คือวิญญาณการรับรู้อารมณ์ วิญญาณ รับรู้ในเรื่องต่างๆ

เวลาปฏิบัติไป คนที่ปฏิบัติแล้วมันจะมีสติมีปัญญา มันจะเข้าใจของมันได้ ว่าความรู้สึกอย่างนี้มันก็เป็นอารมณ์อันหนึ่ง แต่เวลาทิ้งวางอารมณ์ทั้งหมด แล้วมันทําลายจนมันปล่อยธาตุปล่อยขันธ์ทั้งหมด แล้วมันเข้าไปเห็นการเคลื่อนไปของความรู้สึก แล้วการเคลื่อนไปของความรู้สึก เวลามันเป็นญาณหยั่งรู้ มันไม่ใช่สติปัญญา เป็นขันธ์ มันยังลึกซึ้งอีกมหาศาลเลย

ฉะนั้น มันจะปฏิสนธิจิต เพราะว่าในนักวิชาการเขาจะพูดกันเรื่องอย่างนี้มาก ฉะนั้น เวลาปฏิสนธิจิต เราถึงยืนยันว่า ปฏิสนธิวิญญาณกับวิญญาณในขันธ์ ๕ วิญญาณการรับรู้ วิญญาณในสัญชาตญาณ วิญญาณในชีวิตประจําวัน มันคนละเรื่องกันทั้งนั้นเลย

มรรคหยาบ มรรคละเอียด ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นนะ พูดคําไหนนะ ฟังออกเลยว่าจิตนี้อยู่ตรงไหน จิตนี้รับรู้เรื่องอะไร จิตนี้เข้าใจอย่างไร ถ้าฟังทีเดียวมันก็รู้ แต่นี้เพียงแต่ว่าผู้ถาม ผู้ถามเขียนมาด้วยประสบการณ์ สงสัย เขาเขียนมาด้วยความสงสัย ไอ้เราก็ตอบไปด้วย จะว่าตอบไปด้วยความสงสัย ไม่ใช่ ตอบไปด้วยให้ไม่ยกตกข่มท่าน ไม่ให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งยกตนข่มท่าน ข่มขี่กัน ไม่ใช่

มันเป็นประโยชน์ ในภาคปริยัติมันก็เรียนมาเพื่อปฏิบัติ เวลาปฏิบัติแล้วถ้าเอาปริยัติเข้ามา มันก็ปฏิบัติแบบปริยัติ คือปฏิบัติแบบมีกรอบ ปฏิบัติแบบเราต้องไปเป็นสูตรสําเร็จ ปฏิบัติแบบสูตรสําเร็จ ทําครบสูตรแล้วก็จะได้ผล เวลามันปฏิบัติแล้ว มันไม่ได้ปฏิบัติแบบปริยัติ ปฏิบัติแบบมีสูตร มีกรอบ ต้องทําตามนั้น ปฏิบัติมันเปิดกว้างเลย เต็มที่เลย ตามแต่อํานาจวาสนาเลย ทําถึงที่สุดแห่งทุกข์เลย ถ้าจบอย่างนั้นแล้วมันถึงจะเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงอย่างนี้ มันก็เป็นความจริง

ฉะนั้น เขาบอก “ขอความเมตตาหลวงพ่อ ความถูกต้องหรือไม่ประการใด ขอให้หลวงพ่อช่วยเมตตาด้วย”

นี่ไง ความถูกต้องอย่างไร เพราะเราเห็นอย่างนี้ ที่เราเห็นที่เราพูดอธิบายมานี่ เห็นไหม เราเห็นของเราอย่างนี้ เห็นว่าปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ฉะนั้น เวลาเราบอกว่าปริยัติ เรียนมาเท่าไรก็ไม่รู้ เรียนอย่างไรก็ไม่รู้ เพราะเรียนมาแล้วคิดว่าเรียนรู้ไง เขาเรียนมา ให้ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติแล้วก็ไม่ได้ปฏิบัติแบบสูตรที่เรียนมา ปฏิบัติ ก็วางไว้ แนวทางเป็นอย่างนี้

แต่เวลาปฏิบัติไปแล้ว มันจะมีข้อเท็จจริง มันจะมีเหลี่ยมมีมุม มันจะมีกิเลสหยาบ กิเลสหนา กิเลสของคนแตกต่างกันไปอีกเยอะแยะเลย แล้วต้องแยกแยะ ต้องมีครูบาอาจารย์ที่เป็นให้อุบายพอดี ให้ยา หมอให้ยา ให้ยาพอดีกับโรค ให้ยาที่ชําระโรคได้ แล้วโรคนั้นก็จะหาย หมอก็ให้ยาไม่เป็น ไอ้โรคก็กําเริบใหญ่เลย ก็เลยเตี้ยอุ้มค่อม

ฉะนั้น เวลาความเห็นเราให้มันชัดเจนไง ปริยัติเขาเรียนมาเพื่อให้ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติก็ต้องปฏิบัติตามข้อเท็จจริง ไม่ปฏิบัติ ตามสูตร คือปฏิบัติแบบที่เรียนปริยัติมา แล้วให้เป็นอย่างนั้น เพราะนั้นเป็นหลักการขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วิชาการขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ของเราเป็นสาวก สาวกะ แล้วเราทําอะไรให้เป็นสมจริงสมจัง แล้วให้เป็นความจริงของเราขึ้นมา มันก็จะเป็นข้อเท็จจริงของเรา

ถ้าเป็นข้อเท็จจริงของเรา ถึงบอกว่า หลวงพ่อเห็นอย่างไร หลวงพ่อเห็นตามข้อเท็จจริง สิ่งที่ความเห็นของผู้ถาม ผู้ถามก็เห็น ในมุมมองของผู้ถาม ฉะนั้น ผู้ถามนี่ เราเคลียร์ให้เป็นปัญหาอย่างนี้ แล้วมันเป็นปัญหาถาม - ตอบ แล้วถ้าใครมีมุมมองอย่างไร มีความรู้อย่างไร แล้วเราปฏิบัติ ให้ปฏิบัติได้ตามความเป็นจริง แล้วอันนั้นจะเป็นการพิสูจน์ เอวัง

เวทนากายกับเวทนาจิตนะ
เวทนาจิตหมายความว่ามันไม่มีอะไรเลย
เราก็คิดทุกข์ใจอยู่นี่ มันไม่มีเรื่องอะไรเลย
แต่จิตมันก็คิดให้ทุกข์ขึ้นมาได้ นั่นน่ะเวทนาจิต
เวทนาจิตหมายความว่ามันไม่พาดพิงเกี่ยวกับอะไรเลย
ความรู้สึกมันไม่พาดพิงเกี่ยวกับร่างกายนี้เลย
แต่มันก็ทุกข์ได้ แล้วเจ็บปวดด้วย
ไม่เจ็บปวดคนไม่ฆ่าตัวตาย

๒

เห็นเวทนา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๖ มกราคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เวทนากับจิต”

ขอโอกาสเรียนถามพระอาจารย์ค่ะ เวลาเวทนาเกิดภายใน ระหว่างเราทําสมาธิ เราใช้อุบายสู้ระหว่างกายกับเวทนาที่เกิด โดยพิจารณารูปธรรมกับนามธรรม ความเป็นกายที่เป็นกาย กับความเป็นเวทนาที่เป็นขันธ์ไม่เกี่ยวกัน แต่ก็เป็นอยู่แบบนั้นได้ แต่เวทนาที่เกิดกับจิตสิคะ หนูไม่แน่ใจในอุบายที่ใช้ค่ะ คือหนูคิดว่าจิตก็เป็นจิต ส่วนเวทนาที่เกิดเป็นเรื่องของเวทนาในขันธ์ที่ต้องทํางานของมัน ดังนั้นหากจิตตอนนี้ไม่สงบเป็นทุกข์ก็เพราะเราไปยึด เหมือนกับที่เรายึดกายกับเวทนาว่าเป็นอันเดียวกัน แล้วก็เอาหลักไตรลักษณ์มาให้เหตุผลอีกที่เพื่อจะให้จิตปล่อยเวทนาค่ะ อุบายนี้ถูกไหมคะ ขอเมตตาด้วย

ตอบ : ฉะนั้น ว่าอุบาย อุบาย เห็นไหม พอเราใช้ขั้นของปัญญา ถ้าขั้นของปัญญา ปัญญามันเป็นแง่มุมไง มันเป็นมุม มันเป็นเหลี่ยมที่ว่าเราจะมีปัญญา ถ้ามีปัญญาขึ้นมา ถ้าขั้นของปัญญาใช้ได้ตลอด คือขั้นของปัญญามันกว้างขวาง เราจะไปบอกว่าแนวคิดของคน จะเป็นอย่างนี้ หรือว่าแนวทางจะเป็นอย่างนี้ แนวทางมันใช่ แต่เวลาปัญญามันแตกแขนงออกไปไง ถ้าปัญญามันแตกแขนงออกไป ขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต

แต่ขั้นของทําสมาธิสิ ถ้าทําสมาธินะ สมาธิต้องมีศรัทธา ต้องบริกรรมพุทโธ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ต้องชัดเจน พอชัดเจนขึ้นมา คือสมาธิมันต้องหาเหตุหาผลให้มันปล่อยวาง ปล่อยวางสิ่งที่เรายึดติด เขาเปรียบใจของเราเหมือนยางเหนียว ยางเหนียวมันไปเจอสิ่งใดมันก็แปะไปหมดจริงไหม เพราะมันเป็นยางเหนียว มันเจอสิ่งใดมันก็ไปติดเขาหมด

ฉะนั้น ยางเหนียวเราจะไม่ให้ไปแตะสิ่งใดเลย ฉะนั้น เวลาทําความสงบของใจ เห็นไหม การจะทําความสงบทําสมาธิจะต้องมีสติ ต้องมีสติแล้วเราใช้ปัญญาของเรา พยายามไม่ให้ยางเหนียวไปแปะอะไร คําว่า “แปะ” คือเสวย มันไปแปะอะไรล่ะ ยางเหนียวไปแปะกับสิ่งใด มันก็เป็นสิ่งนั้น เราคิดเรื่องอะไรล่ะ เราคิดเรื่องอะไร พอความคิดเรื่องนั้นขึ้นมาเราก็รู้สึก

ฉะนั้น ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราจะไม่ให้ยางเหนียวนี้แปะกับอะไร จะให้มันทรงตัว แล้วมันทรงตัวอย่างไร มันเป็นยางเหนียว มันติดไปหมดน่ะ มันติดไปหมด คําว่า “ติด” ทางโลกเขาเรียก คําว่า “เสวย” เสวยคือมันรับรู้ ถ้ามันรับรู้ นั่นขั้นของสมาธิ

แต่ขั้นของปัญญา ปัญญาไม่มีขอบเขต ปัญญาไม่มีขอบเขตเพราะว่าเราคิด คิดอะไรก็ได้ถ้ามีสติ จะคิดอย่างไรก็ได้ให้มีสติ ถ้ามีสติขึ้นไป คิดบวก คิดลบ ถ้าคิดลบ คิดลบถ้ามันมีสติปัญญาขึ้นมา คิดผิด คิดลบมันก็คิดของมัน เพราะกิเลสมันคิด มันโดย จริตนิสัยมันคิดลบ คิดลบ แต่พอสติมันทัน เห็นไหม คิดลบ คิดลบคิดผิดเป็นอกุศล เป็นสิ่งที่ไม่ดีงาม มันก็ปล่อย เห็นไหม

ทีนี้ความคิดมันคิดไป ถ้าเราคิดบวก คิดบวกเราคิดแต่เรื่องดีๆ ทั้งนั้นเลย คิดแต่เรื่องดีๆ ทั้งนั้นเลย พอไปเจออะไรแล้วล้มเลยนะ เพราะมันไม่มีประสบการณ์ไง คิดเรื่องดีๆ มันก็เป็น เรื่องความดีนั่นน่ะ เป็นความดี จิตเป็นความดี สังเกตได้ไหม เวลาคนภาวนาหรือคนดีๆ พอไปเจอเพื่อนชักชวนไปเสียคนเลย เด็กดีๆ เนี่ย เด็ก อู้ฮู! เราดูแลมาดีมากเลย พอมันไม่เคยเจอ ไม่เคยคิดแบบนั้น พอไปเจอเพื่อนชวนไปเสียคนเลย ถ้ามันคิดบวก คิดลบ มันก็คิดได้ทั้งนั้นน่ะ แต่มีสติ มีสติมันเท่าทันมันนะ นี่พูดถึงเรื่องของปัญญา ถ้าคิดถึงปัญญา ถ้าจะใช้ปัญญานะ

ฉะนั้น เขาถามเรื่อง “เวทนากับจิต”

เวทนากายก็เป็นเวทนากาย เวทนากายมันเรื่องหยาบๆ คําว่า “เวทนากาย” นะ เวลาเวทนาจะเกิด เวลาคนเราจะภาวนา เวลาภาวนาไปจิตสงบก็แสนยาก พอจิตสงบแล้วบอกว่าภาวนาไม่ได้ เพราะจับกาย เวทนา จิต ธรรมไม่ได้ คือจับสติปัฏฐาน ๔ ไม่ได้ คือพิจารณาไม่เป็นว่าอย่างนั้นเถอะ คือเราพิจารณาไม่เป็น เราภาวนาไม่เป็น เราอยากจะก้าวหน้า พอจิตสงบแล้วเราก็จะฝึกหัด จะภาวนา จะใช้ปัญญา แล้วปัญญาจะเกิดจากอะไรล่ะ ปัญญาจะเกิดจากอะไร

ปัญญาทางโลกเราจะบอกว่ามันเป็นปัญญาของสมุทัย เป็นปัญญาของตัณหา เป็นปัญญาของกิเลสไง เพราะอะไร เพราะทางโลก เห็นไหม เราต้องทําธุรกิจ มันมีกําไรขาดทุน มันมีได้มีเสีย นี่ปัญญาของโลก ถ้าปัญญาของโลกมันมีได้มีเสีย พอมีได้มีเสียทุกคนอยากได้ พออยากได้มันก็กระตุ้นให้คิดไง เรากระตุ้นนะ กระตุ้นให้คิด กระตุ้นอยากได้ เพราะทําแล้วมันประสบความสําเร็จ เรากระตุ้น กิเลสมันกระตุ้น เราก็ขวนขวาย นี่กระตุ้น นี่เรื่องทางโลกมันมีแรงกระตุ้นอยากให้เราคิดไง

แต่พอภาวนามยปัญญา คิดเรื่องอะไรล่ะ เขาได้อะไรล่ะ ทุกคนจะถามว่า ภาวนาแล้วเราได้อะไร ทําจบแล้วเราได้อะไร ได้ประสบการณ์ไง ได้ความมั่นคงของใจไง ถ้าใจมั่นคง เห็นไหม ดูสิ บ้านเรือนของคนที่แข็งแรงมั่นคง บ้านเรือนนั้นจะเกิดพายุ จะเกิดภัยแล้ง จะเกิดสิ่งใด บ้านเรือนนั้นก็ยังอาศัยอยู่ได้ บ้านเรือน ใดเป็นกระท่อมห้อมหอ เกิดลมพัดทีเดียว บ้านนั้นก็พังแล้ว

นี่ไง เราภาวนา ฝึกหัดใจของเราให้มั่นคง พอมั่นคงขึ้นมาเป็นบุคคลที่ดี มนุสสเทโว เป็นมนุษย์ที่เป็นเทวดา มีผลกระทบ จากโลก มีผลกระทบจากโลกธรรม ๘ ยิ้มได้ ความจริงตนเองมีผลกระทบนะ อะไรกระทบนี่นะ เขาเจ็บชํ้านํ้าใจไปทั้งนั้น ไอ้เรา ผลกระทบนะ เขาบอกทําไมเราผิวหนามาก ไม่รู้เรื่องอะไรเลย รู้ ผลกระทบรู้ทั้งนั้น แต่มีคุณธรรมมีสัจธรรม ก้าวข้ามมันได้ รู้ เวลาผลกระทบ ไม่ใช่ว่า แหม! ฉันภาวนา ฉันเป็นผู้ที่ศรัทธาในศาสนา แหม! ไม่รู้จักผลอะไรเลย รู้ รู้ทั้งนั้นน่ะ แต่ก้าวข้ามมัน ได้ด้วยปัญญา

เราก้าวข้ามไปได้ด้วยสติปัญญาของเรา มันถึงว่าอยู่กับสถานการณ์อย่างนั้นด้วยความมั่นคง นี่ไงคนที่มีคุณธรรมในใจจะเป็นแบบนี้ ถ้ามีคุณธรรมในใจเป็นแบบนี้นะ เขามั่นคงของเขา เขามีคุณธรรมของเขา ไม่ใช่เขาไม่รับรู้สึกหรอก เขารู้ รู้ดีกว่าเราด้วย มันเหมือนหมอเลย หมอเรื่องอาการไข้ รู้ดีกว่าคนไข้ คนไข้ เห็นไหม เราจะอยู่อย่างไร เราจะเป็นอย่างไร เรายังไม่รู้ตัว ต้องไปถามหมอว่าเป็นอะไรคะ เขาจะอธิบาย เราเป็นโรคเพราะอะไรๆ เพราะเป็นหมอ

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นคนที่มีคุณธรรมในหัวใจ เราไม่รู้ได้อย่างไร เรารู้ รู้ แต่ก้าวข้ามมันไปด้วยสติปัญญา ด้วยความมั่นคงของใจ ไม่ทุกข์ร้อนไปกับมันไง แต่ถ้าคนไม่มีคุณธรรม กระเทือนไปหมดน่ะ

อย่างคําถามนี่ ถ้าเวทนามันเกิด มันเกิดอย่างไร ความ ไม่พอใจของเราเกิดอย่างไร แล้วบอกเวทนากาย เขาเข้าใจได้ เพราะเขาถามว่า เวทนา สิ่งที่เขาพิจารณาของเขา เวทนาที่เกิด จากกาย ระหว่างที่ทําสมาธิอยู่ เขาใช้อุบายพิจารณาเวทนาที่ เกิดขึ้น โดยพิจารณารูปธรรม นามธรรม ความที่เป็นกาย สิ่งที่เป็นกายกับเป็นเวทนาที่มันเป็นขันธ์ เวลาเป็นขันธ์ เขาบอกว่าเวลาพิจารณาเวทนาที่เกิดจากจิตสิคะ

เวทนากาย เวทนาจิตไง เวทนากาย เวทนาใจ ถ้าเวทนาของกาย เห็นไหม อาศัยกายเกิดขึ้น เวลาร่างกายของเรา ซากศพ เวลาไปเผาไฟ ศพเวลาขึ้นเชิงตะกอนแล้วเผา มันไม่มีความรู้สึกอะไรเลย เพราะไม่มีจิต

ฉะนั้น เวลาถ้าเรายังมีชีวิตอยู่ ร่างกายมันก็เหมือนซากศพอันนั้น แต่มันอาศัยอายตนะ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ความสัมผัส ความสัมผัสมันเกิดเวทนา อายตนะ ร่างกายเวลานั่งไปนะ เวลานั่งไปปวดเข่า ปวดขา ปวดเอว ปวดเนื้อปวดตัว ปวดเนื้อปวดตัวเพราะอะไร เพราะว่าอาศัยกายเกิดขึ้น เวทนาอาศัยกายเกิดขึ้น เวทนากาย เวทนากาย เห็นไหม เราเย็น ร้อน อ่อน แข็ง สัมผัส ที่ผิวหนังทั้งนั้นน่ะ นี่เวทนากาย

ถ้าเวทนากายเกิดขึ้น แต่เวลาซากศพทําไมไม่มีเวทนาล่ะ เวลาซากศพมันไม่มีจิตไง คนเราเวทนากายจะเกิดได้เพราะมันต้องมีจิตทั้งนั้น จิตต้องรับรู้ วิญญาณในขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ วิญญาณรับรู้ในความสัมผัส วิญญาณรับรู้ในความสัมผัสแล้วมันเร็วมากไง

ฉะนั้น เวลาสิ่งใดที่เกิดขึ้น มันถึงเกิดเวทนา แล้วเวทนากายเรานั่งสมาธิไป ๒ - ๓ ชั่วโมง มันจะเกิดเวทนา แล้วเวทนาเกิดที่ไหนล่ะ เวทนาเกิดจากหัวเข่า เวทนาเกิดจากร่างกาย แล้วลุกขึ้นขยับมันหายไปไหนล่ะ เวทนา เห็นไหม

นี่พูดถึงเวทนากายนะ เขาบอกว่า “เวทนากายรู้ได้ สัมผัส ได้ ถ้ามีปัญญาได้ เขารู้ทันได้ แต่เวทนาจิตไม่รู้เลย เวทนาจิต เกิดขึ้นได้อย่างไร”

ถ้าเวทนาจิตนะ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านพิจารณาเวทนาของท่านนะ พิจารณาเวทนาไล่เวทนาไปเลย พอ ๒ - ๓ ชั่วโมง ลูกเวทนามันมา ๓ - ๔ ชั่วโมง พ่อมันมา ถ้า ๖ - ๗ ชั่วโมง ขึ้นไป ๘ ชั่วโมง ขึ้นไป ปู่ย่ามันมา ถ้าปู่ย่า พิจารณาเวทนา เวลาลูกมันมา พิจารณาลูกมันปล่อย ปล่อยขึ้นมา มานั่งต่อเนื่องไป พ่อมันมา พ่อมันมามันเข้มข้นขึ้น มันเจ็บปวดมากขึ้น มันเข้มงวดมากขึ้น พิจารณาจนมันปล่อย ปล่อยก็ไปเจอปู่เจอย่ามัน เจอย่า มันนะ โอ้โฮย! ท่านบอกว่า เวลาภาวนาไปอย่างนั้น ถ้าจิตมันไม่ สู้นะ มันเหมือนท่านเปรียบเทียบนะ เปรียบเทียบเหมือนคนเอาฟืนมาสุมใส่ตัวเรา แล้วจุดไฟเผา

คําว่า “จุดไฟเผา” เราทนอยู่ได้อย่างไร เราทนอยู่ได้เพราะเรามีสติ เรามีสมาธิ เรามีปัญญา ทนอยู่ได้ด้วยสติด้วยปัญญา ไม่ใช่ทนเฉยๆ ทนเฉยๆ อยู่ไม่ได้ มันก็แยกแยะของมันด้วยปัญญา เวลามันแยกแยะไป แยกไปนะ หัวเข่าหรือเป็นเวทนา กระดูกหรือเป็นเวทนา ผิวหนังหรือเป็นเวทนา มันไม่มีอะไรเป็นเวทนาเลยน่ะ ซากศพที่เขาเอาขึ้นเชิงตะกอน เขาเอาเผาไฟ มันไม่รับรู้อะไรเลย ที่มันรับรู้ รับรู้เพราะจิตทั้งนั้นน่ะ รับรู้ของหัวใจทั้งนั้นน่ะ

ถ้ารับรู้หัวใจ ถ้าไล่เข้ามา เพราะเราไล่เอง ให้คนอื่นไล่ หรือฟังเทศน์อย่างนี้ เราคิดตามนะ มันเป็นข้างนอก มันไม่ใช่เป็นเรื่องตัวเรา แต่ถ้าเราอยู่ในเหตุการณ์นั้น เราเป็นคนพิจารณาเอง มันเดี๋ยวนั้น มันปัจจุบันนั้น เวลามันไล่ไป ไล่ไป มันปล่อยหมดล่ะ ปล่อยทั้งผิวหนังเข้ามา ปล่อยทั้งกระดูกเข้ามา กระดูกมันไม่ใช่เวทนา เอ็งโง่ เอ็งไปเข้าใจว่าปวดที่ขา ขามันไม่ปวด

อ้าว! พอมันเท่าทัน มันก็ปล่อยนะ ไอ้ที่ปวดๆ นี่หายหมดนะ ว่างหมดเลย อ้าว! ว่างแล้วมันได้อะไรต่อไปล่ะ ก็ไล่ต่อไปนะ แล้วขาปวดได้อย่างไรล่ะ อ้าว! ขามันปวดไม่ได้ แล้วทําไมมันถึงปวดล่ะ ปวดเพราะจิตมันไปรับรู้ เดี๋ยวมันก็ไล่เข้าไปที่จิตนะ เพราะจิตมันโง่ไง พอจิตมันโง่มันถึงไปจับเวทนานั่นไง

ถ้าจิตมันทัน เห็นไหม สติ ปัญญามันทัน พอมันทันนี่ ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ปัญญาเกิดจากจิต เกิดที่จิต แล้วเกิดที่จิตแล้วเป็นปัญญา แล้วไล่เข้าไปจนเข้าไปทันอวิชชา อวิชชาเพราะจิตมันโง่ เพราะเขาถามเรื่องเวทนาจิต บอกเวทนากายมันรู้ได้ แต่เวทนาจิตมันเป็นอย่างไรไม่รู้

เวทนากายกับเวทนาจิตนะ เวทนาจิตหมายความว่ามันไม่มีอะไรเลย เราก็คิดทุกข์ใจอยู่นี่ มันไม่มีเรื่องอะไรเลย แต่จิตมันก็คิดให้ทุกข์ขึ้นมาได้ นั่นน่ะเวทนาจิต เวทนาจิตหมายความว่า มันไม่พาดพิงเกี่ยวกับอะไรเลย ความรู้สึกมันไม่พาดพิงเกี่ยวกับร่างกายนี้เลย แต่มันก็ทุกข์ได้ แล้วเจ็บปวดด้วย ไม่เจ็บปวด คนไม่ฆ่าตัวตาย

เวลาเวทนาจิตเจ็บปวดมาก มันไม่พาดพิงกับร่างกายนี้เลย ไม่พาดพิงกับอะไรเลย มันคิดเอง ตัวมันเองมันเป็นเอง เวทนาจิต ถ้าเวทนาจิตเวลาเกิดขึ้น ถ้าไล่เวทนาไป มันก็จบลงด้วย อันเดียวกัน อันเดียวกันพิจารณาไปเลยนะ คนหรือเจ็บ หนังหรือเจ็บ กระดูกหรือเจ็บ เลือดหรือเจ็บ เอ็นหรือเจ็บ อะไรเจ็บ ไม่มีอะไรเจ็บ ไอ้พวกนี้เจ็บไม่เป็น แล้วเจ็บไม่เป็น ใครเจ็บล่ะ เจ็บก็ความรู้สึกเสือกไปรับรู้มันเจ็บ แล้วทําไมเอ็งไปรับรู้เขาล่ะ ก็เอ็งโง่ เอ็งโง่เพราะอะไรล่ะ

เพราะสัญชาตญาณมันเป็นอย่างนั้น เพราะเอ็งโง่ มันไม่โง่หรอกมันเป็นธรรมชาติ ธรรมชาติ เราต้องรับรู้เรื่องร่างกายของเรา เรื่องผิวหนังของเรา เรื่องกระดูกของเรา ใครไม่รับรู้ ไม่รับรู้ เราก็ยกให้คนอื่นไปสิ มันของเราน่ะ เรารับรู้ นี่โดยธรรมชาติเป็นแบบนี้ โดยธรรมชาติของมัน เห็นไหม ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ธรรมชาติของมัน นี่อนุสัย มันรับรู้หมดล่ะ

นี้ปัญญามันไล่เข้า ไล่เข้า ด้วยธรรมไง ด้วยคุณธรรม ไล่เข้าด้วยเหตุด้วยผล โอ้โฮ! โง่ โง่ ใครโง่ จิตโง่ พอจิตโง่มันก็ปล่อย ปล่อย โอ้โฮ! เวิ้งว้างไปหมด เวิ้งว้างไปหมด ว่างไปหมด พอมันปล่อย เพราะมันปล่อยความยึดมั่นถือมั่นในตัวมันเอง ถ้ามันปล่อยความยึดมั่นถือมั่นในตัวมันเอง มันจะไปยึดมั่นเวทนาได้อย่างไร มันปล่อยความยึดมั่นถือมั่นของมันเอง พอปล่อยยึดมั่นตัวมันเอง ตัวมันเองก็อิสระ โอ๋ย! เวิ้งว้างไปหมด เวิ้งว้างขนาดไหน ตัวมันยังมีอยู่ ยังต้องไล่กันอยู่

พูดถึงขั้นของปัญญา นี่เวทนากาย เวทนาจิต ถ้าพิจารณาไปแล้วมันจะรู้มันจะเห็นของมันอย่างนี้ ถ้ามันรู้เห็นตามความ เป็นจริงนะ แต่ทีนี้เวลารู้เห็นตามความเป็นจริง ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านพูดได้ตามความเป็นจริง

แต่เวลาเราไปศึกษากับท่านมา ฟังธรรมของท่านมา เรารู้ได้โดยเทียบเคียงไง สัญญา รับรู้โดยเราฟังเทศน์ฟังธรรม เรารู้ได้ เรารู้ได้ รู้ได้จากคุณสมบัติของท่าน แต่เรามันไม่เป็นจริงหรอก มันเป็นจริง มันต้องเป็นจริงขณะที่ภาวนา มันเป็นจริงต้องเป็นจิตที่เราหมุนติ้วๆ ถ้าจิตเราหมุนติ้วๆ มันเป็นของเรา แต่นี่จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ฟังเขาไง ขอยืมมาไง ขอมา ขอมาก็รับมา รับมาก็รู้มา นี่สุตมยปัญญา

แต่ถ้ามันเป็นจริงนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทศนาว่าการอยู่อย่างนี้ ปัญจวัคคีย์เป็นพระอรหันต์ได้ ปัญจวัคคีย์เป็นพระอรหันต์เลย เทศน์ยสะเป็นพระอรหันต์หมดเลย เทศน์ชฎิล ๓ พี่น้อง กายเป็นของร้อน ตาเป็นของร้อน ใจเป็นของร้อน ทุกอย่างเป็นของร้อน ร้อน ปล่อย เป็นพระอรหันต์หมดเลย เพราะอะไร เพราะจิตเขาหมุน ปัญญาเขาหมุนในใจของเขา

ไอ้ของเรา เอ๊ะ! เหมือนหรือเปล่า เอ๊ะ! จริงไหม จริงไหมก็มีเขากับเราแล้วนะ เสียงเทศน์นี่เรื่องหนึ่ง ไอ้ตัวเราจริงไหม จริงไหม คงตัวตนเต็มตัวเลย จริงไหม ตัวตนไม่ได้ขยับเลย จริงไหมแสดงว่ามันไม่ได้ขยับอะไรเลย

แต่ถ้ามันหมุนตามนะ มันหมุนตาม ถ้ามันมีสมาธิมันหมุนตาม มันไปอีกเรื่องหนึ่งเลย เวลาพูดถึงคนที่ภาวนาเป็นเขาจะรู้ของเขา

ฉะนั้น บอกว่า “เวทนาจิตเขาไม่รู้ได้ว่ามันเกิดขึ้นได้อย่างไร แล้วเขาจับต้องไม่ได้”

จะจับต้องได้ไม่ได้ ไม่สําคัญ สําคัญถ้าไล่เข้าไป เดี๋ยวรู้ เดี๋ยวเห็นหมด ถ้าไล่เข้าไปนะ ฉะนั้น ถ้าไล่เข้าไปแล้ว สิ่งที่ไล่เข้าไปด้วยสติด้วยปัญญา ทีนี้ด้วยสติด้วยปัญญาถ้าเรารู้จักเวทนา เวลาเราพูดถึงเวทนา เวทนาเนี่ย เราอยู่กับครูบาอาจารย์ เขาจะถาม เพราะไปศึกษานักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอกมาไง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ถึงเวทนา เวทนาเป็นอย่างไร

เราอยู่กับหลวงตานะ หลวงตาท่านโยนไม้ให้เลยนะ อ้าว! ลองตีตัวเองก็รู้ ความเจ็บปวดที่มันเกิดขึ้น นั่นน่ะคือเวทนา เจ็บปวดขึ้นมายังไม่รู้ เพราะเราไม่รู้จักชื่อมันไง เราไม่รู้ว่าจะเอาเวทนาไปใส่ตรงไหนเป็นเวทนา

ฉะนั้น เวทนามันเกิด นี้คําว่า “เวทนา” เป็นบัญญัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นธรรมวินัยขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเราศึกษามา เราได้ชื่อมันมา แต่ถ้าเรา ปฏิบัติ เวทนามันเจ็บปวด รู้จัก อ๋อ! อ๋อ! นี่นิดหนึ่ง เวลานั่งๆ ไปนะ เวลามันเจ็บนะ อ๋อ! อ๋อ! มันเป็นอย่างนี้เอง แต่สู้ไม่ได้ อ๋อ! แล้วสู้ไม่ได้นะ ไม่ใช่อ๋อ! แล้วสู้ได้ อ๋อ! เป็นอย่างนี้เอง แล้วก็แพ้ แล้วทําอย่างไรจะสู้มันล่ะ สู้ก็ต้องฝึกสิ ฝึกไปเรื่อย ฝึกไปเรื่อย

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าสู่สนามรบเข้าสู่ชัยภูมิ ชัยภูมิที่รบ ชัยภูมิกลางหัวใจของเรา เราเข้าสู่ชัยภูมิ เวลาเราพิจารณากัน เราอยากมีมรรคมีผลไง แล้วมรรคผลมันมาจากไหนล่ะ มรรคผลมันต้องเอาขึ้นมาจากใจสิ ใจเวลามันพิจารณาไปแล้ว ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าจิตเราไม่สงบ ไม่เป็นตัวตนของเรา เราจับเวทนาเราไหม เวลาทํางานเพลินหมดนะ

เวลาคนน่ะดูหนังดูละคร มันดูได้ทั้งวันทั้งคืนเลย เล่นไพ่ ๗ วัน ๗ คืน มันไม่ปวดไม่เมื่อยมันเลย เพราะมันเพลินกับมันไง นี่ไง แต่เวลามานั่งขึ้นมา เราจะสู้กับความจริงของเราละ ถ้าเรามาเจอกับเวทนาขึ้นมา อ๋อ! ร้องอ๋อ! เลยนะ ร้องอ๋อ! แล้วก็แพ้ อ๋อ! แล้วสู้ไม่ได้หรอก อ๋อ! ถ้าสู้ไม่ได้

ทําไมครูบาอาจารย์ท่านสู้ได้ ท่านทําอย่างไรของท่าน ถ้าทําอย่างไรของท่านปั๊บ เราก็ต้องสร้างกําลังไง สร้างกําลังคือสร้างสมาธินี่แหละ ถ้าสมาธิมันมั่นคงนะ กลับมาที่พุทโธ กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จิตตั้งมั่นไง พอจิตตั้งมั่นมันก็จับเวทนาได้

เวทนาเนี่ยนะ คนจับได้ คนจับไม่ได้ต่างกันนะ คนจับ ไม่ได้ เวทนาเป็นเรา เจ็บปวดไปหมด ถ้าจิตสงบแล้วนะ จิตสงบ จิตเป็นอิสระ เวลาเวทนามันเกิด มันจับ จิตเห็นอาการของจิต จิตจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม รู้จักมัน รู้จักมัน รู้จักมัน พอรู้จักมันแล้วแยกแยะมัน รู้จักมันแล้วทําความรู้จักกัน ทําด้วย ปัญญาแยกแยะต่อกัน ถึงที่สุดแล้วนะ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นสมมุติหมดล่ะ มันเป็นสมมุติ มันไม่เป็นจริงสักอย่างหนึ่งเลย แต่มันมีอยู่

มันเป็นของมันอย่างนั้นจริงๆ แต่เราอ่อนแอ เราอ่อนด้อย เราถึงยอมรับจํานนกับมัน แต่เพราะเรามีสติปัญญา เราแยกแยะมัน พอแยกแยะมัน อากาศมีอะไร อากาศน่ะ อากาศมันมีอะไร แต่อากาศสําคัญมากนะ สภาวะแวดล้อม องค์การนาซ่าเขาพิสูจน์เรื่องสภาวะแวดล้อมของโลกนะ อากาศสําคัญมากเลย สภาพอากาศ ดูสิ ความเปลี่ยนแปลงของสภาวะโลกร้อน ดูสภาวะโลก อากาศความเปลี่ยนแปลงของมัน มันส่งผลกระทบไปทั้งโลกเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวทนาเป็นนามธรรม เราเปรียบเหมือนอากาศ อากาศมันแบบว่าจับต้องไม่ได้ แล้วเวทนาล่ะ นี่ไง มันถึงสําคัญอย่างนี้ไง สําคัญจนว่าจิตต้องสงบแล้วมันถึงจับต้องได้ จับได้ จับได้ตามความเป็นจริง ถ้าจิตมันไม่สงบมันจับอะไร มันไม่รู้นะ

อย่างองค์การนาซ่า ดูสิ ทางเรื่องอวกาศ เขาพิสูจน์ เขาพยายามหาข้อมูลเรื่องอากาศตลอด เขาสนใจมาก ไอ้พวกเรา ไม่เกี่ยวเลยนะ ชาวบ้านไม่รู้เรื่อง เราไม่รับรู้อะไรเลยนะ แต่องค์การนาซ่าเขามีความสําคัญมาก สภาวะอากาศ ความเป็นไปของอากาศสําคัญมาก

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตเราสงบแล้ว เราจับเวทนาของเราได้ เรารู้ได้ เป็นนามธรรมที่อยู่กับเรา ที่มีอยู่กับเรา อยู่กับตัวตนเรา นี่แหละ อยู่กับเรานี่แหละ เราไม่เห็นประโยชน์อะไรกับมันเลย เราไปหาอยู่หากิน หาเงินหาทองกัน เราไม่รู้จักสภาวธรรมที่เกิดกับเราเลย สภาวธรรม สภาวธรรมก็สภาวะที่มันเกิดเวทนานี่ไง

แล้วพอเราฝึกหัด พอจิตสงบ เห็นไหม รู้จักมัน รู้จักมัน องค์การนาซ่าเขาเห็นความเป็นไปของสภาวะอากาศไง รู้จักมันก็รู้จักกาย รู้จักเวทนา รู้จักจิต รู้จักธรรม รู้จักสิ่งที่เกิดขึ้นกับเรา มันเกิดดับ เกิดดับมันเหมือนอากาศเลย มันไม่มีสภาวะเลย แต่สําคัญ ถ้าไม่มีอากาศเราจะหายใจอย่างไร เราจะฟอกเลือดกันอย่างไร

แต่นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นจริง จิตมันจับได้นะ จิตมันจับได้ก็เกิดมรรคไง เกิดมรรคก็นี่ไง นี่สภาวะที่เป็นจริง รู้จักเวทนา เราพิจารณามัน พิจารณาแล้ว ถ้ารู้แจ้งเวทนานะ มันจะปล่อย ปล่อยเป็นชั้นเป็นตอน

ทีนี้บอกว่าเวทนาจิต เขาถาม คําถามคือว่าเขาจะถามว่า “แต่เวทนาจิตสิคะ หนูไม่แน่ใจว่ามันอยู่ไหน ไม่แน่ใจว่ามันจะ คิดอย่างไร จะทําอย่างไร”

ฉะนั้น ถ้าไม่แน่ใจ มันไม่จําเป็น เพราะคําว่า “ไม่จําเป็นว่าจะต้องตามไปหาให้รู้ให้เข้าใจทั้งหมดไง” แต่ถ้าพิจารณาเวทนา เวทนาร่างกายนี่แหละ เดี๋ยวมันละเอียดเข้าไป ละเอียดเข้าไป เพราะกิเลสมันฉลาดมาก กิเลสนี้ร้ายนัก พอไม่รู้เท่านะ มันก็หลอก พอเวทนาเกิด พอเรารู้เท่า เราเห็นสภาวะอากาศจําเป็น ทุกอย่าง โอ๋ย! มันสําคัญไปหมด สภาวะสิ่งแวดล้อมของโลก มันเกี่ยวเนื่องกันไปหมด มันเป็นลูกโซ่ ทุกอย่างมันจับต้องสิ่งใดมันสะเทือนกันไปหมด

อ๋อ! เข้าใจเลย พอเข้าใจ พิจารณากาย พิจารณากาย เวทนาจากกาย เวทนาที่เกิดมันเริ่มปล่อย เดี๋ยวมันหลบไปไง พอมันหลบไปอยู่ที่จิต เดี๋ยวจะตามไปหามัน เพราะเวลามันหนีนะ กิเลสถ้าไม่ทําอะไรมัน มันก็หลอกเราอย่างนี้ เบสิกพื้นฐาน หลอกๆ หลอกๆ แค่นี้พอ ไอ้พวกนี้หลอกแค่นี้พอ ไม่ต้องหลอกมาก

ทีนี้พอเกิดปัญญาขึ้น ไล่ขึ้นไป มันปล่อย มันปล่อยนะ ถ้ารู้ทันเวทนามันจะวาง พอวาง ถ้าคนไม่มีสติปัญญาก็โอ้โฮ! ฉันนี่ยอด ฉันนักปฏิบัติ ฉันรู้เท่าเวทนา มันปล่อย มันปล่อย สิ่งที่หยาบๆ แล้วมันหลบไปอยู่ที่ใจ เพราะใจต่างหากเป็นผู้ยึด ใจต่างหากเป็นผู้บัญชาการ แล้วบัญชาการไปที่ร่างกาย พอเรารู้ เท่าทันปั๊บ มันก็ปล่อย โอ้โฮ! นึกว่าอิสระ ไม่ใช่ มันหลบจากกายมาซ่อนอยู่ที่จิต ถ้าไล่เข้าไป ไล่เข้าไป เดี๋ยวจะไปเจอเวทนาจิตไง

ถ้ามันไม่ไล่ต้อนจนขาวสะอาด จนแจ่มแจ้งนะ จนรู้แจ้งหมดนะ กิเลสมันมีหลืบมีมุมที่มันจะหลบได้ มันหลบอยู่อย่างนั้นน่ะ ร้ายนัก ฉะนั้น เวลาผู้ที่ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติมันปล่อยวางขนาดไหน อย่าชะล่าใจ ต้องตรวจสอบ ตรวจสอบ

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านจะบอก เห็นไหม “ซํ้าแล้วซํ้าเล่า” ใครไปถามปัญหาท่านนะ บอก “ที่พิจารณาถูกไหม” หลวงตา จะบอกว่า “ถูก” ถ้าไม่ถูกไม่มีคําถามมาถามท่านหรอก พอถามว่าถูกไหม แล้วคนถามจะถามต่อไปว่า “แล้วจะให้ทําอย่างไรต่อไปเจ้าคะ” “ให้พิจารณาสิ่งที่ทํามามันถูก ถูกคือว่าพิจารณาแล้วมันได้ผล ให้ซํ้า”

หลวงตาจะใช้คําว่า “ให้ซํ้า” ให้ซํ้าพิจารณาซํ้าอีก ซํ้าอีก ซํ้าอีก พิจารณาซํ้าก็ตรวจสอบ ตรวจสอบ ตรวจสอบ มันจะละเอียดเข้าไป ละเอียดเข้าไป มันจะปล่อย ละเอียดเข้าไป แล้วไล่เข้าไป เดี๋ยวจะหาไม่เจอเลย หาเวทนาไม่เจอแล้วมันปล่อยหมด โอ้โฮ! เวทนาไม่มี สรรพสิ่งไม่มี มันไปหลบอยู่ที่จิต มันไปหลบอยู่ที่เรา แล้วเราก็หาแต่ข้างนอก หาเวทนา กายก็ไม่มี เข่าก็ไม่มี ขนก็ไม่มี โอ๋ย! ไม่มีเวทนาเลย ว่างหมดเลย

อยู่ที่มันนั่นแหละ หลบอยู่ที่มันนี่แหละ แล้วถ้าหลบอยู่ที่มัน ถ้ามีสตินะ ก็ปล่อยหมดแล้ว ปล่อยมาหมดแล้วทําไมมันยังไม่มีคุณธรรมขึ้นมาล่ะ ชักหงุดหงิดแล้ว หงุดหงิด เวทนาจิต ชักหงุดหงิด ชักกดดันตัวเอง หงุดหงิด กดดันตัวเอง นั่นน่ะคือตัวมันแหละคือตัวมัน แต่ก็ยังไม่รู้นะ ไม่รู้หรอก แต่มันจะเป็นอย่างนี้ มันจะหงุดหงิด มันข้องใจอย่างนั้น

แต่ถ้าสติมันทันจับมับ! โอ้โฮ! เวทนาที่จิต ฉะนั้น เวทนาที่จิต พิจารณาเข้าไปอีก เวทนาที่จิตก็เป็นนามธรรม ละเอียดขึ้นก็พิจารณาแยกแยะหาเหตุหาผลของมัน มันถึงที่สุด ถ้าเป็นมรรคเป็นผลมันต้องปล่อยวาง มันต้องชําระล้าง มันเป็นชั้นๆ ขึ้นไป

นี่พูดถึงถ้ารู้จักเวทนา แล้วรู้แจ้งเวทนา มันจะเข้าใจเวทนากาย เวทนาใจ เวทนากาย เวทนาจิต เกิดจากจิต แม้แต่เวทนากายก็เกิดจากจิตนี่แหละ แต่ทีนี้มันเกิดแล้วเราก็เห็นมันได้ ถ้าเห็นไม่ได้ เราพิจารณาต่อเนื่องไป นี่พูดถึงว่ามันมีของมันอยู่ เราพิจารณาจนเราเข้มแข็งแก่กล้าขึ้นมันจะจับได้ อันนี้พูดถึงเรื่องเวทนา

ถาม : เรื่อง “พิจารณาความเหม็น ความสกปรกของร่างกาย”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ในระยะนี้ผมพิจารณาดูร่างกายตัวเอง ร่างกายคนอื่น ว่ามันสะอาดหรือสกปรก มันหอมหรือมันเหม็น พิจารณากับสิ่งต่างๆ ในแง่ต่างๆ ที่มาสัมผัสกับใจอย่างนี้ มาเรื่อยๆ ผลปรากฏว่า เช่น มีอยู่ครั้งหนึ่งผมเดินไปในห้าง และผ่านผู้หญิงคนหนึ่ง และได้กลิ่นนํ้าหอม ผมจึงพิจารณาว่า ทําไมเขาถึงต้องใส่นํ้าหอมเพราะอะไร

คิดกลับไปกลับมาอยู่ในวงนี้สักครู่ ก็มีความรู้ขึ้นมาในใจว่า ก็เพราะร่างกายมันเหม็นน่ะสิ ถึงต้องใส่นํ้าหอมมากลบ พอใจรู้ เท่านี้ มันก็มีอาการสะอิดสะเอียน จะอาเจียน บางครั้งสะอิดสะเอียนจนนํ้าตาเล็ดเกิดขึ้นมา การพิจารณาแต่ละครั้งก็จะ เกิดอาการลักษณะนี้ (แต่ระยะหลังมานี้ พิจารณาแค่นี้แป๊บเดียว ก็จะมีอาการสะอิดสะเอียนดังกล่าวเร็วมากขึ้น) ระยะนี้ผมจึงพิจารณาอยู่อย่างนี้เรื่อยมา จึงกราบเรียนถวายอาจารย์มาเพื่อขอความเมตตาสั่งสอนจากท่านอาจารย์ครับ

ตอบ : อันนี้ถือว่าส้มหล่นเนาะ เพราะเขาพิจารณาร่างกายอยู่แล้ว พิจารณาถึงความเป็นไปของอสุภะ อสุภัง พิจารณาร่างกายว่า มันสกปรกโสโครก ถ้าพิจารณาอย่างนี้ได้ คนพิจารณาอย่างนี้คนที่จะเอาตัวรอด เราจะบอกว่าคนที่มีสติปัญญา คนที่พยายามฝึกฝนตัวเอง คนคนนั้นมีโอกาสที่จะพัฒนาขึ้น

ฉะนั้น บอกว่าเขาก็พิจารณาร่างกายเป็นของสกปรก ของกลิ่นเหม็นต่างๆ แล้วพอพิจารณาอย่างนี้ คือเราเปิดเครื่องรับไว้แล้ว เหมือนวิทยุเราเปิดเครื่องรับไว้แล้ว มันต้องมีคลื่นวิทยุมา วันหนึ่งไปเดินเที่ยวห้าง ไปเจอผู้หญิงเขาใส่นํ้าหอมมา กลิ่นหอม นั้นน่ะ ทีนี้ปัญญามันเกิด เห็นไหม ทําไมเขาถึงต้องใส่นํ้าหอม อ๋อ! ก็เพราะร่างกายมันเหม็นน่ะสิ เขาถึงต้องใส่นํ้าหอม คิดแค่นั้นขึ้นมา สะอิดสะเอียน เห็นไหม จนนํ้าตาเล็ด

อันนี้เราบอกไว้ เพราะเราพิจารณาของเรา เราใช้ปัญญาของเราตลอดเวลา ใช้ปัญญาอยู่แล้ว ทีนี้มันจะเกิดผลเมื่อไรไง ทีนี้พอเกิดผล เราพร้อมอยู่ไง ทีนี้พอเกิดผลเวลาไปมันได้กลิ่นหอม กลิ่นของคนเขาใส่นํ้าหอม กลิ่นหอมนี้มันพิจารณาด้วยความแยกแยะขึ้นไป มันเกิดปัญญาขึ้น เราเปิดเครื่องไว้แล้ว เครื่องวิทยุเราเปิดไว้แล้ว ถ้ามันมีคลื่นมา เครื่องมันก็มีเสียงดัง นี่ก็เหมือนกัน หัวใจเราเปิดไว้แล้ว เราพิจารณาของเราอยู่ไง มันสะกิด พอไปกระทบกลิ่นนํ้าหอมมันสะกิดใจ พอสะกิดใจขึ้นมามันสะเทือนใจ พอสะเทือนใจถึงสะอิดสะเอียน

คําว่า “สะอิดสะเอียน” การที่สะอิดสะเอียดเป็นโลก ในวงกรรมฐานนะ ครูบาอาจารย์เรามีชื่อเสียงมาก เวลาท่านพิจารณาอสุภะ พอพิจารณาอสุภะมันอย่างนี้มันสะอิดสะเอียน มันสะอิดสะเอียน มันสะอิดสะเอียน เห็นไหม อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค มันไม่ลงสู่ความเป็นธรรม

ถ้ามันลงสู่ความเป็นธรรมนะ มันพิจารณาไปมันเห็นของมัน แล้วมันปล่อยของมัน มันไม่ใช่สะอิดสะเอียน สะอิดสะเอียนมันเหมือนเรา เหมือนปุถุชน เห็นไหม เราเวลาไปบนถนน เห็นอุบัติเหตุ เวลารถชนกันเราจะเห็นซากศพ โอ้โฮ! มันขย้อนเลยเนาะ ไม่กินเนื้อสัตว์ไปนานเลย เออ! ไม่เอา ไม่เอา นั่นน่ะ เขาเรียกโลก มันตกเป็นส่วนหนึ่ง มันไม่ใช่ธรรม

ถ้าเป็นธรรมนะ มันพิจารณาไปแล้วนะ มันรับรู้ มันธรรมสังเวช มันสะเทือนใจ ธรรม เป็นธรรม ธรรมสังเวช เวลาพระ ไปพิจารณาซากศพ เขาให้ไปพิจารณาว่ามนุษย์มันก็มีเท่านี้ แล้วเราก็ต้องเป็นอย่างนี้ อนิจฺจา วต สงฺขารา สังขารไม่เที่ยงหนอ เขาให้พิจารณาอย่างนี้

แต่คนเราไปพิจารณาแล้ว ไปเห็นแล้วมันสะอิดสะเอียน มันพิจารณาไม่ลงไง ถ้าพิจารณาไม่ลง ครูบาอาจารย์ถ้าพิจารณาไปแล้วมันเกิดสะอิดสะเอียนเกิดอะไร มันเป็นเรื่องโลก เรื่องโลกหมายถึงว่าเราไปเจออุบัติเหตุ ไปเจอสิ่งที่ซากศพ แหม! มันเห็นแล้วมันสะเทือนมาก มันทําให้เสียวไปหมดเลย เป็นธรรมไหม มันเป็นส่วนหนึ่ง แต่มันไม่ลงสู่มัชฌิมาปฏิปทา

แต่ถ้าคนมัชฌิมาปฏิปทา ไปดูสิ ดูพวกบรรเทาสาธารณภัย เขาเห็นทุกวัน เวลาเขาไปเขารีบทําเลย แล้วเขาไปถึงปั๊บ เขาวัด สัญญาณชีพเลย ยังมีอยู่หรือเปล่า มีปั๊บ เขาปั๊มเลย เขาจะดูสัญญาณชีพก่อน สัญญาณชีพว่ามันยังอยู่ไหม มันยังดีไหม แต่ ถ้าสัญญาณชีพไม่มี คือเขาตายแล้ว พอเขาตายแล้วเขาก็เก็บ อีกเรื่องหนึ่ง เขาสะอิดสะเอียนไหม

คนที่ไปทําเป็นบรรเทาสาธารณภัยเป็นคนดีเยอะนะ เป็นคนดีหมายความว่าเขาไปทําเพื่อบุญกุศล เขาไปทําด้วยจิตอาสา แต่จะบอกดีทั้งหมดไม่มี สังคมทุกสังคมมีคนดีและคนชั่วปนกัน บรรเทาสาธารณภัยบางคนที่เขาไปหาผลประโยชน์ เห็นไหม ไปเอารถไปทําพวกทุจริต ว่าอย่างนั้นเลย อย่างนั้นก็มี

ฉะนั้น เวลาเราจะยกขึ้นมาเห็นว่า ถ้าเขาทําเป็นมัชฌิมา-ปฏิปทา ความเป็นจริงมันไม่สะอิดสะเอียน ถ้ามันสะอิดสะเอียนเป็นเรื่องโลก ถ้าเรื่องโลกปั๊บ เขาบอกว่า “เขานํ้าตาเล็ด นํ้าตาไหล แล้วพิจารณาแล้วเป็นอย่างนั้นทุกทีเลย” พิจารณาต่อไป ให้มากขึ้น มากขึ้น ให้มันเป็นกลางให้ได้ ให้มันเป็นกลางให้ได้ เห็นไหม เป็นกลางหมายความว่าพิจารณาให้เห็นเป็นสัจจะความจริง แล้วสัจจะความจริงแล้วมันมาปล่อยที่หัวใจของเรา

มันเป็นเรื่องธรรมดา ไปห้างสรรพสินค้า ผู้หญิงเขาใส่นํ้าหอมมา อู้ฮู! ทําไมเขาต้องใส่นํ้าหอมมา ต่อไปนี้ขึ้นกฎหมายเลย ห้ามใส่นํ้าหอมมา ทุกคนก็มากัน ศูนย์การค้าแล้วปิดไว้ อากาศ มันอับนะ โอ้โฮ! เหม็นทั้งศูนย์ฯ เลย อย่างนั้นมันก็ไม่ถูก

นี่คิดประสาเราไง เราบอกว่า เวลาความคิดมันตกไปส่วนใดส่วนหนึ่ง เห็นไหม เวลาเราพิจารณาไปมันไม่ลงมัชฌิมาปฏิปทาหรอก มันไม่ลงความเป็นสมดุลความเป็นกลางหรอก มันจะตกไป ส่วนใดส่วนหนึ่ง เพราะเรายังไม่สมดุล ถ้าเราไม่สมดุลเราก็พิจารณาซํ้า พิจารณาซํ้าของเราต่อเนื่องไป ต่อเนื่องไป

ถ้ามันสมดุลนะ เหตุการณ์มันเป็นเช่นนั้นเอง แต่หัวใจเราสะเทือน เหตุการณ์มันเป็นอย่างนั้นน่ะ คนเรามีสูงมีตํ่า ความคิด ของคนมันแตกต่างหลากหลาย เราไปเห็นแล้วมันสะเทือนหัวใจเรา เหตุมันเป็นเช่นนั้น แต่หัวใจเราไม่เป็นเช่นนั้น หัวใจเรา กระทบกระเทือน ถ้าหัวใจเรากระทบกระเทือน กระทบกระเทือนด้วยความเป็นมรรค ถ้าความเป็นมรรคมันเป็นด้วยปัญญา

ถ้ามันกระทบกระเทือนด้วยความเป็นกิเลสนะ มันไปโกรธเขา คนที่มีปัญหากันบนท้องถนนก็เพราะนี่แหละ ต่างคนต่างถือตัวตนเป็นใหญ่ แล้วกระทบกระเทือนกัน แล้วก็ทําร้ายกัน เพราะถือตัวเองเป็นใหญ่ไง

แต่ถ้าถือธรรมเป็นใหญ่ เห็นไหม เออ! เราไม่เบียดเบียนเขา เขาก็เบียดเบียนเรา ถ้าเขาเบียดเบียนเรา เราก็ให้อภัยเขา แล้วเราก็ไม่ไปเบียดเบียนเขา เวรย่อมระงับด้วยความไม่จองเวร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอยู่แล้ว สิ่งที่กระทบกระเทือนมันจะน้อยลง แล้วจะไม่มี ถ้าเราคุมสติเราได้นะ

นี่พูดถึงว่าความสะอิดสะเอียนไง การพิจารณาดีไหม ดี การพิจารณาดีมาก เราพูดตั้งแต่ต้น บอกว่าเราพิจารณาของเขาอยู่แล้ว เขาพิจารณาร่างกายด้วยความเป็นสกปรกอยู่แล้ว มันไม่ สะอาด พิจารณาของเขาอยู่แล้วตลอดเวลา แล้วพอไปกระทบเข้ามันก็เกิดทันที แต่เกิดแล้วมันสะอิดสะเอียน แล้วพอสะอิดสะเอียน ตอนนี้พอพิจารณาแล้วมันจะเกิดทันทีเลย เกิดทันทีเลยเราก็ตั้งสติ เราพิจารณาด้วยความเป็นธรรม เราไม่ได้พิจารณาด้วยความเป็นกิเลส

ถ้าพิจารณาด้วยความเป็นกิเลส มันกระทบกระเทือนกันไปหมด เดี๋ยวจะขึ้นป้ายเลย ห้ามใส่นํ้าหอม เพราะมันกระเทือนหัวใจเรา มันก็ไม่ได้ ถ้ามันกระทบกระเทือนโดยความเป็นกิเลส จะเป็นอย่างนี้ คือเราจะไปห้ามเขา เราจะไปบงการเขา ไม่ได้ แต่เป็นสิทธิของเขา เขาจะใส่นํ้าหอมหรือไม่ใส่นํ้าหอมนั้นเป็นสิทธิ์ ของเขา แต่ถ้าเราพิจารณาเป็นประโยชน์กับเราแล้ว มันเป็นประโยชน์กับเรา แล้วไม่ใช่พิจารณาด้วยความเป็นสะอิดสะเอียน พิจารณาด้วยความเป็นธรรม ความเป็นธรรมคือปัญญาไง

ร่างกายของมนุษย์ เห็นไหม ดูสิ มันก็ขับแต่ของเสียออกมา ถ้าขับของเสียออกมา ถ้าเขาชําระล้างทําความสะอาด มันก็เป็นหน้าที่ของเขา แล้วถ้าเขาจะใส่นํ้าหอม มันก็เป็นตังค์ของเขา มันก็เป็นเงินทองของเขา เขาพอใจของเขา แต่เรา เราทําหรือเปล่า แล้วเราทํา แล้วพิจารณาย้อนกลับเข้ามาอย่างนี้ คือไม่กระทบกระเทือนใคร คนอื่นไม่กระทบกระเทือนกับการกระทําของเรา แต่เราพิจารณาเพื่อปัญญาของเรา เพื่อกระทบกระเทือนกิเลสของเรา เพื่อชําระล้างกิเลสของเรา เพื่อประโยชน์กับเรา แล้วถ้ามันเกิดจริงนะ นี่ไง มันจะเป็นคุณธรรมไง

สิ่งที่เป็นคุณธรรมมันเป็นที่ไหน มันก็เป็นในใจของผู้ที่ปฏิบัติไง มันเป็นใจของผู้ที่กระทําไง เวลาปัญญามันเกิดที่ไหน ปัญญามันเกิดจากใจที่พิจารณาไง ถ้าใจพิจารณา ปัญญามันเกิดที่ใจนั้น แล้วมันชําระล้างกิเลสในดวงใจนั้นไง

ที่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม โค่นป่าทั้งป่าเลย ป่าคือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่ไม่ได้ตัดต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว โค่นกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเราราบไปหมดเลย แต่ต้นไม้อยู่ครบ อยู่ครบทุกต้น แต่เราโค่นกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเรา โค่นป่าทั้งป่า ตัดป่าทั้งป่าเลย ทําลายทั้งหมดเลย ทําลายป่านี้ราบหมดเลย แต่ต้นไม้ไม่กระเทือนสักต้นเดียว นี่ธรรมะขององค์สมเด็จพระ- สัมมาสัมพุทธเจ้า

ฉะนั้น สิ่งที่พิจารณา ฉะนั้น เขาบอก “ที่ถามหลวงพ่อมา หลวงพ่อกับผมรู้กันสองคน ห้างสรรพสินค้าเขาไม่รู้เรื่องด้วยหรอก แหม! หลวงพ่อนี่ไปใหญ่เลย”

อ้าว! มันเป็นธรรม มันเป็นการอธิบายให้มันกว้างขวางไง ถ้ามันเป็นการอธิบายให้กว้างขวาง มันเป็นประโยชน์หมดล่ะ ทีนี้เป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์หมายความว่าคนที่ปฏิบัติ ปฏิบัติ แสนยากนะ แล้วคนที่ปฏิบัติแล้วได้มีผลงาน ใช้ได้แล้วล่ะ มีผลงานหมายความว่าเราทําแล้วมีเหตุมีผล คนเราทํางาน ทํางานแล้ว ไม่มีผลตอบแทนเลย มันน่าเบื่อ แต่คนทํางานแล้วมีผลตอบแทน นี้ผลตอบแทนขึ้นมามันเป็นธรรมาภิบาลหรือไม่ ถูกต้องดีงามหรือไม่ ถ้ามันถูกต้องดีงาม นี่มัชฌิมาปฏิปทาเป็นคุณธรรม แท้แน่นอน

แต่ถ้ามันยังไม่ถูกต้องดีงาม เห็นไหม มันเอียงไปสองส่วน เห็นไหม อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค คนที่ทําให้ลําบากก็ลําบากลําบนกันไป คนที่ติดสุขก็ติดสุขกันไป มันไม่ลง ไม่ลงมันก็ไม่เกิดผลจริง เพราะมันไม่ใช่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า มัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุลพอดีของธรรม นี้มันไม่ได้ สมดุลไง เพราะกิเลสมันยังดึงอยู่ สมุทัย ความพอใจ ความคาดหมายมันเข้ามาร่วมพิจารณาด้วย มันก็มีผลออกมาอย่างนี้

นี้พอมีผลออกมาอย่างนี้ปั๊บ แต่ตอนนี้เขาบอกว่า “ระยะหลังนี้พิจารณาแค่แป๊บเดียว มันก็เกิดอาการสะอิดสะเอียน”

พิจารณาแป๊บเดียวเกิดอาการสะอิดสะเอียน เรากลับมา ทําสมาธิ กลับมาทําความสงบให้มากขึ้น ให้จิตใจเข้มแข็งขึ้น แล้วพิจารณาใหม่ พอมันเกิดขึ้นมันเกิดความสะเทือนใจ สะเทือนแน่นอน แต่ไม่ใช่สะอิดสะเอียน สะอิดสะเอียนมันเป็นเรื่องอาการของโลก อาการทางโลก อาการทางโลกหมายความว่ามันกระทบกระเทือนใจ พอกระทบกระเทือนใจแล้วมันก็คิดว่ามันเป็นความจริง แล้วเดี๋ยวก็เสื่อมหมด

เพราะพระที่พิจารณาอย่างนี้ พิจารณาอสุภะนะ อ้วกแตก อ้วกแตนนะ สึกไปหมดแล้ว เวลาพิจารณาอสุภะ โอ้โฮ! ทําอาเจียนเลยนะ อาเจียนนั่นอาการของทางโลก อาการทางโลกคืออาการโลกียปัญญา ปัญญาทางโลก มันไม่เข้าสู่ธรรมหรอก

แต่ถ้าเข้าสู่ธรรมนะ พิจารณาไปแล้ว โอ้โฮ! มันเป็นไตรลักษณ์ มันละลายต่อหน้า นั่งเฉย พิจารณามันไปนะ จิตใจนี้ ผ่องแผ้ว โอ๋ย! มันเบิกบาน ร่มเย็น มีแต่ความสุข ถ้ามันเป็น ความจริง

ฉะนั้น เริ่มต้นก็พิจารณาอย่างนี้ เวลาพิจารณาไปมันจะเป็นอย่างนี้ มันสองส่วน มันตกไปส่วนใดส่วนหนึ่ง แล้วถ้ามีครูบาอาจารย์ก็จะชักนํากลับมา ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์นะ อ้าว! ยิ่งสะอิดสะเอียนยิ่งดีใหญ่ อู๋ย! ยิ่งสะอิดสะเอียนยิ่งดีใหญ่ ยิ่งดีใหญ่เดี๋ยวมันไปทางโลก มันกระทบกระเทือนกันไง ดูเวลาภาวนา ใครจิตดีๆ แล้วใครมากระเทือนมันจะโกรธมาก เพราะกว่าเรา จะภาวนาแสนยาก แล้วเวลาใครกระทบกระเทือนมันออกไปเรื่องโลกไง แต่ถ้าเป็นธรรมนะ มันจะเกิดความสังเวชเลย

พอเกิดความสังเวช เราถึงเข้าป่าเข้าเขา เราถึงอยู่คนเดียว เราถึงหลีกเร้น หลีกเร้นไปเพราะความกระทบกระเทือน เพราะจิตใจมันสูงตํ่า ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติต้องการความสงบสงัด ต้องการความวิเวก ต้องการสัปปายะที่ดี

ไอ้พวกที่อยู่ทางโลกเขาคิดว่าเขาทํางานนะ เขาช่วยงานวัด ทําไมมันเสียงดังไม่ได้ ไม่เสียงดังก็ทํางานไม่ได้ เขาก็ดีของเขาส่วนหนึ่ง เขาก็ทําความดีของเขา ไอ้คนที่ต้องการความสงบสงัด เขาบอก เอ๊ะ! คนมาวัดมาก็ต้องมีความเกรงใจเขา ไอ้นี่มันทําอะไรกระทบกระเทือนเรา มันไม่เกรงใจเราเลย เห็นไหม มันกระเทือนกันไปหมดล่ะ

ฉะนั้น เวลาถ้าจิตมันพัฒนา มันจะพัฒนามาอย่างนี้ ถ้ามันไม่พัฒนามา มันจะไม่เข้าใจว่าไอ้ความสะอิดสะเอียนมันก็จะ มีของมัน แล้วมันจะพัฒนาของมันขึ้น ดีของมันขึ้น แล้วพอมันดีขึ้นนะ มันพิจารณาไปมันจะเห็นเลย มันจะละลาย จะเห็นเป็นอสุภะ เห็นอสุภัง เห็นร่างกายแล้วมันละลายของมันไปเลย ละลายไปนะ โอ้โฮ! ยืนมองด้วยความถ้าภาษาเรานะ เซ่อเลยนะ เอ๊อะ! เอ๊อะ! เอ๊อะ! ยืนเซ่อแล้วกัน แต่ไม่กระทบกระเทือนใคร ลองภาวนาไปแล้วจะรู้ เป็นไม่เป็น ใครจะโกหกใครเดี๋ยวได้รู้กัน ใครจะโกหกใคร

ถ้าเป็นจริง การพิจารณาเป็นอย่างนี้ แล้วถ้าพิจารณาอย่างนี้ พวกนั้นนั่งฟังงงเลย โอ้โฮ! ขนาดนั้นเชียวหรือ อย่างนั้นพวกหนูทําไม่ได้ แค่นี้หนูยังทําไม่ได้เลย ถ้าอย่างนั้นหนูจะทําไม่ได้ ของจริงเป็นแบบนี้ คนรู้จริงมี แต่นี้เวลาเขาปฏิบัติเขาเป็นอย่างนี้ มันสะอิดสะเอียน มันจะกระอักกระอ่วน ทําสมาธิ ทําให้มัน สงบระงับลง แล้วทําให้มันสมดุล ถ้ามันสมดุล ถ้ามันเกิดขึ้น เขาเรียกธรรมสังเวช ถ้าไม่ธรรมสังเวช

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านสิ้นกิเลส นํ้าตาไหลพราก พราก กราบแล้วกราบเล่า กราบแล้วกราบเล่า กราบองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า มันสะเทือนหัวใจขนาดนั้น นํ้าตาไหลพราก พราก โดยที่ด้วยความปลื้มใจนะ ด้วยความปลื้มใจ ด้วยความเห็นคุณพระพุทธเจ้า ด้วยความเห็นบุญเห็นคุณพระพุทธเจ้า มันสะเทือนใจนํ้าตาไหลพราก พราก แต่ไม่ได้เสียใจนะ ไม่ได้ ทุกข์ด้วย ปลื้มใจ ปลื้มใจ สุขใจ หลุดพ้น ความพอใจ แต่นํ้าตาไหลพราก พราก แต่ไม่ใช่สะอิดสะเอียน ไม่ใช่ แล้วรู้ตัวทั่วพร้อม รู้ตัวตลอดเวลา ซาบซึ้ง ซาบซึ้งถึงบุญถึงคุณ ซาบซึ้งตลอด อันนี้พูดถึงว่าถ้าเป็นธรรม

ถ้ามันเป็นสะอิดสะเอียน จะบอกใช้ไม่ได้เดี๋ยวน้อยใจไง ถ้าเป็นสะอิดสะเอียน กิเลสมันบวกเข้ามา คือความเห็นทาง วิทยาศาสตร์ ความเห็นทางโลกบวกเข้ามา เราใช้คําว่า “วิทยาศาสตร์” ทางโลกเป็นวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์เป็นสูตร เป็นทฤษฎีที่ตายตัว สกปรกคือสกปรก สกปรกคือสกปรก แต่ไม่ใช่ทางธรรม

คําว่า “ทางธรรม” สกปรกคือกิเลส กิเลสมันสกปรก กิเลสนี้เป็นนามธรรม กิเลสเป็นนามธรรม มันไม่ใช่เป็นวัตถุที่จะต้องไปขยะแขยงมัน มันเป็นนามธรรม เป็นความยึดมั่นถือมั่นของใจ เป็นความเข้าใจผิด ถ้าเป็นความเข้าใจถูกด้วยปัญญา มันก็ปล่อย มันปล่อย มันปล่อยด้วยปัญญา ธรรมะมันมีคุณธรรม อย่างนี้ มันไม่ใช่ยึดมั่นถือมั่นเป็นทางวิทยาศาสตร์ นี้ทางวิทยาศาสตร์ก็บอกว่าถ้าสกปรกก็ต้องเป็นสกปรกตลอดไป แต่ถ้า เป็นวิทยาศาสตร์ สกปรกคือความเข้าใจว่าสกปรกมันเป็นเนื้อ ของคน

แต่ปัญญามันเกิดจากศีล สมาธิ เกิดจากปัญญา เกิดจากสิ่งที่เราฝึกฝน พอมันใช้ปัญญาใคร่ครวญแล้ว เวลามันปล่อย มันปล่อยมันก็จบ มันก็สะอาด มันก็บริสุทธิ์ของมัน มันไม่ใช่ว่ามันมีความสกปรกอยู่ แล้วความสกปรกมันตกค้างที่ไหน แล้วความสกปรกมันจะรีไซเคิลอย่างไร ให้ความสกปรกมันหายไปอย่างไร ไม่ใช่ มันไม่ใช่อย่างนั้น ถ้ามันเป็นความจริงอย่างนั้น มันจะ เข้าใจอย่างนั้นปั๊บ มันสะเทือนหัวใจอย่างนั้น ฉะนั้น ถ้าเป็นธรรม มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย

ฉะนั้น ไม่ต้องห่วงนะ บอกว่าถ้ามันเป็นกิเลส มันเป็นสิ่งสกปรกมันอยู่ที่ไหน จะต้องไปสร้างโกดังเก็บความสกปรกไว้ก่อน ต้องสร้างแคปซูลเก็บความสกปรกไปฝังไว้ใต้ดิน มันคิดไปนู่น มันไม่รู้หรอกว่าเวลามันสะอาด มันสะอาดบนหัวใจ

ฉะนั้น ฝึกหัด ค่อยๆ ทําไป พอเราฟังแล้วมันก็เห็นว่าดี แต่นี้พอคําว่า “สะอิดสะเอียน” ถ้าใครส่งเสริมไปนะ ส่งเสริมว่าสะอิดสะเอียนนี้ถูกต้องดีงามนะ มันตกไปฟากหนึ่งเลย ยิ่งห่างไกลธรรมะไปนะ ถ้าใครส่งเสริมอย่างนี้ แต่ถ้ามันเกิดแล้วเราต้องแก้ เราต้องค่อยๆ แก้

เราพิจารณาเพื่อปัญญา พิจารณาเพื่อความรู้แจ้ง ไม่ใช่พิจารณาเพื่อความบีบคั้นตัวเอง ไม่ใช่พิจารณาเพื่อความเจ็บชํ้านํ้าใจ พิจารณาเพื่อความโล่งโถง พิจารณาเพื่อความสว่างไสว พิจารณาเพื่อความรู้แจ้ง ถ้ามันรู้แจ้งแล้วจบเลย ไม่ต้องถามหลวงพ่อด้วย เพราะมันรู้แจ้งแล้ว เพราะไม่รู้มันถึงถามหลวงพ่อมา เอวัง

พุทโธ พุทธานุสตินะ เราพุทโธ เราพุทโธของเรา
ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราหาความสงบ
ถ้าจิตสงบแล้วให้มันมั่นคงขึ้นมา แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา
เราจะบอกว่า ถ้าปัญญาเกิดจากจิตที่มีคุณภาพ
ปัญญาเกิดจากจิตที่เป็นสัมมาสมาธิ
ปัญญาเกิดจากจิตที่มั่นคง
มันจะเกิดภาวนามยปัญญา

๓

ต้องชัดเจน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๗ มกราคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ผลของการภาวนา”

หลวงพ่อ : เขาพูดถึงผลการภาวนานะ แล้วเขาพูดมาเยอะ ยืดเยิ่นเย้อมาก เรื่องผลของภาวนา แล้วเขียนมายาวมาก แล้วก็เคยเขียนมาหลายทีไง

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อ ศิษย์ได้กราบเรียนเรื่องการภาวนามาแล้ว ๒ ครั้ง โดยท่านอาจารย์ได้เมตตาตอบเรื่อง “นี่คือจิต” และเรื่อง “ธรรมนอกจิต” ครั้งนี้เป็นการกราบเรียนครั้งที่ ๓ เจ้าค่ะ ศิษย์กราบขอเรียนผลของการภาวนาดังนี้

ตอบ : ไม่ไหว อ่านไม่ไหว ๔ - ๕ ใบ ไม่ไหว ฉะนั้น ที่ว่าดังนี้ๆ เป็นความเห็นไง เขาบอกว่ามันก็เป็นว่าวันหนึ่งภาวนาแล้วมันมีผลอย่างนั้นๆ

คําว่า “มีผลอย่างใดก็แล้วแต่” มันเป็นการเวลาภาวนาไปแล้ว หลวงตาท่านบอกว่าให้ฝึกหัดใช้ปัญญา ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา เวลาขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต ขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต แต่ขั้นของปัญญามันเกิดจากอะไร ถ้ามันเกิดจาก สมาธิ ถ้าสมาธิมีหลักมีเกณฑ์ สมาธิ ถ้าสมาธิมันไม่มีความ เข้มแข็ง มันเกิดปัญญานี่ปัญญาอย่างหยาบๆ ปัญญาอย่างหยาบๆ ขนาดภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนาแต่เป็นอย่างหยาบๆ มันก็เกิดผลอย่างนี้

เกิดผลที่เรา เห็นไหม เคยตอบไปนะ เรื่อง “นี่คือจิต” เพราะคําว่า “นี่คือจิต” เวลาไปรู้ไปเห็นอะไร จิตมันมหัศจรรย์ แล้วจิตมหัศจรรย์มันไปรู้ไปเห็นสิ่งใด เรารู้ไม่เท่าทันมัน แล้วขณะที่ว่าจิตของเรามันมีกําลังมากน้อยแค่ไหน ถ้าจิตเรามีกําลังมากนะ พอมีกําลังมาก คนมีกําลังมาก เศรษฐีมันมีเงินเยอะแยะ มันจะ จับจ่ายใช้สอยได้สบาย คนทุกข์คนจนไม่มีตังค์เลย กู้ยืมเขามาใช้ทั้งนั้น แล้วกู้ยืมมาใช้ต้องทบดอกทบต้น มันเดือดร้อนไปหมด

จิตตั้งมั่นเหมือนเศรษฐี หลวงตาใช้คําว่า “เศรษฐีธรรม” ถ้าเศรษฐีธรรมจิตตั้งมั่นแล้วมันเกิดใช้ปัญญาขึ้นมา ปัญญามันเกิดขึ้นมันมีหลักมีเกณฑ์ มันไม่สงสัยแบบนี้ มันไม่สงสัย แต่เวลาถ้าพูดอย่างนั้นปั๊บ คนปฏิบัติเขาบอกว่า โอ้โฮ! ทําแต่สมาธิ ทําแต่สมาธิ แล้วเมื่อไหร่จะใช้ปัญญา แล้วศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ทุกคนก็วิตกวิจารณ์ไปหมด เห็นไหม

ฉะนั้น หลวงตาท่านบอกว่าใช้ปัญญาได้เลย ปัญญาใช้ได้ทุกกาล ทุกสถานที่ แต่มันเป็นปัญญาขนาดไหนไง ถ้าเป็น ปัญญาที่วิปัสสนา ปัญญารู้แจ้งในกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ถ้าปัญญาเกิดจากภาวนามยปัญญามันปัจจัตตัง มันสันทิฏฐิโก มันมั่นคงยืนยัน เพราะหลวงปู่มั่นกับหลวงตาท่านบอกว่า แม้แต่ท่านนั่งอยู่หน้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านก็จะไม่ถามปัญหาธรรมะเลย เพราะท่านรู้แจ้งเห็นจริงในใจของท่านแล้วไปถามทําไม

คนรู้จริงแล้วจะไปถามเขาอีกไหม ไอ้คนถามคือคนสงสัย ถ้าเรายังไม่แน่ใจ เรายังสงสัยอยู่ เราจะถาม แต่ถ้าคนมันรู้แจ้ง รู้จริงแล้วมันไม่ถามหรอก ถ้ารู้แจ้งรู้จริงมันมาจากไหนล่ะ รู้แจ้ง รู้จริงก็เกิดจากภาวนามยปัญญา ปัญญาที่รู้แจ้ง

แต่เวลาเราภาวนาไปแล้วเราเกิดปัญญาอย่างที่ถามมานี่ “นี่คือจิต” “ธรรมนอกจิต” นี่คือจิต จิตมันพิจารณาอย่างไร ธรรมนอกจิตๆ นอกจากมรรคไง ที่เราบอกว่าธรรมนอกจิตๆ ถ้าธรรมในจิตนะ ข้างนอกไม่เกี่ยว ถ้าธรรมในจิต ทีนี้เขาเคยถามมาบอกว่า เวลาภาวนาแล้วมันมีปัญหาปั๊บ เขาพยายามจะผลักไปที่ความไม่รู้ เพราะความไม่รู้มันทําให้ปล่อยวาง ความไม่รู้ทําให้ ไม่ตึงเครียด

เพราะความไม่รู้คืออวิชชา มันตรงข้าม ตรงข้ามกับวิชชา วิชชาคือความรู้แจ้ง การวิปัสสนามันต้องรู้แจ้ง รู้จริง รู้แจ้ง แทงตลอด ไม่ใช่ว่าผลักไปที่ไม่รู้ คือว่าถ้ามันมั่วๆ ก็ผลักไปเลย ปฏิเสธไปเลย ปล่อยวางไปเลย อย่างนี้มันจะเป็นธรรมะได้อย่างไรล่ะ นี่มันก็เป็นมิจฉาทิฏฐิไง

เราพยายามจะพูดไง พยายามจะพูดให้เข้าใจได้ แต่ถ้าเข้าใจไม่ได้ เข้าใจไม่ได้ก็ผลของภาวนาแล้วเขียนมา ๔ ใบ ๕ ใบ จบ ไม่ไหว ถ้าคนภาวนานะ เขาพูดคําเดียว ครูบาอาจารย์เราท่านถามคําเดียวนะ ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่น หลวงตาท่านติดว่า นึกว่าเป็นนิพพาน แต่ท่านใช้คําว่า “ติดสมาธิ” เพื่อต้องการไม่ให้ คนเลียนแบบท่าน ท่านติดตรงนั้น ท่านคิดว่านิพพานแล้ว ถ้าคิดว่านิพพานแล้ว เห็นไหม ติดอยู่อย่างนั้นน่ะ เวลาหลวงปู่มั่นถาม “มหา จิตเป็นอย่างไร” ก็ถามแค่นี้ “จิตเป็นอย่างไร”

หลวงตาท่านบอกว่า “ดีครับ ยอดเยี่ยมครับ สุดยอดครับ”

อ้าว! ก็คนติด คนติดก็ต้องเป็นอย่างนั้น นี่เขาถามคําเดียว ถามคําเดียว โอ๋ย! นี่ ๔ ใบ ๕ ใบ ไอ้นี่เหมือนนิยายธรรมะ ถ้าเขียนนิยายธรรมะมาแล้ว แหม! อ่านแล้วซาบซึ้ง ซาบซึ้งมาก เกร็ดประวัติศาสตร์ไง แล้วก็ไปเขียนนิยายกันยืดเยื้อ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาอย่างนี้มันเป็นนิยายธรรมะ ถ้าเป็นนิยายก็อีกเรื่องหนึ่ง วันนี้เป็นอย่างนั้น วันนั้นเป็นอย่างนั้น อันนี้เป็นการฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าบอกว่ามันไม่ใช่ปัญญา เวลาหลวงตาท่านพูดนะ คนที่ฝึกหัดภาวนาใหม่ๆ ท่านบอกว่าวิปัสสนาอ่อนๆ เราฝึกหัดวิปัสสนา ปัญญานี้ฝึกใช้ได้ แต่คําว่า “ฝึกใช้ได้” เราฝึกใช้ ถ้าเป็นปัญญาโดยพื้นฐานของเรา หลวงตาใช้คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ”

ปัญญาอบรมสมาธิ เห็นไหม เวลาเราคิดสิ่งใดเราก็ตัดกิ่งหนึ่งคืออารมณ์หนึ่ง ตัดอารมณ์หนึ่ง ตัด ตัดอารมณ์เรื่อยๆ มันก็เหลือแต่ต้น เวลาเรามาโค่นต้นมันก็ลงเบาๆ แต่ถ้าเป็นพุทโธๆ เป็นพุทธานุสติ เราโค่นต้นไม้ ต้นไม้สูงใหญ่ เราโค่นโคนต้น เวลาต้นไม้มันล้มลงมันจะดังขนาดไหน ครืน! เลย แล้วมันพาล พาให้ต้นไม้ข้างเคียงหักล้มไปด้วย พุทโธๆๆๆ เวลามันลงไง มันลงเหมือนต้นไม้ทั้งต้นมันล้มลงเลย เพราะเราตัดโคนต้น นี่คือ พุทธานุสติ นี่คือพุทโธ

แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เราตัดอารมณ์ ตัดทีละกิ่ง ตัดกิ่งนั้นตัดกิ่งนี้ ตัดกิ่งนั้นตัดกิ่งนี้ ตัดไปเรื่อยๆ พอตัดไปเรื่อยๆ นะ พอถึงต้นมันก็สั้นลงใช่ไหม เวลาเราตัด เราเลื่อยถึงโคนต้น มันก็ไม่ต้องล้ม ไม่มีอะไรล้มเลย แต่เราโคนต้น นี่พูดถึงว่าการ ทําสมาธิ

ฉะนั้น เวลาถ้าใช้ปัญญาๆ ปัญญาอย่างหยาบๆ เราบอกมันไม่ใช่ปัญญา มันก็ใช่ ไม่ใช่ปัญญาได้อย่างไรก็คิดอยู่นี่ ปัญญา ถ้าปัญญามันก็เป็นโลกียปัญญา โลกุตตรปัญญา ปัญญาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป นี่เวลาภาวนาขึ้นไป นี้มันเป็นเบื้องต้นไง

เราพูดบ่อยมาก บอกว่า ไอ้การตอบปัญหาเรานี่ตั้งใจแล้วพยายามทํานะ เพราะอะไร เพราะเราบวชใหม่ๆ เราแสวงหาครูบาอาจารย์ เราโดนหลอกมาเยอะ เราใช้คําว่า “โดนหลอกมาเยอะ” เพราะอะไร เพราะพระที่ปฏิบัติเขาปฏิบัติไม่เป็นหรอก แต่เขาวางตัวเป็นอาจารย์กัน ไอ้เราบวชใหม่ๆ ด้วยความซื่อ เราไปหาครูบาอาจารย์องค์ใด เราก็เชื่อว่าเขาเป็นพระ เขาสอนอย่างไรก็ทําตามเขา ทําไปทํามาเลยกลายเป็นทําผิดไปหมดเลย

สุดท้ายที่ว่าจะกลับมาได้ก็กลับมาได้เพราะหลวงปู่จวน ตอนนั้นจิตมันเสื่อมหมด มันทําอะไรไม่ได้เลย แล้วถ้ามันควบคุมได้มันก็แค่อยู่เฉยๆ ถ้าเป็นสมาธิมันก็เป็นสมาธิไม่มั่นคง แต่เวลาเป็นสมาธิแล้ว การเป็นสมาธิคือไม่มีอวิชชาในความคิดของเรา เวลาจิตสงบลงมันไม่มีอวิชชาเพราะมันเป็นอิสระ เราก็บอกว่า “แล้วนิพพานมันอยู่ไหนล่ะ ก็ไม่มีอวิชชาแล้ว” มันติดขัดอยู่อย่างนั้น

ปี ๒๑ หรือ ๒๒ พอไปเที่ยวไปธุดงค์ทางอีสานไปเจอหลวงปู่จวน “อวิชชาอย่างหยาบท่านสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางของท่านเต็มหัวใจ อวิชชาอย่างละเอียดในหัวใจท่านยัง มหาศาลเลย” ได้คิดเลย สะอึกเลยนะ ได้คิด แค่นี้ ถ้าครูบา-อาจารย์ที่เป็นจริงท่านพูดกันตอบกันสั้นๆ กระชับ แล้วเป็นมรรคเป็นผลเลย พออย่างนั้นปั๊บ จบเลย เออ! เพราะตอนนั้นมันไม่ยอมภาวนา ก็คิดว่าอวิชชามันไม่มี เพราะจิตมันสงบ ถ้าอวิชชาไม่มี ด้วยความเห็นความคิดของเรา ความคิดเด็กๆ ไง

ท่านบอกว่า “อวิชชาอย่างหยาบๆ อวิชชาอย่างหยาบมันสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางในหัวใจท่านอีกมหาศาล อวิชชาอย่างละเอียดลึกซึ้งในใจท่านอีกล้นเหลือเลย” โอ้โฮ! ได้คิดเลยนะ พอได้คิดขึ้นมาก็กลับมาทําความสงบใหม่ เริ่มต้นใหม่ คือไม่คิดแล้วว่าต้องไปเห็นปัจจยาการ ต้องไปรู้ไปเห็นอะไรอวิชชา ไม่เกี่ยวๆ พุทโธอย่างเดียว เอาความสงบอย่างเดียว แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาไป มันก็จะเป็นความจริง

อันนี้เวลาคิดไป รู้ไป เห็นไป ไอ้ผู้ไม่รู้ ผู้รู้อะไรของเขาเนี่ย ไอ้ผู้ไม่รู้ ไอ้คําว่า “ไม่รู้” คําโดยศัพท์มันก็ใช้ไม่ได้แล้ว ไม่รู้คืออวิชชา แล้วเราภาวนาไปสู่อวิชชาก็ภาวนาไปสู่กิเลสไง

ดูสิ เวลาทางโลกเขา ยาเสพติดเขาพยายามปราบปรามนะ ไอ้เราทําธุรกิจการค้าเพื่อไปซื้อยาเสพติด เพื่อไปหายาเสพติด ยาเสพติดคืออวิชชา คือไม่รู้ แล้วภาวนาไปสู่ความไม่รู้ เอ้อ! ความจริงมันน่าได้คิด เราบอกไปมันน่าได้คิด ความไม่รู้ เห็นไหม ก็คือตกภวังค์ พอหายไปเลยก็นึกว่าไม่รู้เรื่องเลย อะไรก็ไม่รู้ แต่ออกมาดีนะ สบายๆๆ แต่ไม่รู้อะไรเลย...

อวิชชาทั้งนั้น นี่ไง มันลงสู่อวิชชาไง มันต้องชัดเจนไง ฉะนั้น บอกว่า ผลของภาวนา ผลของภาวนามันไม่ไหวหรอก ๔ ใบ ๕ ใบ ไม่ไหว อ่านไม่ไหว เสียเวลา คืนที่ ๑ ถึงคืนที่ ๖ โอ๋ย! ๓ คืน ๔ คืน ทุกคืน มันเกิดนิยายธรรมะ

พุทโธ พุทธานุสตินะ เราพุทโธ เราพุทโธของเรา ถ้าใช้ ปัญญาอบรมสมาธิ เราหาความสงบ ถ้าจิตสงบแล้วให้มันมั่นคงขึ้นมาแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา เราจะบอกว่า ถ้าปัญญาเกิดจากจิต ที่มีคุณภาพ ปัญญาเกิดจากจิตที่เป็นสัมมาสมาธิ ปัญญาเกิดจากจิตที่มั่นคง มันจะเกิดภาวนามยปัญญา

ปัญญา เห็นไหม เราพยายามสุมไฟ สุมควันกัน เราพยายามจะสร้างปัญญากันโดยที่มาจากไหนก็ไม่รู้ สุมฟืนสุมไฟนะ ดูไฟป่าสิ เวลาจุดเผาไร่ จุดอะไร แล้วไฟกระเด็นไปติดไฟป่า เขาหาผู้จุดอยู่นะ เขาหาคนจุดไฟป่าอยู่ มันทําลายสภาวะแวดล้อม นี่ก็เหมือนกัน คิดไปเรื่อย คิดไปเรื่อยว่าเป็นปัญญา คิดไปเรื่อย สุมควันสุมไฟเข้าไป แล้วมันชัดเจนไหม กลับมาทําความสงบของใจเสีย ทําให้พุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิเพื่อความมั่นคง

แล้วที่ว่าผลักไปสู่ความไม่รู้ ผลักไปสู่ที่ไม่รู้ ไอ้นั่นจบเสีย จบแล้ว เพราะโดยศัพท์มันก็ผิดแล้ว โดยชื่อมันก็ใช้ไม่ได้แล้ว แล้วโดยความรู้สึกเท่ากับไปส่งเสริมกิเลสไง ถ้าภาวนาไม่ได้ก็ มั่วๆ เอา สุมควันไว้ กวนนํ้าให้ขุ่นไว้ เราก็หลบไปอยู่ในนั้นน่ะ มันไม่ใช่

สัมมาสติ สัมมาสมาธิ สัมมาปัญญา ความดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความชอบธรรม ต้องเอาความชอบธรรม อย่า เอาความพอใจ ไอ้นี่มันเป็นความพอใจ จะบอกว่า “แหม! วันนี้หลวงพ่อใส่ใหญ่เลย ผิดหรือเปล่า โอ๋ย! เลิกภาวนาแล้ว ภาวนาแล้วไม่มีใครยกก้นเลย แหม! ภาวนาแล้วต้องมีคนส่งเสริมสิ ภาวนาแล้วมีแต่คนติเตียน”

นี่ปล่อยมาหลายมื้อแล้ว ปล่อยมาหลายที ภาวนาไปสู่ ความไม่รู้ เราฟังแล้วงงมากนะ ความไม่รู้ ผู้ไม่รู้ ผลักไปสู่ ผู้ไม่รู้ ไม่รู้เป็นสิ่งดี ไม่รู้คืออวิชชา พูดยํ้าแล้วยํ้าเล่ายังเขียนมาอีก แล้วยังบอกว่าผลของการภาวนาไปสู่ความไม่รู้มันก็ตกสู่ความภวังค์ สุมฟืนสุมไฟเข้าไป แล้วก็มั่วซั่วกันอยู่อย่างนั้น แล้วมันจะได้ ตรงไหนล่ะ

ชัดเจนสิ ชัดเจน พุทโธ ปัญญาอบรมสมาธิให้จิตลงสู่ความสงบ ให้มันชัดเจน ชัดถ้อยชัดคํา ทําอะไรให้มันชัดเจน ถ้าชัดเจนขึ้นมาแล้วถ้ามันจะเกิดปัญญาให้ปัญญามันชัดเจน เอาแค่นี้ พอ มันไปใหญ่ มันไปใหญ่ มันมาบ่อย

ถาม : เรื่อง “ไม่มีคําถาม”

เขาเขียนว่าไม่มีคําถาม พุทโธ ธัมโม สังโฆ กราบหลวงพ่อ โยมไม่มีอะไรจะถาม แต่ขอกราบสวัสดีปีใหม่แก่หลวงพ่อ ณ ที่นี้ด้วย

ตอบ : เขียนมาเพื่อสวัสดีปีใหม่ เออ! สวัสดีปีใหม่ ถ้าไม่มีคําถามเนาะ ไม่มีคําถามแสดงว่าโยมภาวนาดี ภาวนาจนสิ้นความสงสัยเลย ไม่มีความสงสัยเลย ไม่มีคําถาม สวัสดีปีใหม่ สวัสดี

ถาม : เรื่อง “กรรมชั่วที่ทํากับเตี่ย”

กราบนมัสการหลวงพ่อ หนูเคารพยิ่ง หนูทุกข์มากเรื่องทะเลาะกับเตี่ย ไม่รู้จะทําอย่างไรแล้ว เขาชอบว่าต่อหน้าคนอื่นและชอบพูดทะลึ่งทุกครั้ง หนูจะเถียงและว่าเขาแบบรุนแรง แต่พอคิดได้อีกทีก็คือทํากรรมลงไปแล้ว หนูรู้ว่าทําชั่วมาก แต่ก็เผลอทําทุกครั้ง จนไม่อยากจะอยู่บ้าน แล้วหนูอยากจะหนีไปอยู่วัด จะได้ไม่ต้องทําชั่วกับเขาอีก หนูจะหนีกรรมชั่วแบบนี้ถูกไหมคะ

ตอบ : นี่เขาเขียนมาเพื่อระบายนะ ไอ้นี่เราเห็นใจมากนะ เราเห็นใจมากเรื่องพ่อเรื่องแม่ เพราะพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก เราได้ชีวิตนี้มาจากพ่อจากแม่ แต่ถ้าพ่อแม่ของเราเป็นแบบว่าผู้มีนิสัยดีงาม แล้วของเรา เราพูด เพราะพ่อแม่บางคนเขาบอกว่า ทุกข์มากเลย ลูกนิสัยไม่ดี ไอ้นี่มันกลับกัน ไอ้ลูกทุกข์มากเลย เตี่ยนิสัยไม่ดี

ถ้าเตี่ยนิสัยไม่ดี มันก็เป็นแบบว่าเป็นเวรเป็นกรรม เป็นจริตนิสัย นี่ไง ที่ว่าเวลาพระอรหันต์ของลูกๆ เห็นไหม พระอรหันต์ในสมัยพุทธกาล เอตทัคคะ ๘๐ องค์ก็จริตนิสัยแตกต่างกัน พระอรหันต์แก้กิเลสได้ แต่แก้สันดานไม่ได้ สันดานคือความเคยชิน อันนี้ก็เหมือนกัน บุญคุณคือบุญคุณเขาเป็นพ่อให้เราเกิดมา แล้วเลี้ยงดูมา เห็นไหม ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นพ่อ อันนี้เป็นบุญคุณอันหนึ่ง

แต่ที่ว่า เวลาพูดต่อหน้าคน ชอบว่าต่อหน้าคน ชอบทําสิ่งใด อันนี้ถ้าคุยกันแล้วมันไม่ได้ มันไม่ได้ปั๊บ เรานิ่งอยู่ เพราะว่ายิ่งเราไปพูด ทางทิฏฐิไง ทิฏฐิของพ่อแม่กับทิฏฐิของลูกนี่ต่างกัน นะ เพราะพ่อแม่ถือว่าลูกเป็นสมบัติของเรา เพราะว่าเราเลี้ยงดูมา เขาแสดงออกโดยถือสิทธิ์ ด้วยความถือสิทธิ์ในใจของเขา แล้วยิ่งจะไปพูดมันเป็นการโต้แย้งสิทธิ์กัน มันพูดกันได้ยาก

ถ้ามีบุคคลคนอื่นเข้ามาพูดด้วยเหตุด้วยผลให้เขาอ่อนลง อาจจะเป็นไปได้ แต่ถ้าให้เราไปพูด เป็นไปได้ยากมากเลย ถ้า เป็นไปได้ยาก เพราะอะไร เพราะเขาถือฐานะว่าเขาเป็นเจ้าของ เรา เขาเป็นเจ้าของสิทธิ์

ฉะนั้น เวลาเราจะทําได้ เราก็ทําได้ เราจะทําคุณงามความดี ของเรา แล้วเวลาคิดของเราก็คิดยกให้ไง ยกให้กับพระอรหันต์ของเรา ทั้งๆ ที่มันจะเจ็บชํ้านํ้าใจ เพราะอะไร

เพราะไปว่าต่อหน้าธารกํานัล ใครมันก็อายเนาะ เอ้อ! ไปพูดว่าเราต่อหน้าธารกํานัล เราก็ต้องอายเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าพ่อแม่ที่ดีก็ต้องคิดได้สิ เพราะคิดได้ เขาทําของเขาได้ ฉะนั้น มันต้องมีประเด็นของเขาเหมือนกัน เขาถึงได้พูดอย่างนั้น ฉะนั้น มันเป็นจริตเป็นนิสัยของเขา

ฉะนั้น ประสาเรา เราต้องมองข้าม เราทําความดีของเรา เราอย่าไปแบบว่า เขาเรียกว่าเต้นตามเสียงเพลง คือทําอะไรแล้วให้เรากระทบกระเทือนได้ เขาพอใจๆ ถ้าทําอะไรแล้วเราไม่กระทบกระเทือน เรายิ้มแย้มแจ่มใส มันอาจจะเบาไปเอง มันเบาไปเองนะ แบบว่า เราบอกว่า ต้องยกผลประโยชน์ให้กับ จําเลย เพราะว่าเราตัดสินสิ่งนี้ไม่ได้ มันบอกว่าสายบุญสายกรรม

ถ้าสายบุญสายกรรมนะ เราเจอสภาพแบบนี้เห็นใจมาก เราเห็นใจนะ เห็นใจเพราะอะไร เพราะเวลาเราไปอยู่อีสานใหม่ๆ เมื่อก่อน แล้ววันแม่ๆ แล้วเขาก็เอาเด็กมาล้างเท้าแม่ไง แล้วเราไปกับอาจารย์ ไปสวดมนต์ แล้วอาจารย์ก็ถามเราว่า “หงบ มึงเคยทําอย่างนี้ไหม เคยล้างเท้าแม่ไหม” บอก “ไม่เคย” อาจารย์ก็บอก “เราก็ไม่เคย”

ใหม่ๆ โอ๋ย! สมัยที่ล้างเท้าแม่ใหม่ๆ โอ้โฮ! แม่กับลูกร้องไห้กอดกัน ไอ้คนดูก็นํ้าตาไหลไปด้วย คนอยู่ใกล้ชิดกันมันไม่เคยแสดงออกถึงความรักกันหรอก แต่เวลาแสดงออกถึงความรักกัน มันรักกันจริงๆ พ่อกับแม่ไม่รักกันมันไม่มีหรอก แต่คนใกล้ชิดกันมันก็ไม่ได้แสดงออก เวลาให้แสดงออกขึ้นมา อู้ฮู! นํ้าตาไหลเลย

นี่ก็เหมือนกัน ความอยู่ใกล้ชิดกัน พ่อกับลูกมันไม่รักกัน มันเป็นไปไม่ได้หรอก แต่มันก็นิสัยเนาะ ถ้านิสัยของเรา เราก็อยากจะให้พ่อเรา แหม! เรียบร้อยดีงามไปทุกอย่างเลย แต่ถ้าเขาเป็นแบบนั้น ถ้าเขาเป็นแบบนั้นก็ต้องเป็นแบบนั้น เราต้องทําใจ ทําใจของเรา ทําใจของเรานะ อย่างใดก็แล้วแต่ก็เป็นพ่อ มันลบล้าง สิ่งที่ความเป็นพ่อไม่ได้ ลบล้างความเป็นพ่อไม่ได้ ชาตินี้อย่างไรก็เป็นพ่อของเรา พ่อมีคนเดียว แล้วเราจะแก้ไขอย่างไร เราก็กลับมาแก้ไขของเรา

เขาบอกว่า “หนูอยากจะหนีไปอยู่วัด” ไปอยู่วัด เวลาพระเขาเทศน์นะ พระอรหันต์อยู่ที่บ้านๆ เดี๋ยวจะรีบ โอ๋ย! หนูกลับบ้านแล้วแหละ หนูจะไปหาพระอรหันต์ของหนู เวลาไปอยู่วัด เขาก็จะบอกว่าพระอรหันต์ที่บ้านๆ อีกแหละ เวลาพระเทศน์เขาเทศน์อย่างนั้นน่ะ

ฉะนั้น “พระอรหันต์ของหนู หนูจะหนีมาอยู่วัด”

อยู่วัดนะ มันเป็นการมาวัดใจของตน มันพัฒนาสิ เราพัฒนาใจของเรานะ เห็นใจ เห็นใจอยู่ แต่มันเป็นเรื่องที่ว่าเราจะต้องทําความเข้าใจ เราทําความเข้าใจ มันเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรมนะ เรื่องเวรเรื่องกรรม

กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน ถ้าเราไปเกิดในประเทศอันสมควร ไปเกิดที่พ่อแม่เป็นสัมมาทิฏฐิ พ่อแม่ที่ดีงามนะ แล้วพยายามชักลูกเข้ามาวัดมาวา มาวัดมาวาเพื่ออะไร เพื่อให้เขา ได้ซับ ให้ซับสิ่งนี้ไว้ เวลาเขาโตขึ้นมาเขาต้องไปเจอความทุกข์ของเขา สังคมมันบีบคั้นนะ แล้วเวลาบีบคั้นขึ้นมามันไม่มีทางออก ถ้ามันไปวัดไปวาขึ้นมามันยังมีทางออกบ้าง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องอริยสัจ เรื่องทุกข์ เรื่องสมุทัย เรื่องนิโรธ เรื่องมรรค ทุกข์เป็นสัจจะ ทุกข์เป็นความจริง ถ้ามันได้คิดขึ้นมามันจะได้ไม่ต้องไปทุกข์ร้อนจนเกินไป พามาวัดมาวา พามาเพื่อให้มันได้ยินได้ฟัง ให้ได้รู้เห็นของมัน เพื่อเป็นประโยชน์กับมันไง นี่พูดถึงว่า ถ้าพ่อแม่ที่เป็นสัมมาทิฏฐิ

ถ้าเราไปเกิดที่พ่อแม่เป็นมิจฉาทิฏฐิ เยอะมากที่ลูกศิษย์มาหา เพราะว่าพ่อแม่เขา เขาอยู่ข้างวัด แล้วเห็นสภาพพระที่วัดอื่นเขาทํากันไง เขาถามลูกเขาว่า “เอ็งไปวัดทําไม เอ็งไปวัดทําไม กินแล้วก็นอน ไม่เห็นทําอะไร ไปทําไม” เขาพูดกันอย่างนั้นเยอะมากนะ พูดสภาพอย่างนั้นแล้วเขาเห็นสภาวะแบบนั้น กินแล้ว ก็นอน พระ แล้วยังต้องหาไปส่งให้พระอีกหรือ เรายังไม่มีจะกินเลย อุตส่าห์ส่งให้พระ

แต่เขาไม่รู้หรอกว่า ที่พระที่เขาปฏิบัติเขาไม่ได้หวังอย่างนั้นหรอก โธ่! กินนอนที่ไหนมันก็หาได้ แต่กิเลสมันเผาลนในใจมันทุกข์มันยากขนาดไหน เขาต้องประพฤติปฏิบัติให้เกิด ตบะธรรม ตบะให้ไปแผดเผากิเลส แผดเผาหัวใจของตน แผดเผาในใจอันนั้นมันยิ่งทุกข์มันยิ่งยาก แล้วมันจะหาที่ไหนล่ะ แล้วต่อไปมันจะน้อยลงเรื่อยๆ พระจริงๆ พระที่ปฏิบัติจะน้อยลงเรื่อยๆ

เพราะปฏิบัติแล้ว ภาษาเรานะ เราจะพูดอย่างนี้เลย ถ้าปฏิบัติไปแล้วมันก็กลับมาคิดน้อยใจไง บวชมาแล้วก็ไม่มีใครมา อุปัฏฐากอุปถัมภ์ บวชมาแล้วไปไหนก็ไม่มีรถหวอนําหน้า รถฉลาม บวชมาแล้วก็อยากดังก็สร้างภาพ ก็คิดไปนู่น ไม่ได้บอกเลย บวชมาแล้วจะเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ไอ้ศีล สมาธิ ปัญญาที่เกิดขึ้น นั่นล่ะสัจธรรม ถ้าสัจธรรมปฏิบัติแล้วใครเห็นล่ะ ปฏิบัติอยู่ในป่าในเขา ใครจะไปเห็น สู้สร้างภาพ นี่คิดกันไปอย่างนั้นนะ

เวลาพระก็เป็นอย่างนั้น แล้วสังคมเขาคิดกันอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าเวลาลูกศิษย์เขามาปรับทุกข์ไง มาวัดเรานี่แหละ แล้วแม่เรียกเขาไปเอ็ดไง “ไปทําไม กินแล้วก็นอนอยู่นั่น ไปทําไม” เขาเอ็ดลูกเขาตลอดเลย แต่ลูกไปพูดอย่างนั้นไม่ได้ เพราะพระที่จะปฏิบัติที่อยู่ในหลักในเกณฑ์ ๔ แสนองค์มีกี่องค์ ๓ แสนกว่า ยังอยู่อย่างนั้น แล้วทํากันอย่างไร นี่พูดถึงเกิดในประเทศอันสมควรไง

แล้วพาไปวัดไปวาให้ไปเห็นแล้วเปรียบเทียบเอา เปรียบเทียบเอา ไปเจอ ขนาดเด็กๆ เขาพูดเลย “ไม่มีวัดไหนแจกทอฟฟี่หรอก มีแต่วัดนี้ ไม่มีวัดไหนแจก” ก็เราก็คิดอย่างนี้ พระมีแต่จะเอาๆ ไม่เคยให้เลย มาหากู กูแจกทอฟฟี่ตลอด แจกอย่างเดียว “ไปไหนไม่เคยได้เลย ไปไหนไม่เคยได้เลย” พระไม่กล้าแจก กลัวผิดวินัย กลัวผิด เวลาเอาของเขานี่ถูก เวลาให้เขาล่ะผิด

นี่พูดถึงทั่วไปนะ อ้าว! นี่พูดถึงเตี่ย ไปไกลเลย ให้ทําใจ ให้ทําใจของเรา เพราะว่ามันสายบุญสายกรรม มันกรรมเก่า กรรมใหม่ไง จะบอกว่าตอนนี้ บอกว่าเราจะตั้งโปรแกรมเลย ไปเปลี่ยนนิสัยเตี่ยให้เตี่ยเป็นคนดีเลย เราก็ทําไม่ได้ มันเป็นจริตนิสัยอย่างนั้น ถ้ามันเป็นสายบุญสายกรรม เราต้องรักษาของเราเอง รักษาหัวใจของเราเอง ถ้าเราทําตัวเราดีขึ้น เดี๋ยวเตี่ยดีขึ้นเอง เดี๋ยวเตี่ยจะ “หนูๆๆ เตี่ยขอโทษนะ” เออ! ถ้าวันนั้นในบ้าน สงบสุขเลยล่ะ นั่นพูดถึงคําถาม พูดถึงเรื่องพ่อเนาะ จบ

ถาม : อันนี้คําถามนี้ คําถามนะ

๑. เห็นตัวเองมีความรู้สึกว่าตัวเองกําลังทําอะไรผิด ตลอดเวลา เลยไม่มั่นใจ ไม่เชื่อมั่นในสิ่งที่ตัวเองทํา เลยมีแต่ความกังวลสงสัยว่าตัวเองจะถูกหรือเปล่า ตลอดเวลาเลยมีความระแวงระวังตัวตลอดเวลา ไม่หนักแน่นในตัวเอง ไม่ทราบว่าจะ ทําอย่างไรให้ความทุกข์ตรงนี้บรรเทา

๒. เวลาท่องบริกรรมพุทโธมีความคิดเยอะมาก ความคิดที่ไม่ดีแรงๆ ทั้งนั้น บางครั้งก็เกิดอารมณ์ต่อต้านกับความคิดที่เกิด หลายอย่าง ทําหลายอย่าง บางครั้งรู้สึกว่าตัวเองเป็นความคิดที่ไม่ดีนัก แต่ก็ไม่รู้จะทําอย่างไรต่อ มันส่งผลต่อการปฏิบัติพอสมควร ค่อนข้างเป็นห่วงความคิดตัวเอง จนกระทั่งกลัวว่าจะทําตามความคิดทั้งที่รู้อยู่ว่ามันเป็นอย่างนั้น

ตอบ : นี่พูดถึงนะ เอาข้อ ๑. ก่อน ข้อ ๑. เห็นไหม พูดถึงว่า เราตั้งใจไง พอเราตั้งใจปั๊บ เราว่าตัวเองผิดไปหมดเลย

คนเรานะ เวลาปกติเราก็ไม่ทําอะไรหรอก แต่เวลาพอจะตั้งใจปั๊บ มันระวังไปหมด นี่เขาบอกว่าเขาต้องระวังไปหมดเลย สรรพสิ่งทุกอย่างกลัวจะเป็นความผิดไปหมดเลย ถ้าไม่ได้ทําอะไรเลย ไม่เป็นไร แต่พอจะทําอะไรปั๊บ เราคิดว่า อู้ฮู! ระแวงระวังไปหมด คําว่า “ระแวงระวังไปหมด” มันก็เป็นความคิด เพราะความคิดเราไม่เคยทําไง ทีนี้มันจะระแวงระวังไปหมด วางให้หมด วางให้หมดเลย เราไม่ต้องคิดสิ่งใดเลย เพียงแต่ว่าเรามาอยู่ในทางจงกรม หรือเรานั่งสมาธิภาวนา เราทําของเรา

แต่ถ้าความระแวงระวัง ระวังว่าเรากลัวทําผิด เรากลัวทําผิดกฎระเบียบ เราวางใจได้ เราวางใจได้เลย เพราะเรามา ในสถานที่ที่เป็นบัณฑิต เรามาวัดมาวา คนที่มาวัดมาวาตั้งใจจะมาประพฤติปฏิบัติ ตั้งใจจะมาทําคุณงามความดี บัณฑิตเขาไม่ จับผิดกัน ถ้าบัณฑิตเขาไม่จับผิดกัน คนที่ไม่เคยมา คนที่ไม่รู้ กฎกติกา เพราะสํานักปฏิบัติแต่ละสํานักปฏิบัติ กฎกติกาบางอย่างมันแตกต่างกันบ้าง

ถ้าแตกต่างกันบ้าง เราเคยทําสิ่งใดมา เราเคยทําคุ้นชินจนเรามั่นใจว่าสิ่งนั้นเป็นความถูกต้อง แต่เราไปที่สํานักปฏิบัติที่อื่น สํานักปฏิบัติที่อื่นเขาอาจจะมีกฎกติกาที่แตกต่างกัน แต่ถ้าเราทําความผิดพลาดไปอย่างนี้ ถ้าเราไม่รู้ เราก็บอกว่าเราไม่รู้ ถ้าเราเห็นว่ามันผิดแล้วเราจะทําให้มันถูกต้องไป นี่พูดถึงถ้ามันจะผิดด้วยกฎระเบียบ ถ้ามันจะผิดด้วยกฎระเบียบ เราสามารถดูได้ว่ากฎระเบียบมันถูกต้องหรือไม่ถูกต้อง แล้วเราเปลี่ยนแปลงได้

แต่เวลาถ้ามันระแวงระวังเรื่องความคิดเราแล้ว ความคิด คือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แล้วเวลาคนที่ปฏิบัติใหม่ คนที่มาฝึกหัดจะเป็นอย่างนี้ จะเป็นอย่างนี้เพราะอะไร เพราะเรา ไม่เคยทําไง เราเคยปล่อยจิตใจเราสะดวกสบายทั้งหมดเลย เราปล่อยให้มันคิดได้ตามสบายเลย แต่พอเราจะมาตั้งใจ ตั้งใจจะควบคุมมัน มันก็เลยกลายเป็นเกร็ง กลายเป็นว่าเราจับต้นชนปลายไม่ได้ มันก็เลยกลายเป็นว่าจะเริ่มกันตรงไหน

ถ้าเริ่มตรงไหน เห็นไหม มันถึงต้องสร้างศรัทธาความเชื่อ ก่อนไง ศรัทธามันเป็นหัวรถจักรนะ เพราะเรามีศรัทธาในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เพราะเรามีศรัทธาความจริงของเราแล้ว เราตั้งสัจจะนี้ เรามีความเชื่อมั่น พอมีความเชื่อมั่นแล้วเราจะหัด ประพฤติปฏิบัติ เพราะสัทธาจริต พุทโธๆ เพราะมันเชื่อ เพราะมันเชื่อ เชื่อว่าสิ่งนี้มีจริง สิ่งนี้มีจริง สิ่งนี้พึ่งได้จริง ฉะนั้น เวลาเรากําหนดพุทโธๆๆ คําบริกรรมพุทโธ นี่สัทธาจริต

แต่ถ้ามันเป็นพุทธจริต ไอ้คนคิดมาก ไอ้พวกคิดมาก “อะไรๆ ก็พุทโธ พุทโธไม่เห็นมีอะไรเลย พุทโธๆ พุทโธใครๆ ก็ทําได้” เวลามันคิดมันคิดอย่างนี้ “พุทโธใครๆ ก็ทําได้”

ทําไม่ได้หรอก พุทโธๆ เป็นพุทธานุสติ แล้วเอาจิตผูกไว้กับพุทโธ พุทโธจนพุทโธไม่ได้ พุทโธจนจิตมันเป็นอิสระ จิตมันเป็นเอง เพราะอะไร เพราะจิตแก้จิตไง เพราะธรรมชาติของจิต คือธาตุรู้ ธรรมชาติที่รู้มันมีหน้าที่รู้ จิตนี้มีหน้าที่ที่รู้ แล้วรู้ใน อะไร รู้ในอารมณ์ตัณหาความทะยานอยาก จิตนี้มีหน้าที่ที่รู้ มันมีหน้าที่ที่รู้ มันเป็นธาตุ ธาตุรู้

ถ้าธาตุรู้ขึ้นมา คนเราเกิดมา ปฏิสนธิจิตไม่มีใครเคยเห็น ปฏิสนธิจิตเกิดในไข่ เกิดในครรภ์ เกิดในนํ้าครํา เกิดในโอปปาติกะ พอเกิดแล้วเป็นมนุษย์ มนุษย์มีธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ เป็นสถานะ มนุษย์คือภพ เกิดเป็นเทวดา เทวดามีขันธ์ ๔ รูปเป็นทิพย์ ไม่มี รูปกาย เกิดเป็นเทวดาเขาก็เป็นสถานะเป็นเทวดา เขามีความรู้สึกกับการเป็นเทวดา เขาเกิดเป็นพรหม พรหมมีขันธ์ ๑ เขาก็มี ความรู้สึกความเป็นพรหมของเขา

เราเกิดเป็นมนุษย์ เห็นไหม มนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ จิตเป็นธรรมชาติที่รู้ มันก็รู้ผ่านอายตนะ รู้ผ่านร่างกายนี้ รู้ผ่านสมอง มันก็รู้ของมันอยู่อย่างนั้น ทีนี้เวลาเราพุทโธๆ มันก็พุทโธ ที่สมองไง พุทโธที่ความรู้นั้นไง มันก็เลยจิตมันยังไม่เห็นจิตไง “เราพุทโธๆๆ ก็พุทโธแล้ว พุทโธไม่มีอะไร” ก็เอ็งพุทโธไม่เป็น ก็มึงพุทโธไม่เป็น

ถ้าพุทโธเป็น พุทโธๆๆ พุทโธเพราะจิต จิตหนึ่ง ธรรมชาติที่รู้มันรู้อย่างอื่นใช่ไหม มันก็รู้พุทโธ พุทโธนี้มันก็มีสถานะเหมือนกับอารมณ์ความรู้สึก เพราะมันคิดเหมือนกัน พุทโธๆๆ มันยํ้าคิดยํ้าทําจนมันชัดเจนของมันขึ้นมา พุทโธจนคล่องตัว แต่ก่อนพุทโธมันพุทโธไม่ได้เลย พุทโธเดี๋ยวก็ไปข้างนู้น เดี๋ยวก็ไปข้างนี้ พุทโธ ไม่ได้เลย

พุทโธๆ พุทโธๆ ด้วยสติ ด้วยกําลัง กําลังคือคุณสมบัติ ของจิต คุณสมบัติของจิตมันอยู่กับพุทโธๆ จนมันชัดเจนของมันขึ้นมา นี่พุทโธเป็น เริ่มพุทโธเป็นแล้ว โอ้โฮ! พุทโธคล่องแคล่ว พุทโธง่ายๆ เลยนะ แต่ก่อนพุทโธไม่ได้เลยนะ พุทโธมันแฉลบ พุทโธๆ นี่พุทธานุสติ มันเกิดได้อะไรล่ะ มันเกิดได้อย่างไรล่ะ มันเกิดได้จากสติ เกิดได้จากสติบังคับ ใหม่ๆ ต้องบังคับเลย บังคับพุทโธเลย พุทโธๆๆ จนมันทรงตัวมันได้ แล้วพอมันละเอียดได้ขึ้นมา เห็นไหม ความหวาด ความระแวงก็เบาลง

ไอ้นี่พุทโธก็คิดไปเรื่องนู้น พุทโธถูกหรือพุทโธผิดเนี่ย พุทโธหนึ่งหรือพุทโธสอง มันแฉลบไปหมด เห็นไหม มันก็ระแวงไปหมด มันระแวงเพราะอะไร ระแวงเพราะกิเลสมันยังเข้มแข็งอยู่ไง กิเลสมันยังคมกล้าอยู่ไง แต่เราพุทโธๆ เพราะว่ากิเลสสงบตัวลง จิตถึงเป็นสมาธิได้ กิเลสสงบตัวลงถึงเป็นสมาธิได้ กิเลสไม่สงบตัวลงเป็นสมาธิไม่ได้ ฉะนั้น ที่เราทําอยู่นี่ เราทําเพื่อความสงบ ทําเพื่อสมาธิ

ทีนี้ไอ้ที่ว่า “มันระแวงไปหมดเลย มันระแวงระวังตัว ตลอดเวลา มันกลัวมันผิด” ผิดสิ อ้าว! เขาให้พุทโธนะ เดินจงกรมนะ มันไปอยู่ที่เท้า เอ๊ะ! ซ้ายหรือขวา ขวาหรือซ้าย เอ๊ะ! พุทหรือโธ อันนี้เพราะเราไม่เคยทํา ถ้าเคยทําต้องมีสัจจะ ต้องมีความมั่นคงของเรา ฝึกหัด ต้องฝึกหัด

ฉะนั้น พอฝึกหัด เห็นไหม มันเหมือนเด็กเลย เอาเด็กมาผูกไว้ เอาเด็กมานั่งเรียบร้อย เด็กมันไม่ยอมหรอก แล้วยิ่งเด็กที่มันนั่งไม่ได้ ปล่อยสิ มันคลานไปแล้ว เอาเชือกผูกไว้มันยังคลานไปเลย

ไอ้นี่มันจิตเร็วกว่า ทั้งเร็วกว่า มันไปหมดล่ะ นี่การฝึกหัด เห็นไหม แค่ฝึกหัดจะให้เราเป็นอิสระยังเป็นไม่ได้เลย ถ้าให้คิดเรื่องโลก เก่งนะ ถ้าให้คิดเรื่องงานนี่ไปทั่วเลย แต่มาคิดพุทโธๆ ไม่ได้ เพราะพุทโธเป็นพุทธานุสติ พุทโธเพื่อหาตัวความเป็นจริง

นี่พูดถึงว่า “เห็นตัวเอง รู้สึกว่ามันมีกําลัง มันมีความผิดตลอดเวลา มันระแวงตลอดเวลา”

ก็มันผิดอยู่แล้ว แต่ความผิดนี้เป็นอดีต ตอนนี้เราไม่ใช่หาความผิด เราหาหัวใจ เราไม่ได้หาความผิดความถูกเราหรอก เราสํานึกแล้วว่าผิด เราสํานึกว่าไม่ดี เราถึงจะมาภาวนาให้เราเป็นคนดีอยู่นี่ไง เขาหา หาหัวใจ ไม่ใช่หาความผิด ไอ้ความผิดที่มันแวบเข้ามา เราใช้ปัญญา ผิดเราก็วางไว้ เรารู้ว่าผิด เราไม่ทํา อย่างนี้อีก แต่เดี๋ยวก็ทํา ตอนนี้มันก็คิดได้ ผิดแล้วก็ไม่ทําอีก

ข้อที่ ๑. นะ บรรเทาความหวาดระแวง

“๒. เวลาท่องพุทโธมันมีความคิดเยอะ ความคิดที่มันความคิดแรงๆ ทั้งนั้น บางครั้งก็เกิดอารมณ์ต่อว่าความคิดที่เกิดมา”

ไอ้นี่พูดถึงว่า ถ้ามันคิดนะ เราพุทโธไปก่อน เราจะบอกว่า ให้พุทโธไปก่อน แล้วถ้าพุทโธไปแล้ว เพราะคําว่า “พุทโธไปก่อน” มันจะเริ่มต้น เริ่มต้นทดสอบ ทดสอบจิตของเราว่าจิตของเรา กรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ เราควรจะทําอย่างใด

เรายังไม่รู้เลยว่า เราจะทําความสงบอย่างไร พุทโธนี่เป็นอันดับหนึ่ง พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ เราก็หัดทําความสงบของเราก่อน เพราะตอนนี้เริ่มต้นเราจะเป็นคนดี เราอยากทําคุณงามความดี ใครเป็นคนทํา ถ้า เริ่มต้นจะทําคุณงามความดี เราต้องหาจิตของเราให้เจอก่อน ให้เจอตัวตนของเราก่อน แล้วเอาตัวตนของเรานี้ทํา เอาจิตนี้ทํา

ทีนี้เรายังไม่เคยเจอจิต เราไม่เจอจิต มันก็เป็นวัฒนธรรม สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติกันอยู่ในโลกนี้ทําเป็นวัฒนธรรมไง ดูสิ วัฒนธรรมเขาสาดสงกรานต์กัน ปีใหม่ส่งเค้กกัน นี่วัฒนธรรม ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เขาปฏิบัติเป็นวัฒนธรรม เพราะเขาไม่เห็นจิตเขา เขาทําเป็นวัฒนธรรม เป็นการปฏิบัติไง สังคมปฏิบัติไง ก็ปฏิบัติกันไป ปฏิบัติเป็นวัฒนธรรม หลวงตาบอกว่าทําพอเป็นพิธี พอเป็นพิธี แต่หาตัวไม่เจอหรอก

แต่ถ้าเราจะหาตัวเจอ เราจะปฏิบัติ เราพุทโธหรือใช้ ปัญญาอบรมสมาธิเพื่อหาตัวตนของเรา เราทําเพื่อความสงบระงับ ของเรา ทําเพื่อสมาธิของเรา เราไม่ได้ทําเพื่อใครหรอก ถ้าเราทําเพื่อสมาธิของเรา มันก็เป็นของเราอยู่แล้ว ถ้ามันเป็นทําสมาธิ เพื่อเรา ฉะนั้น ตอนนี้ให้ตั้งใจว่าทําความสงบ ทําจิตสงบ ทําสมาธิ ทําเพื่อหาความสงบ

แล้วไอ้ที่ว่าผิดถูกนั่นไม่ต้องไปคิดถึงมัน วางไว้ เว้นไว้แต่ นี่จะเว้นไว้แต่ แล้วเว้นไว้แต่ เขาบอก “ความคิดมันเกิดแรงมาก ความคิดเกิดเรื่องไม่ดีทั้งนั้นเลยๆ” ไม่ดีน่ะมันคิดไป แล้วอย่างนี้คํานี้ใช้ไม่ได้ “บางทีว่า พอมันคิดไม่ดี อยากทําตามนั้นเลย”

เออ! ไม่เอา มันคิดไม่ดี เราก็รู้ว่าไม่ดี ไปทําได้อย่างไร เพราะมันเป็นสิ่งที่ไม่ดีไง สิ่งที่ไม่ดีมันก็เป็นมิจฉา ถ้ามิจฉาแล้ว เราไม่ทําตามนั้น เราจะไม่ทําตามความคิดเราไป เพราะที่เรามา เราก็มาหักห้ามมันไง เราจะมาหักกงล้อของมัน หักกงล้อของความคิดที่มันอีลุ่ยฉุยแฉก มันทําให้เราออกนอกลู่นอกทาง เราจะหักกงล้อของมัน ทําคุณงามความดี ทําคุณงามความดีเพื่ออะไร ก็ทําคุณงามความดีก็เพื่อหัวใจเรานี่แหละ

ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุดนะ เราเกิดมาต้องตายทั้งหมด แล้วเรามีคุณสมบัติอะไร เราจะมีคุณความดีอะไร แล้วถ้าพูดถึงทําตามความคิดของเรา ความคิดมันคิดที่รุนแรง เราทําตามความคิดไป ความคิดนี้มันสร้างบาปอกุศล ความคิดที่ไม่ดี กุศล - อกุศลไง ความดีและความชั่ว ความดีเป็นเส้นทางเดิน ความดี เราทําคุณงามความดี

ความชั่ว ความชั่วเป็นเส้นทางเดินของกิเลส แล้วพอทํา ความชั่วหนหนึ่งมันจะชั่วมากขึ้นๆ มันจะทําให้มากขึ้น แล้วทําจนเป็นความเคยชินเลย ก็กลายเป็นมนุสสเปโต มนุษย์เปรต เป็น มนุสสติรัจฉาโน มนุษย์สัตว์ แต่ทําความดีๆ เป็นมนุสสเทโว มนุษย์เทวดา อ้าว! เราจะเป็นมนุษย์เทวดา เราจะทําคุณงามความดี

นี่พูดถึงว่า เวลาถ้ามันมีความคิดเกิด มันเกิดขึ้นมา เราต้องต่อต้านอย่างนี้ ถ้าต่อต้านอย่างนี้ เราจะบอกว่า ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เพียงแต่ว่าโยมเพิ่งมา ไม่รู้ว่าปฏิบัติที่ไหนมาบ้าง หรือเปล่าไม่รู้ ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิไง คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” ปัญญาอบรมสมาธิทํายากนะ ใช้ปัญญาไล่ไป เราพุทโธ ไปก่อน พุทโธมันต้องแรงต้านกัน เหนื่อยมาก

คนบอกว่า “พระไม่ทําอะไรเลย” เมื่อกี้ เห็นไหม บอกว่า “ไปให้มันทําไมพระ กินแล้วก็นอน”

มึงไม่เคยปฏิบัตินี่หว่า มึงลองสิ ลองปฏิบัติดูสิ ความคิดมันลากไป เวลาพุทโธเอาอยู่ไหม ถ้ามันพุทโธๆ มันเอาไม่อยู่หรอก ทีนี้เอาไม่อยู่ มันอดนอนผ่อนอาหาร ฉะนั้น ถ้าเอาไม่อยู่แล้ว เราต้องมีสติปัญญา เวลาความคิดมันคิดแรง อารมณ์มันรุนแรงมาก คิดแรงมาก ถ้าเป็น ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าทําแล้วนะ ใช้ความคิด ถ้าความคิดนี้รุนแรง แล้วทําความคิดทําเป็นความผิดกฎหมาย ผลของมันคือคุก ผลของมันคือคุก ถ้าเอ็งทําตามมันไป ผลของมันคือคุก แล้วมันดีหรือไม่ดีล่ะ มันไม่ดี อ้าว! ไม่ดี เอ็งจะทําไหมล่ะ

อ้าว! ตอนนี้เราปกติ ผลของมันคือเป็นคน แล้วผลของ มันนะ ถ้าทําสิ่งที่ไม่ดี ผลของมันคือคุก แล้วเอ็งทําจะเข้าไปอยู่ ในคุกไหม ถ้าไม่อยู่ ไม่อยู่เราก็ไม่ทํา ถ้าไม่ทํา นี่เห็นโทษของมัน ผลของมันคือคุก ผลของมันคือพ่อแม่เสียใจ ผลของมันคือพี่น้องเราจะกระทบกระเทือนไปหมด ผลของมันๆ พอมันคิดได้ มันวางๆๆ นี่ปัญญาอบรมสมาธิ

เราบอกว่า ปัญญาอบรมสมาธิมันยาก มันยากหมายความว่า มันต้องจับประเด็นได้ ถ้าจับประเด็นไม่ได้แล้วเดี๋ยวมันจะคิดเป็นเรื่องโลกๆ ไป ฉะนั้น บอกว่า ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ เราคิดอะไรก็ได้ แต่เราใช้ปัญญาตามไป เราบอกว่ามันทํายาก มันทํายากหมายความว่า ถ้ามันทํา มันออกได้หลายทางไง จะออกไปทางโลกก็ได้ จะออกไปทางธรรมก็ได้ จะไปทางไหนมันออกได้หลายทาง

ถ้าออกได้หลายทาง ถ้ามีสติแล้วสติมันคุมนะ จะไปทางโลก ถ้ามันไปทางโลกด้วยเหตุด้วยผลนะ หมายถึงว่า ผลของมันคือคุก ถ้าสติเราตามทัน ใครจะไปอยากติดคุก ติดคุกนะ เราก็ โดนจํากัดเสรีภาพอยู่แล้ว แล้วประวัติก็เสีย แล้วญาติพี่น้องมีปัญหา นี่พูดถึงผลของมันไง ถ้าผลของมันจะทําไหม ไม่ทํา ไม่ทําก็ปล่อย

ถ้าปัญญามันไล่ไป ไล่ไปทั้งหมด สุดท้ายแล้ว เอ็งไม่เคย คิดเรื่องอย่างนี้หรือ ก็คิดมาแล้วร้อยกว่าหน เป็นล้านๆ หน แล้วก็คิดอยู่อย่างนี้ แล้วถ้าคิดนะ เราฝากไว้เลย หลวงปู่หลุย เป็นธรรมของหลวงปู่หลุย ท่านบอก อารมณ์ความรู้สึกของเราเหมือนกับเสลด เสลด เราบ้วนเสลดทิ้งไป แล้วเราจะเอาลิ้นเราไปเลียเสลดที่พื้นไหม เห็นแล้วมันน่าขยะแขยงไหม เสลดเรา เราบ้วนทิ้งไป แล้วเราเอาลิ้นไปเลีย ใครทําได้ไหม

อารมณ์ความรู้สึกเหมือนเสลดที่มันเกิดกับใจ แล้วมันผ่านไปแล้ว เราก็กินอร่อยทุกวันเลย ทําไมเราไม่รังเกียจเหมือนเสลดบ้างล่ะ อารมณ์ไม่ดีที่มันเกิดกับจิต เวลาที่มันผ่านไปแล้วเราก็ยังไปคิดอยู่เรื่อยๆ ไปคิดก็เท่ากับไปเสวย ก็เท่ากับไปกินมัน เสลดที่เราคายทิ้งไป เราจะเอาลิ้นเราไปเลียกินไหม ไม่ เพราะมันเป็นสิ่งสกปรก แต่ความคิดที่มันอยู่กับเรา มันเกิดกับเรา มันสกปรกไหม ทําไมเราชอบคิดล่ะ นี่เป็นธรรมของหลวงปู่หลุย ท่านใช้คิดอย่างนี้ ท่านทําอย่างนี้ ท่านเป็นประโยชน์กับท่าน

อันนี้เหมือนกัน พูดถึงว่า ถ้าเราเริ่มต้นถ้ามันระแวง มันต่างๆ เราจะบอกว่า ธรรมดาเราปล่อยมันอิสระ แต่คราวนี้เรามาจํากัดวงมัน มันก็แสดงตัวอย่างนี้ นี่คือธรรมชาติของมัน นี่คือธรรมชาติของกิเลสมันคิดอย่างนี้ มันเริ่มหวาดเริ่มระแวง เริ่มทําให้เราสับสนไปหมดเลย คนปฏิบัติใหม่ๆ เป็นอย่างนี้ทั้งนั้น เหมือนนักกีฬาฝึกหัดใหม่ทําอะไรไม่ถูก นี่ก็นักปฏิบัติใหม่เป็น อย่างนี้ เพราะเป็นอย่างนี้ เราเป็นผู้ฝึกหัดใหม่ เราทําขึ้นไป พอเดี๋ยวเราชํานาญขึ้น ไอ้สิ่งนี้มันก็จะเบาลง จะดีขึ้น

แล้วไอ้ที่ว่ามีความคิดรุนแรงมีต่างๆ เราใช้ว่าพุทโธนี้เป็นพุทธานุสติ ถ้ามีสติปัญญาไล่ความคิดไป เป็น เป็นปัญญาอบรมสมาธิ แล้วทําของเราไป ทําของเราไปเพื่อเอาความสงบระงับ เพื่อเอาความเป็นจริงของเรา เพื่อปฏิบัติค้นหาใจของเรา

ถ้าค้นหาใจของเราได้แล้วนะ ถ้าจิตสงบแล้วนะ เราพิจารณา พิจารณาเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็น จริง มันเป็นอีกสเต็ปหนึ่งเลย เป็นอีกสเต็ปหนึ่ง เป็นข้อเท็จจริง เป็นอะไรที่เกิดขึ้นจากการกระทําของเรา เป็นกิจจญาณ สัจจญาณ มีการกระทําของจิต แล้วจิตมีคุณธรรมขึ้นมา

อันนั้นจะเห็นเลยว่าศาสนาสําคัญอย่างไร การประพฤติปฏิบัติของพวกเรามันมีคุณสมบัติอย่างไร แล้วมันจะเป็นสมบัติ ในหัวใจเราสุดยอดขนาดไหน ถ้าทําปฏิบัติจริง ได้จริงนะ เราจะ มีคุณธรรมในหัวใจของเรา อันนั้นเราจะซาบซึ้งในธรรมะของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอวัง

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น
ท่านประพฤติปฏิบัติขนาดไหนท่านถึงมาเป็นความจริง
แล้วเราเกิดมา เรามีโอกาส
ถ้าเราทําความจริงแล้วมันจะเป็นโอกาสของเรา
แต่นี้เป็นแก๊งตกทองมาสร้างภาพ
ทําเลียนแบบ ทําให้เหมือน ของเทียมมันสวยกว่าของจริงอีก
ของเทียม เห็นไหม รูปลักษณ์ อู้ฮู! สุดยอดเลย
แต่ไม่มีคุณภาพ ใช้ประโยชน์ไม่ได้
ของจริงดูไม่ได้เลย ขี้ริ้วขี้เหร่ เก็บไว้ นํ้ามันทาไว้คลั่กเลย
มีแต่ฝุ่นนะ โอ้โฮ! แต่เอามาใช้นี่สุดยอด

๔

ตกทอง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๓ มกราคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พุทโธในพุทโธ”

กราบเท้าหลวงพ่อที่เคารพ ผมว่าบริกรรมพุทโธๆ ไปเรื่อยๆ จนพุทโธดับ ผมว่าเป็นพุทโธอย่างหยาบ เป็นพุทโธจากภายนอก ตัวที่รู้ว่าพุทโธดับยังบริกรรมได้อยู่ ก็บริกรรมพุทโธไปเรื่อยๆ จนจิตละเอียดรวมดิ่งลง จนละเอียดถึงที่สุด จิตนี้หลุดออกไปเลย เหมือนสักแต่ว่ารู้ นี่คืออัปปนาสมาธิ

ส่วนวิธีดูลมก็ดูลมไป ตามดูลมจนลมขาด จิตรวมลง ผมว่า มันเป็นอัปปนาแบบพุทโธหยาบดับ มันเป็นอัปปนาแบบปุถุชน มันไม่ใช่อัปปนาในอริยมรรค เป็นเพราะอัปปนาแบบลมหมด มันยังไปต่อได้อยู่ มันเป็นอัปปนาสมาธิส่งออกภายนอก มันไปดับภายนอก ไม่ได้ดับภายใน ผิดถูกประการใดขอนิมนต์หลวงพ่อเทศน์ให้ฟังด้วยว่าข้างต้นนี้เป็นอย่างไร

ตอบ : ก็มันตอแหลไง ถ้าให้หลวงพ่อผิดถูกประการใดหลวงพ่อพูดด้วย ไอ้นี่มันตกทอง คือมันตกทอง มันเขียนมาแล้ว แล้วเราจะพูดว่าอย่างไร มันตกทอง เห็นไหม ดูแก๊งตกทองสิ คนแก๊งตกทองมันต้องมีทีมของมัน แล้วคนหนึ่งก็เดินไปก่อน แล้วทําไปเจอทอง อีกคนเดินมาก็บอกว่า โอ๋ย! ทองอันนั้นมีค่า อีกคนก็ต้องมาแบ่งทอง แล้วมันก็จะเอาทองจริงเอ็งไป

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน อันนี้มันตกทอง พอบอกว่า “พุทโธใน พุทโธ จนพุทโธดับ แล้วมันพุทโธไปเรื่อยๆ”

มันเอาที่ไหนมาพูด พุทโธดับไปแล้วจะพุทโธเรื่อยๆ ได้อย่างไรอีก มันเอาที่ไหนมาพูด นี่ไง มันพูดไป เพียงแต่เขียนมาให้เราอ่านแล้วให้เราตอบ เสร็จแล้ว พอตอบเสร็จแล้วก็บอกว่า “หลวงพ่อรับรอง หลวงพ่อรับประกัน” เมื่อก่อนนะ ชื่อพระสงบ โอ้โฮ! สังคมรับไม่ได้เลย ตอนนี้ใครๆ ก็อยากให้พระสงบรับรอง

“นี่มันพุทโธในพุทโธ” มันก็พูดไปเรื่อย พุทโธในพุทโธ “ไอ้นี่พุทโธจนพุทโธดับ พอพุทโธดับไปแล้วมันเป็นพุทโธอย่างเป็นสมาธิ ไม่ใช่พุทโธเป็นอริยมรรค” ไอ้นี่เขาพูดนะ “พุทโธอย่างหยาบ ไม่ใช่พุทโธอย่างละเอียด มันเป็นอัปปนาสมาธิ”

ถ้ามันเป็นอัปปนาสมาธินะ เอ็งจะไม่ถามมาเลย เพราะอะไรรู้ไหม เพราะเวลาหลวงตาท่านพูด เวลาท่านพูดถึง ท่านมาที่โพธารามนะ แปลก หลวงตามาที่โพธาราม ท่านจะชอบเทศน์เรื่องอัปปนาสมาธิ ท่านจะชอบเทศน์เรื่องความสงบ ชอบเทศน์ เวลาใครประสบการณ์อย่างใด ท่านจะพูดถึงไง

ท่านพูดถึงที่ว่าท่านอาจารย์เนตรๆ เวลาท่านทําความสงบของใจได้ แล้วเวลาท่านทําความสงบของใจได้ ท่านต้องเป็นคนอุกฤษฏ์ เป็นคนจริงจัง เป็นคนปฏิบัติได้ ฉะนั้น เวลาท่านปฏิบัติท่านจะไปนั่งตามหน้าผา ไม่ก็ไปนั่งทางที่เสือผ่าน แล้วเวลาท่านเอาเสือมาช่วยสนับสนุนไง เวลาท่านนั่งภาวนาพุทโธๆ เวลาเสือมันมา ท่านจินตนาการ บอกเสือมันโดดกัดคอเลย ทีนี้เสือ มันก็กลัวเสือพอแรงแล้ว ยังจินตนาการว่าเสือมันโดดกัดคอเลย พอโดดกัดคอปั๊บ จิตมันก็รวมลงพับ! ท่านบอกนี่เป็นอัปปนาสมาธิ หายไปทีหนึ่ง ๓ - ๔ ชั่วโมง บางทีนั่งจนตะวันขึ้น จิตมันถึง คลายตัวออกมา

แล้วท่านพูดคํานี้ ท่านบอก “อัปปนาสมาธินะ โดยส่วนใหญ่ โดยข้อเท็จจริงในสังคมปัจจุบันนี้คนทําได้น้อยมาก บางคนไม่เคยเข้าอัปปนาสมาธิเลย” นี่ไปฟังหลวงตาเทศน์ คนที่เข้า อัปปนาสมาธินี่เข้าได้น้อยมาก พระบางองค์ พระหลายองค์ พระเกือบทั้งหมดไม่เคยเข้าอัปปนาสมาธิได้เลย ไม่ได้

นี่พูดถึงสมาธินะ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ เวลาอัปปนาสมาธิ นี่ขั้นตอนของสมาธิ ศีล สมาธิ ปัญญา ขั้นของสมาธิมันก็เป็นสมาธิ

ไอ้นี่ถ้าบอกว่า “ผมว่าๆ” ผมว่าก็ตกทองไง ผมว่านี่ตกทอง ถ้าผมว่าอย่างนี้ นี่ผมว่าๆ เห็นไหม “ผมว่ามันพุทโธอย่างหยาบ พุทโธอย่างละเอียด มันเป็นพุทโธ แล้วหลวงพ่อว่าอย่างไร”

หลวงพ่อว่าตกทอง มึงตกทอง แล้วตกทองแล้วจะมาขอส่วนแบ่ง มันไร้สาระ มันไร้สาระ

ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริง เวลาพุทโธๆ ไป หยาบละเอียด มันหยาบหรือละเอียด คนที่มาปฏิบัติใหม่พอพุทโธไปแล้ว เห็นไหม มันจะจางไป มันจะจับต้องไม่ได้ มันจะสิ่งใด เราก็ต้องพยายามของเรา พยายามของเรา ถ้ามันเป็นจริงของมันนะ ถ้ามันละเอียด ละเอียดเข้ามา ละเอียดจนมันพุทโธไม่ได้ จนพุทโธไม่ได้ แต่ความรู้สึกเราชัดเจน มันต่อเนื่องไง

มันเหมือนกับทําวิทยานิพนธ์ หรือเราทําทางวิชาการ มันจะมีเหตุมีผลของมันไปตลอดสาย มันไม่ขาดตกบกพร่อง ไอ้พวกที่พุทโธๆ แล้วหายไป แล้วมาเริ่มต้นใหม่อะไรอย่างนี้ ไอ้พวกนี้มันทําวิทยานิพนธ์แล้วมันก็ไปลอกคนนู้นมาทีหนึ่ง แล้วมันก็จะไปเปิดวิทยานิพนธ์ของคนอื่นเอามาเป็นของมัน แล้วมันก็ไปดูในห้องสมุดแห่งชาติเลยว่า ใครทําวิทยานิพนธ์ไว้อย่างไรบ้าง มันก็จะมาใส่ของมัน

ถ้าพุทโธมันหายแล้วมันก็เริ่มต้นใหม่ พุทโธมันหาย เริ่มต้นมันก็หาไปเรื่อยไง แต่ถ้าเราทําของเรา เราหาข้อมูลของเรา เราทํา ทางวิชาการของเรา มันจะเริ่มต้นมา แล้วก็เริ่มต้นเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไปจนกว่าเราทําจนจบสิ้น ถ้าเราทําของเราไปแล้ว เราทําวิทยานิพนธ์ ใครทําวิทยานิพนธ์จะรู้เลยว่าทําวิทยานิพนธ์แล้วเราต้องหาข้อมูล โอ้โฮ! หัวปั่นเลย

นี่ก็เหมือนกัน เราพุทโธๆ มันแวบไปอย่างไร พุทโธๆ แล้วมันสะดุดอย่างไร พุทโธๆ แล้วมันไม่ต่อเนื่องอย่างไร พุทโธๆ แล้วมันเครียดอย่างไร นี่เขาจะมีของเขา แล้วถ้ามันละเอียด ละเอียดอย่างไร

ไอ้นี่แหม! “พุทโธผมหายไปแล้ว แล้วผมก็พุทโธไปเรื่อยๆ” คนมันตายไปแล้วมันยังบอกมันยังหายใจอยู่เลย มันเป็นไปไม่ได้หรอก คนไม่เป็นมันก็คือไม่เป็น ถ้าคนไม่เป็นเขาบอกว่าเพราะผมไม่เป็นผมถึงถามหลวงพ่อมาไง ถามหลวงพ่อมา ถามมา เห็นไหม ผิดถูกประการใดนิมนต์เทศน์ให้ฟังด้วย

เทศน์เรื่องอะไร เรื่องพุทโธก็เรื่องพุทโธนะ ส่วนการดูลม ถ้าดูลมไปแล้ว “พอจิตมันรวมลง จิตมันว่าง มันเป็นอัปปนา แบบพุทโธหยาบ คือมันเป็นอัปปนาแบบปุถุชน แล้วมันไม่ใช่เป็นอัปปนาแบบอริยมรรค”

โอ้โฮ! รู้ขนาดนี้เชียวหรือ โอ้โฮ! รู้ขนาดนี้ยังถามเรา อีกหรือ เฮ้ย! กูไม่รู้เลย เออ! คนรู้มาถามคนไม่รู้ก็งงเนาะ เฮ้ย! มึงรู้ขนาดนี้ กูยังไม่รู้เลย ถ้ามึงรู้ก็บอกว่า “มันเป็นปุถุชน มันไม่เป็นอริยมรรค” เอ็งรู้แล้วเอ็งมาถามพระสงบทําไม พระสงบไม่รู้ เออ! ก็เอ็งรู้แล้ว “ก็ผมว่าไง ผมว่ามันเป็นอัปปนาแบบปุถุชน มันไม่เป็นอัปปนาแบบอริยมรรค มันเป็นอัปปนาแบบลมหมดไป แต่มันยังไปต่อได้อยู่”

ไร้สาระ ภาวนา ภาวนาเพื่อลดกิเลส ภาวนาเพื่อความรู้ จริง ถ้าเป็นความรู้จริงในตัวของเรานะ ภาวนาเพื่อเป็นประโยชน์

ไอ้นี่ภาวนามา เขียนมามันแบบว่ามันขัดแย้งกันไปหมด ไอ้ที่เขาเขียนมามันขัดแย้งกันไปหมด คือถ้าคนเป็นเขารู้ว่ามันไม่เป็นอย่างนี้ มันเป็นอย่างนี้ไปไม่ได้ แต่ถ้าเป็นอย่างนี้ไปไม่ได้ เพราะว่าที่เขาเขียนมาเพราะเขาสงสัย เขาถึงได้ถามมา ถ้าสงสัยก็สงสัย ไอ้นี่มัน “ผมว่าอย่างนั้น ผมเป็นแบบนี้” เรามองดูว่ามันเป็นการตกทอง มันเป็นการตกทองไง พยายามจะเข้ามามีส่วนร่วม แล้วพยายามทําตกทอง มันถามมาโดยเจตนาที่สะอาด บริสุทธิ์ เราก็อยากรู้ เราก็ถามมาสิ ถ้าถามมา ไอ้นี่มันไม่มี สิ่งใดมาถามมา “ผมว่าๆ”

อ้าว! ผมว่า ผมเข้าใจแล้ว ถ้าเข้าใจแล้วก็เข้าใจแบบโลก ถ้าเข้าใจแบบโลก นี้ไม่ใช่แบบโลกนะ ถ้าเข้าใจ เห็นไหม ถ้าเขามีการศึกษามา เขาศึกษามาเป็นภาคปริยัติ เวลาถ้าเขามาปฏิบัติ ปฏิบัติ กิเลสมันหลอกอย่างนี้

นี่ไง ที่เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอก มหา มหาเรียนมาถึงเป็นมหานะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้าประเสริฐมาก เราเทิดใส่ศีรษะไว้ สาธุ เป็นสัจธรรม สัจธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศาสนาพุทธ พระพุทธศาสนาจะเกิดขึ้นมา เกิดขึ้นมาจากองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้รื้อค้นธรรมขึ้นมา สัจธรรมอันนี้สูงส่งและมีคุณค่ามาก

ทีนี้เวลาเราไปศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้ามา ในทางธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าศึกษามาเพื่อให้ประพฤติปฏิบัติ แต่เวลาคนไปศึกษามาแล้ว เพราะตัวเองยังมีกิเลสในหัวใจ พอศึกษามาแล้ว ธรรมะของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับกิเลสของเรามันขัดแย้งกัน มันทําให้สงสัย มันทําให้เกิดลังเล มันทําให้เราปฏิบัติแล้วไป ไม่รอด แล้วถ้ากิเลสเรามีอยู่ กิเลสเราปฏิบัติแล้วเราก็อยากได้มรรค ได้ผล อยากได้ให้มันสมจริงดังที่เราศึกษามา พอศึกษามามันก็สร้างภาพของมัน มันก็จินตนาการของมัน

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติมา หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ หลวงปู่มั่นท่านเผชิญกับกิเลสของท่านมาก่อน ท่านถึงมีความเมตตา ท่านมีความเมตตาหลวงตามาก เพราะท่านหยั่งรู้ว่าต่อไปมันจะมีพระหนุ่มๆ องค์หนึ่งจะเข้ามาหาเรา ท่านพูดกับหลวงปู่เจี๊ยะไง บอกว่า พระองค์นี้จะเป็นประโยชน์ทั้งทางโลกและทางธรรม

ฉะนั้น ท่านก็รอเวลา เวลาหลวงตาท่านไป ท่านก็รู้ของท่านแล้ว ท่านถึงมาเดินจงกรมรออยู่นั่นเลย เวลาหลวงตามา เห็นไหม เวลาท่านต้อนรับเสร็จแล้วท่านเทศน์ให้ฟัง แก้ปัญหาหลวงตา เห็นไหม “มหา มหาเรียนมาถึงเป็นมหา สิ่งที่มหาเรียนมา ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด”

เราพูดอย่างนี้คนจะมองว่าพวกเราต่อต้าน เราไม่เคารพบูชาครูบาอาจารย์ มันไม่ได้ต่อต้าน มันเอาความจริงไง นี่เราเคารพ เราเคารพด้วยนํ้าใจด้วย เคารพด้วยชีวิต ไม่ได้เคารพด้วยคําพูด ไม่ได้เคารพด้วยคารม ไม่ได้เคารพจากภายนอก เราเคารพบูชากัน

ทีนี้พอเคารพแล้ว เวลาท่านจริงของท่าน หลวงปู่มั่นท่านก็จริงของท่าน ท่านบอกมหานะ บอกหลวงตา มหาเรียนจน ถึงเป็นมหานะ สิ่งที่เรียนมาเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้าประเสริฐมาก ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รื้อค้นสัจธรรมมาก็ไม่มีรัตนะ ๒ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัม- พุทธเจ้าแสดงธรรมขึ้นมา พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม รัตนตรัย รัตนะ ๓ ของเราถึงสมบูรณ์ไง เวลาสมบูรณ์ขึ้นมา สมบูรณ์จากในใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ มันสมบูรณ์ในใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติรู้จริงเห็นจริงไง

แต่เราศึกษาๆ มา เราศึกษามาแล้วเรามีกิเลสตัณหา ความทะยานอยากไง เราก็อยากได้ อยากเป็น อยากมีไง มันก็เลยตกทองอย่างนี้ไง

ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านถึงบอกหลวงตาไง “ธรรมะของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทิดใส่ศีรษะไว้ แล้วใส่ในลิ้นชักสมองไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ อย่าให้มันออกมา แล้วเราปฏิบัติตามความเป็นจริง ปฏิบัติขึ้นมามันจะได้ไม่เตะไม่ถีบ ไม่ขัด ไม่แย้งกัน”

ก็แบบนี้ไง แบบนี้ไง “ผมว่า ปฏิบัติไปแล้วผมว่า ว่าผมรู้ ผมรู้ ผมเคยปฏิบัติมา ผมศึกษามาเยอะ ผมรู้” รู้ก็ตกทองไง ตกทองด้วยกิเลสไง มันไม่เป็นความจริงหรอก มันไม่เป็นความจริง เพราะว่ามันเป็นไปไม่ได้ รู้ได้อย่างไรว่าอัปปนาปุถุชนเป็นอย่างไร แล้วอัปปนาเป็นอริยะเป็นอย่างไร เป็นอย่างไร อะไรเป็นอริยมรรค อัปปนามีอริยมรรคด้วยหรือ อัปปนามีปุถุชนด้วยหรือ

อัปปนาก็เป็นอัปปนา อัปปนาสมาธิก็เป็นอัปปนาสมาธิ มันมีปุถุชน มันมีอริยมรรคตรงไหน อัปปนาสมาธิ สมาธิมันเป็นอริยมรรคตรงไหน สมาธิมันเป็นองค์หนึ่งในมรรค ๘ ในอริยมรรคมันก็ต้องมีสติ มีสติชอบ ปัญญาชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ อ้าว! เออ! มันเป็นอริยมรรคตรงไหน อัปปนา

ก็ว่ากันไป ความรู้มาก ความรู้มาก จริงๆ แล้วเขียนมาไม่มีปัญหาอะไรอยู่แล้ว เขียนมาแหย่เล่น เขียนมาแหย่หลวงพ่อเฉยๆ แต่เราว่ามันเขียนมาตกทองไง ถ้ามันตกทอง ไม่เอา ไม่สนใจ

ฉะนั้น เพียงแต่ว่า สิ่งที่ว่าพอเขียนมาแล้วมันเป็นประเด็นไง “ผมพุทโธๆ นะ พุทโธจนพุทโธหาย แต่มันก็บริกรรมพุทโธไปได้เรื่อยๆ” อะไรของเอ็ง หายไปแล้วมันบริกรรมได้อย่างไร ตายไปแล้วยังมีชีวิตอยู่ใช่ไหม ตายไปแล้วยังมีจิตวิญญาณอยู่อย่างนั้นเลย พุทโธมันหายมันก็หายไปโดยสนิท พุทโธๆๆ จนหายหมด แต่ตัวพุทธะ ตัวความรู้จริงเห็นชัด แนบแน่น สนิท เรียบ

ไอ้นี่ยังพุทโธได้อยู่ พุทโธได้อยู่มันก็นู่นน่ะ คลื่นลมกําลังแรงนู่นน่ะ พายุกําลังเกิดอยู่นั่น ยังพุทโธอยู่ แล้วบอกมันหาย หายไปไหน หายไปก็โจรมันปล้นไปไง ถ้าหายอย่างนี้ต้องไปแจ้งความ ไปโรงพักแจ้งร้อยเวร พุทโธผมหาย ไปแจ้งร้อยเวรเลย เดี๋ยว ร้อยเวรมันสืบสวนให้ว่าพุทโธหายไปไหน แล้วเราต้องไปจับผู้ร้าย พุทโธมันหาย ใครขโมยพุทโธผมไป

นี่มันพูดไปประสาโลก แล้วว่าผมว่าๆ แล้วว่าอย่างไรต่อ แล้วยิ่งอัปปนาๆ อัปปนาสมาธิ อัปปนาปุถุชน อัปปนาอริยมรรค ถ้ามันเป็นปริยัติ ปริยัติเขาเอาตายห่า อัปปนามันมีอริยมรรคมีปุถุชนตรงไหน มันมีที่ไหนล่ะ ไม่มีหรอก

เวลาเราเทศน์เฉยๆ เวลาเราเทศน์ถึงว่ารวมใหญ่ รวมใหญ่ของใคร รวมใหญ่อย่างไร แล้วเราเทศน์ไปก็จับประเด็นไป แล้วก็เขียนกลับมา ฉะนั้น ถึงว่าอย่ามาตกทองที่นี่ ที่นี่ไม่ใช่ร้านขายทอง ที่นี่เขาเป็นวัด เป็นสํานักปฏิบัติ เขาไม่ได้ขายทอง นี่พูดถึงว่า พุทโธในพุทโธจบ

ถาม : เรื่อง “ขอฟังธรรมะค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ลูกได้ฟังเทศน์หลวงพ่อ มีบางคําที่สะดุดใจบ่อยๆ ลูกอยากให้หลวงพ่อได้อธิบายขยายความสอนลูกในส่วนนี้ให้มากขึ้นได้ไหมคะ

๑. ความน้อยเนื้อตํ่าใจ

๒. เปรียบเหมือนคนล้มอยู่กลางทะเลทรายที่เคยทํามา แต่เวรแต่กรรมไม่ดีไว้มากใช่ไหมคะ ถึงได้มีแต่ความคิดน้อยเนื้อตํ่าใจตลอดค่ะ หลวงพ่อช่วยสอนลูกด้วยนะคะ

ตอบ : เขาเขียนมาเขาบอกว่าขอฟังธรรมไง ฟังธรรมว่า คําว่า “น้อยเนื้อตํ่าใจ” คําว่า “น้อยเนื้อตํ่าใจ” มันเหมือนกับตัดทอน ความน้อยเนื้อตํ่าใจ เห็นไหม คนน้อยใจ คนน้อยใจ คนไม่มีสิ่งใดในหัวใจมันก็น้อยเนื้อตํ่าใจ

แต่ถ้าคน ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดถึง อย่างเช่น ประวัติอาจารย์สิงห์ทอง หลวงปู่ขาว ครูบาอาจารย์ท่านจะชื่นชมมาก เพราะว่าท่านเป็นคนเข้มแข็ง อาจารย์สิงห์ทองท่านจะเดินจงกรมของท่านตลอด เวลาหลวงปู่ขาวขนาดท่านชราภาพ ท่านเดินจงกรมของท่าน จิตใจท่านเข้มแข็ง จิตใจท่านเด็ดเดี่ยว หลวงตาท่านชมหลวงปู่ขาวนะว่า หลวงปู่ขาวจิตใจเหมือนกัดเพชร เคี้ยวเพชรแหลกเลย เพราะอะไร

เพราะหลวงปู่ขาวท่านจะออกประพฤติปฏิบัติ ญาติพี่น้องท่านเยอะ แล้วญาติพี่น้องท่านก็เป็นห่วงเป็นใยทั้งนั้น ไม่อยากให้ท่านไปทุกข์ไปยาก แล้วเขาบอกว่ามรรคผลมันไม่มีหรอก แต่หลวงปู่ขาวท่านปฏิญาณในใจเลย มรรคผลมันต้องมี แล้วถ้าพูดถึงญาติพี่น้องมันต่อต้านกันขนาดนี้ พยายามจะรั้งไว้ ท่านบอกว่าในใจท่านฟันธงเลย ท่านจะไปให้ได้ แล้วถ้าไปแล้ว ก้าวออกจากหมู่ญาตินี้ไปแล้ว ถ้าไม่สําเร็จเป็นพระอรหันต์จะไม่เหลียวหน้ากลับมาเลย แล้วท่านก็ออกไป ออกไปหาหลวงปู่มั่น

นี่พูดถึงว่าคนที่เข้มแข็ง หลวงตาท่านชมหลวงปู่ขาวมาก ชมที่ว่าจิตใจเด็ดเดี่ยว จิตใจที่มั่นคง ทีนี้ย้อนกลับมาที่อาจารย์สิงห์ทอง อาจารย์สิงห์ทองท่านก็เด็ดเดี่ยวของท่าน ท่านพยายามของท่าน ท่านขวนขวายของท่าน ทั้งๆ ที่ท่านก็มีโรคประจําตัวของท่าน แต่ท่านก็พยายามทําของท่าน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลามันย้อนกลับมาที่เรา ความน้อยเนื้อตํ่าใจๆ เพราะความน้อยเนื้อตํ่าใจทําอะไรล้มลุกคลุกคลานไปหมด ล่ะ แต่ถ้าความเข้มแข็งของเรา ถ้าความเข้มแข็งของเรามันจะมีอุปสรรค มันจะมีสิ่งอะไรกีดขวาง เราก็พยายามไตร่ตรองของเรา พยายามของเรา มันไม่เหนือความพยายามของเราไปได้หรอก

ทางโลกเขาพูด ความพยายามอยู่ที่ไหน ความสําเร็จอยู่ที่นั่น แต่ความพยายามนั้นก็ต้องมีสติมีปัญญาเพื่อความถูกต้องดีงาม ถ้าความพยายามของเรา ความพยายามของเราโดยไม่มีปัญญา ความพยายามของเราด้วยความเซ่อ ความพยายามของเราด้วยไม่มีการกระทํา ไม่ได้ใช้ปัญญาเลย มันก็เป็นแค่ความเพียร ความพยายามของเรา

เราต้องมีความพยายามของเรา เราต้องมีสติปัญญาเทียบเคียงของเรา อะไรที่ผิดพลาด เราต้องมาแก้ไขของเรา ถึงว่า ถ้ามีกําลังใจขึ้นมามันก็ไม่น้อยเนื้อตํ่าใจ แล้วพอมันปฏิบัติไปมันสมความปรารถนา มันก็ได้ประโยชน์ของมัน

นี่คือความน้อยเนื้อตํ่าใจ มันเป็นจริตนิสัย บางคนขี้น้อยใจ พูดอะไรกระเทือนใจไม่ได้เลย โอ้โฮ! มีแต่ความเสียใจ แต่ถ้าคนเข้มแข็งนะ เขาพูดอะไรก็เรื่องของเขา เราจะทําความดีของเรา เรื่องของเขา แต่ถ้ามันคิด มันก็คิดทุกคน มันจะเข้มแข็งขนาดไหนมันก็คิด แต่คิดเอามาเป็นประโยชน์กับเรา คิดแล้ววางไว้ แล้วเราจะทําความจริง

อย่างเช่น หลวงปู่ขาว เขาบอกว่า “มรรคผลไม่มีหรอก จะไปปฏิบัติอะไร อยู่วัดญาติพี่น้องก็ดูแล สุขสบายอยู่แล้ว” สุขสบายทางโลกน่ะสิ เวลาท่านออกไปทุกข์ยากมาก ลําบากมาก ธุดงค์ไปอดๆ อยากๆ แต่เวลามันมีคุณธรรมในหัวใจขึ้นมา นี่ไง ถ้ามันบอกว่า “จะไปทําไมทุกข์ๆ ยากๆ อยู่นี่สุขสบาย” สุขสบาย สุขสบายแค่ชีวิตนี้ไง สุขสบายก็ต้องเวียนว่ายตายเกิดไง แต่ถ้า มันออกไปแล้วมันจะทุกข์จะยากขนาดไหนออกไปเผชิญกับ ความจริงไง

เวลากิเลสมันฟูออกมา พอมันออกไปแล้ว พอมันทุกข์ยากนะ “แหม! ถ้าไม่มาก็ดี ถ้ารู้อย่างนี้ไม่มาก็ดี โอ้โฮ! ทุกข์ลําบากขนาดนี้ แต่ก็ออกมาแล้วก็ต้องสู้ โอ๋ย! ถ้ารู้อย่างนี้ไม่มา อยู่วัด ดีกว่า” แต่ออกไปแล้วมันก็ต้องบากบั่น พอบากบั่นขึ้นมา พอถึง ที่สุด เห็นไหม โอ้โฮ! เป็นที่กราบไหว้เคารพบูชา เป็นที่องค์ หลวงปู่มั่นชื่นชมมากนะ

เวลาหลวงปู่มั่น เราฟังพระผู้ใหญ่พูด เวลาท่านคุยกัน ท่านจะบอกว่าหลวงปู่มั่นจะพูดประจํา “หมู่คณะให้จําท่านขาวไว้นะ ท่านขาวได้คุยกับเราแล้ว ให้จําท่านขาวไว้นะ” คือให้จําหลวงปู่ ขาว ท่านชมประจํา เพราะคนได้ยินอย่างนี้ปั๊บ ต่างคนแสวงหาไปพึ่งพาอาศัย หลวงปู่เจี๊ยะท่านก็เล่าให้ฟัง บอกหลวงปู่มั่นพูดประจํา ทีนี้พอเวลาท่านออกจากหลวงปู่มั่นมา ท่านไปหาหลวงปู่ขาวเลย หลวงปู่เจี๊ยะคุยกับเรา พอไปหาหลวงปู่ขาว กราบหลวงปู่ขาว “ผมเจี๊ยะครับ ผมมาจากหนองผือครับ ผมเจี๊ยะครับ”

ทีนี้หลวงปู่ขาวท่านก็รู้อยู่แล้ว เพราะท่านเข้าไปกราบหลวงปู่มั่นอยู่บ่อยๆ หลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้ฟังเลย ว่าพูดถึงหลวงปู่ขาว เพราะอะไร เพราะว่าถึงจะเข้มแข็งขนาดไหน อุปสรรคมีทุกคน ถึงจะขนาดไหนมันก็มีอุปสรรคกับชีวิตเราทั้งนั้น แต่อุปสรรคชีวิตแล้วเราก็แก้ไขของเรา แล้วอุปสรรคในการปฏิบัติมันอีกมหาศาลเลย นี่เรื่อง ๑.

“๒. เปรียบเหมือนคนล้มอยู่กลางทะเลทราย”

เวลาเราเปรียบเทียบบ่อย นี่มันอยู่ในพระไตรปิฎก พระ-ไตรปิฎกพูดถึงว่าผลของวัฏฏะไง คือชีวิตการเวียนว่ายตายเกิด ที่ไม่มีต้นไม่มีปลาย ท่านเปรียบเหมือนคนเราหิวกระหายมาก เดินทางอยู่กลางทะเลทราย แล้วหิวกระหายมาก แล้วล้มลง ล้มลงกลางทะเลทราย แต่กลางทะเลทราย เราจะเอาตัวรอด เราต้องเดินไปอีก

นี่พระไตรปิฎก เราอ่านพระไตรปิฎกมา เราคิดอย่างนั้น เราถึงฝังใจไง เวลาพูดถึงว่า ผลของวัฏฏะถึงความทุกข์ความยาก พระไตรปิฎกเปรียบเทียบอย่างนี้ เปรียบเทียบเรื่องโลก เรื่องต่างๆ นี่พระพุทธเจ้าเปรียบเทียบ เราเอาสิ่งนั้นมา เห็นไหม เปรียบเหมือน คนล้มอยู่กลางทะเลทราย แล้วมันหิวกระหายนะ คนหิวกระหายกลางทะเลทราย แล้วยังต้องเดินไปอีก มันทุกข์ตรงนี้ ทุกข์ตรงต้องลุกขึ้นมาแล้วเดินไปอีก โอ้โฮ! แล้วมันจะเดินไปอย่างไร

นี่พูดถึงว่าเขาขอฟังธรรม เอาคําที่เราเน้นยํ้าบ่อยว่า เปรียบเหมือนอะไร นี่อธิบายให้ฟังไง ถ้าอธิบายให้ฟัง จบ นี่ขอฟังธรรมค่ะ

ถาม : อันนี้สิเรื่อง “ความเปลี่ยนแปลง”

กราบเรียนหลวงพ่อ อยากทราบว่าพระที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบที่คาดว่าข้ามพ้นจนเป็นที่เคารพของคนทั่วไปนั้น สามารถ ถูกเรื่องทางโลกทําให้ไขว้เขวเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมได้หรือไม่

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามนี้มันเป็น ๒ ประเด็นไง ๒ ประเด็น ที่บอกว่า “อยากทราบว่าพระที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ คาดว่าข้ามพ้นจนเป็นที่เคารพของคนทั่วไปแล้ว” ข้ามพ้นจนเป็นที่เคารพของคน ทั่วไปแล้ว มันก็เป็นที่เคารพ เป็นที่เชื่อถือของสังคม ข้ามพ้นจากคนที่เขาเชื่อถือ แต่มันไม่ได้ข้ามพ้นจากความเป็นจริง ถ้ามันข้ามพ้นจากความเป็นจริง สามารถถูกทางโลกทําให้ไขว้เขวไหม

ฉะนั้น ถ้าแบบว่าพระที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ อย่างเช่น หลวงปู่ขาว พระที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบได้การยกย่องบูชาจาก หลวงปู่มั่น เพราะหลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านเป็นอาจารย์ ท่านมีวุฒิภาวะในหัวใจของท่าน ท่านก็รู้ว่าองค์ไหนจริงหรือไม่จริง เพราะหลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านมีคุณสมบัติของความเป็นพระอรหันต์ ท่านมีสมบัติของมรรคของผล ของอาสวักขยญาณในใจของท่าน ท่านถึงรู้ได้ไง ท่านถึงรู้ได้ว่าใครมันมีมรรคมีผลจริงหรือเปล่า

ทีนี้ว่า “พระที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ คาดว่าข้ามพ้นเป็นที่เคารพของคนทั่วไป”

คนทั่วไป คนทั่วไปเอาอะไรไปวัดล่ะ คนทั่วไปจะรู้ได้อย่างไรว่าองค์นั้นดีหรือไม่ดี คนทั่วไปเขาจะรู้ได้อย่างไรว่าพระที่ปฏิบัติแล้วมีมรรคมีผลจริงหรือเปล่า เพราะอะไร เพราะคนทั่วไปเขาไม่มีวุฒิภาวะจะรู้ได้หรอก

ถ้าเขาไม่มีวุฒิภาวะจะรู้ได้ ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “โอ้โฮ! วัดนั้นคนไปเยอะ คนไปเยอะ” ไอ้นั่นก็เป็นเรื่องของคนไปเยอะ ไปเยอะมันเรื่องของเขา เพราะว่าเขามีวุฒิภาวะขนาดนั้น แต่ถ้าพวกพระที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบจนได้รับการยกย่องจาก เช่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แบบครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริง เออ! อันนี้สิ อันนี้ชัวร์ แล้วชัวร์แล้วจะไขว้เขวเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมได้หรือไม่

มันจะไขว้เขวและเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมได้อย่างไร ในเมื่อขณะที่มันมีมรรคมีผล มันมีอริยสัจ มันมีสัจจะมีความจริง มันมีมรรคไง มรรคเวลาปัญญามันหมุน ปัญญามันพิจารณาแล้ว เวลามันขาด มันเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงมันก็เป็นความจริง ความจริงเที่ยงแท้และแน่นอน เพราะอะไร เพราะมันเป็นอกุปป- ธรรม อฐานะที่จะเปลี่ยนแปลงไง อฐานะ คําว่า “อฐานะ” ไม่มีสิ่งใดจะไปโยกคลอนสิ่งนั้นได้ ไม่มีสิ่งใดจะโยกคลอนให้สิ่งนั้นเปลี่ยนแปลงไป ไม่มีสิ่งใดที่จะไปชักนําไปชักจูงให้ไขว้เขวได้

แต่ถ้ามันไขว้เขวมันก็บอกอยู่แล้ว เพราะมันไขว้เขว ถ้า คําว่า “ไขว้เขว” ไขว้เขวของใคร ไขว้เขวของใคร เพราะอะไร

เพราะเวลาครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราถ้าเป็นความจริงๆ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สอุปาทิ- เสสนิพพาน ตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เป็น พระอรหันต์ ตั้งแต่วันที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ นั่นล่ะพระอรหันต์ แต่ยังมีร่างกายนี้อยู่ไง อนุปาทิเสสนิพพานเวลาดับขันธ์ไปแล้ว

แต่ว่านิพพานที่ยังดํารงชีพอยู่กับนิพพานที่สิ้นไป มันก็เป็นนิพพานอันเดียวกันนั่นแหละ แต่ขณะที่เหลืออยู่ เพราะเหลืออยู่นี่ มันสิ่งที่เศษส่วน เศษที่ร่างกายนี้มันต้องดูแลต้องแก้ไขกันไป อันนี้ การเปลี่ยนแปลง การเปลี่ยนแปลงแบบชราครํ่าคร่า การเปลี่ยนแปลงอย่างนี้มันเปลี่ยนแปลง

เราจะบอกว่า คนที่ไม่มีวุฒิภาวะมันจับประเด็นนี้ไม่ถูก แล้วมันจับประเด็นนี้ไม่ได้ ถ้าจับประเด็นนี้ไม่ได้ เราบอกว่ามันจะไขว้เขวเปลี่ยนแปลงไหม เป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ตรงในหัวใจนั้นไง มันเป็นไปไม่ได้โดยใจที่ว่าถ้าพระปฏิบัติดี คําว่า “ปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ คาดว่าข้ามพ้น” ถ้าข้ามพ้นนี่มันเป็นสัจจะแล้ว

แต่ถ้าปฏิบัติดีปฏิบัติชอบมันมีทั่วไป ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ เพราะว่าพระที่ดี พระดีก็พระที่อยู่ในศีลในธรรม พระที่บวชแล้วมีศีลมีธรรมอยู่ในหลักเกณฑ์ เป็นพระที่ดี เพราะพระเราบวช มาแล้ว บวชมาเพื่อศึกษา ศึกษาภาคปริยัติ ศึกษามาเพื่อ ประพฤติปฏิบัติ

ถ้าปฏิบัติได้จริง องค์นั้นมีอํานาจวาสนา ท่านปฏิบัติได้ เช่น หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ เช่น หลวงปู่ขาว เช่น หลวงตา ท่านปฏิบัติของท่านได้ ทีนี้พอปฏิบัติของท่านได้ ถ้ามีไขว้เขว เพราะว่าอย่างเช่นกรณีของหลวงตา หลวงตาท่านพูดถึงนิมิตของท่านเองตั้งแต่เริ่มต้น เหมือนกับบอกไว้แล้ว ว่าท่านปฏิบัติมา ๑๖ ปี ท่านจะได้เป็นหลักเป็นเกณฑ์ของพระ แล้วต่อไปอนาคต ท่านจะได้เป็นหลักของทางโลกด้วย

ทีนี้เป็นหลักทางโลกด้วย เวลาเป็นหลักของทางพระ ท่านอยู่ในกรอบหมด แล้วพระกลัวมาก กลัวมากเพราะอะไร เพราะว่า ท่านจี้ถูกจุด ถูกจุด หมายความว่า เราคิดอะไร เราพูดอะไร เราทําอะไร เราปฏิบัติอะไรถูกหรือผิด กลัวมาก เพราะเราปฏิบัติ เราเอาหัวใจปฏิบัติ

ทีนี้ท่านปฏิบัติจนถึงที่สุดแล้ว ท่านถึงที่สุดหมายความว่า ท่านก็ดูแลพระมาตลอด ทีนี้พอเกิดวิกฤติของทางโลก ท่านก็ออกมาช่วยโลกด้วย มันเป็นเรื่องวาสนา วาสนาว่าท่านมีอํานาจวาสนาอย่างนั้น แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาท่านอยู่ของท่าน เพราะคําว่า “เปลี่ยนแปลง” ไง ไขว้เขวเปลี่ยนแปลง ไขว้เขวอย่างไร ไขว้เขวทําสิ่งที่ดีขึ้น แต่ดีขึ้น มันดีขึ้นแบบโลก

เพราะท่านพูดเอง หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกว่า การที่ท่านปฏิบัติถึงกับเสียสละชีวิตมีอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือท่านปฏิบัติเสียสละเพื่อฆ่ากิเลส กับอีกคราวหนึ่งนะ ท่านเสียสละชีวิตเพื่อช่วยโลกเลยล่ะ นี่มันเป็นการเสียสละของท่านไง เสียสละเพื่อกําลังกาย กําลังใจ ด้วยปฏิภาณ ด้วยไหวพริบ ด้วยการเป็นผู้นํา จะชักนําให้หมู่คณะหมู่สงฆ์ประพฤติปฏิบัติอยู่ในกรอบ แล้วเสียสละ เสียสละเพื่อสังคม เพื่อชักนํา เพื่อให้โลกนี้พ้นจากการเป็นหนี้

นี่การเปลี่ยนแปลงมองอย่างไร นี่พูดถึงถ้ามองนะ ถ้าเราบอกว่า ถ้ามีการเปลี่ยนแปลง มันเปลี่ยนแปลงไปในทางไหนล่ะ ถ้าเปลี่ยนแปลงในทางที่ดี เปลี่ยนแปลงอย่างนี้ อันนี้เรื่องหนึ่งนะ นี่พูดถึงการเปลี่ยนแปลงเป็นประโยชน์กับโลก

แต่ถ้าพูดถึงเรื่องธรรม เรื่องธรรมนะ เรื่องธรรมคือว่า ถ้าพระที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบมันก็ต้องอยู่ในหลักในเกณฑ์ ในหลัก ในเกณฑ์เพราะเคารพธรรมวินัย เคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า แล้วจะไขว้เขวได้ไหม

ไม่ได้เลย ไม่ได้เลยเพราะอะไร เพราะมันไม่ออกนอกลู่นอกทาง เป็นไปไม่ได้ที่ว่าจะออกนอกลู่นอกทาง มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ที่ไหน มันเป็นไปไม่ได้ที่ความรู้สึกอันนั้น มันจะคิดให้ออกนอกลู่นอกทาง มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้เพราะอะไร เพราะว่ามันเป็นอัตโนมัติไง มันรู้เท่าหมดทุกอย่างไง มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก

ถ้าพูดถึงว่าในทางธรรมนะ ท่านคงที่ตายตัวอยู่อย่างนั้น ถึงว่าเป็นปาปมุต ปาปมุตคือไม่มีอาบัติ ไม่มีเวรมีกรรมใดๆ ทั้งสิ้น มันไม่มีเวรไม่มีกรรมใดๆ เพราะมันไม่มีการทํากรรม มันไม่มีเวร ไม่มีกรรม มันไม่มีการทํากรรมแล้วมันจะมีกรรมได้อย่างไรล่ะ เพราะมันไม่มีเวรมีกรรม ไม่มีการทํากรรม มันจบสิ้นไปแล้ว มันจบสิ้นไปแล้ว

ทีนี้จบสิ้นไปแล้ว แล้วสิ่งที่เหลืออยู่ ชีวิตอยู่นี่มันมีการ กระทําอยู่ มันก็ต้องมีผลไง ถ้ามีผลมันก็เป็นสอุปาทิเสสนิพพาน เศษ เศษทิ้งๆ เศษทิ้ง เศษทิ้งก็เหมือนกับว่าเราสละของทิ้งไปแล้ว ของทิ้งนั้นมันก็ไม่มีผลกับเรา นี่เศษทิ้ง เศษทิ้งมันก็เศษทิ้ง เพราะมันพ้นจากกิเลสไปแล้ว มันจะเปลี่ยนแปลงอะไร เพราะมันเป็นเศษทิ้ง มันไม่ใช่สมบัติของเรา

สมบัติของเรามันอยู่กับเรามันถึงเป็นสมบัติของเราใช่ไหม ของเราทิ้งไปแล้วมันจะเป็นสมบัติอะไรของเราล่ะ มันก็เหลือทิ้ง นั่นน่ะ สอุปาทิเสสนิพพาน เศษส่วนที่เหลืออยู่ เศษทิ้ง แต่พอดับขันธ์ปั๊บ จบเลย อนุปาทิเสสนิพพาน จบแล้ว ไม่มี มารหาไม่ได้ มารเจอไม่ได้

แต่เวลาพระโมคคัลลานะเป็นพระอัครสาวกเบื้องซ้าย โจรตามไปทุบ ทุบเศษนั่นน่ะ ทุบเศษทิ้ง เศษที่เหลืออยู่ พระ โมคคัลลานะยังโดนโจรไปทุบจนสลบจนร่างแหลกหมด นี่เศษทิ้ง โดนทุบ แต่ถ้าลองอนุปาทิเสสนิพพาน ไม่มีเศษทิ้ง ไม่มีอะไรแล้ว หาไม่เจอ

ฉะนั้น ถ้าเป็นธรรมนะ เรื่องที่บอกว่า “ถ้าปฏิบัติจะไขว้เขวจากเดิมไปได้ไหม” ไม่ได้ ไม่ได้ ไม่มี แต่ถ้าไขว้เขว ไขว้เขวก็เป็นความเชื่อของสังคม มันไม่เป็นความจริง

ถ้าเป็นความจริง เพราะอะไร เพราะหลวงตาท่านพูด ท่านพูดถึงว่าถ้าพระองค์ไหนท่านได้คุยแล้ว ได้สัมผัสแล้ว ใครจะมาโจทอาบัติอย่างไร ท่านบอกท่านไม่ฟังเลย พระองค์ใดก็แล้วแต่ ที่ท่านได้คุยแล้ว คือว่ามันเป็นความจริงแล้ว มันไม่มีความเปลี่ยนแปลง มันเป็นเศษทิ้งแล้ว ใครจะมากล่าวโทษโจทอย่างใด ท่านไม่สนใจเลย ท่านไม่สนใจ เพราะอันนั้นมันเป็นเรื่องทางโลก ท่านไม่สนใจ

ฉะนั้น สิ่งที่ทางโลกนั้นอีกเรื่องหนึ่ง แต่นี่เราพูด นี่พูดถึงเวลามุมมองของครูบาอาจารย์ด้วยกัน ท่านมองเข้าใจทั้งทางโลกและธรรม แต่ถ้าเป็นทางโลก ทางโลกเรามองได้แค่โลก เรามองธรรมไม่เป็น แล้วสิ่งที่ว่าถ้าเป็นครูบาอาจารย์ท่านมองทางธรรม ท่านจะวัดตรงนั้นก่อน ถ้ามันมีวิหารธรรม มีคุณธรรมในใจ จบ เรื่องข้างนอกนี้เป็นเรื่องปลายเหตุ

แต่ทีนี้สังคมในปัจจุบันนี่ ถ้าไม่มีความน่าเชื่อถือ พวกเรา ก็ไม่มั่นคงในศาสนา แต่เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนน่าเชื่อถือ พอน่าเชื่อถือขึ้นมา ๑๘ มงกุฎ ไอ้พวกตกทองมันก็จะเข้ามาแอบอิง ไอ้พวกตกทอง มันหน้าด้าน มันหน้าด้านไง เพราะมันทําอะไรไปมันไม่ละอาย แก่ใจเลยหรือ เพราะอะไร

เพราะความลับไม่มีในโลก เอ็งเป็นคนตกทอง เอ็งวางแผนมา เอ็งก็ต้องรู้แล้ว คนตกทองมันต้องวางแผนไหม ต้องตั้งทีมงานมาไหม เอ็งจะทําอะไรรู้ทั้งนั้นแหละ ความลับไม่มีในโลกไง

ถ้ากรณีอย่างนี้มันก็ที่ว่ามันเปลี่ยนแปลง มันเปลี่ยนแปลง สิ่งที่เราเห็นมันไม่ใช่ความจริง เพราะเขาวางแผนมา เขาสร้างภาพ มา เรื่องสร้างภาพ สร้างภาพ เห็นไหม ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ เหมือนข้ามพ้นแล้ว มีคนเคารพทั่วไป นี่ไง เขาสร้างภาพให้คนเคารพ

ก็คําว่า “สร้างภาพ” ของสร้างมันไม่มีอยู่จริง เดี๋ยวมันก็กลับไปเป็นของเดิม มันเปลี่ยนแปลงไหม ไม่ได้เปลี่ยนแปลง เพราะมันไม่มีอยู่ตั้งแต่ทีแรก มันไม่ได้เปลี่ยนแปลง มันไม่มีตั้งแต่ต้น ต้นมันก็ไม่มีอยู่แล้ว แต่มันสร้างภาพกันขึ้นมาเอง เพราะอะไร เพราะมันมีแบบอย่างให้สร้าง เวลาพูดอะไรก็พุทธพจน์ๆ อ้างแบบอย่างอันนั้นน่ะ แล้วก็อ้างแบบอย่าง

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัย ศาสดา เทิดใส่ศีรษะไว้ มันเป็นคุณสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นคุณสมบัติของครูบาอาจารย์เรา เราต้องเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ใช้มรรคใช้ผล ปฏิบัติของเราให้มันเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา นี่! เอาตรงนี้ เอาตรงนี้ต่างหากล่ะ

เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เอาความรู้ความจริงขึ้นมาจากใจนี้ ถ้าใจนี้เป็นความจริงขึ้นมา นี่ นี่ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก นี่สมบัติของเรา เนี่ย! แล้วมันจะเปลี่ยนแปลงไหม ถ้าเรารู้เราเห็นอย่างนี้มันจะเปลี่ยนแปลงไหม นี่พระปฏิบัติปฏิบัติอย่างนี้

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เวลาท่านสนทนาธรรม ท่านสนทนาตรงนี้ว่า หลวงตาท่านพูดบ่อย ไม่รู้ไม่เห็น พูดไม่ได้ ไม่มีอยู่จริง พูดไม่ได้ แต่ไม่มีอยู่จริง พูดไม่ได้ ที่เขาพูดกันอยู่นั่นคืออะไร ก็จํามาไง ก็ความจําทั้งนั้น สร้างภาพทั้งนั้น เพราะมันไม่จริง แต่ถ้ามันจริงนะ พูดไม่เหมือนเลย เพราะมันจริงแล้วมันพูดความจริง ทางโลกไม่มี แล้วมันมั่นคง พูดจริง ทําจริง ของจริง นี่พูดถึงว่าพระปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ

“ถ้าจะสามารถอยู่ทางโลกทําให้ไขว้เขวเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมได้ไหม”

ไม่ได้ ไม่ได้ ถ้ามีอยู่จริง สมบัติของโลกก็รู้อยู่ว่ามันเป็นสมมุติ หุ้นขึ้นหุ้นลงอยู่นี่ ใครไปซื้อ ตอนนี้จะเจ๊งกันรอบโลก หุ้นลง ตกไปทั้งโลกเลย ก็รู้ๆ อย่างนี้แล้วบอกว่าจะไปพึ่งมัน ใครจะ ไปพึ่ง คนโง่เท่านั้นแหละที่ไปพึ่งมัน แล้วมันจะเปลี่ยนแปลงไหม ไม่เปลี่ยนแปลง เพราะเรื่องของโลก แต่ความจริงของเรามั่นคง สัจธรรมนี้มั่นคง ยืนตัวของมันเต็มที่ ฉะนั้น เรื่องความเปลี่ยนแปลง ถ้าเป็นความจริง ไม่มี

แต่ถ้ามันไม่จริง มันไม่มีมาตั้งแต่ต้น มันเปลี่ยนแปลงอยู่แล้ว มันเปลี่ยนแปลงอยู่แล้ว ถ้ามันเปลี่ยนแปลงก็จบ ถ้ามันเปลี่ยนแปลงนะ มันเปลี่ยนแปลง มันก็อยู่ที่ว่าคนจะเชื่อถือศรัทธาหรือไม่ ไอ้นั่นเป็นเรื่องเชื่อถือศรัทธานะ แต่ความจริงแล้วสัจธรรมคือสัจธรรม ไอ้นี่มันเป็นบุคคล บุคคลที่เข้ามา แล้วเราก็เป็นชาวพุทธด้วยกัน เราไปเห็นใช่ไหม เราไปเห็น เราอยู่ในเหตุการณ์นั้น ถ้าเหตุการณ์นั้น ถ้าเรามีสติปัญญา มันก็สังเวชนะ มันปลงธรรมสังเวชไง

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านรื้อค้นขนาดไหน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญญาธิการมาขนาดนั้น ออกประพฤติปฏิบัติอยู่ ๖ ปี คําว่า “๖ ปี” ทุกข์ยากมาขนาดไหน ถึงได้มาเจอสัจธรรม แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติขนาดไหนท่านถึงมาเป็นความจริง แล้วเราเกิดมาเรามีโอกาส ถ้าเราทําความจริงแล้วมันจะเป็นโอกาสของเรา

แต่นี้เป็นแก๊งตกทองมาสร้างภาพ ทําเลียนแบบ ทําให้เหมือน ของเทียมมันสวยกว่าของจริงอีก ของเทียม เห็นไหม รูปลักษณ์ อู้ฮู! สุดยอดเลย แต่ไม่มีคุณภาพ ใช้ประโยชน์ไม่ได้ ของจริงดูไม่ได้เลย ขี้ริ้วขี้เหร่ เก็บไว้ นํ้ามันทาไว้คลั่กเลย มีแต่ฝุ่นนะ โอ้โฮ! แต่เอามาใช้นี่สุดยอด

ฉะนั้น เราอยู่ในสังคม อย่าถลํา อย่าคิดสิ่งใด กาลามสูตร กาลามสูตรนะ อย่าเชื่อ อย่าเชื่อคําสอนนั้น อย่าเชื่อว่าเป็นอย่างนั้นจริง แล้วเราพยายามดูของเรา เราพยายามดูของเรา เราใกล้ชิด มันจะเห็นเองล่ะ ถ้าไม่มีศรัทธาบังตานะ เดี๋ยวมันก็รู้ก็เห็นไง

แต่ถ้าเราศรัทธาแล้วกิเลสบังตา เราตกไปอยู่ในแก๊งตกทอง เราต้องไปร่วมมือกับเขา เดี๋ยวก็โดนจับ เดี๋ยวก็เข้าคุก ไอ้พวกตกทอง แต่ถ้ามันเป็นเรื่องของธรรมะมันก็เรื่องของกิเลสไง ถ้ามัน ตกทอง มันมีเวรมีกรรม มันก็ตกนรกอเวจี มันถึงเวลาแล้วมันก็ทุกข์ มันก็ยาก

เราปัจจุบันนี้ เราทุกข์เรายากก่อน อดๆ อยากๆ ทําอะไรก็ทุกข์ยาก แต่ แต่อนาคตเราสดใสนะ อนาคตเราสดใส เราทําอะไรไปข้างหน้าเพราะมันไม่มีเวรมีกรรม เราทําด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ เราจะมีที่พึ่งอาศัย ถ้าเห็นสิ่งใดเป็นธรรมสังเวช อย่าให้ หัวใจไปกับเขา ถ้าไม่ไปกับเขา นี่พูดถึงว่าสิ่งที่เปลี่ยนแปลงที่คําถามถามมาอย่างนั้น แต่เรามีใจของเรา เรารักษาใจของเรา

เพราะเราเป็นชาวพุทธ ให้ศรัทธาในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระธรรม คือสัจธรรม พระสงฆ์คือพระอริยสงฆ์ ทีนี้พระอริยสงฆ์ก็นี่ไง เขา ทําอย่างนี้ไง แล้วเขาเปลี่ยนแปลงได้ไหมล่ะ

ถ้าพระสงฆ์จริงไม่มีการเปลี่ยนแปลง ไม่มีหรอก เพราะว่า มันไม่มีสิ่งใดมีค่าเท่าอย่างนั้น ของที่มีคุณค่า ของที่เราหาอยู่ แล้วมันเจอแล้วมันจะไปทิ้งของที่มีค่าลงมาเสพเรื่องโลกๆ นี้ได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้

แต่ถ้ามันเป็นไปอย่างนั้น นั่นแหละของเก๊ นั่นแหละของที่เราเข้าใจผิด ฉะนั้น เราวางไว้อย่างนั้น เราอย่าไปยุ่งกับเขา เอวัง

ทีนี้ถ้าเพื่อนหักหลังเพื่อน เขาถึงบอกว่า
เราต้องมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีอย่างอื่นเป็นที่พึ่งเลย
มีธรรมเป็นที่พึ่ง มีธรรมเป็นที่พึ่ง
หมายความว่า เราจะบริหารคําว่า “เพื่อน” ถูกต้องไง
ถ้าเรามีธรรม ความลับ ความลับจะบอกเพื่อน
เพื่อนไว้ใจได้หรือไว้ใจไม่ได้
ถ้าไว้ใจไม่ได้ เราจะไม่บอกคนนี้

๕

เพื่อนกัน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๑ มกราคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ไม่กระเทือนผิวกิเลส”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมได้ภาวนาโดยใช้อุบายให้จิตสงบโดยการเปิดฟังเทศน์ประมาณ ๓๐ นาทีครับ หลังจากนั้น เมื่อผมรู้ว่าจิตสงบและฟังเทศน์จนจบ ผมก็เริ่มบริกรรมพุทโธ ธัมโม สังโฆ จนกระทั่งจิตมันเริ่มส่งออกไปคิดเรื่องกาม ผมก็กําหนดรู้ว่า กามราคะเกิดขึ้นแล้ว ผมจึงบริกรรมว่าผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เข้าไปสู้กับมันครับ แต่ภาพของร่างกายที่เน่าเปื่อยมันไม่ชัดเจน และไม่อยู่นานพอที่จะพิจารณาแยกส่วนออกได้ครับ ผมพยายามจับกายนั้น เมื่อรู้ว่าจิตยังไม่สงบพอ ก็กลับมาบริกรรมว่าผม ขน เล็บ ฟัน หนังต่อครับ

ผมทําอย่างนี้สลับไปมาหลายครั้งจนรู้ตัวว่าไม่สามารถทําอะไรกิเลสได้เลย ผมจึงยอมแพ้ไปครับ ผมจึงขอความเมตตาจากหลวงพ่อชี้อุบายในการต่อสู้กับกาม การยึดมั่นในกายด้วยครับ ผมกราบขอความเมตตาหลวงพ่อครับ

ตอบ : นี่พูดถึงว่า เวลาเขาปฏิบัติ เห็นไหม เขาบอกว่า เขาฟังเทศน์ก่อน เขาฟังเทศน์แล้วจิตสงบแล้วก็เริ่มมาบริกรรมพุทโธ ธัมโม สังโฆ แล้วกามมันเกิดขึ้น พิจารณากาม

เวลาเราคิด แล้วเราพิจารณา แล้วเราปฏิบัติ มันก็ตามทฤษฎี ตามสิ่งที่ธรรมะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน เราทํากันอยู่อย่างนี้ถ้าเราทําของเรา ถ้าเราทําของเราแล้วเราทําแล้วตามวิชาการ ตามสิ่งที่พระพุทธเจ้าสอน ตามที่ครูบาอาจารย์สอน แต่เราปฏิบัติแล้วมันไม่สามารถทําลายกิเลสได้ “ผมจึงยอมแพ้ไป มันไม่สามารถทําลายกิเลสได้เลย ผมจึงยอมแพ้ไป”

แล้วพอแพ้ไปแล้วก็มาคิด เอ๊ะ! สิ่งที่ธรรมะที่ครูบาอาจารย์สอนมันมีอยู่จริงหรือเปล่า เราทําแล้ว ทําเสร็จแล้วมันไม่ได้ประโยชน์ ทําเสร็จแล้วมันไม่สมความปรารถนา ทําเสร็จแล้วสิ่งนี้จะมีอยู่จริงหรือเปล่า สิ่งนี้มีอยู่จริงหรือเปล่า นี่ทําให้สงสัยไปหมดเลย

ถ้าทําให้สงสัยไปหมด เพราะเราปฏิบัติแล้ว เราก็ต้องมีความสงสัยเป็นธรรมดา เพราะคนมีกิเลสมันมีความสงสัยอยู่แล้ว แต่เพราะเรามีศรัทธามีความเชื่อของเรา เราพยายามจะประพฤติปฏิบัติของเรา แล้วประพฤติปฏิบัติของเรามันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของเรา

ฉะนั้น เวลาฟังครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติ ฉะนั้น เวลาฟังหลวงตาท่านเทศน์ เวลาหลวงตาท่านเทศน์ หลวงปู่มั่นเทศน์ ครูบาอาจารย์เทศน์ เพราะท่านมีความจริงในใจของท่าน ถ้าท่านมีความจริงในใจของท่าน เหมือนเรา

ถ้าเราสงสัย เราพูดด้วยความสงสัย เราพูดด้วยความที่เรายังไม่รู้จริง เราพูดเพราะเราได้ฟังตามๆ กันมา แต่เราก็มีศรัทธามีความเชื่อ

แต่ครูบาอาจารย์ถ้าท่านมีความจริงในใจ ท่านพูดเด็ดขาด ฟันธงเลย ต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น แต่ต้องเป็นอย่างนั้นด้วยคุณสมบัติที่มันเป็นอย่างนั้นจริง

ถ้าเราใช้คําว่า “มาตรฐาน” ถ้ามาตรฐาน ถ้าเราได้มาตรฐานแล้วมาตรฐานเดียวกัน อริยสัจมันมีหนึ่งเดียวเท่านั้น ถ้าทําความจริงแล้วต้องเป็นอย่างนั้น ถ้าเป็นอย่างนั้น ครูบาอาจารย์เราเวลาท่านเทศน์ ท่านฟันธงเลย หลวงปู่มั่นนี่ต้อง! ต้อง! ต้อง! ทํามาต้องเป็นอย่างนี้เลย

แต่ของเรา เราทําแล้วจะ จะเป็น เกือบเป็น จะเป็น แต่ ไม่เป็น ถ้าไม่เป็นแล้ว คําถาม เห็นไหม เขาถามว่า “ให้หลวงพ่อช่วยแนะอุบายให้ด้วย”

ถ้าแนะอุบายให้ด้วย เห็นไหม เวลาเราทํา เราทําของเรานะ โดยทางโลกเวลาประพฤติปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้น เพราะเวลาไปอ่านประวัติหลวงปู่เสาร์ ประวัติหลวงปู่มั่นสิ ขนาดประวัติหลวงปู่มั่นนะ เวลาท่านเป็นโรคเสียดท้อง เวลาท่านทําอะไร มันลังเลสงสัยไปหมด ลังเลสงสัย แล้วเวลาหลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติไป พอจิตมันสงบลงบ้าง จิตสงบลงบ้าง กลับไปรู้ไปเห็นนะ ไปรู้ไปเห็นสิ่งต่างๆ ที่มหัศจรรย์ เพราะอะไร

เพราะหลวงปู่มั่นท่านบอกว่า ท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ท่านได้สร้างอํานาจวาสนาบารมีมา อํานาจวาสนาบารมี มันจะทําให้ได้รู้ได้เห็น มันจะส่งเสริมให้จิตมันไปพบเห็นสิ่งต่างๆ แล้วถ้าเราไม่มีสติปัญญานะ เราหลงไปเลย เราหลงไปเลย ทั้งๆ ที่มีอํานาจวาสนานะ สร้างมาเพราะอะไร

เพราะว่าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ยังไม่มีพระพุทธเจ้าองค์ใด พยากรณ์ไง ถ้ายังไม่มีพระพุทธเจ้าองค์ใดพยากรณ์มันเสื่อมได้ มันถอยได้ มันกลับได้ แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติไปจนมีพระพุทธเจ้าองค์ใดพยากรณ์ว่าต่อไปเราจะได้เป็นพระพุทธเจ้าสมัยใด เมื่อใด นั่นน่ะไม่มีทางกลับได้เลย ถ้าไม่มีทางกลับได้เลย ตอนนี้มันก็จะไปของมันชัดเจน เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาคนปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ถ้าเริ่มปรารถนา ใหม่ๆ เวลาจิตสงบแล้วมันได้ฌานสมาบัติ ได้รู้เห็นสิ่งต่างๆ เพราะปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ เขาจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ คือพยายามช่วยเหลือสังคมไง พยายามช่วยเหลือสังคม จะพยายามช่วยเหลือคนที่ตกทุกข์ได้ยาก แต่ในเมื่อสมาธิเขายังไม่มั่นคง จิตพื้นฐานเขายังไม่แน่น เขาก็ทายถูกๆ ผิดๆ

แต่ถ้าคนที่มีอํานาจวาสนามาก คือเขาได้สร้างบุญมามาก เขาจะชัดเจนขึ้น มั่นคงขึ้น ดีขึ้น ดีขึ้น มันจะชัดเจนขึ้น แต่ถ้า ยังใหม่ๆ เพราะระดับของพระโพธิสัตว์มันมีระดับเริ่มต้นพื้นฐานสูงตํ่าแค่ไหน ถ้าสูงตํ่าแค่ไหนมันก็ยังพยากรณ์ผิดถูกแค่นั้น ว่าอย่างนั้นเถอะ

แต่ถ้ามันขึ้นไป ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน เวลาท่านพิจารณากายของท่าน เวลาท่านออกมาแล้วมันปกติ มันไม่มีอะไรรู้สึกว่ามันจะดีขึ้นเลย ฉะนั้น จนพิจารณาค้นคว้าหาตัวเอง อ๋อ! ปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ นี่หลวงปู่มั่นนะ ไม่ใช่คนถาม เดี๋ยวคนถามจะบอกจะต้องทําแบบนี้ ไม่ใช่ เวลาหลวงปู่มั่นท่านของท่าน ท่านถึงหาทางออกของท่าน ท่านถึงลาพระโพธิสัตว์เสีย เสร็จแล้วท่านมาพิจารณาของท่าน ท่านก็ไปของท่านได้

แต่ของเรา เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เขาบอกว่า “ฟังเทศน์ ๓๐ นาที สุดท้ายแล้วเขาก็กําหนดพุทโธ ธัมโม สังโฆ ไป พอจิต มันเริ่มสงบแล้วมันกําหนดรู้ในกาม เห็นในกามของเขา แล้วเขา สู้ไม่ได้ กลับมาผม ขน เล็บ ฟัน หนัง สู้มันอีก”

ฉะนั้น เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราต้องการทําความสงบ ถ้าทําความสงบ ทําความสงบของใจให้จิตตั้งมั่น ให้ใจมั่นคงก่อน ถ้าใจมั่นคงแล้ว คนที่ใจมั่นคงแล้วจะรู้จะเห็นสิ่งใดมันก็รู้เห็นด้วยชัดเจนตามความเป็นจริง ถ้าใจของเราไม่มั่นคง มันเป็นอุปาทาน มันเห็นโดยอุปาทานก็ได้ เห็นโดยที่ว่าจิตมันรู้มันเห็นของมันไปโดยที่กําลังมันไม่พอก็ได้

แต่ถ้าจิตกําลังมันพอ เวลามันรู้มันเห็นมันชัดเจน เหมือนผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่นะ ผู้ใหญ่ที่ไม่เจ็บไข้ได้ป่วย ผู้ใหญ่ที่มีสถานะมั่นคง จะจับต้องสิ่งใด ชัดเจนของเขา เราเป็นผู้ใหญ่เหมือนกัน เป็นผู้ใหญ่เหมือนกันแต่ว่าเราต้องกู้หนี้ยืมสิน เราทําสิ่งใดยังไม่ได้ เราทําสิ่งใดเราก็ละล้าละลัง

เพราะว่าจิตใจเราโลเลไม่ได้ ฉะนั้น เวลาจะทําจริงๆ เวลาจะแก้นะ กลับมาพุทโธเนี่ย กลับมาพุทโธ เห็นไหม กลับมาพุทโธ อยู่กับพุทโธ แล้วพุทโธมันน่าเบื่อ พุทโธแล้วมันไม่ลง มันไม่ลง แล้วมันเครียด มันไม่ได้ ก็พยายามบังคับ พยายามหาทาง

ถ้าเราอาศัยมีดที่เราจะใช้เพื่อไปโค่นต้นไม้ เราจะไปทํา สิ่งใดก็แล้วแต่ ถ้ามีดของเรามันไม่คม ฟันไปเถอะ มันแบบว่ามันบอบชํ้า มันทุบให้แหลกไปเท่านั้น มันเป็นชิ้นเป็นอันไปไม่ได้ เพราะเหมือนเอาท่อนเหล็กไปตีต้นไม้ ต้นไม้มันก็ตาย ท่อนเหล็ก มันไม่ใช่มีด ถ้ามีดถ้ามันไม่คม มันทื่อ มันฟาดฟันไปก็เท่านั้น เราต้องลับให้คม ถ้าลับให้คม นี่ไง ก็พุทโธๆ ลับให้คม เพราะลับ ให้คม เรามีมีดคมๆ เราเจอสิ่งใดเราก็ทําประโยชน์ได้ทั้งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เรามาพุทโธๆ เราต้องกลับมาพุทโธของเราไว้ พุทโธของเราไว้ กลับมาพุทโธของเราไว้ แล้วมีด ดูสิ มันเป็นยุคเลย ยุคนํ้าแข็ง ยุคหิน ยุคสัมฤทธิ์ แล้วยุคเหล็ก เวลามีเหล็กขึ้นมา เพราะสังคมมันพัฒนาเป็นยุคๆ ไปเลย นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของ เราถ้ามันมีกําลังของมัน มันพัฒนาเป็นยุคๆ ไปเลย ขณะที่ทํา ไม่ได้ก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น แต่ถ้าพอเราเป็นยุคเหล็ก เรามีเหล็กของเรา เราตีเป็นมีดของเรา เราลับให้คมกล้าของเรา เราฟันอะไรมันก็เป็นประโยชน์ทั้งนั้น ถ้ามันเป็นประโยชน์ เห็นไหม

ถ้าเราทําใจของเราให้ตั้งมั่น ทําใจของเราให้เป็นประโยชน์ขึ้นมา ถ้าเรามาพิจารณา มันเป็นไปตามตําราที่เราเรียนกันมา มันเป็นตามตําราอย่างนั้น ถ้าตําราอย่างนั้น ดูสิ เวลาหลวงตา ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติได้ ท่านบอกในพระไตรปิฎกไม่ได้บอกไว้หรอก ในพระไตรปิฎกบอกวิธีการเท่านั้น ในพระไตรปิฎกไม่ได้บอกถึงผล โสดาบันเป็นอย่างไร สกิทาคามีเป็นอย่างไร อนาคามีเป็นอย่างไร พระอรหันต์เป็นอย่างไร เพียงแต่บอกว่า คนนั้นได้ ขั้นนั้น

อย่างนางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน แล้วพระโสดาบันกับพระโสดาบันท่านจะรู้กันว่าพระโสดาบันมีคุณสมบัติอย่างไร นางวิสาขามีคุณสมบัติอย่างไร คุณสมบัติอันนั้น ผลของพระโสดาบัน แล้วผลของสกิทาคามี ผลของอนาคามี ผลของพระอรหันต์ ท่านไม่ได้บอกไว้ แต่เวลาท่านบอก ท่านบอกถึงวิธีการ คนคนนั้นควรทําอย่างนั้น คนคนนั้นควรทําอย่างนี้ไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะพิจารณา เห็นไหม เราจะพิจารณากามราคะ เราจะพิจารณาสิ่งต่างๆ เรากลับมาทําใจเราให้สงบ ถ้าทําไม่ได้ กลับมาทําใจให้สงบ เขาก็บอกว่าเขาก็รู้ตัวเหมือนกัน เวลาเขาบอกว่า “เวลาจับกายแล้ว พิจารณาแล้วมันไม่สงบพอ เขาก็กลับมาบริกรรมผม ขน เล็บ ฟัน หนังต่อ” ผม ขน เล็บ ฟัน หนังก็ได้ สิ่งใดก็ได้ ต้องทําให้มันจริงจัง ถ้าจริงจังขึ้นมาแล้ว สมาธิเป็นสมาธิ เห็นไหม

เรามีเงิน ๑ บาท เงิน ๑ บาท เราไปฝากใครก็ได้ หรือเราเก็บไว้ที่ไหน เงิน ๑ บาท มันก็เป็น ๑ บาทอยู่อย่างนั้น สมาธิ สมาธิเป็นอยู่กับเรา ความสงบเป็นอยู่กับเรา ถ้าเราฟุ้งซ่าน สมาธิ ก็หมดแล้ว เพราะอารมณ์ของสมาธิมันไม่มีแล้ว เพราะจิตมันเสวยความฟุ้งซ่าน จิตมันเสวยความเครียด

แต่ถ้ามันมีสมาธิ สมาธิมันเป็นความรู้สึก เป็นนามธรรม เห็นไหม เวลามันเสื่อม มันเสื่อมหมดเลย พอเสื่อมหมดเลย เราก็ต้องเริ่มต้นใหม่ เริ่มต้นใหม่ เห็นไหม เราทําบ่อยครั้งเข้าๆ จนชํานาญ เราชํานาญในการทําสมาธิ เราชํานาญในการกระทํา แล้วจิตเราไปอยู่ตรงนั้น อยู่ที่เหตุนั้น จิตมันก็เป็นสมาธิ นี่ชํานาญในวสี ชํานาญในการกระทําไง

ถ้าเราชํานาญในวสี เราชํานาญในการกระทํา เราทําบ่อยครั้งเข้า จิตมันก็เป็นสมาธิบ่อยๆ ถ้าจิตเป็นสมาธิบ่อยๆ จนมัน ตั้งมั่น พอตั้งมั่นแล้ว ตั้งมั่น พอตั้งมั่น ถ้าเราจะพิจารณาอย่างที่ถามมานี่ มันจะเป็นไตรลักษณ์ให้เห็นเลย มันจะเป็นไปให้เห็น

ฉะนั้น เราบอกว่าที่มันขาดอยู่นี่ เห็นไหม เขาบอกว่า “เขาทําสมาธิแล้ว พอจิตมันสงบแล้วเขาเห็นกายได้ เห็นกามราคะได้” เห็นได้ เห็นได้ แต่เห็นได้มันขาดพลัง เห็นไหม จิตตั้งมั่นคือจิตมีพลังงาน ถ้าจิตมีพลังงาน พอมีพลังงานเราจะทําอย่างไร จิตที่มีพลังงาน จิตที่มีกําลัง ทําอะไรมันก็จะประสบความสําเร็จ

ถ้ามันจะไม่ประสบความสําเร็จ ก็แบบว่าปัญญาเรายังอ่อนด้อย ถ้าปัญญาเราอ่อนด้อย กิเลสมันฉลาดกว่า กิเลสมันพลิกแพลง กิเลสมันฉลาดกว่านะ มันพลิกแพลง มันพลิกแพลง หมายความว่า มันสร้างภาพ สร้างภาพลวงก็ได้ พิจารณากายอย่างนี้แล้วมันล่อลวงไปอย่างนี้ แล้วเราตามไป ตามไปแล้วมันไม่เป็นมรรคไง ไม่เป็นมรรคคือมันส่งออก ไม่เป็นมรรคคือมันไม่สมดุล

มรรค ๘ ถ้ามรรค ๘ นะ ถ้าจิตมันสงบแล้วเราพิจารณากาย เราเห็นกายของเราได้ใช่ไหม พิจารณากายด้วยกําลังของสมาธินะ มันย่อยสลาย มันย่อยสลายต่อหน้า มันเปื่อยมันเน่า มันพุมันพองต่อหน้า ถ้าคําว่า “ต่อหน้า” งานชอบไง งานชอบคืองานไม่เคลื่อนที่ งานชอบธรรมไง

แต่ของเรา เราไล่กวดกันไป ไล่กวดกันไป เราเคลื่อนที่กันไป ไล่กวดกันไป นี่งานไม่ชอบ เวลาทํางาน งานไม่ชอบ

งานชอบนี่สําคัญมากนะ งานชอบคือสมบูรณ์แบบ สมบูรณ์แบบตรงจุดตรงเป้าหมาย ถ้าตรงเป้าหมายมันก็เป็นจริง

ไอ้นี่ทํางานเหมือนกัน แต่งานคนอื่น ช่วยเขาทํางาน เพราะอะไร เพราะมันนอกจิตไง นอกจิตมันก็ไม่ใช่ของเรา ถ้าในจิตมันตรงที่มีเป้าหมาย มีการกระทํา แต่จิตมันต้องตั้งมั่น จิตมีกําลังก่อน ถ้าจิตมีกําลังมันก็พิจารณาของมัน แยกแยะของมัน

ถ้ามันไม่มีกําลังก็เป็นอย่างนี้ เป็นอย่างที่ผู้ถาม เพราะผู้ถามบอกว่ามันไม่สะเทือนถึงกิเลสเลย คนภาวนาแล้วมีสติสัมปชัญญะจะเป็นอย่างนี้ คือมันไม่ได้แก้กิเลสก็รู้ว่ามันไม่ได้แก้กิเลส ถ้ามันแก้กิเลส มันจะถอดมันจะถอน พอถอดถอนมันจะเบานะ ตัวมันจะเบา มันจะรู้ผลไง มันรู้ผลเลย

ของหนัก เห็นไหม เวลาชั่งนํ้าหนัก ของมันหนัก เรายกของออก ตาชั่งนั้นต้องเบาลงเป็นธรรมดา จิตใจของเรามันมีกิเลสตัณหามันทับถมอยู่ ถ้าเราเอากิเลสออก นํ้าหนักของกิเลสมัน ต้องเบาลง เบาลงความรับรู้มันต้องมีปัจจัตตัง สิ่งที่มันเป็น ปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “หลวงพ่อกรุณาแนะนําด้วย”

การแนะอุบาย อุบายสิ่งที่ทํามามันเป็นประสบการณ์ไง คนเราไม่ปฏิบัติ เราก็จับต้นชนปลายนะ เราปฏิบัติ เราก็ไม่รู้ว่าเรา จะเริ่มต้นอย่างใด แต่ถ้าพอเราปฏิบัติไปแล้ว เราเริ่มกระทําแล้ว เรารู้เลยว่าถูกผิดเป็นอย่างไร ถ้าถูกผิดเป็นอย่างไร ถูกเป็นอย่างไร ถูกผิดนั้นมันก็เป็นครู สิ่งที่เป็นประสบการณ์ของเรา แล้วเริ่มต้น เริ่มต้นจะเริ่มต้นอยู่อย่างนี้ เริ่มต้นแล้วทําไม่ให้ท้อแท้ ไม่ให้ท้อถอย

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบุกบั่นอยู่ ๖ ปี คําว่า “๖ ปี” นะ อาจารย์องค์ไหนสําคัญ อาจารย์องค์ไหนมีชื่อเสียง ไปหมด ไปฝึกขนาดไหนแล้ว เอ้อ! อาจารย์มีความรู้แค่นี้ เพราะมันไม่ได้ถอนกิเลสไง เวลาเรียนจนจบ เรียนจนจบสิ้นแล้ว แต่เรา ยังอยู่ ความสงสัยยังอยู่ เป็นอาจารย์ไม่ได้ ถ้าเป็นอาจารย์ได้ มันต้องถอนความสงสัยเราได้ ทีนี้ไปหาอาจารย์องค์ไหนก็ไม่ได้ ไปหาอาจารย์องค์ไหนก็ไม่ได้ จนจนตรอก เห็นไหม จนตรอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากลับมารื้อค้นเองในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

อันนี้ก็เหมือนกัน เราศึกษามาจากครูบาอาจารย์องค์ไหนก็แล้วแต่ นั่นเป็นสมบัติของท่าน เป็นจริตนิสัยของท่าน ถ้ามันเป็นประโยชน์กับเรา เราเอามาเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าไม่เป็นประโยชน์ วางไว้ วางไว้ เราจะเอาความจริงกับเราไง

ถ้าความจริงกับเรา เราก็หาอุบาย “ฟังเทศน์ ๓๐ นาทีแล้วกําหนดพุทโธต่อเนื่องไป” อันนี้ก็ได้ ฟังเทศน์ไปนี่กล่อมใจ หลวงตา บอกว่ามีความสําคัญมาก พระกรรมฐานเวลาฟังเทศน์ ฟังเทศน์นั่นน่ะจากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจของครูบาอาจารย์ที่ท่านมีประสบการณ์จริงแล้วจากใจดวงนั้น ท่านจะถ่ายทอดจากใจดวงนั้นสู่ดวงใจของเรา ถ้าดวงใจของเรา เรามีอํานาจวาสนา ถ้าเราเปิดหัวใจเราได้ เรารับได้ เรามีสติ เรามีสมาธิ สิ่งนั้น ถ้าเกิดฝึกหัดใช้ปัญญาขึ้นมา มันจะเกิดคุณธรรมในใจของเรา

ถ้าใจของเรายังมืดมน มืดมนอนธการอยู่ เราไม่มีสิ่งใดที่เราจะเปิดรับสิ่งนั้นได้ เราก็ฟังไว้เป็นคติเป็นแบบอย่าง ถ้ามันจะเปิดได้ เราก็ต้องทําความสงบของใจของเรา ต้องมีศรัทธามีความเชื่อของเรา ถ้าความเชื่อของเรานะ ครูบาอาจารย์ท่านจะเป็นอย่างไรนั่นเป็นเรื่องของท่าน ถ้าเราจะเอาความจริง ประสบการณ์อันนั้นเราฝึกหัด เราทดสอบเลย ถ้าเป็นจริง ถ้าทําได้จริงก็ต้องเป็นจริง ถ้าทําได้ไม่จริง วาง ของอาจารย์องค์นี้เราทําแล้วไม่ได้ประโยชน์ วาง แล้วเราหาหนทางของเรา

เวลาเราฟังเทศน์จากครูบาอาจารย์ จากใจดวงหนึ่งสู่ใจ ดวงหนึ่งเลย ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติไปแล้วมันจะมีอุปสรรค จะมี สิ่งใด มืดบอดไปตลอดเลย ถ้าครูบาอาจารย์สะกิดออก เวลา หลวงตาท่านเทศน์ประจําว่าครูบาอาจารย์ของเราท่านหาคนชี้ทางๆ เวลาหลวงปู่มั่นเวลาท่านปฏิบัติของท่าน เวลาท่านพัฒนาของท่าน จนใจของท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์ ท่านคอยเปิดคอกโคคอกวัว โคหรือวัวที่มันอยู่ปากคอก มันอยู่ที่ประตู พอเปิด มันออกก่อนเลย

จิตของเรามันพยายามค้นคว้า มันพยายามหาทางออก มันไม่มีใครเปิดให้ ไม่มีใครเปิดให้ แล้วเราฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ ท่านเปิดให้เราไม่ได้ ท่านเปิดไม่ได้ เราบอกให้เปิดคอก ท่านไปเปิดครัวอย่างนี้ ครัวเขาเอาไว้ทําอาหาร ไม่ใช่เปิดคอก เปิดคอกเพื่อเอาหัวใจเราออก

นี่เวลาเป็นความจริงมันเป็นความจริงอย่างนี้ไง ถ้ามีครูบา-อาจารย์ท่านเปิดคอกได้ ท่านชี้เข้ามาที่ใจเราได้ ถ้าชี้เข้ามาที่ใจเราได้ ถ้าใจเรา เราทําอย่างนี้

เวลาทําแล้ว ทฤษฎีคําสอนก็ทําหมดแล้ว ทําไมไม่เห็นเป็นไปเลย

มันไม่เป็นไปเพราะมันขาด มันขาดกําลัง ขาดสมาธินี่แหละ ขาดกําลังก็วางเลย วางสิ่งนี้ ถ้ามันยังไม่ถึงเวลาที่เราต้องใช้ปัญญา เราวางไว้ก่อน วางไว้ก่อน เรากลับมาพุทโธ พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ ให้จิตมันมีกําลัง มีกําลังแล้วเมื่อไหร่จะฝึกหัดสมาธิ พอเราฝึกหัด เราก็ใช้ปัญญาของเรา ปัญญาของเราใคร่ครวญในความผิดความถูกของเราให้มันเบาบาง ให้มันแจ่มแจ้งขึ้นมา แล้วกลับมาพุทโธต่อ

ไอ้อย่างนี้เพราะเวลาเราฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญามันต้องฝึกหัดใช้ไง ปัญญาไม่เกิดขึ้นเอง ถ้าเป็นสมาธิแล้วปัญญาเกิดขึ้นเอง เทวทัตไม่เป็นเทวทัตหรอก เพราะเทวทัตมีฌานโลกีย์ เพราะเทวทัตเวลามีฤทธิ์มีเดชได้อภิญญา ถ้าได้อภิญญาต้องมีสมาธิ ถ้าสมาธิ ถ้าปัญญาเกิดจากสมาธิโดยที่เกิดขึ้นเองไม่มี ปัญญามันต้องเกิดจากการฝึกหัด

ทีนี้พอฝึกหัดขึ้นมา พอเราทําจิตของเราสงบ จิตเราสงบแล้ว แล้วเมื่อไรใช้ปัญญา เราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาอยู่นี่ไง ปัญญาไตร่ตรองในความผิดพลาดของเรา ปัญญาไตร่ตรองในจิตของเรา ที่เป็นงาน ไตร่ตรองๆ ไตร่ตรองเสร็จแล้วพอมันเข้าใจ เข้าใจกลับมาพุทโธต่อ พุทโธต่อ พุทโธต่อ เราฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาต้องฝึกหัดใช้อย่างนี้ พอใช้ขึ้นไป พอปัญญาละเอียดขึ้น ปัญญาละเอียดขึ้น เห็นไหม พอไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

ถ้าตามความเป็นจริงนะ มันไม่เป็นอย่างที่ถามมานี่หรอก เพราะที่ถามมาเขาเรียกกายนอก เวลาเราพิจารณากายนอก คนไปเที่ยวป่าช้า เขาแนะนําให้ผู้ปฏิบัติไปเที่ยวป่าช้านะ เราไปเห็นกาย เราก็ไปเที่ยวป่าช้า ป่าช้าเป็นร่างกายมนุษย์ แล้วมนุษย์ถ้าเราตาย เราก็เป็นอย่างนี้ มันไปเห็นข้างนอกมันก็สะเทือนใจ สะเทือนใจ ส่งออก ส่งออกไปจับแล้วเราสะเทือนใจ กายนอก

ถ้ากายใน กายในจิตสงบแล้ว จิตสงบแล้วจิตไปเห็นกาย โอ้โฮ! ถ้าจิตไปเห็นกาย เห็นกายจากกายในนะ กายในมันสะเทือนหัวใจเลย ถ้าสะเทือนหัวใจ แล้วมันตั้งไว้ไม่ได้หรอก มันจะผิดมันจะพลาดตลอดไป เพราะมันเป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรม แต่ถ้าฝึกหัดใช้ นี่วิปัสสนาอ่อนๆ ฝึกหัดวิปัสสนา ฝึกหัดให้เกิดปัญญาไง ถ้าฝึกหัดให้เกิดปัญญา มันต้องมีพื้นฐาน มันต้องมีสมาธิ

สมาธินี้สําคัญมาก เพราะสมาธิทําให้จิตมีกําลัง สมาธิทําให้จิตนี้คมกล้า สมาธิทําให้จิตที่ว่าปัญญาขันธ์ๆ ปัญญาที่คมกล้า แล้วปัญญามันเป็นปัญญาวิปัสสนา เป็นปัญญาภายใน เป็นปัญญาของจิต เป็นปัญญาที่เกิดจากจิต

ไม่ใช่ปัญญาที่เกิดจากสมอง สมองหรือสายตา หรือสิ่งที่ค้นคว้า สัญชาตญาณ ค้นคว้าจากทฤษฎี ค้นคว้าจากตํารา นั่นเป็นปริยัติ เขาให้ศึกษา ศึกษามาไว้เป็นแนวทางในการปฏิบัติ แล้วเวลาปฏิบัติก็เป็นอย่างนี้ “ผมก็ทําครบแล้ว ผมก็ทําถูกต้องหมด” วางไว้ ทําถูกต้องหมด เพราะเราทําอาชีพ เราทําสิ่งใด เราทําหน้าที่การงาน เราก็ใช้ปัญญาเหมือนกัน นี่คือปัญญาของโลก ปัญญาที่ดํารงชีพ เวลาเราปฏิบัติ ปฏิบัติเป็นโลก ก็ปฏิบัติเพื่อให้รู้

แต่ถ้าปฏิบัติโดยธรรม เห็นไหม เวลามันเกิดขึ้นเป็นภาวนา-มยปัญญา ปัญญาที่เป็นธรรมจักร ปัญญาที่เป็นปัญญาที่เกิดขึ้นจากวิปัสสนา เวลามันเกิดขึ้นมันจะมีความสําคัญ เพราะปุถุชน กัลยาณปุถุชน ถ้ารู้จริงนี่เป็นโสดาปัตติมรรคนะ เป็นมรรคเป็นเหตุเป็นผลของพระโสดาบัน แต่มันยังไม่ถึงที่สุด ถ้ามันสุดนะเป็นมรรค ถ้าเป็นผล ผลเวลามันขาด ขาดไปมันจะเป็นความจริง การพิจารณามันจะสําคัญอย่างนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “หลวงพ่อช่วยให้อุบายด้วย ผมจะสู้กับกามราคะอย่างไร”

คนเราเตี้ยอุ้มค่อม จิตใจเราไม่มีกําลัง เราไม่พอ ไปสู้อย่างไร เราก็มีแต่วันพ่ายแพ้ แล้วมีวันพ่ายแพ้ นักมวย เห็นไหม นักมวยที่เขาขึ้นสนาม เขาขึ้นเวที เขาชกแล้วเขามีชัยชนะสะสมจนเขาได้แชมป์ เขาชิงแชมป์โลก เขาได้ผลประโยชน์ของเขา ไอ้เราขึ้นเวทีไป เราแพ้ทุกทีๆ นักมวยโนเนมที่ว่าไม่สามารถจะเป็นแม่เหล็กได้ เราก็เป็นนักมวย เป็นนักมวยให้เป็นที่ทางผ่านของ นักมวยคนอื่นไง

นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัตินะ ให้อุบายแนะนําขนาดไหน ถ้ากําลังมันไม่พอมันก็เป็นอย่างนี้ เป็นนักมวยที่เราก็ขึ้นเวที เราก็ชกอยู่ แต่ไม่เคยได้เข้าอันดับ ไม่เคยได้อะไรเลย เราก็จะเป็นนักมวยที่เป็นทางผ่านของนักมวยคนอื่นให้เขาปีนข้ามไป

นี่ก็เหมือนกัน ในการปฏิบัติเรา ถ้าเราฝึกหัดใช้วิปัสสนาอ่อนๆ เราฝึกหัดใช้ของเรา มันจะพัฒนาขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอน ขึ้นไป แล้วเวลาปฏิบัติไม่ต้องไปกําหนดไง ไม่ต้องกําหนดเมื่อไหร่ เวลาเมื่อไหร่ มันทําให้เราน้อยเนื้อตํ่าใจ “ปฏิบัติก็เท่านั้น ปฏิบัติเวลามานานแล้ว คนอื่นเขาข้ามไปหมดแล้ว เรายังไม่ไปถึงไหนเลย”

จะไปถึงไหน ไม่ไปถึงไหน มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคน เรามีอํานาจวาสนาขนาดไหน เราพยายามสู้ของเรา ปฏิบัติของเรา เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา ฝึกหัดให้ใจดวงนี้ไง คนเราจะ ล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร เราจะมีความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะเพื่อหัวใจของเรา

นี่พูดถึงว่า เขาถามว่า “มันไม่สะเทือนผิวกิเลสเลย”

ถ้าไม่สะเทือนผิวกิเลสเลย เราชมอันหนึ่ง ชมอันที่ว่าถ้ามันปฏิบัติได้ข้อเท็จจริงอย่างไร เราก็ต้องรู้อย่างนั้นตามข้อเท็จจริง กาลามสูตร ไม่เชื่อใครทั้งสิ้น เชื่อในการปฏิบัติ ถ้ามันไม่สะเทือนเลย มันก็เป็นเรื่องโลก ที่ว่าโลกเขาประพฤติปฏิบัติกัน ในการปฏิบัติตอนนี้เป็นที่เชิดหน้าชูตา ใครๆ ก็อยากปฏิบัติ ที่เขาปฏิบัติกัน เขาก็ปฏิบัติอย่างนี้ ปฏิบัติว่าเป็นสูตร ทําพอเป็นพิธี แค่ได้ทํากัน แต่ไม่ถึงใจหรอก ไม่ถึงใจ

ถ้าถึงใจ ครูบาอาจารย์เราอยู่ในป่าช้า อยู่ในป่าในเขา มันพุ่งเข้าหัวใจ มันปฏิบัติตรงๆ คนคนนั้น หัวใจดวงนั้น เพื่อประพฤติปฏิบัติให้เป็นจริง ไอ้นี่ปฏิบัติกันเหมือนไปงานวัด ปฏิบัติกันเหมือนงานวัด ยิ่งธรรมยาตรานี่ดูไม่ได้เลย เดินกันบนถนน มันเหมือนกับเขาม็อบเลย แล้วจิตมันจะสงบตรงไหน มันจะพิจารณาอะไร เดินกันเป็นมวลชน เดินกัน เออ! เอ็งก็มา ข้าก็มา เออ! เรามาด้วยกัน ไปลงชื่อว่าได้มา แต่เอาจริงๆ ไม่มี ไม่มีหรอก แต่ครูบาอาจารย์ของเรามี ทําจริงทําจัง

จะบอกว่า ตอนปฏิบัติตอนนี้มันกําลังเป็นที่ชื่นชม เป็นที่ในวงปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติเพื่อมรรคเพื่อผลนะ ทําอย่างนั้นมันไม่มีหรอก ทําอย่างนั้นทําเก็บสถิติ เป็นการทําว่าเราเดินธรรมยาตรากัน เดินธรรมยาตรา เห็นไหม ตอนนี้พวกมวลชน พวกคนงาน พวกชาวไร่ ชาวนา เขาเดินธรรมยาตราเพื่อเรียกร้องสิทธิ์

ไอ้ของเราปฏิบัติ เราจะทําลายกิเลส ไม่ใช่อย่างนั้นหรอก อย่าเอาโลกเป็นใหญ่ เอาปฏิบัติเป็นใหญ่ เอาครูบาอาจารย์ที่ท่านทํามาเป็นใหญ่ ฉะนั้น ทําจริงทําจังของเรา แล้วสิ่งนี้เราวางไว้ เป็นเรื่องของโลกๆ โลกเขาทํากันอย่างนั้น นี่เรื่องของโลกนะ นี่พูดถึงว่าถ้ามันไม่สะเทือนกิเลสเลย จบ

ถาม : เรื่อง “กิเลสที่มันเต็มอยู่ในหัวใจ”

กราบหลวงพ่อที่เคารพ ผมนั่งปฏิบัติสมาธิไปเรื่อยๆ บางครั้ง ทําลายกิเลสได้บางตัว มันก็เกิดมากอีกไม่จบสิ้น ไม่รู้ว่าจะทําอย่างไรครับ หลวงพ่อช่วยด้วย

ตอบ : เขาบอกว่า “การนั่งสมาธิบางทีก็ทําลายกิเลสเป็นบางตัว แต่มันก็เกิดขึ้นมากอีกจนไม่รู้จักจบจักสิ้น” ไม่รู้จักจบสิ้นเพราะเราคิดว่าเราทําลายกิเลสไง

เวลาคนเขาต้องมีวิชาชีพของเขา เวลาวิชาชีพของเขา เวลาเขารับผู้ที่เข้ามาทํางานทางวิชาชีพ เขาต้องตรวจสอบว่า เขามีองค์ความรู้ทางวิชาชีพนั้นไหม ถ้าทางวิชาชีพนั้น เขาเข้ามา เขาทํางานได้ พอทํางานได้ เขาทํางานตรงกับสายงานที่เขาเรียนมา งานเขาก็ทําสะดวกสบายของเขา

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาที่ว่าเราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะทําลายกิเลส เราจะทําลายกิเลส แล้วเวลาเราจะทําลาย เราไม่ต้อง สมัครกับใครเลย เพราะว่าเกิดมาเป็นมนุษย์ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เห็นไหม เราเป็นญาติกันโดยธรรม เรามีสิทธิเสรีภาพเท่ากัน เราจะประพฤติปฏิบัติ ใครก็ปฏิบัติได้ แต่เวลาปฏิบัติเราจะฆ่ากิเลส จะฆ่ากิเลส แต่เวลาทําไปแล้วทําลายกิเลสได้บางตัว เวลาคําว่า “ทําลายกิเลสได้บางตัว” ทําลายได้ ทําลายได้เพราะอะไร

ทําลายได้เพราะโดยธรรมชาติของมนุษย์ มนุษย์เวลาเกิดมามันมีกิเลสในหัวใจ ถ้ามีกิเลสในหัวใจ พอมาศึกษาธรรมะขึ้นมา ธรรมะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทีนี้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันทําลายอวิชชา ทําลายกิเลสในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วท่านวางธรรมวินัยนี้ไว้ ธรรมๆ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราไปศึกษามันก็เป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นทฤษฎีไง เวลาทฤษฎีขึ้นมา กิเลสมันได้ข่าว ได้ข่าวได้วี่ได้แววได้ทํามันก็ซาบซึ้งใจ มันก็สงบตัวลง

แต่ถ้าจะให้ทําลายกิเลสไปโดยข้อเท็จจริง จิตดวงนั้น ต้องฝึกหัดจนเกิดมรรคเกิดผล เกิดมรรคนะ ก็เกิดศีล เกิดสมาธิ เกิดปัญญา เกิดมรรคขึ้นมา มรรค มรรคญาณมันทําลายอวิชชา มันถึงชําระล้างกิเลสได้เป็นชั้นเป็นตอน

แต่ถ้าศึกษาแล้วปฏิบัติขึ้นมา ศึกษาแล้วปฏิบัติ ปฏิบัติ ถ้ามันไม่เกิดเป็นความจริงของเรา มันเป็นความจริงขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ถ้าเป็นความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เขาบอกว่า “ทําลายกิเลสได้บางตัว”

เรื่องกิเลส เรื่องปลีกย่อย ความปลีกย่อย สัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มาตรฐานมันเป็น เวลาองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา สอน ๓ โลกธาตุ เทวดา อินทร์ พรหม ยังศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เป็นสัจจะเป็นความจริง

แล้วเรามาศึกษา เรามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันมีสัจจะความจริงอย่างนี้ กิเลสที่ว่าบางตัวมันก็ละกิเลสได้บางตัว ไอ้หยาบๆ มันวางตัวได้ แต่กิเลสมันก็เกิดอีก มันไม่จบไม่สิ้น ไม่จบไม่สิ้นหรอก ไม่จบไม่สิ้นเพราะอะไร เพราะเราปฏิบัติ เรา ไม่เกิดมรรคเกิดผลของเรา

ถ้าเกิดมรรคเกิดผลของเรา เราจะเกิดสติ เกิดสมาธิ เกิดปัญญาของเรา ถ้าเกิดสติ เกิดสมาธิ เกิดปัญญาของเรา ปัญญาของเรา ปัญญา ปัญญามันขุดค้น ปัญญามันแยกแยะค้นคว้าค้นหากิเลส ถ้ามันเจอกิเลสมันก็ได้ต่อสู้กับกิเลส

ไอ้นี่เราปฏิบัตินะ บางคนปฏิบัติมากเลย พอปฏิบัติจิตสงบแล้วพิจารณาไม่เป็น แล้วทําอย่างไร ทําอย่างไร นี่ไง พอจิตสงบแล้วมันขุดคุ้ยหากิเลสไม่เจอไง ขุดคุ้ยหากิเลสไม่เจอ กิเลสของเรานี่แหละ “เวลาทําลายกิเลสได้บางตัว แล้วกิเลสมันก็เกิดขึ้นอีก” นี่เวลาถ้าเราไม่รู้จักมัน เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษา เราใช้ปัญญาของเรา มันซาบซึ้งขึ้นมา มันไม่มีช่องให้กิเลสมันได้เกิด แต่มันไม่ใช่ของเรา มันของยืมมา ไม่ใช่ของเรา

ถ้าเป็นของเรามันจะเป็นอกุปปธรรม อกุปปธรรม อฐานะที่จะชําระกิเลสได้ มันชําระล้างกิเลสจนจบสิ้นไป อฐานะเป็นธรรมล้วนๆ

แต่นี่มันเป็นความจําๆ มันจํามามันก็ยืมเขามาเป็นบางครั้ง บางคราว นี่ทําลายกิเลสได้บางตัว แต่กิเลสมันก็เกิดขึ้นอีกมหาศาลเลย เกิดขึ้นอีกสิ เพราะมันยังมีตัวตนของมันอยู่ มันก็เกิดขึ้นอีก นี่ของยืมมา ถ้าของยืมมา มันเป็นของยืมไง ของยืมมามันไม่เป็นความจริงกับเราไง

ถ้าเป็นความจริงของเรา เราต้องเริ่มต้นจากเป็นความจริง ต้องมีพื้นฐานของเราคือพุทโธ คือพุทโธไง คือพุทโธก็คือพุทโธๆ จนจิตสงบ พอจิตเราสงบแล้วจิตเรามีสมาธิ พอจิตมีสมาธิ จิตเราก็ฝึกหัดใช้ปัญญา นี่ปัญญาของเราแล้ว ปัญญาของเรามันจะเป็น ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากของเรา ปัญญาเกิดจากมรรคของเรา ปัญญาเกิดจากจิตดวงนั้น จิตดวงนั้น

จิตแก้จิต มรรคในจิตดวงใดก็ทําลายกิเลสในจิตดวงนั้น มรรคขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าก็ทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้า แล้วบอกวิธีการเราไว้ วางแนวทางเอาไว้

เวลาพระอานนท์เป็นพระโสดาบัน เวลาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน อยากให้องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้ายังอยู่สั่งสอนต่อไป

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย เราเอาแต่ธรรมะของเราไปนะ แต่ธรรมวินัยเป็นศาสดา คําสั่งสอนเป็นศาสดา คําสั่งสอน สั่งสอนให้เธอปฏิบัติ

แต่ของเรา เราประพฤติปฏิบัติของเรา เราได้จริงของเราแล้ว เวลาเรานิพพานไป เราก็เอาของเราไป พระสารีบุตรก็เอา ของพระสารีบุตรไป พระโมคคัลลานะก็เอาของพระโมคคัลลานะ ไป พระอานนท์ก็ต้องฝึกฝนของพระอานนท์ ถ้าพระอานนท์ทําเป็นพระอรหันต์ พระอานนท์ก็จะเอาของพระอานนท์ไป

นี่ไง เราไปศึกษา ศึกษาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไม่ใช่ของเรา ถ้าจะเป็นของเราๆ พระสารีบุตรก็ประพฤติปฏิบัติจนเป็นพระอรหันต์ พระโมคคัลลานะปฏิบัติจนเป็นพระอรหันต์ พระอานนท์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว จะมีการสังคายนา พระอานนท์พยายามค้นคว้า พยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนพระอานนท์ก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน ก็เป็นสมบัติของพระอรหันต์ อย่างนี้กิเลสตายหมด

ไอ้นี่กิเลสบางตัว กิเลสบางตัวคือความไม่พอใจ ความข้องใจต่างๆ มันมีธรรมะ ธรรมะก็ปราบได้ กิเลสบางตัวมันก็เบาบางลง แต่มันก็เกิดอีกมากมายมหาศาลเลย ถ้าเกิดอีกมากมายมหาศาล เราก็ต้องทําความจริงของเรา ถ้ามันเป็นความจริง มันต้องมีกําลัง กําลังก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา เป็นประโยชน์กับเราเพราะเรามีสติ เรามีปัญญา แล้วเราจะปฏิบัติ เพราะเรามีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นนะ

เพราะมีภาคปฏิบัติขึ้นมาจนทําให้ชาวพุทธเราตื่นตัวขึ้นมา พอชาวพุทธเราตื่นตัวขึ้นมา ในการปฏิบัติ ในการปฏิบัติสังคมที่ว่า เขาชื่นชมในการปฏิบัติก็ปฏิบัติกันพอเป็นพิธีอย่างที่ว่าน่ะ ถ้าพอ เป็นพิธีมันก็ดี มันดีทําให้ประชาชนอยู่ในพระพุทธศาสนา ให้ประชาชนมีธรรมเป็นที่อยู่ มีธรรมเป็นที่อยู่คือมีสัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นที่อาศัย ให้คนให้ประชาชนมีคุณธรรม ไม่ทําผิดกฎหมาย ไม่ลักชิงวิ่งราว ไม่ปล้น ไม่ทําสิ่งผิดกฎหมาย มันก็เป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ตรงนั้น

มันเป็นประโยชน์ตรงนั้นเป็นประโยชน์ให้คนอยู่ในศีล ในธรรม แต่มันไม่ใช่เป็นประโยชน์การฆ่ากิเลส ถ้าเป็นประโยชน์ การฆ่ากิเลส มันต้องทําลึกกว่านั้นไง แล้วทําลึกกว่านั้น ครูบา-อาจารย์เราทําจริง

ถ้าทําจริงนี่เขาถามมา “ก็ผมก็ปฏิบัติอยู่นี่ไง ก็ผมถามหลวงพ่อ ผมปฏิบัติแล้วผมติดขัด ผมถึงถามหลวงพ่อ”

ถามหลวงพ่อขึ้นมา ถ้าปฏิบัติในแนวทางปฏิบัติ จะเอาจริงเอาจังก็ต้องกลับมาพุทโธ กลับมาพุทโธนะ ขาดสมาธิ ถ้าขาดสมาธินะ อย่างที่เราฝึกหัดมันทําพอเป็นพิธีแบบทางโลก ทางโลกเขาก็ทํากันอย่างนี้ เขาทํากันพอเป็นพิธี เพราะอะไร เพราะเขาไม่รู้ว่าทําจริงมันทําอย่างไร เขาไม่รู้หรอก ถ้าคนรู้นะ ถ้าคนรู้จะ ไม่สอนแบบนี้

ถ้าคนรู้ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านสอนอย่างนี้ไหม ดูสิ ดูประวัติอาจารย์สิงห์ทองท่านบอกเลยว่าหลวงตาท่านไม่สอนอย่างนี้ ครูบาอาจารย์ท่านไม่สอนอย่างนี้ ท่านสอนให้ประพฤติปฏิบัติ ท่านสอนให้เอาจริง ถ้าเอาจริงขึ้นมา แล้วเอาจริงมันเป็นเฉพาะตนนะ

ถ้าเป็นเฉพาะตน ดูสิ หลวงปู่มั่นลูกศิษย์ท่านมหาศาลขนาดไหน เวลาเป็นพระอรหันต์เป็นกี่องค์ ดูเวลาหลวงตา หลวงตาท่านเป็นพระอรหันต์แล้วท่านเข้มงวดด้วย หลวงตานี่เข้มงวดมาก ดูสิ ผลงานของหลวงตามีอาจารย์สิงห์ทอง มีหลวงปู่ลี แล้วมีใครอีกล่ะ ถ้ามันเป็นจริงมันก็เป็นจริงของมันขึ้นมา ถ้ามันไม่เป็นจริง ก็ไม่เป็นจริง

ทีนี้พอทางโลกก็เหมือนโรงเรียน สอบยกชั้น สอบยกชั้น เพราะคนต้องมีการศึกษา ไม่มีการศึกษา เขาจะอยู่ทางโลกได้อย่างไร เพราะกฎหมายบังคับ กฎหมายบังคับคนต้องมีการศึกษา นี่ก็เหมือนกัน ชาวพุทธต้องปฏิบัติหรือ ปฏิบัติแล้วเขายกชั้นๆ เขายกชั้นกันไป ยกชั้นว่าเป็นชาวพุทธ แต่มรรคผลล่ะ มรรคผลมันมีอยู่จริงหรือเปล่า

ถ้ามรรคผลมันมีอยู่จริงนะ เพราะว่าถ้าหัวใจมีธรรมในใจแล้วจบเลยนะ อกุปปธรรม อฐานะที่จะทําความผิดพลาดไปกับโลกเขา ไม่มีหรอก หลวงตาท่านบอกเลย ท่านได้คุยกับใครแล้วนะ ใครจะมาโจทเรื่องอาบัติ ท่านไม่ฟัง ไม่เคยฟังเลย ขอให้ใจเป็นจริงเถอะ ทีนี้พอใจเป็นจริงขึ้นมา ใจมันจริง

แต่คนนอกที่เขาดู เขามันไม่จริง มันไม่จริง เขาเข้าใจผิด เข้าใจได้ไม่ถึง เขาก็โจทของเขาไป มันก็ยังมี มันเป็นกรรมของ สัตว์ แต่เป็นความจริงแล้วไม่มีทาง เป็นไปไม่ได้ถ้าให้มันเป็นจริงขึ้นมา

ถ้าเป็นจริงมันเป็นแบบนั้น เพราะมันเป็นจริงจากหัวใจแล้วไอ้เรื่องที่โลกเขาชิงดีชิงเด่นกันเป็นไปไม่ได้ ไม่มีใครมาแข่งขันหรอก เพราะ เพราะในใจของท่านมีคุณธรรมที่เหนือโลก ที่มีค่าเหนือวัฏฏะ เหนือสิ่งที่ ๓ โลกธาตุนี้จะมี ท่านมีอยู่ของท่านคนเดียว ท่านมีอยู่ในใจท่านคนเดียว ท่านจะไม่แย่งชิงกับใคร ไม่ ไอ้พวกเราต่างหากตาบอดไม่รู้เรื่อง จบ

ถาม : เรื่อง “เพื่อนมีความหมายว่าอย่างไร”

คําว่าเพื่อนเป็นอย่างไรครับหลวงพ่อ เพราะผมโดนเพื่อนหักหลัง เอาความลับไปบอกอีกคนหนึ่ง ผมเจ็บมากที่โดนอย่างนี้ อยากจะให้หลวงพ่อสอนเกี่ยวกับการคบเพื่อนครับ

ตอบ : การคบเพื่อน หลวงพ่อไม่ต้องสอน พระพุทธเจ้าสอนไว้แล้ว แล้วพระสมเด็จมหาสมณเจ้าท่านแต่งไว้อยู่ในนักธรรมตรี อยู่ในนวโกวาท เพื่อนแท้ เพื่อนเทียม

เพื่อนแท้ หมายถึงว่า เรามีความบกพร่อง มีความขาดตกบกพร่อง เพื่อนของเราจะปกป้องดูแลรักษาแม้แต่ลับหลัง

เพื่อนเทียม คนเทียมมิตร มิตรเทียม มิตรเทียมคือมิตรที่ปอกลอก มีเงินเรียกว่าน้อง มีทองเรียกว่าพี่ ถ้าเรามีผลประโยชน์ เขาจะเข้ามาหาเราตลอด ถ้าเราหมดเงินหมดทอง เขาไม่เคยเหลียวมามองเราเลย นี่มิตรเทียมคนเทียมมิตร อยู่ในนวโกวาท เป็นตําราเรียนนักธรรมตรี ไปสมัครเรียนธรรมะวันอาทิตย์ จะได้เรียนเรื่องมิตรแท้ มิตรเทียม คนเทียมมิตรเลย

นี่ไง ทีนี้คําว่า “เพื่อน” นี่พูดมิตรแท้ มิตรเทียมนะ นี่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนหมด สอนเพราะองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ถึงความรู้สึกนึกคิดของคน แล้วความรู้สึกนึกคิดของคน ท่านเอามาเป็นหลักสอนพวกเราให้เรายึดหลักนี้ไว้

ถึงบอกว่าศาสนาเจริญๆ เวลาไปศึกษานักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก ก็ไปศึกษาธรรมะ ศึกษาธรรมะของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คนเวลาบวชเข้ามาๆ เห็นไหม ๓ เดือน เป็น ๑ พรรษา ๑ พรรษาเป็นบัณฑิต ถ้ายังไม่บวช บัณฑิตพอสึกไปก็เป็นทิด เขาก็เรียนการดํารงชีวิต เรียนการดํารงชีวิต

ถ้าพูดถึงถ้าคนมีอํานาจวาสนาขึ้นมานะ ก็ประพฤติปฏิบัติขึ้นไป จนเหนือขึ้นไป เหนือขึ้นไปก็จะเป็นอริยบุคคล จนไม่สึก ไม่สิกขาลาเพศ จนขนาดบวชจนสิ้นกิเลสไปเลย

นี่ถ้าคนเรียน พระพุทธศาสนาสอนอย่างนี้ ให้ชาวพุทธได้บวชได้เรียน ได้เรียนขึ้นมาแล้วจะได้รู้จัก นี่ปฏิบัติขนาดนี้เราก็คง ยังไม่ได้เรียน ก็เลยถามคําว่า “เพื่อน” ไง เราต้องกลับไปตอน นักธรรมตรีเลยล่ะ

ทีนี้คําว่า “เพื่อน” มันก็จริงๆ นะ คําว่า “เพื่อน” เพราะถ้าเป็นพวกข้าราชการพวกทหาร ไม่ฆ่าน้อง ไม่ฟ้องนาย ไม่ขาย เพื่อน เพื่อน คําว่า “เพื่อน” นะ มันแบบว่าเหมือนกับวัยรุ่น เวลาเพื่อนรักนี่ตายแทนกันได้เลยล่ะ แต่ตายแทนกันตอนที่มันมีความรู้สึกอย่างนั้น เวลาโตขึ้นไป เพื่อนหักหลังเพื่อนเยอะมากเลย

ทีนี้ถ้าเพื่อนหักหลังเพื่อน เขาถึงบอกว่า เราต้องมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีอย่างอื่นเป็นที่พึ่งเลย มีธรรมเป็นที่พึ่ง มีธรรม เป็นที่พึ่ง หมายความว่า เราจะบริหารคําว่า “เพื่อน” ถูกต้องไง ถ้าเรามีธรรม ความลับ ความลับจะบอกเพื่อน เพื่อนไว้ใจได้หรือไว้ใจไม่ได้ ถ้าไว้ใจไม่ได้ เราจะไม่บอกคนนี้

เวลาหลวงตาท่านปัญหาลูกศิษย์ของท่าน คนไหนเป็นคนลูกศิษย์ใกล้ชิด คนไหนเป็นลูกศิษย์ที่ดี อย่างเช่น หลวงปู่ลี หลวงปู่ลีท่านพูด ท่านบอกว่าหลวงตาสั่งท่านไว้เองเรื่องให้ดูแลเรื่องเจดีย์ ทีนี้มันเป็นคําว่า “หลวงปู่ลีท่านพูดว่าหลวงตาสั่งท่านไว้” เพราะคําว่า “สั่งท่านไว้” แสดงว่าหลวงตาท่านไว้ใจหลวงปู่ลี

ทีนี้ไว้ใจหลวงปู่ลี นี่เป็นความที่ว่าหลวงตาท่านคิดว่าหลวงปู่ ลีมีบารมีที่สังคมสงฆ์จะเชื่อถือหลวงปู่ลี แต่ท่านไม่คิดหรอกว่าเวลาท่านสิ้นไปแล้ว หลวงตาท่านนิพพานไปแล้ว หลวงปู่ลี กระแสสังคมมันรุนแรง ตอนนี้หลวงปู่ลีท่านถึงพยายามคัด พยายามคัดคือพยายามคัดท้ายเรือ คัดท้ายคําสั่งคําสอนของหลวงตาให้เข้า สู่ที่สู่ฐาน แต่ทีนี้ท่านต้องเผชิญกับกระแสโลกไง

ถ้ากระแสโลก คําว่า “ความไว้เนื้อเชื่อใจ” ความลับ สิ่งที่จะเก็บไว้ได้มากได้น้อย หลวงตาท่านบริหารลูกศิษย์ลูกหา ท่านดูตรงนี้ คนไหนที่ว่าเป็นหลักเป็นเกณฑ์ คนไหนที่ดูแลรักษาได้ คนไหนที่มันปากโป้งๆๆ ฟังไม่ได้ศัพท์จับไปกระเดียด หลวงตาพูดอย่างหนึ่ง มันไปโฆษณาอีกอย่างหนึ่ง มันเป็นเรื่องกระแสโลก นั่นท่านก็กันไว้ข้างนอก กันไว้เป็นเรื่องโลกๆ เป็นเรื่องสังคมให้เขาไปดูแลเป็นปฏิสัมพันธ์กันเองจากสังคม แต่ถ้าเป็นเรื่องเป็นจริงเป็นจัง ท่านจะสั่งหลวงปู่ลี สั่งครูบาอาจารย์ไว้

แต่นี่เราเชื่ออย่างนี้ เพราะหลวงปู่ลีท่านพูดเองว่า หลวงตาสั่งท่านไว้ว่าเรื่องเจดีย์ให้ท่านเป็นคนดูแล แต่ทีนี้กระแสสังคมเขาไม่เชื่อ เขาไม่ฟัง เขากระแสไป นี่มันก็เป็นกระแสสังคม เป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม ทีนี้เรื่องเวรเรื่องกรรม ดุลพินิจท่านเห็นอย่างนั้น ท่านสั่งไว้อย่างนั้น มันก็ได้แค่นี้ เพราะว่าท่านก็ล่วงไปแล้ว

นี่พูดถึงคําว่า “เพื่อน” คําว่า “ความไว้เนื้อเชื่อใจ” ถ้าไว้เนื้อเชื่อใจขนาดไหน เราต้องดูแล ต้องเก็บ ต้องพิจารณาของเรา ถ้าไม่พิจารณาของเรา ในวงการมาเฟีย ถ้ามันสั่งแล้วมันหักหลังกัน ก็จบ

ในวัฏฏะนะ ในกามภพ รูปภพ อรูปภพ มันก็มีเวรกรรม ของคน เราถูกใจคนนี้ เราไว้ใจคนนี้ เราก็บอกคนนี้ แต่เราพิจารณาของเราละเอียดรอบคอบหรือไม่ ถ้าเราพิจารณาละเอียดรอบคอบไม่ได้ เก็บไว้ในใจ เก็บไว้

หลวงตาท่านบอกว่า “ถ้าไม่มีโครงการช่วยชาติฯ ธรรมะของท่านก็จะตายไปกับท่านนี่” แต่พวกเราก็มองกันนะ มองในมุมกลับ เวลาออกมาช่วยโลกก็บอกว่าไม่ใช่กิจของสงฆ์ แต่เพราะว่า ออกมาช่วยโลก ธรรมะของหลวงตาจะได้เดินออกมา ตอนโครงการช่วยชาติฯ หลวงตาท่านออกมาเทศนาว่าการ สังคมถึงได้รับรู้ว่าธรรมะป่าเป็นอย่างไร ถ้าไม่อย่างนั้นมันก็รู้แต่เฉพาะลูกศิษย์พระป่า ลูกศิษย์พวกเราจะรู้ว่าครูบาอาจารย์เราเป็นอย่างไร

แต่เพราะโครงการช่วยชาติฯ ธรรมะป่ามันถึงได้กระจายออกไป คนจะเชื่อหรือไม่เชื่อนั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ท่านบอกว่า เพราะว่าโครงการช่วยชาติฯ ท่านออกมา ท่านบอกว่าเรื่องการช่วยชาติเป็นอันดับ ๒ อันดับ ๑ คือธรรมะ ธรรมะ ธรรมของพระป่า ธรรมของกรรมฐานมันได้ขจรขจายไปให้โลกเขาได้รับรู้ ให้เขาเห็นว่า อ๋อ! พระปฏิบัติเขาเทศน์กันอย่างนี้เนาะ พระปฏิบัติ เขารักกัน โครงการที่เคลื่อนไหวไปด้วยกําลังของศรัทธาเขาทํากันอย่างนี้เนาะ โอ้! ศาสนาพุทธถ้ามีผู้นําที่ดีมีต่างๆ มันได้ขับเคลื่อนไปอย่างนี้เนาะ มันก็ได้ทําให้โลกได้เป็นคติ มีมุมมองได้เห็นอย่างนั้น

แต่จริงๆ แล้ว จริงๆ แล้วท่านบอกเลย จริงๆ แล้วคือธรรมได้กระจายออกไป ธรรมในหัวใจได้กระจายออกไป ธรรมได้กระจายออกไปมันก็เป็นประโยชน์กับโลก ถ้าเป็นประโยชน์กับโลก ทําเพื่อประโยชน์กับโลก

แต่ในสังคมทุกสังคมมีคนดีและคนเลว ทุกสังคม ในเมื่อมีมนุษย์จํานวนมากขึ้น มันต้องมีทั้งคนดีและคนเลว

คนที่ดีๆ อย่างที่หลวงตาท่านไว้เนื้อเชื่อใจ อย่างเช่น หลวงปู่ลี ท่านไว้เนื้อเชื่อใจ ท่านเก็บไว้ข้างๆ ท่านเลย ท่านบอกเศรษฐีธรรมๆ ท่านเก็บหลวงปู่ลีไว้แนบกับตัวท่านเลย แล้วท่านก็ได้ให้ดูแลให้ต่างๆ แต่กระแสสังคม ในสังคมมีทั้งคนดีและคนเลว ในเมื่อคนเลวมันก็เห็นแต่ผลประโยชน์ของมัน มันก็เป็นประโยชน์ของมัน

นี่เขาถามคําว่า “เพื่อน” นะ เขาถามคําว่า “เพื่อน” ไม่เกี่ยว กับหลวงปู่ลี ไม่เกี่ยวกับหลวงตาเลย ไม่เกี่ยวกัน แต่ก็ถามพระ พระอยู่ในสังคมอย่างนี้ ก็เอาสังคมแบบเราเอามาเป็นตัวอย่าง เอาเป็นคติ เอาเป็นแบบอย่าง

ทีนี้คําว่า “เพื่อน” คืออะไร คําว่า “เพื่อน” เราจะไม่เอ่ยปากเรียกเขาว่าเพื่อนนะ จนกว่าจะไว้เนื้อเชื่อใจ เราถึงจะใช้คําว่า “เพื่อน” ถ้าสังคมสงฆ์เขาเรียกว่าหมู่คณะ เป็นหมู่เป็นคณะกัน เป็นเพื่อนกัน ดูสิ เวลาหลวงตาท่านพูดถึง กรณีสมเด็จญาณฯ กรณีสมเด็จญาณฯ เรารู้ถึงนิสัยหลวงตานะ โครงการช่วยชาติฯ จบแล้ว แต่พอมันมีเรื่องสมเด็จญาณฯ มา ท่านให้คนไปพิจารณาก่อนว่าเป็นจริงหรือเปล่า

พอเป็นจริงปั๊บ ท่านถึงออกมา เห็นไหม ท่านบอกว่า สมเด็จญาณฯ กับท่านเป็นเพื่อนกัน เป็นเพื่อนกัน เพราะท่านสนิท คุ้นเคยกันเป็นเพื่อนกัน การเคลื่อนไหวของพระป่าเลยเกิดขึ้นอีกรอบหนึ่ง เพราะว่าสมเด็จญาณฯ กับหลวงตาท่านเป็นเพื่อนกัน นี่คําว่า “เพื่อน” พอคําว่า “เพื่อนกัน” เพื่อนโดนรังแก ท่านก็เลย ออกไปช่วยเพื่อน ไอ้พวกเรา อาจารย์ออกไปช่วยเพื่อน ลูกศิษย์ก็ต้องวิ่งตาม ไอ้พวกลูกศิษย์ก็เลยลากกันไปเป็นพรวนเลย นี่คําว่า “เพื่อน” เพราะท่านพูดเอง “สมเด็จญาณฯ กับเราเป็นเพื่อนกัน” ถ้าเพื่อนแท้มันเป็นประโยชน์อย่างนั้น

ฉะนั้น ของโยมบอกว่า “คําว่าเพื่อนมันคืออะไรครับ ผมโดนเพื่อนหักหลัง โอ๋ย! เจ็บมากเลย”

เลือกเอา เลือกคบเพื่อนใหม่เนาะ เลือกคบเอา มันเป็นประโยชน์ แต่มันอยู่ที่เราบริหาร อยู่ที่เราดูแล ถ้าเราดูแลดี เราบริหารดี เราเป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็มีเวรมีกรรม กรรมดีทําให้เราสุขสบาย กรรมดีทําให้เรามีแต่ความสุข

ถ้าเวลากรรมชั่ว เราเคยทําบาปทํากรรมไว้ มันก็จะมา ตอบสนองเราอย่างนี้ กรรมให้ผลไง เวลากรรมให้ผล ขาดสติ ทําให้เราเจ็บชํ้านํ้าใจ

ถ้ากรรม กรรมดีทําคุณงามความดี กรรมดีจะให้เราเกิดความสุขสงบ เกิดความดีกับเรา เอวัง