คํานํา

การทําลายภพอันไม่มีต้นและปลาย มีเฉพาะพระพุทธศาสนา ด้วยจิตตภาวนาเท่านั้น ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบปัญหาธรรมไว้อย่างผู้รู้แจ้งในอริยสัจธรรม การพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ ต้องตามความเป็นจริง ต้องมีสัมมาสมาธิก่อน การเห็นกายไม่ใช่ตรึกนึกหรือฝันเอาจะเป็นวิปัสสนึก ส่วนมรรคผลวัดกันที่ผล ต้องเป็นสัมมาทิฏฐิ หากผู้ใดมีวาสนาบารมีจะพบครูบาอาจารย์ พบหมู่คณะที่ดี เมื่อมีศีลคุ้มครอง มีสติตามรักษา ก็ยิ่งทําให้การปฏิบัติก้าวหน้ารวดเร็ว ด้วยชีวิตนี้ มีค่ามาก การใช้ชีวิตจริงทางโลกควบคู่กับทางธรรม การถือศีลต้องมี สติปัญญา เมื่อไม่มีเจตนาฆ่าสัตว์ ถึงจะมีกรรม หากจําเป็นก็ต้องทํา เช่น ปลวกขึ้นบ้าน ต้องรักษาบ้าน ให้จ้างบริษัทกําจัดปลวก เป็นต้น

ธรรมะพระพุทธเจ้าไม่มีขัดแย้งกัน ต้องเป็นไปโดยข้อเท็จจริง เมื่อปฏิบัติมีหลักเกณฑ์ตามหลักศีล สมาธิ ปัญญา มรรคผลจะเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป ส่วนกามมีทั้งคุณและโทษ มนุษย์เกิดจากกาม จากพ่อแม่ แม้พระพุทธเจ้าก็เกิดจากกาม แต่กามตัณหาไม่ใช่มรรค ความชอบธรรม ถึงจะเป็นมรรค เช่น มรรค ๘ หรืออยากทําความดีก็เป็นมรรค

ด้วยอวิชชา คือ ความไม่รู้ ไม่รู้เกิด แก่ เจ็บ ตาย ส่วนพระอรหันต์รู้แจ้ง ไม่มีจิต ไม่มีภพ เป็นธรรมธาตุ หากปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรม สุขอื่นยิ่งกว่าความสงบไม่มี และถึงที่สุดย่อมทําลายอวิชชา ทําลายภพ เป็นนิพพานบรมสุข เป็นธรรมธาตุไปตลอดอนันตกาล

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต

เมษายน ๒๕๖๕

ถ้าเป็นมรรคนะ มรรคผล

มรรค ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิมันจะวัดกันที่ผลไง

มันจะวัดกันที่เป้าหมาย

วิธีการคือการกระทํานั่นคือมรรค

แล้วผลที่แสดงออกคือเป้าหมาย คือที่สุด

เราวัดกันตรงนี้

๑

มรรคผล

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๖ ธันวาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ถามปัญหามรรคครับ”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพ กระผมขอเล่าการภาวนาก่อนดังนี้ กระผมภาวนาทําความสงบของใจตามหนังสือวิธี การสร้างบุญบารมีขององค์สมเด็จพระสังฆราชที่ท่านได้แต่งไว้ กระผมเอากายคตาสติกรรมฐาน จากกรรมฐาน ๔๐ กองมาทําอารมณ์ โดยวิธีปฏิบัติดังนี้

กระผมนั่งหรืออยู่ในอิริยาบถใดๆ ก็ตาม เว้นแต่นอนหลับนั้น กระผมใช้ความคิดพิจารณาอยู่ในกายคตาอย่างเดียว คือให้ ระลึกคิดอยู่ในกาย คือไม่ให้ความคิดนี้คิดไปเรื่องอื่น เรียกว่า มีสติในกายคตากรรมฐาน

กระผมรู้และเข้าใจว่า ความคิดที่คิดเริ่มแรกนี้เป็นการคิดเอานึกเอาในกาย มันคือปัญญาแบบโลกียะ ไม่ใช่ปัญญามรรค เพราะผลของการคิดแบบนี้คืออารมณ์สมถะ การทําความสงบ ของใจให้เกิดขึ้น กระผมคิดอยู่ในอารมณ์นี้ตลอดเวลาจนหลับ

ยิ่งคิดมากเท่าไร ความคิดมันก็คิดๆๆ คิดเองจนเป็นความคิดอัตโนมัติ เกิดความสุขเย็นใจเป็นอย่างมากตลอดระยะเวลา ๓ เดือน ผมคิดอยู่อย่างนี้อย่างเดียว เหมือนความคิดนี้สามารถบังคับได้เลย คือบังคับให้คิดก็ได้ ไม่ให้คิดก็ได้ และก็เกิดความสุขใจตลอดเวลาคิดกายคตา

คืนนั้นกระผมสวดมนต์เสร็จ กระผมนั่งภาวนา และผมนอนหลับประมาณหัวรุ่ง แต่ยังไม่สว่าง ประมาณตี ๓ ผมฝันว่า ผมยืนห่มผ้าคลุมจีวรห่มไหล่อยู่บนบ้านไม้ที่ใต้ถุนยกสูง เป็นบ้าน มีรั้ว ผมเดินลงจากบ้านไปที่ประตูรั้ว มีผู้หญิงคนหนึ่งประมาณ วัยกลางคนมายืนขวางทางประตูรั้วไว้ พร้อมกางแขนสองข้างออก ไม่ให้ผมเดินออกไป ผมเลยพูดขึ้นว่าออกไปนะ จากนั้นหญิงนั้นก็ ค่อยๆ เปลี่ยนหน้าตากลายเป็นหน้าเละ เป็นหน้าเน่านํ้าเหลืองเยิ้ม

ผมเลยสวดมนต์ นะโม ตัสสะ ร่างของผมค่อยๆ ลอยขึ้นและเหยียบหัวผีตนนั้น ผมก็สะดุ้งตื่นขึ้นมา ผมนอนอยู่ในกุฏิหิน อยู่ในป่าบนภูเขา เหงื่อแตกพลั่กๆ ผมย้อนนึกถึงความฝัน เหมือนเหตุการณ์ความจริงมาก จําได้ติดตาติดใจเลยครับ

วันนั้นหลังจากฝันแล้ว ตอนสายๆ วันนั้นผมเริ่มนั่งนึกย้อนคิดเห็นถึงการณ์เมื่อคืนที่ฝันนั้น ปรากฏว่าเกิดความรู้สึกเหมือนความรู้สึกทางเพศขาด (แต่จริงมันไม่ขาด เพียงสงบระงับ) เป็นทางยาวจากบริเวณหัวอกด้านซ้าย ผ่านช่องทางสู่อวัยวะเพศ เกิดความรู้สึกเสียงดังวูบที่กลางอกซ้ายลงไปลึกมากเหมือนตกลงเหว แล้วค่อยๆ ปรากฏความสว่างไสวเหมือนดวงไฟนีออน เกิดความสุขสดชื่นเป็นอย่างมาก ทั้งคิดกายคตาสติครั้งนี้เกิดความผ่องใสอย่างมากที่สุขสุดๆ ครับ

ต่อไปเป็นคําถาม ผมถาม ๒ ข้อครับ

๑. เมื่อจิตรวมลงสู่สมาธิ พอมันคลายตัวออกสู่อุปจาระ คือสามารถคิดได้แล้วเราก็นึกไปถึงกาย ให้เห็นกายปรากฏเป็นภาพ แต่ถ้านึกแล้วไม่ปรากฏภาพไม่ปรากฏกาย แต่ถ้าปรากฏเป็นภาพศพแทนหรือผีแทนแบบนี้เป็นมรรคหรือไม่ ถูกต้องตามหลักการพิจารณาอริยสัจหรือไม่ และแบบนี้เรียกว่าเป็นวิปัสสนาหรือไม่

๒. กระผมขอยืนยันว่าจิตนี้เป็นรูปธรรม ไม่ใช่นามธรรมตามที่เขาเข้าใจกัน เพราะจิตสามารถจับต้องได้ เพราะจิตมันมี ลักษณะผ่องใส สว่าง เหมือนดวงไฟ ผมเข้าใจแบบนี้ผิด หรือเห็นแย้งกับหลักการหรือไม่

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามนี้มันแปลก มันแปลกที่ว่าคําถาม เขาถามมาเรื่องมรรคนะ แต่เขาเขียนว่า คนผู้ถามว่าปิดนาม พอปิดนาม เวลาพูดไป เขาถามเรื่องมรรค เรื่องการประพฤติปฏิบัติ แต่การประพฤติปฏิบัติ เราจะอธิบายต่อไป

แต่คําถามนี่มันจะปิดอย่างไรก็แล้วแต่เนาะ แต่มันก็ชี้ให้เห็นว่า หนึ่ง เวลาเขาภาวนา เขาต้องเป็นพระ เพราะเขาบอกว่าเขาอยู่บนกุฏิ อยู่ในป่า แต่เขาบอกเขาก็ปิดนาม แต่ผู้ถามนี่น่าจะเป็นพระ เพราะน่าจะเป็นพระ เพราะว่าเขาสวดนะโม ตัสสะ

ฉะนั้น เวลาถามว่าเป็นโยมหรือเป็นพระนี่อีกเรื่องหนึ่ง แต่คําว่า “ปิดนาม” ปิดนามปิดของเขา เวลามันถาม ถามเรื่อง เวลาพูดนะ มันพูดได้ มันคิดได้ เพราะว่าเวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ ศีลมันต้องบริสุทธิ์ไง ถ้าศีลมันบริสุทธิ์ใช่ไหม ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ ถ้าศีลมันบริสุทธิ์นะ เวลาถามจะเป็นพระหรือเป็นโยมใครๆ ก็ถามได้ แต่เวลาถามไปแล้ว ถ้าถามสัจจะความจริงอย่างไร มันก็เป็นความจริงได้ แล้วพูดถึงเวลาปฏิบัติ อยากว่าเป็นมรรคๆ เป็นมรรคมันก็เป็นมรรคโดยความจริง แต่ถ้ามันเป็นมรรคโดยความนึกเอา วิปัสสนึก วิปัสสนึกไง

ถ้าเป็นมรรคแล้วผล ผลมันจะเกิดขึ้น แล้วคนที่ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ เริ่มต้นเขาเรียกว่าปุถุชนคนหนา ปุถุชนคนหนาเราพิจารณาสิ่งใด ทําสิ่งใดมันติดขัดไปหมดล่ะ มันติดขัดไปหมด แต่เราต้องพยายามฝืนทนของเรา เราต้องพยายามปฏิบัติของเรา เห็นไหม

ถ้าเราปฏิบัติของเราด้วยประสบการณ์ของเรา ถ้าประสบการณ์นะ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร โดยธรรมชาติของเรา ยิ่งถ้าเราปฏิบัติด้วยความคิดเราของเราไง ว่าเรารู้เท่าทันหมด รูป รส กลิ่น เสียง เรารู้เท่าทันหมดล่ะ

แต่เวลารูป รส กลิ่น เสียงนะ มันรูป รส กลิ่น เสียงต่อเมื่อจิตใจถ้าเราดีนะ รูป รส กลิ่น เสียง มันก็รบกวนจิตใจของเราไม่ได้ แต่ถ้าจิตใจเราอ่อนแอ สติเราอ่อนแอนะ เวลารูป รส กลิ่น เสียงขึ้นมา เราเคลิบเคลิ้มไปกับมันเลย

เราจะบอกว่า เวลาคนจิตใจเข้มแข็งขึ้นมา เวลาเขาบอกว่า เขารู้เท่าทันรูป รส กลิ่น เสียง เขาคิดว่าเขามีคุณธรรมไง แต่ ความจริงมันไม่ใช่ มันไม่ใช่เพราะอะไร

เพราะจิตใจของคนเดี๋ยวมันก็เจริญ เดี๋ยวมันก็เสื่อม เวลามันเจริญขึ้นมา มันรู้เท่าสิ่งใดมันก็ว่ามันองอาจกล้าหาญไปทั้งนั้นน่ะ เวลาจิตใจมันเสื่อมนะ เสียงแค่เสียงเด็กๆ มันก็สะเทือนหัวใจแล้ว นี่รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เวลาถ้าเป็นปุถุชนคนหนาสิ่งนี้มันจะก้าวข้ามได้ยาก

แต่เราฝึกหัด ฝึกหัด อย่างฝึกหัดที่ภาษาเรานี่ที่เราล้มลุกคลุกคลานกันอยู่นี่ เวลาเราฝึกหัด เราทุกข์เรายากกันอยู่นี่ เรา ก็ฝึกหัดเพื่อให้จิตใจเราเข้มแข็งไง จิตใจเราเข้มแข็ง จิตใจเรามีเหตุผล จิตใจเราแยกแยะได้ขึ้นมามันจะรู้เท่าทัน เห็นไหม พอมันรู้เท่าทัน รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันรู้เท่าทันมันก็วางไง พอมันวางขึ้นไปมันก็เข้มแข็ง ขึ้นมา ถ้ามันทําสมาธิมันก็ทําสมาธิได้ง่าย เขาเรียกกัลยาณปุถุชน ถ้ากัลยาณปุถุชนทําสิ่งใดขึ้นมาก็เป็นประโยชน์ไง

ถ้าเป็นประโยชน์ขึ้นมา เห็นไหม ถ้าทําความเป็นจริง คนที่ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จะเป็นฆราวาส จะเป็นพระปฏิบัติได้เหมือนกัน แล้วทําได้เหมือนกัน พอทําได้แล้ว เพราะมันมีคุณสมบัติมันอยู่ที่ใจนั้น คุณสมบัติมันไม่อยู่ที่เพศ เห็นไหม เวลาถึงเพศนะ เพศหญิง เพศชาย สมาธิมีหญิงมีชายไหม เวลามรรคผลมีหญิงมีชายไหม นางอุบลวรรณาเป็นพระอรหันต์ เป็นเอตทัคคะ เป็นนางภิกษุณี เป็นผู้หญิงเหมือนกัน มีฤทธิ์มีเดชเหมือนกัน เวลาทําไปแล้ว ไอ้เพศมันเกิดมาแล้ว สถานะเราแยกเพศที่นี่

นี่ก็เหมือนกัน เพศนักบวช ถ้าเพศนักบวช ทีนี้เขาถามว่า ปัญหาของมรรค สิ่งที่เขาถามมา “ปัญหาของมรรค เขาบอกว่าศึกษาในหนังสือของสมเด็จพระสังฆราช เวลาเขาทําไปแล้วเขาคิดอย่างนั้น คิดเป็นเดือนๆ เลย เวลาคิดแล้ว คิดแล้วมีความสบายใจ มีความสุขใจ”

นี่ไง ถ้าเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราตรึกอยู่ในธรรม จิตใจของเราคบธรรมะ คบองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราตรึกในธรรม ตรึกในธรรมอยู่ตลอดเวลาไง

“เขาบอกคิดอยู่ ๓ เดือน อู้ฮู! มีความสุขมาก มีความสุขมาก”

ถ้าเขาคิดอยู่ ๓ เดือน ถ้ามันคิดอยู่ ๓ เดือนมีความสุขมาก มันมีประโยชน์ไง มันมีประโยชน์ เพราะว่าเราตรึกในธรรม แต่เวลามันเสื่อมล่ะ ถ้ามันเสื่อมขึ้นมา เวลามันมีปัญหาขึ้นมา มัน เป็นปัญหาไปหมดล่ะ

ฉะนั้น เขาบอกว่า “สิ่งที่เขาทํานี่มันเป็นมรรคหรือไม่เป็นมรรค”

สิ่งที่เขาทํา เวลาเขาตรึกในธรรมๆ ไอ้กรณีนี้มันเป็นกรณีเราฝึกหัดเริ่มต้น เวลาฝึกหัดเริ่มต้นที่เราคิดธรรมะขององค์สมเด็จ- พระสัมมาสัมพุทธเจ้า คิดถึงธรรมะขององค์สมเด็จสังฆราช แล้วเราคิดอยู่แล้วมีความสุข นี่ปัญญาอบรมสมาธิ เราอยู่ในปัญญา

ทีนี้ปัญญาอบรมสมาธิแล้ว เวลามันกล่อมเกลาหัวใจใช่ไหม ทีนี้พอมันดีขึ้นมานี่ฝันแล้ว เวลาฝันไง ฝันว่าเห็นว่าตัวเองห่มผ้า อยู่ในเขา ถ้าอยู่ในเขา ถ้าอยู่ในเขานี่เห็นไหม เขาบอกว่า “เขานอนสะดุ้งตื่น ผมนอนอยู่ในกุฏิหิน อยู่ในป่าบนภูเขา เหงื่อแตกพลั่ก ผมนอนอยู่บนกุฏิหิน อยู่บนเขา เหงื่อแตกพลั่กๆ เลย”

ถ้าเหงื่อแตกพลั่กๆ เวลามันไปรู้ไปเห็นสิ่งใดถ้ามันตกใจ ถ้ามันตกใจ คนเรานี่ถ้าเราธุดงค์มาก่อน เวลาครูบาอาจารย์ท่านธุดงค์มา เขาบอกว่าศีลมันคุ้มครองได้ สีเลน สุคติํ ยนฺติ ศีลทํา ให้สงบระงับ สีเลน โภคสมฺปทา ศีลทําให้เกิดโภคทรัพย์ ศีลทํา ให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์เลย ศีลนี่ถ้าศีลมันสะอาดบริสุทธิ์นะ ถ้าศีลมันสิ่งใด เวลาฝัน เวลาสิ่งใดมันจะรู้ไง ศีลด่างพร้อย ศีลต่างๆ ฉะนั้น เวลาอยู่ในป่าในเขา ศีลนี่สําคัญมาก

อย่างเมื่อวานพูดเรื่องสติ สติก็สําคัญ ศีลก็สําคัญ ทุกอย่างสําคัญ แต่จริงๆ แล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาฝึกหัดขึ้นมาแล้วมันสมดุล คําว่า “สมดุล” มัชฌิมาปฏิปทา เวลามรรคมันรวมตัว รวมตัว มันรวมตัวอย่างไร

ฉะนั้น เวลาที่เราประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี่มันเริ่มต้นจาก การฝึกหัด จริตนิสัยเห็นไหม ชาวนา ชาวนาชํานาญเรื่องของชาวนา ชาวไร่ ชาวไร่ชํานาญเรื่องการทําไร่ ชาวประมง ชาวประมงชํานาญในการทําประมง

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของคนที่มันมีจริตนิสัย มีความชํานาญ ถ้ามีความชํานาญ ใครทําอย่างไร ทําตามความชํานาญของตน แต่ความชํานาญแล้ว เราทําสิ่งใดก็แล้วแต่ ทําสินค้าทุกอย่างเสร็จแล้วเราต้องไปขาย ขายแล้วเราถึงได้เงินมาใช่ไหม ทําทุกอย่าง

เราทํามันจะเป็นศีล จะเป็นสมาธิ จะเป็นปัญญา จะหนักในทางสติ เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ จะทําสิ่งใดก็แล้วแต่ เวลามันจับต้องได้ จับต้องเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันจะเริ่มเกิดมรรค เกิดมรรคพิจารณาไปแล้ว เวลามันสมดุล สมดุลมันมรรคสามัคคี มรรคญาณอันเดียวกัน เวลาถึงที่สุดแล้วอริยสัจเป็นอันเดียวกัน

ฉะนั้น เวลาพระอริยบุคคลถึงหลอกกันไม่ได้หรอก บางคน จะบอกว่าเป็นจริตเป็นนิสัยจะทําอย่างไร ไอ้นั่นมันเป็นวิธีการ วิธีการ เราไม่โต้แย้ง วิธีการ ชาวนาเขาชํานาญในการทํานา เขาขายแล้วเขาได้เงินเหมือนกัน ชาวไร่ ชาวไร่เขาทําไร่ของเขาเสร็จแล้ว เขาจบแล้ว เขาไปขาย เขาได้เงินเหมือนกัน ชาวประมงทําประมงเสร็จแล้ว เขาขายขึ้นมา เขาก็ได้เงินเหมือนกัน

อริยสัจไง สุดท้ายแล้วมันมาจบลงสัจจะความจริงอันเดียวกันนั่นน่ะ ทีนี้สัจจะความจริงอันเดียวกันมันถึงจะเป็นความจริงอันนี้ นี่พูดถึงความจริงนะ

ฉะนั้น บอกที่เขาฝัน ถ้าเขาฝัน เวลาฝันนะ ฝันมันควบคุมไม่ได้ เหมือนคนฝัน สติมันขาด มันก็ฝันของมันไป ฉะนั้น เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เขาบอกว่าเขาปฏิบัติดีอย่างนั้นๆ เวลาถามว่าแล้วปฏิบัติอย่างไร มันดีตอนฝันน่ะ ตอนนั่งภาวนาไม่เคยเป็นอย่างนี้ แต่ถ้าฝันเป็นทุกทีเลย

ฝัน เห็นไหม ขาดสติ ก็เหมือนความคิดนี้ หลวงตาใช้คําว่า “ฝันดิบ ฝันสุก” ฝันดิบๆ ก็เราคิดนี่ฝันดิบ ความคิด ความกังวล ความเพ้อเจ้อ นี่คือความเพ้อฝัน นอนหลับไป ฝันนั่นน่ะ ฝันสุกๆ เลย มันฝันจริงๆ เลย ฉะนั้น ถ้าฝันจริงๆ ความฝันมันก็เกิดจากขันธ์ ๕ เกิดจากความคิด ความปรุง ความแต่งในจิตนั่นแหละ ความฝัน แต่เวลาเรามีสติสมบูรณ์ เวลาความคิดนี่ฝันดิบๆ เลย ฝันเรื่องอะไรก็ได้ จะฝันอย่างไรก็ได้ นี่ความเพ้อฝัน

ฉะนั้น เราถึงต้องทําความสงบของใจเข้ามาไง ถ้าจิตมันสงบแล้วมีสติปัญญาขึ้นมา มันสมบูรณ์ของมัน ถ้าสมบูรณ์เวลา จิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ตามความเป็นจริง อันนั้นถึงจะเป็นวิปัสสนา อันนั้นถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ ต่อเมื่อจิตมันสงบจิตระงับนี่เป็นสติปัฏฐาน ๔ จริง จริง เพราะว่า จิตมันรู้มันเห็นตามความเป็นจริง สติปัฏฐาน ๔ จะเป็นความจริงเมื่อจิตสงบแล้ว จิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

แต่จิตไม่สงบ ฝันดิบ ความเพ้อฝัน ความเพ้อฝันเพราะอะไร เพราะเป็นความคิดอยู่แล้ว ความเพ้อฝัน อ้าว! ความเพ้อฝันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันเป็นความจริงไหม เพราะมันเป็นความเพ้อฝันมาตั้งแต่ต้น ถ้ามันเป็นความเพ้อฝัน มาตั้งแต่ต้น มันก็เป็นวิปัสสนึกตั้งแต่ต้น

ถ้าวิปัสสนึกตั้งแต่ต้นมันก็เป็นความวิปัสสนึก นึกตลอดไป แล้วบอกว่า “ปฏิบัติตามแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็น จริง สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง” จริงโดยกิเลสไง จริง โดยความเพ้อฝัน จริงโดยความเพ้อเจ้อ

แต่ถ้ามันจะเป็นความจริงนะ เรากําหนดนะ กําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จิตสงบจริงๆ ไม่ใช่ฝันแบบนี้ ฝันแบบนี้เป็นฝัน แต่ถ้าเวลาเป็นความจริงนะ พอจิตมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง การเห็น เห็นโดยที่มีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ สติสัมปชัญญะสมบูรณ์มันถึงควบคุมดูแลจิตเราให้เป็นสัมมาสมาธิ

จิตที่เป็นสัมมาสมาธิคือมันวางอารมณ์ทั้งหมด วางความคิดทั้งหมด มันเป็นอิสรภาพของมัน เพราะเป็นขณิกสมาธิ อุปจาร- สมาธิ อัปปนาสมาธิ มันเป็นอิสระ อิสระนี้มันไม่ได้อยู่ใต้ของสมุทัย ไม่อยู่ใต้ของกิเลส มันถึงเป็นอิสระชั่วคราว ถ้าการที่เข้าสมาธิ สมาธินี่คือเป็นอิสระ ถ้าเป็นอิสระมันเป็นจิตที่มีกําลัง พอจิตที่มีกําลัง เห็นไหม มันเป็นอิสระ ไม่อยู่ในการครอบงําของสมุทัย ไม่อยู่ในการครอบงําของครอบครัวของมารชั่วขณะหนึ่งๆ

ถ้ารําพึงไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นไหม ถ้าเห็นเป็นจริงๆ มันสะเทือนหัวใจ มันสะเทือนเพราะเราสมบูรณ์ จิตเราสมบูรณ์ ถ้าเราสมบูรณ์แล้วเราจับต้องโดยสมบูรณ์ เหมือนคนที่มีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ เหมือนเรามีตังค์ เราจะใช้เงินของเราด้วยความสมบูรณ์ ไม่ใช่ว่าเราคนเมากินเหล้าเมาแป้เลยแล้วมีเงินจะแจก จะแจกๆ เวลาคนเมามันจะแจกตังค์

แต่คนที่มีสติสมบูรณ์ เราซื้อสินค้าสิ่งใด เราก็ใช้จ่ายโดยมูลค่าของมันตามความเป็นจริงไง เราเป็นคนใช้จ่าย เรามีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ จิตที่เป็นสัมมาสมาธิมันมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ มันจะรู้มันจะเห็นอะไร มันสะเทือนหัวใจมาก สะเทือนกิเลสมาก ถ้ามันสะเทือนกิเลส นั่นน่ะสติปัฏฐาน ๔ โดยตาม ความเป็นจริง

สติปัฏฐาน ๔ โดยความจอมปลอม สติปัฏฐาน ๔ โดยความนึกเอา สติปัฏฐาน ๔ โดยความเพ้อฝัน คนเมาไง แจกตังค์ แจกตังค์ อยากดัง แจกตังค์ สติปัฏฐาน ๔ อย่างนั้นหรือ อย่างนั้นไม่ใช่สติปัฏฐาน ๔ นี่พูดถึงว่าเวลาเขาฝันไง ความฝัน ความฝัน ฝันสิ่งใดก็ได้ ความฝันนะ

ความฝันถ้าเอามาเป็นประโยชน์นะ หลวงตาท่านจะออกประพฤติปฏิบัติครั้งแรก ท่านบอกว่าท่านอยากปฏิบัติครั้งแรก ท่านก็ตั้งอธิษฐานว่า ท่านออกปฏิบัติแล้วมันจะประสบความ สําเร็จหรือไม่ ท่านบอกท่านจะอธิษฐานเอา นั่งสมาธิ ขอให้ เข้ามาในสมาธิ จะเป็นสิ่งใดก็ได้ ขอให้บอกว่าท่านออกประพฤติปฏิบัติจะประสบความสําเร็จหรือไม่ แล้วถ้ามันเห็นไม่ได้ ถ้า เดี๋ยวภาวนาเต็มที่ไม่เห็น ให้นอนฝันก็ได้ เวลาท่านนั่งภาวนาหลายชั่วโมงมันไม่สงบ มันไม่เห็น ท่านก็นอนหลับไป

พอนอนหลับไป ท่านฝัน ฝันว่า ท่านเหาะขึ้นไปบนมหานคร ๓ รอบ ท่านฝัน แล้วความฝันอันนั้นน่ะฝังใจท่านตลอด จนท่านออกประพฤติปฏิบัติ เพราะท่านอธิษฐานว่า ถ้าท่านออก ประพฤติปฏิบัติ ถ้ามันจะประสบความสําเร็จ ขอให้ได้มีคติธรรมมาเตือน หรือมีความฝันให้มาบอก

แล้วเวลาท่านนอนหลับไป ท่านฝันจริงๆ ฝันว่าท่านเหาะลอยขึ้นไปบนมหานคร แต่ไม่ใช่กรุงเทพมหานคร ท่านฝัน ท่านเหาะขึ้นไปบนมหานคร กามภพ รูปภพ อรูปภพไง ๓ รอบ ความฝันอันนี้มันฝังใจท่านว่าท่านออกประพฤติปฏิบัติแล้วท่านจะมีหนทางไปได้ มันเป็นกําลังใจมาตลอด

เราบอกว่า ถ้าความฝัน ฝันแล้วมันจะเป็นประโยชน์ เราเอามาเป็นประโยชน์ ไม่ใช่ฝันแล้วเอามาสั่นคลอนหัวใจของตน ฝันแล้วเอามาวิตกกังวล มันจะเป็นประโยชน์กับเรามันเลยเป็น โทษไง ความฝัน ความรู้ต่างๆ มันควรจะเป็นประโยชน์กับเรา เรามาใช้ให้เป็นประโยชน์ อย่าเอามาใช้เป็นโทษ ถ้ามันจะเป็นโทษ เราวางซะ เราอย่าให้สิ่งนั้นมากวนใจเรา

นี่ก็เหมือนกัน เขาบอก “เวลาเขาทําอย่างนั้นแล้วเขาฝัน ฝันว่าเขาห่มผ้าจะลงไป” ไอ้นี่มันเป็นคติธรรมได้ ถ้าห่มผ้า แล้วบอกว่าพอมีผู้หญิงมาขวาง พอขวางแล้วเขาบอกผู้หญิงให้ออกไป จากผู้หญิงก็หน้าตากลายเป็นเน่าเฟะไป ไอ้นี่มันเป็นความฝัน เราถึงบอกไง ความฝันมันควบคุมไม่ได้

แต่ถ้าเป็นความจริง เรานั่งสมาธิแล้วเห็น เดินจงกรม ครูบาอาจารย์ของเราเดินจงกรมมันมีโครงกระดูกมาเดินอยู่ข้างหน้าเลย เดินจงกรมไป แสดงว่าจริตของครูบาอาจารย์เรา ไม่เหมือนกัน เห็นไหม เวลาเดินจงกรมจิตมันสงบ จิตมันเป็นสมาธิได้ พอเป็นสมาธิได้ เวลาเดินจงกรมไปจะเห็นมีโครงกระดูกมาอยู่ข้างหน้า คําว่า “เดินจงกรมอยู่” มันเดินเคลื่อนไหวอยู่ไง แล้วโครงกระดูกมันมาอยู่ข้างหน้า ลอยไปลอยกลับ ลอยไป ลอยกลับ ครูบาอาจารย์บางองค์ทําอย่างนี้ได้ แต่น้อยองค์นัก

พอน้อยองค์นัก เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ถึง ประสบการณ์ของท่าน ไอ้พวกโจร ไอ้พวกขโมย มันก็จะไป อ้างว่า “ฉันเดินจงกรม ฉันเห็นกระดูกมาลอยอยู่ข้างหน้าเลย” ไอ้พวกแอบอ้างนี่มันเยอะมาก ไปหยิบฉวยของเขามา แต่ความจริงที่ท่านพูด ท่านพูดเป็นคติธรรมว่าผู้ทําได้เขามี ถ้าผู้ทําได้เขามี มันมีประโยชน์ เห็นไหม นี่ขนาดการเคลื่อนไหวนะ

แล้วถ้าเราฝัน เราฝัน เรานอนหลับไปแล้วมันแตกต่างกัน ฉะนั้น ค่อยๆ ทํา ค่อยๆ ทํานะ ถ้ามันเป็นประโยชน์ เราพยายามจะสรุปให้มันเป็นประโยชน์ ทีนี้คําว่า “เป็นประโยชน์” เราจะเก็บทุกอย่างเป็นประโยชน์หมดไม่ได้

เมื่อเช้านี้เขามีไก่ทอด ไก่ย่าง เห็นไหม เวลาเขากินไก่ เขาไม่กินกระดูกไก่นะ เขากินไก่ เขากินแต่เนื้อไก่ใช่ไหม กระดูกเขาลงกระโถน เรารู้เราเห็นบางอย่าง มันเป็นเนื้อไก่ เป็นของดี แต่ในของดีนั้นมันมีกระดูกไก่ ไก่มันจะโตมามันต้องมีกระดูกนะ ปลาจะโตมาต้องมีก้าง กินปลาก็กินเนื้อปลา ไม่กินก้างปลา การรู้การเห็นในการประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่ถูกก็มี สิ่งที่เป็นพิษเป็นภัยก็มี ฉะนั้น ครูบาอาจารย์เราท่านถึงให้เลือกให้แยกแยะ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาบอก “เขาเห็นผู้หญิง ผู้หญิง พอเขาให้ออกไป ผู้หญิงหน้าตากลายเป็นเละไปเลย กลายเป็นผีไปเลย”

อันนี้มันเป็นความฝัน ความฝันเราควบคุมไม่ได้ เรารู้ไม่ได้หรอก ทีนี้ความฝันมันเป็นคติ คติว่าถ้าเราเอาจริงเอาจัง ฉะนั้น เขาบอกว่า “เขาตื่นขึ้นมา เขาเลยสวดมนต์ใหญ่เลย ร่างนั้นก็ค่อยลอยขึ้นไป เหยียบหัวผีตนนั้น แล้วผมก็สะดุ้งตื่น ผมนอนอยู่บนกุฏิหิน อยู่ในป่าบนภูเขา เหงื่อแตกพลั่กเลย” นี่เขาว่านอนอยู่ในกุฏิ แสดงว่าเป็นพระ

ฉะนั้น “หลังจากฝันแล้วผมก็นึกย้อนไป”

ทีนี้การนึกย้อนไป อันนี้มันเป็นสิ่งที่หลอกลวงแน่นอน “มาทบทวนแล้วปรากฏว่าความรู้สึกทางเพศของผมมันขาดไป” คนที่วุฒิภาวะอ่อนด้อยพยายามจะคิด เวลาเรานี่พวกผู้ชาย เวลาประพฤติปฏิบัติจะเห็นผู้หญิงแล้วมันเกิดอารมณ์ทางเพศ มันจะเพ่งเลยนะ ให้เป็นอสุภะ ให้เป็นอสุภะ แล้วมันเป็นไหม ยิ่งเพ่งให้เป็นอสุภะมันยิ่งสวย ยิ่งเพ่งเท่าไรมันยิ่งสวย มันไม่เป็นอสุภะสักที

การเพ่งอสุภะ จิตใจมันต้องเป็น ถ้าจิตใจมันเป็น ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เพราะมันเป็นความวิตกกังวลใช่ไหม ฉะนั้น เขาบอกว่า “เวลาเขาพิจารณาแล้ว ความรู้สึกทางเพศมันขาดไป” มันกดไว้เฉยๆ น่ะ สุดท้ายเขาวงเล็บว่า มันไม่ขาดหรอก มันกดเอาไว้เฉยๆ

เราฟังเรื่องนี้มาเยอะ แล้วถ้ากดไว้เฉยๆ เวลากิเลสมันเสี้ยมนะ เวลามันเสี้ยมมันบอกว่านี่หมดกิเลสแล้ว ไม่มีกามราคะ แล้วมันก็กดไว้ มันเป็นการกดไว้ เหมือนเราปฏิบัติ อย่างเรา ทุกคนเขาจะรํ่าลือว่าเรานี่ดุมาก แล้วเราก็อายเขา เพราะความดุ นี้เป็นโทสะ ตอนนี้เราก็เลยทําสงบเสงี่ยมไว้ไง

“เดี๋ยวนี้ไม่ดุแล้ว เดี๋ยวนี้ไม่ดุแล้ว โอ๋ย! เป็นอนาคามีนะ”

เพราะเดี๋ยวนี้ไม่ดุแล้วไง มึงอย่ามาแหย่กูนะ แหย่กู เดี๋ยวตบะกูแตกทันทีเลย นักปฏิบัติจะใช้มุขนี้กันตลอด “เมื่อก่อน เป็นคนขี้โกรธ เป็นคนกินเหล้าเมายา พอเริ่มปฏิบัติ เดี๋ยวนี้ ดีหมดเลย”

ดีหมดเลยมันก็เป็นศีลน่ะ มันเป็นศีล มันระดับของศีล ศีลธรรม คนมีศีลมีธรรมเขาก็ไม่กินเหล้าเมายา ศีล ๕ เขายังห้ามเลย ฉะนั้น ถ้ามันเป็นศีลมันผิดไหม มันไม่ผิดหรอก แต่มัน บอกว่าเราจะละได้หมด ไม่ใช่! การละมันต้องมีเหตุมีผล มันต้องมีสัมมาสมาธิ มันต้องเข้าไปชําระล้าง คือเราคนเจ็บไข้ได้ป่วย เราต้องรักษาอาการไข้ให้มันหาย มันถึงจะหายจากไข้ ไอ้นี่ มันบรรเทาเฉยๆ เอานํ้าเย็นลูบๆ อาการไข้มันบรรเทาลงเฉยๆ ถ้าเฉยๆ เราก็ไม่คิดอย่างนั้น

เราฟังเรื่องนี้มาเยอะ ไอ้เรื่องที่ว่ากามขาดเลย ทุกอย่างขาดเลย ฟังมาเยอะ แล้วสุดท้ายแล้วไอ้พวกที่เราฟังๆ ไว้นี่สึกไปหมดแล้ว ไปมีครอบครัวหมดแล้ว ไอ้ที่ว่าสําเร็จๆ มันสึกไปมีครอบครัวหมดแล้ว

ฉะนั้น กรณีนี้มันถึงบอกว่า ไอ้ความรู้สึกของเรามันเป็นความมหัศจรรย์ไง เวลาตรึกในธรรมๆ จิตมันดีขึ้น พอดีขึ้นมันมีความอบอุ่นไง มันมีความรู้สึกเลยว่า โอ้โฮ! ขนาดว่าความรู้สึกทางเพศขาดไปเลย เวลาจิตมันดีไง

คนเราเวลาเงินทองเยอะในกระเป๋า ไปเที่ยวที่ไหนมันก็ไม่อยากกินอะไรเลย เพราะมันอิ่ม แต่ถ้าคนจนไปเที่ยวที่ไหน มันอยากกินทั้งนั้นเลย เห็นแล้วก็อยากกิน เพราะมันไม่มีตังค์ ไอ้คน มีตังค์นะ ไปที่ไหนก็ไม่กิน เงินในกระเป๋าเต็มเลย ไม่อยากกิน อะไรเลย ไอ้คนจนๆ เห็นอะไรก็อยาก อยากไปหมด

ไอ้นี่จิตใจของเรามันคิดตรึกในธรรม เขาบอกเขาคิดธรรมะของสมเด็จสังฆราช ๓ เดือน ๔ เดือน มันชุ่มชื่นมันอบอุ่นอยู่ในธรรมไง มันก็เลยบอกว่าความรู้สึกทางเพศขาดไปเลย พอเดี๋ยว มันจนนะ พอตังค์มันหมด ธรรมะของสังฆราชก็เป็นของสังฆราช เราไปศึกษามา เรามาตรึกมันก็เป็นของชั่วคราว พอมันเหือดแห้งไปนะ พอเป็นคนจนขึ้นมา มันอยากกินไปหมด เดี๋ยวความรู้สึกทางเพศจะมีหรือไม่มี เดี๋ยวมันจะรู้ นี่เขาพูดของเขาไป

ฉะนั้น ย้อนมาที่คําถาม “๑. เมื่อจิตรวมลงสู่สมาธิ แล้วพอมันคลายตัวออกสู่อุปจาระ คือสามารถคิดได้ แล้วเราก็นึกไปถึงกาย เพื่อให้เห็นกายปรากฏเป็นภาพ แต่ถ้านึกแล้วมันไม่ปรากฏ แต่ถ้าปรากฏเป็นศพแทน ผีแทน แบบนี้เป็นมรรคหรือไม่ ถูกต้องตามหลักพิจารณาหรือไม่”

เวลาเราพิจารณานี่ เราอยากให้เกิดเป็นภาพกาย แต่ถ้า คนเข้าไปไม่เห็นภาพกายนะ ความเสียใจที่ความไม่เห็นนั้น ถ้ามันฉลาดพอมันก็จับถึงความเสียใจอันนั้นได้ ความเสียใจ ความตั้งใจ ความจงใจของเรา เราอยากเห็นภาพกาย เราอยากเห็นกายคตา แต่ถ้ามันไม่เห็นขึ้นมา มีความเสียใจ มีความไม่พอใจ ความเสียใจความไม่พอใจอันนั้น ถ้าสติมันเท่าทัน มันจับอารมณ์อันนี้ได้ เขาเรียกเวทนาของจิต กาย เวทนา เห็นไหม เวทนามันเกิดอยู่ กับเรา เราอยากเห็นภาพกาย ถ้าเห็นแล้วเราดีใจมันก็สุขเวทนา ถ้าเราไม่เห็น เราเสียใจก็เป็นทุกขเวทนา

แต่จิตใจของเรามุ่งเน้นแต่การเห็นกายๆ แต่ถ้ามันเห็นกายแล้วมันพยายามต่อสู้สิ่งใดแล้วมันเห็นกายไม่ได้ ถ้ามีสติสมบูรณ์พอมันหันกลับมาจับความเสียใจนั้นปั๊บ มันจะจับเวทนาได้ทันที ถ้าจับเวทนาได้มันก็สั่นไหวหัวใจทันที แต่มันจับไม่ได้ เหมือนกับเรา เราไม่รู้จักอะไรเลย เราก็ไม่กลัวอะไรเลย ถ้าเรารู้จักถึงความเป็นภัย เรากลัวไปหมดล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเขาไม่รู้จักสิ่งใด เขาก็ไม่เห็นสิ่งใดเลย แต่พอเขาจะรู้จัก เขาจับได้มันสะเทือนหัวใจ การที่จับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมได้ จับสติปัฏฐาน ๔ ได้ คําว่า “จับได้” เพราะจิตมันจับอาการของจิต ถ้าจิตมันจับอาการของจิตได้ สติปัฏฐาน ตามความเป็นจริงมันสะเทือนหัวใจมาก สะเทือนหัวใจเพราะอะไร

เพราะจิตมันหลงผิด มันหลงว่าสรรพสิ่งในโลกนี้เป็นของเรา สรรพสิ่งเป็นของเรา ทุกอย่างเป็นของเรา ตัวเราก็เป็นของเรา อะไรก็เป็นของเรา เป็นเราโดยจิตใต้สํานึกไง

พอมันจับได้ มันจับได้คือมันจับอาการได้ มันจับความรู้สึกได้ มันสะเทือนมาก คนที่จับได้มันสะเทือนมาก พอสะเทือนมาก พอจับได้ โอ้โฮ! มันจะเห็นของมัน ถ้าเห็นของมันแล้วถ้ามีกําลังมันจะพิจารณาของมันไปนะ พิจารณา ถ้าสติกําลังไปได้มันก็ไปได้ ถ้าสติกําลังไปไม่ได้ มันก็ยื้อกันอยู่อย่างนั้นน่ะ จับได้ แต่ทําอะไรไม่ได้ ชักหน้ายึกยักๆ แล้วคนไม่รู้เรื่องก็ “ฉันเก่งๆ” ฉันจะไป ให้ได้ มันยิ่งเสื่อมลง

ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านฉลาด ท่านบอกให้วาง แล้วกลับมาทําพุทโธให้กําลังมันมากขึ้น เหมือนมีดของเรา มีดของเรามันทื่อ มีดของเรามันไม่คมแล้ว เราพยายามจะเฉือน พยายามจะตัดให้ได้ มันไปไม่ได้หรอก นี่พูดถึงคนที่ปฏิบัติแล้วมีกําลังนะ

ฉะนั้น สิ่งที่เขาบอกว่า “เวลาเขาเห็นกาย เขาพยายามนึกให้เห็นกาย ว่าถูกต้องหรือไม่”

ถ้าจิตลงสู่สมาธิแล้ว ลงสมาธิ การเห็น เห็นไหม การเห็น การทวงหนี้ การทวงหนี้ผู้เป็นเจ้าหนี้พยายามหาลูกหนี้ ลูกหนี้มันพยายามหลบเจ้าหนี้ ไม่มีลูกหนี้คนไหนจะนั่งรอ เชิญมาทวงหนี้ฉันสิคะ ไม่มีหรอก ลูกหนี้มีแต่หลบ

กาย เวทนา จิต ธรรม มันไม่ให้อยู่พิจารณาหรอก มันหนีตลอด ถ้าจิตเราดีเราถึงจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าจิตเราไม่ดีนะ หาอย่างไรก็ไม่เจอ ไม่เจอ มันก็เลยอาศัยภาพเดิม เคยทวงหนี้บ้านนี้ก็จะไปที่บ้านเขา ไม่เจอลูกหนี้ก็ทําลายบ้านเขาเลย ติดคุกอีกต่างหาก

นี่ก็เหมือนกัน นี่การพิจารณานะ การพิจารณาไม่ใช่วิทยาศาสตร์ที่จับอย่างไรได้ก็ทําอย่างนั้น ไม่ใช่! มันเป็นปัจจุบันธรรม รู้เห็นสิ่งใด ขณะที่เห็นจับสิ่งใดได้เป็นปัจจุบันต้องทําเลย แล้วเวลาทําแล้วบางทีก็เห็นกาย บางทีก็เห็นเวทนา บางทีก็เห็นจิต บางทีก็เห็นธรรม ถ้าฉลาดพอมันทําได้ ถ้าไม่ฉลาดพอ มันเอาแต่เห็นกาย มันไม่ยอมรับรู้อะไรเลย ซื่อบื้อจะเห็นกายๆ

แต่ถ้าคนมันฉลาดเห็นกายก็ได้ เห็นเวทนาก็ได้ เห็นจิตก็ได้ เห็นธรรมก็ได้ คําว่า “ก็ได้” คือปัจจุบัน ถ้าปัจจุบันจับต้องได้ เหมือนปลา ปลาที่มีชีวิต ปลาที่มีชีวิตเราจับ มันดิ้น ไม่ใช่ปลาพลาสติกเอามาตั้งโชว์ เห็นปลาๆ ปลาพลาสติก เด็กเขาเอาไว้เล่น แต่ของเรามันต้องเห็นปลาตัวเป็นๆ ไง ถ้าจับได้พิจารณาได้ เพราะปลามันดิ้น ปลามันจะพยายามรักษาชีวิตมัน มันจะลงสู่นํ้า

นี่พูดถึงว่า “จิตเข้าสู่สมาธิแล้ว ถ้ามันคลายตัวออกมาสู่ อุปจาระ มันคิดได้” ไอ้นี่มันตามตํารา

แต่ถ้ามันตามความเป็นจริงนะ จิตถ้ามันสงบแล้วมีกําลังแล้ว มีความสุขแล้ว มีความสุข เราก็มีความสุข แต่นี้มันมาเกิดความทุกข์ ความทุกข์เพราะว่าถ้าจิตสงบแล้วเราต้องเห็นกาย แล้วพิจารณากายไปแล้ว พิจารณากายไปแล้ว มันจะสํารอก มันจะคาย เราจะเป็นพระโสดาบัน คือมันคาดหมายไปหมดไง แล้วมันทําไม่ได้อย่างความเป็นจริงสักข้อหนึ่ง มันจะมีความทุกข์ใจไปทุกๆ เรื่องเลย ทําแต่ความร้อนรน ทําแล้วมันมีแต่ความเหี่ยวเฉา ทําแล้วมีแต่ความทุกข์ยาก

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ใจเย็นๆ ใจเย็นๆ ใจเย็นๆ เราทําตามความเป็นจริง แค่เราปฏิบัติ เราก็เป็นกัลยาณปุถุชน เป็นกัลยาณชน เป็นผู้ที่มีสัจจะ เป็นคนดีแล้ว เราพยายามปฏิบัติ ผู้ดีจริตมารยาทของเขา เขาอยู่ด้วยความสมดุล ความเป็นผู้ดี

เราปฏิบัติของเรา เรารักษาใจของเรา ปฏิบัติของเราให้ต่อเนื่องไป อย่าวิตก อย่ากังวล อย่าทุกข์ร้อน อย่าบีบคั้นหัวใจของตน แล้วปฏิบัติของเราไป เพราะการประพฤติปฏิบัติไง มันอยู่ที่อํานาจวาสนา ถ้าเราทํากรรมดีมา เราปฏิบัติของเรามา มันจะมีการส่งเสริม มันจะมีสิ่งที่ดี มันจะเจอหมู่คณะที่ดี เจอครูบา-อาจารย์ที่ดีเข้ากันโดยธาตุ

ถ้าธาตุเราดีนะ เราเจอคนที่ดี เจอครูบาอาจารย์ที่ดี เรา จะเห็นแล้วเราจะชื่นใจ เราจะเชื่อตาม ถ้าธาตุเราเป็นธาตุที่เกเร ธาตุของเราเป็นธาตุที่โหดร้าย เราไปเจอครูบาอาจารย์ที่ดี มันจะต่อต้าน “อาจารย์เราไม่ชอบเหมือนเราเลย”

แต่เราไปเจออาจารย์ที่โหดร้าย ไปเจออาจารย์ที่ขูดรีด ถ้าธาตุเราเป็นอย่างนั้น เราไปชอบ “เออ! อาจารย์ดี อาจารย์ ท่านแสวงหาผลประโยชน์ให้เราเยอะแยะเลย อาจารย์ดี” นี่มันเข้ากันโดยธาตุ ถ้าธาตุเราดี เราเจอสิ่งที่ดีๆ มันจะเป็นสิ่งที่ดี

นี่คือเราพูดถึงวาสนา ถ้าวาสนาเราสร้างของเรามาอย่างนี้ ธาตุของเราเป็นธาตุที่ดี เจอครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์ที่ดี เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่โคนไม้ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอยู่โคนไม้ อยู่ในป่าของท่าน ท่านอยู่ในความที่สงัดวิเวก ท่านอยู่ในปัจจัย ๔ ปัจจัยเครื่องดํารงชีวิตเท่านั้น ท่านไม่ต้องการสิ่งใดที่เป็นภาระรุงรัง ไม่ต้องการสิ่งใดที่เป็นเกินกว่าปัจจัย ๔ นั้นเกินไป แล้วไม่ต้องแสวงหา ไม่ต้องดิ้นรน ไม่ต้องหาความทุกข์มาบีบคั้นหัวใจ หน้าที่ของเราประพฤติปฏิบัติอย่างเดียว

“แล้วปฏิบัติอย่างเดียว มันจะมีความสุขได้อย่างไร มันอยู่กับโคนไม้ มันไม่มีอะไรเป็นความชื่นบานหัวใจเลย” นี่กิเลส กิเลสมันยุ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์นะ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตที่ เป็นสัมมาสมาธิ จิตที่สงบระงับแล้วมันสลัดทิ้งทุกๆ อย่างเลย เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ ถ้าจิตที่เป็นธรรมแล้ว จิตเป็นธรรม ท่านอยู่ในเรือนว่าง อยู่ในที่สุข อยู่ในถํ้า ในห้อมหอ ท่านมีความ สุขของท่าน

สังเกตได้พระที่มันบอกว่ามันจะเข้าฌานสมาบัติ ขึ้นคัตเอาต์ เลย กําลังจะเข้าฌานสมาบัติ จะเปิดโลกธาตุ... ไอ้บ้าบอคอแตก เราก็วิ่งหาตังค์กันใหญ่เลย อยากได้บุญไปกับเขา แต่ครูบาอาจารย์เราไม่มีนะ ครูบาอาจารย์เราท่านอยู่โดยสงบระงับ เห็นไหม นี่ความจริงมันเป็นแบบนี้

นี่พูดถึงว่าเขาบอกว่า “จิตรวมแล้วจะเห็นกาย พิจารณากาย ไม่เห็นภาพกาย เห็นเป็นศพ เห็นเป็นผี”

ทีนี้เห็นเป็นศพก็คือศพ ศพก็คือเห็นกาย กายนอก กาย ใน ถ้าเห็นผี ผีคือจิตวิญญาณ ไม่ใช่ ฉะนั้น สิ่งนี้เขาพยายามจะเทียบเคียงถึงฝันของเขาไง เพราะเขาฝันเห็นผี แล้วอย่างนี้จะเป็นมรรคหรือเปล่า

ถ้าเป็นมรรคนะ มรรคผล มรรค ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิมันจะวัดกันที่ผลไง มันจะวัดกันที่เป้าหมาย วิธีการคือการกระทํานั่นคือมรรค แล้วผลที่แสดงออกคือเป้าหมาย คือที่สุด เราวัด กันตรงนี้

ถ้าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเป็น มักน้อยสันโดษ อยู่ในที่สงบสงัด ถ้าเป็นธรรมะขององค์สมเด็จ- พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเป็นธรรมจะเป็นแบบนี้

แต่ถ้าเป็นกิเลส มันอยากขี้โม้ มันอยากอวด มันอยากโฆษณา มันอยากทําการตลาด มันอยากให้คนเยอะๆ อันนั้น ไม่เกี่ยว แต่ถ้าเป็นมรรค วัดกันตรงนี้ไง เขาถามว่ามันเป็นมรรคหรือเปล่า ถ้ามันเป็นมรรค มันเป็นผล วัดกันที่ผล ผลสัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิความเห็นถูกต้องดีงาม ผลของมันก็จะเป็นประโยชน์กับเราไง วัดกันตรงนี้ มรรคผล

“๒. กระผมขอยืนยันว่า จิตนี้เป็นรูปธรรม ไม่ใช่นามธรรม ค้านที่เขาเข้าใจกัน เพราะจิตสามารถจับต้องได้ เพราะจิตนี้มีลักษณะผ่องใส จิตนี้สว่าง”

เขาบอก จิตเขาสว่าง เราจะบอกว่าเวลากรรมฐาน เห็นไหม กายนอก กายใน กายในกาย เขาบอกว่าเป็นโวหาร ไอ้นี่เป็น ศัพท์ของกรรมฐาน เป็นศัพท์ ไอ้นี่เหมือนกัน ถ้าจิต จิตที่เป็น นามธรรมไหม ใช่ เป็นนามธรรม แต่เขาบอกว่าจิตนี้เป็นรูปธรรม

ไอ้รูปธรรมนี่เราพูดเอง เราพูดบ่อยว่าจิตนี้เป็นรูปธรรม รูปธรรมเพราะว่าจิตจับต้องจิตได้ มันรู้เห็นตามความเป็นจริง มันก็เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นความรู้เฉพาะตน

แต่ที่ว่ากายนี้เป็นรูป จิตนี้เป็นนามอะไรนี่ สิ่งนี้ที่ว่าเป็นนาม มันเป็นนามธรรม นี้เป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เราเคารพไง เราเคารพธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็น ผู้ที่ปัญญากว้างขวาง เป็นพุทธวิสัย สิ่งใดที่เป็นประโยชน์ ท่านจะแสดงความเป็นประโยชน์ไง

ถ้าเราบอกว่าจิตนี้เป็นรูปธรรมปั๊บมันก็จะเอาจิตนี้มาขึ้นรูปเลย จะเอาเป็นรูปอะไรล่ะ จิตเป็นรูปธรรม มันไปติดขัดกับทางวิทยาศาสตร์ ทางวิทยาศาสตร์ของเขา

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเรา จิตนี้ที่ว่าเป็นรูปธรรม เวลาหลวงตาท่านคุยกับหลวงปู่แหวนอย่างนี้ เวลาหลวงตาท่านคุยกับหลวงปู่คําดี เวลาหลวงตาท่านคุยกับหลวงปู่ฝั้น คุยกับหลวงปู่บัว รูปธรรม ไม่รูปธรรม นั่นน่ะชัดเจน นักวิทยาศาสตร์กับนักวิทยาศาสตร์คุยกันเข้าใจกัน นักวิทยาศาสตร์ที่ท่านพิสูจน์แล้วมันจะชัดเจน ฉะนั้น เวลาชัดเจนนั้น มันเป็นศัพท์เฉพาะของ ผู้มีความรู้จริง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ไอ้ที่เราพูด จิตเป็นรูปธรรมๆ เราก็พูดเยอะ แต่เวลาเขาถาม เขาให้เรายืนยันเลยว่า “กระผมยืนยันว่าจิตนี้เป็นรูปธรรม” เราก็บอกว่าเป็นนามธรรม เราไม่เป็นรูปธรรมกับเอ็ง ถ้าเป็นรูปธรรม เราก็ต้องไปพิสูจน์ ไปพิสูจน์กับเขาอีกนะ

เราไม่ไปพิสูจน์กับใคร เราจะพิสูจน์ความจริงกลางหัวใจของเรา จิตนี้เป็นรูปธรรมต่อเมื่อที่เขาเห็น เขารู้ เขาจับต้องได้ เป็นรูปธรรมเพราะว่ามีสติปัญญาเท่าทัน มันก็จับได้ ถ้าเวลาสติปัญญามันไม่เท่าทัน เราก็วางไว้ มันเป็นความรู้สึกเป็นนามธรรม

จิตนี้โดยที่เราจะคุย เวลาเราคุยกัน นักวิทยาศาสตร์ เห็นไหม นักวิทยาศาสตร์เขาคุยกับลูกศิษย์ของเขา เขาคุยกับประชาชน เขาก็คุยต้องให้ประชาชนเข้าใจได้ ไม่ใช่เราคุยกัน นักวิทยาศาสตร์ ๕ คน เราคุยกันรู้กัน ๕ คน คนอีก ๗ พันกว่าล้านช่างแม่มัน ๕ คนก็ต้องคุยเข้าใจได้ อีก ๗ พันล้านก็ต้องคุยเข้าใจได้ ความเข้าใจได้นี่คือปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้วางธรรมวินัย พระปัจเจกพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบเหมือนกัน วางธรรมวินัย ไม่ได้ ฉะนั้น กรณีอย่างนี้มันเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เราต้องเคารพต้องบูชา

แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เรารู้เราเห็นอะไร ความรู้ ความเห็นนั้นเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นองค์ความรู้ของคนคนนั้น คนคนนั้นประพฤติปฏิบัติแล้วมีองค์ความรู้อย่างไร พูดออกมา ความจริงอันนั้นน่ะ หลวงตาท่านไปคุยกับหลวงปู่แหวน ไปคุยกับหลวงปู่คําดี เห็นไหม องค์ความรู้แต่ละองค์พูดออกมา แล้วตรงกันไหม เหมือนกันไหม ลงกันไหม ถ้าลงกัน เห็นไหม ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เอวัง

ศาสนาพุทธเวลาเขาพูดถึง เขาพูดถึงพระที่ทําความผิด

แต่เขาไม่ได้พูดถึงอริยสัจเลย

เขาไม่ได้พูดถึงทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

เขาไม่ได้พูดถึงสัจจะความจริงที่ทําได้จริงเลย

แล้วคนทําได้จริง คนทําได้จริงแล้ว

คนทําได้จริงส่วนใหญ่แล้วท่านจะเชิดชูไว้ในหัวใจ

ท่านก็ไม่กล้าพูดออกมาเหมือนกัน

เพราะกว่าจะทําได้จริงมันแสนทุกข์แสนยาก

แล้วมันทําได้จริงๆ นะ

๒

ชีวิตจริง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๗ ธันวาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อยู่อย่างลําบากใจ”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพเป็นอย่างสูง ลูกแค่อยากจะขอความเมตตาให้หลวงพ่อช่วยชี้แนะแนวทางใช้ชีวิตให้ลูกด้วยเจ้าค่ะ ลูกรู้สึกสับสน หาทางเดินไม่เจอ ตอนนี้สมาธิเสื่อมหมดแล้วเจ้าค่ะ ใจจริงๆ แล้วลูกก็ปรารถนาที่จะบําเพ็ญทาน ศีล สมาธิ สติ ภาวนา ให้ครบถ้วนสมบูรณ์เต็มที่ทุกอย่างนะคะ

แต่การใช้ชีวิตทุกวันนี้มันเหมือนเส้นทางสองเส้นที่ตรงกันข้ามเลยเจ้าค่ะ เส้นทางธรรมนั้นเพื่อการละ แต่อีกเส้นทางหนึ่งไม่ใช่ ลูกไม่อยากจะฆ่าแม้แต่แมลงสาบตัวเล็กๆ หรือทําอะไรที่บิดเบือนไป แต่การอยู่กับคนอื่นๆ ในสังคมนั้นมันบีบบังคับมากเหลือเกินเจ้าค่ะ มันมีแต่เรื่องกฎเกณฑ์ต่างๆ มากมาย ที่ดึงเราเข้าไปเกี่ยวอย่างที่เลี่ยงไม่ได้เจ้าค่ะ

เช่น การทําธุรกิจด้านอาหาร การรักษาความสะอาดของสถานที่สําคัญมาก จําเป็นต้องกําจัดแมลงและสัตว์ต่างๆ ที่อาจจะเป็นภัยกับอาหารและผู้บริโภค เป็นต้น และการทําธุรกิจเรื่องของเอกสารการเงิน ภาษี ทําให้ลูกลําบากใจไม่น้อยค่ะ ลูกไม่อยากจะทําตามใจคนอื่นๆ ค่ะ แต่ลูกก็อยู่ในสภาพที่เลือกไม่ได้ ทุกคนก็ต้องมีอาชีพ ต้องทํางานนะคะ ขอหลวงพ่อช่วยสอนลูกด้วยเจ้าค่ะ ขอบพระคุณ

ตอบ : นี่พูดถึงสังคมโลก เห็นไหม สังคมโลก สังคมโลกเป็นแบบนั้น กรณีอย่างนี้มันเป็นกรณีของหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรานะ หัวใจของเราถ้ามีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมาแล้วมันรู้จักหลบหลีกได้ แต่ถ้าหัวใจของเรายังไม่มีหลักมีเกณฑ์ ทําอะไรมันผิดไปหมดล่ะ

นี่เห็นไหม โดยเวลาเทศน์ไป หลวงตาท่านบอกเวลาท่านเทศน์ไป ท่านทําหน้าที่ของท่าน แต่ผู้ที่ฟังเทศน์ไปแล้วจะเข้าใจหรือไม่เข้าใจนั่นอีกเรื่องหนึ่ง แล้วถ้าเข้าใจ เข้าใจได้มากได้น้อย

นี่พูดเรื่องกรรมๆ ทุกคนก็ว่าทุกอย่างเป็นกรรมๆ ด้วยความเห็นของเขา แต่ถ้ามันเป็นเรื่องของกรรมๆ กรรมดีมันก็มี คนเราไม่เคยทํากรรมดีเลยหรือ คําว่า “กรรม” มันเป็นบาปอกุศลทั้งนั้นเลยหรือ กรรมดีมันก็มีไง กรรมดี กรรมคือการกระทํา แต่เวลาเราทําของเราแล้ว เราต้องมีสติปัญญาของเรา เราใช้คัดเลือกใช้แยกแยะเอา แล้วแยกแยะเอา แต่ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมาแล้วเราจะแยกแยะได้ อะไรควรทํา อะไรไม่ควรทํา แล้วอะไรที่ มันจําเป็นต้องทํา หรือไม่จําเป็นต้องทํา

ถ้ามันจําเป็นต้องทํานะ มันมีความจําเป็น ถ้ามีความจําเป็นเราต้องทํา ถึงมันจะเป็นกรรมก็เป็นกรรม แต่เป็นความจําเป็น เราต้องทําอย่างนั้น เพราะเราทําโดยมีสติมีปัญญา เราทําโดยความจําเป็นไง เพราะความจําเป็นมันบีบบังคับให้ต้องทํา ผิดศีลไหม ถ้าผิดศีล ผิดศีลคนที่เจตนาฆ่า คนที่เจตนาทํามันผิดศีล ไอ้นี่เราเจตนาไหม เราไม่เจตนาเลย เราไม่เจตนาเลยแต่มันจําเป็น

มันมีอยู่ในกฎแห่งกรรม มีอยู่เรื่องหนึ่ง เราอ่านแล้วฝังใจมาจนป่านนี้ เขาบอกว่าเขาตายแล้วฟื้น คนนี้เป็นคนตายแล้วฟื้นนะ เขาเป็นชาวนา เป็นชาวนาเป็นผู้ที่มีศีล ก่อนที่เขาจะทํานา ทํานาโบราณเขาจะเผานา ถึงเวลาเขาจะเผานานะ เขาจะเอาไม้เคาะ ไม้เคาะไม้ไผ่เคาะ “จะเผานานะ จะเผาแล้วแหละ เพราะมันถึงฤดูกาลที่ต้องทํานา เดี๋ยวจะเผานา” พอเผา เขาก็เผาของเขาไป ทีนี้พอเผาไปแล้วหนูนามันตาย พวกสัตว์มันตาย

พอพวกสัตว์มันตาย สัตว์ที่เขาตายตามธรรมชาติก็อย่างหนึ่ง แต่มันมีหนูอยู่ตัวหนึ่งเขาอาฆาตมาก พออาฆาตมากเขาก็ไปรอที่ยมบาลเลย คนนี้เขาตายแล้วฟื้น แล้วถึงวันหนึ่งแกสลบไป คือแกตายชั่วคราว แกตายไปนะ พอแกตายไป ไปถึงยมบาล ยมบาลเขาก็ดูแล้ว เพราะคนนี้เป็นคนมีศีลนะ เขาเป็นคนมีศีล เขาก็ดูมันไม่มีเวรกรรม มันไม่มีเวรกรรม ถ้าจะไปมันก็ต้องไปสวรรค์ แต่เขาสลบไปคือเขาตายแล้วฟื้น เขายังไม่ถึงอายุขัยเขา

ฉะนั้น มันมีหนูอยู่ตัวหนึ่งเขาไปยืนเฝ้าอยู่ ไปยืนเฝ้ารอคนนี้ ไปยืนรอคนนี้บอกว่าเขาโกรธมาก มันเหมือนคิดแบบทางโลกไง คือเขาตายโดยนํ้ามือคนนี้ คนนี้เผานาแล้วหญ้าฟางทําให้เขาเสียชีวิต เขาบอกคนคนนี้ทําร้ายเขา เขาก็ไปแจ้งตํารวจ บอกไป ขึ้นศาล แบบว่าจะไปร้องเรียน ทีนี้เขาก็ไปอยู่ที่ยมบาล ไอ้คนคนนี้ ก็ตายไป

พอตายไปเขาบอกว่ามันไม่มีนะ คนคนนี้เขาไม่มีเจตนาทําผิด เขาเป็นคนมีศีลมีธรรม แต่เขาจําเป็นต้องทํานาของเขา ถึงเวลาทํานาของเขา เขาก็เอาไม้เคาะ บอกไป บอกว่า “เขาจะเผานานะ ฤดูกาลทํานานะ สัตว์ที่มีอยู่ขอให้ออกไปนะ ขอให้ออกไป เพราะมันมีความจําเป็น” เขาก็เคาะบอกทุกเที่ยว เขาเป็นคนมีศีล มีธรรม เขามีครูบาอาจารย์สอนเขา ถึงเวลาแล้วเขาก็ทํานา ของเขา แล้วเขาก็ตายฟื้น เขาตายไป เขาบอก แล้วเขามาเล่า มันอยู่ในหนังสือกฎแห่งกรรม ของ ท.เลียงพิบูลย์ ไปอ่านได้ เราอ่านเจอ

ฉะนั้น พอไปถึงปั๊บ ไอ้หนูตัวนั้นบอกไม่ได้ๆ เขาตายเพราะคนคนนี้ คนนี้เผาให้เขาตาย เขาไม่ยอม อย่างไรเขาก็ไม่ยอม ยมบาลก็ปวดหัวนะ ยมบาลหาทางออกไม่ได้ ยมบาลตัดสินนะ ฟังสิ ยมบาลตัดสินบอกอย่างนั้นไปเอาฟางมากองหนึ่ง เอาฟางมากองไว้ตรงนี้ แล้วให้ชาวนาคนนี้ขึ้นไปอยู่บนกองฟางนั้น

แล้วก็ให้หนูตัวนี้ ตอนนั้นพอเขาหมดจากภพเป็นหนูแล้วเขาก็เป็นมนุษย์ เป็นจิต มันเห็นได้ เขาก็บอกว่าให้คนคนนี้เป็นคนจุดไฟเผาฟางกองนี้ แต่ก่อนจะจุดไฟเผาก็ต้องบอกว่า “จะจุดฟางนี้แล้วนะ ให้ชาวนานี้ลงไป” พอถึงเวลาแล้วเขาก็ให้ทําแบบนี้ พอทําแบบนี้เสร็จแล้วชาวนาก็ลงจากกองฟางนั้น แล้วเขาก็จุดกองฟางนั้น ถือว่าเจ๊ากันไป จบ

เห็นไหม เราบอกว่าถ้ามีความจําเป็น ถ้ามีความจําเป็น เราทําความจําเป็น เราไม่มีเจตนาจะทําร้ายเขา เราไม่มีเจตนาทําสิ่งใดเลย แต่มันมีความจําเป็นต้องทํา ถ้ามีความจําเป็นต้องทํา เหมือนชาวนาคนนี้ เพราะว่าสมัยนั้นเขานิยมกันการจุดไฟ การจุดไฟเพื่อเผาวัชพืช เขาถึงฤดูทํานา เขาก็ทําอย่างนี้ของเขาทุกปี ก่อนที่เขาจะทําเขาก็เคาะเลยนะ เขาถึงฤดูกาลของเขาแล้วนะ เขามีความจําเป็นนะ สิ่งที่มีชีวิตให้หลบหลีกไปนะ นี่เขาบอก ก่อนเขาทํา เขาบอกเขากล่าวก่อน แล้วเขาก็จุดไฟเผา แล้วก็มี สัตว์ตายจริงๆ แล้วที่อาฆาตมาดร้ายก็ไปรอ นี้อยู่ในคนพ้นโลก

นี้เลยบอกว่า ถ้ามันมีความจําเป็น เราทําความจําเป็นของเรา แต่เราไม่ได้เจตนา ถ้าจิตใจเราไม่ได้เจตนาอย่างนั้น ถ้าเราไม่มีเจตนา นี่พูดถึงว่า เขาว่า “การถือศีล การถือศีลแล้วอยู่ในโลกมันยุ่งมาก มันเหมือนเส้นทางสองเส้นทางเลย”

เป็นอย่างนั้นจริงๆ ถ้าไม่เป็นอย่างนั้นจริงๆ องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่พูดไว้ในธรรมวินัยทุกข้อ ทางของฆราวาสเป็นทางคับแคบ ทางของนักบวชนักพรตนี่ทางกว้างขวาง ทางกว้างขวางเพราะถ้าศีลเราก็ถือของเราเอง อย่างเช่น ในปัจจุบันนี้เวลาเราปลูกต้นไม้แล้ว ต้นยางนา พวกปลวก ต้นตะเคียน มันชอบกินที่ราก ไอ้ยามันจะปวดหัวมาก มันจะตาย มันจะอะไร เราก็ต้องรักษา

เวลาของเรา เราสั่งพระไว้เลย ถ้าปลวกมันขึ้นตามต้นไม้ให้ฉีด ให้ฉีด เพราะมันอยู่ตามดินนี่เรื่องของเขา แต่ขึ้นต้นไม้ ต้นไม้เราปลูกมาเป็นของของสงฆ์นะ ของของสงฆ์พระก็ต้องดูแลรักษา เห็นไหม เราให้ฉีดนะ เราไม่ได้ตั้งใจฆ่าปลวก เราตั้งใจ รักษาของของสงฆ์ รักษาต้นไม้นี้ ปลวกมันก็ว่าบ้านของมัน มันก็สร้างพอกดินขึ้นมา เราก็ฉีด ฉีดออกไป เรารักษาของของสงฆ์ มันรักษาด้วยกัน

ฉะนั้น เวลาเราสร้างโบสถ์ เห็นไหม เราสร้างโบสถ์ขึ้นมา สร้างโบสถ์ส่วนใหญ่เขาสร้างไว้ทําไม เขาสร้างไว้ทําสังฆกรรม ใช่ไหม เอาไว้บวชพระ เอาไว้ทําสังฆกรรมในโบสถ์ แต่ในโบสถ์นั่น ตุ๊กแกเต็มเลย จิ้งจกก็มี แมลงก็มี มันก็บอกของมันเหมือนกัน แต่เขาสร้างเพื่อสัตว์หรือ เขาสร้างเพื่อสังฆะ เขาสร้างเพื่อนั่น แต่มันมีมันก็เป็นหน้าที่ของพระไง

นี่กิจของสงฆ์ ๑๐ อย่าง กิจของสงฆ์ ๑๐ อย่างคือกวาดลานเจดีย์ ดูแลรักษา เห็นไหม ต้องกวาด ต้องเช็ด ต้องถู นี่กิจของสงฆ์ เวลากิจของสงฆ์นี่ไม่ได้มอง ถ้าเรากิจของสงฆ์ เราทําของเราให้มันสมบูรณ์ขึ้นมา วัดไม่ร้าง ไม่ร้างคือมีข้อวัตรปฏิบัติ วัดร้าง พระเต็มวัดเลย แต่ไม่ทําข้อวัตรปฏิบัติเลย เหมือนกับวัดร้าง นี่มันอยู่ที่เจตนาไง

แต่ถ้าเป็นทางโลก ทางโลกเราคิดแบบวิทยาศาสตร์ ห้ามฆ่าสัตว์ เหาขึ้นหัวมันยังไม่สระผมเลย มันเป็นสัตว์ เหาบนหัว มันก็ไม่ดูแลรักษาทุกอย่าง เขาไม่ได้ฆ่ามัน เรารักษาศีรษะของเรา เราสระผมของเรา เราดูแลของเรา มันขึ้นมาทําไม เราก็หวี เราก็ดูแลของเรา มันคนละประเด็นกันน่ะ มันเป็นคนละประเด็น แต่เพราะจิตใจของเราไม่เข้มแข็ง จิตใจของเรา เราคิดของเราไปอย่างนี้ไง ถ้าจิตใจของเราเข้มแข็งขึ้นมานะ เราถือศีลของเรา

เขาบอกว่า เราไม่ได้พูดปด เราไม่ได้พูดปดนะ เราพูดตามความจริงทุกอย่าง แต่ของทุกอย่างที่เรามีต้นทุนใช่ไหม มีต้นทุน ค่าดอกเบี้ย ทั้งต้นทุน เราต้องการกําไรเท่าไร เราก็บวกหมด แล้วก็ตั้งราคา เราก็บอกราคานั้น พอบอกว่า อ้าว! ก็ซื้อมาเท่าไรอ้าว! ซื้อก็ส่วนซื้อมาสิ เราทําธุรกิจ เราทําการค้า เราก็พูดกับเขาไปตามความจริงนั่นน่ะ พอตามจริง เขาเต็มใจให้ด้วย ที่โลกนี้เขาไม่เชื่อใจ เขาไม่เชื่อใจคนโกหกดมดเท็จไง

แต่ถ้าคนเขามีศีลมีธรรมนะ คนมีศีลมีธรรม ถ้ามีศีลจริงๆ แล้วทําได้นะ ทุกคนเขาเชื่อถือศรัทธานะ ทําสิ่งใดมันเป็นประโยชน์ทั้งนั้น แต่ถ้าเราอยากได้มากแล้วเราฉ้อฉล ได้หน สองหนมันจะไม่ได้อีกเลย นี่พูดถึงถ้าทางโลกถ้าจิตใจเราเข้มแข็ง พูดจริงๆ แต่คนเรามันไม่กล้าพูดความจริงไง

ดูสิ ดูอย่างเช่น เช่นของ ของที่เขาไม่ได้ให้ หยิบไปนี่เป็นอาการลักทั้งหมด แล้วคนที่เขามีสติปัญญาเขาไปในไร่ในสวนใคร เวลาหิวนะ เขาใช้ไม้ทําเป็นตะขอแล้วแขวนไว้ แล้วเด็ดไป คือขอ พูดถึงถ้าของของเราถ้าคนมาขอกิน เราพอใจไหม เราไม่จําเป็นว่า เราจะใจดําขนาดที่ว่าเราจะไม่ให้ใครเนาะ ถ้าเขาขอ เขาขอเพื่อกินเพื่ออยู่นะ เอ้า! เอาเถอะ

แต่ถ้าเขาลักขโมยของของเรา เราทํามา เราลงทุนลงแรง เราก็อยากได้ผลประโยชน์ แต่ถ้าเขาขอนะ ถ้าคนเขาขอ มันเต็มใจให้ ว่าอย่างนั้นเลย ผู้ให้นี่เต็มใจให้ เราอยากจะช่วยเหลือเจือจานกัน เราอยากจะให้ทุกคนมีความสุข ถ้าพูดกันจริงๆ มันพูดได้ แต่ แต่ส่วนใหญ่แล้วคนพูดไม่ออก เวลาจะขอจะเพื่อประโยชน์มันพูดไม่ได้ไง ศักดิ์ศรีมันคํ้าคอ

แต่ถ้าจิตใจเป็นธรรมนะ คนเราจะสูงส่งขนาดไหน ถึงเวลาแล้วมันมีตกทุกข์ได้ยากได้ทั้งนั้น ราชสีห์มันยังให้หนูช่วยกัดเชือกมันเลย ราชสีห์เก่งขนาดไหน เวลาไปติดบ่วงของนายพราน หนูมันไปปลดให้ นี่ก็เหมือนกัน เราจะสูงส่งขนาดไหน คนเรามีลุ่มๆ ดอนๆ ทั้งนั้น เห็นนํ้าใจต่อกัน นี่พูดถึงว่าถ้าคนจิตใจเป็นธรรมนะ มันจะไม่เดือดร้อนเรื่องอย่างนี้ มันเป็นไปได้

แต่จิตใจของเราเป็นโลก เป็นโลก เป็นวิทยาศาสตร์ ทําอย่างนี้ต้องเป็นอย่างนี้ ทําอย่างนี้ต้องเป็นอย่างนี้ มันมีเจตนาไง มันมีเจตนา เจตนานะ เราไม่ต้องทํา แต่ความจําเป็นมันมี ถ้าความจําเป็นมันมีเราทําไปก่อน ฉะนั้น ว่าถ้าทางสองแพร่ง ทางสองแพร่งจริงๆ เวลาทํางาน เราก็รักษาหัวใจของเรา ทํางานเลย แล้วเวลาเสร็จงานแล้ว หมดเวลา เราจะภาวนา เราภาวนาของเราได้

เขาบอกว่า “ในปัจจุบันนี้เขาจะปฏิบัติ ตอนนี้สมาธิเสื่อมหมดเลย”

เสื่อมสิ เสื่อมเพราะงานเรื่องหนึ่ง แต่จิตใจที่สับสบนี่เรื่องสําคัญกว่า เสื่อมเพราะเราสับสน พอมันสับสนมันวิตกกังวล นิวรณธรรม ความลังเลสงสัย ความลังเลสงสัย ความไม่แน่ใจ มันไม่กล้าทําอะไรเลย พอการไม่กล้าทําอะไร มันปิดกั้นหมดเลย จะเป็นความดีก็เป็นความดีขึ้นมาไม่ได้

แต่ถ้าเรามีสติปัญญาแยกแยะนะ ใช่! ไม่น่าทําเลย ถ้าเลือกได้ไม่ทํา ถ้าเลือกได้ไม่ทํา แต่นี่มีความจําเป็น ทํา เราทํางาน แต่มันบังเอิญว่าจะไปกระทบกระเทือนชีวิตสัตว์ บังเอิญ แต่เราต้องทําหน้าที่การงานของเรา แต่มันบังเอิญ แล้วอย่างที่บังเอิญ ทําไมสัตว์นั้นไม่ไปอยู่ที่อื่น ทําไมสัตว์นั้นไม่หลีกเลี่ยงเรา ทําไมมันต้องมาอย่างนั้น นี่ไง ทําไมเขาไปเกิดอย่างนั้นล่ะ

เราพูด เห็นไหม บอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้ถือศีล ๕ มีโยมถามบ่อย แล้วเสือมันถือศีล ๕ ไม่ได้ เสือมันกินเนื้อ เราถามกลับเลย ทําไมมันเกิดเป็นเสือ ใช่ เสือมันกินเนื้อ ถ้ามันกินเนื้อ เห็นไหม แต่ถ้ามันเป็นเสือในสวนสัตว์ ถึงมันจะ กินเนื้อ เขาก็ซื้อซี่โครงไก่ให้มันกิน มันก็ไม่ได้ฆ่าสัตว์เหมือนกัน ถึงมันจะกินเนื้อ นี่ไง เราไปคิดกันเอง เราไปคิดก่อนเขาไงว่า มันต้องกินเนื้อ ทําไมถึงต้องล่า พอต้องล่า มันผิดศีล เสือมันถือศีล ไม่ได้ ถ้าเสือสวนสัตว์มันถือได้ เพราะเจ้าหน้าที่ไปซื้อแต่โครงไก่ให้มันกิน มันไม่ได้ฆ่า

เราคิดเองหมดเลย พอเราคิดเองหมดเลย เราก็ไปกว้านมาบีบคั้นหัวใจเราเองไง แต่เราคิดสิ กรรมของสัตว์ กรรมของเรา กรรมของเขา ทําไมเขาต้องเกิดอย่างนั้นล่ะ แล้วทําไมต้องมาเจอหน้าเราล่ะ มีโยมมาที่นี่ เขาขับรถมา มาถึง “หลวงพ่อ” ทําบุญใหญ่เลย “ทุกข์มากเลย”

“ทําไมล่ะ”

“ขับรถมาชนหมาตาย ขับรถชนหมาตาย”

เราบอก “ไม่ใช่ หมามันวิ่งมาชนรถมึงตาย” เขางงเลยนะ บอกหมามันวิ่งมาชนรถมึงตาย เราขับรถมา เราตั้งใจชนหมาไหม เราไม่ตั้งใจหรอก เรามาทําบุญ ทุกคนก็ต้องอยากปลอดโปร่ง ทั้งนั้น แต่ทําไมมันชั่วเสี้ยววินาที มันวิ่งตัดหน้าเรา เราไม่ทันมัน เราไม่ทันเลย เราจะบอกว่ากรรมของสัตว์ตัวนั้นมันก็มี ทําไมมันต้องวิ่งมาชนรถเราล่ะ รถมันวิ่งเป็นร้อยๆ คันเลย ไม่เห็นคันไหนไปโดนทับมันเลย ทําไมมันวิ่งเข้ามาชนรถเรา นี่พูดถึงเรื่องของ กรรมๆ มันมหัศจรรย์นะ

ฉะนั้น ที่ว่าเวลาเราทําอะไรผิดพลาด เราว่ากรรมเราทั้งนั้น เลยล่ะ แล้วกรรมของเขาล่ะ ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ ถ้าเป็นคนพาล มันก็จะยกให้เขาหมดเลย ทีนี้เลยกลายเป็นคนพาลเลย จะพาลเขาไปทั่ว “กรรมของเขา กรรมเราไม่มี”

คนเราจิตใจนะ ดูสิ เวลาหลวงตา ครูบาอาจารย์ท่านจะบอกเลย ท่านได้ทําหน้าที่ท่านแล้ว ทําหน้าที่คือเราเทศนาว่าการให้ธรรมเป็นทาน แล้วผู้รับเขาจะใช้ประโยชน์ของเขา ได้หรือไม่ คนฟังมาแล้ว คนฟังแล้วซาบซึ้งนํ้าใจก็มี คนฟังแล้วไม่น่าเชื่อถือก็มี คนฟังแล้วคัดค้านก็มี มันอยู่ที่ใจของเขา แต่หน้าที่ของเรา เราได้ทําหน้าที่ของเราแล้ว หน้าที่ของเขา เขาจะได้ประโยชน์ของเขาหรือไม่ได้ประโยชน์ของเขา เป็นหน้าที่ของเขา

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เรามีความจําเป็น เรามีอาชีพของเรา ถ้าอาชีพของเรา เราก็ทํา เช่น ทําธุรกิจร้านอาหาร เรื่องความสะอาด เรื่องความสะอาดนะ แล้วเรื่องเชื้อโรค เดี๋ยวเขาปลดใบอนุญาตเลย ใบอนุญาต ใบประกอบการนั่นน่ะ ใบประกอบการเขาต้องตรวจเชื้อโรคด้วย เขาตรวจหมดล่ะ ฉะนั้น เรามีอาชีพอย่างนี้ เราก็ต้องดูแลรักษา ดูแลรักษานะ

มีคนมาถามมาก ปลูกบ้านแล้วปลวกมันขึ้น แล้วไม่กล้าทําอะไรเลย เขาว่าไม่กล้าทําอะไรเลย เราบอกโง่น่าดูเลย ก็บริษัทกําจัดปลวกไง เราก็จ้างบริษัทเขาก็จบ เออ! เขาคิดของเขาได้เหมือนกัน สุดท้ายแล้วตอนหลังนี้มานะ มีคนมาปรึกษาเรื่องนี้ เยอะมาก อยู่บ้านมดขึ้นหมดเลย ลําบากมากเลย เราบอกว่าหน้าที่รักษาเป็นหน้าที่ของเรา หน้าที่ของสัตว์ หน้าที่ของมด

ตั้งแต่นั้นมานะ เขาบอกว่าถ้ามดมานะ เขาก็พูดว่าเขาจะทําความสะอาดนะ แล้วเขาก็ทําของเขา บอกเดี๋ยวนี้เขาอยู่สบายขึ้นเยอะเลย ไม่เหมือนเมื่อก่อน เมื่อก่อนเนี่ยจะทําหรือก็ละล้าละลัง แล้วในบ้านเรามันก็สกปรกไปหมดเลย แต่เราก็บอกเขา นี่ไม่ใช่เลี่ยงบาลีนะ จะบอกว่า พวกนี้รู้มาก ชอบเลี่ยง เราไม่ใช่เลี่ยง เรารักษาชีวิต

พระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์เขาต้องสร้างคุณงามความดีของเขาไปเพื่ออํานาจวาสนาของเขา ชีวิตของเรามีอยู่นะ เราจะต้องเดินไปข้างหน้านะ แล้วชีวิตเรา เราต้องไปได้ อย่าให้คนเขามองแล้วขําๆ “พวกนี้พวกชาวพุทธทําอะไรก็ครึ่งๆ กลางๆ จะทําอะไรก็ไม่กล้าทํา ไอ้เวลาจะทําก็ทําไม่จริง” ชาวพุทธเป็นอย่างนี้ไปหมดเลยหรือ ชาวพุทธนี่ครึ่งๆ กลางๆ จะว่าเป็นคนก็ไม่ใช่ จะว่าเป็นสัตว์ก็ไม่เชิงอยู่อย่างนั้นหรือ ชาวพุทธก็ต้องเข้มแข็งสิ ต้องมีปัญญาสิ ต้องทําได้ เราไม่ได้ผิดศีล ศีลด่างพร้อย ศีลขาด ศีลทะลุ มันมีของมัน เห็นไหม

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน พอถือเป็นวิทยาศาสตร์ก็ยุ่งไปหมดเลย ทําอะไรทําไม่ได้ทั้งนั้น แล้วเขาบอกเลย “ทําอะไรก็สังคมมันบีบบังคับ สังคมบังคับทุกอย่างเลย มีกฎเกณฑ์มาก”

ประเทศที่เจริญแล้วก็มีอย่างนั้น แล้วกฎหมายก็เป็นกฎหมายไง ของเรากฎหมายแล้ว กฎหมายพวกใครพวกมัน สังคมของเรา สังคมของเรา เราก็พยายามเลียนแบบเขา กฎหมายที่ไหนก็มีเขียนเหมือนกันนะ แต่การบังคับใช้ เราไม่ได้บังคับใช้ เห็นไหม แล้วยังมีพวกเขาพวกเราอีกต่างหาก

ไอ้นี่เขาอยู่เมืองนอก ฉะนั้น สังคมเขา สังคมเขาใช้บังคับใช้กฎหมาย เขาจะบีบบังคับ เราก็ทําให้มันถูกต้องตามกฎหมาย เพราะเราเลือกทางนี้ พอทําถึงที่สุดแล้วนะ ถ้าคนมันมีสติปัญญา มันจะเปลี่ยนหน้าที่การงาน จะเปลี่ยนงานไป ถ้าเปลี่ยนงานไปมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ

ฉะนั้น อย่าสับสนไง เขาเขียนมาถาม “หนูรู้สึกสับสนมาก หาทางเดินไม่เจอ ตอนนี้สมาธิเสื่อมหมดเลย”

หาทางเดินไม่เจอเพราะเราสับสน กลับมาตั้งสติ เราเป็นมนุษย์ สิ่งที่มีค่าที่สุดคือความเป็นมนุษย์ของเรา จิตใจของเรา ความเป็นมนุษย์ แล้วความเป็นมนุษย์ มนุษย์จะเดินไปทางไหน ถ้ามนุษย์จะไปทางไหน เราเกิดมาเป็นคนต้องมีหน้าที่การงาน เราก็ทําหน้าที่การงานของเรา ก็ตั้งสติของเรา ไม่มีเจตนาทําความผิดเลย แต่มันเป็นความจําเป็น มันเป็นเรื่องอาชีพ

แล้วเวลาทําเสร็จแล้วเวลาภาวนา ภาวนาก็สาธุ ถ้าจิตใจคนอ่อนแอ กรรมมันคลุกเคล้า หันซ้ายก็ไม่ได้ หันขวาก็ไม่ได้ ทําสิ่งใดไม่ได้เลย แล้วก็สับสน ทางโลกทําธุรกิจของตนก็มีปัญหา เวลาจะไปภาวนายิ่งยุ่งใหญ่เลย เพราะอะไร เวลาไปภาวนาก็ไปน้อยเนื้อตํ่าใจ เกิดมาเป็นชาวพุทธจะทําคุณงามความดี ธุรกิจก็มีปัญหา เวลาจะมาภาวนายิ่งปัญหาทับซ้อนเข้าไปใหญ่เลย มันก็เลยล้มไปเป็นแถบเลย ล้มไปตั้งตัวไม่ได้เลย

แต่ถ้าเราจะตั้งตัวของเรา มีความจําเป็นทําให้ถูกต้องตามกฎหมาย เราเลือกทางนี้แล้ว เราไม่มีเจตนาจะทําร้ายใครทั้งสิ้น ก่อนทําอะไร เราก็ขออโหสิ ขออภัยทั้งสิ้น แล้วเราทําของเรา ทําเสร็จแล้วนะ ถ้ามันเป็นอาชีพของเรา เสร็จแล้ววาง วางแล้ว เรามาภาวนาของเราให้ได้ ให้มันจริงให้มันจังอย่างนี้ ถ้ามันจริงมันจังขึ้นมาแล้วชีวิตมันไม่สับสน

ชีวิตนี้มีค่านะ ชีวิตนี้มีค่ามาก ทีนี้เกิดมาแล้ว คนเรามันแบบว่า เพราะมีคนเมื่อก่อนมาบ่นมากเลย “หลวงพ่อ อยากบวชมากเลยล่ะ แต่มันผิดพลาดไปแล้ว มีครอบครัวไปแล้ว” บอก “ถ้าอย่างนั้นเอ็งก็ต้องให้ลูกๆ เอ็งมีงานทําก่อนแล้วค่อยมาบวช” คนมันคิดมาก

นี่ไง มันผิดพลาดไปแล้วมันต้องรับผิดชอบสิ มีครอบครัวไปแล้ว แล้วถึงเวลาแล้วตัวเองก็คิดดีจะมาบวช แล้วก็ทิ้งให้แม่มันเลี้ยงเดี่ยว แล้วเอ็งมาอยู่คนเดียวได้อย่างไร เอ็งต้องดูแลส่งเสีย ให้เขาเรียนจบ ให้มีหน้าที่การงานทําก่อน ถ้าเอ็งคิดได้ เอ็งค่อยกลับมาบวช ถ้าเอ็งคิดไม่ได้ เอ็งก็ต้องคอยดูแลลูกเอ็งไปจนแก่เฒ่า นี่ถ้าเวลามันผิดพลาดไปแล้วเราก็ต้องรับผิดชอบ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ ทางเลือกไง หาทางออก หาทางเลือก เวลาทางเลือก นี่ยังดีนะ ยังคิดได้ เห็นไหม ถ้าคิดไม่ได้มันไปเรื่อยเลย

ทีนี้เขาบอก “เวลาทําไปแล้วมันจะมีเรื่องเอกสาร เรื่องการเงิน เรื่องภาษี”

ถ้าเป็นกิจการของเรามันก็ยังทําให้มันถูกต้องได้ แต่ถ้าเราเป็นคนงานของเขา ถ้าเจ้าของเขาต้องให้ทําอย่างนั้นมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ เรื่องภาษี เรื่องอะไร

เพราะพระเรา เห็นไหม พระเราเวลาด่านขนอนคือด่านภาษี ถ้าพระข้ามด่านขนอนไง คือเอาสินค้าชนิดหนึ่งที่ราคา ตํ่ากว่าข้ามด่านขนอนเป็นปาราชิก คือมันมีค่าเกินบาท นี่พูดถึงพระนะ พระจะเสียต่อเมื่อด่านขนอนคือด่านศุลกากร ด่านตรวจคนเข้าเมือง เวลาสินค้าเข้าออก เรื่องนี้ถ้าพระเอาสินค้าเข้าโดย ไม่ได้เสีย ทันทีเลย

ทีนี้เขาพูดบ่อยมากว่าตอนนี้ไอ้พวกนี้พวกลิขสิทธิ์ แล้วพระใช้ พวกเราใช้จะเป็นอะไรไหม พวกลิขสิทธิ์เป็นลิขสิทธิ์นะ แต่ทีนี้ถ้ามันอยู่ในเมืองไทย มันมีของมันอยู่ เราไม่ได้เอาเข้ามา นี่พูดประสาเรานะ นี่พูดถึงภาษี เดี๋ยวกระทรวงการคลังมันจะจับ พระสงบไปตรวจสอบ ไอ้นั่นเรื่องของเขา แต่ของเรา เขาพูดของเขา ถ้าเป็นของเราเอง เราจะบอกว่า ถ้าเป็นของเราเอง เราทําให้มันถูกต้องเสีย เพื่อความสบายใจไง แต่ถ้าเราเป็นลูกจ้างเขา เราก็ทําอย่างมีความจําเป็นว่าอย่างนั้น

“ลูกไม่อยากทําตามใจคนอื่นๆ ค่ะ แต่ลูกก็ไม่มีสภาพที่จะเลือกได้”

ฉะนั้น เราทําของเรา นี่หาทางออกนะ หาทางออก พูดถึงว่าการถือศีล การประพฤติปฏิบัติ ธรรมกับโลก ถ้าเป็นเรื่องของโลกก็เป็นเรื่องของโลก แต่เรื่องของโลก เราก็ต้องคัดแยกของเรา

ถ้าเป็นเรื่องของธรรมล่ะ เรื่องของธรรม เพราะเราปรารถนาไง เราปรารถนาอยากจะประพฤติปฏิบัติ อยากจะทํา ความจริงของเราขึ้นมาให้ได้ เพราะชีวิตนี้มีค่านัก ชีวิตนี้มีค่านัก เวลามีสติ เราก็เห็นคุณค่าของมันแล้ว เวลาเกิดสมาธิขึ้นมามีความสุขด้วย แล้วจะเห็นใจของเราเลย แล้วถ้าเกิดปัญญาขึ้นมา เกิดภาวนามยปัญญามันจะทึ่งมาก ทึ่ง

ถ้าเวลามันเสื่อม เวลาเสื่อมแล้วถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ ไม่มีหมู่คณะดึงไว้นะ มันเจริญแล้วเสื่อมๆ ไง คนเราเวลาปฏิบัติไปแล้วเกิดอาการส้มหล่น คนเรามันมีบุญนะ มีบุญบางครั้ง แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วมันไม่ต่อเนื่อง มันเสื่อม ถ้าเสื่อมไปแล้วนะ มันก็เหลวไหลได้ นี่มันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญอยู่อย่างนั้น เราถึงเกิดในวัฏฏะไง นี่เราพยายามทําของเรา ปฏิบัติของเรา ให้เป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่า “ชีวิตมันเหมือนสองเส้นทางที่ตรงกันข้าม ทางหนึ่งเป็นทางโลก ทางหนึ่งเป็นทางธรรม แล้วเราตอนนี้ใจหนึ่งก็อยากจะประพฤติปฏิบัติ แต่ก็ต้องปรับตัวอยู่กับทางโลกเขา”

นี่พูดถึง ให้คัดเลือก ให้คอยคัดเลือกคัดแยกเอาไง พยายามสร้างๆๆ สร้างสติปัญญาอย่าให้สับสน ถ้าข้างในไม่สับสนนะ ความเป็นอยู่อย่างนี้ไม่สับสนเลย เวลาคนที่มีปัญหาแบบโยม เขามีปัญหามาก่อน แล้วเขาเคลียร์ปัญหาของเขาได้นะ เขาพ้นจากความสับสนนั้นมา เขาก็อยู่ทางโลกได้ด้วยความสุขสบาย

แต่ของเราเนี่ย เรามาเจอปัญหา พอเจอปัญหาขึ้นมา ข้างใน ของเราคือจิตใจของเรามันไม่มั่นคง ถ้าจิตใจเราไม่มั่นคง เราก็ศึกษาอย่างนี้ ศึกษาของเรา เราทําด้วยความจําเป็น เราไม่มีเจตนา เราทําเพื่อรักษาชีวิตนี้ไว้ก่อน รักษาชีวิตไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติไง

ดูพระเราสิ พระเรา เห็นไหม ดูสิ บิณฑบาตมาดํารงชีวิตไว้ ดํารงชีวิตไว้ทําไม ดํารงชีวิตไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติมันเป็นความจริงขึ้นมา เห็นไหม ฉันอาหารของโลกเขาด้วยความไม่มีโทษเลยล่ะ แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เราบิณฑบาตมา เราฉันอาหารของเขา ถ้าเราทําตัวไม่ดี เราฉันอาหารด้วยความเป็นโทษนะ ความเป็นโทษ เป็นโทษว่าของเขาสะอาดบริสุทธิ์ไง แต่ของเราฉันไปแล้วเราไม่ทําความสะอาดบริสุทธิ์ นี่พูดถึงพระ

ถ้าจะคิด คิดแบบโยมไง คิดแบบทําธุรกิจแล้วมันมีปัญหา ถ้าคิดแบบพระคิดอย่างนี้ไม่กล้ากินข้าวใครเลยนะ บิณฑบาตมาแล้วก็นั่งมอง กลัว กลัวมาก ไม่กล้าฉัน แต่ถ้าฉันไปแล้ว เห็นไหม ถ้าฉันไปแล้วเราฉันเพื่อดํารงชีวิตไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติ เพื่อทําคุณงามความดี ถ้าความดีมันเกิดขึ้น ความดีของเรามัน ดีขึ้นมา คิดได้ปั๊บ ถ้าขณะคิดได้ปั๊บ มันก็ทําได้ นี่เวลาเราคนคิด คิดดีๆ นะ

แต่เราดูข่าวเยอะ แล้วข่าวเวลาลงข่าวที่พระทําความผิด พระผิดกฎหมาย เห็นแล้วมันสะเทือนใจ มันสะเทือนใจที่ว่าแล้วเขาจะเชื่อกันได้อย่างไรล่ะ สังคมจะเชื่อได้อย่างไร แล้วสังคมไม่เชื่อแล้ว เวลาเขาเรียกว่าศาสนสัมพันธ์ เวลาแต่ละลัทธิ แต่ละศาสนามาคุยกัน ศาสนาเขาก็คุยของเขาว่าศาสนาเขามั่นคง ศาสนาเขาดีงาม

ศาสนาพุทธเวลาเขาพูดถึง เขาพูดถึงพระที่ทําความผิด แต่เขาไม่ได้พูดถึงอริยสัจเลย เขาไม่ได้พูดถึงทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เขาไม่ได้พูดถึงสัจจะความจริงที่ทําได้จริงเลย แล้วคนทําได้จริง คนทําได้จริงแล้ว คนทําได้จริงส่วนใหญ่แล้วท่านจะเชิดชูไว้ในหัวใจ ท่านก็ไม่กล้าพูดออกมาเหมือนกัน เพราะกว่าจะทําได้จริงมันแสนทุกข์แสนยาก แล้วมันทําได้จริงๆ นะ แล้วพูดออกไปแล้วเขาไม่เชื่อด้วย แล้วพูดออกไป นรกสวรรค์ เขาก็ยิ้มๆ แล้ว เฮ้ย! มันมีอยู่จริงหรือ เฮ้ย! มรรคผล มรรคผล ยิ่งแปลกใจใหญ่เลย

ฉะนั้น คนที่ทําได้จริงเขาก็พูดต่อเมื่อผู้ที่ปัญญาชนด้วยกันไง ไม่พูดกับพวกที่เอาสีข้างเขาถู มันก็เลยต่างคนต่างไม่พูดเข้าไปใหญ่ เขาก็เลยมองพระทางลบไปทั้งนั้นเลย ถ้ามองพระในทางลบ เขามองพระอย่างนั้นไง ฉะนั้น พระอย่างนั้นมันก็มีอยู่จริง แล้วเราจะปฏิเสธได้อย่างไร ก็เป็นวิทยาศาสตร์ ก็เห็นจริงๆ

แต่ถ้าความจริงล่ะ เขาพูดถึงอริยสัจไหม พูดถึงหลักการในศาสนาไหม แล้วเวลาพูดขึ้นมาก็พูดไม่เป็น พูดก็เอาสีข้างเข้าถูอย่างนั้นน่ะ แต่ครูบาอาจารย์เราผลัวะ! ผลัวะ! อยู่หมดล่ะ ผลัวะ! เพราะว่ามันเป็นบัณฑิต มันฟังธรรมไง ถ้าไม่ฟังธรรมก็จบ

นี่พูดถึงว่าเวลาเราอยู่ทางโลก ชีวิตนี้มันเหมือนสองเส้นทางขนานกัน เส้นทางทางโลกเราก็ต้องหาสัมมาอาชีวะ เส้นทางทางธรรมเราก็ต้องประพฤติปฏิบัติ เราก็ต้องฝึกฝนอย่างนี้เพื่อให้จิตใจมันเข้มแข็งขึ้นมา ให้มันมีหลักมีเกณฑ์ นี่พูดถึงว่าสองเส้นทางทางโลกเนาะ

ถาม : เรื่อง “กามตัณหา”

เรียนถามหลวงพ่อ การละกามตัณหาชั่วคราวเป็นสมาธิใช่ไหมคะ จําเป็นจะต้องละถาวรไหมคะ หรือเป็นแค่ทางเท่านั้น เพราะถ้าตลอดเวลาจะทํางานไม่ได้ เดินไม่ได้

ตอบ : คําถามนี้แปลกมาก คําถามนี้คือว่าเวลาปฏิบัติขึ้นไป คนเราพยายามจะประพฤติปฏิบัติ แล้วเวลาปฏิบัติ เห็นไหม เวลาปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ปัจจัตตังคือประสบพบเห็น ปัจจัตตัง เรารู้เฉพาะหน้าของเรา สันทิฏฐิโกคือรู้เองเห็นเอง รู้ตามความเป็นจริง

แต่เวลาคนเราไม่มีหลักเกณฑ์มันเป็นอย่างนี้ ถามว่า “การ ละกามตัณหาชั่วคราวเป็นสมาธิใช่ไหมคะ” อันนี้เป็นข้อหนึ่งนะ “การละกามตัณหาชั่วคราวเป็นสมาธิใช่ไหมคะ” มันก็เหมือนกับว่า เราทําความสงบได้ เราทําสมาธิ กามตัณหามันก็ไม่มีไง คือว่า “ละกามตัณหานี้เป็นสมาธิชั่วคราวใช่ไหมคะ” นี่คําถามนี้คําถามหนึ่งนะ แล้วอีกคําถามหนึ่งเขาบอกว่า “ต้องละถาวรใช่หรือไม่ ถ้าละถาวรแล้วมันทํางานไม่ได้”

ไอ้นี่คําถามนี้มันฟ้องหมดเลย แสดงว่ามันไม่ได้ละ มันกด ไว้เฉยๆ ถ้ากดไว้เฉยๆ อาการกด เพราะกดแล้วมันขยับไม่ได้ไง ถึงบอกว่าถ้าจะละตลอดไปคือทํางานไม่ได้เจ้าค่ะ ถ้าทํางานได้ ก็ต้องเคลื่อนไหว ถ้าเคลื่อนไหวก็กดไว้ไม่ได้ ก็เลยกลายเป็นว่า คําถามนี้มันเป็นสองประเด็น

พอสองประเด็นปั๊บ คําถามมันฟ้องตัวมันเองหมดเลย คําถามว่า “การละกามตัณหาชั่วคราวเป็นสมาธิใช่ไหมคะ” คําว่า “ชั่วคราว” คําว่า “ชั่วคราว” ถ้ามันเป็นสมาธิมันก็ปล่อยวาง จิตมันก็เป็นสัมมาสมาธิมันก็ละได้ ละได้ชั่วคราว สมาธิ เห็นไหม สมาธิ อัปปนาสมาธิละกายได้เลย ละกายได้เพราะเป็นอัปปนา- สมาธิสักแต่ว่ารู้ จิตนี้อยู่ท่ามกลางร่างกายนี้ มันหดจนไม่รับผิดชอบร่างกายเลย ทั้งๆ ที่อยู่ด้วยกัน แต่ไม่รับรู้เลย เห็นไหม แม้แต่ สมาธิละกายได้เลย

อัปปนาสมาธิสักแต่ว่ารู้ คําว่า “สักแต่ว่ารู้” คือไม่รับรู้เรื่องร่างกาย ไม่รับรู้อะไร ตัวจิตจะเด่น เด่นเฉพาะตัวเขา เฉพาะตัวจิตมันจะเป็นอิสระ เด่นของมันอยู่อันเดียว ไม่รับรู้อะไรเลย นี่อัปปนาสมาธิ แม้แต่สมาธิมันยังละร่างกายได้ชั่วคราวเลย แต่ละด้วยสมาธินะ ละด้วยสมาธิคือชั่วคราว เพราะว่าเรามีชีวิตใช่ไหม กายกับใจอยู่ด้วยกัน แต่ขณะที่เข้าสมาธิมันหดเข้ามาเป็นตัวมันเอง มันไม่รับรู้เรื่องร่างกาย นี่อัปปนาสมาธิ

เวลาออกจากอัปปนาสมาธิมันก็รับรู้เป็นธรรมชาติ เพราะมันหนีกันไม่ได้ไง เพราะเราเกิดมาเป็นคนใช่ไหม เราเกิดมาอยู่ในอายุขัยนี้ มันมีกายกับใจ ทีนี้ใจอยู่ในร่างกายนี้มันก็ต้องรับรู้ร่างกายนี้เป็นเรื่องธรรมดา แต่เวลาเข้าสมาธิ เข้าสมาธิจิตมันเป็นอิสระ มันเป็นหนึ่งเดียว อัปปนาสมาธิมันก็ไม่รับรู้เรื่องร่างกายนี้เลย อันนี้เป็นสมาธิจริงๆ

แต่บอกว่า “การละกามชั่วคราวเป็นสมาธิหรือไม่” การละกามชั่วคราว เพราะคําถามที่สองมันจะไปตอบคําถามแรก คําถามที่สองว่า “ต้องละถาวรใช่หรือไม่ เพราะการละถาวร มันละไม่ได้ เพราะมันทํางานไม่ได้ มันเดินไม่ได้”

ถ้าเดินไม่ได้มันเป็นขันติ เป็นการอดทน เป็นการกดทับไว้ ว่าหินทับหญ้าๆ เราไปกดทับไว้เฉยๆ ถ้าเราไปกดทับไว้เฉยๆ ถ้าจะละตลอดไปก็ต้องกดอยู่อย่างนั้นเลยขยับไม่ได้เลย

มันไม่เป็นอย่างนั้น โธ่! ก็ดูพระอนาคามี พระอนาคามีเขาละกามตัณหา พระอนาคามีนะละกามราคะ ปฏิฆะ พระอนาคามีละได้ แล้วพระอนาคามีก็ดํารงชีวิตปกติไง พระอนาคามีโดยปกติ พระอรหันต์ พระอนาคามี เขาดํารงชีวิตโดยปกติ ถ้าดํารงชีวิต ปกติเขาก็เคลื่อนไหวได้ เขาคิดได้ ทําอะไรได้ ทําได้ทุกอย่าง แต่ไม่มีกิเลส ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ก็มีอยู่ ขันธ์ที่สื่อสาร แต่มันไม่มีกิเลสไง แต่ถ้าเป็นปุถุชนเรา เขาเรียกว่าขันธมาร เพราะว่ามันมีมาร

แต่ถ้าเป็นพระอรหันต์ พระอนาคามี พระอนาคามีกามราคะ ปฏิฆะหมดแล้ว ถ้าหมดแล้วเขาก็เคลื่อนไหวได้ เขาก็อยู่ได้โดยปกติ อยู่ได้เพราะอะไรล่ะ อยู่ได้เพราะเขามีมรรค เวลาเขาเจริญมรรค เจริญมรรคมันสํารอก มันคาย มันฆ่า ฆ่ากิเลส กามราคะ ปฏิฆะเป็นสังโยชน์ สังโยชน์ที่มันอยู่ในใจที่มันผูกมัดที่มันมีอยู่โดยธรรมชาติในใจ ที่ว่ามันนอนเนื่องคือมันเป็นเนื้อเดียวกัน

เหมือนกับนํ้าที่มันมีขุ่นตะกอนมันอยู่ด้วยกัน แต่ถ้าลองได้ กรองตะกอนนั้นออกหมด นํ้าใสๆ ที่ไม่มีขุ่นตะกอน มันก็เป็นนํ้าอีกประเภทหนึ่งใช่ไหม นํ้าที่มีตะกอนกับนํ้าที่ไม่มีตะกอนแตกต่างกัน นํ้าที่มีตะกอนก็คือพวกเรานี่ไง เดี๋ยวดี เดี๋ยวชั่ว เดี๋ยวร้าย นี่นํ้าที่มีตะกอน พระอนาคามีคือนํ้าที่ไม่มีตะกอนไง เพราะได้กรองตะกอนนั้นทิ้งหมดแล้ว ถ้ากรองทิ้งหมดแล้วนะนํ้าใสๆ มันเขย่าอย่างไรมันก็ใส เขย่าขนาดไหนมันก็ใส นี่ก็เหมือนกัน ถ้าละกามราคะถาวรมันก็เหมือนนํ้าใสๆ ที่ได้กรองตะกอนนั้นทิ้งแล้ว

แต่ของเรา เราบอกว่า “ถ้าจะละถาวรมันทํางานไม่ได้เลย” แสดงว่ามันใสแต่นํ้าข้างบนไง ตะกอนมันอยู่ก้นแก้วไง ขยับไม่ได้ ขยับนี่กามขึ้นเลย นี่ไงคําถามมันฟ้องเอง คําถาม มันฟ้องของมันเอง ถ้าฟ้องของมันเอง ฉะนั้น ถ้าการละกามราคะ เราจะบอกว่าทุกคนก็อยากจะรักษาหัวใจของเราไม่ให้มีสิ่งใดมา กระตุ้น ก็พยายามจะบอกว่าพยายามจะละกามราคะต่างๆ

ไม่ต้องไปคิดอย่างนั้นหรอก เราพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ความสงบระงับนั่นแหละ อันนั้นเป็นข้อเท็จจริง แล้วถ้ามันจะละได้จริงๆ มันต้องพิจารณาของมัน พิจารณากาย สํารอกคายสังโยชน์ ๓ ไปก่อน ถ้ามันขาดไปแล้ว เห็นไหม แล้วถ้ามันพิจารณาต่อเนื่องไป กามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง แล้วถ้าพิจารณาต่อเนื่องไป กามราคะปฏิฆะจะขาดไป อันนี้คือข้อเท็จจริง อริยสัจ สัจจะความจริงเป็นแบบนี้ สัจจะความจริง นี่ทําตามข้อเท็จจริง

คําว่า “มาตรฐานๆ” มาตรฐานมันจะเป็นอย่างนี้ ถ้ามาตรฐานเป็นอย่างนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ตรัสรู้อย่างนี้ พระปัจเจกพุทธเจ้าก็ตรัสรู้อย่างนี้ พระอัครสาวก พระอรหันต์เขาก็บรรลุธรรมอย่างนี้ แล้วเวลาบรรลุธรรมอย่างนี้ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม เอหิภิกขุ บวชมาเอง ๑,๒๕๐ องค์ เป็นพระอรหันต์หมดเลย

ถ้าพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ กับองค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้าแตกต่างกัน ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์เข้าใจได้หมดล่ะ ความเข้าใจได้เหมือนกัน ความเห็นเหมือนกัน ก็คือว่ามีความสะอาดบริสุทธิ์เหมือนกัน นี่มาตรฐาน มาตรฐานมีมาตรฐานเดียว มาตรฐานเดียว ความจริงเป็นอย่างนี้

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติ พวกเรานี่เรามาปฏิบัติกัน เราไปหาครูบาอาจารย์กัน ต่างคนต่างมีแง่มุม ต่างคนต่างใส่ความเห็นของตัวเข้าไป ก็เลยเละกันอยู่อย่างนี้ ในวงปฏิบัติที่มันเละกันอยู่อย่างนี้เพราะอะไรล่ะ เพราะใครมีมุมมองอย่างไร ใครมีความเห็นอย่างไรก็ใส่เข้าไป แล้วก็ฉันรู้ๆ มันน่าเศร้า มันน่าเศร้าที่บอกว่า “พระพุทธเจ้าเคยบอกไว้แล้วมันหายไป แล้วข้าพเจ้ามาค้นหาเจอ” น่าเศร้า น่าเศร้ามาก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐ แล้วอย่างปัญญาอย่างนี้จะมาค้นเจอได้อย่างไร ถ้าค้นเจอมันต้องค้นกิเลสของเราเจอ ไอ้ค้นไอ้ความอยากดังอยากใหญ่ ทิฏฐิมานะ ไอ้มารเราเจอนี่สิอย่างนี้สุดยอด ถ้าค้นกิเลสเราเจอ เออ! เก่ง เก่งมากๆ ไอ้นี่ไปค้นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เคยพูดไว้ แล้วมันเลือนรางไป เราไปสะดุดเจอ เราไปสะดุดมันเลยเจอขึ้นมา นี่มีความคิดมีมุมมองอย่างนั้น มันก็เลยแตกต่างกันไปอย่างนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่คําถาม ไม่รู้ว่าเขาถามเรื่องอะไร ก็เลยไม่รู้จะตอบอะไร แต่เพียงแต่ว่าเขาถามมาอย่างนี้ไง ถามว่า “เรียนถามหลวงพ่อ การละกามตัณหาชั่วคราวเป็นสมาธิใช่ไหมเจ้าคะ จําเป็นต้องละถาวรใช่ไหมคะ หรือเป็นแค่ทางผ่านเท่านั้น เพราะถ้าละตลอดเวลาจะทํางานไม่ได้ เดินไม่ได้”

ไอ้นี่มันเป็นมุมมองเป็นความเห็น เวลาปฏิบัติไปแล้วเราไปรู้ไปเห็นอย่างนี้เข้า ถ้ารู้เห็นอย่างนี้เข้ามันก็เป็นประสบการณ์อันหนึ่ง แต่ถ้าเป็นโยม โยมก็บอกว่า “มันเป็นประสบการณ์ มันก็ทํามาเกือบตาย ทุกข์มากเลย หลวงพ่อต้องให้คะแนนบ้างสิ แหม! หลวงพ่อจะลบหมดเลย” มันก็เป็นที่โยมที่ถามทํามาก็ได้ประสบการณ์ แต่ถ้าพูดถึงสัจจะ พูดถึงมาตรฐานเดียว มันเป็นที่โยมเขาไปได้สัมผัส แต่มันยังต้องก้าวหน้าไปกว่านี้อีกเยอะ มันไม่ใช่หรอก มันไม่ใช่

เพราะว่าการละกามตัณหามันต้องไปเห็นอสุภะ ถ้าเห็นอสุภะแล้วมันละ อสุภะนี้เป็นเหตุ ถ้ามันละได้ เราทําเจริญภาวนา ของเรามันก็เป็นเหตุ ถ้าเหตุมันชําระสะสางกัน มันเป็นผล เหตุ เหตุถ้ามันถูกต้อง ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุมันถูกต้องมันจะไปไหนล่ะ ถ้าเหตุถูกต้องมันก็ต้องถูกต้อง ถ้าเหตุมันผิด เหตุมันไม่สมควรแก่ธรรม เหตุไม่สมควร ฉะนั้น เหตุสมควรมันก็เป็นระดับที่เราสร้างได้แค่นี้ เรารู้ได้แค่นี้ แต่ผลมันยังไม่เป็นอย่างที่เป็นจริง

ฉะนั้น เราก็ต้องพัฒนาขึ้นไป นี่ถ้าเป็นคําตอบจะตอบอย่างนี้ จะตอบอย่างนี้ไง ฉะนั้น จะตอบอย่างนี้ เพราะว่าไม่อยากถามหลวงพ่อเลย ถามทีไรก็ผิดทุกทีเลย แล้วถามหลวงพ่อทีไร หลวงพ่อก็ออกนอกลู่นอกทางตลอดเลย

เพราะเขาถามมาบ่อย ฉะนั้น ไอ้ที่ว่าเราพูด ธรรมของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่มีขัดไม่มีแย้ง ไม่มีขัด ไม่มีแย้งกัน นี่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมถ้ามีขัดมีแย้งกันคือกิเลส ไอ้นี่เวลาเหตุผล เห็นไหม ที่เราพยายามจะพูดนะ พูดให้เห็นเหตุผลว่าความเห็นคือคําถาม คําถามคือความเห็นคือเหตุ มันยังขัดแย้งกันเลย มันยังขัดแย้งกันแล้วมันจะไปถูกได้อย่างไร มันขัดมันแย้งกัน มันไม่ตรง

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่มีขัดไม่มีแย้ง มันจะเป็นทางเดียวกัน ศีล สมาธิ ปัญญา โสดาปัตติ-มรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ มันจะส่งเสริมกันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ไม่มีขัดไม่มีแย้ง

ถ้ามีขัดมีแย้ง เราต้องตรวจสอบแล้ว เราต้องตรวจสอบ ต้องพิจารณา เราต้องแก้ไขของเรา เพราะมันขัดมันแย้ง มันผิด เราต้องตรวจสอบ ต้องทําให้มันถูกต้อง

แต่ถ้ามันถูกมันต้องดีงามขึ้นไป เห็นไหม มันจะเจริญขึ้น บุคคล ๔ คู่ แล้วมันจะปฏิบัติไป นี่มาตรฐานเดียว มาตรฐานนี้เป็นมาตรฐานของครูบาอาจารย์ มาตรฐานของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ

แต่มาตรฐานของคนถาม คนถามมันไปรู้ไปเห็นไง ถ้ารู้เห็นมันก็ภูมิใจ มันก็ดีใจ ถามมาไม่รู้หลวงพ่อจะว่าอย่างไร ถามมาแล้วก็พูดเท่านี้ สิ่งที่ทํามาเป็นประสบการณ์

การละตัณหา เราจะบอกว่าการละกิเลส ถ้าละกิเลส เราละกิเลสโดยความเป็นจริง ไอ้นี่ว่า “ชั่วคราวหรือความเป็นจริง” ชั่วคราว ตทังคปหานมันชั่วคราวคือของชั่วคราว แต่ถ้าเป็นสมาธิมันก็ละได้ชั่วคราวเหมือนกัน แล้วถ้ามันจะเป็นถาวรมันต้องขาดจริงๆ เลย ไม่ต้องถาวร มันหายไปเลย ฆ่ามันเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไม่ให้ทําลายกัน ให้มีเมตตาต่อกัน แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสรรเสริญการฆ่ากิเลส การฆ่ากิเลสนี่สุดยอดมาก การฆ่า ต้องฆ่าแล้วทําลาย การฆ่าทําลายแล้วมันจะจบสิ้น แต่ถ้าคําว่า “ถาวร” มันเป็นอกุปปธรรม กุปปธรรม อกุปปธรรมมันจะถาวร มันจะเป็นความจริงของมัน

ฉะนั้น ให้ปฏิบัติต่อเนื่องไป ให้ทําต่อเนื่องไป สิ่งที่ว่าเราเข้าใจสิ่งใดแล้วเข้าใจไว้ นั่นคือประสบการณ์ แล้วพยายามปฏิบัติ ถ้ามันละเอียดขึ้น มันดีขึ้น เราจะวางเอง ถ้าเราทําให้เหตุผลมันสูงส่งกว่า เราจะวางเรื่องนี้ แต่ถ้าเหตุผลของเรายังไม่ถึง เราก็ยังติดข้องอยู่อย่างนี้ เราพยายามดูแลของเรา ปฏิบัติของเราเพื่อให้มันเจริญงอกงาม ให้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เอวัง

กามตัณหาเป็นมรรคไม่ได้

มรรคก็เป็นมรรค มรรคมันถึงว่าสติชอบ สมาธิชอบ ปัญญาชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความชอบธรรมอันนั้นมันถึงเป็นมรรค มรรคมันเป็นมรรค ๘

มรรค ๘ สมาธิชอบ ความสงบที่ชอบธรรม ความสงบที่ไม่ชอบธรรมก็ไม่ใช่มรรค ความเพียรของเรา ความวิริยะ ความอุสาหะของเรามันจะเป็นมรรค นี้ว่าเป็นมรรคๆ ไง

๓

ชอบธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : “ขอยกเลิกคําถาม”

เขาบอกคําถามครั้งที่แล้วมาที่ว่าให้กดไว้นั่นน่ะ ถ้ามันกดไว้ เขาบอกว่าเขาเข้าใจแล้ว คําถามนะ ขอยกเลิกคําถาม แต่มันเป็นคําถามใหม่ไง ขอยกเลิกคําถาม แต่มันเป็นประเด็นน่ะ

“ขอยกเลิกคําถาม เพราะเข้าใจแล้วค่ะ เข้าใจว่ากามตัณหาเป็นมรรค ถ้าสมุจเฉทจะเกิดขึ้นแค่ครั้งเดียว”

ตอบ : นี่เขาถามมา ถามเยอะมาก แต่เวลาถามแล้ว เวลามีปัญหาขึ้นมามันแบบว่าเขาไปค้นคว้าในเว็บไซต์เรา เขาฟังเยอะมาก พอเขาฟังไปแล้วเขาบอกเขาเข้าใจ

เพราะในเว็บไซต์นะ เราจะอธิบายธรรมะไว้หลากหลาย เพราะคนถามมา คนที่เขาศรัทธาใหม่ คนที่เขาเริ่มประพฤติปฏิบัติ เขาก็ถามมา คนที่ปฏิบัติไปแล้วติดขัดสิ่งใด เขาก็ถามมา คนที่ปฏิบัติไปแล้วมันเคยหาครูบาอาจารย์มาเยอะมาก แล้วฟังแล้วสับสน ก็ถามมา คําถามมันหลากหลาย ถ้าคําถามหลากหลาย เราก็จะตอบไปหลากหลาย

แล้วเราอยู่กับครูบาอาจารย์มา เพราะครูบาอาจารย์นะ หลวงตาเนี่ยท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเวลาใครมาถามปัญหามันเฉพาะคนๆ มันมีอุปสรรคไปทั้งนั้นน่ะ มันติดขัดไปทั้งนั้น แล้วท่านแก้เฉพาะคน ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านถึงพูดไง “แก้จิต แก้ยากนะ แก้จิตแก้ยากนะ” แก้จิตคือแก้ความสงสัย

ฉะนั้น พอแก้ความสงสัย คนเรามันสงสัยหลากหลาย ความสงสัยมันมีมหาศาลเลย แล้วคนสงสัยมันก็สงสัยจากพื้นฐานแตกต่างกัน ถ้ามันสงสัยจากพื้นฐานแตกต่างกัน เวลาจะตอบปัญหาก็ตอบปัญหาเพื่อให้เขาเข้าใจ เพื่อให้เขาเข้าใจปัญหานั้น คือเขา ปลดเปลื้องความติดขัดปัญหานั้น แล้วเขาจะได้ก้าวเดินต่อไป

ฉะนั้น เวลาไปฟังในเว็บไซต์เรามันจะหลากหลายมาก แล้วฟังแล้วอันไหนชอบใจ อันไหนถูกใจ เขาบอก เออ! เข้าใจ อันไหนไม่ถูกใจก็หลวงพ่อพูดผิด หลวงพ่อโอ้โฮ! เที่ยวโจมตี คนนู้น คนนี้ เวลาถ้ามันไม่พอใจนะ แต่ถ้ามันพอใจบอก “อู้ฮู! หลวงพ่อพูดดีมาก”

อันนี้พอเขาเข้าไปฟังมาก พอฟังมากมันถึงคําถามมานี่ไง เวลาเขาถามปัญหามา เขาก็ติดขัดมาตลอด แต่พอเขาถามมาแล้วเขาบอกเขายกเลิกคําถาม เพราะเข้าใจแล้ว เข้าใจว่า “กามตัณหาเป็นมรรค ถ้าสมุจเฉทจะเกิดขึ้นเป็นครั้งเดียว”

อันนี้ก็เลยเป็นประเด็นใหญ่เลย เป็นประเด็นใหญ่ เพราะกามตัณหาเป็นมรรค มันเป็นมรรคตรงไหน ชื่อมันก็บอกแล้วว่ากาม กามตัณหา ถ้ากามมันก็เป็นกาม กามก็เป็นกิเลสอยู่แล้ว ยิ่งตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ตัณหามันก็เป็นกิเลสทั้งนั้น ฉะนั้น สิ่งนี้มันจะเป็นมรรคไปได้อย่างไรล่ะ สิ่งนี้มันเป็นมรรคไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นมรรคไปไม่ได้ มันเป็นกิเลสชัดๆ ชื่อมันก็บอกอยู่แล้วว่ากิเลส แล้วมันบอกเป็นมรรคได้อย่างไร

แต่เพราะว่าไปฟังในเว็บไซต์เราเยอะมากไง ก็เลยบอกว่ากามตัณหาเป็นมรรค ถ้าเขาบอกกามตัณหาเป็นมรรค เราเข้าใจว่า เวลาเราตอบปัญหา ถ้ามีคนเขาเห็นโทษไง คนเห็นโทษคือเขาตกขอบหรือไปข้างใดข้างหนึ่ง จะตกขอบไปเลยนะ แบบว่าซ้ายตกขอบ ขวาตกขอบ ไม่มีปัญหาหรอก ไอ้เผด็จการน่ะ ซ้ายตกขอบ ขวาตกขอบ เห็นไหม มันใช้ประโยชน์ไม่ได้ มันใช้ประโยชน์ไม่ได้หรอก ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาคนจะปฏิบัติแล้วก็พยายามจะทําให้ดี ทุกอย่างดี เห็นไหม

ฉะนั้น กรณีนี้เรายกประเด็นของพระโมคคัลลานะ พระ โมคคัลลานะเป็นพระอรหันต์นะ เป็นอัครสาวกเบื้องซ้าย พอเบื้องซ้าย อยู่ในธรรมบท เวลาท่านธุดงค์ไป ท่านเผยแผ่ธรรมไป ไปพักตามบ้านเรือนของคน มันมีผู้หญิงคนหนึ่งให้เป็นที่พัก พระโมค- คัลลานะ ท่านไปพักที่นั่น ผู้หญิงคนนั้นชอบใจพระโมคคัลลานะ ก็พยายามจะมามีเพศสัมพันธ์กับพระโมคคัลลานะ

พระโมคคัลลานะพยายามห้ามแล้วห้ามอีกๆ เพราะพระโมคคัลลานะเป็นพระอรหันต์ ผู้มีฤทธิ์ เขาก็พยายามไง เขาถูกใจพระโมคคัลลานะ จนสุดท้ายพระโมคคัลลานะท่านก็เลยหลุดปากไง บอกว่า “เน่า” อวัยวะนี้เน่าหมดเลย มีหนอนออกมาตามอวัยวะ ทั้งหมดเลย ตามอายตนะเนี่ย พระโมคคัลลานะก็สงสารเขามาก เพราะท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านก็ปรารถนาดีทั้งนั้น ท่านปรารถนาดี ท่านอยากจะให้เขาเข้าใจ ให้เขามีคุณธรรม แต่จิตใจของเขาคิดไปแต่อย่างนั้น

ทีนี้พอเห็นอย่างนั้นนะ อยากจะช่วยเหลือเขา เพราะท่านมีฤทธิ์ ท่านพูดคําไหนเป็นคํานั้นน่ะ ท่านบอกเน่า มันก็เลยเน่าเลย เน่ามันก็มีพวกหนอนไช เขาก็โอดครวญร้องเจ็บปวดมาก ก็ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอก “ข้าพเจ้าทําอย่างนี้มา แล้วมันเป็นกรรม ข้าพเจ้าสงสารเขานัก ข้าพเจ้าอยากจะแก้ไขเขา”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “กรรม เขากรรมหนัก มันแก้ไม่ได้หรอก เขาจะถวายกามพระอรหันต์”

“ถ้ามันมีกรรมหนักขนาดนั้น มันหนักขนาดไหน”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “มันหนักยิ่งกว่าแผ่นดิน”

“อย่างนั้นก็ขอดูแผ่นดิน”

ก็เลยเหาะออกไปไง ที่พระโมคคัลลานะหลงทิศๆ ก็เหาะ ออกไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งไว้นะ สั่งบอกว่า “เวลาเธอออกไป ถ้าเห็นแผ่นดินนี้เท่าใบมะขาม เธออย่าไป มากกว่านั้นนะ ถ้าออกไปแล้วมันจะหลุดไปเลยไง”

พระโมคคัลลานะก็ไปเรื่อย พอขึ้นไปมันก็เหมือนสมัยเรานี่ยานอวกาศออกจากโลกไป มันก็เห็นโลกมันสวยงาม ทีนี้ไปเรื่อยๆ หลุดไปเลย แล้วนี่กรณีนี้กรณีหนึ่ง

ทีนี้เวลากลับมาแล้วก็มาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า บอกว่า “อู้ฮูย! กามนี่มันมีโทษมาก เรื่องกามราคะโทษมหาศาล ทําให้เกิดปัญหาโลก ๓ โลกธาตุ เรื่องกามราคะมันมีโทษมาก” ก็เพ่งแต่ว่ากามราคะมีโทษมาก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเตือนสติไง “โมคคัลลานะ เธออย่าบอกว่ากามมันมีโทษอย่างเดียวไม่ได้นะ องค์สมเด็จพระ- สัมมาสัมพุทธเจ้าคือตัวท่านเอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดจากกาม มนุษย์เราเกิดจากกาม พ่อแม่ไม่มีเพศสัมพันธ์จะเกิดเป็นคนขึ้นมาได้อย่างไร”

ฉะนั้น บอกว่า เราก็เกิดจากกาม เราเกิดจากโลก เราเกิดจากกาม เราก็เกิดจากกาม จะบอกอย่างเดียวว่ามันมีโทษ มัน ผิดไปหมดเลย มันใช้ไม่ได้หมดเลย แล้วมนุษย์เกิดมาจากไหนล่ะ

นี่ไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเตือนพระ โมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะก็เลยเข้าใจขึ้นมาได้ พอเข้าใจได้ มันเป็นผลของวัฏฏะ คือมันเป็นธรรมชาติอันหนึ่ง ใช้เป็นประโยชน์ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาแล้วเป็นองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระเทวทัตก็เกิดมาเหมือนกัน แต่เป็น เทวทัตนี่เกิดมาจากไหน เกิดมาจากกาม

แต่ถ้าเกิดมาจากกาม เอากามมาทําคุณงามความดีไง นี่ไง แล้วเวลากามทําคุณงามความดี มันก็เป็นเรื่องปัญหาของโลก ใช่ไหม ปัญหาของโลกเขาเรียกกามคุณ ๕ กามคุณ ๕ ดูสิ เวลา ชาติตระกูลของเรา เศรษฐี โอ้โฮ! เขาอยากมีลูก เขามีลูกยากมากเลย จนเดี๋ยวนี้มันต้องอุ้มบุญกันน่ะ นี่ไง เพราะถ้ามันเกิดกามคุณ ถ้ามันเกิดมาแล้วมาช่วยเชิดชูชาติตระกูล เกิดมาแล้วมาส่งเสริม มาทําคุณงามความดี เห็นไหม นี่กามคุณ ๕

เวลาคนเกิดมาในตระกูลใดก็แล้วแต่ เด็กเกิดมาเป็นผู้ชาย โอ้โฮ! เขาจะยกย่อง เขาจะสรรเสริญ เขาจะจัดเลี้ยงมหาศาลเลย กามคุณ ๕ กามคุณ ๕ มันเป็นคุณของโลก มันเป็นคุณของครอบครัว มันเป็นคุณ

กามคุณ ๕ มันเป็นมรรคตรงไหน มันเป็นเรื่องโลกๆ มันเป็นมรรคไม่ได้หรอก มันเป็นมรรคไม่ได้ เพราะศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาแล้วเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ถ้าไม่มาตรัสรู้ด้วยมรรคญาณก็ไม่เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มรรคนั้นคือมรรค

แต่เกิดมา คนดีเกิดมาในโลกมันเป็นกามคุณ ๕ มันเป็นคุณ แต่ถ้ามันเป็นโทษล่ะ เป็นโทษก็ฆ่าฟันกันน่ะ ผิดใจกัน ทําร้ายกันนั่นก็เพราะกาม กามทําโทษ กามมันทําให้จิตใจคนเจ็บชํ้านํ้าใจ กามทําให้คนเจ็บปวด กามทําให้คนฆ่าฟันกันเพื่อแย่งชิงกัน นั่นกามมันเป็นโทษ กามคุณ ๕ เป็นกามเป็นเรื่องของโลก มันไม่เกี่ยวกับมรรค กามมันก็เป็นกาม

ดูเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไปเขาเรียกว่าวัตถุกาม วัตถุข้าวของ รถ อยากได้รถสวยๆ อยากได้เพชรนิลจินดา นี่วัตถุกาม อยากได้วัตถุกาม แล้วกิเลสกามล่ะ มันเป็นกิเลสทั้งหมด มันจะเป็นมรรคได้อย่างไร มันเป็นมรรคไปไม่ได้

ทีนี้ประเด็นนี้ เวลาไปฟังในเว็บไซต์เรามันหลากหลาย มันหลากหลายเพราะเวลาคนถาม คนถามเขามีมุมมองอย่างไร พระโมคคัลลานะเป็นพระอรหันต์นะ มีฤทธิ์มีเดชนะ แต่ความละเอียดรอบคอบยังไม่เท่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ทีนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าสิ่งที่เป็นโลกก็เป็นเรื่องโลก เป็นโลก บุญไง ศีลธรรม ศีลธรรมจริยธรรมมันเป็นเรื่องของโลก วัฒนธรรมมันเป็นความดีทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าคนเอาไปใช้ในทางที่ผิด คําว่า “ใช้ในทางที่ผิด” คือใช้ด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เรื่องตัณหาๆ อย่างนี้มันก็เป็นโทษ มันเป็นโทษ มันเป็นโทษมันก็เป็นกิเลส มันเป็นกิเลส มันไม่ใช่เป็นมรรค

ฉะนั้น เวลาโลกเป็นกันแบบนี้ไง ฉะนั้น เวลาอธิบาย อธิบายให้คนเข้าใจ ฉะนั้น เลยคําถาม ถามมาบอกว่า “เดี๋ยวนี้เข้าใจแล้ว กามตัณหาเป็นมรรค” ปวดหัวเลย คือฟังไม่ได้ศัพท์หรือวุฒิภาวะไม่พอ ถ้าวุฒิภาวะพอ เขาพูดเพื่ออะไร พูดเพื่อใคร นั่นมันอีกเรื่องหนึ่งนะ ฉะนั้น บอกว่าถ้ากามตัณหาเป็นมรรค เราก็พูดไว้เยอะ เราพูดไว้เยอะมากในการตอบปัญหาเนี่ย

ในการตอบปัญหา เวลาเรื่องของทางโลก เห็นไหม กามเนี่ย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดจากกาม สามเณรราหุลก็เกิดจากกาม มนุษย์เกิดจากกามทั้งนั้น เกิดจากพ่อจากแม่ แต่เกิดมาแล้วจะทําดีทําชั่วล่ะ เกิดมาแล้วเราสร้างบุญกุศลอย่างไร นั้นมันเป็นเรื่องของวัฏฏะ ฉะนั้น เวลาสังคมก็เป็นปัญหาของสังคมใช่ไหม

แต่ถ้าเวลาจะมาประพฤติปฏิบัติ เวลาคนเราจะประพฤติปฏิบัติ เราหาครูบาอาจารย์ได้ยาก พอหาครูบาอาจารย์ได้ยากนะ เวลาถ้าเรามีครูมีอาจารย์ เห็นไหม เวลาหลวงปู่มั่นท่านธุดงค์ไป กับหลวงปู่เสาร์ ไปหมู่บ้านใด ชาวบ้านเขาจะเอาลูกเอาหลาน มาฝาก เอาลูกเอาหลานมาศึกษา พอศึกษาไปเขาจะมีแนวทางของเขา ถ้าเขามีแนวทางของเขา เขากําหนดลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ เขาฝึกหัดไป

อย่างแม่ชีแก้ว แม่ชีแก้วก็หลวงปู่มั่นธุดงค์มา มาเจอแม่ชีแก้ว ตอนนั้นยังเป็นเด็กๆ อยู่ แล้วเวลาภาวนาไปแล้ว ท่านบอกเลย ถ้าเป็นเด็กผู้ชาย เราจะเอาไปด้วยเพราะมีแวว แต่นี่เป็นผู้หญิง เอาไปแล้วลําบาก ถ้าจะมีครอบครัวก็มีไปเถอะ แม่ชีแก้วน่ะ แต่สุดท้ายแล้วจะมีคนมาแก้ไข นี่ไง เวลามีครูบาอาจารย์ธุดงค์ไปตามหมู่บ้านใดได้ไปวางรากฐานใด คนที่ประพฤติปฏิบัติเขาก็มีแนวทางของเขา

แต่ในปัจจุบันนี้โลกมันเจริญไง เวลาปฏิบัติเขาก็ศึกษากันในทางอภิธรรม ในทางอภิธรรมเขาบอกว่ามีความอยากปฏิบัติไม่ได้ ปฏิบัติต้องไม่มีความอยาก ความอยากเป็นกิเลส ก็เลยรู้ตัวทั่วพร้อม ก็ล็อกจิตเอาไว้เลย ห้ามขยับหมดเลย รู้เท่าทันไปหมดเลย มันก็คาอยู่นั่น มันเป็นอารมณ์อารมณ์หนึ่ง แต่ถ้าพออารมณ์หนึ่งนะ ถ้าเขาก็บอกว่าอยากปฏิบัติไม่ได้ แล้วก็บอกว่าเวลาใครหายใจ เข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ บอกนี่มันไม่ใช่ เพราะมันมีความอยาก ต้องใช้ปัญญาไล่ไม่ให้มีความอยาก

นี่ไง ตรงนี้จะเข้า บอกว่า ความอยาก เห็นไหม ความอยาก ความอยากประพฤติ อยากปฏิบัติ อยากทําความดี ความอยากเป็นความเพียรนี่เป็นมรรค เป็นมรรคมันเป็นตรงนี้ เป็นมรรคเป็นที่เราอยากทําคุณงามความดี แต่ถ้าเราอยากเกเร อยากกลั่นแกล้งคน อันนี้เป็นมรรคไหม เป็นกิเลส

มันต้องแยกตรงนี้ ที่ว่ากามตัณหาเป็นมรรคมันไม่มีหรอก กามมันก็เป็นกิเลสอยู่แล้ว ยิ่งตัณหาความทะยานอยากยิ่งกิเลสไปหมดเลย แล้ว “กามตัณหาเป็นมรรค เข้าใจแล้วค่ะ” นี่เข้าใจอะไร เข้าใจว่ากิเลสเป็นธรรมหรือ ไปเข้าใจอย่างนี้ได้อย่างไร แต่ที่เราตอบปัญหา เราพูด ประสาเรา เราก็จําขี้ปากหลวงตามาตอบทั้งนั้นน่ะ

หลวงตานะ เราซาบซึ้งท่านมาก บุคคลที่ปิดทองหลังพระ หลวงปู่มั่น หลวงตา ปิดทองหลังพระ สมัย ๑๔ ตุลา เห็นไหม เขาบอกพ่อแม่ไม่มีบุญคุณ พ่อแม่ก็มีความสนุกสนานเท่านั้นก็เกิดลูก ท่านถึงได้เขียนหนังสือว่า อันชนกชนนี ผู้ที่มีบุญคุณ นั่นน่ะท่านฝืนกระแสสังคม ท่านพยายามบอกว่า พ่อแม่ไม่มีบุญคุณได้อย่างไร พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก ชีวิตนี้ได้มาจากพ่อแม่ พ่อแม่จะไม่มีบุญคุณอย่างไร ท่านเขียนหนังสือนะ แล้วก็ออกไปในสังคม เพื่อให้กระแสที่บอกว่าพ่อแม่ไม่มีบุญคุณ ทุกคนเกิดมา มีเสรีภาพ มีสิทธิเท่ากันนั่นน่ะ... มันพูดไปน่ะ

นี้ในกรณีหนึ่ง เวลากระแสสังคมที่มันมีกระแสรุนแรงมา หลวงตาท่านจะเอาธรรมะของท่านออกเจือจานเพื่อประโยชน์กับโลก ผู้ปิดทองหลังพระ ในปัจจุบันนี้มันมีกระแส ก่อนหน้านี้มันมีกระแสที่ว่า อยากปฏิบัติไม่ได้ ไอ้พวกพุทโธมันมีความอยาก มันเป็นไม่ได้ ต้องรู้เท่าทัน ไม่มีกิเลสเลย ไม่มีความอยากเลย มันถึงจะปฏิบัติได้

หลวงตาท่านถึงพูดว่าอย่างนี้ไง บอกว่า ความอยากที่เป็นมรรคมันมี ความอยากที่จะทําคุณงามความดี ความอยากที่จะปฏิบัติมันเป็นมรรค ถ้าเราไม่อยาก ไม่ขวนขวาย ไม่จริงจังเลย การปฏิบัติของเรามันก็ลุ่มๆ ดอนๆ เหมือนเราทํางานอะไรโดยที่ไม่ตั้งใจ ทําโดยไม่ตั้งใจ ทําโดยความขาดสติ อันนั้นน่ะ อย่างนั้นน่ะมันเป็นกิเลส

แต่ถ้าเราตั้งสติ เราฝึกหัดสติ แล้วเราอยากทํา เราอยากจะปฏิบัติ เราก็หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ อันนี้มันเป็นความเพียรชอบ ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ นี่เป็นมรรค มรรคมันเป็นตรงนี้ ไม่ใช่กามตัณหาเป็นมรรค ปวดหัวเลย ถ้ากามตัณหาเป็นมรรค โอ้โฮ! กรรมฐานโง่กันขนาดนี้เชียวหรือ กรรมฐานจะบอกว่าตัวกิเลสจริงๆ มันเป็นมรรคขึ้นมาได้อย่างไร ตัวกิเลสมันเป็นมรรคไม่ได้ กิเลสมันเป็นกิเลสอยู่แล้ว

โจรมันก็เป็นโจรอยู่แล้ว ถ้าโจรกลับใจก็เรื่องหนึ่ง แต่โจรมันกลับใจหรือยัง เห็นโจรหรือยัง รู้จักโจรหรือยัง แล้วบอกโจรกลับใจได้อย่างไร โจรมันยังไม่ได้กลับใจ เรายังไม่รู้จักโจรเลย

แต่ถ้าเราไปเห็นใจของเรา เราพิจารณาของเราเป็นสมาธิขึ้นมา นี่มันไม่ใช่ กามตัณหาเป็นมรรคไม่ได้ มรรคก็เป็นมรรค มรรคมันถึงว่าสติชอบ สมาธิชอบ ปัญญาชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความชอบธรรมอันนั้นมันถึงเป็นมรรค มรรคมันเป็นมรรค ๘ มรรค ๘ สมาธิชอบ ความสงบที่ชอบธรรม ความสงบที่ไม่ชอบธรรมมันก็ไม่ใช่มรรค ความเพียรของเรา ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะของเรามันจะเป็นมรรค นี้ว่าเป็นมรรคๆ ไง

เวลาคนทํามาหากินเป็นมรรคไหม คนที่ทํางานสุจริตเป็นมรรค แต่เป็นฆราวาส เป็นมรรคของโลก แต่เวลาจะประพฤติปฏิบัติมันเป็นอาหารของใจ ความเพียรอันนี้ เห็นไหม อาชีพชอบ อาชีพในการประพฤติปฏิบัติ มรรคมันก็มีมรรคหยาบ มรรคละเอียด ถ้ามรรคหยาบๆ เขาทําคุณงามความดีของเขาเป็นมรรค ถ้าเป็นมรรคอย่างนั้นก็มรรคเพื่อชาติ เพื่อตระกูล เพื่อโลก มันไม่ใช่มรรคเพื่อชําระล้างกิเลส

ถ้ามรรคชําระล้างกิเลส มันต้องมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา มันเป็นมรรค เห็นไหม แล้วโสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มันยิ่งไปใหญ่เลย โอ๋ย! มันหลากหลายมาก

แต่นี่กําปั้นทุบดินเลย อันนี้เราต้องแก้ก่อน บอกเขาเข้าใจ แล้วเขียนมาอย่างนี้ พอเข้าใจนี่แสดงว่าพระสงบก็ยอมรับความเข้าใจอันนี้ใช่ไหม... ไม่ใช่!

เราถึงบอกว่าย้อนกลับไปในเว็บไซต์เรา เว็บไซต์เรามันตอบ ตอบปัญหาเยอะมาก แล้วตอบปัญหานี่มันอยู่ที่วุฒิภาวะของคน คนที่มันสงสัยแค่ไหน คนก็สงสัยเรื่องทางโลก เรื่องอาชีพ ก็ไปอย่างหนึ่ง สงสัยเรื่องชีวิต ชีวิตมันทุกข์มันยาก ชีวิตมันกดดัน นั่นก็ตอบปัญหาไปอย่างนั้น แต่ถ้ามันละเอียดขึ้นมาก็อีกเรื่องหนึ่ง

ทีนี้เราตอบปัญหาไปหลากหลาย ไอ้นี่ไปถึงก็เป็นวิทยาศาสตร์ สูตรสําเร็จ อย่างนี้คืออย่างนี้ ไม่มีหยาบ ไม่มีละเอียด ว่าไปเลย “กามตัณหาเป็นมรรค รู้แล้วว่ากามตัณหาเป็นมรรค” เป็นกิเลส ไม่มีมรรค

มรรคคือเพียรชอบ งานชอบ ระลึกชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรมถึงจะเป็นมรรค แล้วบอกว่า “ถ้าสมุจเฉทเกิดเพียงครั้งเดียว” แล้วมันสมุจเฉทจริงหรือเปล่าล่ะ มันกิเลสประหารหรือสมุจเฉทปหาน มันมีครั้งเดียว ใช่ มันมีครั้งเดียว แต่มีครั้งเดียวมันต้องคนเป็นไง

คนเป็นแบบที่หลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่นนั่นน่ะ ท่านบอกว่า เวลามันพิจารณากายไปแล้ว พิจารณาเป็นธาตุไปหมด โอ๋ย! มันขาดไป โอ๋ย! มันเวิ้งว้างไปหมด แล้วก็ไปกราบหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอก “เออ! เหมือนเราเลยที่ถํ้าสาริกา แต่ของมหาไม่มียักษ์ ของเรามียักษ์”

มันมีปัญญาการไล่เข้าไปด้วยศีล ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญา ไล่อะไร ไล่สังโยชน์ ไล่ความผูกพันน่ะ เวลามันปล่อย ปล่อยมา เวลามันขาด อารมณ์มันแตกต่างกัน แล้วมันซาบซึ้ง มันอยากได้อีก พออยากได้อีก ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นก็ชม พอชมแล้ว ชมก็คิดว่ามันมีอีกไง ก็ขึ้นไปอีก ท่านบอกว่ามีครั้งเดียว คําว่า “มีครั้งเดียว” มันต้องจริง มีครั้งเดียว พอมีครั้งเดียวเพราะมันต้องจริง พอมีครั้งเดียวก็คิดว่ามีครั้งเดียว แล้วท่านก็เลยคิดว่านี่คือนิพพาน ก็หยุดอยู่ที่นั่น ติดอยู่ ๕ ปี เพราะอะไร

เพราะคําพูดนะ คําพูดที่จะแก้ไขปัญหาหนึ่งว่ามีหนเดียว คําว่า “มีหนเดียว” ก็มันมีหนเดียวหนนี้ หนที่มันชําระล้างกิเลสตรงนี้ แต่กิเลสที่ละเอียดกว่าอยู่ครั้งนี้ เราต้องขึ้นไปต่อสู้กับมัน คําว่า “มีหนเดียว” ก็เลยเข้าใจว่าหนเดียวก็เลยหยุดไง ไม่ไปอีกไง แล้วกว่าจะดึงออกมา ดึงบอกว่า ไอ้ข้างหน้ายังมีอีก ข้างหน้ายังมีอีก ๕ ปี เถียงกันอยู่ ๕ ปี กว่าจะยอมรับ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน บอกมีหนเดียวๆ มีเยอะแยะเลย พอพิจารณาไป มันปล่อย คือมันเข้าใจ มันปล่อย บอกว่ามีหนเดียว มันยังไม่ทําอะไรเลย บอกมีหนเดียว อันนี้คือกิเลสประหารไง กิเลสประหาร ไม่ใช่สมุจเฉทปหาน ถ้ากิเลสประหารมันเป็นอย่างนี้

คําว่า “มีหนเดียว” หนเดียวอย่างไร ถ้ามันจะมีหนเดียว อย่างที่ว่ามรรคมันต้องมีผล ผลเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี โอ้โฮ! มันชัดเจนนะ มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เวลามันเป็นจริงขึ้นมา ดูสิ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าบอกว่า ถ้าสมุจเฉทปหานมันประหารมันตัดขาดดั่งแขนขาด

คนเราตัดแขนตัดขาตัวเองรู้ไหม ร่างกายของเรา แขนขามันก็งอกมาจากไหล่ จากสะโพก มันก็งอกมาจากลําตัว เวลาเราตัดออก เราจะรู้ไหม เวลาตัดกิเลสออกจากใจ มันจะรู้ไหม มันรู้ ถ้ามันรู้ นั่นอย่างนั้นสมุจเฉทปหาน ไอ้นี่ไม่รู้ อะไรหายไปก็ไม่รู้ อะไรมีอยู่ก็ไม่รู้ แต่มันรวมลง มันสว่างไปหมดเลย อย่างนี้เป็นสมุจเฉทปหานไหม

ท่านบอกว่ามีหนเดียวๆ คําว่า “มีหนเดียว” ใช่ มันหนเดียว แต่มันต้องชัดเจน ชัดเจนเพราะอะไร ชัดเจนเพราะว่ามันมีครูมีอาจารย์ ชัดเจนเพราะมันมีครูมีอาจารย์เป็นคนชี้นําอย่างหนึ่งนะ แต่จริงๆ ชัดเจนก็เพราะว่าสัจธรรม ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เวลามันเกิดมรรคเกิดผลในหัวใจ อันนี้สําคัญที่สุด เราเป็นคนทํางานเอง แล้วมันสําเร็จขึ้นมาเอง อู้ฮู! มันชัดเจนมาก

ฉะนั้น ถ้ามันชัดเจนมาก ถ้ามีหนเดียวอย่างนี้ถูก เพราะ คําว่า “มีหนเดียว” สมุจเฉทปหานมันมีครั้งเดียว มันทําให้คนปฏิบัติผิดพลาดมาเยอะ เราแก้อยู่นี่เยอะมาก เวลามาแล้ว เคยเป็น มาแล้ว แล้วก็มั่นใจว่าใช่ แล้วพอมาหาเรา บอกว่ามันเสื่อมหมดแล้วแหละ แล้วจะทําอย่างไรล่ะ ถ้าทําก็ต้องไปสร้างฐานอย่างนั้น น่ะ ร้องไห้เลย บางคนนี่เจ็บชํ้ามาก คือว่าประมาท ปล่อยไง พอปล่อยแล้วจะไปเริ่มต้นใหม่ มันเป็นไปได้ยาก

ไอ้คําว่า “หนเดียวๆ” ผิดพลาดกันมาเยอะ แล้วเราฟังอยู่นี่เยอะ แล้วพยายามจะกระตุ้นเขา ให้เขาฟื้นฟูขึ้นมา ให้มีกําลังใจขึ้นมา

ร้องไห้ ร้องไห้ เราก็เข้าใจ เพราะว่ากว่าจะทําได้อย่างนั้นน่ะ มันลงทุนลงแรงไปมาก เราทุ่มเทไป โอ้โฮ! หมดเนื้อหมดตัวเลย แล้วก็คิดแค่ว่าเรารวยแล้ว พอสุดท้ายแล้วสูญเปล่า แล้วบอกจะให้ทําอย่างไร ก็ต้องกลับไปเริ่มต้นตรงนั้นอีก ทุนก็ไม่มี ศรัทธาก็ไม่ไหว สติหรือมันก็ไม่รู้ไปอยู่ที่ไหนแล้ว จะต้องกลับไปดึงมันกลับมาอีก ร้องไห้ นี่ไง ถ้ากิเลสประหารเป็นแบบนี้

อย่าไว้วางใจ ต้องตรวจสอบ ทดสอบ ต้องพยายามตรวจสอบตลอด ขณะที่เราตรวจสอบ สติมันยังดีอยู่ สมาธิยังมีฐานอยู่ ปัญญามันยังสามารถใช้ใคร่ครวญได้ เราจะต้องก้าวเดินสืบต่อไป ตรงนี้มันเป็นจุด จุดอันตราย

เวลาภาวนา จุดนี้อันตรายมาก อันตรายคือว่าไม่เคยได้ก็ไม่ได้ พอได้หนสองหนมันเป็นแนวทาง มันยังไม่สมุจเฉท แต่ตัวเองว่ามีหนเดียว เพราะอะไร เพราะฟังเทศน์หลวงพ่อไว้เยอะ หลวงพ่อบอกมีหนเดียว หนูก็เลยหนเดียวเลย หนเดียวก็คะมํา อยู่นั่น หงายท้องอยู่นู่น ขึ้นมาไม่ได้อีกต่างหาก นี่ไง ถึงบอกว่า ถ้ามันไม่ชอบธรรม มันไม่ชอบธรรม

ฉะนั้น ถ้ามันชอบธรรม มันจะชอบธรรม เวลาเขาว่าเขาเข้าใจ แต่เราเข้าใจนี่ ต้องมาพูดอยู่นี่ เข้าใจ เข้าใจของเขา แต่ไม่ใช่เข้าใจของเรา อันนี้เรื่องหนึ่งนะ ยกเลิกคําถาม เลยมีคําถามใหม่ “กามตัณหาเป็นมรรคหรือเปล่าคะ ถ้าสมุจเฉทปหานมีครั้งเดียวใช่ไหมคะ” จบ นี่ตอบแล้ว

ถาม : เรื่อง “อนาคามิมรรคต้องพิจารณาอสุภะอย่างเดียวหรือครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ คําถาม ๑. อนาคามิ-มรรคต้องพิจารณาหรือต้องเห็นอสุภะอย่างเดียวเท่านั้นหรือครับ หรือพิจารณาอย่างอื่นก็ได้ด้วย

ตอบ : พูดถึงถ้าเป็นอนาคามิมรรค เราต้องยกคําว่า “อนาคามิ-มรรค” นี้ไว้ก่อน ก็เหมือนเขาบอก จะพูดถึงว่าถ้าใครเข้าฌานสมาบัติได้ อย่างน้อยต้องเป็นพระอนาคามีนะ แล้วฉันเข้าสมาบัติได้ ฉันเป็นพระอะไร เขาอยากโฆษณาว่าเขาได้อนาคามีไง จะบอกตรงๆ เขาก็มีความละอาย เห็นไหม จะบอกเลยว่า ถ้าใครผู้ใดเข้าฌานสมาบัติได้ นิโรธสมาบัติได้ อย่างน้อยต้องเป็นพระอนาคามี แล้วมีพระองค์นั้นองค์หนึ่งเข้าสมาบัติได้ประจําเลย จะเป็นพระอะไร เขาอยากจะโฆษณาว่าเขาเป็นอนาคามี

อันนี้ก็เหมือนกัน “อนาคามิมรรคต้องพิจารณาอสุภะอย่างเดียวเท่านั้นหรือครับ” แล้วใครจะตอบเรื่องอนาคามีล่ะ ใครเป็นล่ะ ตอบไปมันก็ โอ้ว! อันนี้หน้าม้าหรือเปล่าวะ เป็นหน้าม้าหรือเปล่า อนาคามิมรรคต้องพิจารณาอสุภะอย่างเดียว แล้วใครจะตอบล่ะ มันก็เหมือนกับแหม! ถ้าใครเข้าฌานสมาบัติได้จะเป็นพระอนาคามี แล้วมีเข้าได้บ่อยๆ แล้วฉันเป็นพระอะไรล่ะ

มันมีเลศนัย ถ้าความมีเลศนัยนะ ฉะนั้น เวลาเราตอบปัญหาเราจะพูดประจําว่า เราจําขี้ปากหลวงตามาตอบทุกที เราจําขี้ปาก หลวงตาพูดไว้แล้วเราจํามา เวลาตอบไปนี่ต้องมีหลวงตา มีหลวงปู่มั่นเป็นผู้รับผิดชอบ เราไม่เกี่ยว

ฉะนั้น นี่พูดถึงว่า “อนาคามิมรรคต้องพิจารณาอสุภะอย่างเดียวหรือไม่ครับ”

ถ้าพูดถึงการประพฤติปฏิบัติ ในธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในของครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม สติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม การพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ เห็นไหม ทุกข์ในทุกข์ เวลาพิจารณาทุกข์ พิจารณา เห็นไหม พิจารณาอริยสัจ ๔ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ใน สติปัฏฐาน ๔ ถ้าในสติปัฏฐาน ๔ มีกาย มีเวทนา มีจิต มีธรรม

ฉะนั้น เวลาพิจารณา เขาว่า “๑. อนาคามิมรรคต้องพิจารณาหรือต้องเห็นอสุภะอย่างเดียวหรือเปล่าครับ”

นี่ไง ถ้ามันพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ ถ้ามันพิจารณากาย ถ้าพิจารณากายมันก็เป็นอสุภะ ถ้าพิจารณากายเริ่มต้น เริ่มพิจารณากายก็กาย พิจารณากายเห็นกายตามความเป็นจริง พิจารณากาย เห็นกายเป็นธาตุ ๔ ถ้าพิจารณากายต่อเนื่องไป มันก็เป็นอสุภะ นี่ไม่ต้องให้ใครมาพูดเลย ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงไง

เหมือนกับว่าเราจะซื้อทอง ๑ บาท ถ้าทอง ๑ บาท นํ้าหนักของทอง ๑ สลึง มันมีกี่กรัมล่ะ นํ้าหนักของทอง ๒ สลึง มันมีกี่กรัมล่ะ นํ้าหนักของทอง ๓ สลึง มันมีกี่กรัมล่ะ นํ้าหนักของทอง ๑ บาท มันมีกี่กรัม มันบอกชัดๆ ของมันอยู่แล้ว

นี่การพิจารณากาย กายขั้นตอนแรก กาย กายของโสดาบัน สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส มันมีความทิฏฐิความเห็นผิดในกาย แล้วพิจารณากายครั้งที่ ๒ พิจารณากาย โดยสกิทาคามิมรรค ทองคํา ๒ สลึง มันมีนํ้าหนักเท่าไรล่ะ พิจารณากายเข้าไป มันมีคุณสมบัติของมันอย่างไรล่ะ มันเป็น โดยนํ้าหนักของทอง

ถ้าพิจารณากายถึงขั้นที่ ๓ ขั้นอนาคามิมรรค มันก็นํ้าหนักของทอง นํ้าหนักของการพิจารณากาย มันก็เป็นอสุภะ โดยข้อเท็จจริงของมัน มันเป็นของมัน มันเป็นของมันโดยมรรค มันเป็นของมันโดยข้อเท็จจริง มันเป็นของมันโดยอริยสัจ มันเป็นของมันอย่างนั้น

ถ้ามันเป็นของมันอย่างนั้น มีแต่เราต่างหากมีคุณสมบัติทําอย่างนั้นได้หรือเปล่า เรามีคุณสมบัติทําได้ขนาดนั้นหรือไม่ ถ้าเราไม่มีคุณสมบัติทําได้อย่างนั้น เราทําได้แค่ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ ทอง ๑ สลึง มันก็มีคุณสมบัติของมันแค่ ๒๕ เปอร์เซ็นต์เท่านั้น แล้ว ๒๕ เปอร์เซ็นต์ มันจะมีนํ้าหนัก ๕๐ เปอร์เซ็นต์ไปได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้

ถ้ามันเป็นไปได้ มันก็เป็นของมัน มันเป็นของมันโดยข้อเท็จจริง มันเป็นของมันโดยการกระทํา มันเป็นของมันโดยวิทยาศาสตร์ โดยมรรค มันเป็นอย่างนั้น

ฉะนั้น เวลาพิจารณาถึงถ้าพิจารณากาย กายนอก กายใน กายในกาย มันก็เป็นอสุภะ มันเป็นอสุภะโดยข้อเท็จจริง มัน ไม่เป็นอสุภะโดยว่ากรรมฐานพูดอย่างนั้น แล้วพระไตรปิฎกบอก ว่า... ไม่ใช่ แล้วในบาลีพูดไปอีกอย่างหนึ่ง มันไม่ใช่อย่างนั้น ไอ้อย่างนี้มันเป็นความเชื่อ มันเป็นความเชื่อของเขา ความเชื่อของเขา เขาศึกษาของเขามา เขามีความเชื่อของเขา มันเป็น กลุ่มก้อนของเขา

แต่ในวงกรรมฐานมันไม่ใช่ความเชื่อ มันเป็นความจริง ความจริงที่ไหน ความจริงที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา แล้วท่านก็วางแนวทางให้เราประพฤติปฏิบัติ ถ้าใครไปรู้ไปเห็นเหมือนกัน ไปเห็นเท่ากัน มันก็มีคุณสมบัติเหมือนกัน ถ้าคุณสมบัติเหมือนกัน แล้วมันจะไปไหนล่ะ

นี่ไง แล้วบอกว่า “มันต้องเป็นอสุภะหรือเปล่าครับ”

ไม่ใช่ เอ็งเห็นอสุภะหรือเปล่า ถ้าเอ็งรู้เอ็งเห็นตามความเป็นจริงอย่างนั้น มันก็มีคุณสมบัติอย่างนั้น มันเหมือนกับทองคํา ๓ สลึง มันก็มีนํ้าหนักของมันขนาดนั้น ถ้าเป็นขนาดนั้นมันก็เป็นแบบนั้น คําว่า “อสุภะๆ” ไม่ใช่เราพูดกันเอง ไม่ใช่ว่าเราต้องการให้มันเป็นอย่างนั้นจริง มันไม่ใช่ มันเป็นในคุณสมบัติของตัวมันเอง แล้วถ้ามันเป็นคุณสมบัติ นี่เขาเรียกเป็นมรรค ถ้ามรรค ปฏิบัติไปแล้วมันมีผลหรือไม่

แต่นี่มันไม่เป็นอย่างนั้น เพราะเราเป็นพระ ลูกศิษย์ลูกหา เยอะมาก เมื่อก่อนวัยรุ่นมาหาเยอะมาก สมัยโต้แย้งกับพระปราโมทย์ อู้ฮู! เพราะลูกศิษย์เขาเยอะ แล้วเขามาหาเราเยอะมาก ทุกคนจะพูดอย่างนี้ “กระผมพิจารณาอสุภะ กระผมพิจารณาอสุภะ”

เพราะวัยรุ่นไง พวกวัยรุ่นมันมี เห็นไหม เพศตรงข้าม เราอยู่ร่วมกัน พอจิตใจมันไปเกาะเกี่ยวปั๊บ มันก็พยายามจะรักษาตัวเองไง ก็พยายามจะมองเพศตรงข้ามว่าเป็นอสุภะ ใครๆ มา ก็ผมเพ่งให้เป็นอสุภะ ใครๆ มาก็ผมเพ่งให้เป็นอสุภะ ถ้ามันเพ่งเป็นอสุภะได้มันก็ดี แต่เราพยายามจะบอกว่า การเพ่งอสุภะเนี่ย มันเป็นอนาคามิมรรค มันจะเป็นในตอนนั้น

แต่ถ้าเราเป็นปุถุชน เราพิจารณากาย เราเพ่งตรงข้าม ให้เห็นว่าเราพิจารณาร่างกาย เปรียบเทียบไง เปรียบเทียบ เหมือนร่างกายนี้เหมือนโลงศพ โลงศพทุกโลงศพเขามีลายนํ้า มีลายเทวดาสวยงามไปหมด แต่ในโลงนั้นมันมีซากศพ ในความสวยงามของมนุษย์เรามันแค่ผิวหนัง พ้นจากผิวหนังไปมันก็ซากศพ

เราก็พิจารณาได้ เราพิจารณา แล้วมันผิดไหม ไม่ผิด นี่คือปัญญาของเราไง ถ้าปัญญาของเรา แต่ถ้าพิจารณาให้เป็นอสุภะๆ เราพยายามจะเพ่ง พยายามจะให้มันเป็นไป คือมันสูตรสําเร็จ เหมือนกับเรามีหน้าที่ต้องทํางาน ถ้าเราทํางานของเราได้ระดับไหน เราทําประสบความสําเร็จ มันก็เป็นงานของเรา แต่เรารับงานมา งานที่มันเกินกําลังของเรา แล้วเราต้องทําให้ได้ มันเคร่งเครียดนะ

ฉะนั้น ที่ว่าพิจารณาอสุภะๆ พวกวัยรุ่น เราจะพูดอย่างนี้ ไง พูดให้เขามีกําลังขนาดไหน เขาควรทํางานแล้วเขาควรได้ประโยชน์อย่างนั้น งานทําตามกําลัง ตามความสามารถของเรา นี่เราทําได้ ถ้างานที่มันเหนือความสามารถของเรา งานที่มัน หนักหนาสาหัสสากรรจ์จนเราทําไม่ได้ แล้วเราพยายามทํา มันเลยไม่ได้อะไรเลย เหตุที่พูด เราพูดอย่างนี้

แต่ถ้าพูดถึงอนาคามิมรรคๆ มันไม่ใช่การผูกขาด ทีนี้มันไม่ใช่การผูกขาดปั๊บ เราบอกว่า “ถ้าพูดถึงการพิจารณาอนาคามิ-มรรคต้องเป็นอสุภะอย่างเดียวหรือเปล่าครับ” มันก็ไม่ใช่อีก มันไม่ใช่ หมายความว่า มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้าสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าพิจารณากายเป็นอสุภะ แล้วพิจารณาเวทนาล่ะ เวทนานอก เวทนาใน ในเวทนา เวทนา เห็นไหม

แล้วเวลาพิจารณาจิตล่ะ พิจารณาจิตมันเป็นกามราคะกับกามฉันทะ ถ้ามันเกิดจากกามราคะ มันต้องมีกามฉันทะก่อน กามฉันทะคือพอใจในกาม พอใจในตัวตนของเรา ถ้ามีเรามันถึงจะมีเพศตรงข้าม เพราะมีเรามันถึงมีคู่ที่จะสัมพันธ์ ถ้าไม่มีเรา มันจะมีไหม นี่ไง ถ้าการพิจารณาจิต แล้วการพิจารณาธรรมล่ะ การพิจารณาธรรม

แต่เวลาพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม พิจารณาอย่างไรก็แล้วแต่ ผลของมันๆ มันมีระดับของมัน สติ สมาธิ ปัญญา แล้วก็สติ สมาธิ ปัญญา พิจารณาที่ว่าพิจารณากาย พิจารณาให้ กามราคะปฏิฆะอ่อนลง แต่ถ้าพิจารณาอสุภะ พิจารณากามราคะ ปฏิฆะมันต้องเป็นมหาสติ ถ้าไม่เป็นมหาสติ จับตรงนี้ไม่ได้ ไม่ทัน ไม่ทันหรอก แล้วถ้าเป็นมหาสติขึ้นมา มันเป็นมหาสติอย่างไร แล้วเวลามันจับได้ มันจะเป็นอสุภะ มันเป็นอสุภะอย่างไร

ทีนี้เวลาพิจารณาอสุภะไปแล้วนะ เวลาพิจารณาอสุภะ ไปแล้ว ดูสิ เวลาหลวงตาท่านพิจารณาอสุภะของท่าน ท่านติดตรงนี้อยู่ ๕ ปี พอออกมา หลวงปู่มั่นบอกให้ออกมาพิจารณา ท่านก็มาจับกายได้ ท่านเห็นอสุภะนี่แหละ แล้วท่านก็พิจารณาอสุภะ พิจารณาอสุภะด้วยความชํานาญ โอ้โฮ! สุดยอด เข้มข้น พิจารณาปล่อยวางหมด เงียบหมดเลย แล้วมันเป็นอนาคามี ตรงไหนล่ะ มันไม่มีเหตุมีผล ท่านถึงพูดกับตัวท่านเองด้วยปัญญาของท่านนะ อย่างนี้ไม่เอา อย่างนี้ไม่เอา คือมันไม่จบโครงการ มันปิดโครงการไม่ได้คือมันปิดไม่ลง พิจารณาได้ ทําได้ ทุกอย่างเรียบร้อยหมด ทําได้ดีหมดเลย แต่มันปิดโครงการไม่ได้ แล้วทําอย่างไรล่ะ

หันรีหันขวาง เพราะหลวงปู่มั่นท่านเสียไปแล้ว ท่านถึง ไปเอาสุภะมาพิจารณา เอาสิ่งที่สวยงาม เอาสิ่งที่มันต้องการ เอามันออกมาพิจารณา มันก็ไม่ยอมพิจารณา เพราะมันสุดโต่ง นี่ไง ไม่มัชฌิมาปฏิปทา มันสุดโต่งไง มันสุดโต่งไป จะตั้งสุภะมามันก็พรวดไปอสุภะเลย ตั้งสุภะมาก็พรวดเป็นอสุภะเลย สุดท้ายท่านมัดไว้เลย ให้เป็นสุภะอย่างนั้น ให้มันสวยอยู่อย่างนั้น ให้เป็น สุดยอด ตรงจริตตรงสเปคเลย เอาสเปคสุดยอดเลยล่ะ แล้วมัดใจไว้ ท่านบอก ๒ วันผ่านไป มันเริ่มขยับ เริ่มรับรู้ ทั้งๆ ที่บอกว่าไม่มี

นี่ไง สุภะก็พิจารณาได้ ไม่ใช่อสุภะอย่างเดียว อสุภะมันเป็นโดยข้อเท็จจริง แต่คนที่ประพฤติปฏิบัติถ้าเราลุ่มหลงไปใน สิ่งที่ความพอใจ เราจะพิจารณาอสุภะ ถ้ามันลุ่มหลงไปสิ่งที่ว่าชอบใจ เราจะพิจารณาอสุภะ ถ้ามันคัดค้าน มันลุ่มหลงจนว่า เราไม่เอา เราไม่ต้องการ เขาพิจารณาสุภะ นี่หลวงตาท่านเอา สุภะมาพิจารณา

นี่ไง มันอสุภะอย่างเดียวหรือ อสุภะมันเป็นข้อเท็จจริง มันเป็นค่า เป็นค่าของมรรค มันมีคุณสมบัติอย่างนั้นอันหนึ่ง แล้วเราพิจารณาไปแล้ว เราทําหน้าที่การงาน มันไม่มีงานหน้าเดียว หรอก งานของเรามันต้องรอบ ต้องรอบคอบ ความเพียรชอบ งานชอบ งานชอบธรรม งานเราทํา เราทําด้วยมุมานะ เราคิดว่าทําอย่างนี้มันเป็นความดี เราก็ทุ่มเท ทุ่มเทมันก็เอียงไปข้างหนึ่ง เห็นไหม มันก็ไม่สมดุล ไม่สมดุลก็ไม่มัชฌิมาปฏิปทา มันไม่เป็นกลาง ไม่สมดุล

ถ้าไม่สมดุล มรรคมันก็รวมตัวไม่ได้ ไม่สมดุล มันไม่ สมุจเฉท มันสมุจเฉทไม่ได้ถ้ามันเอียงข้าง ดูสิ เวลาหลวงตาท่าน พิจารณาอสุภะ มันเอียงข้างจนหายไปเลยนะ มันเอียงข้างจนไม่มี เอียงข้างจนโล่งหมด ไม่มีโทษไม่มีภัย ไม่มีอะไรทั้งสิ้น เห็นไหม ดูกิเลสมันร้ายขนาดนั้นน่ะ ฉะนั้น เวลาดึงกลับ ท่านถึงเอานี่ขึ้นมา

ฉะนั้น บอกว่า “อนาคามิมรรคต้องเป็นอสุภะอย่างเดียวหรือเปล่าครับ”

ไม่หรอก สติปัฏฐาน ๔ แต่ผล ผล พิจารณาของมันนะ มรรคผลๆ เวลาพิจารณาไปแล้วมันมีเหตุมีผล มันมีมรรค แล้ว มีครูมีอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านคอยแก้คอยไข คอยบอกเรามา ครูบาอาจารย์ท่านผ่านนี้มาแล้ว เพียงแต่ว่าคําว่า “อสุภะๆ” ทุกคนมันเห็นได้ง่าย แล้วทุกคนมันใช้ประโยชน์ได้

อย่างเช่น เรา เราอยู่ในสังคม ถ้าเราถือศีล ๕ คู่ครองของเรา ถ้าเรามีเพศสัมพันธ์ไม่ผิด แต่ถ้าไม่ใช่คู่ครองของเราล่ะ แล้วกิเลสมันมีอยู่นี่มันชอบแฉลบ พอชอบแฉลบก็อสุภะสิ อสุภะเอามาป้องกัน อสุภะ ถ้าคู่ครองของเรามันไม่ผิด เพราะคู่ครองของเรา เห็นไหม ศีล ๕ นี้คู่ครองของเรา แต่ถ้ามันนอกคู่ครองล่ะ อสุภะแล้ว อสุภะมานี่เราแก้ไขกันอย่างนี้ เราทํากันอย่างนี้ มันก็เลยกลายเป็นเด่น เป็นจุดเด่นขึ้นมาเรื่องอสุภะ

แต่ถ้าพิจารณากายมันเป็นอสุภะแน่นอน ถ้าพิจารณาเวทนา เวทนานอก เวทนาใน ในเวทนา เวทนาที่เป็นมหาสติ เวทนาที่มันลึกซึ้ง มันเป็นจังหวะเดียว มันไม่ใช่จังหวะ ๒ จังหวะ ๓ จังหวะ ๓ เห็นไหม ขั้นแรก มันคิดขึ้นมา สายที่มันกระทบกระเทือนมันจะแรง ถ้าพิจารณาเวทนา เวทนานอก เวทนาใน ในเวทนา โอ๋ย! มันละเอียดมาก ถ้ามันทัน แล้วสติมันทัน

ถ้าคนที่พิจารณาคนที่ปฏิบัติแล้วรู้ รู้ทันทีเลย อาการอย่างนี้ อารมณ์อย่างนี้ ไอ้อย่างนี้มันจะเป็นอย่างนี้ อย่างนี้จะเป็นอย่างนี้ ถ้ารู้นะ แต่ถ้ายังภาวนาอยู่นี่ยังไม่รู้ ยังเป็นงานของเราอยู่ ถ้ามันโตขึ้นไปมันจะเป็นไปได้ ฉะนั้น นี่พูดถึงว่าพิจารณาเวทนา ถ้าพิจารณาจิตนะ จิตเศร้าหมอง จิตผ่องใส

ฉะนั้นจะบอกว่า “อนาคามิมรรคต้องพิจารณาอสุภะอย่างเดียวเท่านั้นหรือครับ”

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ขัดไม่แย้งกับใครทั้งสิ้น มันเป็นไปโดยข้อเท็จจริงของมัน ศีล สมาธิ ปัญญา บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล เป็นข้อเท็จจริง แต่เราเดินกันถูกต้องหรือไม่ เราทําแล้วมันเป็นจริงหรือไม่

ถ้ามันเป็นความเป็นจริง มรรคผลไง ถ้าโสดาปัตติมรรคต้องมีโสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรคต้องมีสกิทาคามิผล อนาคามิ-มรรคก็ต้องมีอนาคามิผล อรหัตตมรรคก็ต้องมีอรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ มันเป็นขั้นเป็นตอนของมันโดยสัจจะความจริง ครูบาอาจารย์เวลาท่านฟังเทศน์คนอื่น ท่านฟังตรงนี้ ถ้ามัน มีมันจะออกมา มันจะรู้ มันจะรู้ มันจะพูดเป็นขั้นเป็นตอน

เหมือนรถ เราบอกรถมันมี ๔ เกียร์ใช่ไหม เราก็ตบเกียร์ ๑ ถ้าคนเข้าเกียร์ไม่ได้ก็ติดเครื่องรถแล้วก็เหยียบคันเร่งอยู่นั่นน่ะ ทําไมรถมันไม่ไป ทําไมรถมันไม่ไป คนที่ได้เกียร์ ๑ แล้วได้เกียร์ ๑ มันก็ขับเกียร์ ๑ ทั่วประเทศไทยหรือ แล้วได้เกียร์ ๒ ล่ะ ก็ได้เกียร์ ๒ แต่คนได้ ๔ เกียร์ คนเข้าได้หมดเลย ๑ ๒ ๓ ๔ ออกรถเกียร์ ๑ ก็ได้ ออกรถเกียร์ ๒ ก็ได้ ออกรถเกียร์ไหนก็ได้ ถ้ารถมันเบา ถ้ารถมันหนักก็ออกเกียร์ ๑ นี่ข้อเท็จจริงครูบาอาจารย์ท่านเป็น จบเลย

ฉะนั้น “อนาคามิมรรคต้องพิจารณาอสุภะอย่างเดียวหรือไม่ครับ”

จะเป็นมรรค ๔ ผล ๔ จะเป็นอย่างใดก็แล้วแต่ มันพิจารณาโดยสติปัฏฐาน ๔ โดยกาย โดยเวทนา โดยจิต โดยธรรม แต่ผลน่ะ ถ้าผลมันไม่มี ผิดหมด มรรคผลไง ถ้าพิจารณาแล้วมันได้ผล พิจารณาแล้วมันมีคุณธรรม อันนี้ถูกต้อง อันนี้ถูกต้อง

ฉะนั้น การพิจารณาอสุภะอย่างเดียวมันโดยหลัก มันโดยหลัก มันโดยการแก้กิเลส มันโดยส่วนใหญ่ก็เลยพูดถึงอสุภะเป็นหลัก อย่างเช่น เช่นครูบาอาจารย์ของเราบอก เห็นไหม เราบอกว่าหลวงตาใช้คํานี้นะ ท่านบอกว่า เราชอบพุทโธ เราเลยถึงพูด พุทโธก่อน แต่การทําความสงบ ๔๐ วิธีการอะไรก็ได้ นี่ก็เหมือนกัน แต่ต้องมีคําบริกรรม ต้องมีการกระทํา

คนเราจะทํางานมันต้องมีเนื้องาน คนเราทํางานไม่มีเนื้องาน มันเป็นงานขึ้นมาได้อย่างไร นี่ก็เหมือนกัน เราทําสมาธิ เราทําความสงบของใจ มีพุทโธ ธัมโม สังโฆ อานาปานสติ มันมีเนื้องาน ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญามันใคร่ครวญ มันคิดอยู่นี่มันก็เป็นเนื้องาน ถ้าคนทําไม่มีเนื้องาน มันจะมีงานขึ้นมาได้อย่างไร คนจะทํางานมันต้องมีเนื้องานแล้วทํางานมันจบ งานมันเสร็จ

นี่ไง หลวงตาท่านบอกว่า เพียงแต่เราชอบพุทโธ หลวงปู่ มั่นชอบพุทโธ ท่านก็เลยพุทโธ ทีนี้พอพุทโธ ก็เลยต่อต้านเลย “พุทโธทําไม่ได้ พุทโธเป็นสมถะ พุทโธไม่มีปัญญา” เวรกรรม เวร มันเป็นพื้นฐาน มันเป็นการปฏิบัติ คนเป็น มันไม่มีขัดไม่มีแย้งกับใครหรอก ธรรมะไม่มีขัดไม่มีแย้งกับใคร ถูกหรือผิด เท่านั้น ปฏิบัติไปแล้วมีผลหรือไม่มีผล ถ้าเป็นมรรคก็ต้องมีผล มีผลมันก็เป็นความชอบธรรม

ฉะนั้น เวลาบอกว่า “อนาคามิมรรคต้องพิจารณาอสุภะอย่างเดียวหรือไม่ครับ”

ไม่ พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ เพียงแต่ขั้นภูมิของมัน มันจะบอกขั้นภูมิของจิต ขั้นภูมิของมรรค ขั้นภูมิของการกระทํา มันจะบอกเลยว่าเอ็งพูดมาอย่างไร แล้วมันอยู่ขั้นไหน จิตเอ็งอยู่ขั้นไหน จิตเอ็งอยู่ขั้นไหน เอ็งมีความรู้แค่ไหน แล้วออกมามันจะชัดเจนมาก มันเป็นอย่างนี้ไง

เราถึงบอก เวลาถามมาก็ถามมาอย่างนี้ แล้วจะบอกเลยนะ คนเข้าฌานสมาบัติได้ ท่านจะได้อนาคามีนะ แล้วฉันเข้าได้นั่นคืออะไร ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราก็โง่ๆ เซ่อๆ คุยกันอยู่นี่ ถาม เรื่องอนาคามิมรรค

ฉะนั้น อนาคามิมรรคมันก็เป็นมรรคเป็นผล เป็นข้อเท็จจริงในการประพฤติปฏิบัติ เป็นข้อเท็จจริงในการที่ครูบา-อาจารย์เราทํามา ไอ้เราก็จําขี้ปากหลวงตามาพูด จําขี้ปากมาพูด พูดเพื่อสังคม พูดเพื่อหมู่คณะ พูดเพื่อการประพฤติปฏิบัติให้มั่นคง เอวัง

อวิชชาคือไม่รู้เกิด ไม่รู้เกิดคืออวิชชา

ไม่รู้เกิด เกิดแล้วมีความทุกข์ เห็นไหม ชาติปิ ทุกฺขา

ชาติการเกิดเป็นทุกข์อย่างยิ่ง

ชาติการเกิดมีภพมีชาติ มีสถานที่ แล้วมีภพมีชาติ

แล้วเวลาใครมันมาเกิดล่ะ จิตมาเกิด

จิตมันมีภพของมัน ชาติการเกิดมันคือการเกิดภพชาติ

การเกิดนั่นน่ะ นั่นน่ะเป็นทุกข์อย่างยิ่ง ทุกข์ในอริยสัจ

๔

ไม่รู้เกิด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ ธันวาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อะไรคือตัวอวิชชา”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ คําถาม อะไรคือตัวอวิชชา ตัวอวิชชาคือความไม่รู้ ความไม่รู้ในอริยสัจที่เกิดที่ใจ ใช่ไหมครับ คืออวิชชา พ่อแม่ของตัวอวิชชาอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด คือจิตเดิมแท้ใช่หรือไม่ครับ

ตอบ : อันนี้พูดถึงเวลาถาม เวลาเขาสนใจไง เวลาสนใจอยากจะประพฤติปฏิบัติ เวลาเราอยากจะประพฤติปฏิบัติ เราก็อยาก จะได้มรรคได้ผล อะไรสิ่งที่เป็นความผิดพลาด อะไรสิ่งที่เป็นไม่ดี เราจะรื้อค้น เราจะขุดค้นหาตัวนั้น

ฉะนั้น เวลาพูดถึง พูดถึงอวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้ เพราะมีอวิชชา เราถึงได้เกิด เพราะมีอวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้ ไม่รู้ในสิ่งใดล่ะ ถ้าไม่รู้ในทางโลก เห็นไหม อวิชชาคือความไม่รู้ทางโลก เขาศึกษา เขาเข้าใจได้ มันก็เป็นทางโลก มันก็เป็นคุณสมบัติแค่ทางโลกเท่านั้นน่ะ

แต่อวิชชาคือความไม่รู้ มันไม่รู้การเกิด ถ้าเราไม่รู้จักการเกิด เกิดมาแล้วมันจบแล้ว พอเกิดมาแล้ว เราได้สถานะมาแล้ว

อย่างเช่น เห็นไหม ขอโทษนะ อย่างเช่นปัญหาครอบครัว ปัญหาครอบครัวเวลาทุกคน คนในอยากออก คนนอกอยากเข้า ไอ้คนไม่นอกก็อยากจะเข้า ไอ้เข้ามาแล้วนี่อวิชชาคือความไม่รู้ อยากลอง พอเข้าแล้วติดกับออกไม่ได้เลย ไอ้คนไม่รู้มันก็อยากรู้ อยู่นั่นน่ะ แล้วรู้อย่างไรล่ะ เห็นไหม ด้วยความอยากรู้ อยากรู้เข้าไปแล้ว แหม! ทั้งชีวิตเลย ถ้าเป็นคนที่รับผิดชอบนะ

นี่ก็อวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้ แต่มันไม่รู้ในอะไร ไม่รู้ในการเกิด

ฉะนั้น เวลาอวิชชา เขาว่า “อวิชชา อะไรคือตัวอวิชชา ตัวอวิชชา ตัวอวิชชาคือความไม่รู้ ความไม่รู้ในอริยสัจที่เกิดที่ใจ ใช่หรือไม่ครับ” ไม่รู้ในอริยสัจ จะไม่รู้ในอริยสัจ จะไม่รู้ในสิ่งใดแล้วนั่นคืออวิชชา

“แล้วพ่อแม่ของอวิชชา อย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด คือจิตเดิมแท้หรือไม่”

จิตเดิมแท้ก็เป็นจิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้เวลาอวิชชาอย่างละเอียดมันเป็นภพ แต่ไอ้อวิชชาอย่างหยาบๆ เห็นไหม ฉะนั้น เวลาพูดถึงอวิชชา เขาบอกว่าพญามาร มันมีเสนามาร นี่พูดถึงเวลาเขาแปล แปลบาลีไง มีมาร มีเสนามาร มีหมู่ของมาร มารมันก็มีเป็นขบวนการของมัน

แต่เวลาครูบาอาจารย์เราท่านปฏิบัติ เห็นไหม ท่านบอกมันก็มีปู่มีย่ามีลูกมีหลาน มันก็เป็นครอบครัวของมาร

ฉะนั้น พอครอบครัวของมารแล้ว ทีนี้มันก็เปรียบเทียบมา เขาถามว่า “แล้วอวิชชาอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียดล่ะ”

อย่างหยาบๆ อย่างหยาบๆ ก็ดูสิ คนที่เข้าใจในศาสนาและคนที่ไม่เข้าใจในศาสนา คนที่มีหลักเกณฑ์และคนที่ไม่มีหลักเกณฑ์ นี่อย่างหยาบๆ อย่างหยาบๆ เห็นไหม ศีลธรรม แค่ศีลธรรมแค่นั้นเอง

แต่ถ้ามันอย่างละเอียดขึ้นไปล่ะ อย่างละเอียดส่วนอย่างละเอียดนะ แต่นี้อย่างหยาบ อย่างละเอียด มันก็เป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นศาสดาของเรา ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา แต่เวลาคนจะประพฤติปฏิบัติ เริ่มต้น เราจะทําสมาธิ ทําความสงบของใจๆ ถ้าทําความสงบของใจ ถ้าเราไม่รื้อไม่ค้น ไม่เห็นนะ ไม่เห็นสติปัฏฐาน ๔ ไม่เห็นตามความเป็นจริง มันจะไปเห็นอวิชชาเห็นความผิดพลาดของตัวเองได้อย่างไร

ทีนี้เวลาคนมันไม่เห็นใช่ไหม เวลาคนไม่เห็น เวลาจิตมันสงบแล้วมันก็จินตนาการเอา พอจินตนาการเอา มันก็ให้คะแนนตัวเองเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป พอจบแล้วได้อะไร มันไม่ได้อะไรเลย ได้แต่ว่าเราได้ปฏิบัติ ถ้าเราได้ปฏิบัติ แต่มันไม่มีสิ่งใดเป็น ความจริงเลย

ถ้าเป็นความจริงนะ เพราะอะไร เพราะเวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านบอกว่า งานที่การขุดคุ้ยหากิเลสเป็นอีกอย่างหนึ่งนะ งานขุดคุ้ยหากิเลส งานของเรานะ งานของเราเริ่มต้นจากเราทําความสงบของใจนี่ก็เรื่องหนึ่งแล้ว

ศีล สมาธิ แล้วสมาธิถ้ามันเกิดปัญญา ถ้าโดยทั่วไปเขาบอก ศีล สมาธิ แล้วมันจะเกิดปัญญา มีคนเข้าใจว่าเป็นสมาธิแล้วมันจะเกิดปัญญาเอง ทุกคนเป็นสมาธิแล้วก็นั่งรอ คิดว่ามันจะมาเองไง มันจะมาเองคือมันจะผุดขึ้นมา มันจะเป็นจริง เวลามันผุดขึ้นมา คนที่ภาวนาแล้วเขาเข้าใจอย่างเรา เขาจะถามว่า “เวลามันผุดขึ้นมา มันมีความเข้าใจ เขาว่าเป็นปัญญาหรือไม่”

อันนั้นเรียกว่าธรรมผุดๆ ธรรมมันเกิด เวลาธรรมเกิดก็อีกเรื่องหนึ่ง ธรรมเกิดนะเวลาเรามีความสงสัยในสิ่งใด เวลาเราปฏิบัติไปมันจะตอบโจทย์อย่างนั้น แล้วมันจะขยายความไปอีก จนเราทึ่ง เราทึ่งเลยล่ะ โอ๋ย! มันเป็นอะไรน่ะ นั่นน่ะธรรมมันเกิด เพราะธรรมมันเกิด มันเกิดโดยอัตโนมัติไง

แต่ถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญามันเกิด เห็นไหม มันจะต้องขุดคุ้ยหา หากิเลส ขุดคุ้ยหามัน เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เวทนาอยู่กับเรานี่แหละ เวทนาอยู่กับเรา เวลาเราเจ็บปวด เวทนาอยู่กับเรานี่แหละ เราทําความสงบของใจ เวทนามันตัวกีดขวางเลยล่ะ แต่เราไม่รู้จักเวทนา มันแปลกไหม นี่อวิชชา มันไม่รู้จักเวทนา ทั้งๆ ที่เวทนาเจ็บปวดอยู่นี่ มันไม่รู้จักนะ

แต่เวลาจิตมันสงบแล้วนะ มันเห็นเวทนานะ มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย เวลาจิตสงบใช่ไหมแล้วจิตจับเวทนา กับเวทนาอยู่กับเรา ตอนนี้ตอนที่เรานั่งกันอยู่นี่ มันเจ็บมันปวด มันเจ็บปวด นี่ก็คือเวทนาแท้ๆ นี่แหละ แต่เราไม่เห็นไง นี่อวิชชา มันไม่เห็น

แต่ถ้าจิตมันสงบ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม จิตเห็นเวทนา แล้วเรานั่งอยู่นี่มันเจ็บปวดนี่เวทนาหรือเปล่า เวทนา แล้วถ้าจิตมันไม่เห็นล่ะ เพราะจิตมันเป็นเราไง เวทนาก็เป็นเราไง สรรพสิ่งก็เป็นเราไง ก็สถานะทางวิทยาศาสตร์นี่ไง มันก็เลยไม่เห็น ก็จับต้องไม่ได้ไง

แต่ถ้าเราพุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จิตสงบแล้ว พอจิตสงบแล้วนะ จิตสงบแล้วก็ส่วนจิตสงบ มันไม่ได้ขุดคุ้ย มันไม่ได้หากิเลส คือมันหาไม่ได้ มันหาไม่เจอ มันหาไม่เจอนะ ไม่เจอจริงๆ

แต่ถ้ามันทําจิตมันสงบแล้วนะ ถ้าจิตสงบแล้ว ถ้ามันจับเวทนา จับเวทนาได้ แต่ที่เวลาเรานั่งไปมันเจ็บมันปวด เวทนาเป็นเรา จิตก็เป็นเรา สรรพสิ่งก็เป็นเรา คือมันเป็นมิติหนึ่งอยู่ในสถานะหนึ่ง ถ้าเราทนได้ ทนได้ก็เป็นขันติธรรม ขันติบารมี ขันติทนเอาเฉยๆ ถ้าจิตมันสงบได้ มันสงบ สงบจนมันมีหลักมีเกณฑ์ได้ ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ได้นะ ถ้ามันจับเวทนาได้ จับเวทนา เวทนาคือเป็นอารมณ์ความรู้สึก รู้สึก รู้สึกเจ็บรู้สึกปวดนั่นน่ะ แต่เวลามันปวด มันปวดที่ไหนล่ะ มันปวดที่ขา อ้าว! มันปวดที่ไหน มันก็ไปจับตรงนั้น นี่คือว่า คําว่า “ขุดคุ้ย”

นี่คือบอกว่า อวิชชา เห็นไหม นี่เสนามาร ถ้าอย่างเรา เราก็ว่าหลานของมัน หลานของมันแล้วเดี๋ยวมันต้องมีพ่อ พ่อมันก็ คือลูกใช่ไหม มันมีหลาน มีพ่อ พ่อมันก็มีปู่มีย่ามันก็เป็นพญามาร ฉะนั้น บอกว่าอวิชชาคืออะไร อวิชชาคือไม่รู้ว่าเกิด เราไม่รู้ มันถึงเกิด ถ้าพระอรหันต์รู้แจ้ง รู้แจ้ง เรารู้อยู่ตลอดเวลา เรานั่งอยู่นี่ เราไม่ทําอะไรเลย มันจะมีอะไรเกิดขึ้น แต่เราไม่รู้ สงสัยใช่ไหม สงสัยก็แสวงหา แสวงหา พอขยับก็เกิด ขยับก็เกิด อวิชชาคือความไม่รู้ ไม่รู้อะไร ไม่รู้เกิด ไม่รู้เกิด ไม่รู้แก่ ไม่รู้เจ็บ ไม่รู้ตาย

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม จะไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย คนเราเกิดมาต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย มันมีฝ่ายตรงข้ามที่ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย อวิชชาคือความไม่รู้ ไม่รู้เกิด ไม่รู้ก็เกิด นั่นคืออวิชชา แต่พอมันมา ทางวิชาการ พอมันเป็นมนุษย์ ความไม่รู้ต่างๆ มันก็เป็นอวิชชา เสนามาร เป็นเสนามาร ไม่ใช่พญามาร

เขาบอกว่า “ถ้าอวิชชาอย่างหยาบ อวิชชาอย่างกลาง อวิชชาอย่างละเอียด มันเป็นจิตเดิมแท้หรือไม่”

จิตเดิมแท้นั่นน่ะภวาสวะคือตัวภพ จิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้นี้ ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส จิตเดิมแท้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส จิตเดิมแท้ จิตผ่องใส นั่นคือตัวอวิชชา แล้วตัวอวิชชา เห็นไหม แล้วจิตอย่างละเอียด มันตัวจิตเดิมแท้หรือไม่ แล้วไม่เคยเห็น

ถ้าเคยเห็นนะ อย่างเช่น ถ้าจิตมันสงบ จิตมันสงบขึ้นมา เห็นไหม จิตสงบก็คือจิตสงบ ถ้าจิตสงบแล้วมันสว่างไสวในตัว มันเองก็เรื่องหนึ่ง จิตสงบแล้วเห็นแสงสว่างไสวอีกเรื่องหนึ่ง เวลามันออกไปรู้นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง นี่จิตเดิมแท้ๆ ไอ้นี่มันเป็นขั้นของสมาธิ ถ้าจิตเดิมแท้อย่างที่ว่านี่ต้องขุดคุ้ยหากิเลส

ฉะนั้น เวทนาอยู่กับเรา เวทนาก็เป็นเวทนา เวทนาเป็นเรา จิตก็เป็นเรา สรรพสิ่งก็เป็นเรา ก็เลยคลุกเคล้ากันอยู่นี่ อึดอัดขัดข้อง ไม่มีอะไรถูกใจสักอย่างเลย แล้วก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่ ไปไหนไม่รอดหรอก

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราทําความสงบของใจเข้ามา ให้จิตมันสงบเข้ามาก่อน สงบแล้วเวลามันคลายตัวออกมา พอจิตสงบแล้วเวทนาหายหมด มันไม่มีเวทนา สรรพสิ่งมันมีแต่ความสุข มีแต่ความเพลิดเพลิน เห็นไหม สมาธิเป็นเรา สัมมาสมาธิหรือมิจฉาสมาธิ แต่ถ้ามันออกมาแล้ว ถ้ามานั่งต่อไป ถ้าเวทนามันจับได้ มันจับเลย ถ้าจิตสงบแล้วมันจับได้ จับได้แล้วมันพิจารณาได้ แต่ถ้าเวทนาเป็นเรา มันจับแล้วมันพิจารณาไม่ไหว จับแล้วมัน โอดมันโอย มันเจ็บปวดมาก

เวลาเจ็บปวดมาก เห็นไหม ถ้าเราเจ็บปวดมาก เราใช้ปัญญาไล่เข้าไป มันพุทโธเข้าไป มันปล่อยเข้าไป มันก็เป็นสมาธิ เห็นไหม สิ่งที่เจ็บปวดมาก เวทนาเป็นเรา เวลามันแยกแล้ว เราก็คือเรา เวทนาก็คือเวทนา แต่เราก็ยังจับเวทนาไม่ได้ เพราะจิตเรายังไม่มีกําลัง ถ้าจิตมีกําลังได้ มันจับได้ พอจับได้ เห็นไหม จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม นี้เป็นการฝึกหัดปัญญา เห็นไหม

บอก “เป็นสมาธิ ปัญญาเกิดเองไม่ได้ๆ”

แต่ปัญญามันจะเกิด เกิดจากการฝึกหัด เกิดจากเราเห็นกาย พิจารณากาย เกิดจากเราเห็นเวทนา เราพิจารณาเวทนา เกิดจากเราเห็นจิต พิจารณาจิต เกิดจากเราเห็นธรรม ธรรมคือความ กระทบกัน ความรู้สึกนึกคิดที่กระทบกับจิตที่จิตมันสงบแล้ว แล้วมันจับได้ มันเป็นอาการของจิต ถ้าพิจารณาตรงนี้ เห็นไหม นี่การขุดคุ้ยหามัน แล้วเจอมัน เจอเสนามารนะ เจออวิชชาอย่างหยาบๆ ถ้าเราจับต้องได้ มันพิจารณาได้ไง

ฉะนั้น ถามว่า “อวิชชาคืออะไร อวิชชาตัวมันเป็นอย่างไร”

เพราะคนถามมาก เวลาเราพูดถึง เขาบอกว่าเขาปฏิบัติแล้วเขาได้ผล เราบอกว่า จะได้ผลไม่ได้ผล มันต้องละสังโยชน์ คือต้องฆ่าสังโยชน์ ละสังโยชน์ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพต-ปรามาส เป็นพระโสดาบัน ทุกคนก็บอกว่า สังโยชน์ตัวมันเป็นอย่างไร จะไปฆ่าสังโยชน์อีกแล้ว

สังโยชน์นี้เป็นนามธรรม ความรู้สึก ความรู้สึกแต่เขาตั้งชื่อมัน สังโยชน์คือความไม่รู้ ไม่รู้มันก็เกาะเกี่ยว สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความเห็นผิดในเรื่องของกาย ร่างกายนี้เป็นของเรา จิตใต้สํานึก แต่ความจริงแล้วมันเป็นของเราโดยสมมุติ คือมันเป็นของเราโดยชีวิตนี้ไง มันเป็นของเราโดยชาติหนึ่ง คําว่า “สมมุติ” คือมัน ไม่เป็นตลอดไป มันชราครํ่าคร่า มันสั่งไม่ได้ มันทําไม่ได้ มันถึงว่าไม่ใช่ของเรา มันเป็นของเราโดยสมมุติเป็นชั่วคราว

ทีนี้ชั่วคราว แต่จิตมันฝังใจ มันผูกติดอย่างนั้นน่ะ นั่นล่ะ เป็นสังโยชน์ แล้วถ้าพิจารณามันเห็นกาย มันพิจารณากาย แยกแยะกาย เวลามันขาดไปแล้ว สังโยชน์มันขาด ขาดแค่อันเก่านั่นแหละ มันก็อยู่อย่างนั้นน่ะ ไม่ใช่ถ้ามันจะทําลายกายก็เอาร่างกายนี้เข้าไปในเครื่องบดเนื้อเลย ให้มันหายไปเลย บดเนื้อ ก็บดแต่เนื้อ ไม่ได้บดกิเลส ไม่มีอะไรทําลายกิเลสได้

แต่ถ้าจิตมันเห็นกาย มันพิจารณาของมัน เห็นไหม พิจารณามันแยกแยะขึ้นไป ทีนี้เวลามันปล่อย มันปล่อยมันก็มีความเข้าใจ เวลามันขาด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สังโยชน์ ๓ ตัวขาดออกไป ถ้าสังโยชน์ ๓ ตัวขาดออกไป มันไม่ได้ ไปฆ่าที่สังโยชน์ มันไม่ได้ไปทําลายที่สังโยชน์ มันทําลายกันที่ กาย เวทนา จิต ธรรมนี่แหละ แต่ชื่อของมัน ชื่อของมันน่ะ แบบว่าข้อเท็จจริงของมันคือสังโยชน์ สังโยชน์ ๓

เขาบอกว่า “อวิชชามันตัวอย่างไร จะไปฆ่าอวิชชา สังโยชน์มันเป็นอย่างไร จะทําลายมัน”

เขาให้ทําลายที่สติปัฏฐาน ๔ นี่ เขาให้ทําลายกันที่นี่ ผลของมันคือละสังโยชน์ สังโยชน์ขาดไปจากจิต ฉะนั้น เวลาละ ละกันที่นี่ อวิชชาก็เหมือนกัน อวิชชาตัวมันเป็นอย่างไร เขาบอกว่า อวิชชาตัวมันเป็นอย่างไร สถานะเป็นอย่างไร จะให้ชี้เรื่องอวิชชา

อวิชชาคือไม่รู้เกิด ไม่รู้เกิดคืออวิชชา ไม่รู้เกิด เกิดแล้วมีความทุกข์ เกิดแล้วมีชาติ ทุกข์ เห็นไหม ชาติปิ ทุกฺขา ชาติการเกิดเป็นทุกข์อย่างยิ่ง ชาติการเกิด มีภพมีชาติ มีสถานที่ แล้วมีภพมีชาติ แล้วเวลาใครมันมาเกิดล่ะ จิตมาเกิด จิตมีภพของมัน ชาติการเกิดมันคือการเกิดภพชาติ การเกิดนั่นน่ะ นั่นน่ะเป็นทุกข์อย่างยิ่ง ทุกข์ในอริยสัจ

ฉะนั้น อวิชชาคือไม่รู้เกิด นั่นคือตัวอวิชชา แล้วอวิชชามันก็มีพญามาร มีเสนามาร มีครอบครัวของมารมากมายมหาศาล แล้วมันก็เหยียบยํ่าหัวใจเรานี้ เวลาเราจะละ เราจะต่อสู้กับมัน มันก็ต้องเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ไม่ใช่ว่าพอองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เยาะเย้ยมาร ได้ชําระมารในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว เราก็จะเอาเลย จะฆ่าพ่อมันเลย จะฆ่าพญามารเลย

แม้แต่ศรัทธาความเชื่อในศาสนายังอ่อนแอ ศีลของเรายังลุ่มๆ ดอนๆ สมาธิยังไม่มั่นคงเลย แล้วปัญญาเกิดขึ้นมามันก็เป็นสัญญาทั้งนั้น แล้วจะไปหาอวิชชา อวิชชามันปั่นหัวอยู่นี่ยังมอง ไม่เห็นมันเลย ถ้าอวิชชาความจริง นั่นพูดถึงคือเจตนาเป้าหมายเราเข้าใจได้ แต่ตามข้อเท็จจริงมันจะเป็นไปได้อย่างไร

ตามข้อเท็จจริง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านเห็นของมันตามข้อเท็จจริง เห็นไหม พญามาร เสนาแห่งมาร ครอบครัวของมาร แล้วทํากันอย่างไร ชําระกันอย่างไร ใครเป็นคนยืนยันข้อเท็จจริง ก็หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเป็นคนยืนยันข้อเท็จจริงมา แล้ววางหลักการขึ้นมา แล้วสหธรรมิก เห็นไหม ลูกศิษย์ของหลวงปู่มั่นท่านทําของท่านมา ท่านประสบ ประสบความสําเร็จของท่านมา

ของเรามันเป็นเรื่องโลก เป็นเรื่องวิทยาศาสตร์ ต้องไปคุยกับพวกศาสตราจารย์ดอกเตอร์นู่น ถ้าจะคุยเรื่องธรรมะมันต้องคุยเรื่องนักปฏิบัติ มันต้องคุยความจริงอย่างนี้ นี่พูดถึงว่าถามเรื่องอวิชชา ฉะนั้น พอถามเรื่องอวิชชา อวิชชาคือไม่รู้เกิดคืออวิชชา พอเกิดก็ในอริยสัจ ทุกข์ ชาติปิ ทุกฺขา ชาติการเกิดเป็นทุกข์ อย่างยิ่ง แล้วตามมาเป็นขบวนเลย ถ้ามีการเกิด

ถ้ามันรู้แจ้งไม่เกิด ไม่เกิด จะไปเกิดทําไม ไม่มีอะไรไปเกิด นี่ถ้าไม่มีอวิชชา อวิชชาคือการไม่รู้เกิด นั่นอวิชชา นี่พูดถึงอวิชชานะ ฉะนั้น เวลาถามแล้วมันก็มาลงตรงนี้ มาลงตรงข้อต่อไป เพราะว่าสงสัยอย่างนี้ถึงถามมาเป็นพรวนเลยนะ อันนี้ข้อ ๑. อวิชชาคืออะไร จบ

ถาม : เรื่อง “การทําสมาธิ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ กระผมทําความสงบของใจโดยคิดในธรรม คือใช้ความคิดในธรรมะก่อน เพราะถ้าคิดคําบริกรรมก่อน เช่น คิดพุทโธ มันจะไม่คิดแต่พุทโธ มันจะคิดอย่างอื่นกัน เลยใช้คิดในธรรมะก่อน คือใช้ปัญญาอบรมสมาธิก่อน พอจิตใจเริ่มเบาสบายปลอดโปร่งก็มาคิดพุทโธต่อ แบบนี้มันคิด อยู่แต่พุทโธ ไม่ไปคิดอย่างอื่น มีความสุขซาบซ่าน เกิดจิตลงดังวูบ เกิดความสุขอย่างมาก เห็นมีลักษณะเด่น ผ่องใส ว่างมากที่ กลางอกจ้า แบบแสงดวงไฟ สุขอย่างบอกไม่ถูกนะครับ

๑. แบบนี้เรียกว่าสมาธิใช่หรือไม่ครับ ถ้าเป็นสมาธิ เป็นสมาธิขั้นไหน เพราะเห็นแสงสว่างที่กลางหัวอก

๒. จิตนี้มันมีที่ตั้งอยู่ที่หัวอกใช่หรือไม่ เพราะเวลาภาวนาแล้วเกิดความสุข มันเกิดจากกลางหัวอกข้างซ้ายค่อยๆ แผ่ซ่านไปทั่วร่างกาย เกิดความชุ่มชื่น

ตอบ : อันนี้มันถามมาแล้วเมื่อ ๒ วันนี้ ไอ้เรื่องสมาธินี้ ๒ ข้อนี้ ๒ ข้อนี้ก็ตอบไปแล้ว ถ้าตอบไปแล้ว ทีนี้พอตอบไปแล้ว คําถามถึงมาเป็นพรวนเลย คําถามเป็นพรวนว่า มันเป็นอะไร มันเป็นอย่างไร นี่ไง อวิชชามันเป็นอย่างไร อนาคามิมรรคเป็นอย่างไร เรื่องมรรคผลเลยสงสัยไปหมดเลย สงสัยไปหมด เพราะจิตเวลาบอกว่าเขาปฏิบัติ แล้วนี่เป็นสมาธิหรือไม่ ถ้าเป็นสมาธิ เป็นสมาธิขั้นใด

สมาธิมันก็เป็นสมาธิ สมาธิมันก็เป็นไปแล้ว สมาธิก็เป็นสมาธิ แล้วสมาธิเป็นอย่างไรต่อ ถ้าบอกถ้าเป็นสมาธิ ในกรรมฐานเรา ในครูบาอาจารย์เราท่านมีหลักของท่านนะ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ แล้วมันขั้นไหน เพราะในขณิกะมันก็มีหยาบ มีกลาง มีละเอียด ในอุปจาระก็มีหยาบ มีกลาง มีละเอียด ในอัปปนา อัปปนาละเอียดหมดเลย แล้วมันสมาธิขั้นไหนล่ะ

สมาธิก็เป็นสมาธิ เขาไม่ได้ตื่นเต้นไปกับสมาธินั้น แต่เวลาคนที่ทําสมาธิได้แล้วมันตื่นเต้นกับสัจธรรม พอมันตื่นเต้นกับสัจธรรม มันเพียงแต่ให้คะแนนตัวเองว่าสมาธิเป็นอย่างนี้ มันเหมือนนิพพานหรือไม่ มันเป็นมรรคหรือไม่ แล้วพอได้สมาธิแบบนี้ปั๊บ ไปศึกษาค้นคว้าในทฤษฎี ในพระไตรปิฎก ก็พยายามจะเอาความรู้สึกเราเข้ากับสิ่งนั้นๆ พอเข้าไม่ได้ มันก็เลยงงเข้าไปใหญ่เลย

ฉะนั้น พองงไปใหญ่นะ เขาบอกว่า “การทําสมาธิ อย่างนี้ใช่สมาธิหรือไม่”

สมาธิก็คือสมาธิ สมาธิ ถ้าพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันสงบเข้ามาก็คือสงบเข้ามา ถ้ามันเห็นแสง ถ้าเห็นแสงนะ เห็นแสงใหม่ๆ มันจะเห็นแสงเห็นต่างๆ มันเป็นนิมิตทั้งนั้น วางไว้ก่อน แต่ถ้าจิตมันสว่างเอง ไม่ใช่เห็นแสง ตัวจิตสว่างโพลง ตัวจิตมันสว่างเลย มันสว่างออกจากกลางหัวใจ สว่างหมดเลย ไอ้สว่างแบบนี้มันบางครั้งบางคราว สว่างนี้คือสว่าง เราอยู่กับพุทโธของเราต่อไป อยู่กับปัญญาอบรมสมาธิไป

ถ้ามันไปเห็นแสงจากข้างนอกเข้ามา จิตนี้ จิตสงบแล้วมันเห็นแสงจากข้างนอกเข้ามา จิต ตัวจิตเองสว่างก็มี ตัวจิตเองเห็นแสงสว่างจากข้างนอกเข้ามาก็มี เห็นแสงสว่างเป็นดวงพุ่งชนเราก็มี เห็นเป็นดวงดาว เห็นร้อยแปด อันนี้มันเห็นออกไปใช่ไหม แล้วถ้าจิตมันสงบ มันสงบ มันสงบเฉยๆ ที่มันไม่เห็นสิ่งใดเลย มันก็มี

ฉะนั้น บอกว่า “แบบนี้เรียกว่าสมาธิหรือไม่”

สมาธิ โดยปกติของเรา เรามีสตินะ แล้วเรากําหนดจิตนิ่งๆ มันก็เป็นสมาธิได้ สมาธิอย่างนี้ เวลาเราพูด เราใช้คําว่า “สมาธิของปุถุชน” ปุถุชนต้องมีสมาธินะ คนที่เขาทํางานเขาก็ต้องมีสมาธิของเขา แต่สมาธินี้เป็นปุถุชน ในหลักปฏิบัติ เห็นไหม บุคคล ๔ คู่ ปุถุชน กัลยาณปุถุชน

คําว่า “ปุถุชน” เดี๋ยวเราคิดดี แล้วความคิดนี้มันไม่มีกําลัง แล้วแต่กิเลสมันจะลากไป เราก็ใช้สติปัญญาของเรา ใช้พุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิมากเข้าๆ ถ้ามันเดี๋ยวเป็นสมาธิบ้าง เดี๋ยวมันก็คลายตัวออกอย่างนี้ มันยังไม่ชํานาญของมัน

ถ้าเวลาชํานาญ เราใช้ปัญญาใช่ไหม ปัญญาว่า ทําไมมัน ถึงไม่เป็นสมาธิ เพราะเราคิดเรื่องนั้น เรารับรู้เรื่องนี้ เราไปสนใจเรื่องนั้น เรื่องรูป รส กลิ่น เสียง ถ้าเราใช้ปัญญาของเราต่อเนื่องเข้าไป มันเห็นรูป รส กลิ่น เสียง มันก็มีค่าในตัวมันเอง แต่สิ่งที่มันจะมีค่ากับใจเรา เพราะใจเราไปเปิดรับเอาเข้ามา

ถ้าเรามีสติปัญญา เราก็พิจารณาของเรา เห็นไหม มันเห็นโทษไง เห็นโทษ รูป รส กลิ่น เสียง มันมีค่าในตัวของมัน มันก็อยู่ข้างนอกใช่ไหม คือเราจะรับรู้ได้ ไม่รับรู้ก็ได้ใช่ไหม เรามีสติปัญญาจะรับฟังมากน้อยแค่ไหนก็ได้ เราจะรับฟังก็ได้ เราจะไม่รับฟังก็ได้ เราทําได้หมดล่ะ ถ้าเราพิจารณาเห็นโทษของมันอย่างนี้ปั๊บ แล้วเราพิจารณาบ่อยครั้งเข้า มันจะเห็นเลยว่า รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร พอมันเท่าทัน เท่าทันที่ไหน เท่าทันที่ความคิดเรา เท่าทันที่จิตของเรา

ถ้าเท่าทันที่จิตของเรา มันปล่อยได้ พิจารณาบ่อยครั้งเข้า มันขาด ขาดขึ้นมา เห็นโทษ ขาดเลย มันอยู่ข้างนอก ไม่เข้ามายุ่งกับใจเราเลย นี่เขาเรียกว่ากัลยาณปุถุชน ถ้ากัลยาณปุถุชนพวกนี้จะทําสมาธิได้ง่าย ได้ง่ายเพราะอะไร

เพราะรูป รส กลิ่น เสียงไม่มีอํานาจเหนือจิตดวงนี้ คือรูป รส กลิ่น เสียงไม่สามารถครอบงํา ไม่สามารถชักนํา ไม่สามารถยุแหย่จิตดวงนี้ได้ เขาเรียกว่ากัลยาณปุถุชน

นี่ไง สมาธิส่วนสมาธิ แต่ทําสมาธิบ่อยๆ ครั้งเข้า ก็เหมือนที่เราพูด ปุถุชน กัลยาณปุถุชนนี่ไง สมาธิคือสมาธิสิ เมื่อเป็นสมาธิแล้ว คิดว่าสมาธินี้เป็นแร่ธาตุใช่ไหม สมาธินี้เป็นเหรียญ ใช่ไหม เหรียญเก่าแก่ไง เหรียญโบราณมันยิ่งเก่ายิ่งมีค่า แต่สมาธิที่มันเป็นอดีตแล้วไม่มีความหมาย เขาเรียกอดีตอนาคต เขาเอาปัจจุบันนี่

ไอ้นี่ทําสมาธิได้แล้วก็มาเรียกร้องเอาสมาธิ แล้วก็จะไปเอาสมาธิมาผูกไว้กับหัวใจของตน มันจะอยู่ได้ไหม สมาธิมันเป็นนามธรรมเป็นการฝึกหัด มันเกิดขึ้นจากการกระทํา มาแต่เหตุ ถ้าเรามีเหตุ เรามีสติปัญญารักษา สมาธิก็อยู่กับเรา ถ้าเราประมาท สมาธิก็เสื่อม สมาธิเสื่อมมันก็ร้อนไง

สมาธิคือสมาธิ “แบบนี้เป็นสมาธิหรือไม่” มันเป็นสมาธิอยู่แล้ว แต่! แต่มันเป็นอดีต มันผ่านมาแล้ว แล้วทําไมอีกล่ะ อ้าว! สมาธิคือสมาธิ แล้วสมาธิต่อเนื่อง สมาธิเป็นสมาธิ มันไม่ใช่มรรคไม่ใช่ผล

ทีนี้เขาสงสัยแล้ว สงสัย

“๒. จิตนี้มันมีตั้งอยู่ที่หัวอกใช่หรือไม่ครับ เพราะเวลาภาวนาไปเกิดแล้วความสุข มันเกิดจากกลางหัวอกข้างซ้ายก่อน แผ่ซ่านไปทั่วร่างกาย ร่างกายเกิดความสุขสดชื่น”

อ้าว! สมาธินี่ไง สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี แต่รักษามันไว้ไง รักษามันไว้ รักษาไว้ ถ้าจะทํานะ คําถามถามมาเป็นตั้งเลย เพราะจิตมันสงบ มันมีความสุข มันตื่นเต้น แล้วคิดว่าตื่นเต้นแล้ว ธรรมะเป็นอย่างไรต่อไป ก็เลยถามมา ถามมาหมดเลย

ทีนี้ถามมา คนถามก็คนเดียวกันหมด ฉะนั้น นี่สมาธิ สมาธิตอบไปแล้ว นี่พูดถึงสมาธินะ ทีนี้มันนานมาแล้ว “จิตนี้เป็นที่ตั้งอยู่กลางหัวอกนี้ใช่หรือไม่”

จิตมันอยู่กับเรา แล้วแต่ถ้าเวลาฝึกหัดใหม่ๆ เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่านจะบอกว่าให้อยู่ที่ปลายจมูก ให้อยู่ที่ปลายจมูก ถ้ามันจะสงบเข้ามา มันสงบของมันเข้ามาเอง ถ้าเราจะตั้งที่ไหน ให้ตั้งที่นั่น ฉะนั้น บอกว่า “ต้องตั้งที่นั่นถูก ตั้งที่นี่ผิด ตั้งร้อยแปด” มันอยู่ที่จริตอยู่ที่นิสัย อยู่ที่ความชํานาญของคน ถ้าคนชํานาญ นะกําหนดเมื่อไหร่ก็ได้ เวลาหลวงตาท่านสอน กําหนดพุทโธนะ ใช้ปัญญาอบรมสมาธินะ แต่เวลาท่าน ท่านกําหนดปั๊บๆๆ ได้เลย คนชํานาญน่ะ พอชํานาญแล้วทําได้

อย่างเรา ธรรมดาเราก็พุทโธของเรา แต่ถ้ามันโดยวิหารธรรม เรากําหนดเฉยๆ เรากําหนดของเรา แต่มันต้องอยู่ที่ผู้ชํานาญ ผู้ที่ทําได้ พูดอย่างนี้ไม่ได้ ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ ไอ้พวกที่หัดใหม่ล้มลุกคลุกคลานเลย เราต้องพูดแบบสามล้อ ขี่สามล้อ อย่าไปพูดแบบสามล้อถูกหวย สามล้อถูกหวยมันได้เงินมาแล้วมันใช้ไม่เป็นหรอก

ผู้ชํานาญทําได้ทั้งนั้นน่ะ ผู้ชํานาญเขาทําได้ แต่ผู้ชํานาญ คนไม่เป็นจะเอาชํานาญ คนไม่มีหลักมีฐานเลยจะเอาอย่างคนอื่นได้อย่างไร มันไม่ได้ ถ้ามันไม่ได้ปั๊บ ฉะนั้น ถึงบอกว่า ถ้ากําหนดแล้วต้องมีคําบริกรรมต้องพุทโธ ต้องเกาะมันไว้ถ้าคนยังไม่เป็น

เว้นไว้แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่าน ภาษาเราเลย ท่านที่มีคุณธรรมในใจแล้ว ท่านสําเร็จแล้ว จบ ท่านไม่ต้องทํามันก็เกือบจะเป็นอยู่แล้ว ไม่ต้องทํา จิตมันก็วิหารธรรมอยู่แล้ว เพียงตั้งสติขึ้นมามันก็จบ ท่านไม่ได้ภาวนา มันก็เป็นหลักธรรมอยู่แล้ว มันก็สงบของมันอยู่แล้ว

ไอ้อย่างเรามันขี้ทูดกุดถัง แล้วเห็นเขาพูด จะเอาของเขา แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านพูด ไอ้พวกที่ฟังไม่ได้ศัพท์ จับไปกระเดียด ก็ไปบอกทําอย่างนั้นๆ เละกันไปหมดล่ะ

ฉะนั้น หลวงตาท่านเน้นยํ้าเลย ต้องมีคําบริกรรม ต้องมีสติ ต้อง! ต้อง! ต้องหมายถึงว่า เราเอง เราพื้นเพของเราเป็น อย่างนี้ เรายังไม่มีพื้นฐานเลย อยู่ดีๆ เราก็จะไปหยิบฉวยเอาสมบัติของพระพุทธเจ้ามาได้อย่างไร เราก็ต้องมีพื้นฐานของเรา วางหลักของเราขึ้นมา แล้วถ้ามันเป็นขึ้นมาแล้วนะ พอพื้นฐาน มันมีใช่ไหม ครั้งที่ ๑ ทําได้ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ ทําไปเรื่อยๆ มันก็เข้มแข็งขึ้นมา สมาธิเป็นแบบนี้ ไม่ใช่สมาธิเป็นเหรียญไง

“เป็นสมาธิหรือไม่ ข้าพเจ้ามีสมาธิอยู่แล้วก็จะต่อยอดไปเลย”

มันเป็นอดีตไปหมดแล้ว มันเป็นความคิด แล้วตอนนี้ก็จะมาเรียกร้องเอามรรคเอาผลจากเรา แต่เวลาปฏิบัติจะเอาของตัวเองนะ เวลามันผิด เรียกร้องเอาจากเรา เราไม่ได้บริษัทประกันภัย ต้องไปประกันความถูกต้องให้ทุกคน มันต้องเอาจริงเอาจังของเรา นี่พูดถึงว่าถามเรื่องสมาธิ

อันนี้สิต่อไป เห็นไหม เพราะสมาธินี่แหละ เราจะคิดว่าเพราะสมาธิ เพราะจิตมันสงบแล้ว แล้วมันสงสัย ก็เลยตอนนี้ไปค้นคว้ามา ก็เลยเป็นขบวนการมานี่เลย สมาธิจบนะ

ถาม : เรื่อง “การสําเร็จมรรคผลของพระ”

กราบเรียนท่านอาจารย์ที่เคารพ การสําเร็จมรรคผลหรือบรรลุธรรมครั้งพุทธกาล ทําไมไม่มีการอธิบายให้ละเอียด เช่น พระโมคคัลลานะสําเร็จพระโสดาบันแล้ว ก็บันทึกไว้ว่าสําเร็จพระอรหันต์เลย แล้วท่านเหล่านั้นสําเร็จสกิทาคามีกับอนาคามีช่วงไหน เห็นบางองค์ฟังธรรมแล้วสําเร็จเป็นพระอรหันต์เลย ท่านเหล่านั้นไม่สําเร็จโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามีมาก่อนหรือ เห็นจากปุถุชนแล้วทําไมลัดขั้นตอนหรือสําเร็จอรหันต์รวดเดียวเลย ต้องผ่านตามลําดับขั้นตอนมาก่อนหรือไม่ บางทีพระไตรปิฎกไม่มีการจําแนกธรรมให้ละเอียด อ่านแล้วงงมาก

ตอบ : ฉะนั้น สิ่งที่ว่า สิ่งที่การทําสมาธิก็เป็นการทําสมาธิ ตัวอวิชชาก็เป็นตัวอวิชชา มันไม่รู้ก็คือมันไม่รู้

ฉะนั้น เวลาสมัยก่อนพุทธกาล เห็นไหม ฤๅษีชีไพรเขาก็ทําฌานสมาบัติ กาฬเทวิลระลึกชาติได้ ๔๐ ชาติ อนาคตได้ ๔๐ ชาติ กาฬเทวิลเขาเป็นเพื่อนกับพระเจ้าสุทโธทนะ เขาเป็นนักปฏิบัติ ฤๅษีชีไพร ก่อนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ มันมีอยู่มากมายมหาศาล เขาก็ทําของเขากันมาหมดแล้ว เจ้าชาย สิทธัตถะก็ไปศึกษามากับเขา แล้วไปศึกษาจนอุทกดาบส อาฬา-รดาบสบอกเลย บอกว่า “เจ้าชายสิทธัตถะมีความรู้เสมอเรา ให้เป็นอาจารย์สอนได้”

เจ้าชายสิทธัตถะยังปฏิเสธเลย แล้วเจ้าชายสิทธัตถะถึงมาค้นคว้าของเจ้าชายสิทธัตถะเอง จนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสรู้เองโดยชอบ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ บุพเพนิวาสานุสติญาณ ระลึกอดีตชาติ จุตูปปาตญาณ อนาคต รู้ว่าจิตนี้จะไปเกิดที่ไหน อาสวักขยญาณ ทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วมันมีโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ตรงไหนไหม มันมีหรือเปล่า

เวลาของท่าน ท่านสําเร็จของท่าน แต่โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ ใครเป็นคนสอน ใครเป็นคนบอก บุคคล ๔ คู่ ใครเป็นคนบอก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนบอก องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสําเร็จแล้ว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเวลาแสดงธรรมๆ เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม นี่เป็นพระโสดาบัน “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” ปัญจวัคคีย์อีก ๔ องค์ยังไม่รู้ ก็สอนปัญจวัคคีย์อีก ๔ องค์นั้น มีพระอัสสชิ พระมหานาม จนได้บรรลุเป็นโสดาบัน แล้วเทศน์อนัตตลักขณสูตร จี้เข้าไปเลย

“รูปเป็นของเธอหรือไม่เป็นของเธอ”

“ไม่เป็นพระเจ้าค่ะ”

“ไม่เป็น เป็นสุขหรือเป็นทุกข์”

“เป็นทุกข์พระเจ้าค่ะ”

“เป็นทุกข์แล้วยึดไว้ทําไม”

จี้เข้าไปๆ เห็นไหม จี้เข้าไปจนปล่อยๆ ปล่อยเข้าไป ปล่อยเข้าไปถึงที่สุด จนเป็นพระอรหันต์ทั้งหมดเลย ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นพระอรหันต์ มันก็เป็นพระอรหันต์ตามความเป็นจริงนั่นแหละ

ฉะนั้น เขาบอก “สงสัยในการสําเร็จของพระ เช่น พระโมคคัลลานะสําเร็จเป็นพระโสดาบัน แล้วไม่ได้บันทึกไว้ว่าสําเร็จเลย”

เวลาสมัยการศึกษาสมัยโบราณ ตักกสิลา ตักกสิลากับสถาบันศึกษาในปัจจุบันนี้อันเดียวกันไหม สถาบันการศึกษาปัจจุบันนี้ โอ้โฮ! มีเอก มีแบบว่าแตกแขนงไป ตักกสิลานี่หมดเลย เขาเข้าใจ สมัยนั้นเขาเข้าใจกันได้ เราจะบอกว่าสมัยนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ชัดเจนอยู่แล้ว เพียงแต่ว่าจดจํากันมา จารึกกันมา แล้วเขียนกันมา แล้วมันก็พูดตามๆ กันมา

แล้วสุดท้ายแล้ว เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านแก้ไข หลวงปู่มั่นท่านแก้ไขหลวงปู่ฝั้น ท่านแก้ไขหลวงปู่ขาว หลวงปู่แหวน ท่านแก้ไขครูบาอาจารย์ ท่านแก้ไขมา คําว่า “แก้ไข” หลวงปู่มั่นต้องรู้ก่อน ถ้าหลวงปู่มั่นรู้ก่อน เพราะหลวงปู่มั่น เห็นไหม เวลาท่านออกจากถํ้าสาริกาขึ้นไปอีสาน เห็นไหม ไปเอาหมู่คณะ สงสารลูกศิษย์ ก็ไปสั่งสอน ลูกศิษย์

หลวงตาท่านเล่าไว้ ท่านก็บอกว่า “กําลังเราไม่พอ กําลังเราไม่พอ” แล้วหลวงปู่มั่นท่านก็เล่าให้หลวงตาฟังว่า “ออกจากถํ้าสาริกามา ท่านได้อนาคามี” เวลาไปอยู่แล้ว ท่านสอนแล้วท่านกําลังไม่พอ คือข้างหน้าท่านยังไม่รู้แจ้ง ท่านถึงได้ละทิ้งหมู่คณะ กําลังไม่พอก็ขึ้นไปเชียงใหม่ ก็ไปรื้อค้นของท่าน จนท่านสําเร็จไป กลับจากเชียงใหม่มา ไม่เคยบอกกําลังไม่พอเลย “มาได้เลย หมู่คณะ จิตนี้แก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ใครภาวนามาแล้ว ผู้เฒ่าจะแก้ ผู้เฒ่าจะแก้” ผู้เฒ่าจะแก้ก็ตรงนี้ไงตรงที่ว่าถ้าใครปฏิบัติ

เวลาหลวงตาท่านเล่าให้ฟัง ตอนอยู่ที่หนองผือ ถ้าองค์ไหน พระองค์ไหนปฏิบัติแล้วมีแนวทาง แล้วปฏิบัติแล้ว เพราะการปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านจะรู้ ท่านจะเห็นการเคลื่อนไหว มีสติปัญญา ถ้ามีสติปัญญา ถ้าคุยธรรมะกัน เห็นไหม ถ้าเป็นโสดาปัตติมรรค พิจารณาถึงโสดาปัตติผลหรือไม่ ถ้าโสดาปัตติผล จะต่อขึ้นไปสกิทาคามิมรรคได้หรือไม่ ถ้าสกิทาคามิมรรคขึ้นไม่ได้ เป็นสกิทาคามิผลหรือไม่ ยกขึ้นสู่อนาคามิมรรคได้หรือไม่ ถ้ายก ขึ้นสู่อนาคามิมรรคได้ มันจะเป็นสู่อนาคามิผลหรือไม่ แล้วถ้า อนาคามิผลแล้ว ยกขึ้นสู่อรหัตตมรรคหรือไม่ ยกได้หรือยกไม่ได้ ถ้ายกได้เพราะอะไร เพราะท่านทําของท่านมา ท่านทําของท่านมา

ทีนี้คําถามก็ย้อนกลับมาไง “แล้วสมัยพุทธกาลท่านไม่เห็นเรียงอย่างนั้นเลย”

เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์นะ หลวงตาท่านเล่าให้ฟังว่า “สิ่งใดที่มันเป็นขณะ สิ่งใดที่เป็นความสําคัญ ท่านจะข้าม ข้ามเพราะกลัวกิเลสมันจะจํา จําแล้วมันจะไปสร้างภาพ มันมีพระอรหันต์สร้างภาพทั้งนั้นเลย อวดรู้ อวดเห็น แต่ไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น คนที่เขาเป็นจริง เขาปิดบังไว้เพื่อประโยชน์ เพื่อประโยชน์ผู้ฟัง เพื่อประโยชน์กับผู้ที่ปฏิบัติ”

อย่างเรา เราไม่รู้โจทย์ก่อน ไม่รู้อะไรก่อน เราทําของเรา ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมามันจะชัดเจนมาก หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยพูด หลวงตาท่านบอกว่าหลวงปู่มั่นท่านไม่เคยประกาศ หรือไม่เคยพูดออกมาว่า ท่านมีคุณธรรมขั้นไหนเลย แต่พระที่ไปอยู่กับ หลวงปู่มั่น ทุกองค์เชื่อว่าหลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ ถ้าท่านบอกว่าท่านเป็นพระอะไรขึ้นมาปั๊บ ดูสิ อย่างองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศตนตลอด เราเป็นพระอรหันต์ ทุกคน ก็ถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการได้ แต่ท่านก็บังไว้ตรงนี้ บังที่เหมือนหลวงปู่มั่นนี่

เวลาสมัยที่หลวงปู่มั่นท่านไม่พูดมรรคถึงขณะจิต ถึงวิธีการ ที่มันจะสรุป ท่านไม่พูดเลย ท่านบอกมันสําคัญ ท่านข้ามๆๆ หมด แล้วพอมาสมัยลูกศิษย์ สมัยหลวงตา ท่านก็บอกว่าท่าน หมดไส้หมดพุงเลย หมดไส้หมดพุงเพราะอะไร เพราะคนมันแสวงหา คนมันต้องการ

คําว่า “หมดไส้หมดพุง” ท่านก็ยังปิดของท่านไว้ หมดไส้หมดพุง ไอ้คนรู้เท่ามันถึงรู้ทันไง นี่ไง เวลากรณีนี้ กรณีถํ้าสาริกา กรณีต่างๆ ที่มันผิดพลาดกันไป ที่มันแถกันไป ก็เพราะอันนี้ไง ก็เพราะท่านไม่บอก ถ้าบอกไปมันจะเอาแบรนด์น่ะ เอาคําของท่านไปหากินน่ะ ท่านไม่พูดหรอก แต่นี้พอท่านไม่พูด ทีนี้การปฏิบัติมันเหลวไหล การปฏิบัติมันมีสมอ้าง

ฉะนั้น เวลาเขาบอกว่า คนนู้นก็เป็นโซดาตราสิงห์ คนนี้ก็เป็นโซดาตราสิงห์ มันก็เลยมรรค ๔ ผล ๔ นี่ไง ก็ต้องมาแจงกันว่า จริงหรือไม่จริง แล้วถ้าจริง ความจริงมันก็มี เราจะบอกว่า มันมีอยู่แล้ว ในพระไตรปิฎกท่านก็พูดอยู่ แต่คนถ้ามีภูมิอ่านแล้วจะเข้าใจ อ่านแล้วจะเข้าใจ อย่างเช่น ภูมิมันมีวิธีการนะ แต่ครูบา-อาจารย์ท่านก็พูดบอกว่า ในพระไตรปิฎกบอกถึงวิธีการๆ ผลมันบอกไม่ได้ ผลมันบอกไม่ได้ เพราะผลมันเป็นอยู่ในใจไง มันจะเขียนออกมาหรือจะบอกออกมาเป็นสมมุติมันไม่ได้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า พระโมคคัลลานะท่านได้เป็นโสดาบันแล้วไม่ได้บันทึกเลย บันทึกว่าเป็นพระอรหันต์ไปเลย แล้วสกิทาคามี อนาคามีช่วงไหนล่ะ ก็ช่วงที่ท่านเป็นน่ะ เพราะท่านเป็น ท่านรู้ของท่านได้ เพราะมันขยับขึ้นๆ บุคคล ๔ คู่

ดูหลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่าน ท่านรู้ของท่าน ถ้ามันผ่านไปแล้ว สมุจเฉทปหาน อย่างเช่น หลวงตาท่านบอกว่า เวลาท่าน ธรรมเหมือนเลย ท่านไปหาหลวงปู่มั่น “เหมือนเราที่ถํ้า สาริกาเลย แต่ของมหาไม่มียักษ์ ของเรามียักษ์” แล้วมันก็ อยากได้อีก หลวงปู่มั่นท่านไม่ได้สงสัย ท่านจบของท่านไปแล้ว ท่านพูดให้ถูกต้องดีงาม

แต่หลวงตาท่านทําแล้ว หนเดียว หนเดียว มันมีหนเดียว ข้างหน้าก็คือไม่มี ติดอยู่ ๕ ปี แล้วมันเป็นเพราะว่าแก้ไข แก้ไขให้มันถูก แต่ผู้ที่ยังมีกิเลสในหัวใจมันฟังไม่เข้าใจ แล้วกิเลสมันติด ก็เลยไปติดอยู่อย่างนั้น หลวงปู่มั่นท่านต้องดึงออกมา ๕ ปี มันบอกไป โทษของมัน โทษของมันไง

ดูสิ เช่น หลวงปู่คําดี หลวงปู่คําดีท่านอยู่ของท่าน ที่ถํ้าผาปู่มั้ง แล้วท่านปฏิบัติของท่าน ท่านรู้ว่าท่านติดนะ แต่ท่านไม่มีทางออก หลวงตาท่านเล่าให้ฟัง เห็นไหม ท่านออกมากลางสนามเลย จุดธูปจุดเทียนเลย “ขอให้มหามาช่วยบอกที ขอให้มหา...”

คนมันติดมันรู้ว่ามันติดนะ แต่มันไปไม่ได้ มันไม่มีใครบอก มันบอกก็ไม่เชื่อ แล้วคนบอกไม่เป็นมันก็บอกไม่ได้ พอหลวงตาท่านไป คุยกันเลย ชี้แนะเลย จนหลวงปู่คําดีท่านบอก “อ้าว! รู้แล้ว เข้าใจแล้ว” หลวงตาท่านก็กลับวัด แล้วท่านก็เร่งความเพียรของท่าน สุดท้าย เห็นไหม หลวงตาบอกว่าเขียนจดหมายน้อยถาม ผ่าน จบ นี่พูดถึงว่าจะเป็นตอนไหนล่ะ

ทีนี้เขาถาม เขาถามว่า “แล้วมรรคผลจะเป็นอย่างไร”

นี่พูดถึงว่าเขาทําสมาธิเป็นอย่างนี้ เขาถึงสงสัยไง สงสัย ตั้งแต่อนาคามิมรรค สงสัยเพราะอะไร สงสัยเพราะไปฟังเว็บไซต์เรามากนี่แหละ อย่าฟังมาก ยิ่งฟังมากยิ่งสงสัยมาก สงสัยมากเพราะอะไร เพราะเราพูดมาก เราพูดมาก พูดทุกแง่ทุกมุม ไอ้ที่ พูดนี่เพราะอะไร เราพูดบ่อย ในเว็บไซต์ก็มี บอกว่าที่เราพูดแจกแจงพูดแยกแยะ เพราะเราเคยโดนหลอกมาเยอะ เรานี่เคย โดนหลอกมาเยอะ ตอนนั้นยังภาวนาไม่เป็น เขาก็หลอกเรา คือไปก็เชื่อใครหมด เขาก็ชี้นะ แล้วไปไม่ถูกหรอก

จนมาเจอหลวงปู่จวน หลวงปู่จวนบอกว่า “ไอ้หงบเอ้ย! ไม่ต้องไปเชื่อใครหรอก อวิชชาอย่างหยาบๆ ของเอ็งมันแค่ สงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางในใจเยอะแยะ อวิชชาอย่างละเอียดในใจอีกเต็มเลยน่ะ”

อืม! มันก็ใจเรานั่นน่ะ ก็เลยทิ้งหมดเลย แล้วก็มาเริ่มต้นใหม่ พอเริ่มต้นใหม่ ขณะสมัยเรา ไอ้คนที่หลอกๆ มันก็ไม่มากขนาดนี้ เพราะว่าไอ้พวกหมอดู ไอ้พวกเจ้าใหญ่ๆ มันไม่มีขนาดนี้ สมัยเราไอ้หมอดูดังๆ ยังไม่มีขนาดนี้นะ สมัยนี้มันเต็มประเทศไทย แล้วมันจะเหลือหรือ

พอมันไม่เหลือ ที่เราพูดออกไป มรรค ๔ ผล ๔ บุคคล ๔ คู่ แยกแยะแจกแจงชัดเลย จนลูกศิษย์เขาบอก “หลวงพ่อ ถ้าใครมาจําเทศน์หลวงพ่อพูดซํ้าเหมือนๆ ไปเทศน์ที่ไหนเขาว่าเป็นพระอรหันต์หมดเลย เพราะหลวงพ่อเปิดหมด” เราบอก “อืม! มันก็สังคมมันเป็นอย่างนี้ ทําอย่างไรล่ะ เราเปิด”

แต่ถ้าเรามีชีวิตอยู่ เราซักได้ คือถามแล้วมันตอบไม่ได้หรอก คนมันจําได้แต่ชื่อ มันไม่เคยเห็นตัวจริง มันไม่รู้จักตัวจริงเป็นอย่างไรหรอก คนมันได้แต่ชื่อ เวลาเทศน์มันก็เทศน์บอกถึงบอกกล่าวก็บอกแต่ชื่อ คนมันรู้จักได้แต่ชื่อ มันรู้จักพระสงบนะ แต่มันไม่เคยเห็นพระสงบ มันนั่งติดกับเรามันยังไม่รู้จักเราเลยล่ะ มันรู้จักนะพระสงบ เพราะมันฟังเว็บไซต์ แต่มันไม่รู้จักตัวพระสงบ ถ้ามันมานั่งอยู่กับเรา นั่งอยู่ติดกันมันก็ไม่รู้จักเรา ไม่รู้จักหรอก เพราะมันได้แต่ชื่อพระสงบ มันไม่รู้จักตัวพระสงบหรอก

นี่พูดถึงที่ว่าสิ่งที่มันเป็นไป เห็นไหม นี่คําถามของเขา “เห็นบางองค์ฟังธรรมเสร็จเป็นพระอรหันต์ ท่านเหล่านั้นไม่สําเร็จโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามีมาก่อนเลย เห็นจากปุถุชน แล้วทําไมลัดขั้นตอน หรือสําเร็จเป็นพระอรหันต์รวดเดียวเลย”

อันนี้ที่ว่าจากปุถุชนเป็นพระอรหันต์ เขาเรียกขิปปาภิญญา ผู้ที่สร้างบุญกุศลมา อย่างที่เขาอ้างประจํา พาหิยะที่เรือแตกมา มาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เธอจงเห็นโลกนี้ เป็นสักแต่ว่า เห็นทุกอย่างเป็นสักแต่ว่า” เพราะจิตใจเขาสร้างอํานาจวาสนามา อย่างนี้เขาเรียกขิปปาภิญญา ขิปปาภิญญาคือตรัสรู้เร็ว ฟังแล้วตรัสรู้ทีเดียวจบเลย

แต่ให้ผู้ที่สําเร็จแล้วมาเทศน์สิ เขาก็เทศน์มรรค ๔ ผล ๔ เหมือนกัน เพราะเวลาขิปปาภิญญาเขาสร้างบุญมามาก สร้างบุญมามากมันก็สําเร็จได้เร็วมาก แต่ความเร็วนั้นมันก็มี ๔ ขั้นตอนนี้ มันมี ๔ ขั้นตอนนี้เพราะอะไร เพราะมันต้องมีโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี เพราะมันต้องมีอย่างนี้ ไม่มีอย่างนี้มันขึ้นไปไม่ได้

เราปลูกบ้านกัน เราจะมีเสาเข็ม เราจะมีคานคอดิน มีแต่ศาลพระภูมิที่มันมีเสาเดียว แล้วที่มันแขวนไว้บนอากาศมันไม่มีหรอก บ้านทุกหลังมันต้องขึ้นไปจากพื้นดิน

จิตเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากของมัน เวลาถ้ามันย้อนกลับมา มันก็ย้อนกลับมาอย่างนี้ ทีนี้ย้อนกลับมาอย่างนี้ มันอยู่ที่เวไนยสัตว์ มันก็ต้องกระเสือกกระสนไป อย่างเช่น พระอัญญาโกณฑัญญะยังเป็นโสดาบันก่อน แล้วปัญจวัคคีย์ทั้ง ๔ ถึงมาเป็นพระโสดาบันพร้อมกัน แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์อนัตตลักขณสูตร ไล่เข้าไปๆ ก็เป็นขึ้นมา

ยสะฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโสดาบันก่อน แล้วพ่อแม่ตามมา บังพ่อแม่ไว้ แล้วพระพุทธเจ้าเทศน์สั่งสอนพ่อแม่ พระยสะเป็นพระอรหันต์ นี่มันมีของมัน แต่ท่านไม่แยกไม่แจกไม่แจงให้มันฟั่นเฟือน เพราะอย่างนี้ ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขันธ์ก็ยังท่องกันปากเปียกปากแฉะแล้ว

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ถ้าปุถุชนฟังเทศน์แล้วสําเร็จเป็นพระอรหันต์เลย เขาเรียกขิปปาภิญญา มี ขิปปาภิญญาคือตรัสรู้ง่าย ตรัสรู้เร็ว แต่คําว่า “ง่าย” ง่ายเพราะสร้างบารมีมา ย้อนกลับไป เขาก็ถามพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าพูดถึงพาหิยะว่าเขาไปภาวนาที่หน้าผาตัด เขาภาวนาสละชีวิตมาหลายภพหลายชาติ เขาทําของเขามา เขาถึงเป็นอย่างนั้น อย่างของเรามานี่ให้ตั้งใจแล้วทําจริงก็พอแล้ว ไม่ใช่พอแล้ว ทําให้ได้จริง

ฉะนั้น “บางทีพระไตรปิฎกไม่จําแนกทําให้ละเอียด อ่านแล้วงงมาก”

โดยเบสิก โดยพื้นฐานของเรามันอ่อนแอ พอไปอ่านแล้วมันเลยไม่เข้าใจ จะไปโทษพระไตรปิฎกไม่ได้ พระไตรปิฎก เห็นไหม เป็นแนวทาง เป็นศาสดา เป็นตัวแทน สิ่งที่เหลือไว้ที่องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทิ้งไว้กับโลกนี้ เราศึกษาแล้วเราจะต้องมาค้นหาความจริงในใจของเรา

แล้วเวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดกับหลวงตามหาบัว เวลาปฏิบัติไปแล้ว ปริยัติกับปฏิบัติมันจะเข้าอันเดียวกันเลย พระไตรปิฎกกับสัจธรรมที่รู้จริงอันเดียวกัน พระไตรปิฎกที่ว่ามันงงมาก อ่านแล้วไม่เข้าใจ พอปฏิบัติไปเป็นโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี โอ๋ย! มันอันเดียวกันเลย อันเดียวกันเลย ถ้าเราทําจริง รู้จริงมันเป็นอันนั้น

เพียงแต่ตอนนี้ ตอนนี้ผู้เขียนกําลังสับสนมาก เพราะถามปัญหามาแต่ละข้อ เรียกร้องเอาธรรมะทั้งนั้นเลย จะเรียกร้องเอาให้ได้เลย แล้วถ้าไม่ได้ ศาสนานี้เป็นยาเสพติดเลยล่ะ จะมามีการล้างสมองน่ะ เพราะอะไร เพราะตัวเองทําสมาธิแค่นี้ แล้วมันผ่านมาแล้ว

สมาธิก็คือสมาธิ ยังฝึกหัดปัญญาไม่เป็นเลย ยังใช้ปัญญาไม่ได้เลย พอใช้ปัญญาไม่ได้เลยก็เป็นคนรุ่นใหม่ใช่ไหม ก็ไปค้นเอาในพระไตรปิฎก จะเปิดเอาอันนั้น จะเอาให้ได้เลย “ฉันพร้อมแล้ว พระไตรปิฎกผิด ฉันถูก” ว่าไปนู่นเลย ค่อยๆ ทํา ค่อยๆ ทําของเราไปเนาะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “อวิชชาคืออะไร”

อวิชชา คือไม่รู้เกิด คืออวิชชา เอวัง

นี่ก็เหมือนกัน ทําลายจิต ทําลายจิตทําลายที่ไหน

ทําลายจิต แต่เวลาจริงๆ แล้ว เวลาพูด

มันทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายภพทําลายชาติ

แต่กว่าจะเข้าไปเห็นตรงนั้นได้

มันต้องผ่านพระอนาคามีฯ ขึ้นไป มันถึงจะรู้เห็นได้

ขนาดผ่านพระอนาคามีฯ ขึ้นไปแล้วยังไม่เห็นเลย

ยังไปติดอยู่นั่นน่ะ ต้องมีคนชี้นํา ผู้ที่ทรมาน ผู้ที่ชี้นําให้

ออกมาให้เห็นตรงนั้นได้ มันถึงจะเป็นอรหัตตมรรค

๕

ทําลายภพ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๙ ธันวาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พระอรหันต์ทําลายจิตด้วยอรหัตตมรรคหรือ”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ข้าพเจ้าใคร่อยากทราบว่า อรหัตตมรรคนี้ต้องทําลายจิตหรือ แสดงว่าผู้ใดที่สําเร็จเป็นพระอรหันต์ก็ไม่มีจิตสิครับ มีแต่ขันธ์ ๒ ล้วนๆ นะครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : นี่เขาถามคําถามเนาะ เพราะว่าเราตอบปัญหาไปเยอะ เวลาตอบปัญหาไปเยอะ เวลาเขาไปฟังแล้ว เขาไปแยกแยะ แล้วเขาก็ถามกลับมาไง “ใคร่อยากทราบว่า อรหัตตมรรคต้องทําลายจิตหรือ”

คําว่า “ทําลายจิต” ทําลายจิต เห็นไหม คําว่า “ทําลายจิต” ทําลายจิตมันก็คิดกันไปได้หลายแง่หลายมุม หลายแง่ หลายมุม หมายความว่า ถ้าเป็นพวกจิตแพทย์ เขาก็คิดเป็นเรื่องทางวิทยาศาสตร์ไป ถ้าคิดถึงทางโลก ทางโลกนะ เวลาเขา เข้าทรง ทรงเจ้า หรือเป็นการทํานายทายทัก ไอ้นั่นเขาเป็นเรื่องไสยศาสตร์ไป

แต่ถ้าเป็นเรื่องผู้ที่สนใจในการประพฤติปฏิบัติ เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม คนที่จิตใจยังไม่เข้าสู่เส้นทางของการประพฤติปฏิบัติ ยังเป็นการแสวงหาเส้นทางอยู่ มันก็จินตนาการไปว่า “จิตเป็นอย่างนั้นๆ” จิตมันเป็นได้หลายหลาก อยู่ที่คนจะจินตนาการ หรือคนจะกําหนด กําหนดหมายความว่ารู้เท่าความคิดตัวเองได้เท่านี้ เขาว่านี่คือจิตๆ

ฉะนั้น “จิตมันคืออะไรล่ะ จิตมันหยาบละเอียดขนาดไหน”

เมื่อก่อนเราบวชใหม่ๆ นะ มันมีนักศึกษาของประสานมิตร เขามีความคิดเห็นว่า เขามีความคิดของเขาเลยว่า “โลกนี้มีเพราะมีเรา ทุกข์มีเพราะมีเรา ถ้าจะพ้นจากทุกข์คือต้องทําลายเรา คือเขาคิดว่าการฆ่าตัวตายเป็นทางออกไง”

มีลัทธิฆ่าตัวตายนะ พอลัทธิฆ่าตัวตาย เขาเป็นศาสดา เขากําหนดวันตายเลย แล้วถึงเวลาแล้วเขาก็ฆ่าตัวตาย เขาเข้าใจว่าการฆ่าตัวตายคือการฆ่าตัวตนของเรา การฆ่าตัวตายคือการ ฆ่าจิต เขาคิดอย่างนั้น การทําลายจิตคือการฆ่าตัวตาย นี่มันไปอย่างนั้นเลย

ทีนี้คําถามว่า “อรหัตตมรรคนี้ต้องทําลายจิตหรือ”

การทําลายจิต ถ้าภาษาเรา การทําลายจิตเพราะมันเป็น มันมีที่มา ที่มาเพราะว่ามีพระหลายองค์มาก เขายืนยันว่าเขาเป็นพระอรหันต์ แล้วเขาก็บอกว่าจิตพระอรหันต์เป็นอย่างนั้นๆ เราถึงบอก ถ้ามันมีจิต มันก็มีภพ ถ้ามันมีจิตมันก็มีตัวตน เราถึงบอกว่า พระอรหันต์ไม่มีจิต ถ้าพระอรหันต์ไม่มีจิต พระอรหันต์มีอะไรล่ะ พระอรหันต์ไม่มีจิตเพราะอรหันต์มีธรรมธาตุ

ฉะนั้น ถ้าบอกว่าพระอรหันต์มีจิต เพราะหลวงตาท่านเทศน์เมื่อก่อนนั้น ท่านก็เทศน์บอกว่า จิตพระอรหันต์เป็น อย่างนั้นๆ ทีนี้พอจิตพระอรหันต์เป็นอย่างนั้น ท่านพูดตอนนั้น ท่านพูดตอนที่ว่า สังคมยังอ่อนแออยู่ สังคมยังอ่อนแออยู่ท่านก็พยายามสอนสังคม

เหมือนกับที่เวลาเรายกตัวอย่างเหมือนในพระไตรปิฎก ในพระไตรปิฎกองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์สอนใคร ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์หรือคุยกับพระสารีบุตร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์สอนพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรเป็นพระอรหันต์ ถ้าการเป็น พระอรหันต์ การพูดของท่าน ท่านพูดศัพท์เดียวกัน ความเสมอกัน มันง่าย

แต่เวลาท่านพูดกับคฤหัสถ์ เห็นไหม เวลาพูดกับคฤหัสถ์ ท่านจะพูดอนุปุพพิกถา พูดถึงทาน พูดถึงอย่างนี้ แล้วเวลาท่านเปรียบเทียบ ทีนี้เปรียบเทียบ เปรียบเทียบให้ปุถุชน เปรียบเทียบให้คฤหัสถ์เขาเข้าใจ มันก็ต้องพูดให้หย่อนลงไปให้ถึงที่สุด

หลวงตาใช้คําว่า “หย่อนลงๆ” คือว่าเราพยายามจะสื่อ ให้เขารู้ได้ การสื่อให้เขารู้ได้ เขาถึงว่าจิตพระอรหันต์เป็นอย่างนั้นๆ ถ้าจิตพระอรหันต์เป็นอย่างนั้น ทีนี้ถ้าพูดกันกับพระสารีบุตร พระสารีบุตรเวลาท่านพูด หนึ่งไม่มีสอง หนึ่งไม่มีสอง แล้วชีวิต คืออะไร พระสารีบุตรเวลาพูดถึงชีวิตคืออะไร ชีวิตคือไออุ่น คือพลังงาน พูดถึงขนาดนั้นนะ พระสารีบุตร ชีวิตนี้คือพลังงานเท่านั้น พลังงานคือไออุ่น

ถ้าในพระไตรปิฎกใช้คําว่า “ไออุ่น” แต่เวลาเราพูดภาษาใหม่ๆ ว่า จิตนี้คือพลังงาน พลังงานตั้งอยู่บนกาลเวลา คืออายุ ในพระไตรปิฎกว่าชีวะ จิตนี้เป็นไออุ่น ไออุ่นตั้งอยู่บนกาลเวลา นี่เราอ่านพระไตรปิฎกแปลนะ ท่านบอกบาลีนี่พูดไม่ถูก ชีวิตนี้คือไออุ่น ไออุ่นตั้งอยู่บนกาลเวลา ถ้าไออุ่นมันไม่สืบต่อ ไม่มีกาลเวลา มันก็ไม่ใช่ชีวิต นี่พูดถึงเวลาพระสารีบุตรพูดนะ

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดกับใคร ถ้าพูดกับพระสารีบุตร พูดกับพระโมคคัลลานะ มันก็เป็นผู้ที่มี วุฒิภาวะเสมอกัน คุยกันเข้าใจได้ แต่ถ้าพูดกับคฤหัสถ์ล่ะ ทีนี้ เราย้อนกลับมาที่ว่าเวลาเราคัดค้าน พระทั่วไปที่บอกว่าเขาเป็นพระอรหันต์ แล้วเขาบอกว่าจิตของเขาเป็นอย่างนั้นๆ เรางงเลย พระอรหันต์มีจิตด้วยหรือวะ ถ้าพระอรหันต์มีจิตมันก็มีภพ ก็มีตัวตน พระอรหันต์มีตัวตนด้วยหรือ

แต่เวลาหลวงตาท่านพูดถึงนะ ท่านพูดถึงบอกว่า ท่านเทศน์ต้นๆ ท่านก็จะพูดว่าจิตพระอรหันต์เหมือนกัน แต่เวลาบั้นปลายของชีวิต ท่านไม่เคยพูดอย่างนี้เลย ท่านจะบอกว่าธรรมธาตุ ไออุ่น พลังงานเป็นธาตุเป็นธรรม มันเป็นธรรม เป็นธรรมธาตุ ไม่ใช่จิต เทศน์ช่วงปลายๆ ชีวิตของหลวงตา ท่าน จะบอกว่าธรรมธาตุๆ แต่ช่วงต้นๆ ของท่าน ท่านใช้บอกว่า จิตพระอรหันต์

คําว่า “จิตพระอรหันต์” ทีนี้เราจะบอกว่า ถ้าเราคัดค้านพระทั่วไป ทําไมเรายอมรับหลวงตา ทุกคนมาหาเราจะพูดคํานี้ บอก “ทําไมหลวงพ่อยอมรับหลวงตา ผมก็พูดเหมือนหลวงตาเปี๊ยบเลย หลวงพ่อไม่ยอมรับผมสักที” ไม่ยอมรับ ไม่ยอมรับเพราะเอ็งจําของหลวงตามาพูด แต่หลวงตาท่านพูด ท่านพูดเพื่อสื่อไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าทําลายจิต เราจะพูดใหม่ เราพูดใหม่ว่าทําลายภพ ตัวตนคือสถานะ คือสถานที่ ฉะนั้น เวลาเข้าไปเห็นภพนะ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้มันผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็น ผู้ข้ามพ้นกิเลส ฉะนั้น อรหัตตมรรคมันทําลายภพชาติ

ทําลายที่พระสารีบุตรพูด พระสารีบุตรว่าชีวิตคือไออุ่น ไออุ่นตั้งอยู่บนกาลเวลา มันเป็นภพ มันเป็นที่ เพราะคํา คํานี้ พระสารีบุตรพูดกับภิกษุณีไง เวลาถามปัญหา เขาตอบไม่ได้ แต่พระสารีบุตรเวลาอธิบาย อธิบายอย่างนี้

ฉะนั้น เวลาพูด เพราะว่ามันต้องพูดถึงเป้าหมาย พูดถึงที่สัมผัสได้ เห็นไหม ชีวิตนี้คือไออุ่น ไออุ่นตั้งอยู่บนกาลเวลา ทีนี้ถ้ามันเข้าไปถึงนะ ถ้าเข้าไปถึงมันก็เป็นอารมณ์ อารมณ์นี้หยาบมาก อารมณ์นี้มันครอบ เห็นไหม เวลาพูดถึงทําสมาธิ เวลาจิตมันหดสั้นเข้ามามันเป็นอิสระ มันไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น ไม่รับรู้ อารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น แค่เป็นสมาธิมันก็ไม่เป็นอารมณ์อย่างที่เราเป็นกันอยู่แล้ว

ฉะนั้น พวกเราเวลาพูดกัน พูดกันด้วยอารมณ์ เหมือนกับที่ว่าเขาบอกว่า “โลกนี้มีเพราะมีเรา ถ้าเราทําลายตัวตนแล้ว โลกนี้ก็นิพพาน”...นิพพานของเขาไง

นี่ก็เหมือนกัน ทําลายจิต ทําลายจิตทําลายที่ไหน ทําลายจิต แต่เวลาจริงๆ แล้ว เวลาพูดมันทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายภพทําลายชาติ แต่กว่าจะเข้าไปเห็นตรงนั้นได้มันต้องผ่านพระอนาคามีขึ้นไป มันถึงจะรู้เห็นได้ ขนาดผ่านพระอนาคามีขึ้นไปแล้วยังไม่เห็นเลย ยังไปติดอยู่นั่นน่ะ ต้องมีคนชี้นํา ผู้ที่ทรมาน ผู้ที่ชี้นําให้ออกมาให้เห็นตรงนั้นได้ มันถึงจะเป็นอรหัตตมรรค

นี่มันยังไม่มีหรอก จะบอก “อรหัตตมรรคต้องทําลายจิตหรือ”

เวลาเป็นคําถาม อรหัตตมรรคมันต้องทําลายภพ ทําลายภพ ทําลายชาติ ถ้าทําลายได้จริงมันก็เป็นอรหัตตมรรค แต่ถ้ามันทําลายไม่ได้ มันก็ติด นี่พูดถึงว่า “อรหัตตมรรคต้องทําลายจิตหรือ” ทําลายภพ ถ้าทําลายจิต จิตนี้มันเป็นได้หลายหลาก จิตนี้เป็นได้หลายสถานะ ถ้าทําลายภพ ทําลายชาติ ถ้ามันเป็นความจริงนะ

นี่เขาถามมาตรงๆ ก็ต้องตอบตรงๆ เพราะเราเข้าใจว่า ก็ไปดูในเว็บไซต์มานี่แหละ แล้วพอดูเว็บไซต์มาแล้ว พอเราพูดไปเยอะมาก ก็ไปกรองมาไง แล้วก็เอาคํากรองสิ่งนั้นมาแล้วกลับมาถามผู้ที่เป็นคนพูดไว้นั่นแหละ ฉะนั้น กลับมาถามเรา เราก็ตอบอย่างนี้ ตอบว่า “อรหัตตมรรคต้องทําลายจิตหรือ” อรหัตตมรรคต้องทําลายภพ ทําลายชาติ ทําลายภวาสวะ ทําลายปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิวิญญาณ ตัวทําลายนั้นถึงจะเป็นอรหัตตมรรคได้

“แสดงว่าผู้ที่สําเร็จเป็นพระอรหันต์ไม่มีจิตสิครับ”

พระอรหันต์มีเหมือนไม่มี ไม่มีเหมือนมี พระอรหันต์ไม่มีจิต ไม่มี ถ้ามีสิ่งใดที่มันเป็นสิ่งที่ยืนยันได้มันก็เป็นภพหมด ถ้าเป็นภพเป็นชาติมันก็มีตัวตนไง มานะ ๙ เสมอเขา สําคัญว่าเสมอเขา เสมอกันก็ไม่สําคัญ ตํ่ากว่าก็ไม่สําคัญว่าตํ่ากว่า สูงกว่าก็ไม่สําคัญว่าสูงกว่า ไม่สําคัญ ไม่สําคัญคือไม่มีสถานะ แล้วมันมีอยู่หรือเปล่าล่ะ มันมีอยู่หรือเปล่า มีเหมือนไม่มี ไม่มีเหมือนมี

ฉะนั้นบอกว่า “พระอรหันต์ก็ไม่มีจิตสิครับ”

เราจะบอกว่าไม่มี ถ้าไม่มี ภาษาโลกไง แล้วไม่มี ไม่มีแล้วสิ่งที่เหลือนั่นคืออะไร นี่พูดถึงถ้าเขาค้านมาอีกไง ถ้าเขาค้านมาอีก บอกมีเหมือนไม่มี ไม่มีเหมือนมี คํานี้อยู่ในพระไตรปิฎก มีเหมือนไม่มี

ฉะนั้น “มีแต่ขันธ์ ๒ ล้วนๆ หรือครับ”

ขันธ์ ๒ นี่คือความหมายของเขา แต่ไอ้ขันธ์ เขาคิดถึงขันธ์คือว่าขันธมาร คือปุถุชน แต่ขันธ์ของพระอรหันต์คือเป็นภาระ ขันธ์ ขันธ์ ๕ ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด ถ้าได้ชําระล้างแล้ว ชําระล้าง แต่ของเราเป็นขันธมาร มันเป็นมาร รูปก็เป็นมาร เวทนาก็เป็นมาร รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณเป็นมารหมด สิ่งที่เป็นมารเป็นเพราะอวิชชามันครอบงํา

แต่ถ้าด้วยการประพฤติปฏิบัติ ด้วยการฝึกหัด ด้วยการชําระล้าง มันก็สะอาดเป็นชั้นๆ เข้ามา จนถึงที่สุดแล้วมันหดสั้นเข้ามาไปถึงภวาสวะ ไปถึงภพ ไปถึงตัวพลังงาน แล้วต้องทําลายตัวพลังงานนั้น เพราะการไม่ทําลายตัวพลังงานนั้น ตัวพลังงานนั้นไปเกิดบนพรหม ถ้าไปทําลายตัวพลังงานนั้นแล้ว ถ้าพูดภาษาที่ให้เข้าใจง่าย ก็ทําลายจิตนั่นแหละ แต่ทําลายจิตแบบผู้ที่เขามีวุฒิภาวะเข้าไปเห็นจิตเดิมแท้ได้

ไม่ใช่ทําลายจิต พอทําลายจิตใช่ไหม ทําลายจิตแล้ว แบบว่า โทษประหารเขาฉีดยาให้ตายไง ทําลายจิตใช่ไหม ขึ้นเข็มขัด รัดเลย แล้วฉีดยาฆ่าได้เลย มันจะได้ทําลายจิต

มันทําลายภพภูมิใด มันมีหลายภพภูมิ หลายชั้นหลายตอน การจะทําลายได้มันต้องมีคุณสมบัติที่จะทําลายได้ ถ้ามันทําลายได้แล้ว สิ่งที่ว่าจิตจะมีหรือไม่มีนั่นอีกเรื่องหนึ่งแล้ว แล้วมีแต่ขันธ์ ๒ นี่ไม่ใช่ ไม่ใช่อะไรทั้งสิ้น ขันธ์ ขันธ์เป็นภาระ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์เป็นภาระ สิ่งที่เหลือ เห็นไหม สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่ยังดํารงชีพอยู่ พระอรหันต์ที่ ยังดํารงชีพอยู่นะ

หลวงตาท่านพูดเอง “พระอรหันต์ที่ดํารงชีพอยู่ หรือพระอรหันต์ที่ตายไปแล้ว มีค่าเท่ากัน เพราะสําเร็จเป็นพระอรหันต์ตอนที่ทําลายอวิชชา ตอนที่ทําลายภวาสวะ ทําลายภพแล้ว จบแล้ว เป็นธรรมธาตุ พอธรรมธาตุ ธาตุเป็นธรรมแล้วมันเข้าได้ทุกๆ อย่าง มันเข้าได้ทุกๆ สรรพสิ่ง มันไม่มีอะไรแล้ว ไม่มีสรรพสิ่ง แต่ชีวิตที่เหลืออยู่นี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้า ๔๕ ปีนี่ไง”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสําเร็จเป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดาด้วย แล้วอีก ๔๕ ปีที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมอยู่นี่อะไร อะไร ทีนี้เวลาอะไร องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเป็นพระ มันเป็นภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา มันก็ต้องสื่อกันด้วยขันธ์ มันสื่อกันด้วยภาษานี่แหละ แต่ภาษานี้เป็นภาษาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ความสะอาดบริสุทธิ์ ปาปมุตไม่มีโทษไม่มีภัยใดๆ ทั้งสิ้น นี่เป็นปาปมุต แล้วสิ่งนี้ก็เป็นประโยชน์มาไง

ฉะนั้น มีแต่ขันธ์ ๒ ก็ไม่ใช่ เพียงแต่ว่าขันธ์ ๒ นี้ เวลา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสื่อให้เห็นว่า ความรู้สึกนึกคิดของปุถุชนนั่นขันธ์หนึ่ง ขันธ์ของมารนี่หนึ่ง แล้วขันธ์ขององค์สมเด็จ- พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขันธ์ของพระอรหันต์ เห็นไหม มันก็เป็นขันธ์เหมือนกัน แต่มันเป็นภาระ เป็นภาระเพราะเป็นขันธ์ สิ่งที่เหลือทําลายสะอาดแล้ว ทําลายที่ไม่มีอวิชชาอนุสัยเข้ามาเจือปนแล้ว มันเป็นสื่อโดยรื้อสัตว์ขนสัตว์แล้ว

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดกับพระอรหันต์ ๖๐ องค์ มีปัญจวัคคีย์ ยสะ แล้วสหายของยสะ แล้วองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖๑ องค์ เริ่มแรกเลย พระอรหันต์ ๖๑ องค์ เห็นไหม “เธอทั้งหลายพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์” พระอรหันต์นี้พ้นจากบ่วงที่เป็นโลก สิ่งที่เป็นโลก เรื่องโลกธรรม ๘ เรื่องสิ่งต่างๆ สิ่งที่เป็นทิพย์ สิ่งที่เป็นทิพย์ก็เรื่องทิพย์สมบัติ “เธอทั้งหลายพ้นบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์ เธอจงอย่าไปซ้อนทางกัน โลกเขาเร่าร้อนนัก” เห็นไหม นี่สะอาดบริสุทธิ์ไง

ฉะนั้น บอกว่า “มีแต่ขันธ์ ๒”

ไม่ใช่ ไม่มีอะไรเลย เพียงแต่ว่าสิ่งที่มีอยู่ เศษที่เหลือ สิ่งที่มีอยู่ ทีนี้สิ่งที่มีอยู่เรียกว่าอะไร สิ่งที่มีอยู่นี่ใช้ประโยชน์อะไร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอก ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ไง สิ่งที่มีอยู่ สิ่งที่เหลืออยู่ แล้วมันจบแล้ว จบแล้วเพราะว่าจิตที่มันพ้นไปแล้ว ก็บอกอยู่เมื่อกี้ว่าจิตไม่มี สิ่งที่มันพ้นแล้ว ธรรมธาตุ ธรรมธาตุนี้มันอยู่ของมันโดยรอเวลาเท่านั้น

ฉะนั้น นี่พูดถึงว่าคําถามไง “พระอรหันต์ทําลายจิตด้วยอรหัตตมรรคหรือ ข้าพเจ้าอยากทราบว่าอรหัตตมรรคนี้ต้องทําลายจิตหรือ แสดงว่าผู้ใดที่สําเร็จเป็นพระอรหันต์ก็ไม่มีจิตสิครับ มีแต่ ขันธ์ ๒ ล้วนๆ หรือครับ”

“ก็ไม่มีจิตสิครับ” นี่แสดงว่าสงสัย พอสงสัยขึ้นมาแล้วมันจะถามต่อไป คนถาม ถามมา ๒ ข้อ นี่ข้อแรกนะ

ถาม : เรื่อง “อรหัตตมรรค”

กราบเรียนพระอาจารย์ที่เคารพอย่างยิ่ง หาที่เปรียบมิได้ เกล้ากระผมขอเรียนถามปัญหาธรรมท่านอาจารย์ ๑ ข้อ ครับ อรหัตตมรรคพิจารณาอย่างไรครับ

ตอบ : “อรหัตตมรรคพิจารณาอย่างไรครับ” โอ้! เราก็ไม่รู้น่ะสิ จะทําอย่างไรล่ะ เราก็ไม่รู้ว่าจะตอบอย่างไร “อรหัตตมรรคพิจารณา อย่างไรครับ เพื่อทําลายตัวจิตตัวเอง จับต้องอย่างไร แล้วยกขึ้นพิจารณาอย่างไร เพื่อทําลายตัวจิตเอง จับต้องอย่างไร”

นี่จับต้องอย่างไร สิ่งนี้เวลาพูด เราบอกว่าเราก็ไม่รู้ แล้วมันจะตอบกันอย่างไรล่ะ แต่เวลาเราเทศน์บนศาลา เราเทศน์ไปเยอะแยะ บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิ-มรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล อรหัตตมรรค อรหัตตผลนั่นแหละบุคคล ๔ คู่ คู่สุดท้าย

“อรหัตตมรรคพิจารณาอย่างไร อรหัตตมรรคพิจารณาอย่างไร”

เทศน์จนปากเปียกปากแฉะ อยู่ในเทศน์บนศาลานั่นน่ะ เกือบทุกกัณฑ์ พอเกือบทุกกัณฑ์ เวลามันเป็นไปแล้ว เวลาเทศน์ไปแล้ว นี่เป็นกัณฑ์เทศน์ไง กัณฑ์เทศน์คือการบอกทางวิชาการไง

ให้ธรรมเป็นทาน ชนะซึ่งการให้ทั้งปวงไง ให้ธรรมเป็นทานๆ มันเป็นสัจธรรม มันเป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมมันก็แสดงธรรมตามสถานะความเป็นจริง ถ้าเวลาแสดงธรรม เห็นไหม แสดงธรรมด้วยความไม่เสียดสีใคร ด้วยความไม่ลําเอียงใคร แสดงธรรมด้วยไม่ต้องการปรารถนาทรัพย์ของใคร แสดงธรรม ไม่ต้องการ ไม่ต้องการอะไรทั้งสิ้น แสดงธรรมก็เป็นการแสดงธรรม

ถ้าแสดงธรรมเป็นการแสดงธรรมไปแล้ว แต่นี่เวลาถามขึ้นมา “อรหัตตมรรคพิจารณาอย่างไรครับ แล้วจะทําลายตัวจิตจะทําลายอย่างไรครับ”

มันก็เหมือนนกกับปลามันคุยกัน นี่ก็เหมือนกัน มันเหมือนกับคนที่เป็นผู้ใหญ่คุยกับเด็ก เด็กมันไม่เข้าใจได้หรอก คําว่า “เด็ก” เด็กคือจิตใจยังไม่พิจารณา แต่มันอยากรู้อยากเห็น อยากจะเป็นไปนั่นน่ะ เวลาบอกไป มันก็จะทําให้เหมือนๆ แล้วไม่เหมือนหรอก

อย่างที่ว่าเมื่อกี้นี้ มันมีความเชื่อของเขา เห็นไหม ต้องทําลายจิต ทําลายจิต เวลาคนทุกข์คนยากขึ้นมา เวลามันเจ็บชํ้านํ้าใจขึ้นมามันก็ฆ่าตัวตายเลย พอฆ่าตัวตายเพื่อจะหนีกรรม หนีทุกอย่าง สุดท้ายแล้วมันก็ไปจํานนอยู่กับมันไง

นี่ก็เหมือนกัน “อรหัตตมรรคทําอย่างไรครับ”

อรหัตตมรรคมันก็มาจากจิตนั่นแหละ อรหัตตมรรค เห็นไหม ดูสิ อรหัตตมรรคมันก็เกิดจากจิตของเรานี่แหละ จิตของเรา ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิ-มรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันก็เกิดจากจิตนั่นแหละ สิ่งที่เราศึกษามา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาฟังธรรมๆ ฟังธรรมของครูบาอาจารย์ทั้งนั้น แต่ถ้ามันจะเป็นจริงของเรา มันต้องเป็นจริงของเราขึ้นมา

“ก็อยากเป็นจริงไง ถึงถามหลวงพ่อไง หลวงพ่อก็ตอบมาสิ”

ตอบมามันก็ต้องตอบมานะ เวลาหลวงตาท่านขึ้นไปหาหลวงปู่แหวนไง เวลาถามปัญหาแรกขึ้นไปไง ปัญหาแรก หลวงปู่ แหวนท่านตอบ ๒๕ นาทีมั้ง พอ ๒๕ นาที มันเข้าปากทาง ถูกแล้ว พอเข้าปากทางถูก หลวงตาท่านก็ถามสวนเข้าไปเลย พอถามสวนเข้าไป ท่านก็พูดขึ้นมา จากบุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ เวลาคู่ที่ ๔ มันจะเป็นของมันตามความเป็นจริงไง

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่แหวนท่านเป็นคนพูด หลวงตาท่านเป็นคนฟัง เวลาฟังเสร็จแล้ว หลวงปู่แหวนท่านถามหลวงตาเลย “มหา มหามีอะไรจะค้านไหม ค้านมาเลย”

หลวงตาท่านบอกว่า “เกล้ากระผมไม่ค้านครับ เกล้ากระผมหาฟังธรรมแบบนี้ หาความจริงแบบนี้ เกล้ากระผมอยากหา ความจริงแบบนี้”

เพราะท่านสงสัย สงสัยว่าหลวงปู่แหวนอยู่กับหลวงปู่มั่นมาแล้วท่านไปทําพวกเครื่องรางของขลังไง ทีนี้เครื่องรางของขลังโลกเขาต้องการไง พอท่านได้ฟังหลวงปู่แหวนพูดอย่างนั้นท่านถึงบอกเลย อืม! สังเวช สังเวชคือว่าคุณธรรมในหัวใจหลวงปู่แหวนเต็มเปี่ยมเลย แต่โลกเขาไม่รู้ โลกเขาไม่เข้าใจ เขาไม่ต้องการ ฟังธรรมหลวงปู่แหวนเลย เขาต้องการเราสู้รุ่น ๑ รุ่น ๒ เขาต้องการอย่างนั้นไป นี่ไง พอไปเข้าถึงสัจจะความจริงแล้วถึงได้สาธุ ท่านถึงยกย่องสรรเสริญ คําว่า “ยกย่องสรรเสริญหลวงปู่แหวน” เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าอรหัตตมรรคๆ มันต้องมีพื้นฐานเข้าไป มันจะบอกว่าหมู หมา กา ไก่มาจากไหนก็ไม่รู้ บอก อรหัตตมรรคมาสิ ฉันจะทํา ก็ไก่ได้พลอยไง เวลาไก่มันไปเจอพลอย มันยังไม่รู้จักพลอยเลย แต่นี่เวลาศึกษาขึ้นมา อยากจะรู้จักอรหัตตมรรคเพื่อทําลายจิตตัวเอง จับต้อง จิตจับต้องอย่างไร จิตจับต้องอย่างไรก็จับขึ้นเตียงไง เข็มขัดรัดไว้ไง แล้วก็ยาที่จะฆ่านั่นน่ะ ประหารชีวิตนั่นน่ะ

ความจริงการประพฤติปฏิบัติมันต้องมีพื้นฐาน มันต้องเป็นความจริง ขิปปาภิญญาเวลาปฏิบัติง่ายรู้ง่าย เวลาถามบ่อย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ วิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วก็องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสอน เวลาสอนก็สอนมรรค ๔ ผล ๔ บุคคล ๔ คู่นี่แหละ

เวลาสอน เห็นไหม ดูสิ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะได้เป็นพระโสดาบันมาจากฟังเทศน์ของพระอัสสชิ แล้วเวลาไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จากพระโสดาบัน เห็นไหม สกิทาคามี อนาคามี สอนมา เห็นไหม ดูสิ พระโมคคัลลานะ ๗ วัน สําเร็จเป็นพระอรหันต์ เวลาพระสารีบุตร ๑๔ วัน เพราะมีความรู้มาก มีความเห็นมาก

ไอ้นี่ไปเก็บเกี่ยวมาหมดเลย ไอ้ที่ถามๆ คงกรองมาจากเว็บไซต์พระสงบนี่แหละ เพราะพระสงบนี้พูดดีนัก แล้วถ้าพูดดีนักก็ต้องตอบได้สิ บอกมาสิทําอย่างไร บอกมาสิทําอย่างไร ก็บอกอยู่ในเว็บไซต์นั่นไง ก็บอกอยู่ในนั้นแหละ ก็ทําขึ้นมาสิ ทําขึ้นมาสิ แล้วนี่จะเอาจริงเอาจัง

นี่พูดถึงอรหัตตมรรค เวลาพูดถึงอรหัตตมรรคนะ คนเราจะมีคุณธรรมขนาดไหน พูดถึงจะทําปั๊บๆ ได้ ถ้าอย่างนี้ได้มันก็เหมือนที่เขาบอกทางลัดสั้นนั่นน่ะ หลับตาทีเดียวเป็นพระอรหันต์เลย แล้วพระอรหันต์เป็นอย่างไรล่ะ พระอรหันต์ก็เพ้อเจ้อไง

แต่ถ้าจะเอาความจริงขึ้นมา เห็นไหม เอาความจริงขึ้นมามันก็ต้องจากปุถุชน กัลยาณปุถุชน รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้าชนะรูป รส กลิ่น เสียงขึ้นมา มันจะเข้าสู่ความสงบของใจ ตัวใจตัวนั้นตัวสําคัญ ถ้าตัวใจตัวนั้น ตัวสําคัญ ตัวใจตัวนั้นถ้าทําความสงบของใจได้เป็นกัลยาณปุถุชน

แล้วยกขึ้นสู่เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความจริง มันจะเข้าโสดาปัตติมรรค มันจะเป็นเริ่มต้นในบุคคล ๔ คู่ หนทางอันที่ ๑ พิจารณาซํ้าไป พิจารณาซํ้าซากๆ จนสุดความสามารถของเรา เวลากิเลสมันขาดไป เห็นไหม นี่พาดกระแส เป็นพระโสดาบันเข้าสู่กระแสธรรม เป็นพระโสดาบันแล้วถึงที่สุดแล้วต้องเป็นพระอรหันต์แน่นอน ช้าหรือเร็วเท่านั้น จะกี่ภพกี่ชาติเขาต้องเข้าสู่เป็นพระอรหันต์แน่นอน

นี่ไง เวลาจะเข้าตรงนี้ นี่เข้าตรงไหนล่ะ แล้วจะเข้าอย่างไรล่ะ ฉะนั้น สิ่งที่คําถามมา เห็นไหม ตั้งแต่เริ่มต้น “อรหัตตมรรคต้องทําลายจิตหรือ”

ก็มันไม่รู้ มันไม่เห็น แล้วต้องทําลายก็ทําลายกิเลส ทําลายกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา ดูสิ พระโสดาบันชําระสังโยชน์ ๓ เวลาพระสกิทาคามี กามราคะปฏิฆะอ่อนลง เวลาเป็นพระอนาคามี กามราคะปฏิฆะขาดไป สังโยชน์อย่างละเอียด รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา รูปราคะ อรูปราคะ ฌานสมาบัติ รูป อรูป แม้แต่ฌานสมาบัติ รูป อรูป มันยังเป็นราคะเลย มันรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา แล้วนี่มัน เป็นสังโยชน์เบื้องบนอันละเอียดไง

เวลาว่า “อรหัตตมรรคต้องทําลายจิตหรือ”

ไม่ใช่! ทําลายกิเลส ทําลายสังโยชน์อันละเอียด สังโยชน์ความผูกพันที่ลึกซึ้ง ความผูกพันนะ มันเหมือนกับไฟสุมขอน เวลากิเลสหยาบๆ มันเหมือนไฟที่มันไฟป่า ดูมันลุกสิ โอ้โฮ! มันโหมเต็มที่เลย แต่เวลาพอไฟมันมอดไหม้ไปแล้ว มันเหลือแต่ ขอนไม้ที่มันติดไฟอยู่น่ะ ไม่มีฟืนไม่มีไฟเลย แต่มันมีไฟ รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา สังโยชน์อันละเอียด แล้วสังโยชน์ละเอียดแล้วจะไปจับมันอย่างไรล่ะ แล้วจะไปทําลายจิตตรงไหนล่ะ

เขาทําลายกิเลส ทําลายอวิชชา แต่ทีนี้เวลามันพูดขึ้นไปมันละเอียดไง ละเอียดเสียจนแล้วมันมีผู้แอบอ้าง พอมีใครแอบอ้างอะไร ใครพูดเป็นประเด็นขึ้นมา เราจะมาเทศน์ลบล้าง คําเทศน์ ของเราคําเทศน์ลบล้างสิ่งที่เขาเป็นประเด็น ประเด็นที่มันปล่อยไก่ ประเด็นที่ปล่อยไก่ออกไป เราก็จะมาเทศน์ลบล้าง ถ้าลบล้าง เราถึงบอกว่า พระอรหันต์ไม่มีจิต ถ้ามีจิตคือมีภพ แต่ความจริงมันก็คือมีภพนั่นแหละ ภวาสวะ มีภพ มีชาติ มีตัว มีตน แต่ตัวตนอันละเอียด แล้วจะพิจารณาอย่างไรล่ะ แล้วจะทําลายจิตอย่างไรล่ะ

ทําลายจิตนะ เราจะพูดนะ พูดตลก เวลาเขาเล่นกีฬา พื้นบ้าน เขาปิดตาตีหม้อไง เขาปิดตานะ แล้วก็หมุนๆ นะ แล้วก็หันไปตีหม้อ ตีผิดตีถูก มันยังตีผิดตีถูกเพราะมันมีหม้อให้ตี ปิดตาตีหม้อ ปิดตาแล้วก็หมุน ให้เขาหมุนซะ แล้วเราก็ปล่อยให้เขาไปตี เอาหม้อไปวางไว้ บางทีเขาก็ไปตีถูกนะ แล้วพวกเราไอ้พวกที่ไม่ได้ปิดตาก็ลุ้นกันใหญ่เลย นี่ไง ปิดตาตีหม้อ มันยังมีหม้อให้ตี

ไอ้นี่ภวาสวะอยู่ที่ไหน ภพอยู่ที่ไหน ตัวตนมันอยู่ที่ไหน ตัวตนน่ะ ตัวตนก็คือเรา ตัวตนก็คือเรา เราเป็นตัวตนเสียเอง เราจะทําอย่างไร ไม่มีทาง

ฉะนั้น อรหัตตมรรค สิ่งนี้ยกขึ้นมา เห็นไหม หลวงปู่บัว หลวงปู่คําดี นี่เวลาท่านติด หลวงปู่คําดี หลวงตาท่านพูดบ่อย แล้วเราก็คิดนะว่าหลวงปู่คําดีมีวาสนามาก เวลาท่านไปติด พ้นเป็นพระอนาคามีแต่ท่านไปต่อไม่ได้ เห็นไหม รู้อยู่ แต่บางองค์ไม่รู้ บางองค์บอกว่าเข้าใจว่าพระอรหันต์ เข้าใจว่าสิ้นกิเลส แต่หลวงปู่คําดีท่านรู้อยู่ ท่านบอกรู้ รู้ว่ามันติด แต่ไปไม่ได้

ท่านถึงออกไปที่กลางสนามหญ้าไง แล้วจุดธูปด้วย อธิษฐาน “ขอให้หลวงตามาบอกที ขอให้หลวงตามาบอกที” เห็นไหม นี่ไง จะเห็นภวาสวะ เห็นจิต พระอนาคามีเขาถึงตรงนั้น แล้วไปกลางสนามหญ้าเลย แล้วจุดธูปจุดเทียนอธิษฐานขอให้มหาบัวมาช่วยชี้แนะทางด้วย

หลวงตาท่านบอกว่า ท่านเล่าให้ฟังบ่อยในเทป บอกว่า “ท่านอยู่วัด มันก็มีความคิดอยากจะไปเยี่ยมหลวงปู่คําดีขึ้นมาทันที” ท่านก็ไปเยี่ยมหลวงปู่คําดี โอ้โฮ! พอไปนะ “โอ้โฮ! มหามาเร็ว มหามาเร็ว” ก็เข้าไปคุยกันสองคน ตัวต่อตัว ไปถึงบอก วิธีการ แนะวิธีการ พอแนะวิธีการ นี่เข้าไปหาจิต แต่มันเป็นจิตเดิมแท้ มันไม่ใช่ไฟป่าจะไล่ป่า ไอ้นี่มันไฟสุมขอน ของของเราอยู่กับเรา แต่เราหาไม่ได้ หาไม่เจอ ทั้งๆ ที่รู้ ทั้งๆ ที่รู้ว่ามันยังติด

แต่เวลาหลวงตาท่านไปแนะทางเท่านั้น พอแนะเสร็จท่านก็กลับ แล้วหลวงปู่คําดีท่านก็แสวงหาของท่าน สุดท้ายแล้ว หลวงปู่คําดีท่านไปเจอของท่าน แล้วท่านก็จัดการเรียบร้อย ทีนี้ไม่ถามใครเลย เงียบ เงียบ

พระอรหันต์ลุกขึ้น เม้มปาก แล้วนั่งลง เพราะน้อยคนนักที่จะรู้ได้ แล้วรู้ได้ พูดให้คนอื่นเข้าใจปั๊บ มันก็เข้าใจอย่างที่เราพูดเริ่มต้นที่ว่า มันมีลัทธิหนึ่งมีความเชื่อว่า โลกนี้มีเพราะมีเรา จะต้องทําลายเรา เหมือนเป็นพระอรหันต์ เขาก็เลยกําหนดวันว่าจะฆ่าตัวตาย แล้วถึงวันนั้น เขาก็ฆ่าตัวตาย เพราะเขาคิดเป็นวิทยาศาสตร์ว่า ถ้าฆ่าตัวตายแล้วจิตมันไม่มี แล้วการฆ่าตัวตายนี้คือการฆ่าจิต เขาคิดของเขาอย่างนั้น เป็นมิจฉาทิฏฐิความเห็นผิด

แล้วเวลาเราเป็นชาวพุทธ เราจะประพฤติปฏิบัติกัน “อรหัตตมรรคต้องทําลายจิตหรือ”

ต้อง แต่จิตนี้เป็นจิตที่มันละสังโยชน์เข้ามา ละสังโยชน์เข้ามา จนเป็นสังโยชน์อันละเอียด แล้วเวลาฆ่า เวลาทําลาย มันก็คือทําลายอวิชชา ทําลายกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ทําลายภวาสวะ เห็นไหม

ดูหลวงตาสิ หลวงตาท่านบอกว่าท่านพิจารณาของท่านนี่แหละ ท่านพิจารณากามราคะจนหมดเลย แล้วทีนี้มันก็ไปพิจารณาไอ้สิ่งที่เป็นความละเอียดขึ้นมา จนพิจารณาถึงความ ละเอียดคือสิ่งเศษที่เหลือ เพราะอนาคามี ๕ ชั้น พอเศษที่เหลือแล้วมันมหัศจรรย์ จิตนี้มหัศจรรย์ ท่านบอกว่าท่านมองภูเขาเลากาทะลุไปหมดเลย มหัศจรรย์ โอ๋ย! มันทึ่ง มันทึ่ง มันอึ้ง

ท่านบอกว่า ท่านสร้างบุญมามากเหมือนกัน ธรรมะมาเตือนไง สรรพสิ่งที่เกิดมันต้องมีที่มาที่ไป แสงสว่างที่เกิดขึ้น พลังงานที่เห็นที่ส่องทะลุภูเขาต่างๆ มันต้องมีที่มาที่ไป มันต้องมีที่เกิด ถ้ามีที่เกิด มันเกิดจากที่ไหน เกิดจากจุดและต่อม ท่านบอกว่า ขนาดธรรมะมาเตือนอย่างนั้น ท่านยังงงเลยนะ จุด ต่อมอะไร จุด ต่อมอย่างไร อะไรเป็นจุด อะไรเป็นต่อม จิตเห็นจิตไหม เจอจิตหรือยัง ยัง ขนาดมีคนบอกแล้วนะ สุดท้ายแล้วท่านพยายามของท่าน พอพยายามของท่าน พอเข้ามาจับได้ มาจับว่าจับจุดและต่อมในใจของท่านได้ อรหัตตมรรค

“พระอรหันต์ต้องทําลายจิตไหม”

จุดและต่อมท่านเป็นจิตไหม จุดและต่อมของหลวงตาเป็นตัวจิตไหม แต่มันเป็นจิตขั้นละเอียดไง เวลาท่านหันกลับมา ท่านไปเห็นจุดและต่อมของท่าน แล้วเวลาท่านทําลาย เวลาท่านทําลายของท่าน นี่แหละอรหัตตมรรค เห็นไหม จําขี้ปากหลวงตามาเทศน์ เห็นไหม คํานี้เป็นคําหลวงตาเลย

“อรหัตตมรรคพิจารณาอย่างไร อรหัตตมรรคพิจารณาอย่างไร ทําอย่างไร ตัวจิตตัวเองจะจับต้องอย่างไร” จับต้องอย่างไรนี่เพราะอยากได้ อยากดี อยากเป็น แล้วเราก็คิดไง ไปดูผลงานของคนอื่นแล้ว ก็คิดว่าเราจะมีจะเป็นไง

แต่ถ้ามันจะเป็นจริง เป็นจริงขึ้นมา มันต้องเป็นจริงขึ้นมา แล้วมันต้องมีที่มาที่ไปแบบที่เวลาหลวงตาท่านไปคุยกับหลวงปู่แหวน หลวงปู่แหวนท่านพูดเป็นชั้นเป็นตอนเลย คนพูดน่ะ คนเป็นพูด แล้วคนฟังก็เป็นไง หลวงตาถึงใช้คําว่า “ไม่รู้ ถามไม่ได้”

ไม่รู้ถามไม่ได้ คือเราถามไม่ถูกประเด็น เราถามไม่ถูกจุดไง เหมือนเราอยากรู้ เราอยากจะไปถามคนนู้นคนนี้ว่าเป็นพระอรหันต์หรือเปล่า ไปถามทีไร กลับมาบอกเขาเป็นพระอรหันต์ เพราะมันถามไม่เป็น มันไม่รู้เอาอะไรไปถามไง มันไม่ใช่นักกฎหมาย มันก็ไม่รู้ว่าเขาทําผิดหรือทําถูกหรอก พอไปถึงเขาบอกเขาทําถูกหมดเลย ไอ้นักกฎหมายก็ เออ! ใช่ ถูก

ไอ้คนถามไม่เป็นนะ ไปหานักปฏิบัติบอกว่าจะไปสอบถามปัญหาเขา ไป กลับมา บอก “หลวงพ่อ องค์นั้นก็พระอรหันต์นะ องค์นั้นก็พระอรหันต์นะ”

“ทําไมล่ะ”

“เพราะผมถามเขามาหมดแล้ว ผมถามเขามาหมดแล้ว”

หลวงตาบอกว่า ถามไม่เป็น คนถามไม่เป็น ถามไม่ได้ คนไม่รู้กฎหมาย ไม่รู้ประเด็น จับประเด็นไม่ถูก ไม่มีประเด็นไปถามเขา เพราะไม่มีประเด็น เขาจะตอบอย่างไรก็ได้ เพราะมันไม่มีประเด็น

แต่ถ้านักกฎหมายถาม มันถามเป็นประเด็นเลย ถามเข้าหลักเลย แล้วไม่รู้ถามไม่ได้ใช่ไหม ผู้ที่ไม่เป็นก็ตอบไม่ได้เหมือนกัน เขาถามเป็นประเด็นมา ไปไหนมาสามวาสองศอก มันตอบไปนู่นเลย ถ้าคนถามเป็นมีประเด็นถาม ไอ้คนตอบไม่เป็นมันก็ตอบไม่ได้

ถ้าคนถามเป็น คนตอบเป็น นี่ไง ในอเสวนา จ พาลานํ ที่ว่าการสนทนาธรรมเป็นมงคลอย่างยิ่ง นี่ถ้ามันเป็นจริง มันก็เป็นจริงอย่างนี้ ถ้ามันเป็นจริงอย่างนี้ คนถามเป็น คนตอบเป็น คนถามไม่เป็น ถามไม่ได้ คนตอบไม่เป็นก็ตอบไม่ได้

แต่หลวงตาท่านเป็น แล้วท่านเชิดชูหลวงปู่มั่น แล้วท่านเห็นสังคมของกรรมฐาน ถ้าสิ่งใดที่ท่านเห็นว่าท่านเข้าใจไม่ได้ ท่านถึงเข้าไปถาม พอถามแล้วก็ตอบมา โอ้โฮ! ถูกต้องหมดเลย แสดงว่าของจริง ทีนี้ของจริงแล้วท่านก็มาวินิจฉัย เพราะสังคมเขาไม่รู้จักของจริง สังคมเขาต้องการเครื่องรางของขลัง ทีนี้มันไม่ได้ต้องการธรรมะ ทีนี้เวลาถึงธรรมะแสดงออกมา มันก็ต้องมีความจริงของมันขึ้นมา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “อรหัตตมรรคพิจารณาอย่างไร” พูดไว้เยอะมาก เทศน์บนศาลาเต็มไปหมดเลย แสดงธรรมเรื่องนี้มาตลอด

“เพื่อจะทําลายจิตตัวเอง จะจับต้องอย่างไร”

จับต้องอย่างไร อันนี้เป็นประเด็นมาก เป็นประเด็นที่ว่า หลวงตาท่านบอกว่า เวลาการประพฤติปฏิบัติ การขุดคุ้ยหากิเลสนี้เป็นเรื่องหนึ่ง การขุดคุ้ยและการจับต้องได้ การขุดคุ้ยและการจับต้องได้ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มรรค มรรคคือเริ่มต้น ถ้ามรรคเริ่มต้นนะ โสดา- ปัตติมรรคกับสกิทาคามิมรรคคุณสมบัติแตกต่างกัน สกิทาคามิมรรคกับอนาคามิมรรคคุณสมบัติแตกต่างกัน เวลาอนาคามิมรรคกับ อรหัตตมรรค คุณสมบัติแตกต่างกัน แล้วคุณสมบัติแตกต่างกัน ผลก็แตกต่างกัน

พอผลแตกต่างกัน เวลาคุยธรรมะกัน ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านจะแยกแยะหมดได้เลย ฉะนั้น พอแยกแยะได้หมด เวลาใครพูดได้ระดับไหน เวลาเทศน์ออกมา เวลาหลวงตาท่าน ไปไหนก็แล้วแต่ เวลาใครเทศน์ ท่านไปนั่งฟัง ท่านรู้เลยว่าเขาอยู่ภูมิไหน ใครอยู่ภูมิไหนนี่ฟังรู้หมด เพียงแต่ว่าไม่พูด ไม่พูดออกมาด้วยมันเป็นมารยาท ไม่พูดออกมาเพราะว่าด้วยสังคม

ฉะนั้น ท่านเก็บไว้ในใจ เพราะคนเป็นจะรู้ว่ากว่าจะเป็นมันขนาดไหน แล้วถ้าเขาไม่เป็น เขาไม่เป็นแล้วเขาไม่สนใจ เขาไม่เป็นแล้วเขาเหลิง เขาไม่เป็นแล้วเขาเหิมเกริมว่าเขาเป็น เขาเก่ง อย่างนี้ทิฏฐิเขาท่วมหัว พูดไม่มีประโยชน์หรอก พูดไปแล้วมันสะเทือนกันเปล่าๆ

แต่ถ้าคน อย่างเช่น หลวงปู่คําดี เห็นไหม ท่านรู้ ท่านรู้ด้วยว่าท่านติด แล้วท่านไปไม่ได้ด้วย แล้วท่านอยากต้องการคนชี้นําด้วย อย่างนี้สมควรมากๆ เลย แล้วอย่างที่คนมีอํานาจวาสนาบารมี ที่หลวงตาท่านไปแก้คนนู้นคนนี้ เพราะเขามีอํานาจวาสนาบารมี มีอํานาจวาสนาบารมี คือว่ามีสัจจะมีความจริง แล้วยอมรับความจริง คนนี้คุยกันง่าย

แต่เอาสีข้างเข้าถู เขาไม่เป็นด้วย เขาไม่รู้ด้วย แต่เขาอวดรู้ อวดเก่ง ไปพูดไม่ได้หรอก เพราะเขาหน้าแตก เพราะพูดแล้วมันต้องหักล้างอันนั้น หักล้างผลอันที่ไม่จริงนั่น มันหักล้างได้ง่ายๆ เพียงแต่ว่าคนที่ไม่จริง เขามีอํานาจวาสนาไหม ถ้าเขามีวาสนา เขายอมรับเหตุผล มันเป็นประโยชน์กับเขา แต่ถ้ากิเลสมันบังตา เขาไม่ยอมรับเหตุผล เขาจะเถียงไง แล้วเกิดทิฏฐิมานะมากขึ้น เขายิ่งจะติดพันผูกพันกับความเห็นผิดของเขามากขึ้น

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านถึงปล่อยให้กาลเวลามันเป็นการชี้ เป็นการสอน มันเป็นการบอกไง นี่พูดถึงว่ากรรมฐาน ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงท่านจะรู้อย่างนั้น

ฉะนั้นบอกว่า “อรหัตตมรรคทําอย่างไร”

ฝึกหัดปฏิบัติไป แล้วมันมีแนวทางอยู่แล้ว ถ้ามีแนวทางอยู่แล้ว แล้วพอเป็นแล้วนะ จะกลับมาถึงความเห็นตรงนี้เลยว่า อืม! มันถามให้รู้ไม่ได้หรอกเนาะ ขนาดปฏิบัติเกือบเป็นเกือบตาย แล้วจะถามให้รู้มันไม่มีไง

ฉะนั้น เขาบอก “ต้องทําลายจิตหรือไม่”

เราบอกว่า เป็นการทําลายภพ เป็นการทําลายกิเลส การประพฤติปฏิบัติการฆ่ากิเลสนี้ประเสริฐที่สุด เอวัง