คํานํา

พระพุทธเจ้ากราบธรรม ทรงสอนอริยสัจ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบคําถามโดยเน้นให้ปฏิบัติ จิตนี้กลั่นมาจากอริยสัจ การปฏิบัติตามความเป็นจริง มรรคผลจะเกิดโดยข้อเท็จจริง โดยสัจจะความจริง เป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺฐิโก และจะเป็นอันเดียวกับปริยัติ โดยไม่ต้องเรียกร้องหามรรคหาผล

ธรรมอยู่ฟากตาย จะรู้ได้ด้วยภาคปฏิบัติเท่านั้น ปริยัติไม่อาจ รู้ธรรมได้ เรียนแล้วต้องปฏิบัติ รู้แล้วทํา และต้องทําจริงจังต่อเนื่อง ถ้ากิเลสอวดรู้ รู้แล้วหลง จะไปปฏิบัติตอนแก่ เป็นความประมาท การทําสมาธิหรือสมถะ ทําเพื่อวิปัสสนา เมื่อเห็นกิเลสให้ทําลาย ถ้าไม่เข้าสู่วิปัสสนา กิเลสอยู่ครบ หากเรียนแล้วไม่ปฏิบัติ กิเลสก็ยิ่งพอกพูน

รายที่มีการงานมากขึ้น ทําให้ปฏิบัติน้อยลง แล้วมีอาการป่วย พอกลับมาปฏิบัติ อาการก็ดีขึ้น เหมือนอาการขาดยา การปฏิบัติเป็นธรรมโอสถทําให้ดีขึ้นเป็นคติเตือน ต้องมีสติปัญญาแบ่งเวลามาทางธรรม มาปฏิบัติ รายที่พุทโธไม่ได้ ให้ฟังธรรมได้ การฟังธรรมเป็นภาคปฏิบัติอันดับหนึ่ง เมื่อจิตดีแล้วให้ฝึกพุทโธ หากจิตสงบหรือมีกําลังพอให้ฝึกหัดใช้ปัญญา ส่วนคําตอบ การนอนฟังธรรม และ ทุกข์ใจที่ย่าคอยตําหนิ ติเตียนหลาน ได้ข้อคิดคติธรรมที่มีประโยชน์มาก

การปฏิบัติแสนยาก แต่ไม่พ้นวิสัยมนุษย์ ต้องไม่ย่อท้อ ยอมทุกข์เพื่อพ้นทุกข์ ให้ปฏิบัติบูชา หากทําสมถะ - วิปัสสนาเป็นแล้ว กิเลสกับธรรมต่อสู้บนหัวใจจะสนุกเพลิดเพลิน เมื่อสิ้นกิเลสจะเป็นอกุปปธรรม เป็นศาสนทายาทธรรมสืบทอดพระศาสนาด้วยภาคปฏิบัติสืบต่อไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เมษายน ๒๕๖๕

เราเอาจริงของเรา เราปฏิบัติของเรา
เพื่อความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรา
ทําจิตใจให้มั่นคง มั่นคงให้มันเป็นความจริง
แล้วเป็นความจริงแล้ว
มันเป็นความจริง ไม่ต้องร้องหา ไม่ต้องเรียกร้อง
เวลาเรียกร้อง เห็นไหม ในธรรมคุณ เห็นไหม
อกาลิโก ไม่มีกาล ไม่มีเวลา เรียกร้องสัตว์ทั้งหลายมาดูธรรม
เรียกร้องให้คนอื่นมาดูธรรมกลางหัวใจข้า
บัดนี้มันรู้แจ้งกลางใจ บัดนี้มันสว่างโพลงกลางหัวใจ

๑

ร้องหามรรค

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๙ มีนาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ลูกขอถามคําถามสั้นๆ หนึ่งคําถามค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ลูกไม่ขอรบกวนเวลาหลวงพ่อมากค่ะ ลูกมีคําถามหนึ่งคําถามที่ไม่เกี่ยวกับการปฏิบัติค่ะ แต่มีความสําคัญกับลูกมากๆ การที่เราทําสัมมาอาชีพนี้เป็นการหลงหาเงินหาทองไหมคะ (มันผิดไหมคะ แสดงว่าเรายังโลภอยู่ใช่ไหมคะ) กราบขอบพระคุณหลวงพ่อมาก

ตอบ : เขาถามมาเนาะ เมื่อก่อนเขาถามมา โอ้โฮ! ๓ - ๔ หน้า สองคราวสามคราวเลย เราบอกมันเยอะไป อ่านไม่ไหว นี่ถามมาคําถามเดียวเลย แต่ดี เขาบอกว่า “การทําสัมมาอาชีวะเป็นการหลงหาเงินหาทอง หลงหาโลกไหม แล้วมันเป็นความโลภหรือไม่”

ถ้าเวลาเราคิด จิตใจคนต้องมีจุดยืนนิดหนึ่ง เป็นพุทธมามกะ เป็นพุทธมามกะเขาเป็นชาวพุทธไง เขาถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง เวลาเขาจะไปไหนเขาให้ระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ให้เป็นหลัก แล้วเวลาออกไปเผชิญกับโลก ไปอยู่กับสังคมไหนก็แล้วแต่ ให้มีจุดยืนของเรา

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นชาวพุทธไง เราต้องประกอบอาชีพ เรามีสัมมาอาชีวะ ถ้าเป็นชาวพุทธ เรามีสัมมาอาชีวะมันไม่ใช่ความโลภหรอก ถ้าเราความโลภนะ ความโลภมันก็แสวงหาที่ไม่มีจุดยืน แสวงหาเหนื่อยทั้งวันทั้งคืน มันมีหลายๆ คนนะที่ทําสัมมาอาชีวะจนเจ็บไข้ได้ป่วย แล้วพอมาคิดได้ พอมาคิดได้เขามาใช้ชีวิตแบบพอเพียง แล้วเขามาฟื้นฟู ฟื้นฟูร่างกายของเขา แล้วเขาใช้ชีวิตสุขสมบูรณ์ของเขา

เขาบอก เมื่อก่อนนะ เขาทําหน้าที่การงาน ๒๔ ชั่วโมง ไม่เคยพักเคยผ่อน แล้วมันประสบความสําเร็จไปทุกเรื่อง โอ้โฮ! มันชอบใจ มันทําเต็มที่เลย สุดท้ายแล้วเจ็บไข้ได้ป่วย พอเจ็บไข้ ได้ป่วยก็จะมาคิดได้ พอคิดได้เขาก็มาทําเศรษฐกิจพอเพียง ทําเป็น สวนหย่อมเป็นอะไรนี่ พออยู่ได้ แล้วเขาก็อยู่ของเขาอย่างนั้น เขาบอก เขามีความสุขของเขาไปอีกอย่างหนึ่ง อันนี้แบบคนที่ เขาได้คิดไง

แต่ของเรา “เราทําสัมมาอาชีวะมันเป็นความโลภหรือไม่”

เราต้องมีอาชีพ เราไม่มีความโลภ เราทําตามเนื้อผ้า เราทําสิ่งใดเราทําตามเนื้อผ้าของเรา แล้วตอนนี้ทางสังคมโลกเขาจะมีแบบว่าธุรกิจชุมชน ทีนี้เมื่อก่อนเป็นสหกรณ์ แต่ว่าสหกรณ์มันก็เป็นสหกรณ์มันก็เป็นกลุ่มเล็กๆ สหกรณ์ต้องเป็นสมาชิก ตอนนี้ ทางยุโรปเขากําลังมาแรงนะ เป็นธุรกิจชุมชน ธุรกิจชุมชนคือว่า ให้ทุกคนมีส่วนร่วม มีส่วนร่วมด้วยกัน แล้วเขาทําพออยู่ได้ แล้วเป็นของเขา เป็นธุรกิจชุมชน

อันนั้นมันเป็นเพื่อมวลชน เพราะมวลชนเขาทําธุรกิจ ของเขาเองไม่ได้ เขาทําสิ่งใดไม่ได้ เขาเป็นสมาชิก เพราะเขาก็อยู่ของเขาได้ไง

นี่พูดถึงว่า ตอนนี้เขากําลังคิดให้ประชาชนมีความเสมอภาค ให้ทุกคนมีอาชีพ เขายังต้องมีอาชีพเลย ถ้าไม่มีอาชีพเราก็เป็นคน คนไร้บ้าน ไปอยู่ตามถนนสิ เราต้องมีอาชีพของเรา เห็นไหม ถ้าเรามีอาชีพของเรา เราทําโดยสัมมาอาชีวะ เราทําความถูกต้อง ดีงาม มันจะหลงไหม

เขาว่า “เป็นการหลงไหม เป็นความโลภไหม”

เราหาของเรา เราทําของเราตามเนื้อผ้า สุดท้ายแล้ว เห็นไหม พอชราภาพ พอเราแก่เฒ่าหรือว่าเราพอยืนตัวอยู่ได้ เราให้ธุรกิจมันหมุนไปเอง ธุรกิจมันหมุนไปเอง เห็นไหม เขาเรียกว่า ให้เงินทํางาน ทางโลกเขาบอกให้เงินทํางาน ไม่ใช่ว่าเราทํางานเป็นทาสของเงิน ให้เงินทํางาน เพราะเราทําของเรามันอยู่ตัวได้แล้ว เราก็หาโอกาสมาประพฤติปฏิบัติ

แต่มันก็เป็นวาสนาของคนนะ เพราะตอนนี้พระออกไปเผยแผ่ เผยแผ่ธรรม เผยแผ่ทางยุโรป แล้วเวลาไปประพฤติปฏิบัติกันมันมีช่องทางไหม มันเผยแผ่ไปมันก็ได้เป็นวัฒนธรรม ไปสร้างวัดสร้างวา ไปชักนําให้เขานับถือพระพุทธศาสนา แต่ถ้าเอาจริงเอาจังขึ้นมามันไม่มีหลักมีเกณฑ์ ฉะนั้น ถ้าไม่มีหลักมีเกณฑ์เขาต้องแสวงหาของเขา แสวงหาของเขา ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติตอนนั้นไง

ถ้าเราว่า “เราทําสัมมาอาชีวะเป็นการหลงหรือไม่”

มันไม่ใช่เป็นการหลง แต่ถ้าคนเราถ้าจิตใจมันวอกแวกวอแว พอทําธุรกิจ เวลาเราทําธุรกิจของเรา เราก็ละล้าละลัง ละล้าละลัง จะไปหน้าก็ไม่ไป จะถอยหลังก็ไม่ไป ทําสิ่งใดก็ทําให้มันจริงมันจัง จิตใจให้มันมีหลักมีเกณฑ์ ทําให้มันจริงมันจัง เราทําถูกต้องตาม ศีลธรรม เราไม่ได้คดไม่ได้โกงใคร เราทําของเราด้วยความซื่อสัตย์บริสุทธิ์ เราทําของเรานะ

ในทางการค้า เพียงแต่ว่าเวลาเราอยู่ในวงการธุรกิจมันก็ต้องมีลูกค้า มีการเจรจาธุรกิจกัน การเจรจาเราต้องทันคน คําว่า “เราทันคน” เราไม่ให้คนเขามาปอกลอก เราไม่ใช่ว่าเราไปโกงเขา หรอก เออ! มีเมตตามาก ใครมาโกหกอะไรก็ให้เขาหมดเลย ใครมาทําอะไรก็ยอมเขาหมดเลย มันก็หมดตัว ธุรกิจเรามันก็ไปไม่รอดหรอก

คนที่เขาฉลาด ๑. เรามีศีลมีธรรม แล้วเรามีสติมีปัญญาด้วย ถ้าใครจะมาปอกมาลอก ใครจะมาคดมาโกง เรารู้เท่าทันเขา ไอ้นี่ไม่ใช่กิเลสหรอก ไอ้นี่คือปัญญาของเรา แต่เราเองต่างหากที่ไม่ใช่ไปคดไปโกงใคร เราไม่ใช่ไปทําลายใคร ไม่ใช่ ไม่ใช่ ถ้าเราไม่ใช่อย่างนั้นปั๊บ เราอยู่ของเราสบาย ถ้าจิตของเรามันมั่นคง

ไอ้นี่ไม่ได้แล้ว นู่นก็ไม่ได้ ไอ้นี่ก็ไม่ได้ ทําอะไรก็ไม่ได้ ไม่ได้สักอย่างหนึ่ง แต่จะทํา ไอ้ไม่ทําก็ไม่ได้ ไม่ทําเราก็อยู่ไม่ได้ ไอ้จะไม่ทําหรือมันก็เป็นไปไม่ได้ ไอ้จะทําหรือก็ละล้าละลังกัน

ให้มันมั่นคง เรามีศีลมีธรรม จบ เราเป็นคนดี เราเป็น คนดีนะ เรามีจุดยืนของเรา เราเป็นชาวพุทธ เรามีศีลมีธรรมของเรา เราทําของเรา เพราะเราเกิดมา แล้วเราทําของเราด้วยความมุมานะ ด้วยความขยันหมั่นเพียร ทํางานเหนื่อยไหม เหนื่อย เวลาทํางานเสร็จแล้วเหนื่อย จะให้ไปภาวนาก็ไม่ไหวแล้ว ทีนี้แล้วทํางานเหนื่อยไหม เหนื่อย แต่เราทําสัมมาอาชีวะ ทําแล้วถ้ามันมีความอบอุ่นนะ ไม่เหนื่อย ทําแล้วมันทําของมันอยู่ได้ พอของเราอยู่ได้ เราทําของเรา เอางานแบบว่า คนเราถ้าไม่ทํางาน สมอง มันก็ฝ่อ ร่างกายมันก็ทรุดโทรม

ถ้าเราทําของเราแล้วนะ ดูสิ พระเราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาตลอดชีวิต ตลอดชีวิตร่างกายมันได้แข็งแรง นี่ก็เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ท่านทําของท่าน ท่านจะบริหารร่างกายของท่าน แล้วยิ่งจิตใจ จิตใจ ดูสิ วิหารธรรม ตรึกในธรรม

หลวงตาท่านพูด “เวลาท่านเดินจงกรม กิ่งของต้น ต้นใหญ่ก็คือหัวใจ กิ่งก้านสาขามันจับมาพิจารณา พิจารณาแล้ว พิจารณา นั่นน่ะวิหารธรรม พิจารณาแล้วมันปล่อยหมด มันสบายของมันอยู่อย่างนั้น เขาต้องมีการเคลื่อนไหวทั้งนั้น”

แต่นี้ของเรานี่ก็เหมือนกัน “เราจะเป็นการหลงไหม จะเป็นอะไรไหม”

ไม่หลง แต่เพียงแต่ว่าต้องมีจุดยืน ให้มีจุดยืน จุดยืนของคนมันมั่นคงมันไม่ละล้าละลัง ไม่คิดร้อยแปด นี่พูดถึงว่าคนเราเกิดมาต้องมีสัมมาอาชีวะทั้งนั้น เวลาเลี้ยงชีพชอบ ความชอบธรรม เลี้ยงชีพ เลี้ยงชีพทางโลก

แต่เวลาปฏิบัติแล้วเลี้ยงชีพในหัวใจ ถ้ามันวิปัสสนา วิปัสสนาคือเลี้ยงชีพ นั่นน่ะเวลามรรคมันหมุน นั่นน่ะเลี้ยงชีพ เลี้ยงชีพจนหลุดพ้นจากกิเลสไปเลย นี่เลี้ยงชีพชอบ ความเพียรชอบไง ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มรรค ๘ ความเพียรชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความระลึกชอบ ถ้าเรามีความชอบธรรม ถูกต้องหมด

ฉะนั้น ให้มีจุดยืน อย่าวิตกกังวลเกินไป วิตกกังวลก็เป็นนิวรณธรรม จับอะไรไม่ได้สักอย่าง จับจด จับอะไรก็ไม่ได้เรื่อง สักอย่างหนึ่ง ไม่ต้องจับจด ทําให้จริงจัง ทํางานก็ทํางานให้จริงจัง ทําสัมมาอาชีวะก็ทําสัมมาอาชีวะ หน้าที่การงานทําให้จริงจัง คนจริง เห็นไหม คนจริงทํางานก็จริง เวลาปฏิบัติก็จริง คนโลเลมาปฏิบัติก็โลเล ทําอะไรมันโลเลไปหมด เอาให้มันจริงให้มันจัง ทําจริงจังไป ไม่ใช่ความโลภ มันเป็นมรรค

ความโลภคือมันไม่มีที่มาที่ไป แล้วจะฝัน ไอ้พวกโลภ ฝันหวานเลย แต่นี้ฝันหวานก็ ๑๘ มงกุฎอีก มันวางแผนมันคุยกัน อู้ฮู! มาเป็นทีมนะ คนแรกเข้ามาถามตกทองก่อน อีกคนเข้ามา อู๋ย! ทองจริง อีกคนเข้ามา โอ๋ย! ฉันกําลังมีความจําเป็นเลย ฉันจะมาขอแลก เป็นทีม เวลาไปเจออย่างนั้น ไอ้นั่นก็จินตนาการกันเกินไป

ของเราไม่ทําอย่างนั้น เอาจริงเอาจังของเรา แล้วทําเพื่อประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงว่าคําถามสั้นๆ คําถามเดียวเนาะ ทําสัมมาอาชีวะ ทําหน้าที่การงานของเรา เราอยู่กับโลก เราก็มีวัฒนธรรมของเรานี่ก็อยู่ได้แล้ว แล้วถ้าจะภาวนาเอาจริงเอาจังก็อีกเรื่องหนึ่ง ถึงเวลาแล้วถ้ามันอยู่ได้แล้ว อะไรได้ เราจะเอาจริงเอาจังนั่นอีกเรื่องหนึ่งเลย นั้นมันเป็นขั้นเป็นตอน จบ

ถาม : เรื่อง “เรียนถามท่านอาจารย์สงบ”

กราบเรียนถามท่านอาจารย์ อยากเรียนถามว่าผมเข้าใจสิ่งนี้ถูกต้องหรือไม่ครับ

๑. การตัดสังโยชน์ได้ครั้งแรกคือมรรค ซึ่งเราจะเห็นรูปและนามแยกจากกัน และเห็นความเป็นจริงตามไตรลักษณ์ว่าเป็น อนัตตา เช่น กายร้อน ร้อนที่กาย ใจไม่ร้อน เหนื่อยกายคือกายเหนื่อย ใจไม่เหนื่อย อารมณ์ร้อน ร้อนที่อารมณ์ ใจไม่ร้อนตามอารมณ์ เป็นต้น

๒. เมื่อเกิดมรรคแล้ว คือเกิดปัญญาในปัจจุบัน หรือ ภาวนามยปัญญา เป็นปัญญาระดับโลกุตตระ ถ้าเป็นโสดาปัตติมรรคก็เป็นโลกุตตระแบบหยาบคือเกิดปัญญาก็คือการล้างความเห็นผิด ตามระดับสังโยชน์ที่เราเห็น หรือก็คือการล้างอวิชชาในเบื้องต้น ก็เป็นอวิชชาอย่างหยาบ

๓. เมื่อเราดําเนินมรรคไปเรื่อยๆ ความเห็นผิดจะน้อยลง น้อยลงจนขาดหมดจนหมดสิ้น เช่นนี้เรียกว่าสังโยชน์นั้นๆ ขาดแล้ว หรือขาดหมดจนครบตามที่พระพุทธเจ้าทรงตรัสไว้ คืออริยผลตามบุคคล ๔ คู่ใช่ไหมครับ

๔. ยกตัวอย่างสังโยชน์สักข้อ เช่น ไม่ลูบคลําในศีล เราจะรู้ได้อย่างไรเรียกว่าลูบคลําหรือไม่ลูบคลํา เช่น เห็นผู้หญิงสวย รู้สึกสวย น่ารัก และติดตา อยากมองต่อ เกิดกามราคะ แต่มิได้มีเจตนาร้ายใดๆ (นอกจากความเห็นแก่ตัวที่อยากเสวยอารมณ์กามราคะ) นี่คือศีลข้อ ๓ บกพร่องไหมครับ และถ้ามีรถปาดหน้า แล้วเราเสวยอารมณ์โกรธ แต่ไม่ได้อยากเอาคืน นี้คือศีลข้อ ๑ บกพร่องไหมครับ

๕. ขอความเมตตาท่านอาจารย์ขยายความสังโยชน์ ๓ ให้ละเอียด ดังตัวอย่าง เช่น ข้อ ๔. เพื่อให้ผู้ปฏิบัติสามารถแยกแยะถึงความเป็นโสดาปัตติผลออกจากโสดาปัตติมรรคครับ ขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : อันนี้เขาพูดเนาะ อันนี้คือฟังมาก ฟังมากก็จินตนาการมาก พอจินตนาการมากทีนี้ก็จะเอาความจริงมาก เอาความจริงมาก เอาความจริงมันก็เลยไม่มีเลย มันเป็นจินตนาการทั้งนั้น

คําว่า “จินตนาการ” นะ เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเขาศึกษานักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก เวลาเขาศึกษานักธรรม แล้วศึกษาบาลีขึ้นมา เขา ก็ศึกษาแล้วเขาก็รู้ธรรมทั้งนั้น รู้ธรรมขึ้นมาแล้วก็จัดว่ามีความรู้ มีความรู้มีการศึกษา “ไอ้พวกพระปฏิบัติ เห็นไหม วันๆ นั่งหลับหูหลับตา มันจะรู้อะไรไง”

สุดท้ายแล้วเรามีการศึกษา พอมีการศึกษามาแล้ว เวลาการศึกษาโดยความเป็นจริง การศึกษาเราไม่ได้คัดค้าน การศึกษานี่เป็นภาคปริยัติ แต่การศึกษาในภาคปริยัติศึกษาทฤษฎี ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหมดก็ชี้เข้ามาที่หัวใจทั้งนั้น ชี้เข้ามาที่หัวใจนั้นคือภาคปฏิบัติ เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้าท่านให้ศึกษา ศึกษาเป็นแนวทาง แล้วศึกษาแล้ว ให้ปฏิบัติ

แต่ความจริงแล้วเดี๋ยวนี้มีการศึกษา พอศึกษามา พอเรียนจบมาแล้ว ได้ใบประกาศมาแล้ว ถ้าได้เปรียญ ๓ ประโยคก็จะ ได้พัด ได้พัดยศ ได้พัด ได้ ๔ ประโยค ๕ ประโยค ๖ ประโยค ๗ ประโยค ๙ ประโยค พอจบ จบแล้ว เวลาในวงการศึกษานะ พอศึกษามาจบแล้วเขาให้ทําอะไรต่อ เขาก็เลยเดี๋ยวนี้ในทาง มหามกุฏฯ มหาจุฬาฯ เขาจะให้มาเป็นวิปัสสนาจารย์ คือให้มาปฏิบัติไง ให้มาปฏิบัติแล้วผู้ที่ศึกษาจบแล้ว จบวิปัสสนาจารย์แล้ว ก็ให้ไปเผยแผ่ธรรมะ

เวลาศึกษา ศึกษามาจนจบ ๙ ประโยค เวลามาศึกษาวิปัสสนาจารย์ก็ศึกษาวิปัสสนาจารย์ ศึกษาโดยทางทฤษฎี ศึกษาทฤษฎีก็ไปนั่งสมาธิกัน ๑๐ ชั่วโมง ๑๐๐ ชั่วโมง พอครบชั่วโมงแล้วมันก็จะเป็นวิปัสสนาจารย์ แล้ววิปัสสนาจารย์เราทําสิ่งใดไป พอทําสิ่งใดไปนั่นก็เป็นเรื่องในทางศึกษา ศึกษาก็ศึกษาให้มาปฏิบัติ

นี้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษามาให้ปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพาปฏิบัติมา เวลาพาปฏิบัติมา ปฏิบัติแล้ว ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติของท่านมา ท่านมีความจริงของท่านในใจ ดูสิ เวลามหาปิ่น ๕ ประโยคมั้ง มหาปิ่นเป็นน้องชายของหลวงปู่สิงห์ เวลาศึกษามาได้ ๕ ประโยค แล้วมีข่าวว่าจะสึก หลวงปู่สิงห์ท่านก็เลยไปชักชวนมา ชักชวนมาหาหลวงปู่มั่น

ท่านศึกษามา ๕ ประโยคนะ เวลาศึกษามาอยู่กับหลวงปู่ มั่น จะให้หลวงปู่มั่นพยายามแก้ เพราะจะสึก จะสึก อยากสึก หลวงปู่มั่นให้ประพฤติปฏิบัติไง พอปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านเล่าต่อๆ กันมา เวลาปฏิบัติไปแล้ว โอ้โฮ! ความรู้มาก ๕ ประโยค พระในเมืองหลวง “อู้! หลวงปู่มั่นอยู่ป่าอยู่เขา อยู่กับต้นไม้ มาตลอด มันจะมีความรู้อะไร” เวลาคิด คิดอย่างนั้นน่ะ

หลวงปู่มั่นไปเลย “ไอ้ ๕ ประโยคมันจะสึกอยู่เดี๋ยวนี้ มันยังไม่รู้ว่ามันจะสึกเลย มันจะเอาความรู้อะไรของมันมา” ความรู้ ศึกษามาก็ศึกษามาไง เวลาหลวงปู่มั่นสับเอาโขกเอา จนสุดท้ายแล้วยอมลง พอยอมลงมันถึงได้เปิดใจ เปิดใจมันถึงได้มีการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ถ้าประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง พุทโธก็พุทโธจริงๆ เวลาปัญญาอบรมสมาธิก็ปัญญาอบรมสมาธิจริงๆ เวลาถ้ามันเกิดมรรคเกิดผล มันก็เกิดมรรคผลจริงๆ เกิดในใจไง มันไม่ใช่เกิดจากการศึกษา

นี่ก็เหมือนกัน คําถามทั้งหมด คําถามทั้งหมดสังโยชน์ข้อ ๑. ข้อ ๒. ข้อ ๓. ข้อ ๔. สังโยชน์ เห็นไหม มรรคหยาบ มรรคละเอียด โลกุตตรธรรม รู้ไปหมดเลย จําขี้ปากไอ้หงบไปพูด เพราะอะไร เพราะถ้าพูดถึงกรณีที่ถามมา คือเราพูดเป็นแนวทางไว้เท่านั้น ถ้าแนวทางเราพูดแบบพระปฏิบัติไง แล้วเราพูดแบบพระปฏิบัติ แล้วพระปฏิบัติ เห็นไหม

ดูสิ เวลาเศรษฐกิจโลก สิ้นปีเขาจะบอกเลย เศรษฐีอันดับ หนึ่งของโลก อันดับสองของโลก อันดับสามของโลก แล้วบางทีอันดับสองก็เลื่อนไปอันดับหนึ่ง อันดับหนึ่งเลื่อนไปอับดับสอง นั่นคืออะไร นั่นคือเศรษฐีโลก เศรษฐีโลกเขาวิเคราะห์จากทรัพย์สิน ทรัพย์สินของเศรษฐีเขามีบริษัท เขามีทรัพย์สินของเขา เขาวิเคราะห์ว่าใครมีตัวเลขมากกว่า เขาก็ได้เป็นเศรษฐีโลก

นี่ก็เหมือนกัน “สังโยชน์ข้อที่ ๑. ข้อที่ ๒. ข้อที่ ๓. ข้อที่ ๔. ข้อที่ ๕. สังโยชน์ สังโยชน์ๆ”

เราบอกว่า ให้พูดความจริงๆ มา มันก็เหมือนเศรษฐีโลก เศรษฐีโลก เห็นไหม ทุกคนก็อยากจะเป็นเศรษฐี ทุกคนก็อยากจะมีธุรกิจของตน ทุกคนก็อยากจะมีทรัพย์สมบัติของตน แล้วเวลาทําจริงๆ ขึ้นมามันมีเหลือมากี่คนล่ะ เศรษฐีโลก เศรษฐีโลกมันมีเหลือมากี่คน นี่ก็เหมือนกัน สังโยชน์ สังโยชน์ สังโยชน์ที่เราพูด เราพูดเพราะดักหน้า ดักหน้า เมื่อก่อนนู่นก็ได้โสดาบัน นี่ก็ได้โสดาบัน ได้มรรคได้ผล อู้ฮู! มันรํ่าลือ

เวลาในพระพุทธศาสนา ครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม หลวงตาท่านพูดประจํา ในวงกรรมฐานของเรา ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมีมรรคมีผล มันก็มีมรรคมีผลจากผู้ที่ปฏิบัติ เวลาสมัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม เทศนาว่าการพระอรหันต์เต็มไปหมดเลย มีแต่มีมรรคมีผล หัวใจทุกดวงใจที่ปฏิบัติแล้วมีคุณธรรม ถ้ามีคุณธรรมเขาอ่อนน้อมถ่อมตน

ดูสิ ดูพระอัสสชิ พระสารีบุตรเห็นความสงบระงับอันนั้น ตามไป ตามไป “เราเป็นผู้บวชใหม่ เราเพิ่งบวช” พระอรหันต์นะน่ะ ฉะนั้น “ถ้าผู้บวชใหม่ก็ให้แสดงธรรมเถิด ถ้ามีสิ่งใดแล้วข้าพเจ้าจะใช้ปัญญาไตร่ตรองของข้าพเจ้าเอง” นี่ไง ธรรมทั้งหลายมา แต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้กําจัดที่เหตุนั้น เขา ใช้ปัญญาของเขาไตร่ตรองของเขา เขาเป็นพระโสดาบันเลย ถ้าคนเขามีความจริงในหัวใจ เขามีของเขาไปตามความเป็นจริง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “สังโยชน์ ที่เขาพูดกันโสดาบันๆ”

โสดาบันมันโสดาบันตรงไหน อะไรเป็นโสดาบัน คิดกันเอง เออเอง เคลมกันไปเองว่าโสดาบันๆ มันเป็นจินตนาการไปทั้งนั้น เราถึงบอกว่า ถ้าพระโสดาบันต้องตัดสังโยชน์ ๓ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เราพูดถึงสังโยชน์ๆ เราพูดไป ทีนี้ เห็นไหม แล้วบอกว่าสิ่งที่เขาเกิดขึ้นๆ สิ่งที่เขาเกิดขึ้นมันเป็น โลกียปัญญา มันเป็นสัญญา เป็นความจําทั้งนั้น แล้วจินตนาการ

พระปฏิบัติยิ่งกว่านี้อีก พระปฏิบัติพูดออกมาเหมือนพระอรหันต์เลย ครูบาอาจารย์ท่านบอกไม่ใช่ ไม่มีอยู่ในใจหรอก เวลาพูด พูดอย่างนั้น นี้พูดอย่างนั้นปั๊บ ตอนนี้ต่อไปนี้ถ้าพูดมันก็เหมือนครูบาอาจารย์แต่ละองค์ เห็นไหม เป็นยุคเป็นคราว เวลาคราวหลวงปู่มั่นถ้าพูดเรื่องจิตแก้ยากต่างๆ นี่ก็ศึกษากันไป

เวลาหลวงตาท่านพูด เห็นไหม นั่นก็ศึกษาๆ แล้วคนมันก็เคลมกันไป พอเราตั้งประเด็นขึ้นมา มันก็เลยแบบว่า ถ้าเป็นพระโสดาบันมันก็ต้องตามข้อเท็จจริงเลย พระโสดาบันต้องตัด สังโยชน์ ๓ ละขาด พระสกิทาคามี ปฏิฆะ กามราคะอ่อนลง พระอนาคามี ปฏิฆะ กามราคะขาดไป แล้วมันก็มีรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา อันนี้มันเป็นสังโยชน์เบื้องบน

เวลาถ้าเป็นพระอรหันต์มันต้องขาดหมด แล้วขาดอย่างไร พอขาดอย่างไร ทีนี้มันก็เลยกลายเป็นประเด็นใช่ไหม นี่ถามมาแล้ว กลายเป็นประเด็นขึ้นมาเลยว่าสังโยชน์ สังโยชน์อย่างไร ทุกคนถามมาเยอะมาก สังโยชน์ตัวมันกลมๆ หรือตัวแบนๆ จะไปฆ่าสังโยชน์ก่อน สังโยชน์มันเป็นนามธรรม มันเป็นชื่อ แล้วตัวจริง มันอยู่ไหนล่ะ เวลากิเลส กิเลสมันอยู่ไหนล่ะ

เวลาคนเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เขาทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้ว ใจสงบแล้วเวลาเขาไปเห็น เขาเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นกาย เราเห็นกายเรารู้ได้อย่างไรว่ากายนี้เป็นกิเลสหรือไม่เป็นกิเลสล่ะ แล้วถ้าจับได้ จับกิเลส ถ้าพิจารณาไปแล้วมันรู้ได้ คนภาวนารู้ได้ทั้งนั้น มันรู้จากการประพฤติปฏิบัติ รู้จากสติปัญญาที่มันเกิดขึ้นตามความเป็นจริงอันนั้น

ถ้ามันไม่มีมันก็เทียบเคียง พอเทียบเคียงมันก็เป็นเหมือนคําถามนี่ พอเทียบเคียงขึ้นมาแล้ว บอกมาสิว่าสังโยชน์มันเป็นอย่างไร เราเจออย่างนี้เยอะ ไอ้สังโยชน์ตัวกลมๆ หรือตัวแบนๆ ไอ้สังโยชน์จะจับมันฆ่า สังโยชน์มันคืออะไร

แต่เวลาพระโสดาบันเขาละสังโยชน์ ๓ ตัว เขาละได้ แล้วละได้ โอ้โฮ! อย่างว่าน่ะ ดอกบัวบานกลางหัวใจเลย ผลัวะ! โอ้โฮ! รู้ชัดเจนของเขา แล้วรู้ชัดแล้วมันกลับซาบซึ้งๆ เพราะเวลามันย้อนกลับมาการศึกษาที่เราศึกษามา อ๋อ! มันเป็นอย่างนี้เอง มันเป็นอย่างนี้เอง ฟังแล้วฟังเล่าก็ไม่เข้าใจ ครูบาอาจารย์จํ้าจี้จํ้าไช จํ้าจี้จํ้าไชมันก็ยังงงๆ อยู่ เวลามันผลัวะขึ้นมากลางหัวใจ แล้วมันผลัวะมันมาจากไหนล่ะ เวลาหลวงปู่มั่น เวลาหลวงตาท่านพูด “เวลาคนจะชําระล้างกิเลส เหมือนช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น ผลัวะเดียวนะ ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้นเลยล่ะ”

แต่ช้างมันเกิดมาจากไหนล่ะ ช้างกระดิกหู กว่าพ่อแม่มันจะผสมพันธุ์กัน มันอยู่ในท้อง ๒ ปี กว่ามันจะออกลูกมา กว่ามันจะกินนมแม่มันอีก ๒ ปี กว่ามันจะโตขึ้นมา กว่าเขาจะเลี้ยงมันจะโตขึ้นมา แล้วกว่าจะเลี้ยงให้มันฝึกให้มันเลี้ยงชีพได้ๆ แล้วมันจะมากระดิกหู ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเกือบเป็นเกือบตาย นี่ก็เหมือนกัน จะฆ่าสังโยชน์ ฆ่าสังโยชน์ สังโยชน์มันอยู่ไหน ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น แต่ช้างมันอยู่ไหน งูมันอยู่ไหน งูแลบลิ้น แผล็บๆ งูมันแลบลิ้นแล้วงูมันอยู่ไหน งูมันผสมพันธุ์กันแล้วมันถึงมาวางไข่ วางไข่ บางประเภทมันก็กก บางประเภทมันก็ทิ้งเลย มันอยู่ที่สายพันธุ์ สายพันธุ์ของงู แล้วงูกว่ามันจะโตมา พอโตมาแล้วมันเป็นเหยื่อ เป็นเหยื่อของนักล่าอีกต่างหาก กว่ามันจะรอดพ้นมาแต่ละตัว แล้วแต่ละตัวแล้ว ดูสิ มันมาแผล็บๆ อยู่นี่

นี่ก็เหมือนกัน ศีล สมาธิ ปัญญา การประพฤติปฏิบัติมันอยู่ไหน เขาย้อนกลับไปนั่น พูดมันตลกน่ะ คําถามแต่ละคําถามมันแบบว่าเด็กเล่นขายของทั้งนั้นเลย มันเด็กเล่นขายของ ไร้สาระ ถ้ามันจะเป็นปัญญาอบรมสมาธิมันก็อีกเรื่องหนึ่งนะ ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เราอยากจะประพฤติปฏิบัติ เราก็อบรมสมาธิของเรา เราก็ปฏิบัติของเราๆ นะ แล้วปฏิบัติของเราตามเนื้อผ้าความเป็นจริงของเรา

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เวลาที่เราออกมาพูด เรื่องสังโยชน์ เพราะอะไร เพราะมันพูดกันไป ไอ้นู่นได้โสดาบัน ไอ้นี่ได้สกิทาคามี ไอ้นี่ได้อนาคามี ได้อะไรของมึงวะ จิตยังไม่รู้จัก สมาธิยังทําไม่เป็น อะไรของมึงจะละกิเลส

ถ้าละกิเลสตามข้อเท็จจริง ในพระไตรปิฎกชัดเจนเลย พระโสดาบัน สังโยชน์ ๓ สกิทาคามี กามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง อนาคามี กามราคะ ปฏิฆะขาดไป แล้วถ้าพระอรหันต์สังโยชน์ ๑๐ ขาด ทําลายหมด มานะ ๙ ไม่มีเลย ไม่มีมานะ ไม่มีตัวตนทั้งสิ้น ขาดหมด นั่นน่ะของจริง แล้วของจริงขึ้นมา เพราะพูดมาเป็นบรรทัดฐานเพื่อมาตรวจสอบนักปฏิบัติด้วยกันไง

ไอ้พวกนักปฏิบัติดีแต่ปาก เที่ยวเคลมเอามรรคผลของ คนอื่นมาเป็นของตน หลอกลวงแม้แต่ตนเอง อย่าว่าแต่หลอกลวงชาวบ้าน เพราะการปฏิบัติ คนปฏิบัติมา ล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ เวลาปฏิบัติไม่เป็นสมาธิก็รู้ว่าไม่เป็นสมาธิ ทุกข์ยากเกือบตาย

ถ้าเป็นสมาธิขึ้นมา เป็นสมาธิขึ้นมาแล้วเวลาพิจารณาไป ดูสิ มันละเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป แล้วมันหลงของมัน มันพิจารณาของมัน โดนกิเลสมันเตะมันถีบ มันล้มลุกคลุกคลาน หัวใจมันจะเป็นจะตาย มันผ่านมาเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นมา โอ้โฮ! มันทุกข์ยาก มันลําบากมาขนาดไหน คนปฏิบัติมามันรู้หมดล่ะ เวลามันผิดพลาดมันก็รู้ว่ามันผิดพลาด

เวลามันตั้งตัวขึ้นมาได้ เวลาครูบาอาจารย์คอยคํ้าไว้ แล้วถ้ามันถูกต้องไป ถูกต้องก็ยังไม่จบ เวลามันจบมันขาดเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป มันมหัศจรรย์ขนาดไหน นี่ไง ถ้ามันเป็นอย่างนั้น มันถึงเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงถึงเป็นบรรทัดฐานไว้ไง บรรทัดฐานไว้

ไอ้นู่นก็โสดาบัน ไอ้นี่ก็โสดาบัน โสดาบันอะไรไม่รู้จักสมาธิ แล้วเวลาปฏิบัติก็ปฏิบัติตามความเป็นจริงเรียกร้องเอา ร้องหามรรค ไอ้นั่นเป็นมรรค

“ไอ้นี่ข้อที่ ๑. การตัดสังโยชน์เป็นครั้งเป็นคราว เวลานามรูปมันแยกจากกัน”

เวลามันฝัน เวลามันแยกจากกัน เวลานามรูปมันแยกจากกัน แยกจากกันอย่างไร แยกจากกันก็จินตนาการทั้งนั้น มันเอาอะไรแยกจากกัน ฉีกทิ้งใช่ไหม ขับรถเวลาแซง ฉีกกระดาษเลยฟืด! ขาด มันเป็นสังโยชน์หรือ นามรูปอะไรของเอ็ง

นามรูปก็ส่วนนามรูป นามรูปเป็นความคิด จินตนาการ ไร้สาระ เพราะทําความสงบของใจยังไม่ได้ เขาบอกว่า “เวลาการ ตัดสังโยชน์ครั้งแรก” ตัดสังโยชน์ ตัดสังโยชน์อะไร ตัดสังโยชน์ที่ไหน นามรูปมันเกี่ยวอะไรกับสังโยชน์ ไม่เกี่ยวอะไรกันเลย

เขาก็พูดของเขาไป “มันร้อนกาย กายไม่ร้อน พอมันแยกจากกันมันเป็นไตรลักษณ์ มันเป็นไตรลักษณ์” ดูหนังจบก็เป็น ไตรลักษณ์ ต้มนํ้าเดือดก็เป็นไตรลักษณ์ นํ้าเดือดเป็นไตรลักษณ์เลย กินข้าวเสร็จก็เป็นไตรลักษณ์ เก็บล้าง เช็ดโต๊ะก็เป็นไตรลักษณ์ อ้าว! จัดโต๊ะ กินข้าว เก็บล้าง เป็นไตรลักษณ์

อ้าว! มันก็ของมันน่ะ เพราะมันความคิดจินตนาการ ทุกคน ทําได้ทั้งนั้น เพราะอะไร เพราะเราศึกษาใช่ไหม เพราะฟังจับหลัก จับหลักว่ามันต้องเป็นสังโยชน์ ต้องเป็นไตรลักษณ์ ต้องเป็นอนัตตา เป็นอนัตตาให้มันเห็นจริงเถอะ ไอ้นี่มันเรื่องไร้สาระมาก เพราะอย่างน้อยต้องทําให้จิตสงบก่อน จิตสงบแล้วมันจับกาย เวทนา จิต ธรรมได้อย่างไร แล้วเวลาจิต ธรรม พิจารณาแล้วมันปล่อยวางอย่างไร แล้วมันปล่อยวาง ถ้าเป็นขิปปาภิญญามันขาด รู้แจ้งหมด ถ้ารู้แจ้งหมดก็จบไง

ไอ้นี่ว่า “พอมันเป็นไตรลักษณ์ กายร้อน ร้อนที่กาย ใจ ไม่ร้อน ไอ้กายเหนื่อย ไม่เหนื่อยกาย”

เออ! ถ้าจะพิจารณาก็พิจารณาไป ถ้าภาวนาก็ภาวนาไป ถ้าคนจะฝึกหัดภาวนาก็ฝึกหัดภาวนาไป แล้วถ้าทําก็ทําด้วยความจริงจัง ทําไป แต่ไอ้นี่พอมีปัญหาขึ้นมาถาม เรียกร้องหามรรค มันจะเป็นมรรค ดูสิ มันเป็นมรรค ที่ว่าข้อที่ ๒. เมื่อมันเกิด มรรคแล้ว

โอ้โฮ! เรียกร้องมันเป็นมรรคนะ แล้วถ้ามันเกิดมรรคแล้ว เกิดมรรคแล้วเป็นพระอรหันต์ใช่ไหม มันเกิดมรรคแล้วไง เมื่อมันเกิดมรรคแล้วคือเกิดปัญญา ในปัจจุบันนี้หรือ ภาวนามยปัญญา เป็นปัญญาโลกุตตระด้วยนะ ต้องบังคับเลยว่าปัญญาอย่างนี้เป็นโลกุตตระ ถ้าปัญญาคนอื่นเป็นโลกียะ แต่ของฉันเป็นโลกุตตระ ถ้าเป็นโลกุตตระมันก็เป็นโสดาปัตติมรรค มันเป็นโลกุตตระนี่หยาบๆ

นี่พูดไปก็ยังอายไป พูดไปก็ยังเขิน จะว่าเป็นความจริง เดี๋ยวหลวงพ่อสับเอา ก็เลยบอกว่า “มันเป็นโลกุตตระหยาบๆ พอมันเกิดปัญญาแล้วมันล้างความผิดตามระดับของสังโยชน์”

โอ้โฮ! ระดับสังโยชน์คือระดับนํ้านะ เวลาระดับนํ้า นํ้า มันขึ้น สังโยชน์ก็ขึ้น นํ้าลง สังโยชน์มันก็ลง ตอนยิ่งหน้าแล้ง ถนนทรุดหมดเลย สังโยชน์มันมุดดินไปเลย สังโยชน์ตอนนี้อยู่ใต้ ลําคลองนู่นน่ะ เพราะว่าระดับนํ้ามันตํ่า มันล้างอวิชชา ไอ้นี่ถ้า มันเป็นความจริง มันเป็นความจริงนะ ไอ้นี่เราเห็นแล้วมันเป็นปริยัติ เป็นความจํา มันเทียบเคียงเท่านั้น แล้วถ้าเทียบเคียงอย่างนี้นะ เดี๋ยวตายเลย ตายเลยเพราะมันจินตนาการไปเลย จินตนาการไปทั่ว

ฉะนั้น เวลาเกิดมรรค เวลาเราพูดว่าสังโยชน์ เวลาพูด ครูบาอาจารย์ท่านเป็นหลักเป็นเกณฑ์ เป็นหลักเป็นเกณฑ์เวลาเขาคุยกัน คุยกันโดยภาคปฏิบัติ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ มันเป็นมงคลชีวิตนะ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง มันเป็นมงคลชีวิตเลย แล้วเรามีโอกาสได้สอบถาม ได้คุยกับท่าน เป็นประโยชน์มาก

แต่ไอ้นี่เวลาเราไปแล้ว เราฟังไปแล้ว ฟังแล้ววางไว้สิ เราพูดบอก ครูบาอาจารย์ที่เทศนาว่าการ เราฟังเป็นคติธรรมแล้ววางไว้ เราต้องประพฤติปฏิบัติเอง เห็นไหม

เศรษฐีโลก ดูสิ บิลเกตส์ แล้วก็เฟซบุ๊กอะไร มันลาออกจากการศึกษาเลย เวลาคิดเขาใช้สมองเขาคิดถึงเทคโนโลยี พอมันเป็นไปได้เขาลาออกเลย แล้วเขามาประกอบธุรกิจของเขา เริ่มจากโรงรถทั้งนั้น เริ่มจากโรงรถ เริ่มจากกระท่อมห้อมหอ ทําประกอบของเขาขึ้นมา เขามีสติมีปัญญา เขามีประสบการณ์ของเขา แล้วความคิดของเขามันถ่ายทอดมาแล้วมันใช้ประโยชน์ได้จริงไง พอมันใช้ประโยชน์ได้จริง มันเป็นสิ่งที่ชาวโลกได้อาศัย ได้อาศัยสิ่งนั้นมาเป็นเรื่องคุณภาพชีวิตต่างๆ เพื่อความสะดวกสบาย ต้องจ่ายเงินจ่ายทองเขา เขาคิดของเขาได้

นี่ก็เหมือนกัน มันเป็นมรรคไม่เป็นมรรค เราจะร้องหา เลยนะ ร้องหามรรคหาผลเลย แล้วพอมันเป็นขึ้นมาเป็นจริงหรือไม่เป็นจริงอย่างนี้เลย มันเป็นเรื่องหนึ่ง ถ้ามรรคมันเกิดแล้ว ว่าอย่างนั้นเลยนะ ถ้ามรรคมันเกิดแล้ว มรรคมันจะเกิดหรือไม่เกิด ความคิดหรือการกระทําของเราทําไป ถ้ามันเป็นความจริง จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ อริยสัจเป็นความจริงทั้งนั้น

ไอ้นี่เป็นมรรคเกิด ทําความสงบของใจเข้ามา มันมีคนมาถามปัญหาเหมือนกัน ว่าเขาทําแล้วมันไปไม่รอด จบ วางเลย แล้วกลับมาพุทโธ ถ้าลองตามมันไปอยู่ ไม่มีทาง ให้กลับมาฟื้นฟูใจของตน ให้ใจของตนมีกําลังก่อน ใจมีกําลังแล้วค่อยออกไปทํา ถ้าไปทําแล้วมันจะเป็นไปได้ ถ้ามันเป็นไปไม่ได้มันก็เป็นอย่างนี้

“๓. เมื่อดําเนินมรรคไปเรื่อยๆ แล้ว ความเห็นผิดจะน้อยลง น้อยลงจนขาดหมดจด เช่นนี้เรียกว่าสังโยชน์ขาด พอขาดหมดจดแล้ว เห็นไหม มันก็ครบตามที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าตรัสไว้” นี่เขาว่านะ “มันก็เป็นอริยผล”

โฮ! ไอ้นี่ต้องไปสวนจตุจักร ถ้าผลก็ดูสิมันมีมะม่วง มีฝรั่ง มีมังคุด มีทั้งทุเรียน ถ้าผลก็คือผลไม้ ผลไม้เยอะแยะไปหมด ในตลาดเยอะแยะไปหมดเลย พอมันเป็นมรรคแล้ว ทีนี้เขาบอกว่า “พิจารณาไปเรื่อยๆ มันก็เห็นความผิด มันจะขัดเกลาให้น้อยลง น้อยลง”

ไอ้นี่เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูด ท่านพูดของท่าน มีหลักของท่าน เหมือนกับเศรษฐีโลกที่เขาทําธุรกิจแล้วเขาประสบความสําเร็จของเขา เวลาจะทํามันไม่จําเป็น มันไม่จําเป็นว่าจะต้องอย่างนั้น มันทํา ขอให้เอ็งทําได้จริง ขอให้ทําได้จริงแล้วมันเป็นมรรคเป็นผลจริงๆ ถ้าเป็นมรรคเป็นผลจริงๆ ขึ้นมามันก็จะมี คุณค่าจริงๆ แล้วมีคุณค่าจริงๆ แล้ว ไอ้ที่เขียนมาข้อ ๑. ข้อ ๒. ข้อ ๓. ข้อ ๔. ไอ้ที่เป็นมรรค ที่มันผ่านมรรคแล้ว ถ้ามรรคมันจะไปเกิดอย่างนั้น ไอ้นี่ไม่ต้องพูดถึงเลย เพราะอะไร เพราะใจของเรามันเหมือนกัน

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่า “มหา สิ่งที่เรียนมหามา ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สุดยอดมากนะ เรื่องมรรคเรื่องผลนี่สุดยอด มันเป็นบัญญัติของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นสมมุติอันหนึ่งที่พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ บัญญัติให้เราสื่อสารกัน แต่ถ้ามันเป็นความจริงในใจแล้ว ไอ้บัญญัติกับความรู้จริงมันต่างกันไหม”

นี่ไง ถ้าปฏิบัติไปแล้ว ถ้ามหา มหาปฏิบัติไปแล้วนะ เวลามันเป็นจริงขึ้นมาแล้ว มรรคผล มรรคผลที่เราปฏิบัติมา กับที่ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มันจะเป็นอันเดียวกันเลย เวลาเป็นแล้วนะ อู้ฮู! มันซาบซึ้ง อู้ฮู! มันใช่เลย

ไอ้นี่บอก “หลวงพ่ออธิบายมา หลวงพ่อ”

เรียกร้องหามันเลยนะ เรียกร้องหามรรคเลยว่ามรรคมัน อยู่ไหน มรรคมันมีจริงหรือเปล่า แล้วพอมรรคจริงขึ้นมา มันเหมือนพระพุทธเจ้าเลย พอมันขาดหมดจดแล้ว มันครบตามที่พระพุทธเจ้าตรัสเอาไว้เลย นั่นคืออริยผลตามบุคคล ๔ คู่ จริง หรือเปล่าครับหลวงพ่อ จริงหรือเปล่าครับ

จะให้รับรองอีกนะ มันจริงไม่จริง ไม่ต้องเรียกร้องเลย ไม่ต้องเรียกร้องหามรรคหาผล ถ้ามันเป็นมันเป็นจริงของมันขึ้นมา ถ้าเป็นจริงๆ นะ ถ้ามันไม่จริงมันก็เรียกร้องหา

“๔. ยกตัวอย่างสังโยชน์สักข้อ เช่น ลูบคลํา”

ยกตัวอย่างสังโยชน์เลยนะ สังโยชน์มันก็สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สีลัพพตปรามาสคือไม่ลูบคลําในศีล ถ้าไม่ลูบคลําในศีล ยกตัวอย่างสักข้อหนึ่ง คําว่า “ไม่ลูบคลํา” คือ เห็นผู้หญิงสวยก็อยากดูว่ามันสวย แต่ไม่ได้ดูด้วยราคะนะ เพียงแต่ดูด้วยความเห็นแก่ตัว อยากดูรูปสวย แต่ไม่มีราคะ อย่างนี้ เป็นสังโยชน์หรือเปล่า

โอ้โฮ! สังโยชน์มันเป็นชื่อ ตัวมันคือกิเลส ไอ้นี่มองแล้ว มองรูปสวยโดยเห็นแก่ตัว คือดูรูปสวยด้วยอยากดูรูปสวย ไม่มี กามราคะ

โฮ้! ที่มันเสียงดัง ที่มันพุ่งมาอย่างนี้เพราะอะไร เพราะว่า เราพูดเรื่องมรรคเรื่องผล พูดไว้เพื่อเป็นประโยชน์ พูดไว้เพื่อ กลั่นกรองคนที่ทําแล้วมันสํามะเลเทเมา แล้วมันบอกว่ามันได้มันเป็น เราถึงพูดไว้ เราพูดไว้เพื่อประโยชน์ พูดไว้เหมือนกฎหมาย บังคับคนเลว คนทําดี กฎหมายไม่มีผลกับใคร กฎหมายเป็นข้อ บังคับ แล้วคนไม่ได้ทําผิดไม่มีผลหรอก กฎหมายมันเขียนไว้มันก็เป็นกฎหมาย เราทําแต่ความดี กฎหมายมันจะมาบังคับใช้อะไรกับเรา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาพูดธรรมะไว้ เห็นไหม บังคับไว้แต่ ไอ้คนหน้าด้าน ไอ้พวกหน้าด้าน ไอ้พวกหน้าด้านมันก็นั่นน่ะ เราก็ เลยพูดให้ชัดเจน นี้เพียงชัดเจนก็เพื่อประโยชน์ไง ทีนี้ดันกลับมา ดันกลับมาว่าถ้าเป็นอย่างนี้หลวงพ่อต้องอธิบาย นี่ไง เวลาพูดออกไปเพื่อประโยชน์ เพื่อกลั่นกรองไอ้พวกหน้าด้าน

แต่นี่ไม่อย่างนั้นเลย “ลองยกสังโยชน์ข้อหนึ่ง”

โอ้โฮ! มึงรู้จักมันหรือ มึงรู้จักสังโยชน์หรือ ตัวมันกลมๆ หรือแบนๆ ไอ้นี่สังโยชน์เรื่องมองผู้หญิงเชียว มันสีลัพพตปรามาส ความไม่ลูบคลําในศีล พอความไม่ลูบคลําในศีล มันขาดในใจ

ถ้าขาดในใจมันไม่มี มันเป็นอธิศีล มันไม่ใช่ศีลที่มันขอเอาอย่างนี้ มันไม่ใช่ศีลที่มันระงับนี้ มันเป็นอธิศีล มันเป็นศีลในหัวใจ ศีลโดยไม่ต้องขอ ศีลมันเป็นศีลโดยสัจจะ แล้วมันจะไปรูปสวย สวยอะไรอีกล่ะ

ถ้ารูปสวยก็นี่ไง ก็รูปสวยก็บอกว่า “ทําตามที่พระพุทธเจ้าบัญญัติแล้วมันก็เลยเป็นอริยผล” อริยผลยังเอาสังโยชน์มาเป็นข้อต่อรองอีกนะ นี่พูดถึงว่า เห็นไหม ถ้ามันจะเรียกร้อง เรียกร้องหามรรค เรียกร้องหามรรค มรรคมันจะเกิดขึ้นโดยข้อเท็จจริง โดยสัจจะความจริง

ถ้าข้อเท็จจริง เงินน่ะ เงินหนึ่งบาทมีค่าเท่าหนึ่งบาท เงินสกุลใดก็แล้วแต่มันมีค่าเท่ากับตัวของมัน ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าถ้าบัญญัติแล้วมันมีค่าตามความเป็นจริงของมัน จิตนี้กลั่นมาจากอริยสัจ ถ้าอริยสัจสมบูรณ์แล้ว จิตนั้น มันจะเป็นอริยภูมิไปเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป มันจะมีอะไรอีกล่ะ

นี่ไง นี่พูดถึงไปเรื่อย แล้วพูดถึงว่าเป็นสังโยชน์

นี่มันเป็นอารมณ์โลก มันเป็นสัญญาอารมณ์ อารมณ์โลก พูดถึงผู้หญิงสวย พูดถึงเรื่องขับรถในท้องถนน ตอนนี้มันมีข่าวใหญ่อยู่นั่นน่ะ ขับรถชนเขาตาย เราจะใช้อิทธิพลเอาตัวรอดนู่นน่ะ สังคมมันไม่ยอมรับนู่น ไอ้นี่เขาบอกปาดหน้า ขับรถปาดหน้า มึงต้องไปถามพวกในไอจีนั่นน่ะ ไปถามไอ้พวกเล่นอินเทอร์เน็ต มันยอมหรือเปล่า สังโยชน์ไปถามไอ้พวกเล่นอินเทอร์เน็ตนั่น ไปถาม นักรบอินเทอร์เน็ตซิว่าอย่างนี้ถูกไหม แล้วถามมันด้วยสังโยชน์นี่ถูกหรือเปล่า

“๕. ขอความเมตตาอาจารย์ขยายความว่าสังโยชน์ ๓ ให้ละเอียดดังตัวอย่างข้อที่ ๔ เพื่อให้ผู้ปฏิบัติสามารถแยกแยะถึงความเป็นโสดาปัตติผลออกจากโสดาปัตติมรรคครับ”

เป็นความจริงมันเป็นความจริง มันอ๋อ! ในใจ จะให้อธิบาย ที่เขียนมานี่ก็อ่านในเว็บไซต์มานี่ ไอ้ที่เขียนมา เขียนมาก็ท่องจากเว็บไซต์มาแล้วใช่ไหม แล้วเขียนมาก็ยังผิดอยู่ใช่ไหม ก็ให้อธิบายอีก อธิบายเดี๋ยวเอ็งก็จํา เขียนกลับมาใหม่ไง อธิบายไป เอ็งไม่เข้าใจ เอ็งก็เขียนกลับมาอีกใช่ไหม อ๋อ! ที่หลวงพ่ออธิบายสังโยชน์ ๓ โดยความละเอียดเป็นอย่างนี้ ดูสิ เรื่องผู้หญิงสวยก็ไม่ใช่ เรื่องขับรถปาดหน้าคนก็ไม่ใช่ ฉะนั้น จะเป็นเรื่องอย่างนี้ ใช่ไหม

เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก คําว่า “สันทิฏฐิโก” รู้แจ้งเห็นจริงจากภายใน ถ้าความรู้แจ้งเห็นจริงจากภายในมันเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงอันนั้น เห็นไหม เราทําของเรา

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ดูสิ เห็นเขารํ่ารวย วิธีการ หนังสือชีวประวัติของเศรษฐีพิมพ์ขายทั่วโลก แล้วคนก็ซื้ออ่านกันทั่วโลก แล้วใครบ้างที่ทําแล้วมันประสบความสําเร็จเป็นเศรษฐีโลก

นี่ก็เหมือนกัน อธิบายมรรคมาเลย ทําให้ได้ ทําให้ได้ แม้แต่เศรษฐีนะ เขาต้องหาเงินหาทองเขายังทําไม่ได้เลย ไอ้นี่อธิบายสังโยชน์มาชัดๆ เลย ไอ้ที่เขียนมาจะผิด ถ้าอธิบายครั้งใหม่มาคงจะถูก เดี๋ยวทําได้ชัดเลย แล้วมันจะได้ไหม

พระปฏิบัตินะ ครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านจะให้ครูบาอาจารย์เข้าป่าเข้าเขาไป แล้วให้ฝึกหัดแล้วทําขึ้นมาให้ได้ ทําให้เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงขึ้นมาแล้วเป็นความจริง เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก นั้นคือข้อเท็จจริง นั้นคือเนื้อหาสาระ

พระต้องมีศีลมีธรรมเป็นสมบัติ นักปฏิบัติเรา ชาวพุทธเรา ปฏิบัติแล้วควรจะให้มีมรรคมีผล ถ้ามีมรรคมีผลมันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันสว่างโพลง มันรู้แจ้งกลางหัวใจเลย เวลากิเลสมันขาดไป เห็นไหม เหมือนดั่งแขนขาด มันรู้แจ้ง เห็นจริง ชัดจริงในหัวใจ ศาสนามั่นคง มั่นคงตรงนี้ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม กราบธรรมะ กราบแบบนี้ กราบธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย”

ไอ้นี่เขียนมาบังคับให้หลวงพ่อตอบสังโยชน์ สังโยชน์เป็นที่พึ่งเลย แล้วถ้าหลวงพ่อตอบดี เดี๋ยวจําให้แม่นเลย แล้วจะจําไปเถียงกับคนอื่น

เราเอาจริงของเรา เราปฏิบัติของเราเพื่อความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรา ทําจิตใจให้มั่นคง มั่นคงให้มันเป็น ความจริง แล้วเป็นความจริงแล้วมันเป็นความจริง ไม่ต้องร้องหา ไม่ต้องเรียกร้อง เวลาเรียกร้อง เห็นไหม ในธรรมคุณ เห็นไหม อกาลิโก ไม่มีกาล ไม่มีเวลา ร้องเรียกสัตว์ทั้งหลายมาดูธรรม ร้องเรียกให้คนอื่นมาดูธรรมกลางหัวใจข้า บัดนี้มันรู้แจ้งกลางใจ บัดนี้มันสว่างโพลงกลางหัวใจ

เศรษฐีโลกเขาไปคํานวณทรัพย์สินของเขา เขาถึงเป็นเศรษฐีโลก ยังต้องให้สังคมยอมรับ ไอ้ปฏิบัติเรามันสว่างโพลงกลางใจ เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มารตามไม่ได้ มารมอง ไม่เห็น ค้นคว้าสิ่งนี้ไม่ได้ มันเป็นขึ้นมาจากเรา นี่ปฏิบัติเป็นแบบนี้ ถ้าเป็นแบบนี้ เห็นไหม ไม่ต้องเรียกร้องหาเลย ให้เขามาดูของเรา อีกต่างหาก เรียกร้องสัตว์ทั้งหลายมาดูหัวใจเรา เรียกร้องสัตว์ ทั้งหลายมาดู

ไอ้นี่เขียนไปถามหลวงพ่อ “แล้วเอาสังโยชน์ชัดๆ ด้วยนะ สังโยชน์ชัดๆ”

ฉะนั้น สิ่งที่ปฏิบัติก็ให้ปฏิบัติไป ถ้ามีความสงสัย ให้มันสงสัยตามความเป็นจริง อันนี้ปฏิบัติแล้วมันมีความรู้ความเห็นอย่างนี้ ก็ความรู้ความเห็นอย่างนี้ แล้วนี้เขาพยายามของเขานะ แบ่งเป็นข้อๆ เลย ข้อ ๑. ข้อ ๒. ข้อ ๓. ข้อ ๔. ข้อ ๕. ถ้าอย่างนี้ มันเกิดมรรค ถ้าเกิดมรรคแล้วมันสมบูรณ์แล้วจะเป็นบุคคล ๔ คู่ ถ้าเป็นบุคคล ๔ คู่แล้ว ถ้ายังไม่แน่ใจก็ยกสังโยชน์ขึ้นมาข้อหนึ่ง เรื่องผู้หญิงสวยไม่สวย เรื่องปาดหน้ารถ แล้วถ้าหลวงพ่อไม่เห็นด้วย ก็อธิบายสังโยชน์ชัดๆ มาเลยอีก ๓ ข้อ จบ

แต่ถ้าเป็นหมู่คณะในพระกรรมฐานนะ
เวลาทําผิดฟ้าผ่าเลย เออ! ผิดจริงๆ ผิดจริงๆ
เพราะโดนด่าจริงๆ โดนด่าจริงๆ หมู่คณะก็เห็นจริงๆ
มันเป็นความผิดความถูกโดยข้อเท็จจริง
เพราะเขาจะคัดเข้าหมู่ ถ้าไม่อย่างนั้นเขารังเกียจ
เขารังเกียจทิฏฐิไม่เสมอกัน ความเห็นไม่เสมอกัน
เขาไม่ให้อยู่ร่วมกัน
ถ้าอยู่ร่วมกัน ครูบาอาจารย์ท่านเป็นคนดูแล
ถ้าเป็นคนดูแล ข้อเท็จจริงมันเกิดตรงนี้
ปฏิบัติรู้แล้วทํา รู้แล้วทํา เขาให้รู้แล้วปฏิบัติ

๒

รู้แล้วทํา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๐ มีนาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ปัญญาอบรมสมาธิ”

ระยะหลังผมปฏิบัติโดยใช้การอ่านธรรมะ แล้วก็พิจารณาลําดับคําสอน ก็เกิดความสงบมีปีติ แล้วผมก็จะละธรรมเหล่านั้น มาทําความสงบตามวิธีอานาปานสติ ก็เกิดความสุขซาบซ่าน โล่งอกโล่งใจ นี่คือการใช้ปัญญาอบรมสมาธิหรือเปล่าครับ

สมัยเริ่มปฏิบัติ ผมก็เหมือนคนทั่วๆ ไป คือพยายามละนิวรณ์ ๕ ให้ได้ แล้วก็ทําตามขั้นตอนอานาปานสติ ผมก็มีความวิตกเสมอว่า ปัญญามันเกิดตอนไหน มันอั้นตู้ครับ เลยเริ่มใหม่ อ่านคําสอนของพระพุทธเจ้าก่อน แล้วก็พยายามอย่าให้มันฟุ้งธรรม รีบละและทําความสงบ ข้อเสียคือมันอยากอวดครับว่าเรารู้ธรรม ว่างๆ ก็ฟุ้งธรรมตลอด มีอาการเหม่อลอย จะแก้อย่างไรครับ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ ถ้าคําถาม เวลาปฏิบัติ เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติ ที่ว่ากรรมฐาน ๔๐ ห้อง กรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ นี้มันอยู่ในพระไตรปิฎก คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อนาคตังสญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

สมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมีชีวิตอยู่นะ พระองค์ไหนปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลาน องค์ไหนปฏิบัติแล้วไม่ได้ผล เขาปฏิบัติเต็มที่ของเขา ก็มีพระไปถามองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า มีองค์ใดก็แล้วแต่นะ ปฏิบัติมันเรียบมันง่าย ปฏิบัติแล้วเป็นพระอรหันต์โดยฉับพลันอย่างนี้ เขาก็ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําไมมันเป็นแบบนี้ มันเป็นแบบนี้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตอบว่า คนที่ปฏิบัติแล้วมันถูลู่ถูกังแล้วมันไม่ได้ผล เขาเคยปฏิบัติอย่างนี้มา เคยทําอย่างนี้มาแต่อดีตชาติ ในภพชาติใดเขาทําอย่างนี้มา แล้วพอมา ในปัจจุบันนี้เขายังมาทําอย่างนี้อยู่เพราะมันจริตนิสัย

ไอ้คนที่ปฏิบัติแล้ว มันปฏิบัติแล้วมันทะลุปรุโปร่งไปมันปฏิบัติได้ เมื่อชาติที่แล้วเขาได้ทําบุญกุศลอย่างนั้น เขาทําที่นั่น ที่นั่นอย่างนั้น แล้วเขาทําสิ่งนั้นในปัจจุบันนี้เขาได้สร้างอํานาจวาสนาบารมีของเขามาสมควร เวลาเขาฟังธรรมขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทีเดียวเขาฉับๆ พลัน เขาเป็นพระอรหันต์เลย นี่มันมีที่มาที่ไปทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลามีที่มาที่ไป จิตที่มันเกิดมาแตกต่างกัน การทําของจิตแต่ละดวงมันสร้างเวรสร้างกรรมมาไม่เหมือนกัน แม้แต่ พี่น้องในท้องเดียวกันก็มีความคิดไม่เหมือนกัน แม้แต่เด็กคู่แฝดอยู่ในไข่ใบเดียวกันแยกเป็นสองคน มันก็ยังมีความคิดไม่เหมือนกัน

คําว่า “ไม่เหมือนกัน” เพราะอํานาจวาสนาบารมีต่างคนแตกต่างกันมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบัญญัติการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ๔๐ วิธีการก็ให้จิตทุกดวงที่มันล้มลุกคลุกคลาน จิตที่มันมีอํานาจวาสนา มันก็ทําของมันด้วยความสะดวก ถ้าจิตดวงไหนจิตดวงใดที่มันมีอุปสรรคมาก มันก็ต้องขวนขวายของมัน เห็นไหม

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเปิดไว้ว่าทําความสงบ ๔๐ วิธีการ คําว่า “๔๐ วิธีการ” ใครก็ได้ ทําอย่างไรก็ได้ แล้วใน ๔๐ วิธีการนั้นมันก็ยังมีการพลิกแพลง วันนี้ทํา อย่างนี้แล้วได้ผล พอทําครั้งต่อไป เพราะการที่ได้ผลเพราะกิเลสมันตามไม่ทัน เราใช้อุบาย เราใช้พลิกแพลง พลิกแพลง เราทําอย่างนี้ เราทําต่อเนื่องไปไง กิเลสมันตามไม่ทัน พอมันสงบแล้ว กิเลสมันเสียท่า คราวต่อไปทําอย่างเดิมอีกก็ไม่ได้ กิเลสมันรู้เท่าแล้วนะ พอกิเลสรู้เท่า ทําอย่างไร ทําความสงบ ถูลู่ถูกังทั้งนั้น ถ้าเราเปลี่ยนใหม่ เปลี่ยนอุบายใหม่ พยายามหาทางใหม่ มันก็พอไปได้ไง

อันนี้หลวงตาถึงสอนประจํา “การปฏิบัติมันก็ต้องมีปัญญา อย่าทําสักแต่ว่า เคยทําอย่างไรก็ทําอยู่อย่างนั้นน่ะ กิเลสมันหัวเราะเยาะนะว่า เฮ้ย! มึงมีปัญญาหน่อยสิ อย่าซื่อบื้อ ซื่อบื้อ หลอกง่ายๆ อย่างนี้มันง่ายเกินไป เวลากิเลสมันยังไม่อยากหลอกเลย เพราะหลอกจนหลอกง่ายๆ”

นี่ก็เหมือนกัน เวลา ๔๐ วิธีการมันต้องพลิกแพลงไง เวลาเราพลิกแพลง ถ้าพลิกแพลงนี่กรณีหนึ่ง เวลาพลิกแพลงเพื่อ ใช้ปัญญามันเป็นแง่บวก แต่เวลาเราจะทําอย่างนั้นกิเลสมันก็บอกแล้ว ย้ายต้นไม้บ่อยๆ ต้นไม้มันไม่โต ถ้าปลูกต้นไม้แล้วปลูก ที่เดิม แล้วรดนํ้าพรวนดิน เดี๋ยวมันจะได้งอกงาม ย้ายต้นไม้บ่อยๆ ต้นไม้มันจะตาย เวลาเปลี่ยนอุบายไง

ถ้าเราเปลี่ยนอุบาย คนที่ปฏิบัติแล้ว พอปฏิบัติถ้ามันเปลี่ยนอุบายแล้ว มันภาวนาไปแล้วมันราบรื่น พอเราพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันทะลุปรุโปร่งไป นั่นน่ะใช่ ถ้ามันไม่ใช่ ไม่ใช่หมายความว่ามันจนตรอก มันไปไม่ได้ มันไม่สะดวก เรา พลิกแพลงของเรา

นี่พูดถึงการปฏิบัติ ในการปฏิบัติมันแบบว่ามัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุล ความพอดี ถ้าความพอดีอย่างไรมันเป็นไปได้ แต่นี้ความพอดีของเรา กิเลสมันก็เข้ามาหาช่องทาง นี่พูดถึงว่าการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ถ้าการทําความสงบ ๔๐ วิธีการมันมีอุบาย อุบายมันทําแล้วจะเป็นประโยชน์ไง

ทีนี้มาเข้าคําถาม คําถามว่า “ระยะหลังผมปฏิบัติโดยใช้ การอ่านธรรมะ อ่านธรรมะก่อน อ่านธรรมะแล้วก็พิจารณาตามคําสอนนั้น ก็เกิดความสงบ เกิดปีติ แล้วผมก็ละธรรมนั้น แล้วมาทําความสงบตามวิธีอานาปานสติ มันก็มีความสุขซาบซ่าน นี่คือเป็นปัญญาอบรมสมาธิหรือไม่”

มันก็เป็นแขนงหนึ่ง มันเป็นได้ ปัญญาอบรมสมาธิคือใช้ปัญญา ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ เห็นไหม ถ้าเราไปอ่านธรรมะ อ่านธรรมะแล้ว ตอนที่ว่าอ่านธรรมะ คําถามเขียนมาถามนะ แล้วพอตอบเสร็จแล้วเขาไปทํา ทําไม่ได้แล้ว ทําไม่ได้เพราะอะไร เพราะว่าขณะที่ทํามันได้ ได้ก็อย่างที่ว่า เห็นไหม เราใช้อุบายสดๆ ร้อนๆ มันได้สดๆ ร้อนๆ คือว่ากิเลสมันตามไม่ทัน

แต่ถ้ากิเลสมันตามทันนะ มันตามหมดน่ะ เพราะว่ากิเลสมันอยู่หลังความคิดไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเย้ยมาร เห็นไหม “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดบนดวงใจของเราไม่ได้อีกเลย”

นี่ไง เกิดจากความดําริของเรา เกิดจากดําริของเรา “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า” ถ้าไม่ดําริถึงเจ้า ดําริคือเราคิดเราอ่านธรรมะ เราอ่านธรรมะ เราไม่คิดเรื่องนั้น เราอ่านธรรมะ เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สะอาดบริสุทธิ์ แต่ถ้าพอเราทํามันได้ เพราะมารมันไม่ทัน แต่พอทําไป เดี๋ยวมันก็ทัน พอทันแล้วนะ มันก็เหมือนกับที่ว่ามาระยะหลังเราปฏิบัติอย่างนี้ มันก็จะไปเหมือนระยะที่เราเคยทํามา เราเคยทํามา เดี๋ยวก็ดีอยู่พักหนึ่ง

คนที่ปฏิบัติ เวลาดี ดีอยู่พักหนึ่ง พอตอนที่มันดี พอดี พอกิเลสมันทันนะ เอาแล้วทีนี้หันรีหันขวางแล้ว ถ้าหันรีหันขวางเราก็ทําของเรา เราไม่ท้อถอยไม่ทอดทิ้ง แต่จากพุทโธก็ไปธัมโม จากธัมโมก็ไปสังโฆ จากสังโฆก็ไปเทวดานุสติ จากเทวดานุสติก็ไปมรณานุสติ แล้วกลับมาพุทโธ เราวนของเรา เราวนของเรา ไม่ให้กิเลสมันรู้ทัน ถ้ามันไม่รู้ทัน เห็นไหม เราทําแล้วมันก็จะได้ประโยชน์ไง

แต่เขาถามว่า “อย่างนี้ใช่ปัญญาอบรมสมาธิใช่หรือไม่”

ใช่ เพราะเราตรึกในธรรมๆ เวลาพระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบันมากับพระสารีบุตร มาบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้อุบายแล้วไปปฏิบัติ ง่วงเหงาหาวนอนอยู่นี่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ตรึก ในธรรมไง ตรึกในธรรม เอานํ้าลูบหน้า แหงนหน้าดูดาว แล้วถ้ามันง่วงจนทนไม่ไหว นอนซะ นอนก่อน พักผ่อนเสร็จแล้ว ตื่นแล้ว เราค่อยมาปฏิบัติต่อ

เวลาอุบายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ในพระไตรปิฎก แล้วเราจะมาใช้ประโยชน์อย่างใด ถ้าเรามาใช้ประโยชน์อย่างนี้

“อย่างนี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิหรือไม่”

ปัญญาอบรมสมาธิมันกว้างขวางมาก เราอ่านธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วอ่านจนจิตมันแบบว่ามันสงบ มันมีปีติ มันมีความปีติแล้วเราค่อยมาใช้อานาปานสติคือกําหนดลมหายใจมันต่อเนื่องไป

เวลาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ นี่ก็เหมือนกัน เราคิดสิ่งใด จิตมันวิตก วิจาร นึกเรื่องอะไรขึ้นมา พอนึกอะไรขึ้นมาปั๊บมันเป็นปัจจุบัน พอเป็นปัจจุบันเรามีสติตามมันไปเลย ตามความคิดนี้ไป ตามความคิดนี้ไป คิดเรื่องอะไร คิดทําไม คิดแล้วมีเหตุผลอะไร คิดต่างๆ แต่ถ้าสติมันทันนะ มันหยุด ถ้ามันหยุด เห็นไหม ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิ

แต่นี้เวลาเราคิดเรื่องอะไรมันเป็นปัจจุบันใช่ไหม แต่เวลามันคิดแล้วแบบว่ากิเลสมันเท่าทันแล้ว มันก็คิดแล้วมันก็ท้อแท้ คิดแล้วมันก็ร้อยแปด แต่นี่พอไปอ่านธรรมะ อ่านหนังสือธรรมะ พออ่านหนังสือธรรมะเราไม่ได้คิดเอง มันก็เป็นสดๆ ร้อนๆ ไง พอจิตมันสงบมันเกิดปีติ พอเกิดปีติขึ้นมาแล้ว เห็นไหม เราก็ อานาปานสติต่อเนื่องไป ต่อเนื่องไป

เวลาเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็เหมือนกัน เวลามันสงบแล้ว มันหยุดแล้ว เราทําอย่างไรต่อไป เราก็พุทโธต่อไป เราใช้กําหนดลมหายใจก็ได้ อานาปานสติก็ได้ต่อไปๆ พอมันเสวย มันเริ่มคิดก็ไล่กันไป ไล่กันไป ฝึกหัดทําความสงบบ่อยครั้งเข้าๆ จนเป็นสมาธิ ทําความสงบบ่อยครั้ง บ่อยครั้งเป็นสมาธิ พอสงบบ่อยครั้งเข้า มันก็ทําให้จิตใจเข้มแข็งขึ้น พอทําความสงบของใจไง มันปล่อยสิ่งนั้นมา ปล่อยสิ่งนี้มา

ทีนี้เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รู้ รู้แล้วทํา ถ้ารู้แล้วทําก็เป็นประโยชน์ ถ้ารู้แล้วทํานะ แต่เขา บอกว่า “มันเสียอย่างเดียว มันอยากจะอวด มันอยากจะคุย อยากจะโม้” อย่างนี้มันรู้แล้วหลง

ถ้ารู้แล้วทํา เห็นไหม เราศึกษา ศึกษาปริยัติ ศึกษาปริยัติศึกษามาเพื่อปฏิบัติ เวลาเราศึกษา ศึกษาภาคปริยัติ ปริยัติคือศึกษาให้ปฏิบัติไง เหมือนทางวิชาการมีความรู้ เรามีความรู้แล้วเราต้องมีหน้าที่การงานของเรา ถ้าเรามีหน้าที่การงานของเรา ทําแล้วเราได้ประโยชน์ของเรา เห็นไหม เรามีความรู้ มีความรู้ ปัญญาอบรมสมาธิก็มีความรู้ รู้แล้วทํา รู้แล้วทํา รู้แล้วทําไง

แต่ถ้ามันเป็นกิเลส รู้แล้วหลง รู้แล้วหลงนะ อวดรู้ อวดอะไร รู้แล้ว แล้วมันเป็นประโยชน์กับเราไหมล่ะ สิ่งที่เป็น ประโยชน์กับเราไง เราอยากให้ใจเราเป็นอิสระไง ถ้าใจเราเป็นอิสระ เห็นไหม ใจของเราเป็นสมาธิ ใจของเราไม่เป็นเบี้ยล่างของตัณหาความทะยานอยาก โดยปกติใจมันเป็นเบี้ยล่างของ กิเลสตัณหาความทะยานอยาก เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันชักนํา มันคิดไป แล้วบางคนไม่เข้าใจก็บอก โอ้ย! เราคิดดี คิดดี มันลากไปแล้ว มันเป็นเบี้ยล่างของกิเลสตัณหา ความทะยานอยาก

เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยาก อวิชชาความไม่รู้ก็เกิดบนจิต ปัญญาทุกอย่าง ความคิดต่างๆ ก็เกิดจากจิต ทุกอย่างเกิดจากจิตหมดเลย ทุกอย่างเกิดจากจิต เพราะจิตเป็นจิตของเราไง แต่ถ้ามันความคิดของคนอื่น ความคิดของโลก มันเกี่ยวอะไรกับเราล่ะ มันเกี่ยวอะไรกับเรา แต่ถ้ามันเกิดกับเรา เกิดมโนกรรม

มโนกรรมมันคืออะไร มโนกรรมคือเคยคิด คิดครั้งนี้พอใจ คิดซํ้า คิดซํ้า พอคิดแล้วนี่เพราะมโนกรรม พอคิดบ่อยครั้ง คิดซํ้าคิดซาก มันก็เป็นความชอบ มันก็เป็นจริต มันเป็นเบี้ยล่าง เห็นไหม คิดเรื่องอะไรล่ะ มันก็จะชักนําไปเรื่องนั้น คิดเรื่องอะไรก็แล้วแต่มันจะดึงไปเรื่องนั้น ถ้ามันดึงไปเรื่องนั้น เห็นไหม คิดบ่อยครั้งเข้าจนเป็นจริตเป็นนิสัย

แต่ถ้าเราฝืนของเรา เห็นไหม สรรพสิ่งนี้เกิดบนจิตๆ ทั้งนั้น เราใช้คําว่า “ภวาสวะ ภพ” สถานที่ที่กําเนิดของมัน สถานที่กําเนิดของความรู้สึกนึกคิด สถานที่กําเนิดของกรรม ทั้งกรรมดีและกรรมชั่วเกิดบนจิตนี้หมด แต่เราไม่รู้ เกิดดับ เกิดดับ เกิดมาจากไหน พอเกิดดับ เกิดดับ ถ้ามันไม่เกิดบนจิตมันจะเกิดที่ไหน ถ้ามันเกิดที่จิตมันเกิดแล้วมันดับ ดับเข้าไปที่จิต แล้วมัน ทิ้งอะไรไว้ที่จิตล่ะ เกิดจริตนิสัยไง ก็ทิ้งแต่ความเคยชินไว้ไง

แต่ถ้าเรามีปัญญาอบรมสมาธิ เราไล่ตามมันไป ไล่ตามมันไป ปริยัติเราศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ถ้าศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ถ้าเราทําของเราขึ้นมา เราจะมีอริยทรัพย์มีคุณธรรมในใจ ถ้าคนมีคุณธรรมในใจ เราเป็นชาวพุทธแท้ๆ ถ้าชาวพุทธแท้ๆ ในนวโกวาท จะมี สิ่งใดก็แล้วแต่ ไม่ไปตามเขาทั้งนั้น ถ้ามีสิ่งใด นักเลงการพนัน นักเลงอะไร นักเลงมหรสพ นักเลงมีอะไรก็ไปกับเขา โลก ศีล ๘ ตัดหมด ถ้าตัดหมดปั๊บ ตัดหมดมันอยู่ไม่ได้ มันว้าเหว่

แต่ถ้ามันมีคุณธรรมนะ ตัดหมด สุขมาก ตัดแล้วมีความสุข อู้! สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี เอ็งจะไปหาความสุขอะไรขึ้นมา กลับมานะ จะไปไหนกลับมา ไปเมืองนอกกลับมาก็ต้อง มาฟื้นฟู กลับมาเสียทั้งเงิน เสียทั้งสุขภาพ แต่ของเรา โอ้โฮ! จิตแช่มชื่น มีศีล ๘ แล้วเราทําความสงบของใจให้ได้ด้วย แล้วจะมีความสุขมีความสงบของเรา เห็นไหม ถ้าอย่างนี้มันก็ไม่ไปตามเขา ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

“มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิหรือเปล่า” เป็น เป็นเพราะเราใช้ธรรมะ เห็นไหม ธรรมะที่เราศึกษา เราเล่าเรียนมา แล้วพอมันดีขึ้นมา เห็นไหม เราใช้อานาปานสติต่อเนื่องไป นี่พูดถึงว่าเขาปฏิบัติตอนนี้ดี แล้วเขาก็เสียดาย “สมัยเริ่มปฏิบัติ ผมก็เหมือน คนทั่วไป คือพยายามละนิวรณ์ ๕ ให้ได้ แล้วก็ต้องขั้นตอน อานาปานสติ ผมก็มีความวิตกกังวลเสมอว่าปัญญามันจะเกิดตอนไหน มันอั้นตู้ครับ”

ไอ้เวลาละนิวรณ์ ไอ้สิ่งที่ว่าอานาปานสติ เรากําหนด ลมหายใจๆ ถ้ากําหนดลมหายใจเรายังคิดสิ่งใดไม่ได้ โดยพื้นฐานเรากําหนดลมหายใจ ถ้ากําหนดลมหายใจเข้าออก ถ้าลมหายใจเข้าออก จิตมันเกาะ ถ้าจิตมันเกาะแล้วถึงเป็นอานาปานสติ ถ้ามันไม่มี ถ้าจิตมันไม่เกาะ เราก็มีลมหายใจอยู่

คําว่า “ลมหายใจ” มันเป็นปัจจุบัน ถ้าเป็นปัจจุบันทีนี้เราจะละนิวรณธรรม เราก็ไปละนิวรณธรรม นิวรณธรรม นิวรณ์คือความง่วงเหงาหาวนอน ความลังเลสงสัยความต่างๆ นิวรณธรรม ๕ มันกั้น เราไม่ต้องไปละไปอะไร เรากําหนดลมหายใจเฉยๆ มันละไปโดยอัตโนมัติ ถ้ามันเป็นสงบมันก็สงบเข้ามา มันผ่าน เข้ามา มันผ่านนิวรณ์เข้ามา

ไอ้นี่จะไปละนิวรณธรรม คือว่า พอมันทําสมาธิไม่ได้แล้ว มันก็หาเรื่อง หาเรื่องว่าจะต้องไปทําอย่างนั้น ต้องมีเหตุอย่างนั้น จะเข้ามาอย่างนี้ ไม่ต้อง กําหนดอานาปานสติก็กําหนดลมหายใจ ก็กําหนดอยู่ที่นั่น เพราะเราทําอานาปานสติ เราทําอานาปานสติ เราก็ทําอยู่ตรงนั้น กําหนดลมหายใจเข้า แล้วจิตมันละเอียดๆ เข้ามาเอง เราไม่ต้องไปละนิวรณ์นิเวิรณ์ ถ้ามันละ มันละของ มันเอง ถ้ามันละ เพราะมันไม่มาไง ยังไม่มา ยังไม่เกิดขึ้น มันก็ ไม่มี

แต่ถ้าเวลาเรากําหนดลมหายใจแล้วมันง่วงนอนมันอะไร ไอ้นั่นมันเป็นผลของมัน ถ้าเป็นผลของมันเราก็อานาปานสติชัดๆ ขึ้นไป แต่พอเขาทําแล้วเขาบอกว่า เขาจะละให้ได้ จะละให้ได้ มันก็เหมือนกับเวลามีปัญหาขึ้นมาเราจะหาแพะให้ได้ ถ้าเราทําสิ่งใดไม่ได้ เราก็จับแพะมาตัวหนึ่ง เอ็งรับเคราะห์ไป ไอ้นี่ภาวนาแล้วจะเอากิเลสไปไว้ที่ชื่อนิวรณธรรม ๕ เราจะยกให้แพะ ไม่ต้อง เราจะเอาตัวของเรา เอาความจริงของเรา ถ้าเอาความจริงของเรา เรากําหนดอานาปานสติ

เพราะเขาบอกว่า “ผมก็มีความวิตกเสมอว่า ปัญญามันจะเกิดตอนไหน มันอั้นตู้ครับ” เพราะเราคาดหมายเกินไป ถ้าไม่รู้แล้วทํา มันก็เป็นประโยชน์อันหนึ่ง

กรรมฐานเรา เวลาบวชแล้วเขาจะบอกว่าพระป่าอยู่ป่า อยู่เขามีแต่นั่งหลับหูหลับตา มันจะรู้อะไร เขาศึกษาเล่าเรียนมา จน ๙ ประโยค ๑๐ ประโยค เขายังไม่รู้อะไรเลย เพราะศึกษามา ๙ ประโยค ๑๐ ประโยคก็ยังศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้ามาถกกันนะ เขาจะพูดได้แจ้วๆๆ เลย แต่ถ้าเนื้อหาสาระความเป็นจริงที่มันเป็นข้อเท็จจริง ศีล มันมีศีลโดยปกติของใจ ถ้ามีสมาธิ สมาธิมันตั้งมั่น ถ้ามีปัญญา ปัญญาที่มัน จะยับยั้งหัวใจ อันนี้เขาไม่มี แต่เขาไปสัญญา ไปจําธรรมะอันนั้นแล้วเวลาจะถกกันปากเปียกปากแฉะเลย นี่ไง รู้แล้ว รู้แล้วงงๆ รู้แล้วหลง

รู้แล้วปฏิบัติ ถ้ารู้แล้วทํา เขาศึกษามา เขาศึกษามาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาทางโลกมายังมีปัญญาได้ขนาดนั้น เวลาพูดธรรมะปากเปียกปากแฉะเลย แต่ธรรมะในใจของเรา คุณธรรมในใจเรายังไม่เกิด สมบัติความเป็นจริงในใจยังไม่เกิดขึ้น

ถ้าสมบัติความจริงในใจเกิดขึ้น ดูสิ เขาศึกษามาเพื่อปฏิบัติ นี้พระกรรมฐาน พระป่าเราเวลาบวชมา อุปัชฌาย์ให้ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ กรรมฐาน ๕ ถ้ากรรมฐาน ๕ ถ้ามันทําได้จริงนะ ทําได้จริง ครูบาอาจารย์ท่านทําได้จริง ท่านฝึกหัดข้อวัตรปฏิบัติ ถ้าฝึกหัดข้อวัตรปฏิบัติแล้วท่านให้ปฏิบัติเลย แล้วปฏิบัติแล้ว เพราะว่าสิ่งที่เราฝึกหัดมาเป็นปะขาว เราฝึกหัดมาด้วยการดํารงชีพของพระ

ที่เขาศึกษา นักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก ก็ศึกษาเรื่องนี้ ศึกษาเรื่องผ้า ศึกษาเรื่องข้อวัตรปฏิบัติ ศึกษามา ศึกษามาแล้วก็ไปได้กระดาษใบหนึ่ง

แต่ของเราศึกษามา ถ้าผิด ครูบาอาจารย์ท่านฟ้าผ่าเลย อยู่กับครูบาอาจารย์ ถ้าผิด ฟ้าผ่า ฟ้าผ่า ฟ้าผ่าให้เรารู้ว่ามันผิดไง ถ้ามันผิดก็คือมันผิด มันผิดก็มันมีโทษไง มันมีโทษ มีโทษเพราะมันผิดธรรมผิดวินัย มันไม่เป็นทิฏฐิความเห็นเสมอกัน สิ่งที่มัน ไม่เสมอกัน มันอยู่ด้วยกัน มันก็รังเกียจกัน ถ้ามันเสมอกัน เราอยู่ด้วยกัน ไม่มีใครเป็นอาบัติ มาอยู่ด้วยกัน กินด้วยกัน นอนด้วยกัน มันก็สุขสบาย

ถ้ามันมีสิ่งใดที่มันต่างกัน ต่างกันด้วยทิฏฐิ เห็นไหม มันจะขัดแย้งกัน มันเป็นการปฏิบัติโดยเนื้อหาสาระเลย ถ้าปฏิบัติโดยเนื้อหาสาระ ปฏิบัติขึ้นไปมันจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าความจริงขึ้นมาก็เข้านี่ไง เพราะนิวรณธรรมมันก็ไม่มี สิ่งใดมันก็ไม่มี ไอ้นี่จะไปหาตัวนิวรณ์ จะไปหาอะไร มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ แล้วถ้ากําหนดอานาปานสติมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น ถ้ามันเกิดอย่างนี้ขึ้น เวลาเราทําสิ่งใดผิดพลาด เวลาศึกษามา ศึกษามาก็ศึกษามาเป็นความรู้ ทําผิด ทําถูก ฉันก็ทําของฉันไป เหมือนควายตู้ อัดไปอย่างนี้ของเราอยู่คนเดียว

แต่ถ้าเป็นหมู่คณะในพระกรรมฐานนะ เวลาทําผิด ฟ้าผ่าเลย เออ! ผิดจริงๆ ผิดจริงๆ เพราะโดนด่าจริงๆ โดนด่าจริงๆ หมู่คณะก็เห็นจริงๆ มันเป็นความผิดความถูกโดยข้อเท็จจริง เพราะเขาจะคัดเข้าหมู่ ถ้าไม่อย่างนั้นเขารังเกียจ เขารังเกียจ ทิฏฐิไม่เสมอกัน ความเห็นไม่เสมอกัน เขาไม่ให้อยู่ร่วมกัน ถ้าอยู่ร่วมกัน ครูบาอาจารย์ท่านเป็นคนดูแล ถ้าเป็นคนดูแล ข้อเท็จจริงมันเกิดตรงนี้ ปฏิบัติรู้แล้วทํา รู้แล้วทํา เขาให้รู้แล้วปฏิบัติ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราศึกษา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันรู้แล้วมันสงบเกิดปีติ แล้วเราก็มากําหนดอานาปานสติ แล้วถ้ามันโล่งมันโถง มันเป็นประโยชน์ มันก็เป็นประโยชน์ แต่ว่า “มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิหรือไม่” เป็น

แล้วเวลาเราปฏิบัติของเรา แต่เดิมเราบอก เราจะละ นิวรณธรรม ๕ แล้วเราทําของเราไป แล้วก็ทําอานาปานสติ เหมือนกัน ก็วิตกวิจารขึ้นมา

เพราะวิตกวิจารนี่ไง วิตกวิจารมันก็เป็นอดีตอนาคตไง เวลาคนที่ปฏิบัติที่มันจะไม่ได้ผลเพราะเราวิตกวิจาร อดีตอนาคตมันชักนําไปไง เพราะเราปฏิบัติเราต้องอยู่กับปัจจุบันไง ถ้ามันเป็นปัจจุบัน เห็นไหม ปัจจุบันคนเราต้องมีสัตย์

ครูบาอาจารย์ของเราตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ตั้งแต่หลวงตา ตั้งแต่หลวงปู่ฝั้น ครูบาอาจารย์ที่เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา พวกนี้มีสัตย์ เขาถือสัจจะ คิดอย่างไร ตั้งอย่างไร แล้วต้องทําให้ได้อย่างนั้น คนมีสัตย์ จะนั่งสมาธิคืนหนึ่ง คืนหนึ่ง จะอดอาหาร ๗ วัน ๗ วันจะทําอย่างไร ตั้งสัตย์แล้วทําอย่างนั้น คนเขามีสัตย์ ถ้าเขามีสัตย์เขาทําอย่างไร เขามั่นคงของเขา เขาทําแล้วได้ประโยชน์ของเขา

ไอ้นี่เราตั้งไว้นั่งชั่วโมงหนึ่ง ไม่ถึงสองนาทีเลิกแล้ว วันนี้ ทําความดี เอาไว้พรุ่งนี้ก่อน เห็นเขาทําคุณงามความดี ตั้งใจเลย อยากเป็นพระอรหันต์ เอ๊ะ! มันไม่ว่าง มันไร้สาระ พอมัน ไร้สาระแล้ว เราเห็นคนอื่นเขาทํามันเป็นประโยชน์ ก็อยากจะเป็นประโยชน์ เขาก็ทําตําราเล่มเดียวกัน พระไตรปิฎกเล่มเดียวกัน พระพุทธเจ้าองค์เดียวกันๆ นะ แต่ใครจะมีสัตย์เชื่อมั่นทําตามท่าน พระพุทธเจ้าองค์เดียวกัน สอนคนนู้น คนนู้นทําเขาทําได้ ไอ้ของเราเอาไว้ก่อน จะทํา

ยิ่งมีพระพูดให้ฟัง ฟังแล้วสลดใจมาก เขาบอกเขาศึกษาเยอะแยะเลย รู้ไปหมดเลย แล้วเขารอวันที่จะตาย แล้วเขาจะทําวันนั้น เขาพูดกันอย่างนั้นเดี๋ยวนี้ ไอ้นี่ อู้ฮู! เราฟังแล้วมันกิเลสชัดๆ เลย กิเลสชัดๆ คือว่ารู้ทุกอย่าง รู้วิธีการหมดเลย แต่ขี้เกียจ กลัวทุกข์ ถ้าจะไม่ทําก็บอกว่าไม่เชื่อพระพุทธเจ้า แต่บอกว่า เอาไว้ทําวันที่จะตาย คือจะเป็นพระอรหันต์ตอนตาย

แล้วพอมันยังไม่ทันตาย พอแก่เฒ่าขึ้นมามันก็เดินไม่ไหวแล้ว พอแก่เฒ่าขึ้นมานะ มันก็เริ่มระแวงแล้ว เริ่มเสียผลประโยชน์แล้ว แล้วยิ่งวันตาย วันตายบอกจะปฏิบัตินะ ไม่มีสิทธิ์หรอก เอ๊ะ! ตายแล้วศพใครจะดูวะ ของที่อยู่นี่ใครจะดูแลรักษา พอมัน จะตายนะ โอ้โฮ! มันวิตกกังวลไปหมดเลย ไม่ใช่ มันจะตรึก ธรรมะไปไม่ได้เลย

เวลาเขาพูดนะ เราก็เห็นเขาพูด เราได้ยินมา เขาพูด พูดแล้วแปลก คนเชื่อ คนเชื่อเพราะอะไร เพราะมันทําได้เหมือนๆ กันไง เอาไว้วันตาย พอวันตาย มันก็รอวันตาย แล้ววันตายจริงๆ ทําได้ไหม พอเราฟังนะ โอ้โฮ! กิเลสมันหลอกง่ายๆ อย่างนี้ แล้วก็เชื่อ เขามาพูดให้ฟังกันนะ เราฟัง โอ๋ย! เศร้า แต่นั่นมันก็เรื่องของเขา

แต่ถ้าเราจะเอาความจริงของเรานะ เพราะเราบอกว่า ถ้ารู้แล้วทํามันก็ดี ถ้าภาษาพวกพระกรรมฐานเรารู้อยู่ แต่มัน ไม่เท่าทันกิเลสไง เราถึงต้องมีครูบาอาจารย์คอยฟ้าผ่าอีกทีหนึ่ง เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลาฟ้าผ่า พระเณรที่อยู่กับท่านชื่นใจนะ ฟ้าผ่าทีไรชุ่มชื่นทุกทีเลย

กลัวไหม กลัว กลัวทุกคนแหละ กลัว กลัวหลวงปู่มั่นมาก กลัวครูบาอาจารย์มาก แต่ แต่ด่าแล้วชื่นใจ อ้าว! กลัวแล้วมึง ไม่ไปล่ะ คุก เขายังแหกคุกเลย ไอ้นี่กลัวแต่สมัครไปหาเอง กลัวนะ แต่ขอเข้าไปอยู่ด้วย กลัวไหม กลัว แล้วเข้าไปหาท่านทําไมล่ะ อ้าว! ก็กิเลสมันหนาไง ถ้าศึกษาเองก็ถูกหมดล่ะ ไม่มีอะไรผิดเลย ถ้าไปอยู่กับท่าน ถ้าถูกก็เจอฟ้าผ่า เปรี้ยง! โอ้โฮย! หงายท้องเลย

ถ้าถูกมันเป็นประโยชน์อย่างนี้ ถ้าเราอยู่กับครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงไง ถ้าเป็นจริง เห็นไหม แล้วถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง รู้แล้วทํา ทําคุณงามความดีไง

ถ้ารู้แล้วหลง รู้แล้วหลง เห็นไหม หลงกับความรู้ของ ตัวเอง ศึกษามา เล่าเรียนมา เล่าเรียนมาทําไม เขาเล่าเรียนมา เพื่อประพฤติปฏิบัติ เล่าเรียนมาเพื่อเป็นความจริง แต่ถ้าเล่าเรียน มาแล้ว เห็นไหม รู้ไปหมด เหมือนกัน อาจารย์รู้ ลูกศิษย์ก็รู้ อาจารย์เป็น ลูกศิษย์ก็เป็น อาจารย์เป็นอะไร ลูกศิษย์ก็เป็น อย่างนั้น เป็นจริงๆ หรือ เป็นหรือ

ถ้าเป็น เห็นไหม ดูสิ เวลาหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น ถ้าเป็น เป็นอย่างนั้น เป็นแล้วอาจารย์ยกไว้สูงส่งเลย แล้วลูกศิษย์รัก ทั้งรัก ทั้งเคารพ หลวงตาท่านพูดอย่างนี้นะ ท่านบอกว่า ถ้าท่านเสียสละชีวิตได้เพื่อให้หลวงปู่มั่นมีชีวิตต่อไป ท่านเสียสละทันทีเลย แต่มันเป็นอย่างนั้นไม่ได้เพราะมันเป็นเวรเป็นกรรมของสัตว์โลก

หลวงปู่มั่นท่านก็มีอํานาจวาสนาบารมีของท่าน เวลาท่านหมดอายุขัย ท่านก็ต้องดับขันธ์ของท่านไป แต่ท่านพูดเอง หลวงตาท่านพูดประจํา “ถ้าท่านสละชีวิตท่านได้นะ เพื่อให้หลวงปู่มั่นมีชีวิตอยู่นะ ท่านสละทันทีเลย” นี่ความคิดของลูกศิษย์ที่เคารพครูบาอาจารย์ แต่ท่านทําอย่างนั้นไม่ได้ มันทําไม่ได้หรอก เพราะมันเป็นเวรเป็นกรรมของจิตแต่ละดวงไม่เหมือนกัน แต่ท่านคิดของท่านอย่างนั้น

นี่พูดถึงถ้าเคารพ เขาเคารพกันอย่างนี้ เขาเคารพกัน ยกชีวิตนี้ให้ได้เลย ชีวิตนี้เสียสละให้เลย ถ้าชีวิตเสียสละให้แล้วมันจะมีแซงหน้าแซงหลังไหม มันจะมีอยากลัดหน้าลัดหลัง อยากจะเดินออกหน้าไปก่อนไหม มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าลองชีวิตนี้สละได้

ไอ้นี่ปากเปียกปากแฉะ รักครูบาอาจารย์ แต่ครูบาอาจารย์ยังรู้ไม่เท่ากู รักครูบาอาจารย์มากเลย ครูบาอาจารย์นี่เก่งมากเลย แต่มันเสียนิดเดียว เราฉลาดกว่าอาจารย์นิดหนึ่ง โอ้! เราดีกว่าอาจารย์นิดหนึ่ง อาจารย์ยังด้อยกว่าเราหน่อยหนึ่ง

พูดกันอยู่อย่างนี้ พูดได้ ถ้าใครพูดอย่างนี้ปั๊บนะ เราไม่คบ เราไม่เคยคบคนอย่างนี้เลย คือมันหน้าไหว้หลังหลอก แล้วมันลบหลู่ ลบหลู่จากกิเลส แต่ลบหลู่แล้วตัวเองก็ไม่มีความสามารถที่จะให้มันเป็นจริงขึ้นมา ก็เลยต้องเอาครูบาอาจารย์มาขายอย่างนั้น ก็ยังบอกเราเป็นลูกศิษย์องค์นั้น องค์นั้นอยู่ แต่เสียอย่างเดียวเราฉลาดกว่าอาจารย์นิดหนึ่ง แต่ก็ต้องเอาอาจารย์องค์นั้นมาเป็นบาทฐานปีนขึ้นไป เหยียบขึ้นไป เพราะมันไม่มีคุณงามความดี จะทําตัวเองออกมาให้สังคมเห็นได้

นี่พูดถึงว่า ถ้ากิเลสมันเป็นอย่างนั้นนะ ฉะนั้น ถ้ากิเลสมันเป็นอย่างนั้น เราต้องพยายามจะทําให้เราได้ประโยชน์กับเรา นี่เขาถามนะ ฉะนั้น คําถามต่อเนื่องไปว่า “พอเริ่มใหม่แล้ว อ่านคําสอนของพระพุทธเจ้าก่อน ก็พยายามอย่าให้มันฟุ้ง รีบละ แล้วทําความสงบของใจไป แล้วข้อเสียอย่างหนึ่ง มันอยากจะอวดครับว่าเรารู้ธรรม รู้ธรรม” ว่าเรารู้ธรรม ถ้าคําว่า “เรารู้ธรรม” กิเลสมันเป็นแบบนี้ แล้วคนอื่นจะเป็นแบบเราไหม คนอื่นก็เป็นแบบนี้หมดล่ะ

จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งไง ใจดวงหนึ่งถ้ามันลองชําระล้างกิเลสได้แล้วนะ มันจะรู้ถึงใจทุกๆ ดวงเลย เพราะทุกดวงใจมันก็เหมือนกัน เหมือนกัน มันจะวิธีการแตกต่างกันบ้าง แต่มันเหมือนกัน

ฉะนั้น เวลาจริงๆ แล้ว พระกรรมฐานเรา ถึงเวลาแบบว่าพอมันมีความฟุ้งซ่านต่างๆ พยายามมีสติสัมปชัญญะไว้ ท่านไม่ให้ พูด เพราะพูดไปแล้วมันจะกระทบกระเทือนกันๆ นะ มันทํา ให้เรา หนึ่ง เสียเวลา แล้วพอมันอวด มันพูดออกไปแล้วมันจริง ไม่จริงอีกเรื่องหนึ่งนะ

แล้วถ้ามันหนักหนาสาหัสสากรรจ์ ถ้าเอาตามทฤษฎีเอาตามตัวอักษรเลย อวดอุตริมนุสธรรม เพราะมันไม่มีธรรมในตน แต่มันอวดไป มันเป็นไหม มันเป็นปาราชิกโดยไม่รู้ตัวเลย มันเป็นเพราะมันพูดธรรมที่ไม่มีในตน แล้วประกาศออกไป นี่ครูบา-อาจารย์ท่านถึงบอกว่าไม่ต้องพูด ห้ามพูด

นี่พูดถึงวงกรรมฐาน เรื่องนี้วงกรรมฐานเขามีมาแต่ไหน แต่ไร ใครภาวนานิดๆ หน่อยๆ มันก็อยากจะโม้ อยากจะโม้ เพราะมันมหัศจรรย์

แต่เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติไปแล้วมันเหนือโลก มันเหนือกว่าโลกทั้งหมด ในโลกนี้ไม่มีใครรู้ จะกี่พันล้านไม่รู้เรื่อง อย่างนี้ แล้วไอ้จิตดวงนี้ที่มันรู้มหัศจรรย์ขนาดไหน มหัศจรรย์เขาเก็บไว้ในใจ เพราะมันเหนือโลกจริงๆ มันมีสติ มหาสติ มหาสติมันจะรู้เท่ารู้ทัน มันเห็นแล้วมันสังเวชไง ถ้าเป็นความจริงจะเป็นอย่างนั้นนะ ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง เว้นไว้แต่ถ้ามันไม่เป็นจริงไง

ฉะนั้น สิ่งที่เขาบอกว่า “สิ่งที่พยายามจะไม่ให้ฟุ้งแล้ว รีบๆ ละ”

รีบๆ ละ มันเป็นอุบายนะ ถ้ามันเป็นอุบาย มันเป็นอุบายที่เราจะฝึกหัดภาวนา แล้วถ้ามันภาวนาแล้วมันได้ประโยชน์กับ เรา คําว่า “ได้ประโยชน์” เราต้องเอาตรงนี้ไว้ก่อน คําว่า “ได้ประโยชน์” นะ มันพัฒนาขึ้นไป จากปุถุชนคนหนา คนหนาคือว่าอะไรแตะไม่ได้เลย สะกิดไม่ได้ ล่อเขาอย่างเดียวเลย นี่ปุถุชน

แต่พอมันมีสติปัญญาขึ้นมา กัลยาณปุถุชน กัลยาณชน เห็นไหม กัลยาณชนมันอยู่กับหมู่คณะได้ มันอยู่กับพรรคพวกได้ เขาจะมีอะไรก็เฮ้ย! เขาไม่ได้ตั้งใจ เขาพูดโดยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ มันทําให้จิตใจเราไม่ฟุ้ง ปุถุชน กัลยาณปุถุชน จิตมันจะพัฒนา ขึ้นมา

ฉะนั้น ถ้ามีอะไรเป็นประโยชน์อย่างนี้รีบคว้าไว้เลย คว้าไว้เลย ทําอะไรก็ได้ขอให้จิตมันเป็นสมาธิ มันมีความสงบระงับ พอมันมีความสงบระงับมันพัฒนาขึ้นไปแล้ว เราย้อนกลับไปดู อ๋อ! เมื่อก่อนอะไรก็ไม่ได้เลย แตะไม่ได้เลย เดี๋ยวนี้ได้หมดเลย แล้วได้ไม่ใช่ได้แบบไม่รู้เรื่องไม่ประสีประสานะ มันไม่เป็นไรเลย มันได้ทุกอย่างเพราะว่ามีสติ เพราะมีปัญญา มีสติปัญญา

อ้าว! นั่นมันเรื่องของเขา ไอ้นั่นมันก็คนพาล คนพาลมันก็ต้องแสดงออกอย่างนั้น แล้วเราจะเป็นคนพาลไปกับเขาไหม ถ้าเราเป็นคนพาลมันก็กระทบกัน ถ้าเขาเป็นคนพาล เราเป็นบัณฑิต แน่ะ มันมีสติ เขาเป็นคนพาล เขาก็ต้องแสดงออกอย่างนั้น

เราเป็นบัณฑิต เราเป็นบัณฑิตนี่กัลยาณปุถุชน เห็นไหม มันก็ไม่แผดเผาเรา มันไม่แผดเผาเรา มันจะทําสมาธิได้ดีขึ้น แล้วถ้าสมาธิดีขึ้นเราเอาตัวรอดได้แล้ว เราเอาตัวรอดจากปุถุชน จากพวกคนพาลมาเป็นบัณฑิต พอเป็นบัณฑิตแล้ว เราจะพัฒนาจากบัณฑิตขึ้นไปเป็นโสดาปัตติมรรค จะเข้าสู่บุคคล ๔ คู่ จะเข้าสู่มรรค เราพัฒนาของเรา ถ้ามันมีประโยชน์เราพัฒนาได้

ฉะนั้น “สิ่งที่เรารีบละ รีบอะไร”

ถ้ามันเป็นประโยชน์นะ ทําอะไรก็ได้ เขาเรียกว่าอุบาย ปัจจุบันธรรม อุบายที่เราจะทําอย่างไรก็ได้ เหมือนคนไปอยู่กลางทะเลทราย คนเดินเรือไปอยู่กลางทะเลแล้วเกิดมรสุม ทําอย่างไรก็ได้เอาชีวิตรอดกลับมา ทําอย่างไรก็ได้เอาชีวิตรอดกลับมา

นี่ก็เหมือนกัน เราทําอะไรก็ได้ขอให้จิตมันสงบ ขอให้มีหลักมีเกณฑ์ ทําอะไรก็ได้ แต่มันไม่ผิดศีลผิดธรรม มันไม่ผิดนะ เราทําอะไรก็ได้ อุบายวิธีการ ทําอะไรก็ได้

นี่ไง ขั้นของสมาธิคือนํ้าล้นแก้ว ขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขตเลย อุบายวิธีการ กลศึก ระหว่างกิเลสกับธรรมมันรบกัน กิเลสมันตั้งป้อมอยู่แล้ว ธรรมะมันกองทัพธรรมของเราจะเข้าไปทําลายป้อมค่ายของกิเลสในใจของเรา กลศึก กลศึกที่มันจะใช้อุบายวิธีการเข้าไปทําลายป้อมค่าย

ป้อมค่ายคือกิเลสอวิชชาที่มันเกิดกับจิต อวิชชามันเกิดกับเรา มันพาจิตดวงนี้เวียนว่ายตายเกิด แล้วเรายกกองทัพธรรม ศีล สมาธิ ปัญญาจะเข้าไปรบต่อกรกับมัน เวลาศึกสงครามให้มีสติมีปัญญาเถอะ ทําอะไรก็ได้ แต่ทําได้แล้ว เห็นไหม รู้แล้วทํา ทําเพื่อประโยชน์ ไม่ใช่รู้แล้วหลง

เขาถามว่า “ที่เขาทําอยู่นี่มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิหรือไม่ ถ้าบอกว่าไม่ใช่ปัญญาอบรมสมาธิก็เป็นวิปัสสนาใช่ไหม”

วิปัสสนามันยังไม่ถึงขั้นนั้น เพราะว่าตอนนี้เราเป็นปัญญาอบรมสมาธิก่อน ปัญญาอบรมสมาธิต้องการความสงบระงับเข้ามา ถ้าจิตสงบระงับแล้วถ้าไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง นั่นน่ะป้อมค่ายของมัน กองทัพธรรมกับกองทัพกิเลสได้ประหัตประหารกันกลางหัวใจของเรา ชัยภูมิของการปฏิบัติ ภวาสวะ ภพ ในแดนที่กลางหัวใจนั่น ภวาสวะ สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้ง แห่งการงาน แล้วกองทัพธรรมเข้าไปสัมปยุตกับกองทัพกิเลสในใจ มันจะเห็นอย่างนั้นเลย

พูดแล้วอย่างกับหนังจีน เราเคยพูด คนเขียนมาถาม บอกว่า เวลาวิปัสสนามันสนุกกว่าเล่นเกมอีก เกมเอ็งน่ะสู้ปัญญากูหมุน ไม่ได้ เขาเขียนมาถามว่า หลวงพ่อเป็นอย่างนั้นจริงๆ หรือ เพราะเขาเล่นเกมเขาเล่นได้ใช่ไหม เด็กมันเล่นเกมมันได้เล่นไง แต่เขา ไม่เคยวิปัสสนา เขาไม่เคยเห็นกองทัพธรรมกับกองทัพกิเลสต่อกรกันบนหัวใจของสัตว์โลก เขาไม่เคยเห็น คนไม่เคยเห็นคือภาวนาไม่เป็น

คนที่จะภาวนาเป็นต้องเห็นอย่างนี้ เห็นระหว่างกองทัพกิเลสกับกองทัพธรรมสัมปยุตกันกลางหัวใจ สงครามธาตุขันธ์ สงครามการละภพละชาติ เพราะมันเป็นอย่างนั้น ครูบาอาจารย์ของเราท่านถึงปฏิบัติมีรสมีชาติ พระกรรมฐานสมัยก่อนนั้น ปฏิบัติมีรสมีชาติอยู่ในป่าในเขา สะพายกลด สะพายบาตร แล้วปะทะกัน บิณฑบาตฉันแล้วประพฤติปฏิบัติให้กองทัพกิเลสกองทัพธรรมมันประหัตประหารกันกลางหัวใจ โอ้โฮ! มันซัดกันทั้งวัน ทั้งวัน ๗ วัน ๗ คืน สู้กันอยู่อย่างนั้น

ไอ้เราเดินจงกรม หลวงตาบอกไอ้คนมันก็จะตาย ไอ้เรา ไม่ได้ฉันมาหลายวันมันก็เพลีย มันก็ทุกข์มันยาก ไอ้สงครามกิเลสสงครามธาตุขันธ์มันปะทะกันกลางหัวใจ อู้ฮูย! มันอยู่อย่างนั้น นี่คือคุณสมบัติของครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์คือพระป่า ท่านปฏิบัติกันมาอย่างนี้ มันเป็นสมบัติจริงๆ

แต่ของเรานะ เราทําของเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา ทํา เป็นประโยชน์ไปเรื่อยๆ ถ้าหลวงพ่อพูดอย่างนี้ แสดงว่าผมก็จะมีกองทัพกิเลสกองทัพธรรมสู้กันใช่ไหม ถ้ามีผมก็จะมีความภูมิใจ ผมก็จะปฏิบัติเนาะ ปฏิบัติไปเพื่อเป็นศาสนทายาท เพื่อเป็น ชาวพุทธไง ให้ศาสนานี้มีมรรคมีผล

ศาสนาเรามีมรรคมีผลนะ เว้นไว้แต่พวกเราอ่อนแอ พวกเรา อ่อนแอ ไม่มีกําลัง ไม่มีความสามารถพอ เราก็ไม่มีคุณธรรม ในใจไง

ถ้าเราเข้มแข็ง เราประพฤติปฏิบัติ ระหว่างกองทัพกิเลสกับกองทัพธรรม ป้อมค่ายในใจมันทลายศิโรราบนะ เราจะมีความชุ่มชื่น เราจะมีความสุข เราจะมีคุณธรรมในใจ แล้วมัน จะเป็นศาสนทายาท เป็นทายาทโดยธรรมขององค์สมเด็จพระ- สัมมาสัมพุทธเจ้า เอวัง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน
ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์
แล้วไปสอนทําสมาธิตรงไหน
พระพุทธเจ้าสอนให้ทําสมาธิตรงไหน ไม่ได้สอน
สอนทําความสงบของใจเข้ามา
ทําเพื่อประโยชน์ในการวิปัสสนา
ทําประโยชน์เพื่อจะใช้ปัญญาไป
มันถึงจะเข้าไปเห็นกิเลส แล้วไปทําลายกิเลส
ถ้ามันไม่เข้าสู่วิปัสสนา นี่กิเลสอยู่ครบ

๓

กิเลสอยู่ครบ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขออุบายหลวงพ่อช่วยแก้ไขด้วยครับ”

กราบเท้าหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง กระผมได้ภาวนา ต่อเนื่อง (วันละ ๑ - ๒ ชั่วโมงตอนเช้าทุกวัน) มาได้หลายปี ยึดหลักปัญญาอบรมสมาธิ โดยอาศัยฟังธรรมจากหลวงพ่อเป็นหลัก ได้เข้ามาถามปัญหาหลวงพ่อหลายครั้ง จิตใจก็เริ่มดีขึ้น ละเอียดขึ้นตามลําดับ แต่มันก็มีขึ้นมีลงมาตลอด

ผมขอเล่าประวัติการภาวนาเพิ่มเติมนะครับ เรื่องปัญญาอบรมสมาธิ แต่เดิมผมไม่รู้จัก เข้าไปเรียนกรรมฐาน ครูอาจารย์ที่อีสานท่านก็สอนพุทโธๆ ผมฝืนทําจนเกือบจะลงสมาธิ แต่กลัว เพราะมันเหมือนกําลังตกเหว วูบ วูบ วูบลงไป เลยฝืนไม่ยอมลง เพราะไม่รู้มันจะพาเราไปไหน แต่มาได้สมาธิครั้งแรกตอนฟังเทศน์ ครูอาจารย์เรื่องพิจารณากายแล้วไปเดินจงกรม ผมเดินพิจารณาความไม่เที่ยงของฟันไปเรื่อยๆ จนจิตมันลง เดินไปไม่ไหวต้องลงนั่งสมาธิ

ผมได้เห็นความคิดหยุดเป็นครั้งแรกในชีวิต มันน่าทึ่งมาก และเป็นครั้งแรกที่ได้รู้ตัวว่า ตั้งแต่เกิดมาเราไม่เคยได้หยุดคิดเลย เหมือนเราแบกของหนักมาเต็มหลังทั้งชีวิต พอทิ้งมันไปแค่นั้นก็เบาแล้วก็ลง มีความสุขมาก แม้ไม่ใช่อัปปนาสมาธิ แต่ฝังใจผมมาก แม้ผ่านมา ๑๐ กว่าปีแล้วก็ยังไม่ลืม การภาวนาครั้งนั้นทําให้ผมมองเห็นคุณค่าของพระศาสนาและปฏิบัติต่อเนื่องมาตลอด

จนได้มารู้จักเว็บไซต์หลวงพ่อ เพิ่งรู้ว่ามันคือปัญญาอบรมสมาธิ จึงได้ฝึกทําแนวนี้มา ส่วนตัวคิดว่าผมดีขึ้นและพัฒนามาเรื่อยๆ ตอนแรกๆ ได้ฟังเว็บไซต์หลวงพ่อมันตื่นเต้นมาก การภาวนาก็สนุกเพลินมาก เหมือนได้ของเล่นหรือเกมใหม่ๆ มาเล่นทุกวัน ไม่พิจารณารูปกายก็ไปพิจารณาขันธ์ส่วนอื่นๆ หรือธรรมะ อื่นๆ จนใจมันสงบ แม้จะดีขึ้น แต่ผมก็รู้สึกว่ากิเลสมันยังอยู่ครบ เหมือนเราได้สมาธิมากดไว้ไม่ให้กระจายตัวออกไปเท่านั้น แต่ก็ยังดีที่เราพอมีที่พึ่งในใจบ้าง วันนี้ผมมีคําถามข้อสงสัย ๒ ข้อ

๑. มาช่วงหนึ่งเมื่อ ๒ เดือนมานี้ ผมรู้สึกว่าการภาวนาของผมจืดชืดมาก และเริ่มแพ้ความคิดของตัวเอง เหมือนบอก ตัวเองว่า เรื่องนี้ก็พิจารณาแล้วเบื่อ เรื่องนี้ก็ไม่อยากพิจารณาอีก คุมให้จิตมันอยู่เรื่องเดียวได้ยาก และถ้าไปเชื่อมัน หยุดและออกจากการพิจารณา ใจก็จะไม่สงบทั้งวัน แล้วทีนี้พอไปทํางานมันจะ ร้อนทั้งจากสิ่งที่กระทบ ทรมานมากๆ เลยครับ อยากขออุบายหลวงพ่อช่วยแก้การเบื่อพิจารณานี้ด้วยครับ

๒. เรื่องกามราคะ ผมรู้สึกว่าตอนนี้ผมไวกับเรื่องนี้มาก เพียงแค่ได้เห็นรูปที่ใจมันชอบ ใจมันก็กระเพื่อมรุนแรง ไม่ทันมัน แล้วสุดท้ายก็แพ้มัน เหมือนยื่นหน้าให้มันตบเล่น ตอนนี้ผมก็ ได้แต่พยายามพิจารณากายสู้ แต่หลายครั้งก็แพ้มัน และรู้เลยว่า กามราคะเป็นอุปสรรคกับสมาธิมาก

ผมเคยพยายามรักษาศีล ๘ แต่พบว่าอยู่ทางโลกมันรักษาไม่ได้ เคยไปตั้งสัจจะรักษาแล้วทําไม่ได้ มันก็เลยตีกลับ นี้ใจ ยิ่งแย่ซํ้าไปอีก หากผมจะรักษาเพียงศีล ๕ แต่เริ่มจากกาเมฯ และอพรัหมะแบบไม่เข้ม คือส่งของให้เพศตรงข้ามได้ เรื่องของการทํางานด้วยจะได้ไหมครับ

ตอบ : กราบเท้าหลวงพ่อเนาะ นี่เวลาพูดถึงการภาวนาไง เขาภาวนา เห็นไหม ภาวนา เวลาภาวนาดีมันดีไปเรื่อยๆ พอดีไปเรื่อยๆ แต่สุดท้ายแล้วนะ พอมันตีกลับไง พอมันตีกลับมันก็มีปัญหาทั้งนั้น เวลาตีกลับมีปัญหาเรื่องของธรรมะไง

ธรรมะ เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม- พุทธเจ้าใช่ไหม เราก็อยากมีที่พึ่งที่อาศัยใช่ไหม เราก็หัดประพฤติปฏิบัติไง ถ้าการประพฤติปฏิบัติ ถ้าจิตมันไม่เคยเป็นสมาธิเลย มันก็อยากเป็นสมาธิ แต่พอเป็นสมาธิแล้วจะรักษาสมาธิไว้มัน ก็แสนยาก แล้วพอสมาธิก็คือสมาธิไง

เพราะเวลาหลวงตาท่านจะบอกว่า ถ้าคนที่ไม่เข้าใจในเรื่องสัจธรรมไง ก็คิดว่าศีล สมาธิ ปัญญา เวลารักษาศีลเราก็รักษาได้ง่ายๆ ใช่ไหม พอมีสมาธิแล้วเดี๋ยวมันก็จะเกิดปัญญาขึ้นมาเองไง คนถ้าจะรอปัญญาเกิดขึ้นมาเองนะ รออีก ๑๐๐ ชาติ ปัญญามันเกิดขึ้นมาเองไม่ได้ ปัญญามันต้องเกิดจากการฝึกหัด

ถ้าปัญญาเกิดจากการฝึกหัด เห็นไหม ฉะนั้น ในพระ พุทธศาสนาสอนเรื่องศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าสอนเรื่องศีล สมาธิ ปัญญา เวลาปัญญาคือภาวนามยปัญญา แต่คนเราเวลาเรามีการศึกษาใช่ไหม เราก็คิดว่าเรามีปัญญาของเราไง ปัญญาอย่างนี้เป็นโลกียปัญญานะ ถ้าปัญญามาไตร่ตรอง ไตร่ตรองในศาสนา เราไม่ใช่ปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาของกิเลส พาใช้ทั้งนั้น

แต่เพราะเรามีศรัทธามีความเชื่อ เรามีศรัทธามีความเชื่อเรามีสติไง มันก็มีกําลังเข้มแข็ง มันก็ทําของมันได้ แต่พอเวลาทําไป พอเป็นสมาธิมันก็ตื่นเต้น มันก็อยากให้เป็นสมาธิ แต่เวลาทําไป ทําไปแล้ว เวลาถ้าจิตมันเสื่อม หรือทําไปแล้วมันคุ้นชิน พอมันคุ้นชินขึ้นมา เวลามันตีกลับขึ้นมา ทําแล้วก็ไม่เห็นได้อะไร ก็มันจะไปได้อะไร ก็มันไม่ได้ตั้งแต่ต้น มันไม่ได้ตั้งแต่ต้น เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาจิตเป็นสมาธิแล้ว ท่านจะให้ฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาอย่างนั้นถึงเป็นโลกุตตรปัญญา ปัญญาอย่างนั้นถึงเป็นวิปัสสนา ปัญญาอย่างนั้นมันเกิดขึ้น เกิดขึ้นต่อเมื่อจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

เหมือนที่หลวงปู่ดูลย์ท่านสอน เห็นไหม คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ความคิดทั้งหลายนี่ส่งออก ความคิดเท่าไร คิดเท่าไรเนี่ยจิต ส่งออกทั้งหมด ความรู้สึกนึกคิดมันส่งออกมาจากอวิชชา ส่งออกมาจากจิต จิตส่งออกคือความคิดเราทั้งหมด จิตส่งออก ความคิดเท่าไร สิ่งที่ความคิดเท่าไรมันเป็นทุกข์ทั้งนั้น เพราะมันเป็นสมุทัย เขาต้องใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิ ท่านใช้คําว่า “ดูจิต” ดูจิต ดูให้มันหยุด

จิตส่งออกทั้งหมด ผลของมันสมุทัย จิตส่งออกทั้งหมดมันเป็นทุกข์ เพราะมันเป็นสมุทัย ผลของมันเป็นทุกข์

ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ดูจิต ดูจิต ดูจิตจนจิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตเห็นอาการของจิตนั่นน่ะวิปัสสนา ถ้าจิตเห็นอาการของจิต นั่นน่ะมันเป็นโลกุตตรปัญญา จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้ามันเห็นของมัน พิจารณาของมันอย่างนั้น อันนั้นน่ะ อันนั้นมันถึงจะเป็นวิปัสสนา อันนั้นถึงเป็นปัญญาของพระพุทธศาสนา

ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ แล้วปัญญา ปัญญามัน เกิดจากสมาธิอันนั้นไง แต่สมาธิอันนั้นเราไม่ได้ฝึกหัดใช้ปัญญาไง ไม่ใช้ปัญญามันก็แค่นั้น แค่สงบไง เวลาคนภาวนานะ เวลามันศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พอไปรู้ธรรม รู้ถึงสัจจะ รู้ถึงข้อเท็จจริง โอ้โฮ! มันสังเวช มันมีความซาบซึ้ง อันนั้นมันแค่เป็นโลกียปัญญา มันเป็นปริยัติไง

แต่ถ้ามันเป็นปฏิบัติ เห็นไหม ถ้าเป็นปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ ที่ท่านปฏิบัติ ในพระพุทธศาสนาสอนเรื่องอริยสัจ สอนเรื่อง ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ เห็นไหม ทุกข์ สมุทัย ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ เพราะทุกข์ เห็นไหม แล้วทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ เพราะทุกข์ สมุทัย สมุทัยตัวตัณหา ความทะยานอยาก ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ นิโรธ ทุกข์ดับ มรรค วิธีการดับทุกข์ วิธีการดับทุกข์ถ้ามันเป็นจริง มันจะเป็นจริงของมันอยู่อย่างนั้น พระพุทธศาสนาสอนอย่างนั้นนะ

แต่ด้วยความเข้าใจผิดไง ด้วยความเข้าใจผิด สอนสมาธิ เวลามีสมาธิแล้วจะเกิดปัญญาเอง นี้พอเกิดปัญญาเอง เขาบอกว่า “สิ่งที่เขาสังเกตตัวเขาเอง แม้จะดีขึ้นแต่ก็รู้สึกว่ากิเลสมันยังอยู่ครบ” มันอยู่ครบ ไม่ไปไหนหรอก ถ้ายังทําอย่างที่ปฏิบัติๆ ที่เวลามันเสื่อม เวลาปฏิบัติแล้วจิตมันดีขึ้น ดีขึ้น เวลาดีขึ้น แล้วถ้ามันไม่ ต่อเนื่องไปเดี๋ยวก็เสื่อม

ถ้าไม่เสื่อม ดูสิ ดูพระปฏิบัติ เห็นไหม พระปฏิบัติที่สึกไปก็มี ที่ปฏิบัติแล้วแบบว่าไปไม่ถึงฝั่ง คือว่าปฏิบัติแล้วมันไม่เกิดคุณธรรมขึ้นมาในใจ มันก็อยู่กันแบบขี่หลังเสือๆ ไง พอขึ้นหลังเสือแล้วลงไม่ได้ นี้ขึ้นหลังเสือไปแล้ว ฉันเป็นพระ ฉันเป็นอาจารย์ ฉันมีปัญญา ฉันมีความรอบรู้ แล้วก็พูดไปธรรมะปากเปียกปากแฉะ ไอ้พวกขี่หลังเสือ ขึ้นหลังเสือแล้วลงไม่ได้ ลงไปเสือมันตะปบ

นี่ก็เหมือนกัน กิเลสมันอยู่ครบ มันไม่ไปไหนหรอก นี้พอกิเลสอยู่ครบเพราะอะไร เพราะปฏิบัติไปแล้ว ปฏิบัติมากิเลสมันยิ่งสูงส่ง เพราะอะไร เพราะว่าลาภสักการะ เห็นไหม พอมีศาสนา อย่างสังเกตได้ไหม เรานี่พูดถึงเป็นเพื่อนกัน เราคุยเล่นคุยหัวกันได้ใช่ไหม เวลาเพื่อนเราไปมีตําแหน่งใหญ่โตสิ เราไปพูดเล่นกับเขาได้ไหม เขาไม่ยอมนะ เขาบอกเขาตําแหน่งเขาสูงส่งนะ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาไม่ได้ปฏิบัติก็เพื่อนกันไง จิตสามัญสํานึกมันก็พูดเล่นกันได้ไง เวลาถือตัวถือตนว่าตัวเองภาวนา ภาวนาแล้วคิดว่ามีคุณธรรม ไปขี่หลังเสือไง ใครจะมาพูดเล่นกับฉันไม่ได้นะ ฉันเป็นอาจารย์ใหญ่นะ นี่มันลาภสักการะ พอมี สักการะมันมีปัญหาเลย

ฉะนั้น “เวลาทําไปแล้ว ที่ว่ากิเลสมันอยู่ครบ”

อยู่ครบเพราะว่ามันไม่ได้ทําอะไรทั้งสิ้น แล้วพออยู่ครบ ไม่ใช่อยู่ครบธรรมดานะ มันเท่ากับว่าเพิ่มกําลังมากขึ้นด้วย มันทบต้นทบดอกไปเลย มันเกิดมาเผาลนใจของตัวเอง ถ้าเกิดมาเผาลนใจของตัวเอง มันถึงว่าตอนต้นก็เก็บกิริยากันทั้งนั้น พอถึงเวลาเดี๋ยวมันก็แสดงออกทั้งนั้น เพราะอะไร เพราะมันไม่เกิดวิปัสสนา มันไม่เกิดใช้ปัญญา

นี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาคือภาวนามยปัญญา ภาวนามยปัญญาเกิดขึ้น เกิดขึ้นจากทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าใจสงบแล้วต้องยกขึ้นวิปัสสนา

ฉะนั้น บอกว่า “ทําสมาธิ ทําสมาธิ ทําสมาธิแล้วจะประเสริฐเลอเลิศ” ไม่มีหรอก สมาธิเขาฝึกหัดเพื่อความสงบของใจ เพื่อความร่มเย็นเป็นสุข

อย่างคน นักกีฬา เห็นไหม เวลาลงไปแข่งขันแล้วเขาต้องฟื้นฟู เขาต้องพักเวลา พักรักษาความฟิต นี่ก็เหมือนกัน จิตมันจะทํางานทั้งวันทั้งคืนมันเป็นไปไม่ได้ มันต้องมีความสงบบ้าง มันต้องมาพักสงบ ถ้ามาพักความสงบ มาเข้าสมาธิมาพักผ่อน พอพักผ่อนเสร็จแล้ว มันมีกําลังแล้วค่อยไปฝึกหัดใช้ทํางาน ทํางานเสร็จแล้ว พอทํางานแล้วเป็นครั้งเป็นคราวต้องกลับมาเข้าสู่สมาธิก็ต้องมา มันต้องไปด้วยกัน สมาธิกับปัญญามันต้องไป ด้วยกัน สมถะกับวิปัสสนามันต้องเดินไปด้วยกัน

ถ้ามันเดินไม่เป็น เห็นไหม ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าสอน สอนให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน เขาบอก “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้สอนใช้ความสงบ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช้ปัญญา เวลาไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ ก็ไม่ได้บอกให้ปัญจวัคคีย์ทําสมาธิเลย”

ปัญจวัคคีย์เขาทําสมาธิกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖ ปี ตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ คนที่เขาทํามาแล้วเขารู้ว่า คนคนนี้เขาทําสมาธิมาแล้ว เขามีสมาธิพร้อมอยู่แล้ว แต่เขาไม่มีใครชี้ให้ออกวิปัสสนา ไม่ได้ชี้ทางสู่ปัญญา ไม่ชี้สู่ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์

ทุกข์ ทุกข์เพราะอะไรล่ะ

ทุกข์มันทุกข์อยู่ทุกคน อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าอยู่ ๖ ปี ทุกข์มาก เพราะอยากจะออกๆ ทําสมาธิก็ได้บรรเทาทุกข์ไปชั่วครั้งชั่วคราว แต่มันก็ยังอมทุกข์อยู่นั่น ทุกข์ วิธีการดับทุกข์ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์มันมีตลอด มันกระตุ้นตลอดเวลา เวลาทุกข์ดับ ดับเพราะมรรค ทุกข์ดับ ดับด้วยวิธีการดับทุกข์ เห็นไหม

นี่ไง เวลาบอกว่า “ไม่ได้สอนทําความสงบของใจเลย เทศน์ธัมมจักฯ ก็เป็นพระโสดาบันไปเลย”

อันนั้นเขาทําสมาธิอยู่แล้ว แต่ของเรา เวลาเราทําสมาธิ เห็นไหม โดยวุฒิภาวะของครูบาอาจารย์ที่อ่อนด้อย ก็บอกว่า “ศาสนาพุทธสอนให้ทําสมาธิ ทําสมาธิ”

ไม่ใช่! ศาสนาพุทธสอนเรื่องอริยสัจ สอนเรื่องทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ สอนวิธีการดับทุกข์ สอนใช้ปัญญา แต่มันต้องอาศัยสมถะ อาศัยความร่มเย็นเป็นสุข ของใจขึ้นมา มันถึงจะเกิดปัญญาขึ้นมาได้ เพราะปัญญาอย่างนี้ เป็นปัญญาที่ลึกซึ้ง

ไอ้ว่าสมาธิ สมาธินั่น สมาธิแล้วไปไหนต่อ สมาธิก็กิเลส อยู่ครบนี่ไง “ผมเคยได้สมาธิ ผมเคยได้ความสุขร่มเย็น โอ๋ย! มันทึ่งมาก มันทึ่งมาก” แต่สุดท้ายแล้ว สุดท้ายแล้วถ้ามันแค่บรรเทาทุกข์ มันไม่ได้ชําระล้างกิเลส นี่กิเลสอยู่ครบ

อยู่ครบ คนที่ปฏิบัติไม่เป็นมันอยู่ครบอย่างนี้ เพราะอะไร เพราะมันทําแล้วขั้นตอนมันไม่มีไง ขั้นตอนไม่มีคือปฏิบัติไม่เป็นไง ปฏิบัติไม่เป็นก็ทําได้ครึ่งๆ กลางๆ ไง ครึ่งๆ กลางๆ ก็บอกว่า “ทําสมาธิ ทําสมาธิ” พระพุทธศาสนาท่านทําสมาธิ ฤๅษีชีไพร มันมีอยู่แล้ว สมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกประพฤติปฏิบัติกับพวกฤๅษีชีไพร อาฬารดาบส อุทกดาบสได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่สนใจเลยล่ะ

แล้วนี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน สอนทุกข์ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ แล้วไปสอนทําสมาธิตรงไหน พระพุทธเจ้าสอนให้ทําสมาธิตรงไหน ไม่ได้ สอน สอนทําความสงบของใจเข้ามา ทําเพื่อประโยชน์ใน การวิปัสสนา ทําประโยชน์เพื่อจะใช้ปัญญาไป มันถึงจะเข้าไปเห็นกิเลส แล้วไปทําลายกิเลส ถ้ามันไม่เข้าสู่วิปัสสนา นี่กิเลส อยู่ครบ

อยู่ครบอยู่แล้ว ฉะนั้น “ไอ้เนี่ยอยู่ครบเพราะอะไร”

เพราะเราปฏิบัติใหม่ใช่ไหม คนที่ไม่รู้เรื่องศาสนาเลย เขาไม่ได้นับถือศาสนาเลย เขาก็ทําแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากของเขา เวลาคนที่นับถือพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาก็สอนเรื่องศีล เรื่องสมาธิ เรื่องปัญญา ให้มีศีลมีธรรม คือเราไม่หยิบฉวยของใคร เราไม่ทําร้ายใคร เราไม่ผิดลูกเมียของใคร เราไม่พูดจาโกหกมดเท็จ เราไม่เอาเรื่องของมึนเมามาเข้าตัวเราเอง นี่ไง มันก็มีศีล

จากที่ว่าไม่เชื่อศาสนาเลย ก็ทําตามแต่ใจของตน เวลามาเชื่อศาสนา เราก็มีศีล มีศีลแล้วก็มีธรรม แล้วก็ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าปฏิบัติมันจะเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา ไม่ใช่ว่าเถรส่องบาตร เห็นเขาทําก็ทําตามเขาไป แต่ไม่รู้ว่าเป้าหมายเขาทําอย่างไร เป้าหมายของหลวงปู่มั่นท่านไม่ได้สอนอย่างนั้น

หลวงปู่มั่นท่านสอนให้ทําความสงบของใจ ทําความสงบแล้ว จิตมีกําลังแล้ว ท่านยกให้สู่วิปัสสนา สมาธิเป็นแค่ทางผ่าน สมาธิเป็นแค่ให้จิตใจเราเข้มแข็ง พอเป็นสมาธิมันก็มีความพักผ่อนบ้าง เพราะสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี แต่กิเลสอยู่ครบ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตนี้มีความสุขมาก แต่กิเลสอยู่ครบ ก็มันเป็นสมาธิ มันแค่สงบระงับชั่วคราว แต่พระพุทธศาสนาสอนแค่นั้นหรือ พระพุทธศาสนาสอนถึงการรื้อค้นมัน รื้อค้นสิ่งที่ในใจของตน กิเลสมันถึงจะได้เริ่มบรรเทาไป กิเลสมันจะได้ออกไป

ฉะนั้น คําว่าเขาบอก เขาเขียนมาว่า “กิเลสมันอยู่ครบเลย”

เพราะความเห็นของเขา เริ่มต้นจากอารัมภบทไง อารัมภบทว่าเขาเพิ่งรู้ปัญญาอบรมสมาธิ แล้วเวลาที่เมื่อก่อนเขาพุทโธๆ จิตมันวูบ วูบ วูบลง นั่นมันจะเข้าสู่สมาธิ แต่คนที่ไม่เคยก็กลัว เป็นเรื่องธรรมดา แต่คนที่เขาเป็นนะ เขามีสติพร้อมไปเลยนะ แล้วถ้ามันลง อันนั้นมันจะลงขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนา-สมาธิ ถ้ามันลงไปเรื่อยๆ มันจะเข้าไปสู่อุปจาระ มันวูบ วูบ มันละเอียดเข้าไป เข้าสู่อุปจาระคือมันสงบ เรารู้ตัวเลย มีความสงบสุขมาก แต่ได้ยินเสียงอยู่ ยังรับรู้เรื่องร่างกายนี้อยู่

ถ้ามันวูบ วูบต่อไป ต่อไปจนมันถึงฐาน วูบจนถึงที่สุด กึ๊ก! ไปถึงที่สุดเลย ความรู้สึกไม่มี นั่งอยู่นี่ไม่มีความรู้สึกเลย ไม่มี ความรู้สึก สิ่งที่รับรู้ รับรู้สุขแบบสามัญสํานึกของมนุษย์ไม่มีเลย แต่มันเป็นสักแต่ว่ารู้ สักแต่ว่ารู้คือมันรู้จักตัวมันเอง แต่มันออก รับรู้อะไรไม่ได้ มันขยับออกไปรับรู้ไม่ได้ มันสักแต่ว่ารู้ นั่นจิตล้วนๆ เลย นั่นคืออัปปนาสมาธิ ถ้าไปตามนั้น

แต่เขาไม่ไปตามนั้นเพราะเขากลัว ถ้าเขากลัวแล้วมันก็มาลงวูบ วูบอยู่นั่นน่ะ ฉะนั้น ถ้ามันจะวูบไปไหน เรากําหนดพุทโธไว้ ถ้าใครอานาปานสติ กําหนดลมหายใจไว้ อาการวูบนั้นคืออาการที่จิตมันจะวิวัฒนาการลงไปสู่ฐานของมัน ถ้าลงสู่ฐานของมัน แต่มันจะมีการกลัว มันมีการสะดุ้ง มีการต่างๆ แต่ถ้าคนไม่เป็น มันจะเป็นอย่างนั้น แต่ถ้าคนไม่มีประสบการณ์อย่างนี้ มันจะสงบไปเฉยๆ ก็มี

นี่พูดถึงว่า ถ้าพุทโธแล้วมันเป็นสมาธิขึ้นมาได้ ฉะนั้น มันเป็นสมาธิขึ้นมาได้ แต่เขาบอกว่า “เขาใช้พิจารณาฟันของเขา แล้วจิตมันเป็นสมาธิได้ มีความสุขอย่างนี้”

มันก็เป็นสมาธิไง เป็นสมาธิแล้วมันต้องทําต่อเนื่อง ต่อเนื่อง ทําต่อเนื่องจนมันตั้งมั่น ถ้ามันตั้งมั่นคือมันใช้ปัญญาได้ ถ้ามันยังไม่ตั้งมั่นนะ พอมันสงบ มันเป็นสมาธิทีก็มีความสุขทีหนึ่ง

ความสุข เห็นไหม ถ้าคนที่ทําดีๆ นะ อย่างหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น เห็นไหม ท่านบอกท่านฟังเทศน์หลวงปู่มั่น เวลาจิตสงบที จิตดับไป ๓ วัน คือมันลงสมาธิแล้วมันไม่รับรู้อะไรเลย ๓ วัน อยู่ของมันอยู่อย่างนั้น ๓ วัน แล้วพอมันคลายออกมา คลายออกมาก็ได้ยินเสียงนี่ไง

คําว่า “ไม่รับรู้” เสียงมันได้ยินมันก็สักแต่ว่า เวลาคนคุยกับเรา เราได้ยินเสียงนะ แต่เราไม่รู้ว่าเขาพูดอะไร มันไม่รับรู้ เสียงนั้น แล้วใช้สัญญาแยกแยะว่าเขาพูดเรื่องอะไร มันดับอย่างนั้น ๓ วัน เวลามันคลายตัวมันก็ปกติ อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้ามันหยุดคิดได้ มันทําได้ มันเป็นประโยชน์อันนั้น

แต่เขาบอกว่า “มีความสุขมาก แม้มันไม่ใช่อัปปนาสมาธิ” อันนั้นเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น เวลามันสุขดีขนาดไหน เขาก็บอกว่า “กิเลสมันอยู่ครบ” มันมีความรู้ของมัน กิเลสมันอยู่ครบ

นี่ไง ที่ทางโลกเขาใช้คําว่า “หินทับหญ้าๆ” ถ้าหินทับหญ้านะ หินทับหญ้า หินทับหญ้าไว้หญ้าก็เกิดไม่ได้ ถ้าเวลายกหินออกหญ้ามันก็เกิด นี่พอเป็นสมาธิมันมีความสุขไง สมาธิก็กดกิเลสไว้ ถ้าเวลามันยกเอาสมาธินั้นออก หญ้ามันก็งอกธรรมดา แล้วไม่งอกธรรมดาด้วยนะ เพราะมันโดนเก็บไว้นาน สารอาหารมันเยอะ พองัดออก อู้ฮู! มันได้แดดมันพุ่งเลยนะ หญ้าเนี่ย

นี่ก็เหมือนกัน กิเลสมันอยู่ครบไง คําว่า “กิเลสอยู่ครบ” นะ มัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุลของมัน ฉะนั้น เวลาจะไปดูถูกว่า สมาธิไม่ใช่ สมาธิเป็นของน่า... เพราะหลวงตาท่านเคยติดไง ท่านเคยติดสมาธิ ๕ ปี แล้วท่านขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านแก้ไขจนท่านมาใช้ปัญญา ท่านกลับไปติดสมาธิไง สมาธิไม่มีประโยชน์เลย นอนตายอยู่ ๕ ปี แล้วพอพิจารณามันใช้ปัญญามาก มันก็ฟุ้งซ่านไป หลวงปู่มั่นบอก “ไอ้บ้าสังขาร” ก็คือต้องกลับมาทําสมาธิ

แต่ท่านบอกว่า “สมาธิเราเคยติด เคยเห็นโทษ พอเรา ผ่านไปแล้วเราก็แหยง ไม่กล้ากลับมาอีกไง” แต่ความจริงมันต้องใช้ ทีนี้พอต้องใช้ปั๊บ พอท่านใช้ปัญญาไปมาก หลวงปู่มั่นบอกว่า “ไอ้บ้าสังขาร ไอ้บ้าสังขาร” คือว่าใช้แต่ปัญญา ไม่ทําสมาธิไม่ได้ แต่ถ้าพูดไปแล้วแบบว่ามันจะต่อต้าน ท่านก็เลยพูดแค่นั้น หลวงตาท่านใช้ปัญญาของท่าน สุดท้ายแล้วท่านต้องมากําหนดพุทโธๆ ให้จิตมันสงบ เห็นไหม สมาธิมันก็มีประโยชน์ในตัวมันเอง

แต่นี้บอก “ถ้าสมาธิเป็นหินทับหญ้าไว้ หินทับหญ้าไว้”

แล้วถ้าไม่มีหินทับหญ้าไว้ หญ้ามันก็ท่วมบ้านท่วมเมืองน่ะสิ เอาหินทับไว้มันก็เป็นประโยชน์ไว้ ดูมันเรียบร้อย แต่เรียบร้อยแล้วเราก็ต้องมีปัญญาสิว่ามันยังมีหญ้าอยู่ อย่างนั้นมันก็ต้องเกิด เราก็ต้องแก้ไขของเราไปไง จะว่าถ้าสมาธิเป็นหินทับหญ้าก็ถูก แต่มันก็เป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์ว่าถ้ามันทับไว้มันก็มีโอกาสได้ทํางานใช่ไหม ถ้าไม่ทับไว้มันมีแต่หญ้าพันกันไปหมดเลย เราทําอะไรไม่ได้เลย

แต่ถ้ามันหินทับหญ้าไว้ เราอยู่บนหินนั้น เออ! มันก็ยัง โล่งโถง ยังทําอะไรได้ แล้วถ้าบอกเป็นสมาธิมันจะเกิดปัญญาเอง มันก็ไม่เกิด ถ้าคําว่า “กิเลสอยู่ครบ” ครบ แล้วทําสมาธิแล้วไม่ได้ใช้ปัญญาเลย กิเลสอยู่ครบ ไม่ได้ไปสะกิดอะไรมันเลย ไม่ได้สะกิดมันเลยนี่เป็นเรื่องหนึ่งนะ อีกเรื่องหนึ่งคือว่าไปส่งเสริมมัน เกิดทิฏฐิมานะ เกิดความว่าเราเป็นอาจารย์ เราเป็นผู้รู้ธรรม โอ้โฮ! ยิ่งไปใหญ่เลย กิเลสอยู่ครบแล้วมันยังเสริมกิเลสอีกต่างหาก

ฉะนั้น บอกว่าถ้าเป็นพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนเรื่องอริยสัจ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ เรื่องอริยสัจโดยสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม โดย มรรค ๘ พระพุทธศาสนาสอนที่นี่ ไม่ได้สอนเรื่องสมาธิ สมาธิฤๅษีชีไพร แต่เวลาพระพุทธเจ้าสอน สอนเรื่องอริยสัจ แต่คน จะมีปัญญามากน้อยแค่ไหน มันอยู่ที่สัตว์โลก ถ้าสัตว์โลกมีปัญญาก็จะรู้ว่าอะไรผิดอะไรถูก นี่อารัมภบทหมดเลย

“๑. มาช่วง ๒ - ๓ เดือนมานี้รู้สึกว่ามันพิจารณาแล้วมัน จืดไปหมดเลย แล้วมันก็คิดด้วยตัวเองว่านั่นก็รู้แล้ว นี่ก็รู้แล้ว มันเบื่อหน่าย”

คําว่า “เบื่อหน่าย” เวลากิเลสมันดื้อด้านมันเป็นอย่างนี้ มีผู้ปฏิบัติมากเวลาฟังเทศน์เราใหม่ๆ ก็บอก โอ้โฮ! ดีมากๆ เลย แต่ตอนหลังบอกว่าทุกม้วนฟังหมดแล้ว เวลาคนที่คุ้นชินนะ เวลาหลวงตาท่านเทศน์ เราฟัง เราก็ฟังหลวงตามาตลอด ในปัจจุบันนี้ ก็ยังฟังอยู่ เราฟัง ฟังเป็นวิหารธรรม ฟังเป็นเครื่องอยู่ แต่เวลา ถ้ามันจะเกิดปัญญา ปัญญามันเกิดจากเราไง

เวลาของครูบาอาจารย์ เราจะพูดประจําว่าของครูบาอาจารย์เป็นคติธรรม เป็นคติธรรมคือหัวเชื้อ หัวเชื้อกระตุ้นให้เราได้คิด พอหัวเชื้อนี่เราฟังไปคิด เราฟังแล้วมันกระตุ้นความรู้สึกเรา กระตุ้นถึงเรื่องกิเลส เรื่องที่มันหมักหมมในใจเรา ของมันอยู่กับเรานี่ แต่มันไม่มีใครไปสะกิด มันก็โอ๋ย! ฉันพระอรหันต์ ว่างหมดเลย แต่ถ้าใครไปสะกิดนะ โอ้โฮ! มันฟูออกมาเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาฟังครูบาอาจารย์เอาแบบนั้นให้มันเป็นหัวเชื้อ ให้มันไปกระตุ้นใจเรา พอกระตุ้นใจเรานะ กระตุ้นกับความคิดเรา พอกระตุ้นแล้วเราจะมีเหตุผล แล้วมันคืออะไร มันอย่างไร นี่ปัญญาเราจะเกิดอย่างนั้น ถ้าฝึกหัดอย่างนี้ ฝึกหัดของเราบ่อยๆ ครั้งเข้า มันจะทําให้เราภาวนาของเราขึ้นมาไง ถ้าไม่อย่างนั้นมันเป็นอย่างนี้ กิเลสอยู่ครบไง นู่นก็รู้แล้ว ภาวนาแล้วก็จืดชืด ภาวนาแล้วลงทุนลงแรงตั้งเยอะ เวลาได้ ได้นิดหนึ่ง ไม่อยากทํา มันมีข้อโต้แย้งตลอด

แต่ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกนะ นักประพฤติปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติให้มันเป็นสัมมาทิฏฐิ ผู้ที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม อย่างน้อยนะ ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี ต้องได้เป็นพระอนาคามี ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี ๗ ปีกับชีวิตเราทั้งชีวิต เราจะมุมานะไหม แล้วทําให้มันสมควรแก่ธรรม ถึงให้เป็นสัมมาทิฏฐิ ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี คนเราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร

เวลาเราระลึกถึงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าข้อนี้ เรากระตุ้นหัวใจเราให้ฮึกเหิม ให้ขยันหมั่นเพียรนะ สมบัติพัสถานหากันมาเยอะแยะ แล้วต้องใช้จ่ายไปทุกวัน แต่ถ้าสัจธรรมนั้นมันเกิดในใจเราล่ะ มันทําอย่างนี้ปั๊บมันก็จะมาแก้ที่ว่า “นู่นก็รู้แล้ว นี่ก็เบื่อหน่ายๆ เบื่อหน่าย” เอ็งได้กินหรือยังล่ะ เบื่อหน่าย รู้จักรสมันหรือเปล่า รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง ไอ้นี่รสกิเลสทั้งนั้น ไอ้ความเบื่อหน่าย ไอ้ความรู้แล้ว กิเลสมัน ปั้นแต่งมา มาหลอกเราทั้งนั้น แต่เรามีปัญญาสู้ทันมันไหม

ถ้าเรามีปัญญาสู้ทันมัน ไม่อย่างนั้นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเอาตัวรอดมาได้อย่างไร ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ มา ดูสิ ชีวิตวันๆ จําเจไหม ตั้งแต่เช้าทั้งวันจําเจไหม มันจําเจ เพราะคุ้นชินก็จําเจ พอจําเจมันก็เหงาหงอย แต่ถ้ามันกระตุ้นนะ เหมือนไฟ ไฟมันเผาลนตลอด มันไหม้ตลอด โอ้โฮ! มันแตกผลัวะๆ มันตื่นตัวตลอด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติปัญญานะ ตื่นตัวตลอด เขยใหม่ไม่เคยคุ้นชินกับอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น ไม่เคยคุ้นชินกับใดๆ ไอ้นี่ไม่ใช่คุ้นชิน ไอ้นี่มันเอามาหลอกเลย หลอกแล้วเราก็เชื่อมันไง เวลาจิตมันเสื่อม เวลาเสื่อม ทีนี้มาคิดอย่างนี้ แต่เราชอบคําว่า “กิเลสมันอยู่ครบ” มันอยู่ครบจริงๆ เพราะแค่ทําความสงบของใจมันก็แค่ สงบระงับชั่วคราว ยังไม่จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย จิต เห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรมตามความเป็นจริง

ถ้าจิตเห็นจิต จิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้ามันพิจารณาของมันไม่ได้ ตทังคปหานมันก็ยังปล่อยชั่วคราว มันก็แค่ปล่อย มันรู้เท่า รู้เท่า รู้เท่าตอนมีกําลัง เวลาจิตมันเสื่อมนะ เวลาสมาธิมันอ่อนลง โอ้โฮ! มันฟูขึ้นมานะ ในวงกรรมฐานเขาเรียกกรรมฐานม้วนเสื่อ เวลาม้วนเสื่อคือว่ามันท้อแท้ ม้วนเสื่อคือเก็บฉาก เก็บโรงไง เลิก กรรมฐานม้วนเสื่อคือมันจะไม่ทํา

แล้วดูสิ นักปฏิบัติเลยมาหาเราเยอะ “หลวงพ่อ เมื่อก่อนภาวนาอย่างนี้ๆ ดี๊ดี”

“เมื่อไหร่”

“๑๐ ปีที่แล้ว ๒๐ ปีที่แล้ว”

ไอ้คนที่ภาวนามา ๑๐ ปีที่แล้ว ๒๐ ปีที่แล้ว ภาวนามาแล้วเขาเบื่อหน่าย คือเขาจนตรอก เขาไปไม่ได้ เขาเลิกไป พอเลิกไป ไปอยู่ทางโลกมันก็ทุกข์อีก พอทุกข์อีกกลับมาปฏิบัติใหม่ พอกลับมา ก็มาฟื้นฟูใหม่ แล้วพอฟื้นฟู พอมันทุกข์มันยาก เลิกดีกว่า ไปแล้ว ๒ ปี ๓ ปี กลับมาอีกแล้ว ปฏิบัติใหม่

เราจะบอกว่า มันจนตรอก มันไม่มีทางไป ไม่มีทางไหนหรอก ถ้ามีทางแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดานะ ถ้ามีทางที่สะดวก ทางที่เรียบง่ายนะ องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าบอกพวกเราแล้ว มันไม่มีทางไป กิเลสมันเป็นแบบนี้ เหมือนการรักษาโรค โรคมันเป็นอย่างนี้ มันต้องใช้ยาอย่างนี้ มันถึงจะรักษาโรคนี้ได้

นี่ก็เหมือนกัน กิเลสมันเป็นแบบนี้ มันต้องใช้มรรค ใช้ศีล สมาธิ ปัญญาเข้าไปรื้อค้นกับมัน ก็เอาธรรมจักรเข้าไปฟาดฟันกับมัน ไม่มีทางไหนหรอก ถ้ามีทางอื่น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมนี้ไว้ไง พอวางธรรมนี้ไว้ เราถึงจะต้องเข้มแข็ง ไอ้กรณีอย่างนี้กรณีที่เขาบอกว่า นู่นก็รู้แล้ว นี่ก็จืดชืด นั่นก็ทําแล้วไม่ได้ผล มันเป็นอย่างนี้ นี่พูดถึงข้อที่ ๑.

“๒. เรื่องกามราคะมันมีผลกับผมมาก”

ถ้ามันมีผลกับผมมาก เวลามันมีความรุนแรงมาก แล้วเวลาเราสู้มันไม่ได้ เหมือนกับเราต้องยื่นหน้าให้มันตบเล่นเลย ฉะนั้น เราจะสู้กับมัน ก็บอกว่า “เขาเป็นฆราวาส แล้วจะถือศีลก็ลําบาก” ไม่ลําบาก เราถือศีล เราถือศีลธรรมดาไง

อย่างเช่น เห็นไหม พระ พระนี่อวดอุตริมนุสธรรม ธรรมที่เหนือมนุษย์ อวดอุตริ ถ้าในอนุปสัมบันเป็นปาจิตตีย์ ถ้าไม่มีในตนเป็นปาราชิก ฉะนั้น เวลาไปพูดอะไร คนเขาสงสัย ฉะนั้น เวลาเดี๋ยวนี้พระเขาถึงจะมีหน้าม้าๆ ไง เอาแม่ชีเอย เอานักบวชอยู่ข้างหน้า พระอยู่ข้างหลังไง หากินกันอยู่อย่างนี้ นี่พูดถึงพระเพราะอะไร เพราะมันมีศีล มันบัญญัติไว้ชัดเจน เพราะว่ามันเหมือนกับกฎหมาย กฎหมายมันบังคับใช้อยู่ ใครทําผิดกฎหมายก็ผิดกฎหมาย

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมวินัยมันมีอยู่แล้ว ฉะนั้น พระทําอะไรผิด มันเห็นกันชัดๆ ไง ถ้าคนเขารู้เขาเลี่ยงบาลีซะ แต่ถ้ามันเป็นฆราวาส ฆราวาสปฏิบัติ เพราะอะไร เพราะฆราวาสไม่มีปาราชิก เวลาเป็นฆราวาสมีปาราชิกไหม ไม่มี ไม่มี พอฆราวาสปฏิบัติ แล้วเขาพูดไปเรื่อยเปื่อย ฮูย! นิพพาน ๕ รอบ ๖ รอบมันก็พูด อยู่นั่นน่ะ ไม่เป็นไร ไม่มีใครไปปรับอะไรเลย

แต่นี้ย้อนกลับมาเรื่องถือศีลเขานี่ไง เขาบอกว่า “เขาถือศีล แล้วถือศีล ๘ มันทําไม่ได้ เพราะยื่นของให้ผู้หญิงไม่ได้”

คือเราทํางานกันมันยื่นของให้กันไม่ได้ อะไรไม่ได้ ก็เลย ไม่รักษาศีล ตอนนี้จะขอรักษาศีล ๕ ได้ไหม แต่เรื่องกาเมฯ เรื่องอะไรนี่ เรื่องอพฺรหฺมจริยา เราจะทําพอแต่ว่าถือศีล ๘ ฉะนั้น การยื่นให้ เราไม่ได้เจตนาจะไปถูกต้องตัวเขา ในการทํางานกัน เอกสารเรายื่นให้เขา เขาก็รับเอกสารไปมันก็จบ มันผิดศีลตรงไหน

แต่เวลาพระ เห็นไหม พระ ผู้หญิงมาประเคนของ พระห้ามฉันเลย ผู้หญิงถือของมา ห้ามฉันเลย ทําไมพระเอาผ้าวางล่ะ พระเอาผ้าวาง เห็นไหม แล้วโยมผู้หญิงก็วางอาหารนั้นบนผ้าใช่ไหม เขาเรียกว่าของเนื่องด้วยกาย เพราะถือว่าประเคนขึ้น ถ้าการประเคนขึ้น พระจับผ้านี้ไว้ แล้วโยมเอาอาหารมาก็วางบนผ้านั้น เขาเรียกว่าประเคนขึ้น เพราะว่ามันเกี่ยวเนื่องกับพระจับผ้านี้อยู่ มันเนื่องด้วยกาย ก็เป็นสิทธิ์ของพระองค์นี้ ว่าอย่างนั้นเถอะ นี่ไง เวลาพระเขายังมีการประเคน

แล้วคําถามไง “ถ้าถือศีล ๘ แล้ว ถือว่าเป็นฆราวาสแล้วทําไม่ได้ เพราะว่ามันมีเพศตรงข้าม เวลาทํางานมันติดขัด”

เวลากิเลสนะ มันจะเจาะยาง มันทําให้เราทําอะไรก็ไม่ได้ แต่ถ้ากิเลสเจาะยางนะ ศีล ๕ ก็คือศีล ๕ ศีล ๘ ก็คือศีล ๘ แต่ถ้าเราถือศีลของเราก็ถือศีลของเรา แต่นี้เวลาถือศีลของเรา เห็นไหม กิเลสของเรามันมากกว่า เราคุ้นชินกับทางโลก เราก็เข้าใจว่าเราจะไม่ได้เลย เราเห็นอยู่ พวกแม่ชี เวลาพวกโยมผู้ชาย ไม่ได้ ไม่ได้ ไม่ได้ก็คือไม่ได้ แต่ไม่ได้ของเรานะ เราเก็บไว้ในใจ

ดูหลวงปู่ผางท่านฉันมังสวิรัตินะ จนท่านนิพพานไปแล้วยังไม่มีใครรู้ หลวงปู่ผางอยู่ที่ขอนแก่น ท่านฉันมังสวิรัตินะ ท่านไม่ฉันเนื้อสัตว์ แต่ไม่มีใครรู้เลย ท่านไปบิณฑบาตปกติ แต่เวลาท่านฉัน ท่านเลือกฉันของท่านเอง ฉันในบาตร ท่านฉันแต่มังสวิรัติคือฉันแต่ผัก ท่านไม่ฉันหรอกไอ้พวกเนื้อสัตว์ แต่ท่านไม่เคยบอกใครเลย แล้วก็ไม่มีใครรู้ แล้วก็ไม่มีใครทํามังสวิรัติถวายท่านด้วย แต่ท่านใช้แบบท่านเขี่ยเนื้อสัตว์ออก หลวงปู่ผางน่ะ คนจริงเป็นแบบนี้ ทําดีโดยไม่มีใครรู้เลย แต่ท่านจริงในตัวของท่าน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราจะถือศีล ถ้าถือศีลทุกคนต้องเคารพฉันก่อน ไม่กล้าเข้ามาใกล้ฉันเลย เพราะฉันมีศีลนะ ห้ามเข้าใกล้ ไอ้ทิฏฐิมันเต็มตัวเลย เราทําของเรามันไม่ผิด เราไม่มีเจตนาทําอะไรผิดทั้งสิ้น

นี่พูดถึง เพราะว่าคําถามที่แล้วบอกว่า เขาท้อแท้ เขามีความทุกข์ความยาก จืดชืดไปหมดเลย ทําอะไรก็ไม่ก้าวหน้าเลย แล้วคําถามที่ ๒ ว่าถ้าเขาจะฟื้นฟู เรื่องศีลมันก็เป็นเรื่องหนึ่งที่ทําให้เขาวิตกกังวล ถ้าเขาวิตกกังวลขึ้นมาทําอะไรก็ไม่ได้

เราไม่ต้องไปวิตกกังวล เพราะว่าเราเป็นฆราวาส ศีล ๕ ก็คือศีล ๕ ศีล ๕ เห็นไหม เวลาเราอยู่กับครูบาอาจารย์ ดูสิ เวลาเขาใช้อุบาย เวลาเขาสอนเด็ก เขาสอนเด็กเขาใช้อุบายไม่ให้เด็กมันทําความเสียหาย เดี๋ยวตํารวจจับนะ ตํารวจจับนะ นี่โกหกทั้งนั้น

แต่เราพูดเพื่อคุณงามความดีไง ไอ้คําว่า “โกหก” คือว่าเราต้มตุ๋น เราพยายามฉ้อฉลอยากจะได้ประโยชน์จากเขาๆ นี่ โกหกชัดๆ เลย แต่เราไม่ได้โกหก เราปรารถนาดีกับคนอื่นนะ แต่เราพูดความจริง เราพูดตรงๆ ไป เขารับฟังเราไม่ได้ เราก็พูดเพื่อประโยชน์

ถ้าพูดเพื่อประโยชน์ นี่ก็เหมือนกัน อุบาย อุบายการปฏิบัติ โอ้โฮ! ถ้าจะพูดตรงๆ นะ โยมรับไม่ได้หรอก ใส่เข้าไปในใจ ในใจคิดอะไรใส่เข้าไปม้วนต้วนเลย นี่พูดก็ไม่ได้ นี่ไง บางอย่างมันต้องเป็นอุบายไง อุบาย ไอ้นี่พูดถึงคําว่า “อุบาย” อุบายคือพยายามบอกให้รู้ได้ บอกให้เขารู้ บอกให้เขาเข้าใจความหมักหมม ความชั่วในใจเรา ว่าอย่างนั้นเลย ไอ้นี่ ๑.

ฉะนั้น ที่ว่าเรื่องถือศีลนะ ถ้าถือศีลเพราะเราไปวิตกกังวลอย่างนี้ไง โยมจะทํางาน คนเราก็ต้องทํางานนะ ทํางานเราก็มีศีล มีธรรมของเรา แล้วมีศีลมีธรรมของเราคือความสุจริตของเรา

แล้วถ้าเราทําของเรา เขาบอกว่า “ถ้าสุจริตแล้วมันจะไม่ ก้าวหน้า อยากจะก้าวหน้า ก้าวหน้าไปแล้วมันมีแต่ทุจริต ก้าวหน้าไปแล้วมันมีแต่หมักหมมไว้ มันมีแต่ความทุกข์ร้อนทั้งนั้น”

ใครจะทําอย่างไรมันเรื่องของเขา เรามีสติปัญญาของเรา เราพยายามหาความสุจริตปกป้องตัวเรา แล้วเราทําของเราไป ถ้าเราโตขึ้น เราเป็นหัวหน้าเขา ถ้าหัวหน้าเป็นผู้สุจริต หัวหน้าเป็นผู้มีนํ้าใจ ลูกน้องรักมาก เพราะลูกน้องโดนบีบคั้นจนทุกข์ไปหมด

แต่เรื่องอย่างนี้มันเป็นเรื่องของสังคมโลก โลกคือหมู่สัตว์ สัตตะเป็นผู้ข้อง แล้วความเป็นข้องเกี่ยวกันไปหมด โลกมันเป็น อย่างนี้ มันเรื่องของโลกไง คนไง คนไม่ทั่ว บางคนก็คนเร็ว บางคนก็คนช้า การคนคือการหมุนเวียน มันเป็นอยู่อย่างนี้

ฉะนั้น เราอยู่กับโลกไง ถ้าอยู่กับโลก เวลาคนที่เขาจะประพฤติปฏิบัติ เขาถึงมาประพฤติปฏิบัติที่วัด ตัดจากโลกไง ตัดจากโลกแล้วมาปฏิบัติก่อน ทางโลกเขาบอกเลย ถ้าแน่จริงก็อยู่กับโลก ก็ปฏิบัติให้ได้สิ แหม! ปฏิบัติเป็นพระป่า ต้องไปอยู่ในป่า

อ้าว! ก็ทีแรกมันเป็นแบบว่าของใหม่ มันยังสดๆ อยู่ มันมีอะไรมันก็กระเทือนไปหมด เราแยกตัวออกไปซะ แยกตัวไปอยู่ป่าอยู่เขา ไปอยู่กับสัตว์ อยู่กับต้นไม้ ต้นหมากรากไม้ อยู่กับความสงบสงัด แล้วฝึกใจของเราให้มั่นคงก่อน ถ้าใจเรามั่นคง มันเป็นไปได้ เรากลับมาอยู่กับโลกมันอยู่สบายๆ แต่ถ้าเรายังไม่แยกตัวไปก่อน มันยังสดๆ ร้อนๆ อยู่ มันดูดกัน ดูดกัน กลืนกินกัน โอ้โฮ! ทุกข์ยาก ฉะนั้น เวลาจะประพฤติปฏิบัติมันต้องแยกออกมาก่อน ถ้าแยกออกมาก่อน เราทําของเรา

แต่นี้เขาเป็นฆราวาส แยกออกมาไม่ได้ ต้องทําหน้าที่การงาน เราก็พยายามรักษาของเรา เพราะเรามีอํานาจวาสนา แค่นี้ เพราะว่าธรรมโอสถนะ เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อหัวใจของเราไง

นี่เขาบอกว่า “ขออุบายหลวงพ่อช่วยแก้ไขด้วยครับ”

ปฏิบัติมาแล้ว การปฏิบัติบูชา ใครได้หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันมีคุณค่า คุณค่าเพราะว่าเรารู้จักพระพุทธศาสนา เวลาตายไป ไปเจอยมบาลเขาถามว่า “เคยเห็นธรรมะไหม” “ไม่เคย ไม่เคยเห็น” แล้วถามว่า “เป็นอย่างไรล่ะ ธรรมะ เคยเห็นคนเกิดไหม” “เคยเห็น” “เคยเห็นคนตายไหม” “เห็น” “นั่นน่ะ สัจธรรม การเกิด แก่ เจ็บ ตาย และการไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย นั่นน่ะคือสัจธรรม เห็นธรรมไหม” “ไม่เห็น” เราไม่เห็นเลย เราอยู่กับมันจนคุ้นชินกับมันไง

นี่ก็เหมือนกัน เราหัดพุทโธของเรา หัดใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา หัดใช้ปัญญาของเรา เราได้ศึกษาธรรมะ เวลามันมีประสบการณ์ เวลาไปไหนไปอย่างไร เขาเอาตัวรอดได้ เหมือนคนขับรถเป็น ขับรถเป็นรักษาอะไรเป็น เวลาเดินทางก็สะดวก แต่ คนถ้าไม่เป็นต้องอาศัยคนอื่นตลอดเลย

ถ้าจิตมันไม่เคย เห็นไหม เหมือนนับถือพระพุทธศาสนาแต่ไม่รู้เรื่องอะไรเลย อยู่ทางโลกเห็นธรรมะไหม ไม่เคยเห็น เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตายไหม เห็น นั่นมันเตือนตลอด เห็นตั้งแต่เด็กเกิด เห็นตั้งแต่ผู้ใหญ่ขึ้นมา เห็นคนชราภาพ เห็น คนตาย นั่นมันเตือนตลอด เห็นธรรมะไหม เห็นอยู่ แต่ไม่เคยคิด เห็นอยู่ แต่เราไม่เคยใช้ประโยชน์เลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเรากําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราประพฤติปฏิบัติแล้ว เรามีปัญญาของเรา มันยังเป็นบุญกุศล ที่เราจะเดินทางไปได้ ฉะนั้น นี่พูดถึงเดินทางไปได้นะ

ฉะนั้น ถ้าขออุบาย ขออุบายเราต้องควบคุมของเราเอง ถ้าอุบายของเรานะ สิ่งที่ทํามาแล้วมันก็ยืนยันแล้วนะ ยืนยันว่าเราปฏิบัติแล้วเรารู้เราเห็นนะ แล้วอย่างที่ว่าเรื่องกามราคะ กามราคะ วัตถุกาม กิเลสกาม มันมีไปหมด มันเป็นจริตเป็นนิสัย ถ้าเป็นนิสัยเราตรงข้าม เราตรงข้ามนะ สิ่งที่ตรงข้ามมันแก้กันไง

ถ้าโกรธ โทสจริต เขาก็ใช้ความเมตตาเผื่อแผ่กันว่าเป็นญาติเป็นพี่น้องกัน ถ้าโลภะ โลภะเราก็ต้องใช้สติปัญญาเพื่อ ไม่ให้หลง ใครไม่ต้องมาหลอก หลงไปแล้ว ถ้ามันเป็นกามราคะ กามราคะเขาก็เอาอสุภะต่างๆ เพื่อแก้ไขกันไง

มันมีแบบว่าของคู่ที่จะแก้ไขกัน ถ้าเราแก้ไขกัน สิ่งที่มัน มีอยู่เราก็ตั้งสติของเรา เราดูแลของเรา มันเป็นจริตนิสัยของเรา ถ้าจริตนิสัยเป็นอย่างนี้เราจะแก้ไขอย่างนี้ ถ้าแก้ไข แก้ไขเพื่ออะไร แก้ไขเพื่อให้มันไม่เดือดร้อนจนเกินไป แก้ไขเพื่อไม่ให้ไปกระทบกระเทือนใคร แก้ไขหัวใจของเราเพื่อประโยชน์กับเรานะ ถ้าปฏิบัติได้

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติ ครูบาอาจารย์เราปฏิบัติ ปฏิบัติตามความเป็นจริง ท่านปฏิบัติเพื่อชําระล้างกิเลส แต่ถ้าครูบาอาจารย์ไม่เป็น เห็นไหม ปฏิบัติไปแล้วกิเลสอยู่ครบ เขาสอนเรื่องทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ มันสอนสมาธิ สมาธิ ฤๅษีชีไพรมันก็สอน สมาธิมันเป็นแค่ แค่ทําความสงบของใจ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาให้เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง อันนั้นเป็นพระพุทธศาสนา สมาธิ ลัทธิศาสนาไหนเขาก็สอน แล้วถ้าสอนอย่างนี้ พระพุทธเจ้าไม่ต้องมาตรัสรู้หรอก ฤๅษีชีไพรมันตรัสรู้ไปแล้ว

พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนเรื่องสมาธิ พระพุทธเจ้าสอนเรื่องอริยสัจ เรื่องศีล เรื่องสมาธิ เรื่องปัญญา เรื่องสัจจะความจริง ในสัจธรรม ถ้ามันเกิดขึ้นจริง ปฏิบัติจริง ผู้ใดเห็นธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้นั้นจะมีคุณธรรมในหัวใจ เอวัง

เวลาพวกเราทําสมาธิพอจิตสงบทีหนึ่ง
ก็คิดว่าสมาธิจะอยู่กับเราตลอดไป
เราพูดบ่อย สมาธิมันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วก็แปรปรวนไป
ไม่มีอะไรคงที่หรอก สมาธิก็ไม่คงที่
สมาธิจะคงที่ได้ เราต้องรักษาไง
รักษาความชํานาญในการเข้าและการออก
ถ้าเรารักษาเหตุไว้ เหมือนเรารักษาอุณหภูมิไว้
เราตั้งเตาไฟรักษาไฟไว้ อะไรไปตั้งมันก็กําหนด
ถ้าไฟมันดับล่ะ ของที่ตั้งไว้มันก็บูด
นี่ก็เหมือนกัน สมาธิถ้าเราไม่กําหนดพุทโธ
เราไม่มีสติรักษานะ เดี๋ยวมันก็เสื่อม

๔

อาการขาดยา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๗ มีนาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ธรรมโอสถ”

กราบเท้าหลวงพ่อ ลูกศิษย์ขอความเมตตาขอคําแนะนํา มีเรื่องอยู่ว่า ชีวิตประจําวันงานมีมากขึ้น งานรับผิดชอบเพิ่มขึ้น ทําให้ความสงบน้อยลง ระยะหลังประมาณ ๖ เดือน มีเหตุสะดุดใจ เริ่มมีอาการทางกาย มีความดันขึ้น เวียนหัวบ่อยๆ ก็ไม่ได้สนใจมากกับอาการ จนเป็นบ่อยขึ้น กินยาก็ไม่ดีขึ้น

จึงกลับมานั่งสมาธิ ปรากฏว่านั่งไปประมาณไม่นานก็เบาเวียนหัว ลองมาวัดความดัน ผลก็ลดลง คําถาม เป็นการเตือนจิตใต้สํานึกของเราที่ไม่ได้ทําการปฏิบัตินั่งสมาธิ จนทําให้มีอาการทางร่างกายใช่หรือไม่ หรือเราจิตฟุ้ง ร่างกายไม่ดี แต่เมื่อทําจิตสงบเป็นธรรมโอสถ

ตอบ : นี่ไง เขาถามปัญหามา “ธรรมโอสถ” คือเพลินน่ะ คือเพลินไปกับงานทางโลก เพลินไปกับงานทางโลก เห็นไหม เขาเคยปฏิบัติ แล้วเวลาปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วจิตมันมีสติมีปัญญาไง ถ้ามีสติปัญญาดีขึ้นก็ซาบซึ้งในพระพุทธศาสนา ซาบซึ้งในการประพฤติปฏิบัติ

แต่ว่าเดี๋ยวนี้งานมากขึ้น ชีวิตประจําวันมีงานมากขึ้น ความรับผิดชอบมากขึ้น ก็เลยห่างเหินกับการปฏิบัติไป พอห่างเหินการปฏิบัติไป เห็นไหม นี่เกิดความดันขึ้น มีการปวดศีรษะบ่อยๆ มีต่างๆ กินยาก็ไม่ดีขึ้น ฉะนั้น เลยกลับมานั่งสมาธิ พอ นั่งสมาธิขึ้นมาแล้วมันกลับดีขึ้นไง ถ้ามันกลับดีขึ้น มันเบา การเวียนหัว ความดันก็ลดลง ทุกอย่างก็ดีขึ้นหมดเลย อย่างนี้เป็นเพราะว่าเราจิตฟุ้งซ่านหรือเปล่า เราคิดไปเองหรือเปล่า

ฉะนั้น คําว่า “คิดไปเอง” หรือ “ไม่คิดไปเอง” มันเป็นผลที่มันแสดงออก มันเห็นชัดเจน อย่างนี้มันจะเป็นว่าเราฟุ้งซ่านไปหรือเปล่า เพียงแต่ว่าถ้าเราไม่ฟุ้งซ่านไป เราต้องแบ่งเวลาไปปฏิบัติ กลัวงานมันจะไม่ได้เต็มเม็ดเต็มหน่วยใช่ไหม

งานก็ส่วนงานนะ ถ้างานทางโลก หน้าที่การงานของเรา เราต้องมีหน้าที่การงานของเราเป็นเรื่องปกติ พอเราเป็นผู้ใหญ่ ขึ้นมา เห็นไหม คนที่เขามีทําธุรกิจ เขามีความรับผิดชอบ เขา จะผ่อนถ่ายให้ลูกเขาไป ถ้าผ่อนถ่ายให้ลูกได้ พ่อแม่ก็วางมือได้ ถ้าพ่อแม่วางมือได้ สิ่งนี้ก็ให้ลูกเขาดูแลกันไป

เขาถึงเวลาแล้วผู้เฒ่าผู้แก่ในสังคมชาวพุทธ พอแก่เฒ่าเขาจะเข้าวัดเข้าวา เข้าวัดเข้าวาเพื่ออะไร เพื่อพร้อมที่จะไป แต่ในปัจจุบันนี้การเข้าวัดเข้าวามันเป็นที่ว่ามันเรื่องสื่อสารมวลชน การเสนอข่าวต่างๆ ทําให้เราไม่กล้าไปวัดไหนเลยนะ ถ้าไปวัดไหนแล้ว เรากลัวเรามีความผิดพลาดไปกับเขาไง

ฉะนั้น ถ้าพูดถึงไปวัด เราไม่ต้องว่า เราไปวัดแล้วเราต้องไปผูกพันกับวัดไหนทั้งสิ้น ที่เราไปวัดไปวา เราเพื่อจะไปวัดหัวใจของเรา เราไปวัดไปวาเพราะเราเป็นชาวพุทธไง วัดอารามเป็นที่อยู่ของผู้ทรงศีล ถ้าที่ไหนมีผู้ทรงศีล แล้วเป็นผู้ที่เราเห็นแล้วงามตางามหัวใจ เราก็ไปที่นั่น ไปที่นั่นเพื่ออะไร เพื่อวัดหัวใจของเราไง

ถ้าเราประพฤติปฏิบัติมันเป็นความจริง ผู้เฒ่าผู้แก่เขาไปวัดกัน ไปวัดกันก็เพื่อเตรียมตัวไง เตรียมตัวเพื่อเราจะเดินทาง เราต้องมีบุญกุศลเป็นเสบียงของเราไป ถ้าเป็นเสบียงของเราไปนะ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะ ถ้าถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ มันจบที่นี่เลย ถ้ามันจบที่นี่ได้ ผู้ที่ไปวัดไปวามันมีประโยชน์อย่างนี้

แต่เราเกิดมา คนเกิดมา เห็นไหม มีพ่อมีแม่ เกิดมาอยู่ในครรภ์ กินเลือดของแม่ อยู่ในครรภ์กินนํ้านมกินเลือดของแม่ เลือดเนื้อเชื้อไขมันมาอย่างนั้น แล้วมัน ๙ เดือนกว่ามันจะคลอดออกมา พอคลอดออกมาแล้วเป็นเด็กน้อย พ่อแม่ก็ต้องเลี้ยงดูมา เลี้ยงดูมา เรามีการศึกษา เราโตขึ้นมา เรามีหน้าที่การงานของเรา เรามีครอบครัวของเรา เห็นไหม เรามีครอบครัวของเรา เราก็มีลูกมีเต้าต่อไป แล้วเราก็ต้องชราภาพ มันชราภาพตั้งแต่อยู่ในครรภ์ ๙ เดือนนั่น มันแก่มาตั้งแต่ในครรภ์

แล้วพอเราเกิดมาเป็นมนุษย์ ถ้ามนุษย์มีสติปัญญาขึ้นมา เห็นไหม สมบัติทางโลกคือสมบัติในปัจจุบันนี้ สมบัติทางโลกคือว่า เรามีบุญกุศล เราถึงได้เกิดเป็นมนุษย์ ถ้าไม่มีบุญกุศลไปเกิดเป็น ไก่ในฟาร์ม ๔๕ วันเชือด ไปเกิดในคอกหมู ๙ เดือน ๖ เดือน เชือด อายุมันไม่ถึงปีนะ แต่ของเราอายุเกือบร้อย ถ้าอายุเกือบร้อยนะ แล้วมีสติมีปัญญา เห็นไหม แล้วเราก็คัดเลือกเอา เราคัดเลือกเอา

คนเรานี่นะ ถ้าเป็นนิสัย คนนิสัยรับผิดชอบนะ การงานก็รับผิดชอบ ทํางานทุกอย่างจะประสบความสําเร็จ พ่อแม่จะอบอุ่นหัวใจ เพื่อนฝูงคบแล้วก็คบด้วยความเต็มใจ เพราะอะไร เพราะเขาเป็นคนจริง คนถ้าเป็นทางโลกเขาเป็นคนจริงนะ บวชมาเป็นพระก็จริง เพราะอะไร เพราะเขาจริงในหัวใจของเขา นิสัยเขาเป็นอย่างนั้น เวลาเขามาบวชเป็นพระ เขาก็จะมีสัตย์ เขาจะมีความซื่อสัตย์กับตัวเอง เขาจะตั้งกติกาของเขา เขาจะพยายามประพฤติปฏิบัติของเขา แล้วจะได้ไม่ได้มันอยู่ที่อํานาจวาสนา

คําว่า “อํานาจวาสนา” นะ คําว่า “อํานาจวาสนา” เห็นไหม ใครสร้างมามากน้อยแค่ไหน เวลาอํานาจวาสนาของพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งให้เป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา เวลาพระติเตียนๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า

“ไม่ใช่ เราไม่ได้ว่าเราสามารถจะมอบให้ใครได้หรอก สิ่งนั้น มันเป็นสมบัติของเขา พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ตั้งแต่ อดีตชาติเขาปรารถนาเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา เขาถึงได้สร้างบุญกุศลของเขา เขาปรารถนาของเขา แล้วเขาสร้างบุญกุศลของเขามา”

พระองค์อื่นเขาก็สร้างบุญกุศลของเขามา พระสีวลีท่านก็สละทานของท่าน ท่านเป็นเอตทัคคะในระดับของทาน ใครสร้างบุญกุศลอย่างใดมา ใครทําอย่างใดมา เขาทํามาทั้งนั้นๆ เพราะ เขาทําของเขามา พอเราจะมาประพฤติปฏิบัติ มันก็อยู่ตรงนี้ เราทําอะไรมา ถ้าเราทําสัมมาทิฏฐิ เราทําความเห็นถูกต้องดีงามมา เราไปเจอครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ โอ้โฮ! ฟังแล้วมันชื่นใจ ไปฟังอะไรที่มันขัดแย้งนี่ไม่เอา

แต่ถ้าเราเคยเป็นสายบุญสายกรรมกับพวกนอกคอกมา พอเจอพวกนอกคอกมันเข้ากัน มันไปด้วยกันเลย มันชอบ สังเกตได้ไหมเวลาคนพูดอะไรกับเรา เราจะชอบ ชอบเรื่องอย่างนี้ ชอบเรื่องอย่างนี้ บางอย่างมันต่อต้าน มันไม่เอา

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญานะ เรามีธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า คือพระไตรปิฎกเทียบเคียงวัดเคียงแล้ว เราเอาตรงนั้นๆ ถ้าจิตใจมันไม่ยอมนะ พยายามหาเหตุผล หาเหตุผลที่จิตใจมันยอมรับขึ้นมา ถ้าจิตใจมันยอมรับขึ้นมา เห็นไหม ยอมรับความจริง สัจจะความจริง แล้วมันพิสูจน์ได้ไง มันพิสูจน์ได้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม ท่านมีพยาน ที่มันมีพยานที่มันทดสอบได้ ทดสอบได้ นี่ก็เหมือนกัน เวลาประพฤติปฏิบัติ หลวงปู่มั่นท่านพูดถึงนะ ท่านบอกว่า หลวงปู่ขาว เราได้คุยแล้ว ครูบาอาจารย์ท่านได้คุยกันแล้ว ท่านได้ตรวจสอบ ได้ทดสอบแล้ว นี่ถ้าเราปฏิบัติมันรู้ทันได้ มันรู้เท่าได้ ถ้ามันรู้เท่าได้ สิ่งนี้ มันเป็นประโยชน์ไง นี่พูดถึงว่า คนถ้าเป็นคนที่มีความรับผิดชอบ

ฉะนั้น เขาบอกว่า เวลาตอนที่เขาเคยปฏิบัติ แล้วเขาบอก เขามีความสุขมาก เขามีความสุขมาก เขามีความพอใจมาก แต่ตอนนี้มันทิ้งระยะไป มันทําให้เกิดเจ็บไข้ได้ป่วยไง แล้วเวลามา นั่งสมาธิแล้วมันดีขึ้น

ถ้ามันดีขึ้น ธรรมโอสถของมันดีอยู่แล้ว ของดีอยู่แล้ว เห็นไหม คําว่า “ของดีอยู่แล้ว” เวลาพวกเราทําสมาธิพอจิตสงบ ทีหนึ่งก็คิดว่าสมาธิจะอยู่กับเราตลอดไป เราพูดบ่อย สมาธิมัน เกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วก็แปรปรวนไป ไม่มีอะไรคงที่หรอก สมาธิก็ ไม่คงที่

สมาธิจะคงที่ได้ เราต้องรักษาไง รักษาความชํานาญในการเข้าและการออก ถ้าเรารักษาเหตุไว้ เหมือนเรารักษาอุณหภูมิไว้ เราตั้งเตาไฟรักษาไฟไว้ อะไรไปตั้งมันก็กําหนด ถ้าไฟมันดับล่ะ ของที่ตั้งไว้มันก็บูด นี่ก็เหมือนกัน สมาธิถ้าเราไม่กําหนดพุทโธ เราไม่มีสติรักษานะ เดี๋ยวมันก็เสื่อม พอมันเสื่อมไป พอมันเสื่อม พอมันเสื่อมแล้วมันก็กลับมา พอเสื่อมแล้ว ทําแล้วก็ได้แค่นี้ ทําแล้วไม่เห็นจริงเห็นจัง ทีนี้ไปแล้ว คิดฟุ้งซ่านไปเรื่อย คิดโทษตัวเอง คิดโทษทําร้ายตัวเอง นี่เวลากิเลสมันคิดไง

แต่ถ้ามันเป็นธรรมนะ ธรรม เราคิดถึงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า คือ ทําให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวิมุตติสุข พ้นจากทุกข์ไป ถ้าเรามีเป้าหมายตรงนั้น แต่เรายังทําไม่ถึง หน้าที่การงานเรารับผิดชอบ แต่เราก็แบ่งเวลาของเรา คนที่มีสติมีปัญญา ทรัพย์สมบัติ ทรัพย์ที่เป็นความจริง คือ ศีล สมาธิ ปัญญาในใจของเรา เราเอาตรงนี้เป็นตัวตั้ง ถ้าเอาตรงนี้เป็นตัวตั้ง เรากลับมา ที่นี่

ฉะนั้น เขาถามว่า คําถามคือว่า “สิ่งที่เขาทํา ที่ว่าประพฤติปฏิบัติไปแล้ว มันใช่การฟุ้งซ่านหรือไม่ มันเป็นที่จิตมันฟุ้งไปเองหรือไม่ ร่างกายที่มันรับมันเป็นจริงหรือเปล่า”

เป็นจริงหรือไม่เป็นจริง เป็นปัจจัตตัง เพราะเวลาเขาเป็น คนเราเป็นนะ เวลาจิตมันสงบหรือว่ามันมีความสุข ขนลุกเลย เวลาขนลุก เวลามันเวิ้งว้างนี่ ไอ้นี่มันเป็นข้อเท็จจริง แต่มาถามเรา ไอ้นี่มันลมปาก มาถามเรา ต้องให้เรายืนยันไงว่าสิ่งนั้นเป็นจริงหรือเปล่า

มันเป็นจริงตั้งแต่ตอนที่มันเป็นนั่นน่ะ ถ้ามันเป็นจริง เห็นไหม เราจะบอกว่าระดับสติปัญญาของคน ถ้าระดับสติปัญญาของคนนะ เวลาถ้าจิตมันสงบมันรับรู้ได้เลย ถ้าระดับสติปัญญาของคนที่มั่นคง ระดับสติปัญญาของคนที่มีสัจจะ มันจะไม่เชื่ออะไรง่ายๆ มันต้องตรวจสอบ

ถ้าระดับสติปัญญาของเราอย่างนี้ ถ้ามันเกิดกับเรา ระดับสติปัญญาอย่างนี้เรารู้ไม่ได้หรือ เรารู้ได้ ถ้าระดับสติปัญญาเรา รู้ได้ นี่มันเป็นเครื่องเตือน ธรรมะมาเตือน ธรรมะมาเตือน เตือนเราเลยว่าเราควรทําตัวอย่างไร เราควรจะวางตัวอย่างไร เราควรจะขวนขวายสิ่งใด เราจะขวนขวายเรื่องโลก หรือเราจะขวนขวายเรื่องธรรม

แต่ถ้าเราอยู่ทางโลกใช่ไหม เราก็ต้องขวนขวายเรื่องโลกด้วย เรื่องโลกเพราะว่าความเป็นอยู่ในชีวิตประจําวันของเรามันต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย แต่อาศัยแล้วเราก็แบ่งเวลา แบ่งให้ถูก แบ่งให้ต้อง แบ่งให้ดี ให้ช่วงเวลา แล้วเราก็มาปฏิบัติของเราบ้าง ถ้าปฏิบัติแล้วมันอยู่กับจิตที่ว่าจิตมันเวิ้งว้าง จิตไม่รับรู้ นี่ระดับ สติปัญญาของจิต ระดับสติปัญญาของจิตมันก็อยู่กับจิต

ถ้าเวลาจิตเวลามันตายไป เด็กมันก็จะถามว่า “ตายแล้ว ไปไหน” ตายแล้วก็ไปตามเวรตามกรรม คนโบราณเขาบอกว่าคน ใกล้ตายให้ระลึกถึงพระไว้ก่อนนะ ระลึกถึงพระไว้ก่อน เพราะระลึกถึงพระก็ระลึกถึงพระพุทธเจ้า ถ้าระลึกถึงพระ เวลาไปมันไป ทางนี้ก่อน ถ้าไม่ระลึกถึงพระนะ เวลาจะตาย วิตกกังวลไป ทางอื่น

มันมีพระสมัยพุทธกาลไง เขาเดินทางไปทางนํ้า แล้วเขาเอามือราไปกับเรือ มันไปเกี่ยวเอาสาหร่ายขาด เกี่ยวสาหร่ายขาด ภิกษุพรากของเขียวเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ทีนี้เขาก็คิดอยู่ตรงนี้ว่าเขาเป็นปาจิตตีย์ๆ บังเอิญเขาตายปัจจุบันทันด่วน ตายตอนนั้นไปเกิดเป็นจระเข้ ไปเกิดอยู่นั่น

นี่ไง ตายแล้วไปไหน ตายแล้วไปไหน เป็นพระแท้ๆ ปฏิบัติมีศีล มีสมาธิ มีปัญญานะ แต่เขาเดินทางทางเรือไง แล้วมือก็รา กับเรือไป บังเอิญมันไปเกี่ยวเอาสาหร่ายขาด พอเกี่ยวเอาสาหร่ายขาด พอสาหร่ายขาด ภิกษุพรากของเขียว ทําให้ของเขียวหลุด จากขั้ว เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เพราะระดับปัญญามันรู้ไงว่าไม่ได้ตั้งใจ มือรานํ้าไป ไปเกี่ยวเอาสาหร่ายขาด พออย่างนั้นก็วิตกกังวล วิตกกังวลก็เกิดเป็นจระเข้ไปเลย

นี่พูดถึงว่ากรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน แต่เวลา คนโบราณเขาให้คิดถึงเรื่องพระเรื่องเจ้าก่อน ว่าเวลาตายไปแล้ว จะได้ตายแล้วไปดี

นี่ก็เหมือนกัน เขาพูดถึงไงว่า “นี่เป็นธรรมโอสถหรือไม่” ถ้าเป็นธรรมโอสถ ธรรมโอสถก็กําหนดลมหายใจเข้าและ ลมหายใจออก อานาปานสติ กําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรม สมาธิ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ตรึกในธรรมก็เป็นธรรมโอสถ ถ้าเป็นธรรมโอสถมันเป็นจริงๆ เพราะธรรมโอสถทําให้จิตใจร่มเย็น ธรรมโอสถทําให้ความดันก็ลดลง ผลของการเวียนศีรษะก็หาย ทุกอย่างก็หาย สิ่งนี้เป็นไปได้

เวลาครูบาอาจารย์ท่านเจ็บไข้ได้ป่วย ท่านใช้ธรรมโอสถรักษา พุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาจิตมันเข้าสงบ ถ้าให้เข้าไปสู่อัปปนาสมาธิมันสว่างโพลงหมดเลย ความเจ็บไข้ได้ป่วยหายหมด ออกมาเหมือนกับไม่เป็นอะไรเลย แล้วร่างกายแข็งแรงด้วย แต่ต้องจิตใจเข้มแข็งนะ ถ้าจิตใจไม่เข้มแข็ง ธรรมโอสถ ธรรมโอสถ มันเรียกร้อง แต่ทําแล้วไม่เป็นความจริงนะ ร่างกายมันจะทรุดไปเรื่อยๆ แล้วเวลาไปหาหมอ หมอก็จะติเลย โอ้โฮ! ปล่อยไว้จนป่านนี้แล้วค่อยมาหา

ก็จะเอาธรรมโอสถไง แต่เราไม่มีคุณสมบัติพอ เราทําของเราไม่ได้ไง พอทําไม่ได้ อาการไข้ก็ทรุดไปเรื่อยๆ ไง เราถึงบอกว่า ถ้าอาการไข้เจ็บไข้ได้ป่วยไปหาหมอซะ แล้วธรรมโอสถรักษาหัวใจของเรา ถ้าหัวใจเราดีขึ้น หัวใจเราเข้มแข็งขึ้นมา มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่า “เป็นธรรมโอสถหรือไม่”

เป็น แล้วพอเป็นธรรมโอสถแล้ว มันต้องย้อนกลับมา เลยว่า เราควรจะเอาอะไร เราควรจะเอาสมบัติทางโลก หรือเรา จะเอาสมบัติทางธรรม ถ้าสมบัติทางธรรมก็สมบัติภายในของเรา แล้วเขาก็จะบอกว่า ทํางานก็ไม่มีเวลาอยู่แล้ว ยังต้องไป ปฏิบัติอีก ยังเสียเวลาอีก คนเกิดมาแล้วไม่รู้จักทํามาหากิน คนเขาพูดไปนู่น เราก็เชื่อเขา ฉะนั้น เวลาถ้าใครพูดอย่างนั้น ถ้าเราสํามะเลเทเมา ใช่

แต่ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เป็นความจริงของเรา อันนี้เราเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเชื่อศาสดา เราไม่เชื่อโลกธรรม ๘ ไม่เชื่อเรื่องการติฉินนินทา แต่เราเชื่อ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ต้องทําจริงนะ ไม่ใช่คนขี้เกียจ ขี้คร้าน ฉันจะปฏิบัติ แล้วก็ไปวัดก็ไปนั่งไปนอนไม่ทําอะไรเลย ไม่ทําอะไรก็ไม่ได้อะไรเหมือนกัน ใครทํามาอย่างไรก็ได้อย่างนั้น ใครไม่ทําอะไรก็ไม่ได้อะไรอย่างที่ไม่ได้ทํานั่นแหละ ถ้าใครทําก็ทําจริง ถ้าทําจริงก็เป็นความจริง

ฉะนั้น สิ่งนี้ที่มันเกิดขึ้นแล้วให้เอามาเตือนตัวเองไง ให้เอามาเตือนตัวเอง คําเตือนตัวเอง คนอื่นเขาชี้ขุมทรัพย์ให้เรา เขาบอกถึงความผิดพลาดของเรา เรายังโต้แย้ง นี่เราคิดได้เองๆ เราเตือนตัวเราเองว่าเราควรทําอย่างไร ถ้าควรทําอย่างไร มันเป็นการยืนยันระดับวุฒิภาวะของสติปัญญามันรู้ได้ ถ้ารู้ได้ เราแก้ไขของเราได้ จบ

ถาม : เรื่อง “ขอหลวงพ่อเมตตา ถามปัญหาธรรมดังนี้ ไม่ทราบว่าเป็นการฟังธรรมของโยมมากเกินไปหรือไม่”

กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ โยมได้มาภาวนาที่วัด และได้ถามปัญหาธรรมเมื่อวันที่ ๒ มกราคม หลวงพ่อได้สอนแนะนําให้กลับไปเช็กเรื่องศีลและการทานอาหาร ซึ่ง ณ ปัจจุบันนี้โยมได้ทําบัญชีธรรม เช็กเรื่องศีล ๕ การทานอาหาร การปฏิบัติภาวนา ดูควบคุมจิตให้เป็นกุศล ลงรายวันทุกวันก่อนนอน และได้ทานข้าว เพื่อเลี้ยงร่างกาย ใช้จ่ายเงินน้อยลง และได้เงินใส่บาตรพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ตอนเช้าเกือบทุกวันเจ้าค่ะ แล้วเอาปัจจัยนั้นมาทําบุญกับหลวงพ่อและบุญอื่นๆ ค่ะ

ขอหลวงพ่อเมตตาตอบปัญหาดังนี้

๑. ทุกวันนี้โยมได้ฟังธรรมของหลวงพ่อและหลวงตาช่วงกลางวัน เวลาประมาณ ๔ - ๕ ชั่วโมง นอกจากใช้ความคิดด้านตัวเลขและตัวเงินเท่านั้น จะเสียบหูตลอดในขณะที่ปฏิบัติงานประจําวัน ในช่วงหัวรุ่งได้ฟังธรรมหลวงตาเป็นหลัก พร้อมเดินจงกรมและนั่งสมาธิก่อนไปทํางาน

จิตดวงนี้ของโยมมันไม่มั่นคงไม่แข็งแรงค่ะ เคยบอกตัวเอง ว่าให้เปรียบเหมือนตัวเองเป็นต้นไม้ในป่าที่ทนแดดทนฝน และไม่ใช่ต้นไม้ในกระถางที่คอยรดนํ้าพรวนดินใส่ปุ๋ยตลอดเวลา

คําถาม ไม่ทราบว่าการฟังธรรมของโยมมากไปหรือเปล่าคะ เพราะไม่ได้ภาวนาพุทโธเลย เพราะพักหลังนี้พุทโธไม่แนบนิ่งค่ะ จิตมันจะชอบฟังธรรมอย่างเดียว ไม่ได้ฝึกฝนในสนามค่ะ

๒. การปฏิบัติธรรมจะเจอทางโลก เจอโลกธรรม ๘ เยอะ โดยเฉพาะหมู่ทํางาน โดยทําแบบทดสอบอยู่เสมอ เพราะอยู่กับ ผู้หญิงด้วยกัน ลูบหน้าปะจมูก มีการแบ่งพรรคแบ่งพวก โยมก็คุยเฉพาะเรื่องงานที่ต้องเชื่อมโยงกันเป็นหลัก ไม่คลุกคลีกันมาก

พักเที่ยงต้องไปปลีกวิเวก ไปปฏิบัติเพื่อผ่อนคลายจากการเครียดที่ทํางานค่ะ ฟังธรรมหลวงตาค่ะ โยมบอกตัวเองว่ามาทํางานเพื่อทํามาหากินและรับผิดชอบงานให้ดีที่สุด ชีวิตแบบนี้เหมือนใส่หน้ากากกัน หวังผลประโยชน์และของแถมกันทั้งนั้น ขอกราบหลวงพ่อเมตตาให้กําลังใจเพื่อสู้กับชีวิตโลกที่มีแต่ความแข่งขันแย่งแข่งดีกันค่ะ

ตอบ : พูดถึงการฟังธรรม ฟังธรรมนะ การฟังธรรม พูดถึงว่า ถ้าโยมฟังมากไป ไม่มาก การฟังธรรมนี่สําคัญมาก เพราะการฟังธรรม ฟังธรรม เวลาหลวงตาท่านเทศน์ประจํา เวลาสิ่งที่อันดับหนึ่งในวงกรรมฐานเรา หนึ่งคือการเทศน์ การเทศน์คือการแสดงออกของครูบาอาจารย์

อย่างเช่น หลวงปู่มั่นท่านจะเทศน์ แล้วคนที่จะหาฟังเทศน์อย่างนี้มันหาได้ยาก หาได้ยากเพราะอะไร เพราะจิตใจอย่างหลวงปู่มั่น จิตใจแบบครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงมันหาได้ยาก ถ้าหาได้ยากนะ ครูบาอาจารย์ท่านแก่เพราะกินข้าว คือท่านแก่เพราะอายุพรรษา

เวลาเราบวชมาแล้วเราลงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เราเชื่อฟังธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะธรรมวินัยเป็นศาสดาของเรา ให้เคารพกันที่อาวุโส ภันเต เราก็เคารพนะ เราเคารพกันตามกฎหมายไง

เวลากฎหมายเราเคารพนะ คนที่มีพรรษามากกว่าคือคนที่บวชมาก่อน เราจะเคารพด้วยความอาวุโส ภันเต ถ้าเราไม่เคารพ เราจะผิดธรรมวินัย แต่คนที่อาวุโส แต่จิตใจเขาไม่เหมือนหลวงปู่ มั่น อย่างหลวงปู่มั่นท่านอาวุโสด้วย แล้วท่านมีคุณธรรมในหัวใจของท่านด้วย เขาเป็นอาวุโส แล้วเขามีคุณธรรมในใจ เขาพูดสิ่งใดมันถูกต้องดีงามไปหมดเลย

เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการนะ ต้องทําสมาธิก่อน ทําความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาแล้วซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า จากกุปปธรรมเป็นอกุปปธรรม ท่านจะบอกเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป แล้วท่านจะบอกว่า “ต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น” คําว่า “ต้องเป็นอย่างนั้น” คือท่านทําของท่านมาถูกต้องดีงามแล้วไง

แต่เราทําไป พอเราทําปั๊บ กิเลสมันจะมายุมาแหย่ มัน จะมาทําให้แตกแถว ทําให้มันมีปัญหา ทําให้มันทําแล้วไปไม่ได้ ทําแล้วมีแต่ความเศร้าหมอง ทําไปแล้วมีแต่ตรอมใจ แล้วทีนี้มันก็แตกแขนงไปเยอะแยะแล้ว แล้วเราจะไปทางไหน แต่หลวงปู่มั่น ท่านรู้แล้วว่าสิ่งที่พอไปแล้วมันแตกแขนงหมดเลย ต้องมีความสงสัย มันมุมานะ มันทําแล้วมันมีแต่ความท้อแท้ แล้วเราจะไปทางไหนๆ จะไปทางไหน มันแตกแล้ว แตกประเด็นไปมหาศาลเลย

ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านก็เคยเป็นอย่างนี้ หลวงปู่มั่นพรรษาแรกท่านออกไปกับหลวงปู่เสาร์ก็เป็นแบบนี้ ท่านกลับไปหาหลวงปู่เสาร์เลย บอกว่าท่านมีปัญหาเยอะมากเลย หลวงปู่เสาร์ตอบเลย “ปัญญาท่านเยอะ ท่านต้องแก้ตัวท่านเอง เราแก้ท่านไม่ได้ ท่านต้องแก้ตัวเอง”

ฉะนั้น พอหลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่านไป ท่านอาวุโสด้วย แล้วท่านมีคุณธรรม คือท่านรู้จริงของท่านด้วย ฉะนั้น เวลาท่านเทศน์ท่านสอนพวกเรา “ต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้นเลย” ไอ้เราน่าจะ มันหลากหลายมาก โอ้โฮ! มันมีให้เลือกเยอะแยะไปหมดเลย แล้วเราจะไปทางไหนล่ะ แต่ หลวงปู่มั่นบอก “ต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น”

เราจะบอกว่า ถ้าเป็นอาวุโสด้วย ถ้ามีคุณธรรมด้วย เราเคารพสุดหัวใจเลย

แต่ถ้ามันอาวุโสแต่ไม่มีคุณธรรม นี่ไง แก่เพราะกินข้าว แต่พระพุทธเจ้าให้เคารพนะ อาวุโส แก่เพราะกินข้าว ก็แก่กว่าก็แล้วกันแหละ ถ้าแก่กว่า เราเคารพด้วยธรรมวินัย คือเราเคารพตามประเพณีไง ธรรมวินัยเขาต้องเคารพนะ อาวุโสก็ต้องอาวุโส แต่เขามีความรู้จริงหรือเปล่า เขาบอกเราได้ไหม เขาแก้ไขเราได้ หรือเปล่า มันไม่ได้ ถ้ามันไม่ได้ เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาฟังธรรม ฟังธรรมที่ว่า เราฟังธรรมที่มันต้องแสวงหา พระสมัยหลวงปู่มั่น สมัยครูบาอาจารย์เราท่านจะขวนขวายมาก จะขวนขวายไปหาครูบาอาจารย์ที่ถูกต้อง มีปัญหาไปก็ให้ท่านเทศน์ท่านสอน ให้ท่านชี้ทางให้ ถ้าชี้ทางให้มันก็เป็นความจริง นี่การฟังธรรมๆ นะ

ฉะนั้น โยมเขาถามว่า “โยมฟังธรรมมากไปหรือเปล่า”

เวลาฟังธรรมนะ ฟังธรรมหลวงตา หลวงตายืนยันได้ เพราะหลวงตา หลวงปู่มั่นรับประกันแล้ว เพราะหลวงปู่มั่นท่านสั่งกับพระมาเลย บอกหมู่คณะจําไว้นะ เวลาท่านนิพพานไปแล้วให้พึ่งมหานะ มหาดีทั้งนอกทั้งใน ทั้งนอก นอกก็คือวัตรปฏิบัติ นอกก็คือกิริยาคือความเป็นอยู่ ใน ในก็คือในใจ ก็เหมือนหลวงปู่ มั่น ดีทั้งนอกทั้งใน ถ้าดีทั้งนอกทั้งในนี้เราฟังเทศน์หลวงตาฟังได้ตลอดเลย

นี้ฟังเทศน์หลวงตาสมัยแกงหม้อเล็ก คือสมัยที่ว่าท่านยังไม่ออกมาโครงการช่วยชาติฯ ท่านจะพูดเรื่องสัจจะ เรื่องอริยสัจ เรื่องสัจธรรมหมดเลย แต่พอเวลาท่านออกมาโครงการช่วยชาติฯ พอโครงการช่วยชาติฯ ประชาชนมันหลากหลาย ประชาชนท้องไร่ ท้องนาเขามีแต่จับกุ้งจับปลาอยู่ แล้วเขาจะมาฟังธรรม มันคง ไม่เข้าใจมาก ท่านเลยเทศน์เป็นแกงหม้อใหญ่ คือเทศน์เรื่องระดับของทาน

ฉะนั้น เวลาท่านเทศน์อย่างนี้ เราก็เปรียบเทียบไง เดี๋ยวจะบอกว่า “อู้ฮู! บอกว่าเป็นพระอรหันต์เลย แต่เวลาเทศน์ก็เทศน์เรื่องพื้นๆ เทศน์เรื่องคุณงามความดี” แกงหม้อใหญ่ไง แต่ก่อนหน้านั้นก่อนที่ท่านจะออกมาโครงการช่วยชาติฯ นั่นน่ะแกงหม้อเล็กๆ หม้อจิ๋วๆ นั่นน่ะ เวลาเทศน์บนศาลากับพระ ซัดกันในเรื่องกิเลสอย่างเดียว

ทีนี้พอออกมาโครงการช่วยชาติฯ เราจะบอกว่า เวลาฟังธรรม ฟังธรรม เราต้องดูด้วย อย่างเช่น ตอนกลางคืน เขาจะเอาเฉพาะเทศน์บนศาลาของท่าน นั่นน่ะเทศน์มีเนื้อหาสาระหน่อยหนึ่ง แต่เวลากลางวันท่านจะเทศน์โครงการช่วยชาติฯ โครงการช่วยชาติฯ ท่านก็ไปหา หาเงินหาทองเพื่อมาคํ้าชาติ แล้วก็คนที่ทุกข์ยากก็มีตรงนั้น

นี่พูดถึงฟังธรรมไง ทีนี้พอฟังๆ ไปแล้ว พอกิเลสมันตีกลับนะ ไอ้นู่นก็ฟังแล้ว ไอ้นี่ก็รู้แล้ว ไอ้นั่นก็เข้าใจ ถ้าเวลากิเลสมัน ตีกลับ ต่อไปมันจะถอยร่นไปเรื่อยๆ ไง

ฉะนั้น บอกว่าการฟังธรรมฟังจากสัจธรรม หาฟังได้ยาก แต่ในปัจจุบันมันดีขึ้นเพราะมันมีเทป มันมีวิทยุไง สมัยพุทธกาลต้องฟังจากปากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฟังจากปากของพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ในสมัยหลวงปู่มั่นก็ต้องฟังจากปาก ฟังจากปากเลย

เพราะหลวงตาท่านบอกว่า เทปเครื่องแรกที่จะมาอัดเทปตอนหลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปแล้ว หลวงตาถึงเห็นเทปเครื่องเบ้อเริ่มเทิ่มเลย สมัยนั้นเทคโนโลยีเพิ่งมี แต่ก่อนหน้านั้นไม่มี ถ้าก่อนหน้านั้นไม่มี มันก็ต้องฟังกันจากปากต่อปาก ฉะนั้น มันถึงแสนยากไง ฟังเทศน์นี่แสนยาก แล้วฟังเทศน์ที่ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงด้วย โอ้โฮ! มันต้องกระเสือกกระสนนะ ต้องแสวงหาจริงๆ

แต่ในปัจจุบันนี้เทคโนโลยีมันเจริญขึ้น เราถึงได้ฟังกัน ถ้าฟังแล้ว เห็นไหม มันเป็นนํ้า มันเป็นสัจธรรมที่เข้ามาชําระล้างไอ้ความตระหนี่ถี่เหนียว ไอ้ความคิดเฉพาะตน ไอ้ความคิดว่า ไอ้นั่นก็ถูก ไอ้นั่นก็ดี ไอ้นี่ก็ดี ถ้าไม่มีเทศน์คอยมารั้งไว้ เดี๋ยวเราก็ไปบริโภคนิยม ไปตามกิเลสมันต้องการ แต่ถ้าเราฟังเทศน์ไว้ อย่างน้อยมันก็รั้งไว้

แล้วเขาบอกว่า “เพราะฟังเทศน์มากไป เขาไม่ได้ภาวนา พุทโธ เดี๋ยวนี้พุทโธไม่แนบ มันไม่นิ่งเหมือนเดิม”

ฟังเทศน์ไปก่อน พอเทศน์ถ้าจิตใจมันกลมกล่อม จิตใจมันไม่ฟุ้งซ่าน แล้วเราค่อยมาพุทโธ ถ้าพุทโธถ้าจิตใจมันฟุ้งซ่าน จิตใจมันโดนกระทบมารุนแรง พอกระทบรุนแรง พุทโธก็ไม่ อยู่หรอก พุทโธคือว่าเราต้องใช้กําลังเราต่อสู้กับมันเองเลย

แต่ถ้าเราฟังเทศน์ ฟังเทศน์ เราอาศัยครูบาอาจารย์ อาศัยพี่เลี้ยงให้นํ้าๆ เราโดนมารุนแรง พี่เลี้ยงก็ให้นํ้าหน่อยหนึ่ง เราก็มีพี่เลี้ยงคอยดูแลหน่อยหนึ่ง มันก็ดีขึ้น เห็นไหม แล้วพอจิตใจมันกลมกล่อม จิตใจมันพอช่วยตัวเองได้ พี่เลี้ยงลงเวทีได้ ชกเองได้แล้ว แล้วเราก็มาพุทโธของเรา หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ฟังธรรม ฟังธรรม จิตสงบได้

หลวงตาบอก การฟังธรรมนี่ประเสริฐมาก เวลาหลวงปู่ มั่นเทศน์ โอ้โฮ! ทุกพระยิ้มแย้มแจ่มใสมากเพราะอะไร เพราะเหมือนมันมีคนมาคอยชี้ทาง มันมีไม้เท้าอยู่ข้างหน้า มีสิ่งใดมา จะมาให้เป็นภัยต่อเรา ไม้เท้าเขี่ยทิ้งก่อน แล้วทางเดินเราสะดวก เห็นไหม การฟังธรรม ฟังธรรม

ฉะนั้น บอก “โยมฟังมากไปหรือเปล่า” คําถามเขากังวลว่าเขาฟังเทศน์มากไปหรือเปล่า เพราะเดี๋ยวนี้เขาพุทโธแล้วมัน ไม่แนบนิ่ง เพราะเดี๋ยวไปคําถามที่ ๒ ไง เพราะเรามีอุปสรรค เรามีสิ่งกระทบหัวใจ พอมีสิ่งกระทบหัวใจ พุทโธมันก็ไม่ลง สิ่งใดมันก็ไม่ลง

เพราะคนที่ปฏิบัติ เห็นไหม เราปฏิบัติใหม่ๆ ถ้าวันไหน มันกระทบรุนแรงนะ เราเข้าภาวนา เดินจงกรมต้องเร็วๆ เลย เดินแบบเร็วสุดขีดเลย เดินจนเหงื่อแตกหมดเลย พอเหงื่อแตกปั๊บนะ มันเริ่มมีสติมาแล้ว พอเริ่มสติมานะ ไอ้สิ่งที่กระทบมาเบา กระทบมาไม่เห็นมีอะไรเลย เป็นเหมือนขนนก เบาๆ แต่ตอน มาใหม่ๆ นะ มันเหมือนภูเขาเลย มันทับเอาเกือบตาย

พอมันทับเอาเกือบตายนะ เข้าทางจงกรมไวๆ เลย เพราะมันกําลังต่อสู้กันรุนแรง ถ้าไม่อย่างนั้นนะ ภูเขามันทับแบนเลย แล้วมันจะคิดแต่เรื่องนั้น พอเข้าทางจงกรมเดินไวๆ แล้วพุทโธ แต่เดินไวๆ เลย ประมาณซัก ๒ - ๓ ชั่วโมงนะ พอเหงื่อซกเลยนะ เอาแล้วไอ้ปัญหาที่เป็นภูเขามันเริ่มเบาเป็นขนนกแล้ว

พอเบาเป็นขนนกนะ เราพุทโธได้ช้าลง เดินได้ช้าลง แล้วมันก็เข้ามาสู่ความสงบได้ ไม่ให้กิเลสตัณหาความทะยานอยากไปหยิบฉวยเอาสิ่งที่ฝังใจแล้วกระพือ กระพือในใจของเราไง กระพือขึ้นมาแล้วทําลายเราตลอดโดยที่เราไม่รู้ตัวเลย

แต่เราเดินไวๆ สู้กับมัน สู้กับมัน พอสู้กับมันนะ เรามี สติปัญญาฟื้นตัวมา พอฟื้นตัวมานะ สิ่งที่มันกระทบที่รุนแรง แล้วเราควบคุมกิเลสของเรา กิเลสมันไปหยิบฉวยสิ่งนั้นมากระพือในใจ เราไม่ได้ไง พอมันเอามากระพือใจเราไม่ได้มันก็เบาลง เบาลง เราก็เดินสมาธิได้ช้าลง เพราะเราควบคุมใจได้แล้ว นี่พูดถึงว่า เวลาพุทโธแนบกับใจหรือไม่แนบกับใจ มันอยู่ที่ผลกระทบ มันอยู่ในชีวิตประจําวัน

ที่เขาบอกว่า “หลวงพ่อสั่งให้ไปดูเรื่องศีล สั่งให้ไปดูเรื่องการขบฉัน”

ไอ้เรื่องนี้มันมีผลต่อการปฏิบัติไง เวลาคนที่มาถามเรื่องการปฏิบัติ “หนูทําอย่างนี้ก็ไม่ได้ หนูทําอย่างนี้ก็ไม่ได้ หนูทําอย่างนี้แล้วให้หนูทําอย่างไร” ถ้าทําอย่างไรไม่ได้นะ ผ่อนอาหาร ผ่อนอาหาร พอผ่อนอาหารหิวไหม หิว หิวแต่มันเบา แต่ถ้าเรายัง ทานอาหาร เรายังทานแต่ของที่พอใจ ธาตุขันธ์มันอิ่มหนําสําราญ แล้วจิตใจมันก็โดนทับแบนแต๊ดแต๋อยู่อย่างนั้น

แต่ถ้าเราอยากให้จิตใจเราฟื้นฟูขึ้นมา การขบการฉันน้อยลง กินผัก กินผักก็ได้ กินข้าวเปล่าๆ ก็ได้ กินเพื่อดํารงชีวิตเฉยๆ ไม่ได้กินเพื่อเอร็ดอร่อย กินเพื่อไม่ให้ตาย กินเพื่อประคองชีวิต แล้วพอเข้าทางจงกรมไปภาวนานะ โอ้โฮ! จิตใจมันเป็นไปได้ไง

แต่นี้ไม่ หมอเขาสั่งครบ ๕ หมู่ ต้องร่างกายแข็งแรง หมอเขาสั่ง ไม่ใช่กิเลสสั่ง หมอเขาสั่ง มันอ้างไปทั่ว ฉะนั้น อย่างนั้นถ้าพอมันติดขัดปั๊บ พระปฏิบัตินะ คนที่ปฏิบัติเขาจะหาเหตุหาผลตลอด หาเหตุหาผลทุกๆ อย่าง แล้วเคลียร์ปัญหา แล้วมาปฏิบัติมันก็จะดีขึ้น

ฉะนั้น บอกว่า “โยมฟังธรรมมากไปหรือเปล่า”

ไม่ ไม่มากไป เพราะธรรมะของครูบาอาจารย์ ธรรมะของหลวงตาก็เป็นธรรมอยู่นั่นแหละ แต่เราฟังแล้วเราฟังเป็น พี่เลี้ยง แต่คนที่จะยืนอยู่ด้วยตัวเอง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกนะ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน เราอาศัยครูบา-อาจารย์ อาศัยพี่เลี้ยงทั้งนั้นน่ะ

พระสารีบุตร เห็นไหม อาศัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาพระสารีบุตรเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาแล้ว มีพระเขาถามว่า “พระสารีบุตรเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือไม่” นี่เป็นคําตอบของพระอรหันต์นะ “ถ้าบอกว่าเราเชื่อ เราเชื่อ เราเชื่อแสดงว่าเราช่วยตัวเองไม่ได้ เราต้องพึ่งพระพุทธเจ้าไปตลอดสิ ถ้าเรายังมีกิเลสอยู่ เราพึ่งแน่นอน เราช่วยตัวเองไม่ได้ เราต้องพึ่งอยู่แล้ว แต่เป็นพระอรหันต์แล้วมันไม่ต้องพึ่งใครอยู่แล้ว” ท่านถึงบอกท่านไม่เชื่อ พอไม่เชื่อ เขาไปฟ้องพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าก็เรียกพระสารีบุตรมาถามว่า

“เธอพูดอย่างนั้นจริงหรือ”

“จริง”

“ทําไมเธอพูดอย่างนั้นล่ะ”

“อ้าว! เมื่อก่อนข้าพเจ้ายังปฏิบัติไม่เป็น ข้าพเจ้าก็เชื่อ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็เชื่อศาสดา เพราะองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนเป่ากระหม่อมข้าพเจ้ามา แต่ในปัจจุบันนี้ข้าพเจ้ารู้เอง ข้าพเจ้ารู้ชัด ข้าพเจ้ารู้แจ้ง ข้าพเจ้ารู้แจ้ง ในใจของข้าพเจ้า แล้วจะเชื่อทําไมล่ะ ถ้าเชื่อมันก็ไม่รู้แจ้งน่ะสิ แล้วต้องเชื่อเขาตลอดไปหรือ แต่ในปัจจุบันข้าพเจ้ารู้แจ้ง ข้าพเจ้าเลยไม่เชื่อใครเลย”

พระพุทธเจ้าสาธุนะ “สาธุ” มันเป็นจริง คนจริงต้องเป็นอย่างนั้น

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราฟังเทศน์ของครูบาอาจารย์ เรายัง ต้องอาศัยอยู่ เราก็อาศัยของเราไป แต่ถ้าพอจิตใจเราดีขึ้น เราก็ปิดวิทยุบ้าง มาพุทโธบ้าง อะไรบ้าง ดูว่าใจของเรามันสู้ได้ไหม ใจของเราเป็นได้ไหม มันต้องพัฒนาไง

“แต่ฟังเทศน์มากไป”

ไม่มากหรอก เราจะบอกว่า ถ้าไม่มีเทศน์นะ เดี๋ยวมันไหลไป พอมันไหลไปนะ อืม! เสียเวลาไปตั้งนาน รู้อย่างนี้เลิกตั้งนานแล้วแหละ ถ้ามันไหลไปแล้วนะ แต่ถ้ามันยังไม่ไหลไปยังดี ยังดีอยู่ มันจะไหลไปไหนก็แล้วแต่นะ ในโลกนี้ไม่มีที่พึ่งหรอก พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เท่านั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม กราบธรรม พวกเรามีปัญญามากน้อยแค่ไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ยังกราบธรรม กราบธรรมอยู่ตลอดเวลา เขาถามพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้ากราบอะไร พระพุทธเจ้าเป็นศาสดา พระพุทธเจ้าเป็นคนรื้อค้นขึ้นมา พระพุทธเจ้ากราบอะไรน่ะ เรากราบธรรม เรากราบธรรม กราบสัจธรรมอันนั้น พระพุทธเจ้ายังพึ่งอย่างนั้นเลย

ฉะนั้น เราเอาตรงนี้เป็นที่พึ่ง ฉะนั้น บอก ฟังธรรม ฟังธรรมไม่มากไป คําว่า “ฟังมาก” ไม่มี เพียงแต่ฟังแล้วเราพัฒนาตัวเราให้เข้มแข็งขึ้นมา เราฟังแล้ว เราพัฒนาให้ตัวเราเป็น อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตนได้ขึ้นมา

เริ่มต้นถ้ายังพึ่งตนเองไม่ได้ก็ต้องอาศัย เด็กๆ ต้องอาศัยพ่อ อาศัยแม่เลี้ยงดูมา โตขึ้นมาแล้วเราจะต้องหาอยู่หากินในตัวของเราให้ได้ อาศัยฟังเทศน์ครูบาอาจารย์มา แต่เราต้องฟื้นฟูตัวเรา จนเราจะพึ่งตัวเราเองได้ ถ้าเราพึ่งตัวเราเองได้ เราก็มีคุณธรรมในใจของเรา พระปฏิบัติเขาสอนกันอย่างนี้

“จะฟังมากเกินไปไหม”

ไม่ ถ้าจิตใจยังพึ่งตัวเองไม่ได้ต้องฟัง เว้นไว้แต่จิตใจเรา พึ่งตัวเองได้ แม้แต่พึ่งตัวเองได้ เราไปกราบหลวงปู่ลี ไปกราบหลวงปู่ลีเมื่อไหร่ หลวงปู่ลีก็เปิดเทศน์หลวงตาฟังทั้งวันทั้งคืนเลย หลวงปู่ลีเป็นพระอะไร หลวงปู่ลีเป็นพระอรหันต์นะ หลวงปู่ลี ผาแดงเป็นพระอรหันต์ ไปหาหลวงปู่ลีสิ วิทยุเครื่องหนึ่งติดอยู่กับตัวท่านเลย ท่านฟังเทศน์หลวงตาทั้งวันทั้งคืน หลวงปู่ลี ฟังเทศน์มากไปไหม พระอรหันต์นะ พระอรหันต์ยังฟังเทศน์ทั้งวันทั้งคืนเลย นี่หลวงปู่ลี นี่พูดถึงข้อที่ ๑.

“๒. การปฏิบัติธรรมจะเจอทางโลก เจอโลกธรรม ๘ เยอะ โดยเฉพาะหมู่ที่ทํางานด้วยกัน มีบททดสอบอยู่เสมอ เพราะอยู่กับผู้หญิงด้วยกัน ลูบหน้าปะจมูก”

นี่พูดถึงการทํางานนะ การทํางานเรารักษาใจเรา ถ้ารักษาใจเรานะ ถ้าทํางานแล้วเรามีสติ เรามีสติ เราควบคุมตัวเราได้ นะ เรามีจุดยืนของเรา ถ้ามีจุดยืนของเรา เดี๋ยวเขาจะเห็นคุณงามความดีของเรา แต่ถ้าเขาไม่เห็นคุณงามความดีของเรา เพราะในหน่วยงานมันมีการแข่งขัน มันมีการทํางาน มีการแข่งขันทั้งนั้น

ถ้าการแข่งขัน ถ้าการแข่งขันเป็นธรรมนะ คือทุกคนอยากได้ของจริง อยากได้ของดี ถ้าเราทําคุณงามความดี ถ้าจิตใจเขาเป็นธรรม เขาเห็นเราทําถูกต้องดีงาม เขาจะชื่นชมเรา ชื่นชม ในใจนะ ลึกๆ โอ้โฮ! ไอ้นี่ใช้ได้ แต่ข้างหน้าไม่ยอมรับ ข้างหน้า ไม่ยอมรับ แต่ข้างในมันยอมรับนะ เราทําอยู่อย่างนี้บ่อยๆ จนกว่าเขาจะยอมรับ ถ้าเขายอมรับได้ เห็นไหม ทําดีต้องได้ดี

แต่ความดีมันยอมรับกันช้า ความดีเนี่ย แต่ถ้าความชั่ว มึงทําชั่วทีเดียวตายเลยนะ เขาฟ้องเจ้านาย เขาสอบสวน เสียเลย แต่ทําความดี ความดีมันต้องอาศัยเวลา อาศัยการยอมรับ เพราะในจิตใจของคนมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มีไฟลุกโชนอยู่ในใจทุกๆ ดวง ไอ้ไฟที่ลุกโชนมันยอมรับใครยาก

แต่ถ้ามันมีความดีตลอดเวลา ใจของเขามันไม่มีไฟลุกโชน ในใจของเขา ทําไมเราไม่ยอมรับเขา เขาทําก็ถูกต้องดีงามไปทั้งหมด เขาทําก็ความดีทั้งนั้น ทําไมเราไม่ยอมรับเขา ลองถามตัวเอง ถามตัวเอง ถ้าถามอย่างนี้ปั๊บ นี่ เห็นไหม คือนํ้าดับไฟ

นํ้าที่จะดับไฟที่โชนในใจของเรา แล้วไฟโชนในใจมีทุกคน มันมีอยู่ทุกคนโดยธรรมชาติ ถ้าไม่มี ธรรมชาติมันไม่มีไม่มานั่งอยู่นี่หรอก ไม่เกิดมาเป็นตัวเป็นตนอย่างนี้หรอก การเกิดมาเป็นตัวเป็นตนมันมี มันมี มันมีมารทั้งนั้น แล้วมารมันลุกโชนทั้งนั้น

ถ้าคิดอย่างนี้แล้วเขาจะน้อยใจไหม ถ้าใครเขาไม่ยอมรับเรา ในที่ทํางานมันก็ลูบหน้าปะจมูก นี่ก็สัญชาตญาณของมนุษย์ พฤติกรรมของสัตว์ สัตว์มนุษย์เป็นแบบนี้ แล้วเราอยู่ในสังคมของสัตว์มนุษย์ เพราะเราก็เป็นมนุษย์คนหนึ่ง สังคมมันเป็นแบบนี้

ถ้าเรารู้สังคมเป็นแบบนี้นะ เราอยู่กับโลกโดยไม่ทุกข์ไง มัน ต้องอยู่นะ ไม่มีใครหนีไปอยู่คนเดียว พระบวชแล้วยังต้องบิณฑบาต กับโยมเลย เช้าขึ้นมายังเห็นหน้าโยมทุกวัน เกลียดขี้หน้าขนาดไหนก็ต้องเห็น ไม่เห็นไม่มีข้าวกิน มันต้องอยู่กับโลก ถ้ามันอยู่กับโลก นี่คือเรื่องข้อเท็จจริง

ถ้าเรื่องข้อเท็จจริง แล้วที่ธรรมะมันมาเกิดที่ใจนี้ ถ้าธรรมะมาเกิดที่ใจนี้ ธรรมะมารดไฟในใจนี้ ถ้ามารดไฟในใจนี้แล้ว เราก็อยู่กับเขา ถ้าเราเจอหมู่คณะที่ดี สาธุ วาสนาของเราเนาะ เพื่อน ที่ทํางานก็ดี เจ้านายก็ดี ทุกอย่างดี โอ้โฮ! บุญกุศลของเรา

ถ้าเราตกไปนะ โอ้โฮ! เจ้านายก็เคี่ยว เพื่อนๆ ก็น่าดู เออ! เราสร้างมาแบบนี้ เราทําของเราด้วยขวนขวายของเรา เรามีธรรมะเป็นที่พึ่ง มีสัจธรรมเป็นที่พึ่ง มันเป็นแบบนี้ มันเป็นแบบนี้ แต่เราไม่ไปอาฆาตมาดร้ายกับใคร เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เราจะไม่จองเวรจองกรรมใครนะ แต่ต้องฉลาดนะ เราฉลาด ฉลาดแล้วเราแยกแยะได้ ถูกผิด อะไรผิด อะไรถูก ถ้าไม่ฉลาด เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ไปกับเขาเลย เขาจะจูงไปไหนก็ไป เขาจะพาไปไหนก็ไป อย่างนี้ไม่เอา

เราเกิดมามีศักยภาพ เรามีศักยภาพในตัวเรา เรามีสติ มีปัญญา เราแยกถูกแยกผิดได้ แต่เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เขาจะเป็นอย่างนั้น เขาจะทําอย่างนั้นมันเรื่องของเขา เราชักนําเขาไม่ได้ เราชักนําเราก่อน เราชักนําเราก่อน เราทําของเราก่อน

เราจะบอกว่า เรื่องโลกมันเป็นเรื่องแบบว่า เวลา อเสวนา จ พาลานํ ไง เราไม่คบคนพาล เราจะคบบัณฑิต แล้วจะคบ บัณฑิตแล้วจะเอาบัณฑิตที่ไหนคบล่ะ มันมีแต่พาลทั้งนั้นน่ะ แล้วความทุกข์ของบัณฑิตนะ ความทุกข์ของคนที่มีสติปัญญา คืออยู่กับคนพาลนะ อยู่กับคนพาลเขาไม่มีเหตุผลไง เอ็งพูดไปเถอะ ปากฉีกเลย มันฟังที่ไหน ความทุกข์ของบัณฑิตคืออยู่กับคนพาล คนพาล คนหน้าด้าน คนไม่ฟังเหตุฟังผล แล้วมันเป็นอย่างนี้เกือบทั้งนั้น

เวลาเขาเขียนมามันน่าสงสารไง ที่เรามาบวชก็ปัญหานี้ปัญหาหนึ่ง เบื่อฉิบหายเลย แล้วยังมาเจอที่อีกนะ พอเบื่อแล้วไปคนเดียวเลย แล้วพอบวชไปแล้วนะ

มึงแน่จริงเอาให้ได้ ถ้ามึงแน่จริงนะ พระพุทธเจ้าก็มนุษย์ หลวงปู่มั่นก็มนุษย์ มึงก็มนุษย์ ถ้าครูบาอาจารย์ทําได้ มึงต้องทําได้ แล้วถ้าทําได้ เราต้องทําจริง เราทําจริงๆ ด้วย โหมกับมัน เพราะอะไร เพราะมันจริง มันต้องจริงต่อตัวเราไง ตั้งสัตย์เลย นั่งตลอดรุ่ง ต้องตลอดรุ่ง ไม่นอน ๓ เดือน ไม่ ๓ เดือน ๓ เดือนไม่นอนเลย บวชพรรษาแรก

เอามาอย่างนี้เพราะอะไร เพราะโลกมันอย่างนี้ พูดถึงไง เพราะเราเห็นอย่างนี้ เราถึงหลีกเร้นมา แล้วเราก็ไม่อยากจะไป ยุ่งด้วย แต่ผู้ถามหรือโยมทั่วๆ ไป เราอยู่ในโลกเนาะ เราอยู่ใน โลก เราต้องอยู่กับโลก ถ้าอยู่กับโลกเราจะมีธรรมโอสถ เราจะมี สติปัญญาแค่ไหน ดับไฟในใจ ดับไฟในใจเรา อย่าให้มันร้อนจนเกินไป

เราต้องอยู่กับโลกนะ อยู่กับบ้านข้างเรือนเคียง เราต้องอยู่กับมนุษย์ด้วยกัน ไม่ต้องใครหรอก พี่น้องในบ้านก็ทะเลาะกันแล้ว ไม่ต้องคนนอกหรอก เอาเฉพาะในบ้าน ในบ้านยังไม่เห็นเหมือนกันเลย เรากับพี่ชายยังทะเลาะกันเลย ทะเลาะกันมาตลอด มันเห็นต่างทั้งนั้น

นี่พูดถึงข้อที่ ๒. ไง เขาบอกว่ามันมีแต่ปัญหาในที่ทํางาน ถ้าที่ทํางานเราคิดของเราอย่างนั้นนะ ฉะนั้น เขาบอกว่า “โยมบอกตัวเองว่าเราทํางานเพื่อทํามาหากิน เพื่อรับผิดชอบหน้าที่การงานให้ดีที่สุด ชีวิตแบบนี้ใส่หน้ากากเข้าหากัน หวังแต่ผลประโยชน์ หวังแต่ของแถม”

เขาว่าอย่างนั้น เพราะอย่างนี้ไง ศูนย์การค้ามันถึงทั้งแจกทั้งแถมไง มันต้องการให้คนเข้าไปซื้อ ซื้อหนึ่งแถมหนึ่งเลยล่ะ ไม่ได้ต้องการใช้เลยก็ซื้อ ถ้าซื้อหนึ่งแถมหนึ่ง เข้าไปเป็นแถวเลย เพราะโลกเขาจับ โลกเขาจับความรู้สึกของคนได้ เขาถึงเอาสิ่งนี้มาเป็นประโยชน์กับเขา เราก็ต้องจับความรู้สึกของเราได้ แล้วเราก็เลือกเอา

สิ่งที่เลือกเอานะ นี่เห็นใจ เพราะเวลาเราพูดเห็นใจมาก เห็นใจมากเพราะอะไร ที่ไหนมีการเกิด ที่นั่นมีความทุกข์ การเกิดเป็นทุกข์อย่างยิ่ง แต่มันต้องเกิด มันเกิดเพราะมันมีอวิชชา แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเราจนถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้วนะ มันไม่เกิดอีก ถ้าที่ไหนไม่เกิด มันก็ไม่มีความทุกข์อีกแล้วล่ะ

แต่ความทุกข์ขนาดนี้ มันทุกข์บีบคั้นหัวใจขนาดนี้ ถ้าทุกข์บีบคั้นหัวใจขนาดนี้ แล้วทางออกทางอื่นไม่มี ถ้าทางออกทางอื่นมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนแล้ว

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบารมีมาเป็นศาสดา แล้วรื้อค้น ถ้าตัวเองก็ไม่อยากจะทุกข์หรอก ตัวเองก็อยากจะไปทางที่มันเรียบง่าย แต่มันไม่มี มันต้องเอาชนะตนเองให้ได้ เอา ชนะกิเลสในใจให้ได้ แล้วการชนะกิเลสในใจให้ได้มันต้องมีศีล สมาธิ เพราะสมาธิทําให้หัวใจมันเป็นอิสระ ที่เราไม่เป็นสมาธิเพราะว่ากิเลสของเราคือความพอใจของเรามันครอบงํา เราถึงเป็นสมาธิไม่ได้

เราพุทโธๆ อยู่ เพราะมันเป็นอิสระ พอเป็นอิสระขึ้นมาเป็นสัมมาสมาธิ มันถึงมาฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาที่มันเกิดขึ้นมันไม่ใช่เกิดจากกิเลส ไม่ใช่เกิดจากความพอใจ ไม่เกิดจากสัญชาตญาณ มันเกิดจากข้อเท็จจริง ถ้าข้อเท็จจริงมันเข้าไปรื้อค้น มันไปสํารอก มันไปคายอวิชชา มันเป็นวิชชา วิชชาการ วิชชา สัมปันโน มันเป็นวิชชาที่ถูกต้องดีงาม เวลาพิจารณาเข้าไปแล้วมันจะสํารอก มันจะคาย

ถ้าเราทําที่นั่นมันจบสิ้นได้ เห็นไหม จบสิ้นได้ เวลาจบสิ้นได้มันก็จบที่หัวใจของเรา ไปฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ จะไปให้ใครสั่งสอนก็แล้วแต่ เวลามันจบ มันต้องจบที่พฤติกรรมของเรา จบที่การกระทําของเรา จบที่มรรคที่ผลของเรา จบที่บนหัวใจของเรา ทําที่นี่ สร้างกําลังใจที่นี่ แล้วสู้กับชีวิต ต้องสู้ชีวิตไป

ถามหลวงพ่อ ที่สุดแล้วหลวงพ่อก็บอกว่า ให้มีสติปัญญา สู้กับความจริง สู้กับชีวิตของเรา แล้วสู้กับความจริง เพื่อชีวิตนี้ เอวัง

ถ้าเราเข้าสู่สมาธิได้
แล้วสมาธิยกขึ้นสู่วิปัสสนา ก็ตัวเราไปรื้อค้นตัวเราเอง
จิตแก้จิต มันถึงละเอียดอ่อน แล้วมันเป็นเส้นผมบังภูเขา
มันอยู่ในเรานี่แหละ แต่เราจับต้นชนปลายไม่ได้แล้วกันแหละ
เรื่องในใจเรานี่แหละ แต่จับต้นชนปลายไม่ถูกสักอย่าง
แล้วค่อยๆ ฝึกหัดไป ค่อยๆ ฝึกหัดไป
ผิดบ้าง ถูกบ้าง ผิดบ้าง ถูกบ้าง
จนจับต้นชนปลายได้ ขึ้นต้นได้นะ

๕

วิปัสสนาเป็น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒ เมษายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)

ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ล้มลุกคลุกคลาน”

กราบหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง เป็นเวลาเกือบ ๓ เดือนแล้วที่ลูกไม่ได้เขียนมากราบเรียนหลวงพ่อเลย การปฏิบัติของลูก ที่ผ่านมามีทั้งยามที่มีกําลังใจเต็มเปี่ยม จนบางครั้งก็เยอะเกินไป จนกลายเป็นมุ่งมั่นและคาดหวัง (กิเลสทั้งนั้น) ก็ต้องคอยปรับ บางครั้งก็วุ่นวายจนไปทํางานทางโลก จนหย่อนยานในการปฏิบัติ

แม้ในช่วงที่ผ่านมาจะล้มลุกคลุกคลาน แต่สิ่งที่ลูกได้ เรียนรู้มากที่สุดคือหาสมดุลของใจให้เป็นธรรมดา ให้มีความเพียร ต่อเนื่อง ไม่คาดหวังและไม่ย่อหย่อนในการปฏิบัติ โดยอาศัยคติคําสอนจากหลวงพ่อว่า เรายอมทุกข์เพื่อจะพ้นทุกข์

ลูกขอโอกาสกราบรายงานการปฏิบัติ และความเมตตาหลวงพ่อสั่งสอนเจ้าค่ะ

๑. ในบางครั้งที่นั่งสมาธิและกําหนดภาวนาพุทโธแล้วรู้สึกว่า พุทโธนั้นออกจากใจ การภาวนาครั้งนี้จึงมีความสงบอิ่มเอมและมีความสุข ขณะนั้นมีสติรู้ตัวตลอด เมื่อครั้งลูกลองน้อมจิตนึกพิจารณา เช่น ให้นึกถึงร่างกายหรือนึกถึงความตาย พบว่าใจยังอยากอยู่ในสมาธิ ไม่ยอมพิจารณา เหมือนใจยังไม่อิ่มในสมาธิ อย่างนี้คือว่ากําลังสมาธิยังไม่พอหรือเปล่าเจ้าคะ ลูกควรทําอย่างไรต่อไป

๒. ลูกนั่งสมาธิตอนเช้าก่อนไปทํางาน ถ้าเช้าวันไหนที่นั่งได้สงบดี ในระหว่างวันเมื่อกําหนดลมหายใจเข้าออกช้าๆ ยาวๆ จะมีความรู้สึกนิ่งสงบอยู่ภายใน แต่ใจเรายังติด แต่ถ้าใจเรายังต้องใช้ชีวิตอยู่ทางโลก เราจะมีวิธีประคองให้ใจมีความสงบระงับได้อย่างไรเจ้าคะ

ตอบ : คําถาม ถาม ๒ ข้อ นี่ข้อที่ ๑. เห็นไหม ข้อที่ ๑. ถ้าเราต้องหาสมดุลของเรา นี้การประพฤติปฏิบัติมันก็เป็นแบบนี้ เวลาปฏิบัติแล้วมันไม่เหมือนทางการเรียนการศึกษา พอการศึกษาจบแล้วคือจบไง เวลาเรียนหมั่นขวนขวายเรียนให้จบ สอบแล้วจบก็คือจบ จบแล้วความรู้มีไม่มีก็อีกเรื่องหนึ่ง แต่มันได้ใบประกาศ มาแล้ว

แต่ในการประพฤติปฏิบัติ ในการประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เราจะต้องรักษาใจเราตลอดไป รักษาใจเราตลอดไปนะ ปฏิบัติให้มันเจริญก้าวหน้าของมันไปตลอด นี้การเจริญก้าวหน้า แม้แต่ปฏิบัติเรารักษาดีๆ แล้วมันยังเสื่อม

ทีนี้ถ้าอยู่ทางโลก เห็นไหม ถ้าอยู่ทางโลก เราต้องอยู่กับโลกเขา ถ้าปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่อประคองชีวิต ปฏิบัติเหมือนต้นไม้ เหมือนต้นไม้ ถ้ามันมีนํ้า ภัยแล้ง ภัยแล้งเวลาแล้งมันตายหมด ถ้ามันตายหมดนะ เพราะมันไม่มีนํ้า ไม่มีสิ่งใดคอยรดนํ้า คอยหล่อเลี้ยงมัน

ในการประพฤติปฏิบัติเราก็เหมือนกัน ในการปฏิบัติเรานะ เวลาเรามีสติมีปัญญาปฏิบัติ เหมือนกับเรารดนํ้าใจเราตลอดเวลา ใจมันก็ไม่แห้งแล้งจนเกินไป ถ้าเป็นต้นไม้มันตาย แต่จิตมันไม่เคยตาย จิตเวลามันทุกข์ มันทุกข์ยากขนาดไหน มันทุกข์ของมัน เวลาทุกข์แล้วมันประชด ประชดคือว่าถ้าทุกข์แล้วมันก็จะดีดดิ้นของมัน มันจะหาทางออกของมัน หาทางออกของมันก็สร้างบาปสร้างกรรมไง มันก็ไปสร้างเวรสร้างกรรมของมันต่อเนื่องไป

แล้วเวลาจะมาปฏิบัตินะ เวลาถ้ามันสร้างเวรสร้างกรรมต่อเนื่องไป พอมันคิดได้มันจะมาปฏิบัติ มันก็ต้องมาลบล้าง มันจะมาคอตกตรงนี้ ตรงว่าไม่น่าเลย ไม่น่าเลย ไม่น่าเลย ไม่น่าเลยก็ทําไปแล้ว แต่ถ้าเราปฏิบัติต่อเนื่องไป ต่อไปเนื่อง ต้นไม้มันจะเหี่ยวมันจะเฉา เราพยายามฟื้นฟูมัน เราพยายามรดนํ้าพรวนดินมัน ถ้ารดนํ้าพรวนดินมัน เห็นไหม มันก็ดีขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน ในการปฏิบัติต้องปฏิบัติต่อเนื่องเพราะเป็นสิ่งมีชีวิต ทีนี้ถ้าสิ่งมีชีวิตทํามันก็ต้องเป็นแบบนี้ มันต้องล้มลุกคลุกคลานของมันตลอดไป ถ้าล้มลุกคลุกคลานนะ ถ้ารักษาไว้ไม่ดี ถ้ารักษาดี ถ้าปฏิบัติแล้วดีนะ พระไม่สึกหรอก พระจะอยู่ในวัดเต็มไปหมด เพราะเขาปฏิบัติแล้วเขาได้

แต่ใจมันดิ้นรน เวลาใจมันดิ้นรนแล้วกิเลสมันมายุมาแหย่ พระปฏิบัติดีๆ นะ มั่นใจเลย องค์ไหนออกจากป่ามาก็พระอรหันต์ทั้งนั้น เวลาอยู่ไป อยู่ไป ไม่เหลือตกค้างไว้สักองค์ สึกหมด ก็เที่ยวป่า เที่ยวเขามาทั้งนั้น ใจมันเป็นแบบนี้ไง มันถึงบอกว่า การปฏิบัติ มันแสนยากๆ ไง แต่ไม่พ้นวิสัยของมนุษย์

ถ้ามันปฏิบัติมันแสนยาก ถ้ามันแสนยากมันต้องทําจริง ของมัน ถ้าทําจริงของมัน มันทําจริง ถ้าเราไม่ทําสิ่งนี้ เราไม่ประพฤติปฏิบัตินะ มันก็ออกนอกเรื่องนอกราว เพราะว่าเราแย่งเวลาของกิเลสที่มันจะควบคุมหัวใจเราด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะเป็นการแข่งขันกัน เวลาหลวงตาท่านเทศน์ของท่าน ระหว่างกิเลสกับธรรมแข่งกันในใจ ระหว่างกิเลสกับธรรม กิเลสกับธรรม

กิเลส กิเลสคือความท้อแท้ไง กิเลสคือความน้อยเนื้อตํ่าใจไง กิเลสคือปฏิบัติแล้วคอตกไง กิเลส เวลาธรรม กิเลสกับธรรม มันแข่งกัน ถ้าปฏิบัติดีสติดีๆ โอ้โฮ! มันจิตดีมาก มหัศจรรย์มาก แล้วมันใช้สติปัญญาพิจารณาไป เวลาธรรม เห็นไหม เวลาธรรมมันเกิดขึ้น เวลาธรรมมันเจริญงอกงามขึ้นมา ระหว่างกิเลสกับธรรมแข่งขันกันในหัวใจ ในหัวใจก็ภวาสวะก็ภพในหัวใจ

ในหัวใจถ้ากิเลสมันครอบครองก็ทุกข์ของมันไป ถ้าใจมันครอบครองมันก็สุขมาชั่วคราว แล้วมันจะแข่งขันกันอยู่อย่างนี้ เพราะมันยังไม่จบสิ้น กีฬามันยังไม่จบสิ้น ยังไม่รู้แพ้รู้ชนะ มันก็จะแข่งขันกันอย่างนี้ตลอดไป ถ้าแข่งขันตลอดไป ถ้ายังเป็นนักกีฬาอยู่ เห็นไหม ดูสิ นักกีฬาอาชีพที่เขาอยู่ในวงการอยู่ เขายังมีเงินเดือน เขายังมีโบนัส เขายังมีรายได้เขาตลอดไป

ถ้านักกีฬาคนนั้นเวลาเขาหมดอายุการใช้งาน เขาออกจาก วงการนั้นไป เขาจะไม่มีค่าตอบแทนใดๆ เลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราเลิก เราไม่ปฏิบัติหรือเราท้อแท้ไป เราจะไม่ได้อะไรเลย แต่ถ้าเรายังประพฤติปฏิบัติอยู่ เหมือนนักกีฬาอาชีพที่ยังอยู่ในวงการนั้นอยู่อย่างไรๆ เขาก็มีผลตอบแทน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราปฏิบัติมันต้องปฏิบัติแบบนี้ ถ้าปฏิบัตินี้ตามข้อเท็จจริง ถ้าไม่ข้อเท็จจริงแล้วมันก็เป็นแบบเขาไป เลิก แล้วเลิกไปนะ เวลามาถามปัญหา “ผมเคยเป็นอย่างนี้” “เมื่อไหร่” “เมื่อ ๑๐ ปีที่แล้ว เมื่อ ๕ ปีที่แล้ว” จะเป็นอย่างนี้หมด เพราะ เขาก็ท้อแท้ เขาก็เลิกของเขาไป พอเลิกของเขาไป ไปอยู่ทางโลกแล้วมันได้อะไรขึ้นมา มันไม่มีอะไรดีขึ้นหรอก

เพราะชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เราต้องตายไป ข้างหน้าแน่นอน เราจะมีความดีความชั่วขนาดไหน มันจะเป็นเวร เป็นกรรมกับใจดวงนี้ไป แล้วถ้าออกไปมันจะมีสิ่งใดดีไปกว่าการประพฤติปฏิบัติ มันจะมีสิ่งใดดีกว่าพุทธานุสติ เราอยู่กับองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันจะมีอะไรดีไปกว่านี้ ถ้ามันไม่มีดีไปกว่านี้ เราก็ต้องเกาะสิ่งที่ดีที่สุด ถ้าดีที่สุด ก็การหมั่นเพียรของเรา

การภาวนาของเรา มันจะทุกข์มันจะยาก แน่นอนทุกข์ยากทั้งนั้น ทํางานทางโลกก็ทุกข์ยาก เวลาปฏิบัติยิ่งทุกข์ยากใหญ่ แล้วยิ่งทุกข์ยาก ดูสิ ระหว่างกิเลสกับธรรมมันแข่งขันกันนะ เวลาธรรมมันมีคุณค่ามันจะเอาให้ได้ เอาให้ได้ มันอดนอนผ่อนอาหาร ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมาฟากตายทั้งนั้น แต่ฟากตายแล้วเวลาชนะแล้วจบนะ เวลาชนะแล้วมันเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป เป็นขั้นเป็นตอน อกุปปธรรม ไม่เสื่อม ไม่แปรสภาพ แต่ถ้ามันยังไม่ได้ตรงนี้มันก็ยังเสื่อม ยังแปรสภาพอยู่ของมันไป

นางวิสาขาได้เป็นพระโสดาบัน เห็นไหม เวลาหลานตาย ก็ยังร้องไห้ ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

“วิสาขา เธอเป็นอะไร”

“ก็หลานตาย หลานตายก็เศร้าเสียใจ”

“แล้วถ้าในโลกนี้ สิ่งมีชีวิตเป็นหลานเธอหมด แล้วตาย ทุกวันๆ เธอจะไม่ร้องไห้ตลอดไปเลยหรือ”

ได้สติคิดขึ้นมา จบเลย ถึงเวลาแล้ว เวลาเป็นพระโสดาบันแล้วนะ อันนี้มันไม่เสื่อมสภาพ มันคงที่ของมัน ขนาดพระโสดาบัน มันสังโยชน์ ๓ ละสังโยชน์ ๓ ไป แต่ยังมีทิฏฐิมานะ ยังมีความเห็นผิดเห็นชอบสูงๆ อยู่ ท่านก็ยังมีความทุกข์ความยากร้องไห้นั่นน่ะ ร้องห่มร้องไห้นะเวลาหลานตาย

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเตือนขึ้นมา นั่นน่ะ อกุปปธรรมไม่เสื่อมสภาพ แต่ของเราถ้ายังไม่สมุจเฉทปหาน ยังไม่กิเลสขาดไป มันจะเจริญแล้วเสื่อม เจริญแล้วเสื่อมอยู่อย่างนี้ ถ้าเจริญแล้วเสื่อมอย่างนี้ มันต้องมีสติมีปัญญาแล้วต่อสู้ เราพยายามต่อสู้ของเรา

ฉะนั้น เวลาที่ว่า “คําถามข้อที่ ๑. บางครั้งที่เรานั่งสมาธิ ถ้ากําหนดพุทโธ รู้สึกว่าพุทโธได้ออกมาจากใจ การภาวนานั้นจะมีความสงบอิ่มเอมและมีความสุข ขณะนั้นมีสติรู้ตัวตลอด และลูกขอน้อมจิตไปพิจารณากาย พิจารณากาย นึกถึงความตาย พบว่ามันยังอยู่ในสมาธิ ไม่ยอมพิจารณา เหมือนกับจิตที่ยังไม่อิ่มในสมาธิ”

ตรงนี้เวลาฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญานะ ทุกคนจะเรียกร้องว่า เราต้องทําสมาธิก่อน ต้องทําสมาธิก่อนแล้วเมื่อไหร่จะฝึกหัดใช้ปัญญา

ถ้าสมาธิมันสงบนะ หรือเรามีกําลังพอ เราฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาต้องฝึกหัดใช้ ถ้าปัญญาไม่ฝึกหัดใช้ เวลาบอกว่า “เวลาเข้าสมาธิแล้วมันอยู่ในสมาธิ เวลาจะออกใช้ปัญญามันเหมือนกับกําลังจะไม่พอ ตรงนี้มันว่ายกขึ้นสู่วิปัสสนาหรือไม่ยกขึ้นวิปัสสนา”

ถ้ายกขึ้นวิปัสสนานะ จิตสงบแล้วสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน มีฐานที่ตั้งแห่งการงาน คือเรามีสติมีปัญญา เรารู้จักตัวตนของเรา ปุถุชน กัลยาณปุถุชน ปุถุชนคนหนา คนหนาเป็นสมาธิก็ไม่รู้ว่าเป็นสมาธิ แล้วเป็นสมาธิก็เข้าได้ยาก มันลุ่มๆ ดอนๆ ถ้ากัลยาณปุถุชนทําสมาธิได้ แล้วทําสมาธิได้ต้องฝึกหัด ใช้ปัญญา พอจิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา มันถึงจะเป็นปัญญา หลวงตาท่านใช้คําว่า “วิปัสสนาอ่อนๆ”

การวิปัสสนา วิปัสสนาอ่อนๆ ฝึกหัดใช้มัน ถ้าฝึกหัด ใช้มันนะ พอมันฝึกหัดใช้แล้วมันฟุ้งซ่านไป มันติดขัดติดข้องไป เรากลับมาพุทโธต่อ เวลากลับมาพุทโธอีก ให้จิตมันสงบแนบแน่นขึ้น

แล้วพอบางทีแนบแน่นขึ้น เพราะกิเลสมันต่อรองตลอด เวลาทําสมาธิมันก็บอกว่ามันจะใช้ปัญญา เวลาจิตมันเป็นสมาธิแล้วมันก็บอกว่าสมาธิยังไม่พอ เวลาทําสมาธิมันก็อยากใช้ปัญญา เวลาจิตสงบ กว่าจะใช้ปัญญาได้ มันบอกว่าตอนนี้สมาธิยังไม่พอ ใช้ไม่ได้ ขณะทําสมาธิมันก็บอกว่าเป็นสมถะ ฆ่ากิเลสไม่ได้ ฆ่ากิเลสก็ต้องใช้ปัญญา

เวลาทํามันก็ฟุ้งซ่าน ก็ปัญญาอย่างนั้นเป็นโลกียปัญญา ปัญญาที่เราคิด ปัญญาที่มันเกิดจากจิต ปัญญาสามัญสํานึกมันเกิดตลอดเวลา นี่เกิดตลอดเวลา เพราะเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราจะเอาคุณงามความดี เราจะเอาจิตสงบไง เราจะเอาสมาธิ เวลาสมาธิมันก็มายุมาแหย่ให้เราเรรวน เวลาจิตมันจะสงบขึ้นมาบ้าง เวลาจิตสงบบ้างแล้วฝึกใช้ปัญญา มันก็บอกว่าสมาธิยังไม่พอ ต้องหยุดสมาธิก่อน

ฉะนั้น ถ้าวิปัสสนาเป็น วิปัสสนาเป็นก็ฝึกหัดใช้ปัญญา คือทดสอบเราไป จิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ออกพิจารณา พิจารณาเรื่องธรรม พิจารณาเรื่องธรรมคือพิจารณาความสังเวชของโลกของวัฏฏะ ของสังคม ว่าอย่างนั้นเถอะ ในสังคมที่มันมีกระทบกระเทือนกันเพราะใครล่ะ ก็เพราะมนุษย์ มนุษย์มันมีความรู้สึกนึกคิดแตกต่างกันทั้งนั้น แล้วมันก็มีการกระทบกระเทือนกันไป

ถ้าจิตสงบแล้วนะ มันมองแล้ว มันเหมือนเราดูเขาเล่นกีฬา เราอยู่ข้างสนาม เราเห็นหมด แต่ขณะที่จิตยังไม่สงบ เหมือนเราเล่นกีฬา เราอยู่ในสนาม งงไปหมดเลยนะ ทําอะไร ผิดพลาดไปทุกเรื่องเลย ไม่ทําอะไรประสบความสําเร็จสักอย่าง แต่พอไปอยู่ข้างสนามเห็นหมดเลย ควรทําอย่างนั้น ควรทําอย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจิตยังไม่สงบ มันก็เหมือนเราเล่นกีฬาอยู่ มันผิดพลาดไปหมด แต่ถ้าเราพุทโธๆ จนจิตสงบแล้ว เราอยู่ข้างสนาม แล้วเราดูเขาเล่น เราจะฝึกหัดใช้ปัญญาแล้ว แล้วเราอยู่สถานะไหนล่ะ สถานะผู้เล่นหรือสถานะของคนดู

ทีนี้จิตของเรามันเปลี่ยนแปลงตลอด นี่พูดถึงสถานะก็เป็นอย่างนั้น ผู้เล่นก็อยู่ในสนามตลอด คนดูก็อยู่ริมสนามตลอด แต่จิตมันไม่อย่างนั้นน่ะสิ เดี๋ยวมันคิดท่านู้น เดี๋ยวมันคิดท่านี้ เดี๋ยวมันเล่ห์เหลี่ยมอย่างนั้น เดี๋ยวมันเล่ห์เหลี่ยมอย่างนี้ แล้วมัน สอดตลอดไง มันสอดตลอด ฉะนั้น ถึงบอกว่า ตรงนี้เราฝึกหัด เราต้องหาทางของเราไง

เวลาจะใช้ปัญญาอย่างนั้น ถ้าโดยทั่วไปสามัญสํานึก คนเรานะ เวลาทุกข์เวลายากเราก็หาที่พึ่งใช่ไหม คนเรานะ ถ้าพูดถึง เรานับถือพระพุทธศาสนาในทะเบียนบ้าน เราก็หาอยู่หากิน ของเราอย่างเดียว เพราะว่าชีวิตคนเราเกิดมาต้องมีหน้าที่การงาน เราก็จะขวนขวายของเรา มันก็อยู่กับโลกนั้น แต่ถ้าคนเขามี สติปัญญาบ้าง งานก็ทําของเราแล้ว ขณะทํางานอยู่ถ้ามันมีเวลาของเรา เราก็กําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออกของเรา เราก็ปฏิบัติได้

นี่พูดถึงว่า เวลาทางโลกเขาขวนขวายของเขาอย่างนั้น เขายังไม่ได้มีศรัทธามั่นคงพอ เขาก็ไม่มาประพฤติปฏิบัติ เวลา จะมาประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม มันก็คิดแล้วว่าทําอย่างไรถูกต้อง ทําอย่างไรมันจะได้ผลประโยชน์ แล้วในการปฏิบัติถ้าเขาปฏิบัติของเขา เขาปฏิบัติมาเพื่อความสุขสงบในใจของเขา อันนั้นมันก็ใช้ได้ มันก็แบบว่าเป็นชาวพุทธ เราเกิดมาแล้วไม่ใช่พุทธทะเบียนบ้าน เราเป็นชาวพุทธแล้วเราก็ขวนขวาย

หลวงตาท่านใช้คําว่า “ศาสนาพุทธเหมือนห้างสรรพสินค้า” ใครมีสติปัญญามากน้อยแค่ไหน เข้าไปในห้างสรรพสินค้าแล้วจะได้ประโยชน์มากน้อยแค่ไหนไง

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นชาวพุทธ ถ้าระดับของทาน เราก็ได้แค่ทาน มันก็ได้อามิส ได้ผลบุญ ถ้าเราจะปฏิบัติภาวนา ปฏิบัติภาวนา เห็นไหม ถ้าเราทําความสงบได้ เราก็ได้สมถะ เราได้สมถะคือได้สมาธิ ได้ตัวตนของเราด้วยความมั่นคง ได้จิตมีกําลังขึ้นมา ถ้าเรายกขึ้นสู่ใช้ปัญญา มันก็เป็นวิปัสสนา ถ้าวิปัสสนาแล้วยกขึ้นวิปัสสนา มันก็จะเข้าบุคคล ๔ คู่

บุคคล ๔ คู่ จิตดวงเดียวเป็นถึง ๘ อย่าง เป็นโสดาปัตติ-มรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคลจิตดวงเดียวเป็นได้ถึง ๘ บุคคล บุคคล ๔ คู่ได้ ๘ บุคคล มรรค ๔ ผล ๔ แล้วยังเป็นนิพพาน ๑ อีก เป็น ๙ พอ ๙ แล้วมันเป็นศูนย์ เวลามันจะพัฒนาไปอย่างนั้นน่ะ

แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็เหมือนทางโลก ทางวิทยาศาสตร์ จะทําอยู่อย่างนี้ ต้องเป็นอย่างนี้ แต่ถ้าทางโลกเขาทําอย่างนั้นถูกต้องไหม ถูก เพราะวิธีการการกระทํามันเป็น วิธีการกระทํา ในการศึกษา เห็นไหม ในการศึกษาเราก็ต้องเรียนทางวิชาการ แต่ถ้าเราจบแล้ว เราจบเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา เราเรียนจบ เราได้ความรู้ขึ้นมา ถ้าเราเรียนจากทางวิชาการตํารานั่นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติมันก็ปฏิบัติอย่างนี้ แต่จิตใจมันพัฒนาหรือไม่ จิตใจมันสูงขึ้นมาหรือไม่ ถ้าจิตใจสูงขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เวลาที่ว่าจิตใจมันไม่ยอมวิปัสสนา มันไม่ยอมทํา เห็นไหม วิปัสสนามันทําเป็นหรือไม่เป็น ถ้าเป็นขึ้นไปแล้ว มันจะรู้จะเห็น มันต้องฝึกหัด สําคัญตรงนี้มาก สําคัญที่ว่า ถ้า เราทําสมถกรรมฐาน เราทําจิตใจให้สงบ ถ้าจิตใจไม่สงบมันเป็น โลกียปัญญาทั้งหมด มันเป็นสามัญสํานึก มันเป็นเรื่องโลกๆ แล้วปฏิบัติไปเถอะ ปฏิบัติอย่างนั้น

แต่ทางโลกที่เขาปฏิบัติกัน เราเห็นด้วยนะ ไม่ใช่บอกว่า คนปฏิบัตินี้ผิดหมด แต่เวลาเขาจะปฏิบัติของเขา เขาปฏิบัติของเขาเพื่อความร่มเย็นเป็นสุข มันเหมือนกับว่าเขาปฏิบัติมา ปฏิบัติเพื่อให้เขามีความร่มเย็นเป็นสุขเท่านั้น แต่เรื่องเอามรรคเอาผลยังอีกไกล พูดอย่างนี้เลย มันยังอีกไกล

แต่เรา เราปฏิบัติแล้ว ถ้าเราเชื่อมั่น เรามีศรัทธาในพระพุทธศาสนา เรามีที่พึ่ง เราก็ร่มเย็นเป็นสุขแล้ว แต่ถ้าจะเอามรรคเอาผล เราทําของเราจริงจังขึ้นมา ถ้าทําจริงจัง เพราะเราทํางานแล้วใช่ไหม เหมือนทํางานแล้วเราต้องมีผลตอบแทน เราทํางานแล้วเราต้องมีมรรคมีผล เราทํางานแล้วเราต้องมีคุณธรรมในใจ แล้วคุณธรรมในใจเป็นกุปปธรรม อกุปปธรรม

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายต้องเป็นอนัตตา เราทําอะไรแล้วมันก็เป็นอนัตตา คือมันว่างเปล่าไปหมด ไม่มีแก่นสาร อันนั้นมันเป็นความเข้าใจของปริยัติ

แต่ถ้าเป็นความเข้าใจของปฏิบัติ เห็นไหม กุปปธรรม อกุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ใช่ มันเป็นกุปปธรรม กุปปธรรมก็สภาพความเป็นจริงไง ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ มันก็เป็นธรรมชาติของมันจริงๆ นี่แหละ แล้วเรา ก็รับรู้อย่างนี้ เราก็รู้หมด ทางวิทยาศาสตร์รู้หมด ใครมีการศึกษารู้เท่าหมด ธรรมชาติเป็นแบบนี้

แต่อกุปปธรรมมันเหนือธรรมชาติ เพราะธรรมชาติไม่มีผลกับใจดวงนี้ ธรรมชาติไม่มีผลกับใจดวงที่เป็นพระโสดาบันขึ้นไป เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี มีเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป จนถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้วเหนือธรรมชาติทั้งหมด เพราะ เพราะมันไม่เวียนไปธรรมชาติไง มันไม่อยู่ในกฎเกณฑ์ของธรรมชาติ

เพราะธรรมชาติมันต้องเวียนว่ายตายเกิด สสารมัน แปรสภาพของมันไป เป็นอนิจจัง ที่ว่าทางวิชาการมันพิสูจน์ได้ก็เท่านั้น แต่ถ้าเป็นวิมุตติสุขแล้วจบ เหนือไปหมดเลย ถ้าเหนือ ไปหมด สิ่งที่มันทํา ถ้ามันเป็นจริงมันจะเป็นอย่างนั้น

กุปปธรรม อกุปปธรรม ถ้ากุปปธรรม ใช่ เพราะว่าทางปริยัติจะบอกว่า ในพระไตรปิฎกก็บอกว่าธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นอนัตตา มันเป็นอนัตตา เป็นธรรมชาติ ถ้าบอกว่า เหนือโลกไปเลย เหนือโลกเหนือสงสารไปเลย แล้วจะเดินกัน ทางไหนล่ะ เอ็งจะไปสู่เป้าหมายอย่างไรล่ะ มันก็ต้องเอาความดีเป็นเครื่องดําเนินไง เอาสัจจะความจริงเป็นเครื่องดําเนินไง แต่ถ้าเอาความจริงเป็นเครื่องดําเนิน ไม่ทิ้งความจริงนั้นก็พ้นจากนั้นไปไม่ได้ ขับรถมา รถของฉัน รถของฉันอยู่นั่นน่ะ ไม่ลงจากรถ เป็นไปไม่ได้ ขับรถมาต้องทิ้งรถไว้ที่จอดรถนั้น แล้วเราต้องออกจากรถนั้นไป

นี่ก็เหมือนกัน วิธีการทั้งหมดที่เราใช้มา วิธีการทั้งหมดคือรถอันนั้น สิ่งเครื่องดําเนินอันนั้น ถึงที่สุดแล้วทิ้งมัน ต้องทิ้งมัน แล้วทิ้งให้เป็นด้วย เราทิ้งมันคือแกล้งลืมไว้ เออ! รถทิ้งไว้ เดี๋ยวพอมีอุบัติเหตุเขาดูทะเบียนเลย รถของใคร ทิ้งมัน ทิ้งมัน ติดคุกครับ เขาไปปล้นไปจี้อยู่นั่น

ทิ้งมัน ต้องทิ้งมัน ต้องโอนให้หมด สละทิ้งไปเลย ถ้าเป็นจริงอย่างนั้นนี่คืออกุปปธรรม ฉะนั้น อกุปปธรรมมันอีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น เวลาทํามันต้องทําให้จริงจังขึ้นไป

ฉะนั้น บอกว่า ถ้าวิปัสสนาเป็นหรือไม่เป็นนั่นอีกเรื่องหนึ่ง ทางโลกเขามันนกแก้วนกขุนทอง มันรู้เท่า รู้ธรรมะไปหมดล่ะ แต่ตัวตนของมันไง ตัวตนของมันไม่รู้ไม่เห็นเพราะมันเข้าสู่สมาธิไม่ได้

เพราะเราบอกว่า ถ้าเราเข้าสู่สมาธิได้ แล้วสมาธิยกขึ้นสู่ วิปัสสนา ก็ตัวเราไปรื้อค้นตัวเราเอง จิตแก้จิต มันถึงละเอียดอ่อน แล้วมันเป็นเส้นผมบังภูเขา มันอยู่ในเรานี่แหละ แต่เรา จับต้นชนปลายไม่ได้แล้วกันแหละ เรื่องในใจเรานี่แหละ แต่ จับต้นชนปลายไม่ถูกสักอย่าง แล้วค่อยๆ ฝึกหัดไป ค่อยๆ ฝึกหัดไป ผิดบ้างถูกบ้าง ผิดบ้างถูกบ้าง จนจับต้นชนปลายได้ ขึ้นต้นได้นะ

ฉะนั้น เวลาผู้ที่ชํานาญ อย่างหลวงตาท่านพูด เวลาติดสมาธิ ติดสมาธิ เวลาออกใช้ปัญญาไปแล้ว โอ้โฮ! พุ่งเต็มที่เลย แล้วไปหลวงปู่มั่น “ไอ้บ้าสังขาร” คือว่าทําสุดโต่งไปอีกข้างหนึ่ง ท่านถึงบอกว่าต้องรั้งกลับมา รั้งกลับมา เห็นไหม รั้งกลับมา ให้อยู่ในพุทโธ รั้งกลับมาให้สงบ พอปล่อยผลัวะไปเลย เวลามันทําเป็นแล้วนะ เวลามันพิจารณาของมัน มันจะไปท่าเดียวเลยๆ ต้องรั้งไว้ ต้องรั้งไว้ ผู้ที่รั้งไว้เคยมีนะ แต่ของเราไม่คิดว่าเรารั้งไว้หรอก เรายังไม่ได้รั้งหรอก พอบอกรั้งไว้ปั๊บ เดี๋ยวมันจะคิดไป อีกอย่างหนึ่งเลย

นี่พูดถึงว่า “ถ้าพบว่าจิตมันอยากอยู่ในสมาธิ มันไม่ยอมพิจารณา เหมือนใจมันยังไม่อิ่มในสมาธิ อย่างนี้ยังมีสมาธิมาก ไม่พอใช่หรือไม่”

ต้องฝึกหัด กําลังบางทีถ้ากิเลสมันไม่รุนแรง กําลังแค่นี้ก็พอ แต่ถ้ากิเลสมันรุนแรง เหมือนกระทบมารุนแรง สมาธิต้องแรงตาม มันเหมือนกับเวลาสัตว์เนื้อ ถ้ามันมีกระดูกหรือไม่มีกระดูกไง ถ้าเป็นเนื้อมันเฉือนมันก็ขาด แต่ถ้าเป็นกระดูก เฉือนอย่างไรก็ไม่ขาด มันต้องสับ เวลาอารมณ์มันแต่ละอารมณ์มัน ไม่เหมือนกัน เราถึงต้องตั้งสติของเรา

นี่พูดถึงว่า สมาธิพอหรือไม่พอ วิปัสสนาจะเริ่มต้นอย่างไร มันถึงทําของมันได้

“๒. ลูกนั่งสมาธิตอนเช้าก่อนไปทํางาน ถ้าเช้าวันไหนที่ นั่งสงบดี ในระหว่างวันกําหนดลมหายใจเข้าออกยาว จะมีความรู้สึกนิ่งสงบอยู่ในใจ ถ้าเราต้องใช้ชีวิตในการอยู่ทางโลก เราจะมีวิธีการประคองใจให้มีความสงบระงับอย่างไรเจ้าคะ”

ทางโลก ทางโลกตั้งสติไว้อย่างเดียว ทํางานให้จบ ถ้างานจบไปแล้ว เวลาผลกระทบโลกธรรม ๘ ถ้าสติเราเท่าทัน เรื่องที่กระทบมันปล่อยวางได้หมดล่ะ แต่ถ้าสติเราเลือนรางหรือเราตึงเครียดในหน้าที่การงาน มันต้องมีหลุดบ้าง ไอ้คําว่า “มีหลุด” หลุดแล้วเราก็ตั้งสติกลับมา แล้วเราก็มาทบทวนของเรา

ถึงเวลามันผ่านไปแล้วนะ อย่างนี้มันไม่ดี วันหลังไม่ทําอีก มันก็อาศัยประสบการณ์ที่เราผิดพลาดนั่นแหละ ถ้าไม่อาศัยประสบการณ์ที่เราผิดพลาด มันเรื่องของคนอื่นไง เรื่องของคนอื่นมันคิดแล้วมันก็จืดๆ แต่ถ้าเป็นเรื่องของเรานะ มันได้เสีย เราเป็นผู้ได้ผู้เสียในการกระทํานั้น มันก็ต้องมาคิดของเรา

นี่พูดถึงว่าเราอยู่ทางโลก ทางโลกเป็นทางคับแคบ แต่ คับแคบขนาดไหนเราต้องอยู่กับเขา เราหนีคนไม่ได้หรอก เวลาจิตเราเบื่อหน่าย เราก็บอกเราอยากจะหนีออกไป เวลาออกไปแล้ว โอ้โฮ! รู้อย่างนี้อย่าเพิ่งมาก็ดี เอาไว้แก่ๆ แล้วค่อยมาทํา เวลามันอยู่คนเดียวมันก็คิดไปอีกอย่างนะ ความคิด โอ้โฮ! มันร้อยแปด ฉะนั้น เรารักษาของเราๆ ยังมีสติปัญญารักษาของเราไป มันก็จะเป็นประโยชน์กับเรา

นี่อยู่ทางโลก ทางโลกเราก็อยู่ทางโลก มันหนีโลกไม่ได้หรอก ขนาดตายไปแล้วว่าจะหนีโลก ยังต้องหาสัปเหร่อเลย สัปเหร่อต้องเผาให้ มันเป็นเรื่องของสังคม เรื่องของโลก ถ้ามัน จะหนีจริงๆ มันต้องหนีความรู้สึกนึกคิดของเรา ความรู้สึกนึกคิด อยู่กับโลกโดยไม่ติดโลกไง อยู่กับโลกนี่แหละ อยู่กับสังคมนี่แหละ แต่รักษาใจของเราได้ๆ จะรักษาใจของเราได้มันต้องฝึกหัด รักษาใจของเราได้ เราต้องผ่านการฝึกหัดมา

เวลาทุกคนรู้ธรรมะหมดเลย นี่มันเป็นปริยัติทั้งนั้น เรารู้ธรรมะหมดเลย ทําไมเขาแก้ไขกิเลสเขาไม่ได้ล่ะ เพราะยังไม่ปฏิบัติไง ถ้าลองปฏิบัติขึ้นไปแล้ว ปฏิบัติแล้วมันก็เหมือนกับเราต้องแยกออกมาจากโลก ถ้าแยกออกจากโลกแล้วทําอย่างไร แยกออกจากโลก เราก็แยกเวลาเราปฏิบัติสิ เวลาเราไปทํางานเราก็ทํางานของเรา แล้วเราก็หาหลีกเร้นของเรา เราทําของเราจนเขาเชื่อถือได้ เดี๋ยวเขาเห็นนํ้าใจเอง

แล้วถ้าเราจะทําแล้ว ถ้าจิตใจเราเรียกร้องนะ โอ้โฮ! ทุกข์น่าดูเลย “ทําไมเป็นอย่างนั้น ทําไมเป็นอย่างนี้” จิตใจเราไม่ต้อง เรียกร้อง เราทําอย่างนี้มาเอง กรรมของสัตว์ เมื่อก่อนเราก็คลุกคลีอยู่กับเขา เมื่อก่อนเราเป็นหัวหน้าพาเขาเที่ยวด้วย แล้วตอนนี้เราจะแยกตัวออกมา เขาไม่เชื่อหรอก เราต้องทําตัวให้เขาเชื่อถือได้ ถ้าเราเชื่อถือได้นะ มันถึงจะเป็นอย่างนั้นไป

เราอยู่กับโลก เพราะจิตใจคนมันจะพัฒนาขึ้นแล้วก็เสื่อมลง เวลาเสื่อมลงแล้ว “ไปไหนทําไมไม่ชวนเลยล่ะ ไปไหนไม่เห็นเรียกเลย” จะไปกับเขาอีกแล้ว ถ้ามันดีมันก็อย่างหนึ่ง เวลาไม่ดีก็อีกอย่างหนึ่ง แล้วอารมณ์มันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เร็วมาก ฉะนั้น ถ้าอยู่กับโลก เราก็มีสติปัญญาของเราเพื่อโลก จบ

ถาม : เรื่อง “นอนฟังธรรมะ นอนฟังเทศน์หลวงพ่อในเว็บไซต์”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ โยมฟังธรรมของหลวงพ่อ ในเว็บไซต์ บางทีนั่งฟัง นอนบ้าง จึงอยากกราบเรียนถามว่า ตอนนอนฟังจะเป็นบาปไหมคะ เนื่องจากเคยได้ฟังคําสั่งสอนตอนเด็กๆ ว่า ห้ามนอนฟังธรรม ตายแล้วจะไปเกิดเป็นงูเจ้าค่ะ

ตอนนี้โยมก็มาปฏิบัติภาวนาโดยวิธีหลวงพ่อสอนมาได้ ๓ - ๔ เดือนแล้วเจ้าค่ะ มีปัญญาอบรมสมาธิ โยมจะภาวนา ตอนเช้าเวลาตี ๓ กว่าบ้าง ตี ๔ บ้าง บางวันตี ๕ ส่วนกลางคืนก็ก่อนนอนเจ้าค่ะ การภาวนาจิตสงบได้บ้างไม่ได้บ้าง เวลาสงบก็ตัวเบาได้นานประมาณชั่วโมงกว่า โดยมากจะเป็นตอนเช้า ตอนเย็น จะไม่ค่อยได้ถึงชั่วโมงเจ้าค่ะ เพราะทานอาหารเย็น ส่วนทุกวัน พระจะสมาทานอุโบสถศีล

วิธีภาวนาของโยมเปลี่ยนไปเรื่อยๆ บางทีก็มีสติตามลมหายใจเข้าออก ภาวนาพุทโธบางทีเพลินไปคิด จิตส่งออก ก็ภาวนาว่าพุทโธ ธัมโม สังโฆ บางทีก็รัวพุทโธไวๆ เพราะต้องการให้จิต มันสงบ ส่วนใหญ่จะสงบ และโยมไม่ค่อยได้เดินจงกรมเจ้าค่ะ เพราะยังไม่เข้าใจวิธีเดินจงกรมว่าเดินอย่างไร ภาวนาอย่างไร จึงกราบเรียนถามเจ้าค่ะ กราบอาราธนาหลวงพ่อสอนวิธีเดินจงกรมด้วย

ตอบ : เดินจงกรมก็เหมือนนั่งสมาธิ ถ้านั่งสมาธิเรากําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก หรือเรากําหนดพุทโธ แต่เรานั่งไว้ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เดินจงกรมเราก็เดิน ขามันเดินไป เราก็กําหนดลมหายใจเข้าออก หรือพุทโธเหมือนกัน เพียงแต่ว่าเปลี่ยนจาก ท่านั่งเป็นท่าเดิน แล้วเดินไปไม่ต้องวิตกกังวล เดี๋ยวจะรู้เอง เพราะเดินไปแล้ว พอชํานาญแล้วจะเข้าใจ ถ้าเข้าใจแล้วก็จบ

นี่พูดถึงว่า เขาจะเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนานะ แล้ว เพิ่งฝึกหัดปฏิบัติไง

แต่เรื่องคําถาม คําถามที่ว่า “นอนฟังธรรม นอนฟังธรรม เวลาเป็นเด็กเป็นเล็ก ผู้ใหญ่เขาบอกไว้ว่าห้ามนอน ถ้านอนฟังธรรมแล้วเดี๋ยวจะเกิดเป็นงู”

เราก็เลยกลัวว่าจะเกิดเป็นงูไง เป็นงูคือมันนอนซมทั้งวันไง นี่ก็เหมือนกัน นอนฟังธรรม นอนฟังธรรม เราจะบอกว่าถ้าเป็นปัญญาชนนะ นอนฟังธรรมได้ไหม ได้ ถ้าบอกไม่ได้เลยเดี๋ยวมัน ไม่ฟัง เวลานั่งไปเมื่อยๆ แล้วมันก็อยากนอน นอนฟังธรรมได้ไหม ได้ ถ้าไม่ได้นะ หายไปครึ่งหนึ่งเลย ไอ้อยากเปิดฟังเทศน์ไม่กล้าเปิดเลย เพราะเดี๋ยวมันนอนไม่ได้ มันจะนอนฟังธรรมไง

แต่โดยที่เราอยู่กับหลวงตานะ หลวงตาท่านไม่ให้ทําเลย ถ้าเป็นกรรมฐานเป็นผู้ที่มีคุณธรรมในใจ ท่านพูดว่ามันเป็นการไม่เคารพ เห็นไหม เวลาเขาเรียกเคารพศีล เคารพธรรม ทําไม ต้องเคารพ ถ้าเราเคารพแล้ว ที่อยู่ของผู้ทรงศีลเขาจะเคารพนะ ในประวัติหลวงตา เห็นไหม ที่แม่ชีแก้วท่านบอกว่า เวลาหมา มันชื่ออะไรที่จันทบุรี ทางเดินจงกรมของพระมันไม่เดินข้ามนะ แม้แต่หมานะ สุนัขมันจะเดินผ่าน มันเดินอ้อมทางจงกรมมา

ถ้าหมาที่มันมีความคิดดีๆ เห็นไหม แม้แต่ทางจงกรมมันยังไม่เดินข้ามเลย แล้วสังเกตได้เวลาทางจงกรมของหลวงปู่มั่น ทางจงกรมของครูบาอาจารย์เรา เขาจะเอาเชือกกั้นขึงไว้ไม่ให้ คนเดินข้าม เพราะว่าเป็นการไม่เคารพไง แล้วคนที่เคารพบูชา มันเหมือนเหยียบยํ่านํ้าใจเขา ถ้ามันคิดอย่างนั้นปั๊บ จิตใจมัน เห็นไหม จิตใจมันลง จิตใจมันลง เวลาประพฤติปฏิบัติมันจะง่าย จิตใจมันลงมันเชื่อฟัง

จิตใจคนที่เชื่อฟัง กับจิตใจที่แข็งกระด้างที่ทิฏฐิมานะไม่เชื่อฟังอะไรเลย แล้วเวลากิเลสมันเกิดในใจดวงนั้นเพราะมันมีทิฏฐิมานะ มันไม่เชื่อฟังใคร เวลามันเกิดอุปสรรคขึ้นมาแล้วมันก็ฟังใครไม่ได้ แล้วมันก็หาที่อยู่ไม่ได้ แล้วมันก็หาที่พึ่งไม่ได้ เพราะอะไร เพราะด้วยทิฏฐิมานะ ประชาธิปไตยไง กูมีสิทธิ์ สิทธิเสรีภาพ ก็สิทธิเสรีภาพมันก็เป็นสิทธิ์ แต่เราก็ต้องฟังคุณธรรม ฟังวิธีของครูบาอาจารย์ที่ท่านทําของท่าน แล้วมันเคารพบูชาไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน พระอานนท์นะ จะไม่ก้าวก่าย จะไม่เข้าไปสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมา- สัมพุทธเจ้าเคยนั่งเลย ท่านจะเช็ดจะถู จะปฏิบัติเหมือน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังดํารงชีพอยู่เลย ที่เคยนั่ง เคยนอนนะ จะทําความสะอาดอย่างดีเลย นั่นเคารพ เคารพแม้แต่ว่าท่านนิพพานไปแล้วก็ยังเคารพสถานที่นั้น

นี่พูดถึงว่า เคารพสถานที่ เคารพสิ่งที่ผู้ที่ทรงศีล แล้วถ้าเคารพธรรมๆ มันทําด้วยความเคารพ เหมือนไปหาหมอจะฉีดยานิ่งเลย กลัวหมอฉีดผิด ไอ้นี่ก็เหมือนกัน จะฟังธรรมๆ ถ้าจิต มันนิ่ง จิตมันดี ที่มันเคารพมันจะได้ความดีไหม

หมอจะฉีดยา หมอจะผ่าตัด ดิ้นใหญ่เลย อ้าว! ผ่าเลย ผ่าเลย อย่างไรก็ได้ ไอ้นี่จะฟังธรรม นอนก็ได้ ตีลังกาก็ได้ แต่ถ้าเรานั่งฟังธรรม เห็นไหม เหมือนหมอจะผ่าตัดเราก็ให้ความร่วมมือกับหมอเพื่ออะไร เพื่อบาดแผลเพื่อการผ่าตัดนั้นมันจะปลอดภัย การผ่าตัดนั้นมันจะประสบความสําเร็จ ฟังธรรม ฟังธรรมด้วยความเคารพ เขานั่ง

อยู่บ้านตาดขนาดเดินจงกรม ถ้าลองมือแกว่งมือนะ หรือเอามือไขว้หลังนะ ประชุมพระ ใส่เลย ท่านบอกว่าดูไม่ได้ มันเป็นการทําด้วยความไม่เคารพ การทําด้วยความไม่เคารพมันจะไม่ได้ผล ถ้าได้ผลมันก็เป็นมิจฉา

ถ้าทําด้วยความเคารพ ศีล สมาธิ ปัญญา ด้วยความเคารพ จิตใจมันนอบน้อม เวลาเป็นขึ้นมามันก็เป็นสัมมา คือมันไม่คิดออกนอกเรื่องนอกราว ถ้าเป็นมิจฉา เห็นไหม มันทิฏฐิมานะอยู่แล้ว เรื่องของกู กูเก่ง กูแน่ เวลามันเป็นสมาธิมันก็นู่น อยู่บนพระจันทร์นู่น มันไปดาวอังคารนู่นเลย มันไม่อยู่กับตัวหรอก

นี่พูดถึงว่าครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็น ท่านเห็นประโยชน์กับคนฟังนั่นแหละ ท่านเห็นประโยชน์กับคนที่รับฟัง เห็นประโยชน์กับคนกระทํา แต่เวลาพูดไปแล้ว “นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ โอ้โฮ! ยุ่งมากเลย” เวลาเอ็งเจ็บไข้ได้ป่วยมันยุ่งกว่านี้ เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยเอ็งต้องไปหาหมอ หมอเขาจะผ่าตัดดูแลรักษาเอ็งก็เพื่อประโยชน์กับเอ็งนั่นแหละ

นี่ก็เหมือนกัน เราจะฟังธรรม ทีนี้เขาบอกว่าพ่อแม่ผู้ใหญ่เขาสอนไว้ว่าถ้านอนฟังธรรมแล้วมันจะเป็นงูไง ไอ้นี่มันก็เหมือนกับคําพังเพยเนาะ เวลาเขาสอนเด็ก นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ แล้วเด็กมันไม่มีเหตุผลเขาก็สอนอย่างนี้ ว่าถ้าฟังธรรมแล้วมันจะเกิดเป็นงู เราก็เห็นด้วยนะ เกิดเป็นงู แต่นอนฟังธรรมได้ไหม ได้ ถ้าไม่ได้ หายไปครึ่งหนึ่งแน่ๆ เลย ไอ้คนจะฟังๆ มันไม่ฟังเลย แต่เหตุผลไง เหตุผล

เราเคยอยู่กับหลวงตามา เราเคยเห็นสภาพแบบนี้มา เราเห็นท่านสั่งสอนมา แล้วเรามาประพฤติปฏิบัติ เรามาปฏิบัติ เอาผลของการปฏิบัติมาเทียบเคียงไง อ๋อ! มันให้ผลร้ายอย่างนี้ มันให้ผลลบอย่างนี้ มันให้ผลลบกับตัวเราเองไง แต่เวลาท่านเมตตาเรา ท่านสั่งสอนเราก็เพื่อตัวเรา เพื่อประโยชน์กับเรานี่แหละ แต่กิเลสของเรามันก็เอาแต่คําสอนของท่านมาพลิกแพลง เป็นอย่างนู้น เป็นอย่างนี้ เบื่อหน่าย โอ๋ย! น่าเบื่อหน่าย แต่ความจริงท่านก็พูดเพื่อเรานี่แหละ พูดเพื่อประพฤติปฏิบัติ

ฉะนั้น การนอนฟังธรรม ถ้ามันเมื่อยมันเหนื่อยนักจะ นอนฟังก็โอเคเนาะ แต่ถ้ามันจะเป็นงูหรือไม่เป็นงู มันเป็นเวรเป็นกรรม

แต่ถ้าครูบาอาจารย์เราสอน ท่านสอนอย่างนี้ ท่านพูดด้วยเหตุผลนะ เพราะอยู่กับท่าน ท่านประชุมเรื่องนี้หลายรอบ ประชุมเรื่องพระเดินจงกรมโดยที่สติแตก เดินจงกรมโดยที่ไม่สํารวมระวัง ประชุมพระเลย แล้วใส่เต็มที่เลย ท่านบอกว่า เห็นแล้วมันดูไม่ได้ ท่านมองไม่ได้เลยเพราะว่าท่านเคารพธรรมไง

กว่าท่านจะได้คุณธรรมมามันแสนทุกข์แสนยาก แล้วถ้าท่านได้มาแล้วท่านก็อยากให้คนอื่นได้ด้วย แล้ววิธีการที่มันจะได้มันควรทําอย่างนี้มันถึงจะได้ ไอ้ทําอย่างนั้นมันจะไม่ได้ ถ้าได้มันก็เป็นมิจฉา ได้ความหลงผิด ได้อะไรไป ท่านกลับสงสาร ท่าน กลับป้องกันเรา ท่านป้องกันพวกที่ประพฤติปฏิบัติ ท่านป้องกัน แต่ไอ้เราไม่รู้ ไม่รู้แล้วยังเพ่งโทษท่านอีกนะ นี่พูดถึง การฟังธรรมด้วยความไม่เคารพ

ฉะนั้น ของท่านไม่ได้นะ เวลาจะเทศน์ขึ้นมาต้องเงียบกริบ มันมีปัญหาก็ตอนโครงการช่วยชาติฯ นี่แหละ รถวิ่งขนาดไหนท่านก็ต้องเทศน์ เพราะว่ามันต้องการปัจจัยมาเพื่อสังคม แต่ถ้าจริงๆ แล้วเพราะท่านได้ทํามา ท่านขวนขวายมาทั้งชีวิต ทําไมท่านจะไม่เคารพ แล้วคนอื่นจะไม่เคารพมันเรื่องของเขา เพราะเขาไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น เขาเคารพแต่เงินทอง เคารพแต่ยศถา-บรรดาศักดิ์ แต่เขาไม่ได้เคารพคุณธรรมในใจของคน

แล้วคุณธรรมอันนั้นท่านได้ของท่านมา ท่านเคารพของท่าน แล้วท่านเห็นพวกเรา ท่านมีลูกศิษย์ พวกเราเป็นลูกศิษย์ ท่านก็จะสอน สอน ไอ้พวกเรายังไม่มีคุณธรรมในใจมันก็เลยจืดชืดไง มันก็ไม่รู้รสไง มันก็เลยเอ๊อะ! อยู่นั่นน่ะ ลองใครได้ใครเป็นสิ มันจะเคารพบูชาขนาดไหน แต่พวกเรายังไม่เป็นมันก็เป็นแบบนี้ นี่พูดถึงนะ

แล้วเวลาเขาบอกว่า “จริงหรือไม่ นอนฟังธรรมแล้วจะเป็นงู” เป็น “แล้วนอนฟังธรรมได้ไหม” ได้ เพราะมันจะไม่มีใครฟัง แล้วมันจะไม่มีใครปฏิบัติไง ได้ทั้งนั้น แต่มันก็เป็นจริงของมัน

แล้วถ้าเดินจงกรม เดินจงกรมเราพยายามทําของเรา ทําเพื่อประโยชน์กับเรา ทําเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาเพื่อเป็นศาสนทายาทให้หัวใจเราเป็นธรรม มันจะเห็นคุณค่าของศาสนา ถ้ามีคุณค่าของศาสนา ศาสนาจะ เป็นประโยชน์กับสัตว์โลกไง จบ

ถาม : เรื่อง “กรรมใดหนอที่ทําให้ข้าได้เจอย่าอย่างนี้”

นมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ชีวิตผมนั้นโดนย่าทําร้ายจิตใจมามากเหลือ ทั้งเรื่องคําพูด การกระทํา ผมเบื่อเหลือเกิน ผมทํามาหลายครั้งหลายคราวก็ไม่เคยปรับปรุง บอกคนนู้นว่าไม่ดี บอกว่าผมเป็นคนนิสัยไม่ดี ทําแต่เรื่องเสียหาย ขโมยของบ้าง ผมเบื่อนะครับหลวงพ่อ แล้วผมจะเอาคืนในสิ่งที่เขาทํากับผม แม่ก็พูดว่า เมตตาเขาเถอะ เราประเสริฐกว่าเขา แล้วผมก็ทนมาตลอดจน ผมไม่ไหว ผมอยากให้หลวงพ่อเทศน์ในสิ่งที่ทําให้ผมไม่ต้องมาทุกข์กับย่าคนนี้ครับ

ตอบ : เรามันเหมือนคนที่ถ้าเปรียบเทียบเป็นวิทยาศาสตร์นะ เหมือนคนติดคุก ติดคุก ๒๐ ปี เขาต้องโทษ ๒๐ ปี เขาจะพ้นจากโทษ ถ้าติดคุก ๖ เดือน เขาต้องติดคุกครบ ๖ เดือน เขาจะพ้นความติดคุกนั้น

ไอ้เราก็เหมือนกัน เราเกิดมานะ เกิดมาจากพ่อจากแม่ แต่ย่าเป็นแม่ของพ่อ แล้วย่าเป็นแม่ของพ่อ เห็นไหม เราเกิดมา เกิดมาโดยเวรโดยกรรมไง เราเกิดมามีเวรมีกรรม เราถึงมาเกิดเป็นสายเลือดกันไง ถ้าเราเกิดเป็นสายเลือดกัน สิ่งนั้นเป็นสายเลือด มันทําใจยาก มันทําใจยากเพราะอะไร

เพราะจิตใจเราเป็นโลก คือว่าคนที่มีมุมมอง มีคุณค่า เท่ากัน มันถึงกระทบกันไง แต่คนที่จะวางสิ่งนี้ได้ คนต้องจิตใจ ที่เป็นธรรม จิตใจที่เป็นธรรม จิตใจเห็นว่าเรื่องนี้เป็นโลกธรรม ๘ เห็นว่าเรื่องนี้มันเป็นเรื่องโลกไง จิตใจที่เราสูงกว่าคือใจที่จะวางได้มันต้องพัฒนา มันต้องทําใจของเราวางได้

แต่ถ้าอย่างนี้ “ย่าของผมติเตียนผมมาตลอด” เหมือนกัน ทั้งนั้นน่ะ วัยรุ่นทนไม่ได้หรอก วัยรุ่นที่บ้านแตกสาแหรกขาด ที่ออกจากบ้านก็เพราะเหตุนี้ เพราะว่าเหตุที่ในบ้านกระทบกระเทือนไง ในบ้านมีสิ่งใดบีบคั้นแล้วมันทนไม่ไหวนะ หนีออกจากบ้าน หนีออกจากบ้าน

ฉะนั้น เราจะบอกว่า เราจะเอาเรื่องของสังคมมาให้โยมเห็นไง แต่เราไม่ได้ยุให้โยมออกจากบ้านนะ ไม่ออก เราไม่ออกจากบ้าน ถ้าออกจากบ้านไปมันทําให้ชีวิตของเราเปลี่ยนแปลงไป เราเกิดมาด้วยบุญด้วยกุศลไง ด้วยจากพ่อจากแม่ มีปู่ มีย่า มีตา มียาย สิ่งนี้ที่กระเทือนมา แต่คนคิดอย่างนี้เยอะ คนคิดอย่างนี้หมายความว่า ย่าที่คิดอย่างนี้เขาถือว่าเขาเป็นสมบัติของเขา เขาถือว่าเขาเป็นแม่ของพ่อ แล้วพ่อเป็นพ่อของเรา โดยทิฏฐิมานะเขาถือกันมาอย่างนี้

แต่จริงๆ แล้วใจของเขา เขาก็เมตตา เพราะว่าไม่มีความรักที่สะอาดบริสุทธิ์ ความรักของพ่อของแม่กับลูก ความรักที่สะอาดบริสุทธิ์ ไม่ได้หวังผลตอบแทนใดๆ ทั้งสิ้น แล้วลูกประสบความสําเร็จอย่างไรก็ประสบความสําเร็จ แต่ตอนนี้ที่ว่าเขายัง ติเตียนเรา เขายังคอยติเตียน คอยว่าให้เราเจ็บชํ้า เราก็คิดว่าเขาปรารถนาดี ถ้าเขาปรารถนาดีของเขา เราก็ดํารงชีวิตของเรา แล้ววางใจเราไง ทําใจเราให้ได้ไง

ทีนี้เขาบอก “ผมเบื่อเหลือเกิน คอยว่าผมเสียๆ หายๆ คอยทําลายผม”

ไอ้อย่างนี้มันเป็นเวรเป็นกรรมๆ นะ เราเจอคนแบบนี้ไง เราถึงยกขึ้นไง ติดคุก ๒๐ ปี พ้นจากคุก ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เรา เกิดมา เห็นไหม เป็นเวรเป็นกรรม เวรกรรมมันครอบงําไว้ในสถานะอย่างนี้ แล้วเราหนีไปอย่างไรก็ไม่พ้นหรอก มันต้องจบสิ้นกันไง มันต้องหมดเวรหมดกรรมมันก็จบกันไป

หมดเวรหมดกรรมนะ คําว่า “หมดเวรหมดกรรม” ถ้า วันไหนย่าระลึกได้ว่า “อ้อ! ฉันเป็นคนจํ้าจี้จํ้าไชกับหลานคนนี้เหลือเกิน ฉันมีความผิดพลาด ต่อไปนี้ฉันจะเป็นคนดี” จบเลยนะ ถ้าเขาคิดของเขาได้ ถ้าเขาคิดของเขาไม่ได้ เขาก็มองอย่างนั้น เพราะมันไม่มีกฎหมายไปตัดสินไง กฎหมายในครอบครัวที่จะไปตัดสินอย่างนั้นไม่มี เว้นไว้ทําผิดอาญา

ฉะนั้น จะบอกว่า ถ้ามันจะแก้ได้ แก้ได้ที่ใจของเรา ใจที่สูงกว่า ใจที่สูงกว่า คําว่า “ใจที่สูงกว่า” มันมองเห็นปัญหาอย่างนี้เป็นปัญหาที่เข้าใจได้ มันวางได้

แต่ใจที่ไม่สูงกว่า แล้วยิ่งเป็นวัยรุ่นนะ วัยรุ่นนี่พลังงานเยอะ มันจะมีปัญหา ถ้ามีปัญหาในบ้าน ในครอบครัวมันเป็นปัญหา ฉะนั้น เราแก้อย่างนี้ เห็นไหม ดูสิ เราดูสิ ตอนนี้นะ เขามีสามเณรน้อย เขาเอาเด็กน้อยไปบวช แล้วค่อยฝึกหัด ยิ้มแย้มแจ่มใส มันมีธรรมในหัวใจ เราดูรายการทีวีที่เขาเอาเด็กๆ ไปบวชกัน เขายังทําคุณงามความดีได้เลย

ฉะนั้น กรณีของเรา เราก็ทําคุณงามความดีของเราเพื่อเรา ถ้าย่าจะมีมุมมองอย่างไรมันเรื่องของย่า มันเรื่องของย่าเขา แล้วถ้าเขาจะมาพูดสิ่งใด ตั้งสติไว้ อย่าหลุด ไม่ใช่ว่าใครจะพูดอะไร เขาเดินเข้ามาก็กลัวจนวิ่งหนีแล้ว เพราะคนมันเข็ดเนาะ คนมันเข็ด แต่เราก็รักษาใจของเราไง มันเป็นเรื่องในบ้าน แล้วอีกอย่างหนึ่งชีวิตของเราๆ ถ้ามันยังเป็นย่า มันมีพลังงานเหลือใช้ๆ เราต้องหาทางออกของเรา เป็นเวรเป็นกรรมนะ

ฉะนั้น เป็นเวรเป็นกรรม กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน แล้วเวรกรรมมันเป็นอจินไตย มันมีมาเก่ามาแก่ แล้วเราบอกว่าเรื่องกรรมๆ กรรมเป็นอจินไตยเลยล่ะ ถ้าเป็นอจินไตย อจินไตยคือว่าไม่ควรคิดเลยว่ามันจะมาเกิดเมื่อไหร่ มันมาอย่างไร แต่มันต้องมีที่มาที่ไปของมัน

ถ้าไม่มีที่มาที่ไปนะ ย่าจะรักเราน่าดูเลย ถ้าเป็นกรรมดีนะ ย่าจะรักเรามาก เพราะอะไร เพราะย่าก็รักพ่อ แล้วพ่อมันก็มีหลาน มีหลานแล้วเขาก็อยากให้หลานเป็นหลานที่ดี เป็นเชิดชูสกุล ย่าเขาคิดอย่างนั้น แต่ด้วยจริตด้วยนิสัยของคนอย่างนี้ นี่ยังดีนะไม่ไปเจอปู่เจอย่าขี้เมา แล้วขี้เมาอยู่กลางถนน โอ้โฮ! อย่างนี้น่าอาย กรณีอย่างนี้มันก็มีของมัน เห็นไหม

เราจะบอกว่า เราเห็นใจมาก เราเห็นใจมากนะ เราเห็นใจมาก มันเหมือนกับทางโลก ถ้าเจ็บไข้ได้ป่วยไปโรงพยาบาลเขา จะให้ยา โรคอะไร หมอจะฉีดยารักษา ถ้ามันควรผ่าตัดก็ผ่าตัด แล้วมันหายก็จบ เป็นโรคเป็นภัยมันรักษาแล้วหายเลย แต่นี่มันเป็นโรคเวรโรคกรรมอยู่ในบ้าน มันรักษาเราไม่ได้ หมอที่ไหนจะรักษาล่ะ แล้วหมอคนไหนจะไปผ่าตัดหัวใจย่า แล้วหมอคนไหนจะไปพูดให้ย่าได้คิด

เราเจ็บไข้ได้ป่วยเข้าโรงพยาบาลยังจบนะ มีอะไรผ่าตัด ควรผ่าตัด มีอะไรแก้ ควรแก้เลย ไอ้เรื่องความเจ็บไข้ได้ป่วย แต่เรื่องเวรเรื่องกรรมมันจะไปจบกันตรงไหนล่ะ ถ้ามันจบไม่ได้ กลับมารักษาใจเรา รักษาใจเรา เอาธรรมะเป็นที่พึ่ง เอาธรรมะเป็นที่พึ่งนะ

ถ้าคิดอย่างนี้ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ญาติข้างพ่อกับญาติข้างแม่ เห็นไหม แย่งนํ้าทํานากันน่ะ ไปห้ามถึงสองหน นํ้ากับชีวิตอันไหนมีคุณค่ากว่ากัน ว่าชีวิตมีคุณค่ากว่า ก็เลิกกันไป ครั้งที่สองไปห้ามอีก ครั้งที่สามพระพุทธเจ้าไม่ได้ไป รบราฆ่าฟันกันตายทั้งสองฝ่าย ตายเกลื่อนหมดเลย เกิดศึกเกิดสงคราม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าห้ามญาติ ปางห้ามญาติ อย่าทะเลาะอย่าเบาะแว้งกัน ไอ้เรานี่ย่า มันเป็นเวรเป็นกรรม พระพุทธเจ้ายังห้ามญาติของตนรบกันไม่ได้เลย เห็นไหม อจินไตย เรื่องเวรเรื่องกรรม นี่เรื่องเวรเรื่องกรรม ฉะนั้น กลับมาที่ใจเรา รักษาใจเรา เอาธรรมะรักษาใจเรา เราพยายามแผ่เมตตา แผ่เมตตา แล้วถ้าใจมันสงบระงับได้ เรื่องนี้จะจบ

เหมือนเข้าโรงพยาบาล ถ้าหมอมีฝีมือรักษาแล้วโรคหาย โรคหาย เราก็กลับมาปลอดภัย นี่ก็เหมือนกัน ไอ้โรคเวรโรคกรรม โรคนํ้าใจ มันเบื่อหน่าย แล้วเรารักษาไม่หาย

แต่ถ้าเราดูแลรักษาหัวใจด้วยธรรมะ เดี๋ยวรักษาหาย รักษาหายแล้ว ย่าจะพูดอย่างไรก็เรื่องของย่า ไอ้เรานั่งเย็นๆ ใจร่มๆ นั่งสุขสบาย ตอนนี้ย่าเครียดเลย พูดอย่างไรมันก็ไม่สะเทือน พูดอย่างไรเราก็ยิ้มแย้มแจ่มใส เดี๋ยวมันจะกลับไปหาย่าเอง เห็นไหม

เรารักษาใจเรา เพื่อประโยชน์กับเราเนาะ เอวัง