คํานํา

พระพุทธศาสนาสอนเรื่องกรรม ให้เชื่อกรรมดี กรรมชั่ว และสอนถึงที่สุดแห่งทุกข์ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต บันลือสีหนาทแสดงสัจธรรมแท้ โดยสอนแนวปฏิบัติเพื่อวิมุตติธรรมตามข้อเท็จจริงที่ได้ปฏิบัติมา ต่างกับธรรมโมฆะว่างเปล่าที่ปฏิบัติและสอนกันในปัจจุบัน

ปฏิปทา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ตลอดพระศิษย์ที่บรรลุธรรม ล้วนปฏิบัติตามข้อเท็จจริงอย่างอุกฤษฏ์ยิ่งยวด เช่นเดียวกับพระอรหันต์ในครั้งพุทธกาล คือ มีสัมมาสมาธิ เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มีขณะจิต คือ นิโรธ ดับทุกข์ ต่างกับการปฏิบัติพอเป็นพิธี มีอวิชชาครอบงํา ไม่ได้ละกิเลสใดๆ เป็นธรรมฉุยฉายรําอวยพรในพิธี เป็นกิเลสว่าสมมุติ ไม่มีข้อเท็จจริง ไม่สะเทือนวัฏฏะ และเป็นโมฆบุรุษตายเพราะลาภ แสวงหาโลกไม่แสวงหาธรรม หวังแต่ลาภ หวังความเคารพจากสังคม ปฏิบัติไปก็บูชากิเลส เป็นโมฆธรรม ธรรมโมฆะว่างเปล่า ไม่มีรสมีชาติ ไม่มีเหตุมีผล บ้างก็ปฏิบัติแบบกิเลสซ้อมรบ ดั่งทหารซ้อมรบไม่เคยเข้าสู่สมรภูมิ ปฏิบัติไปตามสัญญาความจํา ไม่เคยเผชิญกับกิเลส ธรรมที่ได้จึงเป็น “พระจํา” ไม่ใช่ “พระธรรม”

ส่วนการปฏิบัติตามข้อเท็จจริงอย่างมีสติ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ ผล คือ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ แม้ยังไม่ได้มรรคผลก็ปฏิบัติบูชาไปอย่างไม่ท้อถอย เมื่อมีอํานาจวาสนาเป็นนักรบธรรมมีศีล สมาธิ ปัญญา เป็นธรรมาวุธฆ่ากิเลส เมื่อเกิดอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจก็จะรู้แจ้งแทงตลอดในธรรม รสแห่งธรรมชนะรสทั้งปวงเป็นผู้เห็นธรรม เห็นตถาคต เข้าถึงวิมุตติธรรม วิมุตติสุข ได้ในที่สุด

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
สิงหาคม ๒๕๖๖

ถ้ามันไม่เป็นข้อเท็จจริง เห็นไหม นี่ธรรมฉุยฉาย
ธรรมฉุยฉายข้อมูลเท็จทั้งนั้น
ข้อมูลเท็จมันหลอกลวงตัวมันเองไง
พุทโธก็ไม่ต้อง ไม่ต้องกําหนดพุทโธ
เพราะพุทโธมันมีอยู่แล้ว

“เวลาเราใช้สติปัญญาไปแล้ว เราวางแล้วๆ เห็นไหม
เราวางแล้วมันเป็นธรรม”

เราวางอะไร? วางตรงไหน?

๑

ธรรมฉุยฉาย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๐ ตุลาคม ๒๕๖๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรมะเพื่อหัวใจของเรา

ถ้าหัวใจของเรามันเป็นธรรมๆ นะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ หลวงปู่มั่นน่ะ สัจธรรมมันเป็นความจริง ถ้าสัจธรรมมันเป็นความจริง เห็นไหม ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นเพชรนํ้าหนึ่งด้วยกัน ท่านนั่งฟังอยู่ด้วย ท่านเข้าใจได้หมดล่ะ มันหลอกลวงกันไม่ได้หรอก ถ้าเป็นความจอมปลอมก็คือความจอมปลอมตลอดไป ความจอมปลอมก็อยู่ในสังคมของความจอมปลอมนั้น ถ้าความจอมปลอมนั้นมันก็อยู่ในอุปาทานหมู่ในของความจอมปลอมนั้น

แต่ถ้ามันเป็นความจริงๆ ไง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เราเทศนาว่าการขึ้นมา เพชรนํ้าหนึ่ง เพชรนํ้าหนึ่ง ลูกศิษย์ของหลวงปู่มั่น เห็นไหม มันเป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจเหมือนกัน ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจเหมือนกันมันเกิดที่ไหน มันเกิดที่หัวใจของสัตว์โลกที่องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ ถ้ารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจของสัตว์โลกนี่ไง หัวใจของสัตว์โลกที่มันทุกข์มันยาก มันสยดสยองนะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาออกพรรษาแล้วลงจากดาวดึงส์ เห็นไหม ตักบาตรเทโว ๓ โลกธาตุเปิดเห็นกันหมดเลย นี่คือบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าใครเห็นว่าจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเห็นนรกอเวจี สิ่งที่มันเป็นความทุกข์ความยากนั้นจะไม่ทําบาปทํากรรมเพื่อจะลงไปตกนรกอเวจีนั้นเลย จะสร้างแต่คุณงามความดีของเรา จะอดทนอดกลั้นเพื่อจะไม่ให้เกิดเหตุ เกิดเหตุที่จะต้องไปเกิดในสภาวะแบบนั้น เพราะกรรมมันให้ผล

พระพุทธศาสนาสอนเรื่องกรรม กรรมดี กรรมชั่ว ถ้าใครทําความชั่วไง ความชั่ว เห็นไหม เวลาเทศนาว่าการในวงของความจอมปลอมนั้น เห็นไหม เพราะความจอมปลอมนั้น มันกล่าวตู่พุทธพจน์ มันเป็นเรื่องของอวิชชา ของกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของตน แล้วก็โอ้โลมปฏิโลมว่าเป็นสัจธรรมเป็นความจริงของเขา ด้วยความเป็นอุปาทานหมู่ไง

แต่ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงมันรู้มันเห็นตามข้อเท็จจริงนะ มันธรรมสังเวช มันสังเวชๆ สังเวชแล้วมันสะเทือนหัวใจ นี่ไง เวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม เวลาว่า “ธรรมะเป็นธรรมชาติ” มันเป็นธรรมชาติเป็นสัจธรรมขึ้นมา เห็นไหม เราเห็นแล้วเราก็สังเวชไง ถ้ามันเป็นความจริงไง

แต่ถ้ากิเลสตัณหาความทะยานอยาก เห็นไหม “ธรรมะเป็นธรรมชาติ” แต่มันก็แสวงหากัน หาแต่ผลประโยชน์ของส่วนตัว เห็นไหม ทําให้โลกร้อนๆ นั่นก็เพราะว่ากิเลสมันครอบงําหัวใจของตนไง มันเอารัดเอาเปรียบไง เอาแต่ผลประโยชน์ของตนไง สิ่งที่ตกกับสังคม ตกกับสาธารณะ นั้นเป็นเรื่องของสาธารณะ ต้องแก้ไขกันไปตามธรรมชาติ

ดูใจของคนสิ ใจนั้น เห็นไหม ฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อหัวใจดวงนี้ ถ้าฟังธรรมเพื่อหัวใจดวงนี้ ถ้าเรามีอํานาจวาสนานะ ฟังธรรมแล้วมันสะเทือนใจ มันสะเทือนใจมันจะเปลี่ยนจริตนิสัย เปลี่ยนความรู้สึกนึกคิดของเรา ถ้าจริตนิสัยความนึกคิดของเรา อบรมบ่มเพาะขึ้นมาให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริง

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนานะ การเกิดเป็นมนุษย์ เห็นไหม อริยทรัพย์ การเกิดเป็นมนุษย์นี้เป็นอริยทรัพย์ แต่เวลาเกิดเป็นมนุษย์แล้ว มนุษย์ไม่ใช่ดีเพราะการเกิด มนุษย์ดีที่การกระทํา ถ้ามีการกระทํา เห็นไหม สมมุติโลก สมมุติบัญญัติ เรามีสิ่งใดก็แล้วแต่ เราแสวงหาไปกับโลกเขาเพื่อความดํารงชีพ เพื่อสัมมาอาชีวะ เพื่อเลี้ยงชีพของตน

แต่ถ้ามันเป็นธรรมๆ ขึ้นมา สิ่งที่เรามีหน้าที่การงานของเรานั้นมันเป็นอํานาจวาสนาที่เรามีโอกาส แต่ถ้ามันจะเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของตน เราจะออกประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเราจะออกประพฤติปฏิบัติของเรา เราปฏิบัติตามความข้อเท็จจริงหรือไม่ ถ้าปฏิบัติๆ มันเริ่มต้นมันยาก มันยากตรงนี้ไง มันยากเพราะอะไร มันยากเพราะเรามีอวิชชาคือความไม่รู้ในใจของตน เริ่มต้นขึ้นมา เรามีอวิชชาคือความไม่รู้

แต่ความรู้ๆ นั้นความรู้ที่ปุถุชนคนหนาที่ใช้ความรู้สึกนึกคิดออกไปนั้นมันออกจากไปจากอวิชชา คือความไม่รู้ คือกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของตน ทีนี้ศึกษาธรรมะๆ ก็ศึกษาธรรมะโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากอันนั้นมันก็บิด มันก็พลิ้ว มันไม่เป็นตามข้อเท็จจริงในสัจธรรมที่องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไว้เป็นศาสดาของเราๆ

ฉะนั้น เวลาเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เป็นปุถุชนคนหนา มันมีความไม่รู้ของมันอยู่ในหัวใจของเราอยู่แล้ว ถ้ามีความไม่รู้ในหัวใจของเราอยู่แล้วทําสิ่งใดไป ไอ้ความไม่รู้นี่เป็นเจ้าวัฏจักรที่มันจะบิดมันจะพลิ้วให้ตามแต่ความพอใจของตน แต่ถ้ามีวาสนาๆ นะ เราจะไม่เชื่อ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องกาลามสูตรๆ กาลามสูตรต่อเมื่อลูกศิษย์ลูกหาบริษัท ๔ ที่ออกประพฤติปฏิบัติให้เป็นตามข้อเท็จจริง แต่ขณะที่ว่าเป็นปุถุชนคนหนาเป็นผู้ที่ยังไม่มีสิ่งใดเป็นที่พึ่ง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้นับถือพระพุทธศาสนา เวลาพระพุทธศาสนา อนุปุพพิกถา เรื่องทาน เรื่องเนกขัมมะ เรื่องเวลาได้บุญได้กุศลนั้นมันเป็นเรื่องของวัฏฏะ มันเป็นเรื่องของการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันเป็นอามิส มันเป็นสิ่งที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป

มันเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นๆ เป็นอามิสๆ ที่เราแสวงหา เราทําบุญทํากุศลกันอยู่นี้มันเป็นบรรทัดฐานให้หัวใจของคนมันมีสติมีปัญญา มีสติมีปัญญา เห็นไหม มันระลึกไง ศรัทธาความเชื่อๆ นี่ ถ้ามีศรัทธาเราก็เป็นผู้ที่มีวาสนาไง ผู้ที่มีวาสนาที่สํานึกของตัวเองได้ คือตัวของตนมันมีความสําคัญ มีความสําคัญที่ว่าเราจะแสวงหาสิ่งที่เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา

ถ้าไม่มีศรัทธา ไม่มีศรัทธามันไปตามกระแสสังคม ไปตามกระแสโลก แล้ว! แล้วเราจะได้ผลประโยชน์ได้สิ่งใดเป็นสมบัติของเราล่ะ มันก็ผลของวัฏฏะไง นี่ผลของวัฏฏะ ธรรมะขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ชีวิตของเรานี่เหมือนสวะ” ถ้าสวะนะ ขยะ เหมือนสวะ เหมือนขยะมันลอยไปตามนํ้า มันลอยตามกระแสนํ้า นี่ลอยไปตามกระแสนํ้าก็ดูมนุษย์เราในสังคมในโลกนี้ไง ก็ไปตามกระแสสังคมทั้งสิ้น

นี่ไง เวลาโลกมีวิกฤตมีปัญหาขึ้นมาก็มีความทุกข์ความยากไปด้วยกันหมดทั้งโลก เวลามีความสุขๆ โลกร่มเย็นเป็นสุขขึ้นมา มันก็อยู่ที่ธุรกิจอยู่ที่ใครครอบงําได้ผลประโยชน์กับคนคนนั้น คนคนเดียวมันจะครองโลกๆ แต่มันเป็นไปไม่ได้ๆ ไง สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง มันไม่แน่ ไม่คงที่ ไม่ถาวรของมันแน่นอนอยู่แล้ว เวลาสรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง มันเป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา อนัตตาที่ไหน อนัตตาที่เราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี้ไง ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา มันไม่ยึดไม่ถือขึ้นมา มันก็ไม่ทุกข์ไม่ยากไง

ถ้ามันไม่ทุกข์ไม่ยาก เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว เวลาเป็นชาวพุทธตามประเพณีวัฒนธรรมไง นี่ เห็นไหม มนุษย์เรา เราเกิดเป็นชาวพุทธ ในชุมชนในหมู่บ้านใดก็มีวัดมีวาขึ้นมา มีวัดมีวาขึ้นมาเพื่ออะไร มีวัดมีวาขึ้นมาเพื่อให้ชุมชนนั้น หมู่บ้านนั้นได้ทําบุญกุศลของเขา ได้มีประเพณีมีวัฒนธรรม ถึงเวลาแล้วเวลาสิ้นอายุขัยไป เห็นไหม ก็เอาไว้เป็นที่เผาศพ นี่จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไง

ในพระพุทธศาสนาสอน สอนให้เรามีที่พึ่งที่อาศัย ถ้ามีที่พึ่งที่อาศัย เกิด แก่ เจ็บ ตาย เวลาเกิด แก่ เจ็บ ตาย เกิด แก่ เจ็บ ตาย โดยข้อเท็จจริง จริงตามสมมุติ จริงตามวัฏฏะนี้ สิ่งที่เป็นวัฏฏะมันปิดมันบัง พรุ่งนี้เป็นวันตักบาตรเทโวไง ที่องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าลงจากสวรรค์มาไง เวลาอํานาจวาสนาเปิดโลกธาตุ มันจะเห็นโดยตาของปุถุชนคนหนา แต่เพราะอํานาจวาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาประพฤติปฏิบัติไปๆ ถ้าถึงที่สุดแห่งทุกข์มันก็จะรู้แจ้งรู้จริงตามวัฏฏะนั้น เพราะ… เพราะมันวิวัฏฏะไง มันออกจากวัฏฏะนั้นไปไง แล้วมันออกอย่างไรล่ะ?

เวลาจะประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เราจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา ถ้าเรามีอํานาจวาสนา เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เวลาเราออกบวชเป็นพระไง เราออกบวชเป็นพระขึ้นมา เห็นไหม จะเป็นพระอะไรก็ได้ เป็นพระแล้วจะเป็นวัดบ้าน วัดป่าก็ได้ จะเป็นพระถ้าศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าใจแล้ว ศึกษาธรรมมาเป็นนักปราชญ์ เป็นพ่อออกจารย์ เป็นผู้ที่ทรงคุณวุฒิมีความรู้ ความรู้ๆ ไง รู้อย่างไรล่ะ?

โลกียปัญญาๆ ปัญญาของโลกๆ เขา ใครมีอํานาจวาสนาขึ้นมา ถ้าศึกษาเล่าเรียนมาแล้วมันจะเป็นจริตเป็นนิสัยต่อไปข้างหน้า ฝังในหัวใจตัวเองไว้ มีอํานาจวาสนาขนาดไหน “เธอยํ้าคิดยํ้าทําจะเป็นจริตเป็นนิสัยของเธอ” แล้วเธอยํ้าคิดยํ้าทํา ยํ้าคิดยํ้าทําอย่างไร เพราะไปศึกษาค้นคว้ามาแล้วถ้ามีอํานาจวาสนาของเขา เขาก็ยํ้าคิดยํ้าทําในพระพุทธศาสนา แล้วเผยแผ่พระ-พุทธศาสนาเพื่อให้คนอื่นเข้าใจ เข้าใจเพื่อเป็นที่พึ่งที่อาศัยไง

แต่เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมานะ กึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่งๆ ไง เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมาประพฤติปฏิบัติของท่าน เวลามาประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านรู้แจ้งเห็นกิเลสในใจของตนไง เวลารู้แจ้งเห็นกิเลสในใจของตน เวลาศึกษาธรรมค้นคว้าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ นี่ก็พูดถึงอวิชชา พูดถึงสิ่งที่ว่ามันเป็นปัจจยาการ เห็นไหม มันถึงมีความรู้สึกมีความนึกคิดต่อๆ ไป

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านประพฤติปฏิบัติกันมา มันทวนกระแสกลับไง เวลาทวนกระแสกลับ เห็นไหม ตั้งแต่ปุถุชนไง ถ้าอวิชชา อวิชชานี้มันจิตเดิมแท้ มันเป็นเจ้าวัฏจักร มันสิ่งที่รับรู้ได้ยาก แต่เวลาทางวิชาการเวลาพูดถึงอิทัปปัจจยตา เห็นไหม ปัจจยาการของมัน ศึกษาค้นคว้าขึ้นมาแล้ว แหม! มันมหัศจรรย์ มันสิ่งที่ระลึกถึงได้ไง

เวลาจะเอาสัจจะเอาความจริงขึ้นมา เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติตามความเป็นจริงของท่านนะ มันเห็นตั้งแต่หลานขึ้นไปไง เห็นตั้งแต่หลานขึ้นไป ตั้งแต่สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส กามราคะ ปฏิฆะไง แล้วรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา สังโยชน์ ๑๐ สังโยชน์ ๑๐ ที่มันร้อยรัดในหัวใจของตน อันนั้นมันเป็นเครื่องร้อยรัด แล้วเวลามันเป็นสัจจะเป็นความจริง เห็นไหม

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีอวิชชาๆ เริ่มต้นตั้งมา เห็นไหม ตั้งแต่จิตเดิมแท้ ตั้งแต่ออกมาจากหัวใจ ตั้งแต่ออกมาจากความรู้สึกนึกคิดขึ้นมา มันซับซ้อนกว่านี้เยอะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ้นกิเลส ปราบ ชนะมาร “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดบนหัวใจของเราไม่ได้เลย” อันนั้นเป็นเพราะอะไร อันนั้นเป็นเพราะพระอรหันต์ เพราะได้กําจัดมารสิ้นไปแล้ว มันถึงรู้เช่นเห็นชาติถึงครอบครัวของมาร

แต่เราศึกษาค้นคว้าแล้ว เราอิทัปปัจจยตา เราก็เอาจิตเดิมแท้ไง เอาจิตที่สว่างไสว เวลาจิตที่ผ่องใส ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้มีอวิชชา เพราะเวลาจิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นจากกิเลส เวลามันผ่องใส ผ่องใสนั่นน่ะ นั่นคือเจ้าวัฏจักร แล้วจะไปหามันที่ไหนล่ะ เวลามันกลับหัวกลับหาง เวลากลับหัวกลับหางขึ้นมาแล้ว สิ่งที่ศึกษาค้นคว้าเป็นทางวิชาการ เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติพอเป็นพิธี เวลาทําความสงบของใจ ทําความสงบใจเข้ามา ถ้าใจสงบระงับเข้ามาเห็นแสงสว่าง เห็นความสว่างไสว บอก “นั้นน่ะคือสัจธรรม” นี่จิตมันสงบไง

ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามา อยู่ที่อํานาจวาสนาของคนไง แต่โดยส่วนใหญ่แล้วถ้าจิตมันสงบก็สงบธรรมดาของมันทั้งสิ้น ถ้ามันสงบธรรมดาของมันนะ แต่ถ้ามันไม่ใช่สัมมาสมาธิ มันไม่ใช่ความสงบมา มันก็เป็นสัญญาอารมณ์ทั้งสิ้น นี่สมาธิยังทําไม่เป็นไง ถ้าคําว่า “สมาธิยังทําไม่เป็น” มันก็คือภาวนาไม่เป็นนั่นแหละ เวลาภาวนาไม่เป็นขึ้นมา เห็นไหม

การภาวนาเป็น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านภาวนาเป็นของท่าน ท่านภาวนาเป็นของท่าน เห็นไหม เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นอาจารย์ใหญ่ ท่านถึงบอกว่าเวลาบวชเป็นพระ เป็นพระแล้ว เห็นไหม ศึกษาค้นคว้าในธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นั่นก็ศึกษาค้นคว้า ไปศึกษาค้นคว้านักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก เปรียญธรรม ๙ ประโยค ไอ้นั่นเป็นการศึกษาพระพุทธศาสนาทางวิชาการ

แต่ถ้ามีอํานาจวาสนา เราบวชเป็นพระๆ บวชเป็นพระอยากจะประพฤติปฏิบัติไง ถ้าบวชเป็นพระอยากประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม นี่บวชจากอุปัชฌาย์ บวชกับในสํานักประพฤติปฏิบัติ เขาฝึกหัดในการบวช แล้วก็ไปบวชจากอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์จะให้กรรมฐาน ๕ เกสา โลมา นะขา ทันตา ตะโจ แล้วให้รุกขมูลเสนาสนัง ให้การประพฤติปฏิบัติเราเลือก เราเลือกว่าเราจะปฏิบัติ

ถ้าเราปฏิบัตินี่วงกรรมฐาน แล้วครูบาอาจารย์วงกรรมฐาน เริ่มปฏิบัติแล้วเราศึกษาค้นคว้าสิ่งนั้นมาแล้วพอแล้ว ถ้าบอกว่าเรายังไม่ซาบซึ้งในพระพุทธศาสนา เราไม่เข้าใจเรื่องศาสนา ภาคปริยัติเราไม่เข้าใจแล้วเราจะปฏิบัติอย่างไร ก็จะไปศึกษาพระพุทธศาสนา ศึกษานักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก แล้วตัวเองก็ท่องจํา ท่องจําธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า

การศึกษาภาคปริยัติคือทฤษฎี ทรงจําธรรมวินัย ทรงจํา เขาทําเป็นทางวิชาการ ทางตํารับตํารา แล้วเราก็ศึกษาค้นคว้าแล้วเราก็ท่องจํา แล้วเราก็สอบ แล้วเราก็จะได้ผ่านว่ามีวุฒิ มีความรู้ รู้อะไร รู้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ไม่รู้จักใจของตน แล้วเวลาจะปฏิบัติของเราๆ ก็ไม่เชื่อใครทั้งสิ้น เพราะว่ากลัวคนอื่นจะหลอกลวงให้เราปฏิบัติผิดพลาดไป แล้วเราจะเอาความจริงขึ้นมา เพราะทิฏฐิมานะของคนมันจะลงใครได้ มันลงใครไม่ได้หรอก

แต่ถ้ามันมีอํานาจวาสนาขึ้นมา เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านจนมีชื่อเสียงกิตติศัพท์ กิตติคุณของท่าน แล้วท่านเองท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของท่าน ท่านก็ไม่หวังที่จะเอาชีวิตของใคร เอาผลประโยชน์ของใคร เอาทรัพย์สินของใครทั้งสิ้น แต่ท่านต้องการธรรมทายาทๆ ธรรมทายาทคือสอนคนให้ฉลาด สอนคนให้ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริง ถ้าปฏิบัติไม่ตามความเป็นจริง เห็นไหม ปฏิบัติพอเป็นพิธีๆ

วันนี้วันพระ พรุ่งนี้เป็นวันออกพรรษา ออกพรรษาขึ้นมามันก็มีประเพณีวัฒนธรรมของเขา ถ้ามีประเพณีวัฒนธรรมของเขา เพราะว่าธรรมและวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้อนุญาตเอง ให้บวชพระ บวชพระเป็นสงฆ์ พอเป็นสงฆ์ขึ้นมาแล้วให้ลงอุโบสถ ให้มีการเข้าพรรษา ให้มีการออกพรรษา นี่คือประเพณีวัฒนธรรม เป็นประเพณีถูกต้องชอบธรรม ถูกต้องตามทํานองคลองธรรม

แล้วเราก็ทําของเรา นี่ก็เป็นวัฒนธรรม เป็นประเพณี ได้บุญได้กุศลไหม ได้ ได้บุญกุศลของเราก็เป็นบุญและเป็นบาปไง ถ้าได้ทําบุญกุศลทําถูกต้องดีงามก็เป็นบุญกุศล ถ้าทําตามกิเลสตัณหาความทะยานอยากทําให้มันผิดพลาด ทําให้มันขัดมันแย้งขึ้นไป มันก็เป็นอกุศล ถ้าอกุศลมันก็เป็นบาปเป็นกรรมไง

เวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา เราจะฝึกหัดในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติพอเป็นพิธี เห็นไหม พิธีๆ ดูสิ เวลาวันเกิดของคนผู้ใหญ่หรือมีงานใหญ่งานโต เห็นไหม เขาจะมีการรําเปิด รําอวยพร เห็นไหม เขารําฉุยฉาย รําฉุยฉาย ฉุยฉาย เพราะอะไร เพราะมันเป็นงานมงคล งานมงคลแล้ว รําอวยพร มันก็เลยเป็นการรําฉุยฉาย

แล้วถ้าเวลาปฏิบัตินั่งสมาธิ เดินจงกรม ถ้าเป็นพอเป็นพิธีนะ มันก็เป็นธรรมฉุยฉาย เวลาธรรมฉุยฉายๆ มันเป็นพิธีเฉยๆ มันประเพณีวัฒนธรรม ประเพณีวัฒนธรรมมันได้บุญได้กุศล แต่เวลาจะประพฤติปฏิบัติไง เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลานขึ้นมาบอก “ปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วไม่ได้ผลตอบแทนสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น” เวลาเรายืนยันว่าการประพฤติปฏิบัติแม้แต่การรําฉุยฉาย เราก็เป็นการประพฤติปฏิบัติเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลานั่งสมาธิภาวนาขึ้นมา บุญกิริยาวัตถุ กิริยา กิริยามารยาท การเดิน การนั่ง การนอน เป็นสิทธิส่วนบุคคล เป็นสิทธิของเรา แต่เราอยากจะประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเราอยากจะประพฤติปฏิบัติก็เพราะเราทุกข์เรายาก คนเราเวลาทุกข์เวลายากก็ปากกัดตีนถีบเพื่อจะเอาชีวิตประสบความสําเร็จของเขา แต่เวลาประสบความสําเร็จแล้วมันก็ยังทุกข์มันยังยากต่อไปนั่นแหละ

ความทุกข์ความยากมันเป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจของเรา มันไม่มีวันจบวันสิ้นหรอก เวลามันคนทุกข์คนจนมันก็ทุกข์จน เพราะมันขาดแคลนของมัน เวลาคนที่ปานกลางเขาประสบความสําเร็จในชีวิตพอประมาณ เขาก็มีความทุกข์ประจําหัวใจของเขา คนมั่งมีศรีสุขขนาดไหนเขาก็มีทุกข์ประจําหัวใจของเขา ทุกข์นี้เป็นอริยสัจ ทุกข์นี้เป็นความจริงโดยแน่นอนอยู่แล้ว

แต่เราเกิดมาเป็นมนุษย์ไง เราก็ไม่ปฏิเสธความเป็นสิ่งมีชีวิต เรามีชีวิตของเราขึ้นมาตามความเป็นจริง เราก็มีชีวิตของเราขึ้นมาแล้ว เราจะปฏิเสธมันไม่มี หรือมันทุกข์มันยาก จะทําลายตนเองก็ไม่ใช่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้ปรารถนาสิ่งนั้นเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจของเรานี่แหละ รื้อหัวใจคนทุกข์ๆ ยากๆ นี่แหละ รื้อหัวใจคนที่เป็นปุถุชนคนหนานี่แหละ

เวลาพุทธกิจ ๕ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณๆ เล็งญาณว่าใครมีอํานาจวาสนาหรือไม่ ถ้าใครมีอํานาจวาสนาหรือไม่ เขาได้สร้างบุญได้สร้างกุศลของเขามา เวลาแสดงธรรมเขามีโอกาสไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมต่อเมื่อถ้าเป็นประชาชนทั่วไป อนุปุพพิกถาก่อน แต่ถ้าเล็งญาณแล้วคนคนนั้นเขามีอํานาจวาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปโดยฤทธิ์จะแสดงอริยสัจเลย ทุกข์ เหตุที่เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ไง

เวลาผู้ที่มีอํานาจวาสนามา “เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง แล้วกลับมาถอนอัตตานุ-ทิฏฐิ” ไอ้คนที่ไปรู้ไปเห็นว่าว่าง ถอนมันให้ได้

แล้วไปบอกคนทั่วไป คนทั่วไป “เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง” “โอ้! พระพุทธศาสนาสอนถึงมักน้อยสันโดษ” ผู้ที่เป็นฝ่ายปกครองเขาบอกว่า “พระพุทธศาสนาสอนอย่างนี้ทําให้ประชาชนขี้เกียจ เกียจคร้าน แล้วเขาจะทํามาหากินอย่างไร พระพุทธศาสนาต้องสอนให้ขยันหมั่นเพียรสิ” พระพุทธศาสนาสอนให้ขยันหมั่นเพียร แล้วขยันหมั่นเพียร ขยันหมั่นเพียรโดยกิริยา ขยันหมั่นเพียรโดยหน้าที่การงาน นั่นก็ขยันหมั่นเพียรเพื่อหาเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง

แต่ถ้าจิตใจของคนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณว่าเขามีอํานาจวาสนา เขาเข้าใจของเขา องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าถึงให้มองว่า “สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นความว่าง มันเป็นของมันอยู่อย่างนั้น มันเป็นความว่างเปล่า ความว่างเปล่าจากผลประโยชน์ ความว่างเปล่าจากความยึดมั่นถือมั่น แล้วถ้าจิตใจมันมีสัจจะความจริงมันมองโดยข้อเท็จจริงของเขา”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ ทําไมพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรมล่ะ สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นในหัวใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ “เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง” ถ้ามันไม่เกิดขึ้นจากหัวใจ หัวใจที่มันไม่มีสัจจะมีความจริง อะไรว่าง ว่างตรงไหน ว่างอย่างไร

แต่ถ้าจิตใจของคนที่เป็นธรรมๆ ที่มีอํานาจวาสนา มันอยู่ที่วาสนาของคน ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ มีพระอัญญาโกณฑัญญะองค์เดียวเท่านั้นที่มีดวงตาเห็นธรรม “สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา” สิ่งทั้งหลายทั้งปวง สิ่งทั้งหลายทั้งปวงคือมีสติมีปัญญาใคร่ครวญเป็นสัจจะความจริง แทงทะลุ เห็นไหม

เวลาพระสารีบุตรถามพระอัสสชิ ใครเป็นอาจารย์ของท่าน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอาจารย์ของท่าน ให้เทศนา-ว่าการให้ฟังไง “เราเป็นผู้บวชใหม่ เราไม่รู้ธรรมกว้างขวาง”

“ไม่ต้องพูดมากก็ได้”

ผู้ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอบรมบ่มเพาะสั่งสอนมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” มันต้องมีเหตุ มีที่มามีที่ไป มีข้อเท็จจริงทั้งสิ้น มันไม่ลอยมาจากฟ้า มันไม่ใช่ธรรมฉุยฉาย ให้นึกเองเออเอง เป็นไปไม่ได้

บอกให้พระอัสชิแสดงธรรม “หน้าที่ของเรา เราจะแทงทะลุ แทงตลอดธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยปัญญาของเรา” เวลาพระอัสสชิแสดงธรรม พระสารีบุตรมีดวงตาเห็นธรรมเลยล่ะ ถ้ามันมีสัจจะมีความจริง เห็นไหม

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณๆ เล็งญาณเพื่อ เพื่อดูว่าเขามีอํานาจวาสนาหรือไม่ คําว่า “อํานาจวาสนา” อยู่ที่เรานี่แหละ อยู่ที่ประเพณีวัฒนธรรมไง เข้าพรรษา ออกพรรษา ถ้าเข้าพรรษา ออกพรรษา เขาศึกษาค้นคว้า เขาศรัทธา เขามีความเชื่อมั่นของเขา เขาได้สร้างบุญ ได้สร้างกุศลของเขา เห็นไหม สร้างบุญสร้างกุศลของเขา หัวใจของเขาก็เบิกบาน ถ้าหัวใจเขาเบิกบาน ถ้าเขามีวาสนาเขาก็จะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ เพราะเวลาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ นั่งสมาธิภาวนา มันทุกข์หรือมันสุขล่ะ เวลาเริ่มต้นปฏิบัติมันทุกข์หรือมันสุขล่ะ

ถ้ามันประพฤติปฏิบัติถ้ามีวาสนา ผู้ที่มีวาสนาประพฤติปฏิบัติใหม่ มันนั่งสมาธิได้สมาธิจริงๆ มีความสุข แล้วเวลามันคลายออกมา แล้วถ้าอยากได้อีกล่ะ เป็นความทุกข์ พอมันทําแล้วไม่ได้ล่ะ นั่นก็เป็นความทุกข์ แล้วมันสุขมันทุกข์เพราะอะไรล่ะ เพราะกิเลส เวลากิเลสมันหลับ กิเลสมันยังไม่ยึดมั่นถือมั่น มันยังไม่กีดไม่ขวาง เราก็ทําสมาธิได้ แต่ถ้าวันไหนกิเลสมันตื่นขึ้นมา กิเลสมันงัวเงียขึ้นมานะ มันสงสัยไปหมด เวลาถ้ามันสงสัยไปหมด ปฏิบัติมันก็ทุกข์มันก็ยากของมันไง

เวลาครูบาอาจารย์ท่านถึงเน้นตรงนี้ ข้อวัตรปฏิบัติก็เพื่อตรงนี้ ก็เพื่อหัวใจ เห็นไหม ข้อวัตรปฏิบัติเป็นเครื่องอยู่ของใจ เป็นเครื่องอยู่ของใจ ถ้าหัวใจมันดีดมันดิ้น หัวใจมันไม่มีทางออก เราก็มีวัตรปฏิบัติเป็นยึดมั่นถือมั่นไว้ เอาสิ่งนี้ให้มันเกาะเกี่ยวไม่ให้มันคิดไปเรื่องอื่นไง เครื่องอยู่ของใจๆ แล้วถ้ามันทําสงบระงับของมันเข้ามาได้ เห็นไหม นั่นน่ะตัวมันเป็นตัวของมันเอง เป็นอิสระในตัวของมันเอง สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้ามันทําเป็นข้อเท็จจริงไง

แต่ถ้าเป็นธรรมฉุยฉายๆ ธรรมฉุยฉายมันข้อมูลเท็จ ข้อมูล ข้อมูลที่เป็นเท็จ ข้อมูลที่ไม่เป็นความจริง ข้อมูลที่เป็นเท็จตรงไหน ข้อมูลที่เป็นเท็จเพราะมันอวิชชา อวิชชามันป้อนให้ อวิชชาเป็นคนชี้นํา ถ้าอวิชชาเป็นคนชี้นําคือมันไม่รู้ ไม่รู้ในอะไร ไม่รู้ในหัวใจของตน แต่มันไปรู้ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าในภาคปริยัติ แต่ความเป็นจริงมันไม่เกิดขึ้นในหัวใจของตน

ถ้าความเป็นจริงมันเกิดขึ้นในหัวใจของตน ถ้ามันข้อเท็จจริงมันเกิดขึ้นในหัวใจของตน มันเป็นสติ เป็นสมาธิ เป็นปัญญา แล้วถ้าจิตมันเป็นสมาธิขึ้นมาตามความเป็นจริงของมัน มันยิ่งมหัศจรรย์ในหัวใจของตน ถ้ามันมหัศจรรย์ในหัวใจของตน เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มันเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริง

ถ้ามันไม่เป็นข้อเท็จจริง เห็นไหม นี่ธรรมฉุยฉาย ธรรมฉุยฉายข้อมูลเท็จทั้งนั้น ข้อมูลเท็จมันหลอกลวงตัวมันเองไง พุทโธก็ไม่ต้อง ไม่ต้องกําหนดพุทโธ เพราะพุทโธมันมีอยู่แล้ว เวลาเราใช้สติปัญญาไปแล้ว เราวางแล้วๆ เห็นไหม เราวางแล้วมันเป็นธรรม

เราวางอะไร? วางตรงไหน?

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ “โมฆราช เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง” ถ้ามองเป็นความว่าง ถ้ามีสติปัญญามองเป็นความว่าง มันก็วางหมด แล้ววางอะไร แล้วใครเป็นคนวาง วางสิ่งใดแล้วกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ ถอนตัวตน ถ้ามันทําอย่างไร

ถ้ามันเป็นความจริงๆ เห็นไหม เวลาปฏิบัติธรรมตามเป็นจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมแล้วสอนโมฆราช แล้วโมฆราชถ้าพิจารณาของเขา เขามีอํานาจวาสนาของเขา เขาทําของเขาได้ของเขา มันเป็นข้อเท็จจริงในใจของเขา

แต่เวลาเราศึกษาค้นคว้ามา ข้อมูลนั้นใครเป็นคนสร้างขึ้น กิเลสของเรา พอกิเลสของเรามันก็ว่างๆ โลกนี้มันว่างอยู่แล้วไง มันว่างๆ ว่างอะไร หลักเกณฑ์มันไม่มี ถ้าไม่มีขึ้นมา จิตตภาวนา เวลาเราเกิดเป็นมนุษย์ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะๆ คนเราเกิดมามีกายกับใจๆ ร่างกายของเรามันมีใจเป็นนาย กายเป็นบ่าว ถ้าใจเป็นนาย กายเป็นบ่าว ความรู้สึกนึกคิดของเรามันอยู่ที่ความรู้สึกนึกคิด มันเป็นนามธรรม แต่นามธรรมมันก็อาศัยอยู่ในร่างกายนี้

เวลาศึกษาค้นคว้าขึ้นมาแล้วเราจะสงบระงับเข้ามา เราจะฝึกหัดทําความสงบของใจๆ ถ้าใครเคยทําความสงบของใจแล้ว ถ้ามันทําได้ ทําได้ของมัน เห็นไหม เราให้นึกถึงอารมณ์ของเรา เราวางอารมณ์อย่างไร ถ้ากําหนดพุทโธกําหนดอย่างไร เวลาเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิๆ เพราะพุทโธแล้วก็ไม่ได้ ทําสิ่งใดแล้วก็ไม่ได้ มันดื้อมันด้าน มันดื้อมันด้านก็วาสนาของคนนี่แหละ

แต่ถ้าเวลามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม เรามีสติ มีปัญญา เรามีการศึกษา ถ้ามีการศึกษาขึ้นมาแล้วเราจะใช้ปัญญาของเรา เพราะปัญญาของเรา กิเลสที่มันลุกโชนในหัวใจมันไม่ยอมรับถึงการกําหนดการบริกรรม เพราะการบริกรรมมันบอกมันไม่มีเหตุไม่มีผล ถ้ามันจะมีเหตุมีผลขึ้นมามันต้องใช้สติใช้ปัญญาใคร่ครวญ ถ้าสติใช้ปัญญาใคร่ครวญ มันก็ใคร่ครวญในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ

เวลาเรามีความรู้สึกนึกคิดขึ้นมา มันมีความรู้สึกนึกคิดขึ้นมาเกิดจากกิเลสของเรา เกิดจากความรู้สึกของเรา เกิดจากตัณหาความทะยานอยาก ตัณหา ภวตัณหา วิภาวตัณหา ความอยากได้อยากดีมันก็เป็นตัณหาอันหนึ่ง แต่ถ้าเป็นหน้าที่การงานของเรา การเลี้ยงชีพมันเป็นตัณหาหรือไม่ ถ้าเป็นตัณหาขึ้นมาเรางดเว้น เราละหมด แล้วเราไม่แสวงหาสิ่งใดมาเพื่อยังชีพเลย ชีวิตนี้อยู่ได้อย่างไร

แต่ถ้าเราทําหน้าที่การงานของเราโดยข้อเท็จจริงของเรา อันนี้ไม่ใช่ตัณหาความทะยานอยาก มันเป็นหน้าที่ ถ้าหน้าที่แสวงหาขึ้นมา เห็นไหม เพื่อออมทรัพย์ไว้ เงินของเรา ถ้าเรามีของเราแล้วเราใช้จ่ายของเราได้ เรามีพอประมาณแล้วเราจะออกประพฤติปฏิบัตินั้นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าเราแสวงหาสิ่งใดมาแล้วเรามีเงินอยู่ ๑ บาท เวลาการกระทําแล้วมันต้องเพิ่มจํานวนมากขึ้นๆ คนมีเงินๆ บอกให้เงินทํางานแล้ว แล้วถ้ามันไม่งอกเงยขึ้นมาเห็นไหม มันมีความทุกข์แล้ว นี่ตัณหาความทะยานอยาก เพราะมันเป็นการคาดการหมาย มันเป็นการอยากได้ไง

วิภวตัณหา สิ่งใดที่ไม่ต้องการ เราไม่ต้องการความทุกข์ เราไม่ต้องการสิ่งที่ไม่พอใจ เราไม่ต้องการสิ่งที่ชีวิตของเราไม่ต้องการสิ่งใดเลย เราจะปฏิเสธหมด ปฏิเสธมันก็เป็นไปไม่ได้ วิภวตัณหา ตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา สิ่งที่ตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ถ้าเป็นสิ่งที่ว่า เห็นไหม อัพยากฤต เราอยู่เฉยๆ เรารับรู้เฉยๆ นั้นก็เป็นตัณหา ถ้ามันเป็นกิเลส มันเป็นกิเลสหมดล่ะ พอมันเป็นกิเลสหมดแล้ว เราจับต้นชนปลายไม่ได้ไง เห็นไหม ข้อมูลเท็จ

ถ้าข้อมูลเท็จ ข้อมูลมันหลอก กิเลสมันหลอกเราทั้งสิ้น เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติไป สิ่งนี้มันเป็นข้อมูลเท็จ ข้อมูลเท็จเพราะอะไร เพราะอวิชชา เพราะความไม่รู้ของเรา เพราะความไม่รู้ของเรามันเกิดขึ้น เพราะความไม่รู้ของเรามันครอบงําอยู่แล้ว อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขารา ปจฺจยา วิญฺญาณํ เราจะมีความรู้สึกนึกคิดมากน้อยขนาดไหน มันมาจากอวิชชาทั้งสิ้น มันเป็นข้อมูลเท็จ แล้วเราใช้ข้อมูลเท็จในการใช้สติปัญญาไป เราข้อมูลเท็จ ใช้เอกสารเท็จ การประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็เลยเป็นธรรมฉุยฉาย ฉุยฉายๆ อยู่นั่น มันไม่เข้าสู่ข้อเท็จจริง

แต่ถ้าเราฝึกหัดของเราโดยข้อเท็จจริงของเรา เราพยายามทําความสงบของใจเราเข้ามา ถ้าใจสงบระงับเข้ามาแล้ว เห็นไหม ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิมันสุขมันสงบของมัน ถ้ามันสุขสงบของมัน คนที่เขาไม่มีอํานาจวาสนาของเขา เขาคิดว่าสัมมาสมาธินี่เป็นนิพพาน

เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านบอกว่าท่านติด เวลาพระที่ประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติไม่เป็นแล้วมันจะติดในสมาธิ ติดในสมาธิคือติดในความสุขสงบในใจดวงนั้น แล้วสุขสงบในใจดวงนั้นจะมีมากน้อยขนาดไหน มันก็ติดของมันอยู่ขนาดนั้น ถ้ามันติดขนาดไหน เวลาถ้ามันคร่อมตอ คร่อมตอ เห็นไหม คร่อมตอก็คร่อมอวิชชาไว้ทั้งหมดเลย

เวลาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกประพฤติปฏิบัติอยู่ ๖ ปี กับไปศึกษากับฤาษีชีไพรก็อย่างนี้ ฤาษีชีไพรเขาก็ประพฤติปฏิบัติของเขาอยู่แล้ว เห็นไหม อุทกดาบส อาฬารดาบสทําสมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ได้ แต่เขาไม่สามารถยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้เพราะเขาไม่มีอํานาจวาสนา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้ายังไม่ตรัสรู้ธรรม มันเป็นไปไม่ได้ที่ใครๆ จะมารู้ได้ เป็นไปไม่ได้เลย

การตรัสรู้เองโดยชอบมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพระปัจเจกพุทธเจ้า สิ่งที่มันเป็นความจริงๆ ขึ้นมา มันเกิดทางสายกลางในพระพุทธศาสนา เกิดมรรค ๘ เกิดอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้นเป็นข้อเท็จจริง เวลาอบรมบ่มเพาะสั่งสอนขึ้นมา เห็นไหม ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติของเขาขึ้นมาเขาต้องมีอํานาจวาสนาของเขา ถ้าเขาทําความสงบของใจของเขาเข้ามาได้ ถ้าใจสงบเข้ามาได้ ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ เห็นไหม เวลายกขึ้นสู่วิปัสสนา นั่นน่ะสิ่งที่วิปัสสนาๆ ยกขึ้นสู่วิปัสสนาไง

แต่ถ้าคนวิปัสสนาไม่เป็นมันทําของมันไม่ได้ มันก็ติดในสมาธินั้น ถ้าติดในสมาธินั้นเวลาถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญาๆ เห็นไหม เพราะอะไร เพราะมันเป็นมิจฉาไง เวลามันออกมิจฉาแล้วมันก็จะออกไปตามที่กิเลสมันป้อนให้ มันก็เป็นปฏิบัติพอเป็นพิธี มันก็เลยเป็นธรรมฉุยฉายๆ มีแค่พิธีกรรม มีแต่พิธีกรรมที่ทํานั้น แต่ผลที่เกิดขึ้นๆ มันไม่เกิดขึ้น มันไม่เกิดขึ้นในทางสายกลางในพระพุทธ-ศาสนา มันเกิดขึ้นโดยกิเลสไง มันเกิดขึ้นโดยอวิชชาครอบงําไง

ฉะนั้น เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้วมันไม่ได้ผลตามความจริง ไม่ได้ผลตามความจริงนะ จิตใจมันอ่อนแอ จิตใจไม่มีวุฒิภาวะ ไม่มีมาตรฐานที่จะสามารถเดินมรรค สามารถให้เกิดมรรคเกิดผลขึ้นมาในใจของตนได้ ถ้ามันพยายามประพฤติปฏิบัติให้เกิดมรรคเกิดผลของหัวใจของตนขึ้นมา ถ้ามันไม่ได้ เราก็ปฏิบัติบูชาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เราทําความสงบใจเข้ามา ทําใจของเราสงบเข้ามา ถ้ามันมีกําลังของมัน เห็นไหม น้อมไป เวลาถ้ามันน้อมไปนะ น้อมไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง แล้วถ้ามีสติมีปัญญามันจับต้องของมันได้มันสะเทือนกิเลส ถ้ามันปฏิบัติตามข้อเท็จจริง มันไม่ได้ธรรมฉุยฉาย มันมีที่มาที่ไป มันมีเหตุผลของมัน สิ่งที่มีเหตุมีผล มีเหตุมีผลเพราะว่าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าไง

เราเป็นปุถุชนคนหนาๆ เวลาปุถุชนคนหนานะ เวลาเราพยายามจะประพฤติปฏิบัติ เราพยายามจะทําความสงบใจเข้ามาก่อน ถ้าเป็นธรรมฉุยฉายมันบอกว่า “ใช้สติ ใช้ปัญญา แล้วถ้าเราวางหมดแล้วมันจะเป็นธรรม ธรรมมีอยู่โดยดั้งเดิม” มันธรรมฉุยฉายเพราะมันเป็นพิธีกรรม มันเป็นพิธีกรรมเหมือนกับเขารําฉุยฉาย รําฉุยฉายเขาก็รําอวยพรไง

รําอวยพร รําเพื่อเป็นมงคลชีวิต รําเพื่อเป็นกิจกรรม ถ้ากิจกรรมจบสิ้นแล้วก็คือการจบสิ้นนั้นไป แล้วการจบสิ้นนั้นเวลาจะรําฉุยฉายก็ต้องฝึกหัดของเขาเหมือนกัน เขาต้องฝึกหัดของเขา เขาต้องฝึกซ้อมของเขา เขาต้องมีเครื่องนุ่งห่มของเขา เขาต้องทําของเขาขึ้นมาเหมือนกัน ฉะนั้น เวลาทําแล้ว เขาก็เข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นการประพฤติปฏิบัติไง

ถ้าปฏิบัติพอเป็นพิธี เห็นไหม ถ้าเราวางหมดแล้ว วางอารมณ์ เราก็คิดอารมณ์ของเรา แล้วเราก็วางอารมณ์ของเรามา แล้วธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม ดั้งเดิมตรงไหน มันไม่มีสิ่งใดเป็นข้อเท็จจริงเลย มันเลยกลายเป็นปฏิบัติพอเป็นพิธี แต่เพราะความอํานาจวาสนาของตนอ่อนแอ ไม่มีสัจจะไม่มีความจริงในใจของตน มันก็เลยเป็นธรรมฉุยฉาย แล้วรําฉุยฉายแล้วกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันไม่ได้แตะต้องเลย

กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของตนไม่ได้แตะ ไม่ได้ต้อง ไม่ได้รู้ ไม่ได้เห็นสิ่งใดๆ เป็นข้อเท็จจริงทั้งสิ้น การรําฉุยฉายเพื่อเอาอกเอาใจ เห็นไหม เพื่อความดํารงชีวิตกับผู้ที่ได้รับการอบรมบ่มเพาะ มันก็เป็นแค่พิธีกรรม แต่! แต่ถ้ากิเลสมันแสดงออก กิเลสมันแสดงออกเพราะมันก็โลกธรรม ๘ ไง มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ ยศถาบรรดาศักดิ์ต้องการสิ่งที่เป็นเรื่องโลกๆ มันไม่ใช่สิ่งที่เป็นการชําระล้างหรือละกิเลสไง

แต่ถ้าเวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านให้ฝึกหัดๆ ถ้าคนมีอํานาจวาสนาเขาจะเริ่มต้นอย่างนี้ เริ่มต้นจากการทําความสงบของใจเราเข้ามาก่อน ถ้าใจมันสงบไม่ได้เราก็พยายามต่อสู้ เราก็พยายามฝึกหัดประพฤติปฏิบัติควบคุมดูแลหัวใจของตน ควบคุมดูแลหัวใจด้วยสติไง

เวลาพระปฏิบัติ เห็นไหม เวลาเขามีสติมีปัญญาของเขา เขาจะควบคุมอารมณ์ของเขา เพราะอารมณ์ตัวนั้นมันคือการฟุ้งซ่าน มันเป็นเหยื่อล่อ มันเป็นการให้เราเคยชินกับความประมาทเลินเล่อกับการที่ไม่ควบคุมดูแลหัวใจของตน ถ้าเราเห็นโทษของมันๆ เพราะมันทําให้เราทุกข์เรายาก เพราะมันๆ เพราะมัน กิเลสมันเป็นตัวเป็นตนจริงๆ

เวลาพระสารีบุตรไง ถวายงานพัดองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าอยู่ แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนา-ว่าการหลานพระสารีบุตร ที่จะมาต่อว่าองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าไง “เราไม่พอใจสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น เราไม่พอใจสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตอบโต้เขาไง “ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งต่างๆ เธอต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย เพราะอารมณ์ความรู้สึกของเธอนั้นก็คือวัตถุอันหนึ่ง”

วัตถุอันหนึ่งเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้เทศนาว่าการ เป็นผู้โต้แย้งกับหลานพระสารีบุตร เพราะหลานพระสารีบุตรนั้นใช้อารมณ์ ใช้อารมณ์ถึงความไม่พอใจ แต่ไม่กล้าพูดตรงๆ เพราะเกรงกลัวองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถึงไพล่ไปบอกไม่พอใจไอ้นั่น ไม่พอใจไอ้นี่ แต่องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้ารู้ว่าเขาจะมาต่อว่า เขาจะไม่พอใจ เพราะว่าญาติพี่น้องของพระสารีบุตรมาบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหมดไง

“ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งต่างๆ เธอก็ต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย เพราะอารมณ์ความรู้สึกของเธอก็เปรียบ ไม่เปรียบล่ะ เพราะอารมณ์ของเธอเป็นเหมือนวัตถุอันหนึ่งเลย”

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าความฟุ้งซ่าน ความรู้สึกนึกคิดของเรา มันเป็นนามธรรม ใช่! มันเป็นนามธรรมเพราะสติปัญญาเราไม่เท่าทันไง แต่ถ้าเราฝึกหัดๆ จนเรามีความชํานาญของเราขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบระงับขึ้นมา จิตมันสงบระงับเข้ามามันเป็นอิสระ แล้วถ้ามันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันเป็นสัจจะเป็นความจริง มันเป็นวัตถุอันหนึ่ง มันจับต้องของมันได้ มันรู้ของมันชัดๆ ไง ถ้ารู้จักของมันชัดๆ เห็นไหม นี่สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน สมถกรรมฐานคือทําความสงบของใจเราเข้ามา ทําความสงบของใจเราเข้ามา

เพราะเราพระปฏิบัติ เราพระกรรมฐาน เรามีครูมีอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติไปแล้ว เราเชื่อมั่นในครูบาอาจารย์ของเรา เวลาบวชเป็นพระๆ บวชเป็นพระ เห็นไหม ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา เรามีความเชื่อมั่นในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าเรามีความเชื่อมั่นในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เชื่อมั่นในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธ พระธรรม เราเชื่อมั่นอยู่แล้ว พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ๆ สมมุติสงฆ์มันมีอยู่แล้วทั่วไป

ถ้าสมมุติสงฆ์มีอยู่ทั่วไป เห็นไหม ถ้าเราบวชมาเป็นพระ เราก็เป็นสมมุติสงฆ์เหมือนกัน เราก็แสวงหาครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นหลักเป็นเกณฑ์ขึ้นมาให้เราคอยชี้คอยแนะ คอยให้เราคัดเลือกสิ่งใด เห็นไหม เราก็จะพิสูจน์ในหัวใจของเรา การพิสูจน์ในหัวใจของเรานั้นคือภาคปฏิบัติ ภาคปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่ออะไร ปฏิบัติเพื่อหัวใจของตนไง ถ้าปฏิบัติเพื่อหัวใจของตน เราก็พยายามทําความสงบใจเข้ามา

ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามา เห็นไหม สงบเข้ามา เราก็พยายามปฏิบัติซํ้า การปฏิบัติซํ้าๆ เพื่อความชํานาญ ถ้าเพื่อความชํานาญ เราก็จะรักษา รักษาความสงบของใจเข้ามาได้ พอใจมันสงบมันก็มีความสุขของมัน ใจสงบแล้ว ทําสัมมาสมาธิได้พออยู่พอกิน พออยู่พอกินคือรักษาหัวใจของเราได้ไง ถ้ารักษาหัวใจเราได้ นี่ฝึกหัดๆ แล้วพยายามฝึกหัดใช้ปัญญา

การฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ใช้ปัญญาโดยทั่วๆ ไป ใช้ปัญญาโต้ตอบถามถึงการดํารงชีพความเป็นชีวิตของเรา ความเป็นพระของเรา ความเป็นพระเป็นพระมาตั้งแต่เมื่อไร ถ้าเป็นพระขึ้นมาแล้วเป็นพระเพราะเหตุใดต่างๆ เราฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา

ถ้าการฝึกหัดใช้ปัญญา เวลาถ้าใช้ปัญญา เราฝึกหัดแล้วเราวาง แล้วเรามากําหนดพุทโธหรือเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันจะทําได้ดีขึ้น ทําได้ดีขึ้นเพราะมันมีแนวทาง จากที่ป่ารกชัฏ ชาวนา ชาวนาที่เขาจะทํานา ทํานาของเขา เขาต้องปรับพื้นที่ของเขา ป่ารกชัฏที่เราจะทําเป็นนา เราก็ต้องปรับพื้นที่ของของเราเพื่อจะทําเป็นที่นาๆ เพื่อทําที่ไร่ที่นาได้

หัวใจของเราๆ มันสกปรกโสโครกไปด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งสิ้น อารมณ์ความรู้สึกของมัน จิตของมนุษย์เปรียบเหมือนช้างสารที่ตกมัน เวลาอารมณ์ความรู้สึกนึกคิดที่เกิดขึ้นมาในหัวใจมันไม่ฟังใครทั้งสิ้น แล้วมันแสดงของมันออกไปโดยธรรมชาติของมัน

ความโลภ ความโกรธ ความหลงไง เวลามันหลงใหลในความรู้สึกนึกคิดของตน มันก็หลงของมันไป ไม่มีใครหลอก มันก็พร้อมที่จะหลงอยู่แล้ว เวลาความโลภๆ อยากได้ อยากดี อยากเป็น มันก็ไม่สมความปรารถนาทั้งสิ้น เวลาไม่มีสิ่งใดที่มากระทบหัวใจของมัน มันไม่พอใจ มันโกรธขึ้นมา นี่ความโลภ ความโกรธ ความหลงในหัวใจ โทสัคคินา โมหัคคินา เห็นไหม มันเป็นไฟเผาหัวใจทั้งสิ้น

ถ้าเรามีสติมีปัญญาพยายามทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจ ไอ้ที่มันเป็นโทสัคคิฯ โมหัคคิฯ เป็นไฟที่มันจะแผดเผามันจะมอดลง ถ้ามันจะมอดลง เห็นไหม โดยสติโดยปัญญาขึ้นมา พอไฟมันมอดลงแล้วมันจะเหลืออะไร ก็เหลือธาตุรู้ไง ถ้ามันเหลือธาตุรู้เราก็ฝึกหัดของเราอย่างนี้ เราจะรู้ เราจะเห็นของเรา “อารมณ์ความรู้สึกของเธอเปรียบเหมือนวัตถุอันหนึ่ง” มันรู้มันเห็นของมัน มันจับต้องสิ่งที่ว่าเป็นนามธรรมๆ ทุกคนว่าเป็นนามธรรม เราก็ว่าเป็นนามธรรม แต่มันเป็นนามธรรมเพราะมีสติเท่าทันมัน

ถ้ามีสติเท่าทันมันแล้ว เพราะสติเท่าทันแล้วมันมีคําบริกรรมมีการกระทํา ใจมันกระทําๆ ใจมันกระทําเพื่ออะไร พุทโธๆ กระทําเพื่ออะไร กระทําเพื่อให้ตัวมันเป็นพุทโธซะเอง เพราะคําว่า “สมมุติ” เราท่อง เรานึก บริกรรม องค์ของสมาธิ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ เริ่มต้นมันวิตกวิจารๆ พุทกับโธๆ วิตกวิจารๆ ใจมีการกระทํา เราก็ปรับพื้นที่ไง เวลาป่ารกชัฏขึ้นมา เราจะทําเป็นไร่นาขึ้นมาเราต้องปรับพื้นที่ของเราไง แต่ไอ้นั่นมันจะปรับพื้นที่มันมีป่ามีต้นไม้มีต่างๆ ให้เห็น มันออกแรงฟันมันไง

แต่เวลาพุทโธๆ มันก็กําหนดบริกรรมหัวใจของตน ทําบริกรรมขึ้นมาให้ปรับหัวใจของตน มันก็เหมือนกับปรับไร่ปรับนานั่นน่ะ มันก็เหมือนตัดต้นไม้เพื่อจะปรับพื้นที่นั่นแหละ แต่ไอ้นี่มันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เราไม่รู้ แล้วเวลาพุทโธๆ พุทโธเพราะมีศรัทธามีความเชื่อ ถ้ามีศรัทธามีความเชื่อของเรามีการกระทําของเรา ถ้ามีการกระทําของเรา พุทโธบ่อยครั้งเข้า มีคําบริกรรมบ่อยครั้ง มีนวกรรมมีการกระทํา ถ้าจิตมันสงบเข้ามาได้ มันเป็นข้อเท็จจริง

มันไม่ใช่ธรรมฉุยฉาย ธรรมฉุยฉายทําพอเป็นพิธี แล้วก็ข้อมูลเท็จ ข้อมูลลวง ลวงจากกิเลสตัณหาความทะยานอยากแล้วก็ไหลไปตามแต่กิเลสมันจะชักนําไป แต่ถ้ามีวาสนาสิ่งนั้นโลกเขามีอยู่แล้ว แล้วที่เราไม่ต้องปฏิบัติ เราก็ตรรกะ เราก็เข้าใจได้ แต่ข้อเท็จจริงมันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นเฉพาะตนๆ ไง ปัจจัตตังรู้เฉพาะตน นี่สันทิฏฐิโก เราจํากัดได้เฉพาะหัวใจของเรา

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “อานนท์ เราเอาแต่ของเราไปเท่านั้น พระพุทธกับพระธรรม” เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม ก็ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่มันกังวานขึ้นมากลางหัวใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะถ้าทําความเป็นจริง เห็นไหม พระสารีบุตรเวลาบอกว่าไม่เชื่อพระพุทธเจ้า มีคนไปฟ้องพระพุทธเจ้าว่าพระสารีบุตรพูดอย่างนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเรียกพระสารีบุตรมาเลย “เธอว่าอย่างนั้นจริงๆ หรือ” “จริง”

มันต้องเชื่อใคร ความเชื่อคือศรัทธา ศรัทธาแก้กิเลสไม่ได้ แต่เพราะศรัทธาความเชื่อมันลากเราขึ้นมาให้ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ แต่เวลามันเป็นข้อเท็จจริง เพราะองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เห็นไหม เทศนาว่าการหลานพระสารีบุตร “ไม่พอใจสิ่งใด เธอก็ต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย เพราะอารมณ์ความรู้สึกของเธอก็เปรียบวัตถุอันหนึ่ง” พระสารีบุตรถวายฟังเทศน์อยู่นี้บรรลุเป็นพระอรหันต์เลย

ถ้าพระอรหันต์ พระอรหันต์เพราะพระสารีบุตรก็จับต้องได้เหมือนกัน รู้เท่าทัน เห็นเหมือนกัน แล้วใช้สติใช้ปัญญาไง วิปัสสนาแทงทะลุสัจจะความจริง ทะลุอวิชชาในใจของพระสารีบุตร มันเป็นข้อเท็จจริงในใจของพระสารีบุตรนี่จะไปเชื่อใคร ไม่เชื่อ! ถ้ามันไม่เชื่อๆ มันก็เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกในหัวใจดวงนั้น แล้วมันเป็นข้อเท็จจริงในหัวใจของพระสารีบุตรไง องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเรียกมา เพราะพระมาฟ้องว่าพระสารีบุตรพูดอย่างนั้น เวลาเรียกมาต่อหน้าแล้ว “เธอว่าอย่างนั้นจริงๆ หรือ” “จริง” “จริงเพราะอะไร” “จริง ก็ข้าพเจ้าบรรลุธรรมเอง” “เออ! ใช่”

ความจริงในใจอันนั้นที่เราจะมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็ต้องการความจริงในใจอันนี้ ในหัวใจของเรา เราไม่ต้องการธรรมฉุยฉาย ธรรมฉุยฉายมันเป็นเรื่องมารยาสาไถยของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ทั้งๆ ที่เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มีอํานาจวาสนา มาฝึกหัดมาทุกข์ๆ ยากๆ อยู่นี่ มาฝึกมาหัดมาประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมาให้มันเป็นข้อเท็จจริงของเราขึ้นมา ไม่ให้ธรรมฉุยฉายมันลากออกไป ฉุยฉายตามแต่กิเลสมันบงการ ตามแต่ความพอใจของมัน แล้วบอกว่า “ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม” ฟังคํานี้มาบ่อยแล้วแบบว่ารับไม่ได้ ธรรมะมีอยู่ดั้งเดิมมันก็เป็นดั้งเดิมของธรรม ไม่ใช่ของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น

เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน นี่สมถกรรมฐานคือทําความสงบของใจเข้ามา เพราะมีครูบา-อาจารย์ของเรา มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติตามข้อเท็จจริงของท่านนี่สิ้นกิเลสไป มีเหตุมีผล บุคคล ๔ คู่ คู่ ๑ คู่ ๒ คู่ ๓ คู่ ๔ นี่บุคคล ๔ คู่ แล้วบุคคล ๔ คู่ ๘ บุคคลหรือ ไม่ใช่! ใจดวงนี้เท่านั้น

ใจของเราเวลาเริ่มต้น ปุถุชนคนหนา แม้แต่สัมมาสมาธิก็ทําไม่เป็นแล้วทําไม่ได้ด้วย แต่คนทําสมาธิได้ก็ติดในสมาธินี้อีก แต่ถ้าเป็นสัจจะความจริง ปุถุชน กัลยาณชน รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร รูป รส กลิ่น เสียงนี้แหละมันเป็นตัวกวนหัวใจ รูป รส กลิ่น เสียงนี่ความพอใจ ใจมันหิวมันกระหายของมันอยู่แล้ว มันอยากไปหมด อยากได้ฟัง อยากได้ยิน อยากได้เห็น อยากได้ลิ้มรส อยากหมดล่ะ มันอยากขนาดไหนมันก็กวนใจอยู่ขนาดนั้น

แต่ถ้ามีสติมีปัญญาเท่าทันมันนะ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เสียงสักแต่ว่าเสียง รสสักแต่ว่ารส ถ้ามันเข้าใจและมันมีสติปัญญาเท่าทันมันแล้ว เก้อๆ เขินๆ มันเข้ามากวนใจของผู้ที่จะเป็นกัลยาณชนไม่ได้เลย มันอยู่นั่นแหละ มันเข้าไม่ได้หรอก เข้าไม่ได้แล้วมันเป็นสมาธิไหม

ถ้ามีคําบริกรรมหรือสติปัญญาขึ้นมา มันจะทําสมาธิได้ง่ายขึ้นไง ปุถุชน กัลยาณชน แล้วถ้ามันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้าไม่เห็น เวลาเห็นนี่เห็นโดยธรรมฉุยฉาย ทําไมจะไม่เห็นก็เห็นทุกคน ก็เห็นด้วยตาเนื้อนี่ไง ก็เห็นด้วยโลกไง เพราะเห็นด้วยตาเนื้อเห็นแล้วรักหรือเปล่า เห็นแล้วชังหรือเปล่า เห็นแล้วยึดมั่นหรือเปล่า ก็เห็น มันธรรมชาติของมันอยู่แล้ว

แต่ทําความสงบของใจเข้ามาๆ ตาเห็นนะ แต่ใจมันไม่รับรู้ อยู่ข้างนอก เสียง เสียงสักแต่ว่าเสียง ถ้ามีสติปัญญามันต้องเริ่มต้นเข้าใจตั้งแต่ว่าสัมมาสมาธิ ปุถุชน กัลยาณชน ถ้าเป็นสัมมาสมาธิแล้ว สมถกรรมฐานยกขึ้นสู่วิปัสสนา ทําไมต้องทํา

สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ ไม่มีสมาธิ นี่ไง ฉุยฉาย มันเป็นข้อมูลลวง ใครลวงล่ะ อวิชชามันลวง แล้วถ้าอวิชชามันลวง เราทําความสงบของใจเข้ามา เห็นไหม อวิชชาสงบตัวลง อวิชชาสงบตัวลงถึงเป็นสัมมาสมาธิ อวิชชาสงบตัวลง

ที่มันไม่เป็นสมาธิเพราะอวิชชามันเบ่งบาน อวิชชามันเบ่งบานเพราะอะไร ไม่พอใจๆ ไม่ต้องการ มันกีดมันขวางไปหมด อวิชชาถ้ามันเบ่งบาน ตั้งสติดีๆ ความคิดเกิดจากจิต ก็เราเป็นคนคิดขึ้นมาเองมันถึงฟุ้งซ่าน เพราะ… เพราะมันเบ่งบานในหัวใจเราเอง ตั้งใจเย็นๆ ตั้งใจแล้วบริกรรมพุทโธๆ เราจะอยู่กับพุทโธ เราจะไม่เบ่งบานไปตามที่กิเลสมันเบ่งบานท่ามกลางหัวใจ มันเบ่งบานท่ามกลางหัวใจเป็นเจ้าวัฏจักร

ถ้าคิดโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก คิดได้เลย เชิญ แต่ถ้าคิดเป็นธรรมมันไม่ยอม เพราะไม่ยอมเราถึงไม่พอใจไง เราถึงทําแล้วมันขัดแย้งกับใจเราไง เราปรารถนา เราตั้งใจไว้ว่าต้องการความสงบของใจ แต่ทําไมมันไม่ได้ล่ะ ทําไมมันไม่เป็นไปอย่างที่เราปรารถนาล่ะ ก็ความปรารถนามันไม่ใช่ข้อเท็จจริง เห็นไหม ศรัทธาแก้กิเลสไม่ได้ มันต้องเป็นข้อเท็จจริง

ข้อเท็จจริงโดยที่เราใช้สติปัญญาแทงตลอด แทงตลอดสิ่งที่ว่าสิ่งที่กิเลสมันเบ่งบานท่ามกลางหัวใจของตน กิเลสนะ ใจของตนนะ จากปุถุชนเป็นกัลยาณชน แล้วถ้ามันน้อมไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันจะเข้าสู่บุคคลคู่ที่ ๑ จิตดวงนี้ จิตดวงนี้มันเป็นไป ความรู้สึกเรานี่แหละ มาตรฐานของมันจะยกขึ้นไปเลย ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง โดยที่มีกําลังมีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน

แล้วถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา เห็นไหม มันจะพิจารณาของมัน แล้วถ้ามันเห็นกาย ถ้ามันเห็นกายโดยสัมมาสมาธินะ กายมันเป็นภาพเลย แล้วให้จากอุคคหนิมิตคือความเห็นเป็นภาพให้ขยายส่วน นี่การขยายส่วนเป็นไตรลักษณ์

แล้วพิจารณากายโดยไม่เห็นกายล่ะ เราจะพิจารณากายโดยไม่เห็นกาย เราจะพิจารณากาย เห็นไหม ถ้าจิตมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นธรรมๆ ธรรมคืออารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ความรู้สึก เราเปรียบเทียบถึงกาย ถ้าเปรียบเทียบถึงกาย กายนี่เกิดมาจากไหน ทางวิทยาศาสตร์นี่ไข่ของแม่ สเปิร์มของพ่อ เวลาปฏิสนธิเกิดในไข่ เกิดในครรภ์ เกิดในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ แล้วกําเนิดมาคิดเป็นวิทยาศาสตร์ทางการแพทย์ได้หมดเลย นั่นเป็นทางการแพทย์

แต่ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิ เวลามันจับต้องของมันได้ มันพิจารณาโดยปัญญาที่ไม่เห็นกาย แต่มันจับต้อง มันจับต้องตรงไหน จับต้องอารมณ์ความรู้สึกของเธอเหมือนวัตถุอันหนึ่ง เปรียบเหมือนวัตถุอันหนึ่ง มันจับต้องได้ พิจารณาได้ มันสะเทือนกิเลสหมดล่ะ เวลาถ้ามันสะเทือนกิเลสนะ มันพิจารณาของมันไป เวลามันสะเทือนกิเลสแล้วมันพิจารณาของมันไป ถ้ามันพิจารณาของมันไป ถ้าเป็นวิปัสสนา เวลาปัญญามันเกิด คนที่ปฏิบัติมันมหัศจรรย์กับปัญญาประเภทนี้

ปัญญาทางโลก ปัญญาทางโลกมันเป็นสัญญาทั้งสิ้น ในทางวิชาการ ในทฤษฎีต่างๆ แล้วเอามาแยกเอามาแยะนะ มันเป็นปริยัติ มันเป็นทฤษฎี

แต่ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริง เห็นไหม มันเกิดขึ้นมา เราจะมหัศจรรย์ความรู้สึกนึกคิดแบบนี้ แล้วเวลาความรู้สึกบุคคลคู่ที่ ๑ มันมีความมหัศจรรย์แค่ไหน ถ้ามีความมหัศจรรย์แค่ไหน สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ถ้าสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน เห็นไหม ไม่ใช่ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิมหรอก ธรรมะมีอยู่ด้วยการประพฤติปฏิบัติ ธรรมะมีอยู่เพราะจิตของเราจะแทงตลอด แทงตลอดแบบพระสารีบุตรบอกพระอัสสชิไง

“ให้พระอัสสชิแสดงธรรมมาเถิด หน้าที่ของเราจะแทงตลอดธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยสติด้วยปัญญาของเรา”

เวลาถ้ามันด้วยสติด้วยปัญญาของเรา ถ้าจิตมันสงบเป็นสัมมาสมาธิ เรายกขึ้นสู่วิปัสสนา มันเป็นบุคคลคู่ที่ ๑ มันก้าวเดินไป มาตรฐานคุณธรรมของหัวใจมันจะเกิดขึ้นของมัน แล้วเกิดขึ้นของมัน มันจะรู้ของมัน เวลาจักรมันเคลื่อน เวลาปัญญาภาวนา-มยปัญญา ปัญญาที่มันหมุนของมัน มันหมุนมันมหัศจรรย์ เวลามันหมุนไปนี่กองทัพกิเลสกับกองทัพธรรม

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเทศนาว่าการ กองทัพธรรมๆ ศีล สมาธิ ปัญญา นี่กองทัพธรรม สัจธรรมที่เกิดขึ้น กองทัพธรรมที่สดๆ ร้อนๆ กองทัพธรรมเกิดขึ้นกับปัจจุบันเดี๋ยวนี้ กิเลสมันเกิดมากับจิตดวงนี้ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ อวิชชาครอบงํามันมาไม่มีต้นไม่มีปลาย แล้วมันฝังลึกอยู่ที่ท่ามกลางหัวใจดวงนั้น แล้วไม่มีใครเคยแก้เคยไขมันได้

มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาพระองค์แรก เทศนาว่าการได้ปัญจวัคคีย์ ๕ องค์ เทศนาว่าการได้ยสะ เห็นไหม ๖๐ องค์พ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์ บ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์เพราะอะไร เพราะมีบุคคล ๔ คู่ คู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ ได้ทําลายอวิชชาครอบครัวของมารในใจของพระอรหันต์ทั้งสิ้น

บุคคล ๔ คู่ คู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ ใจดวงเดียวเป็นได้ทั้งนั้น มาตรฐานของมัน เห็นไหม พระโสดาบันชําระล้างกิเลส ๒๕ เปอร์เซ็นต์ พระสกิทาคามี ๕๐ เปอร์เซ็นต์ พระอนาคามี ๗๕ เปอร์เซ็นต์ พระอรหันต์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ บุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ มีความมหัศจรรย์ เวลาพิจารณาไปแล้วมันจะเกิดสติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา ปัญญามันจะละเอียดกว่าที่เราฝึกหัด ปัญญาที่เป็นภาวนามยปัญญา เห็นไหม มันถึงเป็นวิปัสสนา วิปัสสนารู้แจ้งกิเลสในใจของตน มันต้องเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา มันถึงจะเป็นภาคปฏิบัติ

เวลาภาคปฏิบัติที่ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรา เวลาปฏิบัติต่อเนื่องๆ นะ ปฏิบัติต่อเนื่อง เห็นไหม นักปฏิบัติอาชีพ ๒๔ ชั่วโมง ไม่มีเวลาเลยนะ เพราะเวลาที่ประพฤติปฏิบัติไปแล้ว มันจะได้ มันจะเสียของมัน มันเฉียดไปพลาดไป ต้องกลับมาทบทวนใหม่ แล้วตั้งสติของเราให้รอบคอบ เพราะสติ มหาสติ สติอัตโนมัติ ละเอียดลึกซึ้งมาก มันละเอียดลึกซึ้งเพราะมันเป็นมาตรฐานที่จิตใจมันพัฒนาของมันขึ้นไป

เวลาสติของเรา สมาธิของเรา ปัญญาของเราที่เราฝึกหัดอยู่นี้ เราฝึกหัดมาให้มันเป็นข้อเท็จจริง ให้มันเป็นความจริงขึ้นมา อย่าเป็นธรรมฉุยฉาย ธรรมฉุยฉายมันไม่มีข้อเท็จจริง เวลาอ้างอิง อ้างอิงปริยัติ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมวินัยเป็นศาสดาของเรา ใครก็อ้างอิงได้ เพราะเราเป็นชาวพุทธด้วยกัน

ชาวพุทธ เห็นไหม ชาวพุทธบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เป็นบริษัท ๔ เป็นเจ้าของพระพุทธศาสนา เรามีสิทธิ ใครก็ได้ถ้าเขาศรัทธาในพระพุทธศาสนา เขาจะนับถือพระพุทธศาสนาก็ได้ แล้วเขาจะอ้างอิงอย่างไรก็ได้ แต่เวลาภาคปฏิบัติมันไม่ได้ ความจําไม่ใช่ความจริง ความจําเป็นความจํา ความจําจําไว้ เดี๋ยวก็จําได้เดี๋ยวก็ลืม ความจําจําขึ้นมา เห็นไหม แล้วก็ใช้ตรรกะพิจารณาไป จินตมยปัญญาก็กลายเป็นธรรมฉุยฉาย ก็เป็นการฉุยฉายโดยข้อมูลของกิเลส ให้มันพลิกมันแพลง ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น

แต่ด้วยกิเลสของตน ด้วยความชอบของตนว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม เพราะอะไร เพราะก็อยากจะเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ อยากเป็นพระกรรมฐาน อยากจะให้ประพฤติปฏิบัติแล้วให้ตัวเอง ตัวเองหลงใหลไปให้คนอื่นยอมรับ มันเป็นไปไม่ได้ มันไม่มีสิ่งใดเป็นข้อเท็จจริง แล้วเวลากิเลสมันฟูขึ้นมานะ มันทําสิ่งใดนะ มันขัดแย้งกับข้อเท็จจริงทั้งสิ้น

แต่ถ้าเป็นธรรมนะ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี เราพยายามทําความสุขความสงบในหัวใจของตน แล้วถ้ามีอํานาจวาสนา คําว่า “มีอํานาจวาสนา” มันมีโอกาสแล้วมีการกระทําให้มันเป็นจริงขึ้นมาได้ ถ้าไม่มีอํานาจวาสนาจับพลัดจับผลูอย่างนั้น เห็นแล้วมันน่าสงสารๆ

แต่! แต่เราก็เกิดเป็นมนุษย์ไง เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราก็พยายามของเรา ทําทานร้อยหนพันหนไม่เท่าถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง ถือศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหนก็ไม่เท่าทําสมาธิขึ้นได้หนหนึ่ง ทําสมาธิได้ร้อยหนพันหนไม่เท่ากับภาวนามยปัญญาขึ้นมาหนหนึ่งไง เราก็พยายามประพฤติปฏิบัติของเราให้เป็นอํานาจวาสนาของเรา ลงทุนลงแรงนะ

๑. เราต้องเจียดเวลามาเพื่อประพฤติปฏิบัติ

๒. ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันจะได้มรรคได้ผลขึ้นมาจริงหรือไม่ ถ้ามันได้มรรคได้ผลขึ้นมา มันเกิดขึ้นท่ามกลางหัวใจเลย

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ เห็นไหม ในทางอภิธรรมเขาต้องส่งอารมณ์ๆ ในทางปฏิบัติไม่ต้อง ให้เป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา แล้วคําเดียวเท่านั้นถ้ามันเป็นจริง ถ้ามันยังไม่เป็นจริงนะ ไม่เป็นจริงเราก็พยายามสร้างสมบุญญาธิการ ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า เพื่อให้จิตใจดวงนี้มันมีอํานาจวาสนา ถ้ามีอํานาจวาสนาขึ้นมา เวลามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา มันแทงทะลุหมดล่ะ เพราะมันแทงทะลุกิเลสตัณหาความทะยานอยากไง

บุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ เวลาคู่ที่ ๑ วิปัสสนาไปจากปฏิบัติไม่เป็น ฝึกหัดไป ถ้าฝึกหัดๆ ถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าปัญญามันไม่ก้าวเดิน เราปล่อยแล้วกลับมาทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบระงับแล้วมีกําลังแล้ว เรากลับไปพิจารณาอีก แล้วเราไม่ทิ้งไม่ขว้าง พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ การพิจารณาปล่อยวางๆ มันขั้นของสมาธิ ขั้นของสมถะ ขั้นของสมาธิ เห็นไหม

สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีสมาธิ เวลาปัญญาที่มันเกิดขึ้นมันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาโดยธรรมฉุยฉายทั้งสิ้น แต่ถ้ามีสัมมาสมาธิมันไม่ฉุยฉาย มันมีเหตุมีผล มันจะแทงตลอด มันจะแทงกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตนๆ แล้วมันพิจารณาไป เวลามันปล่อยวางๆ คําว่า “ปล่อยวาง” ปล่อยวางแบบธรรมฉุยฉาย ปล่อยวางแบบไม่มีเหตุไม่มีผล การปล่อยวางแบบนี้ เพราะเราทําสมถะ มันปล่อยวางให้เป็นสมาธิ

เวลาเราฝึกหัดใช้ปัญญาๆ มันมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา ฝึกหัดการแยกการแยะ ถ้าการแยกการแยะ พอมันพิจารณาไปแล้ว โดยความสมดุลมันก็วาง ความวางอย่างนี้ สุขอื่นใดเท่าจิตสงบไม่มี แต่เวลามันวางด้วยปัญญามันลึกซึ้งกว่า มันคนละอารมณ์ มันคนละความรู้สึก มันความลึกซึ้งแตกต่าง พอมันแตกต่างขึ้นมา ถ้าพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ตทังคปหาน การปล่อยวางๆ ใช่! มันปล่อยวาง แต่สังโยชน์ไม่ขาด

แต่เวลาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลาสังโยชน์มันขาด มันขาดเพราะอะไร ขาดเพราะว่ามรรคสามัคคี เพราะมรรคสามัคคี เพราะมรรครวมตัว มันวิปปยุตรวมตัวเข้าไปในใจของตน

แก้จิตๆ จิตแก้ยากนะ จิตแก้ยากนะ จิตแก้จิตๆ ไง

เวลา ถ้าเวลามันขาดดั่งแขนขาด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สังโยชน์ ๓ ขาด เวลาขาดมันขาดตามความเป็นจริง มันไม่ใช่ธรรมฉุยฉาย มันเกิดสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน เวลาวิปัสสนากรรมฐานเวลามันสมดุลของมัน ทั้งสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน เพราะสมถกรรมฐานคือสัมมาสมาธิไง วิปัสสนาคือดําริชอบ งานชอบไง เวลางานชอบ งานชอบธรรม การกระทําโดยความเป็นจริงไง

เวลามันสมุจเฉทปหาน นิโรธ ดับทุกข์ ขาดหมด สังโยชน์ขาด พอสังโยชน์ขาดนะ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิมานะของคนมันยิ่งใหญ่ แล้วเวลาเราฝึกหัด มรรคญาณ มรรคสามัคคี มันสมุจเฉทมันตัดสักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความเห็นผิด คําว่า “ทิฏฐิ” ทิฏฐิมานะอยู่ในใจ สติปัญญาก็เรื่องหนึ่ง ความผูกพันในหัวใจก็เรื่องหนึ่ง แล้วมันไม่มีหรอก ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม เราวางแล้วก็หมดแล้ว มันเป็นไปได้อย่างไร

แต่เวลามันเป็นข้อเท็จจริง เห็นไหม พระอัญญาโกณ-ฑัญญะฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวง เห็นไหม สมุจเฉทปหานมันขาด กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์นะ

กายเป็นกาย ถ้าพิจารณากายจะเห็นเลย กายแยกเป็นส่วนหนึ่ง จิตแยกเป็นส่วนหนึ่ง ทุกข์คืออริยสัจ ทุกข์คือความจริง แยกเป็นส่วนหนึ่ง จิตรวมลงพรึบ! ถ้ามันเป็นจริงไง มันไม่ใช่ธรรมฉุยฉาย

มันวิปัสสนาญาณ มรรคสามัคคี สมุจเฉทปหาน ขณะที่มันเกิดขึ้นดั่งแขนขาด แล้วมันเป็นข้อเท็จจริงกับในดวงใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตน สันทิฏฐิโกรู้แจ้งในใจของตน ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงแล้วมันมีความจริงๆ ด้วย เป็นของจริงด้วย แล้วของจริงประจําหัวใจดวงนั้นไม่มีการซื้อไม่มีการขาย ไม่มีการยื่นให้ใคร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเราเป็นคนชี้ทางเท่านั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วิมุตติสุขๆ ในใจขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานไง “เราเอาธรรมของเราไปเท่านั้น” มันต้องไปอยู่แล้ว เพราะมันเป็นธรรมธาตุในวิมุตติสุขในใจขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า มันไปด้วยกันอยู่แล้ว แต่ด้วยการอ้อนวอนของพระ-อานนท์ต่างหาก คิดและปรารถนาตามแต่ความที่เรารู้สึกนึกคิดไง มันเป็นแบบโลกๆ ไง ถ้าเป็นความจริงแล้วของใครของเขา

จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันก็เป็นของเรา แล้วในปัจจุบันนี้เราได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา เป็นวันพระ พรุ่งนี้วันออกพรรษา เราก็ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อบํารุงหัวใจของเราให้มันแก่กล้าเข้มแข็งขึ้นมา

แล้วถ้าฝึกหัดของเรา รักษาดวงใจของเรา ศรัทธาของเรา สติปัญญาของเรา เราจะไม่ทิ้งไม่ขว้าง เราจะดูแลรักษาเพื่อรักษาหัวใจของเรา แล้วถ้าใครประพฤติปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลย แล้วโลกนี้กับความรู้สึกในหัวใจของตน ใจของเรามันน่าทะนุถนอมมากกว่า แล้วเราจะเอาศึกษาค้นคว้าเพื่อจิตของตน การกระทําขึ้นมา เห็นไหม ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เอวัง

ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา
มันมีมาตรฐาน มันมีบุคคล ๔ คู่ มรรค ๔ ผล ๔
มรรค ๔ ผล ๔ มันต้องมีเหตุมีผลของมัน

ไม่ใช่กิเลสสมมุติ ตัวเองสมมุติขึ้นมาแล้วไม่มีสัจจะ
ไม่มีความจริงในหัวใจใดๆ ทั้งสิ้น
กิเลสสมมุติ ธรรมก็สมมุติ
แล้วธรรมสมมุติมันไม่มีผล ไม่มีสมุจเฉทปหาน
สังโยชน์ไม่ได้ขาดออกไป

๒

กิเลสว่าสมมุติ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๔ ตุลาคม ๒๕๖๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรมนะ ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า การที่ได้ยินได้ฟังนี้แสนยาก แต่กิเลสได้ฟังทุกวัน ยิ่งสุมหัวนินทากาเลได้เต็มที่เลย

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมามากมายมหาศาล ถึงได้มาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขณะที่จะตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง สร้างสมบุญญาธิการมาขนาดไหน

แต่เวลาจะประพฤติปฏิบัติ เวลาประพฤติปฏิบัติเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า มันมหัศจรรย์ในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า วางธรรมวินัยนี้ไว้ๆ ให้บริษัท ๔ ได้ประพฤติปฏิบัติ ให้เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของตน ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของตน เห็นไหม วิมุตติสุขแบบขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คําว่า “วิมุตติสุขๆ” มันมีเฉพาะในพระพุทธศาสนานี้เท่านั้น

แล้วในพระพุทธศาสนา เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมามีพระพุทธเจ้ากับพระธรรมเท่านั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมๆ ไง พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ขึ้นมาเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา สมบูรณ์แบบในพระพุทธศาสนา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

พระสงฆ์ๆ พระสงฆ์ เห็นไหม สาวก สาวกะผู้ที่ได้ยินได้ฟังขึ้นมา ถ้าผู้ได้ยินได้ฟังขึ้นมา ใครจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจของตน เห็นไหม นี่เป็นอัครสาวก เป็นสาวก สาวกะที่ได้ยินได้ฟัง แล้วประพฤติปฏิบัติจนหัวใจของตนสิ้นสุดแห่งทุกข์ ความสิ้นสุดแห่งทุกข์มันมีคุณค่าแค่ไหน มันมีคุณค่ามาก มันมีคุณค่ามากเพราะอะไร

จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตดวงเดียวนะ บุคคลคนหนึ่งเท่านั้นเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เราเกิดมานั่งบนกองกระดูกของตนนะ สิ่งที่ว่าเวลาตายไปๆ ธาตุ ๔ มันย่อยสลายไป ไปสู่ความเป็นจริงในธาตุ ธาตุ ๔ ดิน นํ้า ลม ไฟ ธาตุ ๔ ที่มันย่อยสลายไป แล้วเราก็เกิดมานั่งอยู่บนกองกระดูกของตน จิตดวงเดียวเท่านั้น แล้วดูสิ ๖ - ๗ พันล้านคน แล้ว ๖ - ๗ พันล้านคนนี่เราเห็น แล้วสัตว์ล่ะ แมลงล่ะ เวลาเทวดา อินทร์ พรหมล่ะ อีกมากมายมหาศาล

จิตดวงเดียวแท้ๆ แล้วจิตดวงเดียวนี้มาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เกิดมาเป็นเรา เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาเป็นบุญกุศลมากมายมหาศาล แต่! แต่กิเลสมันปิดหัวใจนั้นไว้ๆ ไง ยิ่งกึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง น่าเห็นใจมาก ถ้าคนอยู่ทางโลกไง เวลาพระ ๓ - ๔ แสนองค์ พระที่ดีก็มี แต่พระที่ทําตัวเหลวไหลก็เยอะ แล้วมันน่าไว้วางใจตรงไหน มันไว้วางใจไม่ได้เลยเพราะอะไร เพราะเราก็ไม่มีวาสนาไง

แต่ถ้าเรามีวาสนานะ มันได้ยินได้ฟังไง หลวงตาพระมหา-บัวท่านบอกว่า “ท่านได้ยินกิตติศัพท์ของหลวงปู่มั่นตั้งแต่ท่านยังเป็นเด็กๆ อยู่เลย” ถ้าเป็นเด็กๆ อยู่เลย ท่านได้ยินกิตติศัพท์ กิตติคุณของหลวงปู่มั่นอยู่แล้ว แต่ท่านก็ใช้ชีวิตฆราวาสของท่านไง

แต่เวลาท่าน ด้วยอํานาจวาสนาของท่าน ถึงเวลาท่านได้บวชขึ้นมา บวชขึ้นมาแล้วก็มีการศึกษาจนจบเป็นมหา เป็นมหาแล้วจะออกประพฤติปฏิบัติ “แล้วถ้ามันไม่มีล่ะ” ทั้งๆ ที่คนมีวาสนาขนาดนั้น แต่กิเลสมันก็ครอบงําของมันอยู่อย่างนั้น แล้วเวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา ต้องมีคนยืนยันว่า “สัจธรรมมันมีอยู่จริง นิพพานมันมีอยู่จริง ปฏิบัติแล้วไม่สูญเปล่า” ทั้งๆ ที่เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มันมีคุณค่ามากมายมหาศาล แต่กิเลสในหัวใจของคนมันก็บิดพลิ้วออกไป ให้เราหลงระเริงไป ให้อยู่ในอํานาจของกิเลสไง

เวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา เวลาไปหาหลวงปู่มั่นไง ให้ยืนยันว่าสัจจะความจริงมันมีอยู่ ทั้งๆ ที่ว่าเราก็ศึกษา เราก็ค้นคว้า มันก็น่าเชื่อถือน่าไว้วางใจนั่นแหละ แต่กิเลสนี้มันไว้วางใจอะไรไม่ได้เลย เวลาหลวงปู่มั่นท่านยืนยัน “นิพพานอยู่ที่หัวใจ มันไม่อยู่ที่ใดๆ ทั้งสิ้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อหัวใจของสัตว์โลกนี้” ถ้าหัวใจของสัตว์โลกนี้ถ้ามีอํานาจวาสนาไง เวลาไปฟังธรรมฟังจากหลวงปู่มั่นขึ้นมา เห็นไหม จะเอาจริงเอาจังขึ้นมา จะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ให้มันเป็นความจริงความจังขึ้นมาในหัวใจของตน

เวลากึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญที่ไหน เจริญในหัวใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ถ้าไม่มีผู้ที่ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา มันจะเอาอะไรมาสอน เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูด “กําลังเราไม่พอๆ” เวลาท่านยังไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ บุคคลที่ ๑ บุคคลที่ ๒ บุคคลที่ ๓ เทศนาว่าการได้จะแจ้งฉะฉาน แต่คู่ที่ ๔ มันเป็นอย่างไรล่ะ ถึงได้ว่า “กําลังไม่พอๆ” ไปเพิ่มกําลังของตนขึ้นมา เวลาเพิ่มกําลังของตนขึ้นมา เวลามันถึงที่สุดแล้วไม่เคยพูดถึงกําลังไม่พอ “แล้วมีสิ่งใดในพระ-พุทธศาสนา แล้วสงสัยสิ่งใดว่ามา”

เวลาว่ามาขึ้นมา เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านไปถาม “นิพพาน สัจจะความจริง ประพฤติปฏิบัติแล้วจะมีอยู่จริงหรือไม่ มีอยู่จริงหรือไม่มีอยู่จริง”

เป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจของท่านขึ้นมา ถ้ามันเป็นสัจจะในหัวใจของท่าน จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งไง ใจดวงนั้นได้เผชิญกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากมา แล้วได้เผชิญกิเลสตัณหาความทะยานอยากมาแล้วสู้มันโดยวิธีอย่างใด แล้วแพ้ แพ้อย่างไร แล้วชนะ ชนะอย่างไร เวลาสิ้นสุดแห่งทุกข์แล้ว สิ้นสุดแห่งทุกข์ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้ามาอนุโมทนา มันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม วิมุตติสุขๆ มันมหัศจรรย์ของมันมาก ถ้าความมหัศจรรย์ ความมหัศจรรย์ๆ ในหัวใจของตน หัวใจที่ยิ่งใหญ่นี้ ดูสิ เวลาเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราเชื่อหรือไม่ว่ามีภพมีชาติ ชาติหน้ามีจริงหรือเปล่า อดีตชาติมีจริงหรือเปล่า เราก็ลังเลสงสัย แล้วเราก็ไม่เชื่อ แล้วถ้าเชื่อไปแล้วมันก็จะเป็นคนครึ คนล้าสมัย ถ้าบอกว่าภพชาติมันมีปัจจุบันนี้ชาติเดียว แหม! มันดูเป็นวิทยาศาสตร์ มันดูเท่ แต่เราก็ยังสงสัยไง

แต่ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เวลาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมนะ เวลาตรัสรู้ธรรม เทวดา อินทร์ พรหม อนุโมทนาขนาดไหน เวลาแสดงธัมมจักฯ ขึ้นมา เทวดาส่งข่าวเป็นชั้นๆ ขึ้นไปเลย ส่งข่าวเป็นชั้นๆ ขึ้นไปเพราะว่าเพราะด้วยความภูมิใจไง จะอยู่ในภพชาติใดมันก็มีทุกข์เป็นสัจจะ ทุกข์เป็นความจริงนะ เทวดา อินทร์ พรหมก็มีทุกข์ของเขานะ เทวดา อินทร์ พรหมนะ มีนางฟ้า มีเทพบุตร เขาก็มีคู่ของเขา เวลาเขาต้องพลัดพราก ทุกข์ไหม

คนเรามันจะตายทุกข์ทุกคน ละล้าละลังๆ เว้นไว้แต่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ผู้ที่มีอํานาจวาสนาขึ้นมา ฟังเทศน์ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเชื่อมั่นในวัฏฏะ เห็นไหม ได้สร้างบุญสร้างกุศล เวลาเขาไป เขาก็ไปดีของเขา นี่ไง เวลาทําบาปอกุศล เทวทัตตกนรกอเวจีเลย สิ่งที่ตกนรกอเวจีมันไปไหน แล้วพระพุทธศาสนามันเชื่อไม่ได้เลยใช่ไหม เพราะเชื่อไม่ได้เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของเรานี่ไง

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมทะลุปรุโปร่งหมด มันมาจากไหน มาอย่างใด ด้วยอํานาจวาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาพระโมคคัลลานะ พระ-สารีบุตร อัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา ในธรรมบทมากมายเลย เวลาพระโมคคัลลานะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า “โมคคัลลานะถามทําไม เธอก็เห็นกับตาอยู่แล้ว” เป็นพระอรหันต์ อัครสาวกเบื้องซ้ายมีฤทธิ์มีเดชนะ มีฤทธิ์ได้เหาะเหินเดินฟ้าได้ พลิกแผ่นดินได้ทั้งนั้น แต่ปัญญาก็ไม่เท่ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปเห็นสิ่งใดมาก็รู้ก็เห็นนั่นแหละ ก็ไปถาม “มันเป็นอย่างนั้นจริงๆ หรือ” “ก็มันเป็น เธอก็เห็นอยู่ก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ นั่นแหละ”

เวลามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมันมหัศจรรย์นะ มหัศจรรย์เพราะอะไร เพราะมันสิ้นกิเลสไง เวลาสิ้นกิเลสไม่มีความลังเลสงสัยใดๆ ทั้งสิ้น ไม่มีความลังเลสงสัยแล้วพระโมค-คัลลานะถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําไม อ้าว! ก็ปัญญามันไม่เท่ากันไง ไม่ได้สงสัย ไม่ได้สงสัยในอริยสัจ ในสัจจะในความจริงของตน ไม่ได้สงสัยในบุคคล ๔ คู่ในหัวใจของตน แต่อนาคตังสญาณ เห็นไหม มันมหัศจรรย์ขนาดไหน

คนสร้างบุญสร้างกุศลแล้วถ้าไปเกิดอย่างนั้นหรือ เทวดา อินทร์ พรหม แค่ระงับความโกรธก็ได้ไปเกิดเป็นเทวดา แค่มีศรัทธาความเชื่อก็ไปเกิดเป็นเทวดา เพราะเขามีศรัทธามีความเชื่อของเขา เขาอบรมบ่มเพาะหัวใจของเขาเป็นสิ่งที่ดีงาม แต่ไอ้เรามันมีแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากไง อกุศลมันเที่ยววิเคราะห์วิจารณ์

เวลา เห็นไหม เวลาทําอนันตริยกรรม ทําอนันตริยกรรมๆ ถ้าทําอนันตริยกรรม กรรมมันฝังในหัวใจนั้นมากมายมหาศาล ถ้าอนันตริยกรรม กรรมมันรุนแรง เวลากรรมมันรุนแรงขึ้นมา สิ่งที่มันอยู่ในหัวใจอันนั้นมันครอบงําหัวใจดวงนั้น ถ้ามันครอบงําหัวใจดวงนั้นมันก็เชื่อในความรู้สึกนึกคิดอย่างนั้นไปไง มันไม่เห็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในข้อเท็จจริงนั้น มันก็มีความทุกข์ความยากในหัวใจดวงนั้น ถ้าหัวใจดวงนั้นมันทุกข์มันยากของมันขึ้นมา กิเลสมันครอบงําไง

แต่ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริง บุคคล ๔ คู่ ถ้าบุคคล ๔ คู่ขึ้นมา ตั้งแต่ปุถุชนคนหนา ปุถุชนคนหนามันต้องทําความสงบของใจเข้ามาๆ ถ้าใจสงบระงับเข้ามา ถ้ามันทําของมันได้กัลยาณชน เพราะทําสมาธิได้ มันมีมาตรฐานของมัน

แต่เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันไม่มีสัจจะไม่มีความจริงอะไรขึ้นมา มันก็เหลวไหลทั้งสิ้น ถ้าเหลวไหลทั้งสิ้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ฤาษีชีไพรก็มีการประพฤติปฏิบัติของเขาอยู่แล้ว อภิญญา การระลึกชาติได้ ๓๐ ชาติ ๔๐ ชาติ มันเป็นเรื่องปกติธรรมดาผู้ที่เขาเป็นนักบวชอยู่แล้ว

แต่ในปัจจุบันนี้เราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อว่ามีอดีตชาติ เราไม่เชื่อนะ เราเชื่อแต่ภพชาตินี้เท่านั้น มันเป็นวิทยาศาสตร์ แต่สิ่งใดที่มันรับรู้ไม่ได้โดยญาณของตนรับรู้ไม่ได้ แต่เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เพราะสมัยพุทธกาลวิทยาศาสตร์ยังไม่เจริญนะ การเหาะเหินเดินฟ้าจริงๆ มันก็เป็นของจริง แต่! แต่มันก็มีเจ้าลัทธิต่างๆ เล่นแร่แปรธาตุเหมือนกัน คน คนเหมือนกัน มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากเหมือนกัน มีความมืดบอดในใจเหมือนกัน แล้วเวลาไม่มีอํานาจวาสนาก็เชื่อแบบนั้นว่ามันเป็นคุณวิเศษ มันเป็นความมหัศจรรย์

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ แล้วไม่เชื่อ ไม่เชื่อ เขาจะส่งเสริมขนาดไหนไม่เชื่อทั้งนั้น ไม่เชื่อเพราะอะไร ไม่เชื่อเพราะได้สร้างอํานาจวาสนามาไง เป็นพระโพธิสัตว์ๆ เวลาเกิดที่ลุมพินี “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” เกิดมาเป็นทารก เกิดมาเป็นราชกุมารยังเด็กๆ อยู่ เดินได้ ๗ ก้าว เปล่งวาจาเลยว่า “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” อันนี้มันเป็นการยืนยันถึงอํานาจวาสนาไง มันเป็นการยืนยันว่าได้สร้างบุญกุศลมา เห็นไหม บารมีเต็มไง

ขนาดบารมีเต็ม เวลาออกบวชออกประพฤติปฏิบัติอีก ๖ ปี สมบุกสมบันกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตนขนาดไหน ท่านสมบุกสมบันกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของตน เห็นไหม อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาครอบครัวของมารในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ้น หมดสิ้นจากใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เสวยวิมุตติสุขๆ ไม่มีสิ่งใดให้เป็นข้อสงสัยใดๆ ในหัวใจทั้งสิ้น อนาคตังสญาณจบกระบวนการเลย

นี่พูดถึงความสุขนะ ความสุขตามข้อเท็จจริง เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เวลาเราพูดถึง เห็นไหม พูดถึงเวลาแสดงธรรมๆ นี่นิพพาน นิพพานมันคืออะไร นิพพานมันก็เหมือนกับเวลาบนอากาศ เมฆหมอกมันบังมืดมิดไปหมด เวลาเมฆหมอกมันผ่านไป เมฆหมอกมันเคลื่อนไป พระอาทิตย์สว่างไสว ไอ้กิเลสตัณหาความทะยานอยากก็คือเมฆหมอกไง มันปิดบังดวงอาทิตย์นั้นไว้ไง นี่มืดจนไม่มีพลังงานไม่มีแสงอะไรถึงโลกนี้ไง เวลาเมฆหมอกมันจางไป โอ! พระอาทิตย์นี้แจ่มใส นั่นเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมๆ มันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ

แต่ถ้าเป็นอย่างนั้นจริงๆ อาสวักขยญาณในใจขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เวลาเทศนาว่าการขึ้นมา เห็นไหม เปรียบเทียบไง นี่เปรียบเทียบขึ้นมาจากอะไร จากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เป็นสัจจะเป็นความจริง ธรรมและวินัยแสดงไว้อย่างนั้นว่าเวลานิพพานๆ มันก็เหมือนเวลาเมฆหมอก เมฆหมอกมันคือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เวลามันเคลื่อนตัวของมันไป เวลาเมฆหมอกมันเคลื่อนไปแล้วพระอาทิตย์แจ่มใส มันแจ่มใสเพราะอะไร มันแจ่มใสเพราะว่าอาสวักขยญาณในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง

เวลาเทศนาว่าการมา ธัมมจักฯ ไง เทฺวเม ภิกฺขเว ทาง ๒ ส่วนที่ไม่ควรเสพ ทาง ๒ ส่วนที่ไม่ควรเสพ อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค การทําตนให้ลําบากเปล่า ๖ ปีที่ไปประพฤติปฏิบัติของเขามา เวลาทําทุกรกิริยา เห็นไหม พยายามทรมานกิเลสว่าเป็นกิเลสๆ มันไม่มี เวลาอดกลั้น อดอาหารก็ ๔๙ วัน กลั้นลมหายใจจะค้นหา หากิเลส หาไม่เจอ หาไม่มี

ถึงสุดท้ายแล้ว เราก็ประพฤติปฏิบัติเข้ามาเต็มที่แล้ว เวลาทรมานหัวใจ เห็นไหม ที่พวกฤาษีชีไพรที่เขาทําของเขาแล้วนี่ระลึกอดีตชาติได้ ๔๐ ชาติ ๕๐ ชาติ เวลาระลึกได้เป็น ๑๐๐ ชาติ ๑,๐๐๐ ชาติ นั่นมันก็เป็นฤทธิ์เป็นเดชเป็นอภิญญาทั้งสิ้น มันไม่เข้าสู่อริยสัจใดๆ ทั้งสิ้น เวลาไปศึกษาค้นคว้ามากับเขาแล้วไง เราศึกษาแล้วมันไม่มีสิ่งใดเป็นสัจจะเป็นความจริง การทําทุกรกิริยาขนาดไหน มันก็ไม่เป็นสัจจะไม่เป็นความจริงขึ้นมา เวลากิเลส กิเลสมันอยู่ที่หัวใจๆ ไง

เราจะประพฤติปฏิบัติของเราเอง กําหนดอานาปานสติ ทําความสงบใจเข้ามาๆ เห็นไหม บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ นั่นอดีต อนาคตมันก็ใช้ไม่ได้ เวลาถ้ามันจะเป็นปัจจุบัน มันจะเป็นปัจจุบันอย่างไร เวลาอาสวักขยญาณทําลายอวิชชา นี่ เห็นไหม อวิชชาอย่างไร อวิชชา เทฺวเม ภิกฺขเว ทาง ๒ ส่วนที่ไม่ควรเสพ นี่อดีต อนาคต ระลึกชาติ ๔๐ ชาติ อนาคตได้กี่ร้อยชาติกี่พันชาติ มันก็ระลึกได้ของมัน ถ้ามันมีสัมมาสมาธิ มีกําลังในหัวใจของตนที่จะเป็นความจริงได้ แต่ไม่มีอํานาจวาสนาขึ้นมาจนเข้าสู่ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ

เวลาเข้าสู่มรรคๆ เข้าสู่ภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากพุทธะ ปัญญาที่เกิดจากหัวใจของตนไง ภาวนามยปัญญาที่จะมาเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นที่ในหัวใจดวงนี้ไง ถ้าเกิดขึ้นที่ในหัวใจดวงนี้ สิ่งที่ว่าทางสายกลางๆ แล้วกลางอย่างไร แล้วจะเข้าอย่างไรเข้าสู่ทางสายกลางไง มันเข้าสู่ทางสายกลางไม่เป็น เข้าสู่ทางสายกลางไม่ได้ ฉะนั้น เวลาเข้าสู่ทางสายกลางได้โดยสัจจะโดยความจริง โดยธรรมจักรนั้น เวลาเมฆหมอก เวลามันปิดมันบังขึ้นมา นี่ปิดบังดวงอาทิตย์ ปิดบังหัวใจของตน เพราะดวงอาทิตย์มันก็มี เมฆหมอกมันก็มี

นี่ในปุถุชนคนหนาเกิดมามันก็มีเวรมีกรรมในหัวใจทั้งสิ้น มันก็มีเมฆมีหมอก มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากปกคลุมหัวใจของตน แล้วมันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา บุคคล ๔ คู่ อาสวักขยญาณทําลายหัวใจกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน เนี่ยพระอาทิตย์แวววาว เวลาเป็นสัจจะเป็นความจริงในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในหัวใจของครูบาอาจารย์ของเรา ท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของท่าน ท่านมีเหตุมีผลของท่าน

แล้วเวลา เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ท่านอบรมบ่มเพาะแหวกจอกแหนๆ แหวกจอกแหนก็ใช่ เวลาจอกแหนๆ จอกแหนมันเกิดมาได้อย่างไร

เวลาของเรา เวลาคนมีความสุข คนประสบความสําเร็จในชีวิตมันก็มีความสุขไปทั้งสิ้น แล้วความสุขมันมาจากไหน มาจากอํานาจวาสนาของคนที่ประสบความสําเร็จในชีวิตนั้น นี่ความสุขๆ นี่ไง เวลามันเกิดความทุกข์ล่ะ ความทุกข์ความยากขึ้นมา เวลาทําสิ่งใดแล้วมันบีบมันคั้นในหัวใจของตน มีแต่ความทุกข์ความยากทั้งสิ้น มันไม่มีความสุขเลย แล้วความสุขความทุกข์มันเกิดจากไหน มันก็เกิดกับชีวิตของตนนั่นไง

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาครูบาอาจารย์เปรียบเทียบ เห็นไหม กิเลสมันเหมือนจอกแหนๆ เวลามันมีจอกมีแหนขึ้นมา เห็นไหม ถ้าเราฝึกหัดขึ้นมานี่จอกแหนมันปกคลุมหัวใจเรามากมายมหาศาล เราจะหาสัจจะหาความจริงมาจากไหน ถ้าเราเกิดทางโลก ทาน ศีล ภาวนา ใครมีอํานาจวาสนาก็ทําบุญกุศลของตน สร้างคุณงามความดีของตน ถ้าสร้างคุณงามความดีของตน มันก็ประสบความสําเร็จในชีวิต

ชีวิตนี้การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ถ้าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายขึ้นมา ถ้าเรามีอํานาจวาสนาขึ้นมา เราก็พยายามจะหาสัจจะหาความจริงในชีวิตนี้ เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา สิ่งที่มีคุณค่าคือชีวิตของตนไง ชีวิตของตนถ้าเราใช้ชีวิตแบบฆราวาส เราใช้ชีวิตแบบทางโลก เราก็ต้องแสวงหา หาปัจจัยเครื่องอาศัยเพื่อดํารงชีพ หาสิ่งใดเพื่อประสบความสําเร็จในชีวิต กิเลสตัณหาความทะยานอยากจะมีมากน้อยขนาดไหนมันก็คอยกระตุ้น คอยบังคับบัญชา คอยหลอกใช้ให้เราแสวงหามาเพื่อบํารุงบําเรอมัน แล้วมันก็อ่อยเหยื่อให้มีความสุขๆ นี่คนที่มีวาสนาทางโลกไง

แต่ถ้าเรามีอํานาจวาสนาขึ้นมา เห็นไหม เราประสบความสําเร็จในชีวิต ในทางโลกเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา สิ่งที่มีคุณค่าคือธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า ชีวิตนี้เกิดตาย เกิดตาย เกิดตายไม่มีต้นไม่มีปลาย แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ภัทรกัป ๕ องค์ พระศรีอริยเมตไตรยมาตรัสรู้ข้างหน้า ธรรมะกว่าจะเกิด

กว่าจะเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แต่ละภพ แต่ละชาติ มันมีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน ถ้ามีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน เราก็สร้างบุญกุศลของเรา ทําคุณงามความดีของเรา ถ้าทําคุณงามความดีของเรา เราอยากจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติไง แหวกจอกแหนๆ ถ้ามันแหวกจอกแหนๆ เวลามันเห็นสัจจะเป็นความจริง จอกแหน ที่ไหนมีจอกมีแหนที่นั่นต้องมีแหล่งนํ้า ถ้าแหล่งนํ้า สิ่งที่มีชีวิตไง ต้องมีจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีกายกับใจๆ นี่ไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ ก็รื้อสัตว์ขนสัตว์ที่หัวใจดวงนี้ไง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าไม่มีกํามือในเรา แบตลอดไง รอแต่ผู้ที่มีสัจจะมีความจริงขึ้นมาจะมาพิสูจน์สัจจะความจริง แสวงหาสัจจะความจริง แล้วแสวงหาสัจจะความจริง ก็แสวงหาได้ที่หัวใจของตน การประพฤติปฏิบัติมันจะพยายามเข้าสู่หาใจของตน แล้วใจของตนอยู่ไหนล่ะ เราก็โลเล เราก็ไม่แน่ใจ เราก็รวนเรตลอดเวลา ทําสิ่งใดก็ไม่เป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมาไง

เราถึงยืนยันว่าแหวกจอกแหน แหวกจอกแหน แหวกจอกแหนมันก็เจอนํ้า มันก็เห็นนํ้า แหวกจอกแหนมันมีนํ้าใสๆ ไง ดูจอกแหนสิ เวลานํ้าท่วม เห็นไหม มันพัดพามา เห็นไหม ผักตบชวา จนไปไม่ได้เลย แน่นไปหมดตามลําคลอง ตามทางคมนาคม เรือไปไม่ได้ ติดหมดล่ะ แหวกจอกแหน เวลาแหวกแล้วมันก็มีนํ้านั่นแหละ

นี่ก็เหมือนกัน แหวกจอกแหนๆ ถ้ามันเห็นนํ้าของมัน ถ้าเห็นนํ้าขึ้นมามันก็มีความสุขในชีวิตของเรานี่ไง สัมมาสมาธินี่ถ้ามันมีสัจจะมีความจริง กายกับใจๆ ก็จอกแหนกับนํ้านั่นไง ถ้ามันเห็นนํ้าเห็นท่าของมัน แล้วมีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหนที่จะทําลายจอกแหนนั้น ถ้าทําลายจอกแหนนั้นเป็นบุคคล ๔ คู่ คู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงไง

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริง มันมีสัจจะมีความจริงของมันอยู่แล้ว แล้วแสดงธรรมๆ เห็นไหม เป็นธรรมและวินัยให้เราได้ศึกษา ให้เราได้ค้นคว้า ถ้าศึกษาค้นคว้า ถ้าเอาความจริงขึ้นมามันจะเป็นความจริงของเราขึ้นมาในหัวใจของตน ถ้าเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของตนมันพูดเหมือนกัน

ปริยัติ คนที่เขาเรียนปริยัติ เขาก็เรียนปริยัติของเขา เวลาปริยัติเขามีการศึกษา เขาจบ ๙ ประโยคต่างๆ เขารู้ของเขาหมดล่ะ แต่เขาทําสมาธิไม่เป็น จอกแหนก็คือจอกแหน นํ้าก็คือนํ้า เป็นข้อเท็จจริงอยู่แล้ว นี่ข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงในสมมุติไง

แต่ความเป็นจริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในใจพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ในใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านประพฤติปฏิบัติเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เวลาหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เราที่ท่านประพฤติปฏิบัติ เวลาสิ้นกิเลส โลกธาตุนี้ไหวเลย เวลาจะปฏิบัติเป็นสัจจะเป็นความเป็นจริง เป็นพระอรหันต์นะวิมุตติสุข ทําลายกามภพ รูปภพ อรูปภพ

เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามาแล้ว ถ้ามันเห็นกิเลสของมันไง เห็นจอกแหนไง แล้วถ้ามันจับของมันได้ไง พอจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงๆ เขาเห็นกิเลส

แต่คนที่ประพฤติปฏิบัติไม่เป็น มันไม่เห็นตามความเป็นจริงไง มันสมมุติ แหวกจอกแหนๆ จอกแหนก็คือจอกแหน นํ้าก็คือนํ้า ไอ้นี่มันเป็นธรรมาธิษฐาน เป็นธรรมๆ เป็นธรรมขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นธรรมของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เป็นธรรมๆ เพราะใจท่านเป็นธรรม ใจท่านเป็นธรรมเพราะท่านมีเหตุมีผลๆ ท่านก็เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ถ้าเห็นนะ ถ้าท่านเปรียบเทียบ กิเลสเป็นจอกเป็นแหน ถ้ากิเลสเป็นจอกเป็นแหนแล้วจะทําลายมันอย่างไร เวลาทําลายแล้ว เวลาสมุจเฉทปหาน ขณะจิตคือนิโรธ ดับทุกข์ ถ้ามันดับทุกข์ ดั่งแขนขาดๆ คือกิเลสมันขาดไง ถ้าเห็นกิเลสตามความเป็นจริง กิเลสจริงๆ เวลาใช้สติใช้ปัญญาโดยสัจจะโดยความจริง เวลาโดยสัจจะโดยความจริง เวลาสมุจเฉทปหาน ขณะจิตคือนิโรธ มันดับทุกข์ แล้วมันดับทุกข์ ทุกข์คืออะไร

ทุกข์ ทุกข์คือตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ตัณหาความทะยานอยาก อยากได้อยากดีนะ อยากมีธรรมๆ แต่มันไม่มี อยากไง ไม่อยากมีกิเลส แต่มีกิเลส แล้วภวตัณหามันอยู่เฉยๆ เฉยๆ นั่นคืออวิชชา เพราะอะไร เพราะมันไม่รู้ ถ้ากิเลสมันเป็นสมมุติ ธรรมะก็เป็นสมมุติ มันเป็นสมมุติทั้งนั้น

แล้วสมมุติ เห็นไหม ดูสิ ดูฤๅษีชีไพรที่เขาประพฤติปฏิบัติ เขาเหาะเหินเดินฟ้า เขาระลึกชาติได้ ๔๐ ชาติ อนาคตได้ ๔๐ ชาติ แต่เขารู้อะไร เขายังทําอัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค ดีกว่าภิกษุ ดีกว่านักบวช ดีกว่านักปฏิบัติในกึ่งกลางพระพุทธ-ศาสนาที่ว่าตนเองฉลาด มีสติ มีปัญญา อีกมากมายมหาศาล เพราะเขายังมีข้อเท็จจริงในใจของเขา

ภพชาติก็ไม่เชื่อ! บุญบาปก็ไม่เชื่อ!

ถ้าเชื่อมันจะย้อนกลับมา นี่ไง แล้วเวลาถ้ามันพิจารณาของมันไง แหวกจอกแหนๆ ถ้ามันจับจอกแหนของมันได้แล้วมันพิจารณาของมันได้ ถ้ามันทําลายจอกแหน เห็นไหม เวลาสมุจ-เฉทปหานเวลามันขาด เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะอีก ๗ ชาติ มันเกี่ยวพันกัน นี่ผลของวัฏฏะ กามภพ รูปภพ อรูปภพ กามภพ รูปภพ อรูปภพนี่ผลของวัฏฏะ สิ่งที่จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันเป็นสัจจะเป็นความจริงของมันอยู่อย่างนั้น เพียงแต่ว่า เพียงแต่จิตของตน จิตของปุถุชนคนหนาทําบุญกุศลขึ้นมาก็ได้เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาไง แล้วเวลาจะประพฤติปฏิบัติไป เวลากิเลสมันขาดๆ กิเลสมันขาดกับปุถุชนคนหนามันไม่มีอะไรแตกต่างกันเลยหรือ

ฤาษีชีไพรที่เขาปฏิบัติไม่เป็น เขาระลึกอดีตชาติได้ อนาคตอีก ๔๐ ชาติได้ แต่เขาก็ทําลายอวิชชา ทําลายจอกแหนในใจของเขาไม่เป็น ทําลายจอกแหนของเขาไม่ได้ ถ้าเขาทําลายจอกแหนของเขาไม่ได้ เขาก็ไม่มีเกี่ยวพันกับวัฏฏะ

ถ้ามันเกี่ยวพันกับวัฏฏะ เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาโลกธาตุนี้ไหวหมดเลย เพราะมันจบสิ้นวัฏฏะที่ภวาสวะ ที่ภพ ที่จิต ถ้าจิตมันมีเหตุมีผลของมัน มีการกระทําของมัน มันเป็นขั้นเป็นตอนของมันขึ้นไป ถ้ามันเป็นขั้นเป็นตอนของมันขึ้นไป มันก็เป็นข้อเท็จจริงไง

แต่คนที่ปฏิบัติไม่เป็นไง “นั่นก็กิเลส นี่ก็กิเลสนะ นั่นก็จอกแหน แหวกจนไม่มีจอกไม่มีแหน” แหวกไปเถอะ แหวกไปจนตาย มันมีอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน เพราะมันสมมุติว่าจอกแหนเป็นกิเลสไง จอกแหนๆ ขึ้นมาเขาเอาไว้เป็นอาหารสัตว์ มันก็เป็นจอกเป็นแหนของมันอยู่อย่างนั้น

แต่คนที่เขาเห็นกิเลส เขาเห็นกิเลสเขาเปรียบเทียบไง นี่ธรรมาธิษฐานไง นี่ไง เมฆหมอกๆ ที่มันปิดบังดวงอาทิตย์ แล้วไอ้พวกกิเลสสมมุติ สมมุติว่าเป็นกิเลสไง มันก็ว่าเมฆหมอกนั้นมันเป็นกิเลส เวลาเมฆหมอกมันกระจายตัวไปแล้ว พระอาทิตย์ก็แวววาว มันก็ผ่องใส ไปสมมุติว่าเมฆ เมฆมันเป็นกิเลส ทําฝนเทียมนี่เขารอเมฆนะ เลี้ยงให้มันอ้วนๆ ใช้สารเคมีเลี้ยงให้มันอ้วนๆ แล้วให้สันดาป ให้มันมีนํ้าหนัก แล้วให้ตกเป็นเม็ดฝน เขายังทําประโยชน์

มันเป็นธรรมาธิษฐาน มันเป็นสัจจะเป็นความจริงของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติได้จริง แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติได้จริง องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ในพระไตรปิฎก มีไอ้พวกกิเลสสมมุติๆ สมมุติว่าธรรมนะ กิเลสสมมุติมันก็ได้ธรรมะสมมุติไง นี่จะไปเฝ้าพระพุทธเจ้าว่าเป็นพระอรหันต์นะ พระพุทธเจ้าบอกให้พระอานนท์บอก “อย่าให้มันเข้ามา ให้เข้าไปเที่ยวป่าช้าก่อน”

เพราะในหมู่บ้านสมัยโบราณเขาจะมีที่ทิ้งศพของหมู่บ้านนั้น เพราะมันมีคนเกิดคนตายอยู่แล้ว แล้วประเพณีของเขา เขาไม่เผาใดๆ ทั้งสิ้น เขาไปทิ้งไว้ ก็ให้พระอรหันต์เข้าไปพิสูจน์ตัวเองก่อน พอไปถึงนี่เห็นความสั่นไหวของใจนี่จบเลย รู้ด้วยตัวเอง นี่เพราะอะไร เพราะมันสมมุติไง กิเลสสมมุติมันไม่มีข้อเท็จจริง

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีเหตุมีผลมีการกระทํา อาสวักขยญาณทําลายอวิชชา เจ้าวัฏจักร ลูกสาวมันกามภพ รูปภพ อรูปภพ ลูกสาวของมัน เห็นไหม นางตัณหา นางอรดี ความโลภ ความโกรธ ความหลง แล้วออกไปมันเป็นลูกของมัน เป็นหลานของมัน หลานของมัน เห็นไหม เวลาประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา แล้วเวลามันขาด นิโรธมันดับไปเลย ขาดไปจากหัวใจ ดั่งแขนขาด

ความรู้ความเห็นนะ เพราะความรู้ความเห็นเพราะมนุษย์ปุถุชนคนหนา ไม่มีต้นไม่มีปลาย การเวียนว่ายของตนไม่มีต้นไม่มีปลายทั้งสิ้น แล้วเวลาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันก็มีบุญและบาป นี่จิตตคหบดีได้ไปเกิดบนสวรรค์ เทวทัตลงนรกอเวจีเพราะอะไร เพราะทํากรรมของตนไว้ไง เพราะการกระทํากรรมของตนมันก็เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันไม่มีต้นไม่มีปลาย จนถ้ามีอํานาจวาสนาขึ้นมาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าจะแหวกจอกแหนๆ มันก็ต้องแหวกจอกแหน จนเข้าใจว่าจอกแหนเกิดจากนํ้า

ความทุกข์ความยาก ความลําบากลําบนของเรา กิเลสตัณหาความทะยานอยากบีบคั้นขึ้นมานั่นคือจอกแหน แล้วมันบีบคั้นใคร เพราะจอกแหนมันเกิดบนนํ้าไง แล้วถ้ามันเห็นนํ้า มั่นใจในนํ้านั้น นํ้านั้นมีอํานาจวาสนาขึ้นมา นํ้านั้นพลิกแพลงขึ้นมา จะทําลายจอกแหน แล้วทําลายอย่างไร

แล้วเวลามันทําลายแล้ว สมุจเฉทปหาน มันขาด นิโรธ เขาวัดกันตรงนั้น ถ้ามันดับทุกข์ แล้วดับทุกข์แล้วนี่อกุปปธรรม พระโสดาบันเกิดอีก ๗ ชาติ สกิทาคามี อีกชาติเดียว เวลาพิจารณาจอกแหนๆ พิจารณาไปแล้ว เห็นไหม กามราคะ ปฏิฆะ เวลามันขาด มันกังวานกลางหัวใจ ไม่เกิดแล้วบนกามภพ เวลาจะเกิดก็ไปเกิดบนพรหมไง พรหม ๕ ชั้น แล้วพรหม ๕ ชั้นอีก ๘๐,๐๐๐ ปี

ครูบาอาจารย์ท่านถึงบอก “มันเสียเวลา” หลวงตาพระ-มหาบัวท่านไปเสียดอกนั่นน่ะ เวลาท่านเห็นของท่านแล้ว เวลา เห็นไหม โลกนี้ว่างหมด จิตมันมหัศจรรย์ทะลุปรุโปร่งหมด ธรรมมันเกิดไง สิ่งที่สว่างไสวนั้นเกิดจากจุดและต่อม เวลาจุดและต่อมแล้ว แล้วเวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา มันก็โรคเสียดอกขึ้นมา แล้วเวลาโรคเสียดอกเขาตายกันหมด ไอ้นี่มันก็บีบคั้นเข้ามาๆ “ไม่อยากตาย ไม่อยากตาย” ถ้าตาย เห็นไหม เกิดบนพรหม รู้

ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันมีมาตรฐาน มันมีบุคคล ๔ คู่ มรรค ๔ ผล ๔ มรรค ๔ ผล ๔ มันต้องมีเหตุมีผลของมัน ไม่ใช่กิเลสสมมุติ ตัวเองสมมุติขึ้นมาแล้วไม่มีสัจจะไม่มีความจริงในหัวใจใดๆ ทั้งสิ้น กิเลสสมมุติ ธรรมก็สมมุติ แล้วธรรมสมมุติมันไม่มีผล ไม่มีสมุจเฉทปหาน สังโยชน์ไม่ได้ขาดออกไป

สังโยชน์ ๑๐ เวลากามภพ อรูปภพ เห็นไหม กามราคะ ปฏิฆะ เวลามันขาด ว่างหมดๆ มันว่างอย่างไร แล้วเวลาธรรมมาเตือน เห็นไหม สว่างไสวขนาดไหนมันจะมีไง มันเกิดจากจุดและต่อม แล้วจุดและต่อมมันคืออะไร ท่านถึงเทศนาว่าการไง “ถ้าหลวงปู่มั่นอยู่ ผมสําเร็จวันนั้นเลย เพราะหลวงปู่มั่นจะชี้ทันทีเลย” แล้วท่านเชื่อมั่นของท่านไง

เวลาศึกษามาค้นคว้ามา ศึกษาค้นคว้ามาแล้ว ศึกษาจนเป็นมหา เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา “ถ้ามันไม่มีล่ะ” ได้ยินชื่อเสียงกิตติศัพท์ กิตติคุณมาตั้งแต่เด็กๆ ฉะนั้น เวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมาก็ต้องหาบุคคลที่มีคุณธรรม บุคคลที่มีสัจจะมีความจริง ถ้าไม่มีสัจจะไม่มีความจริงทําไมสังคมเขายอมรับ ทําไมนักปฏิบัติทั้งสิ้นทําไมยอมรับความเป็นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นนั้น ท่านถึงไปหาไง “มหา มหามาหาอะไร” “ถ้าจะหานิพพาน นิพพานอยู่ที่ไหน”

นิพพาน เห็นไหม จอกแหน จอกแหนกับนํ้า นํ้าเป็นอย่างไร แล้วมันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาตรงไหน อบรมบ่มเพาะเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา ท่านก็ทําของท่านขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา ไอ้ความที่ทําขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมานั่นน่ะเป็นข้อเท็จจริง ในเมื่อข้อเท็จจริง ผู้ชี้กับผู้กระทํา อาจารย์กับศิษย์มันมีเหตุมีผลไง มันมีข้อเท็จจริงไง มันลง หัวใจลงหมด ถ้าหัวใจมันเคารพบูชา มันเป็นธรรมขึ้นมา แค่สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสก็จบแล้ว

ใจที่เป็นธรรมจะไม่มีการเนรคุณ ไม่มีการย้อนศร ไม่มีการแทงข้างหลัง ไม่มี! ธรรมมันเป็นธรรม ไอ้นี่มันไม่มี

นี่ไง เวลาท่านไปหาหลวงปู่มั่นไง เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนกามราคะ ปฏิฆะ นี่สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สังโยชน์ ๕ ขาดไป พอขาดขึ้นไปนะ รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา สังโยชน์อย่างละเอียด เวลามันขาด ว่างหมด ว่างหมดเพราะอะไร ว่างหมดเพราะไม่เกิดกามภพแน่นอนอยู่แล้ว

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวิมุตติสุขๆ มันทะลุปรุโปร่งหมด คนเราเกิดมา เกิด แก่ เจ็บ ตายเป็นเรื่องธรรมดา แล้วถ้าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายล่ะ มันไม่มี ถ้ามีขึ้นมาก็มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกมาประพฤติปฏิบัติไง นี่เกิด แก่ เจ็บ ตาย เราต้องเกิด แก่ เจ็บ ตายใช่ไหม ใช่! คนเกิดมาต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตายทั้งสิ้น ต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตายมันก็เป็นผลของวัฏฏะไง

ถ้าอยู่ในโลกนี้ทําบุญทํากุศล ทําบาปอกุศล มันก็เกิด แก่ เจ็บ ตายเป็นเรื่องธรรมดา แล้วไม่มีต้นไม่มีปลาย เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย บุพเพนิวาสานุสติญาณ จตูป-ปาตญาณ ไม่มีต้นไม่มีปลาย อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จบ ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย เพราะทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายหัวใจของตน ทําลายจิตเดิมแท้ ทําลายสิ่งที่ว่าสว่างไสว ทําลายทั้งหมด

เวลามันสว่างไสวๆ สว่างไสวนี่ธรรมะมาเตือน คนที่มีบุญมีอํานาจวาสนา ธรรมเกิดๆ ธรรมมาเตือนเลย ไอ้สว่างไสว ไอ้ที่ว่ามันใช่ๆ นั่นน่ะ นี่ขนาดว่าทําลายกามภพ อรูปภพแล้วนะ ทําลายกามราคะ ปฏิฆะแล้ว สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส กามราคะ ปฏิฆะขาด สะเทือนหมด สะเทือนที่ไหน สะเทือนที่ภวาสวะ สะเทือนที่หัวใจ เวลามันทําลายไง สิ่งที่ทําลายแล้วมันสว่างไสว ธรรมะยังมาเตือน เตือนเสร็จแล้ว “ถ้าหลวงปู่มั่นอยู่ เราจะสําเร็จในวันนั้น” หลวงปู่มั่นท่านนิพานไปแล้ว ต้องค้นคว้าเอง แสวงหาเองไง

ฉะนั้น เวลาไป ไปเสียดอกจะสิ้นชีวิต “ไม่อยากตายๆ” รู้หมด คนที่จะประพฤติปฏิบัติถ้ามีมรรค ๔ ผล ๔ ในหัวใจ มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันไม่ใช่คํารํ่าลือมาจากไหน มันจะเป็นกังวานที่กลางหัวใจดวงนั้น ถ้าหัวใจดวงนั้นเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เห็นไหม แล้วเป็นสัจจะเป็นความจริง “ไม่อยากตายๆ” แล้วพยายามศึกษาค้นคว้าของตนเอาเป็นความจริง เวลามันมีมัธยัสถ์ขึ้นมามันท่ามกลางหัวใจ มันทําลายรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา จบ ถ้าจบแล้ว จบแล้วกราบหลวงปู่มั่น กราบแล้วกราบเล่าๆ กราบแล้วกราบเล่า เพราะความมาตรฐานอันเดียวกัน ถ้ามันเป็นความจริงๆ ขึ้นมาในหัวใจของตน มันไม่ใช่กิเลสสมมุติไง

มันสมมุติเอานะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้า เมฆหมอกมันบังดวงอาทิตย์ พอเมฆหมอกมันผ่านไปแล้ว เมฆหมอกมันเป็นกิเลส แหวกจอกแหนๆ จอกแหนเป็นกิเลส แหวกแล้วมันรู้เอง มันเห็นเอง มันเอามาจากไหน มันสมมุติไง กิเลสสมมุติไม่ใช่กิเลสตามความเป็นจริง ถ้ากิเลสตัวจริงๆ เห็นไหม มันก็ได้ผลตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้ากิเลสสมมุติก็สมมุติว่ากิเลส เพราะอะไร เพราะคนอ่อนด้อย คนอ่อนด้อยคนไม่มีวาสนา

แต่! เทวทัตเกิดร่วมสหชาติกับองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เกิดเป็นญาติเป็นพี่เป็นน้องกันแท้ๆ เวลาด้วยเวรด้วยกรรมของสัตว์ เวลาจะยึดจะครอง จะมีอํานาจ จะปกครองสงฆ์ เทวทัต แม้แต่พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ อัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา คือพระอรหันต์ คือพระอรหันต์ ๑ คือมีสติมีปัญญา ๑ กับปุถุชนมันแตกต่างกัน ปุถุชนได้ฌานโลกีย์แปลงร่างเป็นอันนั้นได้

ในสมัยพุทธกาลแม้แต่ฤๅษีชีไพรเขาก็ทําของเขาได้ เทวทัตก็ทําได้ แต่มันไม่เข้าสู่มรรค ถ้ามันไม่เข้าสู่มรรค มันไม่มีวาสนา แล้วไม่เข้าสู่มรรคแล้วออกนอกลู่นอกทางไปหมดเลย ออกนอกลู่นอกทางเพราะอยากปกครองสงฆ์ อยากมีอํานาจ แล้วอยากปกครองสงฆ์ อํานาจมันคืออะไร พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะควรมีอํานาจไหม นั่นอํานาจโดยธรรมด้วย แต่องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าไง อํานาจมันก็แค่อายุขัย เวลาตายไปแล้วอํานาจจะฝากไว้กับใคร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ไม่ให้ใครปกครองทั้งสิ้น ให้สงฆ์ที่มีคุณธรรม ให้สงฆ์ที่เป็นสงฆ์ให้ปกครองคุ้มครองดูแล” แล้วเวลากึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง หนหนึ่งเพราะว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมาประพฤติปฏิบัติของท่าน เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านก็มีอํานาจวาสนาของท่าน เวลาท่านขนาดมีอํานาจวาสนาขนาดไหน เวลาจะออกปฏิบัติยังจะต้องให้คนยืนยันเลย เวลาคนยืนยันขึ้นไปแล้ว เวลาประพฤติปฏิบัติไปแล้ว มันเป็นอย่างที่ท่านว่าไว้ทั้งสิ้น

เวลาประพฤติปฏิบัติไปนะ เวลาจิตมันเสื่อม เวลาจิตมันเสื่อมแล้วมันจะแก้อย่างไร นี่ท่านบอกว่าจิตมันเสื่อมใช่ไหม จิตมันเสื่อมมันก็เหมือนกับเด็กน้อยๆ เหมือนกับเด็กน้อย จิตปุถุชนคนหนาเหมือนเด็กน้อยช่วยตัวเองไม่เป็น ช่วยตัวเองไม่ได้ เด็กน้อยมันต้องกินอาหารของมัน ก็กําหนดพุทโธๆ ไว้ นั่นคืออาหารของมัน ถ้ามันหิวมันกระหายเดี๋ยวมันกลับมากินของมันเอง

ถ้าเรามีศรัทธามีความเชื่อ เราก็กําหนดพุทโธของเราไว้ เราใช้อานาปานสติของเราไว้ เราไม่ไปกับมัน มันจะไปเที่ยวเล่นขนาดไหน มันจะไปไหนเรื่องของมัน ไม่ไปกับมัน มันไปไหน ไปอะไร เพราะส่งออกไง จิตมันส่งมันออก จิตมันคิดไปร้อยแปดพันเก้า แล้วตัวมันเองก็ไม่รู้ นี่ถ้าจอกแหนๆ มันก็ไปเล่นบนจอกบนแหนนั้น ครึกครื้นอยู่บนนั้น ไอ้นํ้ามันก็อยู่ใต้จอกแหนนั่นแหละ

เวลาพุทโธๆๆ ไป เวลามันหิวกระหายมันกลับมาเอง เห็นไหม มันก็เป็นสัมมาสมาธิ มันก็สุขสงบของมัน ยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ไหม แล้วถ้าไม่ได้ ไม่ได้ เอาจริงเอาจัง เวลามันเห็นเวทนาไง ถ้ามันเห็นเวทนามันจับต้องเวทนา มันก็พิจารณาเวทนาของมันไปไง เวลามันผ่านขั้นตอนของมัน เวลาขึ้นไปรายงานผล “เอ้อ! มันต้องอย่างนี้สิ มันต้องอย่างนี้สิ” เห็นไหม อีก ๗ ชาติ

ถ้ามันเป็นธรรมนะ ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย จะไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ไม่เกิดอย่างไร คนเราจะเกิดชาติเดียวใช่ไหม คนเราจะเกิดซํ้าเกิดซากเป็นอย่างนี้หรือ เกิดเป็นเทวดา เกิดเป็นอินทร์ เป็นพรหมก็ได้ เกิดเป็นสัตว์นรกอเวจีก็ได้ แล้วผลของวัฏฏะมันไม่มีใช่ไหม ถ้าเป็นมนุษย์ก็มนุสสเทโว มนุสสติ-รัจฉาโน จะเป็นเทวดาก็มนุษย์นี่ไง ไอ้นี่สมมุติเทพ ไอ้เวลาสมมุติเขาสมมุติว่าคนที่ดีงาม คนที่ประเสริฐนะ เขาให้สมมุติเทพเลย

เวลาคนที่มันเลวมันทรามขึ้นมา มนุษย์สัตว์เดรัจฉานเลย ก็มนุษย์มันเป็น แล้วสัตว์เดรัจฉานมีไหม เวลาสัตว์เดรัจฉานมันก็อํานาจของสัตว์ สัตว์เดรัจฉานนิสัยดีก็มี นิสัยชั่วก็มี เวลาไปเกิดเทวดา อินทร์ พรหม ไม่มีเพราะอะไร เพราะมันไม่เข้าถึงกามภพ รูปภพ อรูปภพไง มันไม่เข้าสู่ธรรมไง ถ้าเข้าสู่ธรรม ๗ ชาติทําไมจะไม่รู้ แค่โสดาบัน จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการขึ้นมา เทวดา อินทร์ พรหม มาฟังเทศน์สําเร็จเป็นแสนเป็นล้าน นั่นคือใคร ไม่มี! ไม่มีเพราะอะไร ไม่มีเพราะมันสมมุติเอาไง

สมมุตินี่คือโลก สมมุติบัญญัติ สมมุติคือเรื่องทางวิทยาศาสตร์เรื่องทางโลก มันพิสูจน์เรื่องจิตวิญญาณไม่ได้ แล้วมันพิสูจน์เรื่องจิตวิญญาณไม่ได้ แล้วพิสูจน์อย่างไร? แล้วเวลาพุทธศาสตร์ เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” ทําไมยืนยันล่ะ แล้วเทศนาว่าการปัญจวัคคีย์จนเป็นโสดาบันทั้งหมด เทศน์อนัตตลักขณสูตรเป็นพระอรหันต์หมดเลย แล้วเป็นพระอรหันต์เป็นอย่างไร

ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงในหัวใจไง แล้วถ้าเป็นพระอรหันต์แล้วมันมีอะไรสงสัยบ้าง นี่กามภพ รูปภพ มีอะไรสงสัย เทวดา อินทร์ พรหมนี่ไม่มี แล้วนรกอเวจีมีหรือเปล่า ถ้ามีหรือไม่มี เทวทัตตกนรกอเวจีนั่นน่ะ เวลาอนันตริยกรรมเป็นอย่างไร เวลากรรมหนักกรรมเบาเป็นอย่างไร นี่มันรู้มันเห็นหมดล่ะ ถ้าไม่รู้ไม่เห็นมันจะมีคุณธรรมได้อย่างไร

มีคุณธรรมแล้วยังเข้าถึงหลักการในพระพุทธศาสนาไง พุทธศาสตร์ ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมานะ ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมามันเห็นตามข้อเท็จจริง ไม่ใช่ให้กิเลสมันครอบงํา นี่กิเลสแล้วนะ กิเลสจริงๆ มันมีอยู่กับสิ่งที่มีชีวิต สิ่งที่มีชีวิต จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีคุณค่ามาก แล้วเกิดเป็นสัตว์เดรัจฉานต่างๆ มันก็มีเวรมีกรรมของมัน

เราเกิดเป็นมนุษย์ไง เราเกิดเป็นมนุษย์ เราก็มีอวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้ ไม่รู้ในอะไร ไม่รู้ในตัวตนของตนนี่แหละ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามามากมายมหาศาลขนาดไหน นั่นน่ะวิทยาศาสตร์ เพราะทางวิชาการทางศึกษาทฤษฎี ทฤษฎีแล้วก็วิเคราะห์วิจัยขึ้นมา มันก็เลยเป็นสมมุติหมดเลย เพราะการวิเคราะห์วิจัยก็เหมือนเปรียบเทียบไง

นี่ไง ธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปรียบถามว่านิพพานมันคืออะไรไง นิพพาน เห็นไหม มันก็เหมือนกับก้อนเมฆ เวลามันเคลื่อนตัวไป พระอาทิตย์ก็สว่างไสว ก็เลยก้อนเมฆเป็นกิเลสหรือ ก้อนเมฆก็ธรรมชาติของมันไง แล้วกิเลสในใจตนเห็นหรือเปล่าล่ะ แล้วเวลาเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงเห็นอย่างไร เห็นเป็นหรือเปล่า จิตเห็นอาการของจิต เวลามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาไง

แหวกจอกแหนๆ จอกแหนอยู่ไหน ก็ไปสมมุติว่าจอกแหนเป็นกิเลสอีก จอกแหนก็เป็นจอกแหน จอกแหนมันเป็นกิเลสได้อย่างไร จอกแหนมันเป็นพืช กิเลสมันอยู่ที่ใจ แล้วเปรียบเทียบอย่างไร นี่ไง ไปสมมุติมันว่าเป็นกิเลสไง แล้วกิเลสจริงๆ ดันไม่รู้ กิเลสจริงๆ กิเลสตัวจริงๆ กิเลสตัวเป็นๆ กิเลสที่มันครอบงําหัวใจไม่รู้ไม่เห็นมันอีก

แล้วยังอวดรู้นะ อวดรู้ “วางไว้หมดเลย มันวางหมดแล้ว ถ้าวางหมดมันก็เป็นธรรม เพราะธรรมมันมีอยู่โดยดั้งเดิม” ธรรมที่ไหนมันมีอยู่โดยดั้งเดิม ธรรมมีอยู่โดยดั้งเดิมก็เป็นธรรมชาติ แล้วกิเลสเป็นธรรมชาติไหม? แล้วจิตที่เวียนว่ายตายเกิดเป็นธรรมชาติไหม? ถ้าเป็นธรรมชาติทําไมคนเกิดมาแล้วสูงๆ ตํ่าๆ ล่ะ ทําไมเกิดไม่เท่ากัน เกิดมามันก็มีเวรมีกรรมไง

ถ้ามันเป็นจริงๆ ถ้ามันเป็นจริง ถ้ามีอํานาจวาสนามันได้คิด มันคิดของมัน ถ้ามันคิดของมัน เราศึกษาค้นคว้าขึ้นมาให้มันมีสัจจะมีความจริง ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ใจสงบระงับแล้วไหม ทําสมาธิเป็นหรือเปล่า ถ้าทําสมาธิไม่เป็น แหวกจอกแหนๆ ก็ไม่เห็นนํ้าไง ยืนยันว่าการแหวกจอกแหนมันแหวกจอกแหน ถ้าแหวกเป็นมันจะเห็นนํ้า เพราะมันต้องมีนํ้าแน่นอนอยู่แล้ว

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ ก็ไอ้ความทุกข์ความยากในหัวใจมันคือจอกแหน ไอ้ความลังเลสงสัยขึ้นมา ไอ้ความรําคาญ ไอ้ความที่ทําสิ่งใดแล้วไม่สมประโยชน์มันคือจอกแหนที่มันปกคลุมหัวใจนี้ไว้ แล้วเราฝึกหัดของเราๆ มันก็ต้องให้เห็นจอกแหนเห็นนํ้าตามความเป็นจริง ถ้าเห็นนํ้าตามความเป็นจริงตั้งตัวได้หรือไม่ สมาธิเวลามันสงบระงับขึ้นมาแล้วเป็นอย่างไร แล้วเวลามันเสื่อมมันคลายไปล่ะ สมาธิจะอยู่กับคนที่ประพฤติปฏิบัติไปตลอดหรือ มันเป็นไปไม่ได้หรอก

สมาธิเกิดจากจิตไม่ใช่จิต สมาธิก็เป็นอาการหนึ่งที่เราฝึกหัดให้มันเกิดขึ้นในหัวใจของตน แล้วถ้ามันเกิดขึ้นในหัวใจของตนมันมีความสุข เพราะเราแหวกจอกแหนออกได้ นํ้ามันใสสะอาด นํ้ามันเป็นข้อเท็จจริงของมันอยู่แล้ว คนเราเกิดมามีกายกับใจๆ แต่หาหัวใจของตนไม่เจอ ทั้งๆ ที่มันก็มีอยู่ แล้วมันก็แสดงตนของมันออกมาตลอดเวลา เพราะมันมีความรู้สึกๆ มันมีความโง่เขลาเบาปัญญา มันเป็นขี้ข้าของกิเลส ให้กิเลสมันเหยียบยํ่า มันมีความรู้สึกอยู่แต่ไม่รู้จักมัน

ครูบาอาจารย์ของเราท่านอบรมบ่มเพาะ ท่านสั่งสอนไง ถ้ามีอํานาจวาสนานะ มีอํานาจวาสนาให้ฝึกหัดปฏิบัติ แล้วถ้าฝึกหัดปฏิบัติ ถ้าคนที่มีวาสนา ถ้ามันเชื่อมั่นแล้วมันลง มันลงครูบาอาจารย์ ถ้ามันไม่ลงแสดงว่าไม่มีนิสัยต่อกัน

เวลาพระบวชใหม่ เวลาธุดงค์ไปเที่ยวไป ถ้าเห็นพระที่อาวุโสกว่าเราต้องขอนิสัย เพราะอะไร เพราะพระบวชใหม่ไม่พ้นนิสัย ๕ พรรษานี้ ถ้าไปอยู่ที่ไหนไม่ขอนิสัย มันจะไม่ได้นิสัยไง อยู่คนเดียวไม่ได้ เวลาไปแล้วถ้ายังเห็นว่านิสัยไม่เข้ากัน ให้เก็บของหนีไปซะ การขอนิสัย ถ้ามันยังให้ดูแล ให้ดูว่าเข้ากันได้หรือเข้ากันไม่ได้ นี่พูดถึงว่าเวลาพระบวชใหม่ ฉะนั้น เวลาถ้ามันลงครูบาอาจารย์ เห็นไหม มันถึงขอนิสัย แล้วขอนิสัยแล้ว ขอนิสัยเพื่อให้คอยชี้แนะ คอยบอก คอยคุ้มครองดูแล ถ้าดูแลก็มาเพื่อที่จะประพฤติปฏิบัติไง

เวลาปฏิบัติ เห็นไหม พระพุทธศาสนาๆ แก่นของพระพุทธศาสนาคืออริยสัจ ทุกข์ เหตุที่เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีดับทุกข์ แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตของเราๆ เห็นไหม ถ้ามันเห็นสัจจะเห็นความเป็นจริง เห็นเป็นก้อนเมฆ เมฆหมอกที่มันปิดบังหัวใจ ถ้ามันเคลื่อนไป เคลื่อนไปอย่างไร แล้วเห็น เห็นอย่างไร เวลาถ้ามันเห็นตามความเป็นจริง เห็นกิเลสจริงๆ เวลามันเห็นกิเลสจริงตามความเป็นจริงขนลุกขนพองเลย

ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ไป ฝึกหัดใช้ปัญญาไป เวลาโดยทั่วไป เห็นไหม กึ่งกลางพระพุทธศาสนา หลวงตาพระมหาบัวท่านเป็นคนเทศนาว่าการเองว่า “ปัญญาอบรมสมาธิๆ” แต่โดยปัจจุบันนี้เวลาการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาเขาใช้ปัญญาของเขา เขาว่านั่นคือปัญญาในพระพุทธศาสนา นั่นคือโลกียปัญญา ปัญญาของโลกๆ ปัญญาทางวิทยาศาสตร์ เพราะศึกษาธรรมะขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ววิเคราะห์วิจัยธรรมะขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ถ้าวาสนาของคน ปัญญาชนๆ ให้พุทโธๆ มันจําเจ ทําแล้วมันไม่ได้ผลของมันไง พุทธจริต จริตที่มีสติมีปัญญาเขาก็ตรึกในธรรมๆ ตรึกในธรรมคือใช้ปัญญาใคร่ครวญธรรมะขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรึกในธรรมไม่ให้จิตมันออกไปสู่กําลังของกิเลสที่มันชักจูงไป ตรึกในธรรมๆ เพราะธรรมะมันมีเหตุมีผลของมันอยู่แล้ว ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาของเรา แล้วกิเลสมันกลัว มันก็กลัวเหตุกลัวผล กลัวข้อเท็จจริงนี่ไง

ถ้ากลัวข้อเท็จจริง เราใช้สติใช้ปัญญาใคร่ครวญไป มันเป็นการทําให้ใจสงบได้ เวลาใจสงบได้เพราะมันบังคับให้ใจอยู่ในเหตุในผล คือจัดการกระบวนความคิดของตนให้เข้าสู่สัจจะเข้าสู่ความจริง เข้าตามระบบแล้วมันมีเหตุมีผลมันก็หยุดได้ พอหยุดได้นั่นปัญญาอบรมสมาธิ นี่เขาเรียกโลกียปัญญา ไอ้ที่วิเคราะห์วิจัยหลับตาลืมตาอยู่น่ะ ถ้าเป็นข้อเท็จจริงนั่นล่ะปัญญา แล้วมันหยุดแล้วไง กิเลสสมมุติไง มันก็สมมุติไอ้นู่นอย่างนู้น สมมุติเป็นอย่างนี้ สมมุติตลอดเลย ธรรมะก็สมมุติ เพราะมันไม่สะเทือนวัฏฏะ

โสดาบันอีก ๗ ชาติ สกิทาคามี อนาคามี อนาคามี ไม่เกิดกามภพแล้ว สิ้นกิเลส ลาวัฏฏะ ลาวัฏฏะจากภวาสวะ จากใจของตน ใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิ-วาสานุสติญาณไม่มีต้นไม่มีปลาย ถ้าไม่ได้สําเร็จเป็นองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าบุญญาธิการมากมาย จุตูปปาตญาณยังไปต่อ แล้วจิตใจของสัตว์โลกเหมือนกันหมด

อาสวักขยญาณทําลายอวิชชา ทําลายเจ้าวัฏจักรในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย หมดสิทธิ์ ไม่มีการเกิดอีกแล้ว ไม่มีการเคลื่อนไหวไปไหนอีกแล้ว แล้วปัจจุบัน อนาคตังสญาณ ส่อง ๓ โลกธาตุ ไม่มีสิ่งใดปิดบังได้เลย นั่นถึงเป็นความจริง แล้วไม่เกี่ยวกับวัฏฏะ ไม่เกี่ยวกับอะไรเลย

นี่ไง กิเลสสมมุติไง วิเคราะห์วิจัย โอ้โฮ! มันมีปัญญามาก

มันเป็นวิทยาศาสตร์ มันเป็นโลกียะ มันเป็นเรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ โดยการวิเคราะห์วิจัย เรื่องโลกๆ แล้วเป็นธรรมก็ธรรมสมมุติ สมมุติขึ้นมามันเลยไม่สะเทือนกิเลส ไม่สะเทือนหัวใจ เพราะทําสมาธิไม่เป็นไง เพราะหลับตาลืมตาอยู่นั่นไง วิเคราะห์วิจัยอยู่นั่นไง ไม่เป็น กิเลสสมมุติไง สมมุติว่าเป็นกิเลส ตั้งขึ้นมาเลย ไอ้นั่นเป็นกิเลส แต่ไม่รู้จักกิเลส “กิเลสเป็นนามธรรมจะรู้จักมันได้อย่างไร” เพราะกิเลสเป็นนามธรรมไง จิตนี้ก็เป็นนามธรรมไง

จิตตภาวนาทําความสงบของใจเป็น แหวกจอกแหนเห็นนํ้าเป็น นํ้าคือจิต จอกแหนคือกิเลส ถ้าไม่ได้ทําลายกิเลส ไม่ได้มีบุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ ถ้าไม่มีมรรค ๔ ผล ๔ นิพพานมันมาจากไหน ธรรมะสมมุติเพราะกิเลสสมมุติ ไปสมมุติกิเลสกันขึ้นมา พอสมมุติกิเลสขึ้นมา มันไม่ได้ชําระล้างกิเลส มันก็เลยเป็นแค่จริตนิสัย มันเป็นแค่สันดานเดิมของตน แล้วสันดานเดิมอย่างไรก็อยู่อย่างนั้น

แต่เวลามันสะเทือนกิเลสนะ ดั่งแขนขาด เวลาชําระล้างกิเลสแต่ละชั้นแต่ละตอน โลกธาตุนี้ไหวหมด องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด โลกธาตุหวั่นไหว องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม โลกธาตุหวั่นไหว องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าปลงอายุสังขาร โลกธาตุหวั่นไหว องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าปรินิพพาน โลกนี้แทบปิดเลย ดวงตาของโลกดับแล้ว

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าดํารงชีพอยู่ ใครจะมีเหตุการณ์อย่างใดจะไปทูลถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งนั้น เขาเชื่อมั่น เขามั่นคงของเขา เพราะอะไร เพราะสายบุญสายกรรมไง เทวทัตอยู่ด้วยกัน อยู่ด้วยชิดติดตัวไม่เชื่อ ไม่เชื่อแล้วยังปฏิวัติอีกต่างหากเพราะไม่ลงไง คําว่า “ไม่ลง” คือมันคัดมันค้าน สันดานมันเข้ากันไม่ได้ ความเข้ากันไม่ได้ อวิชชาปิดหูปิดตาไง

แต่ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริง เวลาเป็นข้อเท็จจริง เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ท่านอบรมบ่มเพาะไง ถ้ามันมืดที่ไหนก็เปิดไฟมันก็สว่างไง ถ้ามันมืดที่ไหน เปิดมันก็สว่าง

ฉะนั้น ถ้าเราได้วางหมดแล้วมันก็เป็นธรรมะไง ไปเปิดที่ไหน เปิดสมัยไหน เปิดสมัยปัจจุบันนี้ก็เปิดไฟปิดไฟใช่ไหม แล้วถ้าเปิดสมัยพุทธกาลล่ะ มันมีไฟให้เปิดไหม มันต้องจุดไฟ แล้วจุดไฟมันมียิงแก๊สยิงสะเก็ดไฟติดไหม ไม่มีหรอก ปั่นครับ ปั่น ไม้สีสีไง มันจะจุดที่ไหน ที่ไหนถ้าเปิดไฟมันก็สว่างไง มันก็ชัดเจนไง เห็นแจ่มแจ้งไง ละกิเลสไง ถ้ามันมืดมันบอดก็คือกิเลสไง

ตอนนี้กลางคืนกิเลสหมดเลย พรุ่งนี้เช้าสว่างไสว มันสมมุติ ถ้ามันมีกิเลสจริงๆ กิเลสอย่างไร ถ้าเปิดไฟๆ ตอนนี้พลังงานไม่มี เปิดไฟเครื่องกําเนิดไฟฟ้าเกิดจากอะไร ถ่านหิน แก๊ส พลังงานแดดหรือ แล้วถ้าเกิดว่าไม่มีตังค์จ่ายค่าไฟ เขาตัดมิเตอร์ เปิดที่ไหนล่ะ เปิดตรงไหน สมมุติไง สมมุติว่ากิเลสไง กิเลสสมมุติไง

แล้วธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรมาธิษฐาน เป็นบุคลาธิษฐาน เวลาบุคลาธิษฐานขึ้นไปเพราะหัวใจที่เป็นจริงขึ้นแล้ว ถ้าเป็นบุคลาธิษฐาน มันทําของมันมีขั้นมีตอนของมัน ถ้าจะปิดไฟเปิดไฟขึ้นมามันก็ต้องจ่ายตังค์ สิ้นเดือนบิลมาแล้ว ๒ เดือนตัด ตัดแล้วก็ไปเปิด เปิดเลย เปิดตลอด นี่มันเป็นธรรมาธิษฐานนะ แล้วสาธุ! มันเป็นข้อเท็จจริง

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมๆ ท่านก็บอก ท่านบอกว่าถ้ามันเป็นความจริงไง ถ้ามันมีความจริงในหัวใจมันก็เป็นความจริงอย่างนั้นจริงๆ แล้วถ้าอย่างนั้นจริงๆ เพราะอะไร เพราะเวลามันมืดบอดนะ เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านพูดบ่อยมาก “ที่ไหนมืดก็เปิดไฟ มันก็สว่างไง” สว่างไปหาหลวงปู่มั่นไง “มหา มาหาอะไร ถ้าหานิพพาน นิพพานอยู่ไหน” ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ๙ ปีเกือบเป็นเกือบตาย บุคคล ๔ คู่มันต้องมีของมัน

คู่ที่ ๑ ไง เห็นไหม ขึ้นไปรายงานท่าน “เอ้อ! มันต้องเป็นอย่างนี้สิ” อย่างนี้สิคือสัตว์อาชาไนย สัตว์อาชาไนยมันต้องประพฤติปฏิบัติ มันต้องมีเหตุมีผลของมันสิ แล้วสัตว์อาชาไนยที่มันทําของมันได้ขึ้นมาแล้ว ถ้ามันพาดกระแสแล้วมันต้องถึงที่สุดแห่งทุกข์แน่นอน มันต้องเป็นอย่างนี้สิ คู่ที่ ๑ นี่ไง เวลาคู่ที่ ๒ เวลาคู่ที่ ๒ เห็นไหม เวลาพิจารณากาย กายแยกออกหมดเลย คู่ที่ ๓ เห็นไหม เวลาดึงออกมาอสุภะนั่นน่ะ เวลาคู่ที่ ๔ ไง จุดและต่อมนั่นน่ะ ท่านถึงบอกเปิดไฟดับไฟของท่านไง ที่ไหนมันมืดก็เปิดให้มันสว่างสิ เปิดเกือบตาย ๙ ปี

ไอ้กิเลสสมมุติ “เปิดไฟก็สว่าง เราวางหมดแล้ว เราวางหมดแล้วมันก็เป็นธรรมเลย เราไม่ต้องขวนไม่ต้องขวาย ไม่ต้องดิ้นไม่ต้องรน” ฮ้า! เพราะอะไร เพราะคําพูดมันฟ้อง มันฟ้องถึงประสบการณ์ ฟ้องถึงการกระทําของตน

แต่ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา คู่ที่ ๑ ก็เกือบตาย จิตสงบแล้วเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เห็นกาย เวทนา จิต ธรรมตามเป็นจริง ถ้าเห็นมันก็เห็นกิเลส เวลาเห็นกิเลสยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาขึ้นมาถ้ามีกําลังขึ้นมา สัมมาสมาธิเป็นพื้นฐานขึ้นมา จักรมันจะหมุนแล้ว ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ งานชอบ งานโดยภาวนามยปัญญา ไม่ใช่จําใครมา ไม่ได้ใดๆ ทั้งสิ้น กําลังจะพิสูจน์กันในหัวใจของตนนี่ล่ะ

จิตตภาวนากําลังประหัตประหารกันระหว่างกองทัพกิเลสกับกองทัพธรรม กองทัพธรรม คือศีล คือสมาธิ คือปัญญา คือการฝึกหัด คือการอบรม คือการบ่มเพาะ คือการกระทําขึ้นมาให้เป็นสัจธรรม ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิมมันมีอยู่ที่ไหน ถ้ามันมีอยู่สัมมาสมาธิก็ต้องมีอยู่สิ ถ้ามันมีอยู่ปัญญาเราต้องฉลาดสิ โง่อย่างกับหมาตาย เพราะมันภาวนาไม่เป็น

เวลาภาวนาเป็น คนภาวนาเป็น เห็นไหม องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ อัครสาวกเบื้องซ้าย เบื้องขวา ต้องสร้างสมบุญญาธิการมามากกว่าพระอรหันต์โดยปกติ สาวก สาวกะเขาสร้างของเขามา เขาถึงมีเหตุมีผล เขาถึงฟังธรรมะแล้วเข้าใจ ฟังธรรมะแล้วมันมีสัจจะมีความจริง มีการกระทํา ให้มันเป็นข้อเท็จจริง

ไม่ใช่ว่ากิเลสสมมุติ ฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า ของครูบาอาจารย์แล้วมาประดับเป็นปัญญาตนหมดเลย “มืดก็เปิดไฟมันก็สว่างไง เราวางหมดแล้ว” ฉ้อโกง! ไม่มีสัจจะ ความจริงขึ้นมาในใจของตนแล้วยังไปล่อลวงคนอื่นให้ทําแบบนั้นอีก

แต่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านให้ทําความเป็นจริง ทําความเป็นจริงเท่าที่วาสนาของตน ถ้ามีวาสนาขึ้นมาฝึกหัดปฏิบัติให้มันเป็นความเป็นจริงขึ้นมา ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน แหวกจอกแหนให้เห็นมีนํ้ากลับมาก่อน ให้เห็นจอกแหน ให้เห็นนํ้า จอกแหนไม่ใช่นํ้า นํ้าไม่ใช่จอกแหน แต่จอกแหนเพราะเกิดบนนํ้านั้น ถ้าเกิดบนนํ้านั้นมันก็ปกคลุมหัวใจ มันทุกข์มันยากขึ้นมา เห็นไหม แหวกจอกแหนๆ ก็แหวกจอกแหนออกไปก่อน นํ้ามันก็จะเอาใช้นํ้านั้นเพื่อประโยชน์เพื่อดํารงชีวิต แล้วถ้าเป็นไปได้ถ้ามันมีกําลังของมันได้ มันต้องผลักดันจอกแหนขึ้นมาให้ทําลายมันให้สิ้นซากไป

ถ้าการสิ้นซากไป เห็นไหม ถ้าถึงที่สุด เห็นไหม ถ้าพิจารณา สมุจเฉทปหาน อีก ๗ ชาติ มันเกี่ยวพันกับวัฏฏะ เพราะ… เพราะจิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ไม่มีเว้นวรรคๆ จะเกิดเป็นสิ่งใดเท่านั้น เพราะปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิวิญญาณ มันขับเคลื่อนไปโดยอวิชชา ขับเคลื่อนไปโดยพลังของบุญและบาป แล้วถ้ามีอํานาจวาสนามีบุญมากสร้างสมบุญญาธิการมา มาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะเพราะบารมีเต็ม

แต่ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงต้องมีความหมั่นเพียร ความเพียรชอบ มีความเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ มีสัมมาสมาธิเข้าสู่จิตของตน สัมมาสมาธิเกิดจากจิตไม่ใช่จิต แต่อยู่กับจิต ไม่มีอยู่กับอะไรทั้งสิ้น อยู่กับความรู้สึก ความรู้สึกที่ฟุ้งซ่าน ความรู้สึกที่ทุกข์ที่ยาก ถ้าความรู้สึกนั้นจัดระเบียบของมัน สมดุลของมัน เห็นไหม มันจะเป็นสัมมาสมาธิ เป็นพื้นฐาน เป็นภวาสวะ เป็นธรรมที่ให้เกิดภาวนามยปัญญา เวลาปัญญามันเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นบนจิตดวงนั้นไง เวลาภาวนามยปัญญามันเกิดขึ้น เวลาจักรมันเคลื่อนไป มันจะเคลื่อนไปบดบี้สีไฟไอ้กิเลสกิเลสตัณหาความทะยานอยาก นั่นน่ะกิเลสตัวจริงๆ ไง เวลามันบีบบี้สีไฟมนุษย์ มนุษย์เกือบเป็นเกือบตายไม่รู้จักสิ่งใดเลย

แต่ปุถุชน กัลยาณชน โสดาปัตติมรรคเป็นอริยบุคคล บุคคลที่มีอํานาจวาสนา บุคคลที่มีสัจจะ บุคคลที่มีความจริง เวลาจักรมันเคลื่อน ภาวนามยปัญญาเกิดขึ้น เกิดขึ้นจากจิตเพราะจิตตภาวนา ไม่ใช่หลับตาลืมตา ไม่ใช่ความรู้สึกนึกคิด ไม่ใช่วิเคราะห์วิจัย ไม่ใช่กิเลสสมมุติ สมมุติเป็นตัวเป็นตน โอ้ย! สมมุติขึ้นมาเป็นชัดเป็นเจน โอ้ว! มหัศจรรย์ ธรรมสมมุติ ไม่มีอะไรเป็นจริงเลย

ถ้าจริงเกี่ยวกับวัฏฏะ วัฏฏะนี้เป็นของจริง เพราะ เห็นไหม บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณไม่มีต้นไม่มีปลาย อาสวักขยญาณทําลายอวิชชา ทําลายครอบครัวของมาร “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดบนหัวใจเราไม่ได้อีกเลย” มารดิ้นรน มารจะเป็นจะตาย ไปฟ้องลูกสาว ความโลภ ความโกรธ ความหลงไง

นางตัณหา นางอรดีไง “พ่อ พ่อเป็นอะไร”

“เจ้าชายสิทธัตถะจะพ้นจากมือเราไปนะ”

“อุ้ย! พ่อไม่ต้องตกใจ เดี๋ยวลูกๆ จะไปจัดการให้” เวลาไปเย้าไปยวน กามราคะ ปฏิฆะไง ความโลภ ความโกรธ ความหลง นี่ไปเย้ายวน “เรือนยอดของเรือน ๓ หลัง พ่อของเธอ เรือนยอดของเรือน ๓ หลัง เราได้หักลงแล้ว” ไอ้เรือน ๓ หลังกระเด็นไปหมดแล้ว นี่ครอบครัวของมารไง มารมีหรือไม่มี มารที่มันยิ่งใหญ่ไง

“มารเป็นนามธรรมแล้วจะรู้มันได้อย่างไร กิเลสเป็นนามธรรมจะเห็นมันได้อย่างไร” ก็เอ็งไม่รู้ เอ็งไม่เห็น มันก็เลยเป็นกิเลสสมมุติไง เป็นสมมุติ เป็นการสมมุติบัญญัติ มันปั้นมันยอกัน เป็นการรําลึกถึง ไม่มีอยู่จริง

เวลามันมีอยู่จริงนะ มันมีอยู่จริงในใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น มันมีอยู่จริงในที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านพยายามสร้างธรรมทายาท ธรรมทายาทเป็นเพชรนํ้าหนึ่งในวงกรรมฐาน ในลูกศิษย์หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น กึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญในหัวใจของครูบาอาจารย์ของเรา

เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนา เพราะอะไร เพราะธรรมะมันสดๆ ร้อนๆ ของสดๆ ร้อนๆ การกระทําขึ้นมาจากใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แล้วเป็นครูบาอาจารย์ของเรา คุ้มครองดูแลเรา ให้เราประพฤติปฏิบัติ แล้ววางข้อวัตรปฏิบัติไว้ แล้วเหยียบยํ่าแล้วทําลาย แล้วอ้างว่าเป็นลูกศิษย์ของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เขาด่าไอ้หงบทุกวันเลยว่าอ้างอย่างเดียว ไม่ได้อ้าง เชิดชูบูชาต่างหาก เอวัง

ผู้ที่เป็นธรรมๆ มันลงในธรรมลงในวินัย
มันไม่ใช่โมฆบุรุษไง
โมฆบุรุษมันก็เป็นโมฆธรรม
โมฆธรรมมันทําโดยบูชากิเลสตัณหาความทะยานอยาก
ในบุคคลคนนั้น

๓

ธรรมโมฆะ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําให้เราพ้นจากทุกข์ได้ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เป็นบุญเป็นกุศลมากมายมหาศาล เห็นไหม เวลาคนสิ้นชีวิตไปกี่ปีแล้ว ถ้าเขาได้ทําบุญกุศลของเขา เขาตายจากมนุษย์แล้วเกิดมาเป็นมนุษย์ เห็นไหม เขาก็ยังจะได้พบพระพุทธศาสนา นี่จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ สิ่งที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมาจากไหนล่ะ มันมาจากความไม่รู้ มันมาจากอวิชชาไง ถ้ามันอวิชชาๆ แล้วอวิชชามันอยู่ที่ไหน อวิชชามันอยู่ที่จิตดวงนั้นไง จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวลาตายจากมนุษย์ไป ไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เวลาหมดอายุขัยจากเทวดา อินทร์ พรหม เกิดนรกอเวจีไง มาเกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา

พระพุทธศาสนาไง ธรรมโอสถๆ ขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้ามีคุณค่ามาก มีคุณค่าขึ้นมาให้เราประพฤติปฏิบัติไง เวลาคนเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมาเขาไปโรงพยาบาล มันมียารักษาโรค เห็นไหม ถ้าไม่มีเครื่องมือแพทย์ ไม่มียารักษาโรค มันจะรักษาใครได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราไม่เกิดมาพบพระพุทธ-ศาสนา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ไง ดูสิ คนที่มีอํานาจวาสนา เขาเกิดเป็นมนุษย์เหมือนกันในทางตะวันตก เห็นไหม เขานับถือศาสนาอะไร นั่นเขาเรียกลัทธิ ความเชื่อ

ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริง สัจจะความจริงมันมาจากไหน สัจจะความจริงมันมาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าไม่ตรัสรู้ธรรม สาวก สาวกะผู้ได้ยินได้ฟังแล้วจะไปได้ยินได้ฟังมาจากไหน การฟังธรรมเป็นครั้งเป็นคราว เห็นไหม มันเป็นการที่หาได้ยากยิ่ง

ถ้าฟังกระแสโลก โลกที่มันยํ่ายีบีฑาในหัวใจของมัน มันมีอยู่แล้ว ไม่ต้องไปฟังมัน มันก็มีอยู่ในหัวใจของเราอยู่แล้ว แต่ถ้าเราไปได้ยินได้ฟังขึ้นมา มันกระตุ้นในหัวใจของเรามาเป็นความทุกข์ความยากขึ้นมามากมายมหาศาล ความที่เป็นความทุกข์ความยาก ความทุกข์ความยาก เห็นไหม ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง มันมีของมันอยู่ไง ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้านะ แล้วใครจะเป็นคนชี้หน้ามันล่ะ เวลาชี้หน้ากิเลสๆ ไม่มีใครเคยรู้เคยเห็นกิเลสว่าตัวมันเป็นอย่างใด

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม วิมุตติสุขๆ คําว่า “วิมุตติสุข” เห็นไหม

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบกับพระพุทธศาสนา มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ นี่รัตนตรัย รัตนตรัยเป็นที่พึ่งที่อาศัยของเรา ถ้ารัตนตรัยเป็นที่พึ่งที่อาศัยของเรา ถ้าคนที่อํานาจวาสนาเขาเบาบางไง มันก็ผิวเผิน แต่ถ้าคนมีอํานาจวาสนาของเขา เขามุ่งมั่นของเขา เขามีการกระทําของเขา ถ้ามีการกระทําของเขา เวลามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของเขา เวลากราบพระๆ เห็นไหม การกราบพระๆ มันลดอัตตาลดทิฏฐิของตนเอง ถ้าไม่ลดอัตตาลดทิฏฐิของตนเองมันยิ่งใหญ่ๆ กิเลสมันยิ่งใหญ่มันก็เข้าทางกิเลสหมดล่ะ

แต่ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของตน ถ้าเกิดมา เกิดมาในครอบครัวอันสมควร เกิดในประเทศอันสมควร เกิดจากพ่อจากแม่ เกิดในดินแดนพระพุทธศาสนา แล้วถ้าเกิดในดินแดนพระพุทธศาสนา เกิดในครอบครัวอันสมควรพาไปวัดไปวา ถ้าไม่พาไปวัดไปวา เวลาคนรุ่นใหม่ เห็นไหม ไม่นับถือศาสนาใดๆ ทั้งสิ้น นับถือวิทยาศาสตร์ เพราะวิทยาศาสตร์มันยิ่งใหญ่ไง แต่วิทยาศาสตร์ใครเป็นคนค้นคว้าขึ้นมา ก็มนุษย์ทั้งนั้น แต่ก็ไม่มีวาสนาหรอก

ถ้ามีวาสนา เห็นไหม เจ้าชายสิทธัตถะไง จะเป็นกษัตริย์อยู่แล้วๆ เห็นไหม จะสถาปนาเป็นกษัตริย์ ออกบวชๆ ออกบวชออกค้นคว้าหาอะไร ออกค้นคว้าหาโพธิญาณสัจจะความจริงในหัวใจดวงนี้ ถ้าสัจจะความจริงในหัวใจดวงนี้ไง มันลบล้าง ลบล้างความพะรุงพะรังในหัวใจดวงนี้ หัวใจดวงนี้ถ้ามันมืดมันบอดของมัน เห็นไหม

พระโพธิสัตว์ๆ ก็สร้างคุณงามความดีของพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์มันก็ต้อง เห็นไหม พระโพธิสัตว์ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านไง เวลาพิจารณากายๆ แล้วมันก็เหมือนเดิม เหมือนเดิมเพราะอะไร เพราะท่านก็ปรารถนาเป็นโพธิสัตว์ คําว่า “ปรารถนาเป็นโพธิสัตว์” ใครปรารถนาโพธิสัตว์เขาก็ปรารถนาของเขา แล้วก็สร้างสมบุญญา-ธิการของเขา

ผู้ที่ปรารถนาใหม่ เห็นไหม ในเมื่อบุญญาธิการของคนยังไม่เข้มแข็งพอ เห็นไหม ฌานโลกีย์ เวลาเข้าฌานสมาบัติ ฌานสมาบัติมันจะรู้สิ่งใดที่เป็นล่วงหน้า รู้สิ่งใดที่เป็นอดีตชาติต่างๆ มันไม่ชัดเจนของมัน มันเลอะเลือนของมัน แต่ผู้ที่มีอํานาจวาสนามากขึ้น มากขึ้นเท่าไหร่มันชัดมันเจนของเขา นี่ไง การปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ๆ

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านก็ปรารถนาของท่านมาเหมือนกัน คําว่า “ปรารถนา” คือสร้างคุณงามความดีมา ถ้าสร้างความดีมา เห็นไหม เวลาจะประพฤติปฏิบัติมันไม่เข้ามรรค มันเข้ามรรคไม่ได้ บุคคล ๔ คู่ ถ้ามันเข้ามรรค เห็นไหม ถ้าเข้ามรรค ถ้าเป็นบุคคลคู่ที่ ๑ อีก ๗ ชาติ แล้วความเป็นพระโพธิสัตว์ ความสร้างอํานาจวาสนาจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในอนาคตกาลมันเป็นไปได้อย่างไร มันขัดมันแย้งกันโดยข้อเท็จจริง โดยสัจจะโดยความจริง

แต่การสร้างสมบุญญาธิการๆ มา ทําคุณความดีมา ทําคุณงามความดีมา เห็นไหม นั่นล่ะความเป็นพระโพธิสัตว์ พระ-โพธิสัตว์ถ้ามีอํานาจวาสนาขึ้นมา เห็นไหม พระปัจเจกพุทธเจ้าเท่านั้นที่ตรัสรู้เองโดยชอบ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบแล้ววางธรรมและวินัยนี้ไว้ นี่เป็นพระพุทธศาสนา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาขึ้นมา มันเป็นอํานาจวาสนาของเรา ถ้าคนที่เบาบางไง มันก็เชื่อพอเป็นประเพณีวัฒนธรรม ถ้าคนที่มีอํานาจวาสนานะ เขาเชื่อของเขา แล้วเชื่อของเขาแล้วพยายามจะประพฤติปฏิบัติของเขา ให้เป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของเขา ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของเขา ทําความสงบใจเข้ามาก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน

ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามาแล้ว ถ้ามันยกสู่วิปัสสนาได้ ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ก็เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มันก็เห็นกิเลสตัวจริงๆ ถ้าเห็นกิเลสตัวจริงๆ มีการประพฤติปฏิบัติตามความจริงขึ้นมา เห็นไหม มันมีจริตนิสัยของคนแต่ละบุคคลไม่เหมือนกัน ถ้าจริตนิสัยของคนเหมือนกันนะ พระอรหันต์ในสมัยพุทธกาลไง เอตทัคคะ ๘๐ องค์ไง มันความถนัดแตกต่างกันไปทั้งสิ้น

ถ้าความถนัดแตกต่างกันไปทั้งสิ้น เวลาสมัยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เห็นไหม เวลาท่านอบรมบ่มเพาะขึ้นมาเฉพาะบุคคลๆ บุคคลคนนั้นเพราะกิเลสของเขา กิเลสของคนอื่นมันเป็นเรื่องของคนอื่นมันเกี่ยวอะไรกับเรา แล้วถ้ากิเลสเป็นของคนอื่นไม่ใช่กิเลสของเรา มันก็ไม่ตรงกับจริตตรงกับนิสัยของเรา คือมันวินิจฉัยวิเคราะห์โรคตามข้อเท็จจริงนั้นไม่ได้ ถ้ามันวิเคราะห์โรคตามความเป็นจริงนั้นได้นะ แล้วแก้จิต แก้จิตแก้อย่างไร

สิ่งที่มันจับพลัดจับผลูขึ้นมา มันจับแล้วมันแถออกนอกลู่นอกทางมันไปอย่างไร ไม่ใช่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติแล้วกิเลสมันจะนั่งพับเพียบให้เราไปรู้ไปเห็นมัน มันเป็นไปไม่ได้หรอก แก่นของกิเลสเหนียวแน่นนัก ขนาดเจ้าชายสิทธัตถะจะหลุดมือของพญามารไป พญามารยังตีโพยตีพาย เห็นไหม ในธรรมาธิษฐาน ในพระไตรปิฎกมากมายมหาศาล พญามารตีโพยตีพาย

เวลาจิตรกรรมฝาผนัง เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาวันวิสาขบูชา เวลาจะเข้าไปเผชิญกับกองทัพมาร มันยกทัพมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก เห็นไหม บอกว่าเราได้ทําบุญกุศลไว้มากมายมหาศาล เราได้กรวดนํ้าไว้ๆ ที่ประเพณีกรวดนํ้า ที่เรากรวดนํ้า เห็นไหม แม่พระธรณีเป็นพยาน บีบมวยผมนี่นํ้าท่วมมารตายหมดเลย เราจะสร้างสิ่งที่เราสูบนํ้าให้ฆ่าพญามารเลย แล้วจะไปหามันที่ไหนเจอล่ะ นี่ธรรมาธิษฐาน

แต่เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา แนวทางในพระพุทธ-ศาสนา แนวทางสติปัฏฐาน ๔ ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงมันรู้จักกิเลส มันเห็นกิเลสของมันได้ แล้วเห็นกิเลสของมันได้ เห็นไหม จากสมถกรรมฐานยกขึ้นสู่วิปัสสนากรรมฐาน ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนากรรมฐาน นี่วิปัสสนากรรมฐานรู้แจ้งในจิตของตน รู้แจ้งแทงตลอดกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน

ถ้ามันพิจารณาเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาๆ เห็นไหม เวลากิเลสมันตายไป กิเลสมันตายไปน่ะ บุคคล ๔ คู่ ถ้าบุคคล ๔ คู่ บุคคล ๔ คู่ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นสัจจะความจริงขึ้นมา เห็นไหม นี่อํานาจวาสนาของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ มันมีเหตุมีผลของมันตามข้อเท็จจริงนั้น

ถ้ามันไม่มีเหตุมีผลตามข้อเท็จจริงนั้นนะ ถ้าว่าถ้าสหชาติเกิดร่วมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นบุญเป็นกุศล ใช่! แต่กิเลสของคนมันไม่เหมือนกัน กิเลส เห็นไหม บุพเพนิวาสานุ-สติญาณไม่มีต้นไม่มีปลาย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เทวทัตเขาก็มาเกิดของเขาเหมือนกัน เวลาบุพเพนิวาสานุสติญาณไม่มีต้นไม่มีปลาย มันมีเวรมีกรรมมาต่อกัน

ถ้ามีเวรมีกรรมมาต่อกัน มาเกิดเป็นเทวทัต ก็มาบวชในพระพุทธศาสนา เวลามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเขาก็ได้ฌาน-โลกีย์ของเขา นี่เกิดสหชาติ เกิดร่วมกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า มันเป็นบุญเป็นกุศล มันก็ควรจะประพฤติปฏิบัติให้เป็นพระอรหันต์แบบพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ พระกัสสปะเป็นพระอรหันต์หมดเลย เป็นพระอรหันต์เพราะชําระล้างกิเลสตามข้อเท็จจริงไง

แต่ถ้ามันมีเวรมีกรรมของสัตว์ เห็นไหม กิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันแก่นของกิเลส มันเหนียวแน่นของมัน มันทําแล้ว มันทําแล้วมันไม่ได้เป็นข้อเท็จจริงนั้นไง ถ้ามันไม่ได้ข้อเท็จจริงนั้นมันเกิดทิฏฐิมานะ เกิดความอหังการในหัวใจมากขึ้นไปกว่านั้นว่า “มันก็เหมือนกัน เราก็ปฏิบัติเหมือนกัน” เหมือนกันตรงไหน

ถ้าเหมือนกันๆ เวลาปฏิบัติตามข้อเท็จจริงอันนั้น ถ้าปฏิบัติตามข้อเท็จจริงอันนั้น เห็นไหม นี่มันเกิดมรรคเกิดผลขึ้นมา เวลามันเกิดมรรคเกิดผลขึ้นมามันเห็นกิเลสตามความเป็นจริง แล้วมันชําระล้างกิเลสตามความเป็นจริงเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไปเป็นบุคคล ๔ คู่ คู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ เห็นไหม แต่ละคู่มันหยาบมันละเอียดแตกต่างกันอย่างไร

แต่ถ้าคนปฏิบัติไม่เป็น คนปฏิบัติไม่ได้ เทวทัต เทวทัตนั่นน่ะ เวลาปฏิบัติมันไม่ได้ปฏิบัติอย่างนั้น เวลาเทวทัต เห็นไหม เทวทัตอยากได้อะไร อยากให้คนนับหน้าถือตา จะไปเอาอชาต-ศัตรูให้มาเป็นลูกศิษย์ไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม นี่ธรรมะเก่าแก่ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ โลกธรรม ๘ โลกธรรมมันมีอยู่โดยดั้งเดิมของมันอยู่แล้ว มีอยู่โดยดั้งเดิมอยู่แล้ว แล้วมันเข้ากับอะไรล่ะ มันเข้ากับกิเลส เข้ากับกิเลสตัณหาความทะยานอยากของบุคคล ถ้าบุคคล ตัณหาความทะยานอยากของบุคคล เห็นไหม โมฆบุรุษตายเพราะลาภ โมฆบุรุษ เพราะโมฆบุรุษมันว่างเปล่า มันไม่มีอํานาจวาสนาสิ่งใด นี่ไม่มีสติปัญญาควบคุมจิตใจของตนเองได้

เวลาได้ฌานโลกีย์ ได้ฌานโลกีย์ เห็นไหม มันก็เป็นผู้วิเศษ ผู้วิเศษแตกต่างจากความเป็นมนุษย์ที่เขาทํากันได้ นี่จะแปลงร่างเป็นอะไรไปให้เขาเห็นฤทธิ์เดชของตน เพื่อให้เขาเคารพบูชาตัวตนของตน แล้วมันเป็นประโยชน์อะไรกับใครล่ะ นี่ไง โมฆบุรุษตายเพราะลาภ ตายเพราะลาภ เพราะอยากได้ลาภ อยากให้เขาเชื่อถือศรัทธา อยากได้ลาภไง โมฆบุรุษตายเพราะลาภ

เพราะเขาเป็นโมฆะ ถ้าโมฆบุรุษตายเพราะลาภ ลาภสักการะนั้น ขนาดแค่ลาภสักการะมันทําให้การประพฤติปฏิบัตินั้น หลุดออกไปจากสัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปอยู่ในกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของตน นี่โมฆบุรุษตายเพราะลาภ แล้วเขาประพฤติปฏิบัตินั้นเป็นอะไร เป็นโมฆธรรมไง เป็นโลกธรรม ๘ ไง มันไม่ได้ทําเพื่อชําระล้างกิเลส มันไม่ใช่ มักน้อยสันโดษ มันไม่ใช่ทําเพื่อให้กิเลสมันเบาบางลง

ถ้ามันทําเพื่อให้กิเลสมันเบาบางลง มันก็เป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา มันไม่ใช่ว่าโมฆธรรม เพราะโมฆธรรมเวลาประพฤติปฏิบัติ ถ้าจะเอาความจริงแล้วมันก็เป็นธรรมโมฆะ มันก็เลยเป็นเทวทัตไง เป็นสิ่งที่แสวงหา ความแสวงหานั้นแสวงหาแต่บาปแต่กรรมมาเพื่อเหยียบยํ่าหัวใจของตน ทั้งๆ ที่ว่าประพฤติปฏิบัตินี้นะ

แต่ถ้ามีอํานาจวาสนา เห็นไหม พระสารีบุตร พระโมค-คัลลานะ พระกัสสปะต่างๆ ที่มาประพฤติปฏิบัติในพระพุทธ-ศาสนา เขาได้สร้างบุญกุศลของเขามา ถ้าสร้างบุญกุศลของเขามา เวลาเขาแสวงหา เขาแสวงหาตามความเป็นจริงนั้น ถ้าเขาแสวงหาสิ่งที่เป็นความจริงนั้น เขาลงในธรรมและวินัย เขาลงในครูบาอาจารย์ เขาลงในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาพระสารีบุตรไปฟังธรรมพระอัสสชิไง “เธอบวชกับใคร เธอบวชกับใคร” เห็นแค่กิริยาของพระอัสสชิไง ผู้ที่เป็นธรรมๆ ไง มันไม่ใช่โมฆธรรม มันเป็นสัจธรรม

ถ้าเป็นสัจธรรม เห็นไหม มันไม่มีมารยาสาไถย แล้วคนที่มีอํานาจวาสนาเขามองของเขาได้ เขามองของเขาออกว่าสิ่งใดที่เป็นมารยาทางโลกๆ ทางโลกก็โลกธรรม ๘ ถ้าเป็นทางธรรมล่ะ ถ้าเป็นทางธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ให้ธรรมและวินัยไง เวลาเราบวชพระ นี่ปัจจัยเครื่องอาศัย บริขาร ๘ บาตรคืออาหาร ไตรจีวรนี่เครื่องนุ่งห่ม อาศัยในเรือนว่าง แล้วเวลาเจ็บไข้ได้ป่วยคือนํ้ามูตรเน่า นี่ปัจจัยเครื่องอาศัย ปัจจัย ๔

ในเมื่อคนดํารงชีวิตมันต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัยของมัน ถ้าดํารงชีพมีปัจจัยเครื่องอาศัยของมัน เห็นไหม เพื่อดํารงชีพๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไปขัดแย้งคัดค้านกับเรื่องทางโลกมันเป็นไปได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นไปได้ถ้ามีศรัทธามีความเชื่อในพระพุทธศาสนา เวลาเราบวชแล้วถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ปัจจัย ๔ โลกธรรม ๘ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ ไปหลงใหลได้ปลื้มเพราะอะไร เพราะโมฆบุรุษ โมฆบุรุษมันว่างเปล่าไง

แต่เวลาพระสารีบุตรฟังเทศน์พระอัสสชิ เห็นไหม สิ่งที่ว่าบิณฑบาตแล้ว บิณฑบาตแล้วนี่ฉันอาหารเรียบร้อยแล้ว พระ-สารีบุตรถึงเข้าไปกราบว่า “ท่านบวชกับใคร” “บวชกับองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า” “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างไร” “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าไปดับที่เหตุนั้น เห็นไหม ดับที่ต้นเหตุนั้นๆ ไม่ใช่ไปแสวงหา”

นี่ไปแสวงหา มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ โลกธรรม ๘ มันเป็นโมฆธรรม เป็นธรรมของโลก เพื่อความยิ่งใหญ่ เพื่อไปส่งเสริมกิเลส มันไม่ได้มีอํานาจวาสนามีจริตนิสัยที่ลงในธรรมและวินัย

ถ้ามันลงธรรมและวินัย มันเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา ถ้ามันจะเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา ถ้ามันลงในธรรมลงในวินัยมันไม่มีความอหังการ มันไม่ใช่โมฆธรรม มันเป็นธรรมและวินัย

ถ้ามีธรรมและวินัยในการประพฤติปฏิบัติๆ นะ เราจะเอาความจริงของเราขึ้นมา ถ้าเราเอาความจริงของเราขึ้นมานี่ทําความสงบของใจเข้ามาก่อนๆ แล้วเวลาใจสงบ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม มากมายมหาศาล “จิตมันมหัศจรรย์ จิตมันรู้มันเห็นของมัน” ไอ้ที่มันรู้มันเห็นมันเป็นการเอาอย่าง เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูด “ต่อไปมันจะมาแซงหน้าแซงหลัง ผู้ที่เดินตามก็มี มันเอาเยี่ยงไม่เอาอย่าง มันอยากเอาตัวอย่างอย่างนั้น”

นี่ก็เหมือนกัน ปริยัติ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เวลาเราจะออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็กลัวว่าเราจะผิดพลาดขึ้นมา เราก็จะมีการศึกษา นั่นเป็นภาคปริยัติ ปริยัติคือทรงจําธรรมวินัย ทรงจําธรรมวินัยไว้ทําไม ไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาปฏิบัติ ปฏิบัติตามความเป็นจริง

ถ้าไม่ปฏิบัติ เห็นไหม โปฐิละใบลานเปล่า “ใบลานเปล่ามาแล้วหรือ ใบลานเปล่า...” ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษาไว้เพื่อเป็นความรู้ ความรู้กิเลสมันก็รู้ด้วย

แต่ถ้าเอาความจริงล่ะ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม เวลาพระธรรมกถึก เวลาบวชเมื่อแก่ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขอกรรมฐานองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเข้าป่าเข้าเขาไปเลย เวลาไปประพฤติปฏิบัติ เวลาออกพรรษา ออกพรรษาแล้ว ได้กฐินแล้ว เปลี่ยนผ้าเปลี่ยนผ่อนแล้ว ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เธออยู่ที่ไหน เธอปฏิบัติอย่างไร แล้วได้ผลมามากน้อยแค่ไหน” ท่านจะแก้ให้ๆ นี่แก้จิต แก้จิตไง นี่สมัยพุทธกาลนะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาศึกษาค้นคว้าแล้วประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาได้พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ก็อบรมบ่มเพาะต่อไป จากลูกศิษย์ลูกหาของท่าน จะไปไหนทีพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ห้อมล้อมไปทั้งหมดเลย ผู้ที่เป็นธรรมๆ มันลงในธรรมลงในวินัย มันไม่ใช่โมฆบุรุษไง โมฆบุรุษมันก็เป็นโมฆธรรม โมฆธรรมมันทําโดยเพื่อบูชากิเลสตัณหาความทะยานอยากในบุคคลคนนั้น

แล้วเรา เห็นไหม เวลาเราบวชพระแล้วนะ ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเธอธุดงค์ไป เธอไปพักที่ไหน ถ้ามีครูบาอาจารย์ เห็นไหม ให้สังเกตกันก่อน ๗ วัน ถ้าครบ ๗ วันแล้วถ้าไม่ขอนิสัยให้แยกออกไปซะ ถ้าล่วงวันที่ ๘ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เพราะยังต้องขอนิสัย นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราสังเกตได้ เราสังเกตได้ว่าจริตนิสัยเข้ากันได้หรือไม่ ถ้าเข้ากันได้เราก็ขอนิสัย

ถ้าขอนิสัย เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านจะประพฤติปฏิบัติไปอยู่กับหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไง ขอนิสัยๆ การขอนิสัยนี่ท่านดูถึงความรู้สึกนึกคิดในหัวใจเลย เวลาจะคิด คิดว่ามันออกนอกลู่นอกทาง ท่านบอกว่า “มันขาดแล้ว” แต่ถ้ามันไม่ออกนอกลู่นอกทาง เห็นไหม เวลาควบคุมดูแลหัวใจดวงนั้น เพราะอะไร

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมีข้อวัตรปฏิบัติของท่าน เวลาข้อวัตรปฏิบัติของท่าน ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา เวลาท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจนี่ร้ายนักๆ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ ประพฤติปฏิบัติใหม่ นี่จะต้องประพฤติปฏิบัติ ต้องเอาหัวใจของตนให้ได้ก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาๆ ทําไมต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันไม่สงบระงับเข้ามามันฟุ้งมันซ่านๆ นั่นแหละช่องทางของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

กิเลสมันเป็นนามธรรม เวลามันสงบเสงี่ยมในหัวใจของตนเหมือนมันไม่มี เวลาเรามีสิ่งใดที่กระทบกระเทือนในหัวใจของตนมันจะฟูขึ้นมา เวลามันฟูขึ้นมา เห็นไหม แล้วถ้ามันฟูขึ้นมาแล้ว มันยังมีจริตนิสัยที่มันชอบอีกด้วย มันซํ้าเติม มันซับซ้อนเข้าไปในหัวใจของตนให้มันทุกข์มันยากมากมายมหาศาล

เราจะมั่งมีศรีสุขทุกข์จนเข็ญใจขนาดไหน นั้นเป็นอํานาจวาสนาของคน กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา แต่ใจของคนๆ อํานาจวาสนาที่สร้างมา สิ่งที่สร้างมามากน้อยขนาดไหนมันจะเป็นจริต เป็นนิสัย เวลามันเป็นจริตเป็นนิสัยสายบุญสายกรรมขึ้นมา ถ้ามันมีอํานาจวาสนาของมัน มันจะพยายามประพฤติปฏิบัติให้มันเป็นตามความเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา แล้วมันจริงไหม

ถ้ามันไม่จริง เห็นไหม โมฆบุรุษ ถ้าโมฆบุรุษมันลาภสักการะนี่มันจับต้องได้ มันเห็นของมันได้ แล้วเราคนที่มีอํานาจวาสนา เขาก็สังเกตตรงนี้แหละ สังเกตว่าครูบาอาจารย์ถ้ายังแสวงหาสิ่งนี้อยู่มันจะเป็นสัจธรรมได้อย่างไร ถ้ามันแสวงหาสิ่งนี้อยู่แล้วแสวงหาทําไม เราบวชมา เราไม่แสวงหาสิ่งนี้ เราแสวงหาศีล สมาธิ ปัญญา

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าในเขาของท่านเพื่ออะไร แล้วธุดงควัตรๆ มีไว้ทําไม ธุดงควัตรมันเป็นเครื่องขัดเกลากิเลส มันฆ่ากิเลสไม่ได้ แต่มันขัดเกลาไง ธุดงควัตร ธุดงควัตรเริ่มต้น เริ่มต้นของเรา เริ่มต้นของใครขึ้นมามันเป็นความชอบธรรมนะ บวชพระแล้วเช้าออกบิณฑบาตเป็นวัตร บิณฑบาตถูกต้องชอบธรรมไหม ชอบธรรม แต่ถ้าธุดงควัตรล่ะ? ตกบาตรๆ ภัตตามมาไม่เอา เพราะอะไร เพราะตัดความพะรุงพะรังแล้ว

เวลาตัดความพะรุงพะรัง เห็นไหม แล้วเวลาครูบา-อาจารย์ที่ท่านออกประพฤติปฏิบัติ ท่านไปหาบ้านน้อยๆ ๒ หลัง ๓ หลังก็พอ เพราะไม่ต้องให้เขามากวน คําว่า “มากวนๆ” ทําไมมันถือตัวถือตนอย่างนั้น คําว่า “มากวนๆ” เรามัวแต่ออเซาะฉอเลาะกันอยู่อย่างนั้นใช่ไหม โมฆบุรุษตายเพราะลาภไง เราเป็นพระเป็นเจ้าขึ้นมาต้องให้คนเขาอุ้มชูบูชาหรือ?

มันหน้าที่ของบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา อุบาสก อุบาสิกาของเขาถ้าเขามีอํานาจวาสนาของเขา เขาจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเขา เขาก็ทําของเขา ถ้าเขาไม่มีอํานาจวาสนาของเขา เขาทําหน้าที่การงานของเขา เขามีศรัทธามีความเชื่อในพระพุทธศาสนา แม้แต่เขาใส่บาตรให้ได้ขบฉัน นั่นก็เป็นบุญเป็นคุณพอแล้ว แล้วเวลาขบฉันแล้ว เวลาของเรามันมีไว้เพื่ออะไร นี่ขบฉันของเขาแล้วไง

พระเจ้าพิมพิสาร เห็นไหม เจ้าชายสิทธัตถะ เวลาออกประพฤติปฏิบัติไง เข้าใจว่าโดนปฏิวัติมา เวลาไปกราบ ไปเคารพบูชา บอกว่า “ให้กองทัพครึ่งหนึ่งเพื่อจะไปเอาบัลลังก์คืน” “ไม่ใช่! ออกมา ออกมาเพื่อหาโพธิญาณ” “ถ้าอย่างนั้นถ้าสําเร็จแล้วให้มาสอนด้วย”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม ได้ปัญจวัคคีย์ ได้ยสะ เวลา “เธอทั้ง ๖๐ องค์พ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์ เราก็จะไปเอาชฎิล ๓ พี่น้อง” พอได้ชฎิล ๓ พี่น้อง เวลาเจ้าชายสิทธัตถะไปประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระเจ้าพิมพิสารก็ไปเคารพบูชาชฎิล ๓ พี่น้องนั้น พวกฮินดู พวกพราหมณ์ ถึงเวลาแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปทรมานชฎิล ๓ พี่น้อง “เธอไม่ใช่พระอรหันต์ ไม่ใช่หรอก บูชาไฟๆ นี่ไม่ใช่” ถึงเสร็จแล้ว “แล้วใช่คืออะไรล่ะ?”

“ตาเป็นของร้อน ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจเป็นของร้อน ร้อนเพราะโทสัคคินา โมหัคคินา โลภัคคินา” มันร้อนไง ถ้าร้อนขึ้นมา เวลามันร้อนขึ้นมาถ้ามันจะดับไฟ มันดับไฟด้วยมรรค ๘ ไง ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบไง ถ้ามันเป็นของร้อน ร้อนเพราะอะไร ร้อนเพราะโทสัคคินา โมหัคคินา ท่านพิจารณานะ เป็นพระอรหันต์หมดเลย

พระเจ้าพิมพิสารจะไปเคารพอาจารย์ของตน ไปถึงเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอายุ ๓๐ กว่า แล้วชฎิล ๓ พี่น้องอายุมากกว่าไง “เอ๊ะ! ใครเป็นลูกศิษย์ ใครเป็นอาจารย์” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เป็นหน้าที่ของเธอ” ชฎิล ๓ พี่น้องเหาะขึ้นไปเลย ลงมา “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา ข้าพเจ้าเป็นลูกศิษย์” เวลาพระเจ้าพิมพิสารไปฟังเทศน์ ฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้บรรลุเป็นพระโสดาบันไง เห็นไหม

ชาวบ้านเขามีหน้าที่การงานของเขา เวลาเขามีอํานาจวาสนาบารมีของเขา ถ้าเขามีศรัทธาความเชื่อของเขา เขาทําบุญตักบาตรขึ้นมา นี่ได้ขบได้ฉัน นั่นก็เป็นบุญเป็นกุศลของเขาแล้ว มันพอแล้ว เราไม่ใช่โมฆบุรุษ เราไม่ได้มาแสวงหาความยิ่งใหญ่ใดๆ ทั้งสิ้น ถ้าเขามีอํานาจวาสนาของเขา เขาทําบุญตักบาตรของเขาเพื่อจรรโลงพระพุทธศาสนา

นักรบๆ ไง ไม่ใช่โมฆบุรุษไง เราไม่ต้องการความยิ่งใหญ่ใดๆ ทั้งสิ้น เราต้องการดํารงชีพของเราทั้งสิ้น เราต้องการดํารงชีพของเราเพื่อในการประพฤติปฏิบัติ มันไม่ใช่โมฆบุรุษตายเพราะลาภสักการะ ตายเพราะกิเลสมันเผาลนในหัวใจของตน แล้วเวลากิเลสเผาลนในหัวใจของตน เวลาจะประพฤติปฏิบัติมันก็เป็นโมฆธรรมซะ ถ้าโมฆธรรมแล้ว ถ้าเป็นความสงบ ถ้าใจมันจะสงบขึ้นมานะ มันสงบแล้วมันก็รู้ก็เห็นอะไรร้อยแปดพันเก้า จะรู้จะเห็นสิ่งใดมันเป็นจริตเป็นนิสัย

จริตนิสัยของคนทําสิ่งใดมา กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมาไง ถ้าเป็นจริตนิสัยของคนเวลามันจะสงบระงับมันจะรู้จะเห็นสิ่งใด มันแค่ความเห็นจะไปติดมันทําไม สัมมาสมาธิ ความสุขความสงบ มันพื้นฐานสมถกรรมฐานไง เวลาโลกเขาติเตียนไง “พระกรรมฐานหลับหูหลับตามีแต่พุทโธๆ มันจะรู้อะไร พระกรรมฐานหลับหูหลับตา มันเป็นสมถะ มันจะแก้กิเลสไม่ได้” เอ็งเคยภาวนาไหม เวลาภาวนาหลับหูหลับตาไปนั่นน่ะ สิ่งที่รู้ที่เห็นขึ้นเวลาธรรมมันเกิดๆ คนมันร้อยแปด

เริ่มต้นขึ้นมามันมีบุญกุศลไง ฝึกหัดปฏิบัติไป เวลาจิตมันสมดุลของมัน มันปล่อยมันวาง โอ้โฮ! มหัศจรรย์ อยากจะประพฤติปฏิบัติ ปีสองปีเหลวไหลหมด เพราะอะไร เพราะมันไม่เสมอต้นเสมอปลายไง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าในพระไตรปิฎกทุกข้อเลย เวลาบัญญัติ บัญญัติไว้ๆ ทําไม บัญญัติไว้ ต้องกดคนหน้าด้าน ส่งเสริมคนที่ดีงาม เวลาประพฤติปฏิบัติไป สิ่งที่ผู้ประพฤติปฏิบัติไม่ได้ผลเพราะขาดความปฏิบัติสมํ่าเสมอ คือความเสมอต้นเสมอปลาย

ในการประพฤติปฏิบัติ ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี ใช่ ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปีแต่ต้องเป็นสัมมาทิฏฐิ ความถูกต้องชอบธรรม ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี โมฆบุรุษตายเพราะลาภ ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี หวังแต่จะให้คนมานับถือเคารพบูชาหรือ ปฏิบัติเพื่อเหตุนั้นหรือ โมฆธรรมมันเลยได้ธรรมโมฆะไง ธรรมโมฆะคือมันว่างเปล่า

ธรรมโอสถนะ “รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง” จิตสงบระงับเข้ามา มันก็จิตสงบระงับเข้ามา ถ้าจิตสงบระงับแล้วไม่ติดในสมาธินั้นด้วย คนไม่มีวาสนาแค่จิตสงบระงับมันก็ติดในความสงบระงับนั้น สิ่งที่เวลามันทุกข์มันยาก มันบีบคั้นหัวใจ มันเป็นความทุกข์ความยากมาก เวลามันปล่อยวางชั่วครั้งชั่วคราวขึ้นมา เฮ้ย! ไอ้นั่นมันผิวเผินจริงๆ เพราะอะไร

เพราะคนหลับตาลืมตาไง หลับตาก็ได้ ลืมตาก็ได้ จิตเวลามันฟุ้งซ่านก็ได้ มันสงบก็ได้ แล้วมันสุขมันสงบขนาดนั้นแล้วมันเห็นนิมิต มันรับรู้ มันก็แค่ เห็นไหม แค่จิตมันรับรู้ เพราะชีวิตนี้ผลของวัฏฏะ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะได้สร้างบุญสร้างกุศลมามากน้อยขนาดไหน

ถ้ามันสร้างบุญสร้างกุศลของมันมา เวลาธรรมมันเกิดไง นี่ธรรมมันเกิดไง สิ่งที่ธรรมมันเกิดก็มันรู้มันเห็นของมัน รู้เห็น รู้เห็นนะ นี่ไง โมฆบุรุษตายเพราะลาภไง รู้เห็นแล้วเห็นอะไร ถ้ารู้เห็นมันเข้าสู่ทางสายกลางในพระพุทธศาสนาหรือไม่ ถ้ามันเข้าทางสายกลางในพระพุทธศาสนา มันสุขมันสงบของมัน

สัมมาสมาธิคือจิตตั้งมั่นไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น นี่มันพาดพิง มันพาดพิงเพราะอะไร เพราะจิตมันสงบแล้วมันรู้มันเห็นของมันไง รู้เห็นอะไร รู้เห็น นี่โมฆบุรุษไง ตายเพราะลาภไง ตายเพราะบุญของตน ตายเพราะว่าธรรมมันเกิดในใจของตน ไอ้คนที่ไม่เชื่อ ไอ้คนที่ปฏิบัติแล้วไม่รู้ไม่เห็นสิ่งใดเลยนั่นก็ตาย ตายเพราะความแห้งแล้ง

แต่ถ้ามีข้อเท็จจริง หัวใจของเรา ใจของเราแท้ๆ สิ่งมีชีวิตมีพุทธะ แม้แต่สัตว์เดรัจฉานมันก็มีจิตวิญญาณของมัน แต่สัตว์เดรัจฉานมันไม่มีอํานาจวาสนาจะบรรลุธรรมได้ เว้นไว้แต่มนุษย์กับเทวดา อินทร์ พรหม ที่มีสัมมาทิฏฐิถูกต้องชอบธรรม ถ้าเขาประพฤติปฏิบัติตามข้อเท็จจริงของเขา เพราะ… เพราะการประพฤติปฏิบัติ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะชําระล้างกิเลส พญามารยังดิ้นพราดๆ อยู่ขนาดนั้น แล้วนี่สาวก สาวกะผู้ได้ยินได้ฟัง แล้วสาวก สาวกะผู้ที่ได้ยินได้ฟังแล้วยังไปเชื่อกิเลส โมฆบุรุษไง โมฆธรรม

แต่ถ้าเป็นธรรมและวินัย ธรรมและวินัยเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่เชื่อ ไม่เชื่อความเห็นของตน ไม่เชื่อทิฏฐิมานะของตน ไม่เชื่อสิ่งที่เกิดขึ้นในใจของตน มันจะเกิดขึ้นอย่างไรแล้วมันก็เป็นบุญเป็นบาป ถ้าเป็นบุญเป็นบาปมันผ่านไปแล้ว ผ่านไปแล้วคือเป็นอดีตไปแล้ว ถ้าเป็นอดีตไปแล้ว เห็นไหม ผู้ที่จะประพฤติปฏิบัติได้ต้องทําความสงบใจของตนให้มั่นคงของเรา ถ้าทําความสงบใจของตนให้มั่นคงของเรา เห็นไหม สมถกรรมฐาน

“ไอ้พระกรรมฐาน ไอ้พระป่าหลับหูหลับตามันจะรู้ได้อย่างไร หลับหูหลับตามันจะเกิดปัญญาได้อย่างไร นี่ไง สมถะแก้กิเลสไม่ได้ สมถะมันหินทับหญ้าๆ” ให้มันมีทับเถอะน่า ไอ้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลาน ไอ้โมฆบุรุษตายเพราะลาภ เวลาหิน หินทับหญ้าไง พอเอาหินออก หญ้ามันขึ้นเต็มไปหมดเลย แก้ไขไม่ได้ แก้ไขไม่เป็น หินทับหญ้ามันก็ทับให้เรามีโอกาสชั่วครั้งชั่วคราวได้หายใจ ได้หายใจ เห็นไหม ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบระงับแล้วรักษาหัวใจ ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและการออก

“อู้! สมาธิมีเข้ามีออกอีกนะ” มีไหมล่ะ ทําสมาธิแต่ละครั้งแต่ละคราว ถ้ามันสงบระงับ มันเป็นความจริงขึ้นมา นั่นเป็นบุญของตน เวลามันคลายออกมานี่ไง โดยปกติพระนะปาราชิก ๔ ตั้งแต่ฌานสมาบัติขึ้นไป เวลาฌานสมาบัติ ฌานนี่เป็นอจินไตย สมาธิเป็นอจินไตยเลยแหละ เป็นอจินไตย อจินไตย ๔ พุทธวิสัย กรรม โลก ฌาน

แต่นี่เรื่องฌานในสมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ในสมาบัติต่างๆ ที่เวลาเข้าออก เห็นไหม ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ แล้วเวลามันเข้ามันเข้าออกมันจะมีกําลังของมัน มันจะมีอภิญญาของมัน มันจะรับรู้สิ่งต่างๆ ในการฝึกหัด นี่เป็นฤาษีชีไพร เป็นเรื่องอจินไตย

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทาน ศีล ภาวนา เรื่องของทานก็เรื่องของทาน ก็เรื่องของชาวพุทธของเรานี่ล่ะ ถ้าจะมีศรัทธาความเชื่อ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนุปุพพิกถาก็ให้ทําทานก่อน เวลาทําทานๆ ขึ้นมา เพื่อเปิดหัวใจของเราขึ้นมาไง หัวใจของเรามันมีทิฏฐิมานะของมัน มันโมฆบุรุษมันว่างเปล่าของมัน แล้วมันแสวงหาของมัน มันจะกว้านเอาเป็นสมบัติของมันแล้วไม่ได้อะไรเลย เพราะมันเป็นโมฆบุรุษ

แล้วทําความสงบใจเข้ามา ทําความสงบใจเข้ามา เห็นไหม เวลาอนุปุพพิกถา ถ้าจิตเขาพร้อมแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าจะแสดงอริยสัจ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ เพราะอะไร เพราะคนที่สร้างอํานาจวาสนา พาหิยะฟังเทศน์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนเดียวเป็นพระอรหันต์เลย เพราะเขาได้สร้างบุญกุศลของเขามา ไอ้พวกเราไอ้ขี้ทูดกุดถัง เวลาฟังธรรมะนะ เย ธมฺมาเนี่ย ท่องจนปากเปียกปากแฉะ

พระสารีบุตรฟังพระอัสสชิทีเดียวเป็นพระโสดาบันเลย มันเป็นวาสนาของคน เราไม่มีสติปัญญา เราไม่มีหลักเกณฑ์พอที่จะแทงทะลุธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยสติปัญญาของเรา มันไม่มีอํานาจวาสนาอย่างนั้น ถ้ามีอํานาจวาสนาอย่างนั้น เราต้องทําความสงบใจเราเข้ามาๆ ทําความสงบของใจแล้วเราฝึกหัดของเรา สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

“ทําไมต้องทําความสงบๆ แล้วทําความสงบทําสัมมา-สมาธิมีการเข้าและการออกอีกหรือ” ครูบาอาจารย์ของเราที่จะประพฤติปฏิบัติได้ตามความจริง บุคคล ๔ คู่ ปุถุชน กัลยาณชน ปุถุชนคนหนากิเลสมันยิ่งใหญ่นัก โมฆบุรุษตายเพราะลาภ ปฏิบัติไปเพื่อลาภสักการะในใจของตน ไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันเลย สิ่งนั้นมันเป็นทางช่องทางกิเลสทั้งสิ้น

ถ้าจะเอาความจริง เห็นไหม ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและการออก การเข้า การเข้าสมาธิ บริกรรมพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้าสู่ความสงบระงับ ถ้าเข้าสู่ความสงบระงับ ถ้าจิตสงบแล้ว โอ้โฮ! มันจะมีศรัทธาในพระพุทธศาสนามาก เพราะพุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน พุทธะนี้พุทธะมันแบบว่ามันเป็นพยับแดดไง แวบๆๆ มันพุทธะอะไรวะ แล้วสมาธิอะไร โมฆบุรุษไง มันตายเพราะลาภไง มันตายเพราะมันความว่างเปล่า มันไม่มีหลักมีเกณฑ์อะไรทั้งสิ้นเลย

แต่เวลาครูบาอาจารย์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย พระอรหันต์ต้องแสนกัป พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวาได้สร้างอํานาจวาสนาบารมีมากกว่าพระอรหันต์ มากกว่าเพราะเป็นพระอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวามันต้องมีอํานาจวาสนามากกว่า เพราะมากกว่าเวลาสิ้นกิเลสเป็นพระอรหันต์เหมือนกัน สาวก สาวกะก็เป็นพระอรหันต์ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเป็นธรรมเสนาบดี เป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวาที่มีฤทธิ์มีเดชขึ้นมา มันมาจากไหนล่ะ กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา ทั้งนั้น

นี่เหมือนกัน ถ้าพระอรหันต์ถ้าอย่างน้อยแสนกัปขึ้นมา เวลาแสนกัปขึ้นมาถ้ามันมีอํานาจวาสนาขึ้นมา เวลาปฏิบัติขึ้นมาแล้วมันจะรักษาหัวใจของตนได้ ถ้าวาสนาของเรา อํานาจวาสนาของเรามันคลอนแคลน สิ่งที่จะทําความสงบใจเข้ามา ใจสงบอย่างไร ถ้าใจสงบระงับ เห็นไหม มันมีที่มาที่ไป ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เราทําความสงบก็คือความสงบไง

แต่ถ้าทําความสงบแล้วนี่จิตมันเริ่มปล่อยวางจากอารมณ์เข้ามา ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ เห็นไหม เวลาฤาษีชีไพรนี่สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ฌานเป็นอจินไตย แล้วเวลาทําสมาธิๆ มันเป็นอจินไตยไหม มันทําความสงบ สงบแค่ไหน มีคนถามมาก “มันต้องมีความสงบอย่างใด มันถึงจะยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้” นี่ทําความสงบ สงบระงับจากกิเลส สงบระงับจากความว่างเปล่า

นี่ไง โมฆบุรุษๆ ไง โมฆบุรุษจะเอาอะไรเป็นพื้นฐาน จะเอาอะไรเป็นหลักเกณฑ์ ถ้าหลักเกณฑ์ก็บุคคล ๔ คู่นี่ไง ปุถุชน กัลยาณชน ถ้าเป็นปุถุชน ปุถุชนคนหนา คนหนามันก็มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ ต้องการเท่านั้น ผลประโยชน์ของตนมีแค่นั้น แล้วมีแค่นั้นแล้วมีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน เพราะอะไร เพราะมันมีหัวโขนไง เพราะมันเป็นสมมุติบัญญัติไง

คนที่มีหน้าที่การงาน เวลาเขาเป็นข้าราชการ เวลาเขาเกษียณ เขาจบแล้ว แต่เวลาอยู่ในตําแหน่งล่ะ โอ้โฮ! มียศถา-บรรดาศักดิ์นะ ทุกคนยกย่องบูชานะ เกษียณจบเลย คนรอบข้างไม่มีใครอยู่ข้างเคียงเลย เพราะเขาไม่มีอํานาจ เขาให้ผลประโยชน์กับเราไม่ได้ แค่หัวโขน ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราประพฤติปฏิบัติแค่นั้นใช่ไหม เราเป็นโมฆบุรุษใช่ไหม แล้วก็เป็นโมฆธรรมด้วย

ถ้ามันเป็นความจริง เราต้องมีสติมีปัญญา สิ่งที่เรามีอํานาจวาสนา เราเกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา เราอยากจะประพฤติปฏิบัติของเรา คําว่า “อยากจะประพฤติปฏิบัตินะ” คําว่า “อยากจะประพฤติปฏิบัติ” นี่มันเป็นโอกาสแล้ว

เวลาครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพยายามตรงนี้ไง พยายามว่าให้ชาวพุทธให้มีศรัทธามีความเชื่อ แล้วศรัทธาความเชื่อนั้นมันจะเป็นหัวรถจักร ดึงเราเข้ามา ดึงเรามาศึกษาค้นคว้าๆ ถ้าศึกษาค้นคว้าศึกษาธรรมะก็ยังงงๆ อยู่เลย นั่นภาคปริยัติ แล้วภาคปฏิบัติขึ้นมานี่จะบังคับกิเลสในใจของตนมันยิ่งงงๆ มากเข้าไปใหญ่ แล้วเวลาปฏิบัติไปแล้วนี่งงๆ แล้วเราไปรู้ไปเห็นอะไรขึ้นมาบ้าง แล้วไปรู้ไปเห็นขึ้นมาแล้วไปเชื่ออะไร เราจะเป็นโมฆบุรุษใช่ไหม เราจะไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอันในการประพฤติปฏิบัติ นี่จับต้องสิ่งใดไม่ได้เลยหรือ

ทําไมหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านประพฤติปฏิบัติ ทําไมท่านสิ้นกิเลสจนเป็นพระอรหันต์ไปแล้ว ขนาดปฏิบัติ ปฏิบัติไปแล้วอบรมบ่มเพาะไปด้วยนะ เวลากลับไปขึ้นไปภาคอีสานคราวที่ ๒ “กําลังเราไม่พอ กําลังเราไม่พอ” ทิ้งหมู่คณะขึ้นไปเชียงใหม่ เวลากลับจากเชียงใหม่ไม่มีไม่พออีกเลย “มา! มีอะไรว่ามา” นี่แก้จิต แก้จิต

มันเป็นชั้นเป็นตอน บุคคล ๔ คู่ ๔ คู่ ถ้าทําความสงบของใจเข้ามาๆ ถ้าใจสงบระงับแล้ว จากปุถุชน กัลยาณชน ปุถุชนคนหนามันทําความสงบได้ยาก ทําความสงบได้ยากแล้วมันเป็นอจินไตยเลยล่ะ พอสงบแล้วมันถูลู่ถูกังไปจับสิ่งใดไม่เป็นชิ้นเป็นอันอะไรทั้งสิ้นเลย แล้วถ้ามันมีอํานาจวาสนาก็ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและการออก การเข้าและการออกถึงพยายามจะรักษาให้จิตใจมันมั่นคง จิตใจมันตั้งมั่น ถ้าชํานาญในการเข้าและการออกมันจะเข้ามาสู่ธุดงควัตร

เราจะรักษา รักษา เห็นไหม เพื่อไม่ให้ธาตุขันธ์ทับจิต ธาตุขันธ์นี่ เราเกิดมา เราเกิดมานะ เราเป็นสุภาพบุรุษ สุภาพชน ร่างกายอาการ ๓๒ สมบูรณ์แบบ เวลาคนพิการคนต่างๆ เขาก็ภาวนาของเขาได้เหมือนกัน สิ่งที่เราเกิดมา เห็นไหม ร่างกายอาการ ๓๒ สมบูรณ์แบบ เวลาถ้าเรากินอยู่โดยพอประมาณ เห็นไหม ธาตุขันธ์ไม่ทับจิต แต่ถ้าเราเพลิดเพลิน เราหลงไปนี่โมฆบุรุษตายเพราะลาภ แล้วเวลาธาตุขันธ์ทับจิต นั่งไปสัปหงกโงกง่วงทั้งนั้น

แล้วถ้าธุดงควัตร เห็นไหม เพื่อบรรเทาๆ นี่ไง ธุดงควัตรเป็นสิ่งที่ขัดเกลา กิเลสมันบรรเทา พอบรรเทาขึ้นมา สิ่งนี้เราจะควบคุมเราเพื่อจะให้ทําความสงบของใจได้สะดวกขึ้น เพราะ... เพราะธาตุขันธ์ไม่ทับจิต พอถือธุดงควัตรเพื่อไม่ให้ธาตุขันธ์ทับจิต แล้วทําสมาธิได้ไหม แล้วทําสมาธิ สมาธิคือสมาธิไง แล้วทําสมาธิขึ้นมา เห็นไหม พอทําสมาธิเป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิมันไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น มันเป็นหนึ่งของมัน

เวลาเป็นหนึ่งของมัน ปุถุชน กัลยาณชน กัลยาณชนเพราะอะไร รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันเห็นเลย เสียงสักแต่ว่าเสียง รูปสักแต่ว่ารูป รสสักแต่ว่ารส แล้วมันเป็นอย่างนั้นไหม นี่ไง เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติท่านถึงควบคุม ควบคุมอย่างนี้ มันถึงได้ไม่เป็นโมฆบุรุษ

โมฆธรรม เอาแบบอย่าง หลวงปู่มั่นบอก “แซงหน้าแซงหลัง” ธรรมะที่ได้ยินได้ฟังมานี่เอาอย่างๆ พูดเหมือนกันแต่ไม่เหมือนกัน ถ้าเหมือนกัน เหมือนกันมันจะเกิดจากหัวใจของตน ถ้าเกิดจากหัวใจของตน รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้า รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ชํานาญ มันจะเข้าสมาธิหรือรักษาสมาธิได้ง่ายแล้ว

ไอ้ที่ว่าจะไปรู้จะไปเห็นอะไรนั้นเป็นเรื่องกิเลสมันยุมันแหย่ กิเลสมันยุมันแหย่มันพลิกมันแพลงร้อยแปด เวลามันฟุ้งซ่าน ฟุ้งซ่านทําไมฟุ้งซ่านนัก ฟุ้งซ่านถ้ามันไม่มีสติสัมปชัญญะเราจับต้นชนปลายไม่ได้เลย “ทําไมคิดอย่างนี้ ทําไมมันเป็นอย่างนี้” มันเป็นไปหมดเลย เพราะเราจับต้นชนปลายไม่ได้

ถ้ามีสติมันยับยั้งได้หมดเลย ถ้ามันยับยั้งได้ ขาดสติหรือมีสติ แล้วถ้ามีสติมีคําบริกรรมอย่างไร แล้วถ้ามันออกรับรู้ มันแก้ได้หมด แต่ที่มันไม่แก้ๆ เพราะมันไปรับรู้ มันโมฆบุรุษไง มันว่านั่นเป็นปัญญา มันว่านั่นเป็นการวิปัสสนา ปัญญาตรงไหน? ปัญญาอะไร?

ถ้าจิตมันสงบแล้วเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงยกขึ้นสู่วิปัสสนา บุคคลคู่ที่ ๑ บุคคลคู่ที่ ๑ เวลาฝึกหัดใช้ปัญญาไป ปัญญานี้มันเกิดจากอะไร ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากสัมมาสมาธิ เกิดจากจิตสงบ แล้วปัญญามันจะก้าวเดินได้ มรรคมันจะเคลื่อนได้ คําว่า “มรรคเคลื่อนได้” เวลาที่ปัญญามันเกิดจากสัมมาสมาธิ เวลามันหมุนของมัน เวลามันเคลื่อนตัวของมัน โอ้โฮ! ภาวนามยปัญญามันเป็นอย่างนี้เอง มันไม่ใช่โมฆบุรุษ มันไม่ใช่ความว่างเปล่าจากการประพฤติปฏิบัติ ในการประพฤติปฏิบัติมันต้องมีข้อเท็จจริงของมัน ถ้ามันข้อเท็จจริงของมัน บุคคลที่มีอํานาจวาสนาขึ้นมาถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ เวลาปัญญาถ้ามันเคลื่อนออกไป มันจะเกิดความมหัศจรรย์ในใจของตน แล้วมันรู้ มันรู้อะไร

ถ้าเห็นกายพิจารณากาย เห็นเวทนาพิจารณาเวทนา เห็นจิตพิจารณาจิต เห็นธรรมพิจารณาธรรม การพิจารณานั้นทําไมพิจารณา พิจารณาทําไม ในเมื่อมันสูตรสําเร็จ ธรรมะของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็บอกแล้วว่ามันเป็นอสุภะ มันเป็นของน่าเกลียดน่าชัง มันเป็นของไม่สวยไม่งาม มันไม่ดีทั้งสิ้น ก็รู้อยู่แล้ว รู้อยู่แล้วนั่นล่ะโมฆบุรุษ รู้อะไร รู้แล้วมันสัญญา มันไม่ได้รู้ตามข้อเท็จจริง

ถ้ารู้ตามข้อเท็จจริง เห็นไหม โลกียะกับโลกุตตระไง ไอ้ที่รู้ๆ โลกียะทั้งนั้น โลกียะ ว่าศึกษามานะ แบบอย่าง เอาอย่าง เอาอย่างหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลัง มันไม่มีอะไรเป็นข้อเท็จจริงเลย แต่มันแซงหน้าแซงหลังโดยเอาคําพูด เอาคําเทศนาของท่านเอามา “มันเป็นอสุภะ มันมีอยู่ดั้งเดิม ไม่ต้องขวนขวาย” ฮ้า! ไม่ต้องขวนขวาย ไม่ต้องค้นคว้า ไม่ขวนขวายไม่ค้นคว้า ปัญญามันเกิดอย่างไร

แล้วถ้าปัญญามันเกิดโดยข้อเท็จจริง ปัญญาเกิดในข้อเท็จจริงในการประพฤติปฏิบัติ นี่ไง รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง มันมีสติ มันมีสมาธิ มันมีปัญญาของมัน แล้วพิจารณาไป เวลามันวางๆ มันปล่อยวาง เห็นไหม เวลามันเป็นสัมมาสมาธิ เวลามันสุขมันสงบ มันสุขสงบแล้วไม่ติด ไม่ติดในสมาธิ

แต่ถ้ามันติดมันติดเพราะอะไร มันติดเพราะว่ามันเข้าใจว่า นี่เป็นธรรมๆ ธรรมอะไร เวลามันฟุ้งมันซ่านมันก็ทุกข์มันก็ยาก เวลามันวางมันก็เป็นสมาธิไง แล้วตัวเองติด ติดเพราะอะไร ติดเพราะยกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่ได้ ยกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่เป็น จิตไม่เห็นอาการของจิตตามข้อเท็จจริง

จิตเห็นอาการของจิตโดยข้อเท็จจริงโดยสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน โดยสมถกรรมฐานยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนากรรมฐานคือการแยกแยะ การพิจารณา เพราะพิจารณาเพราะมันมีกิเลส มันมีสังโยชน์ มันมีเครื่องผูกมัด มันมีความยึดมั่นถือมั่นโดยกิเลส โดยพญามาร

แล้วธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ไง ถ้ามันจับต้องของมันได้ เวลามันจับ ในวงกรรมฐาน งานอย่างหนึ่งคืองานขุดคุ้ย ขุดคุ้ยค้นคว้าหา ถ้าไม่ขุดคุ้ยค้นคว้าไม่เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ไม่เห็นกิเลส “ไม่เห็นมีกิเลสเลย โฮย! มันโล่ง มันโถงหมดเลย” ติดหมดล่ะ นี่โมฆบุรุษความว่างเปล่า ว่างเปล่าจากข้อเท็จจริง

แต่ถ้าเป็นความจริงๆ มันพิจารณาของมันไป เวลามันปล่อยมันวางของมัน มันปล่อยวางขนาดไหน มันปล่อยวางเพราะอะไร มันปล่อยวาง เพราะเราทําของเราโดยสมบูรณ์แบบ เราทําครั้งต่อไปสิ ทําครั้งต่อไปมันไปไม่ได้ๆ เพราะอะไร มันไปไม่ได้เพราะสมาธิมันไม่มีกําลัง เพราะอะไร เพราะความผิดพลาด การกระทําถ้ามันทําผิด ทําผิดแล้วมันไม่ก้าวหน้า มันทบทวน

แล้วถ้ามีครูบาอาจารย์ การคุ้มครองดูแลในการให้มีการกระทําซํ้าๆ การกระทําซํ้าของมัน เวลามันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันชํานาญของมัน เวลาชํานาญของมัน ถ้ามันชํานาญ อะไรเป็นปัญญา ปัญญาที่มันไปไม่ได้เพราะอะไร

เพราะขาดสมาธิ แล้วสมาธิแก้กิเลสไม่ได้ ไม่มีปัญญาสมาธิก็ทําได้ยาก แล้วความว่าง ว่างจากสมาธิเรื่องหนึ่ง เวลามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เวลามันว่างจากปัญญาใคร่ครวญมันเป็นอีกอย่างหนึ่ง แล้วเวลาใคร่ครวญบ่อยครั้งเข้า ตทังคปหาน ทุกคนก็รู้ได้ คนที่ประพฤติปฏิบัติจะเข้าใจได้ แต่ไม่มีเหตุผลไง

ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันสมุจเฉทปหาน เวลามันขาด นิโรธ ดับหมด ดั่งแขนขาด ดั่งแขนขาด เห็นไหม ถ้าดั่งแขนขาด กิเลสในหัวใจของตนบิ่นไป ๒๕ เปอร์เซ็นต์ ถ้าบิ่นไป ๒๕ เปอร์เซ็นต์ มันกังวานกลางหัวใจนะ อีก ๗ ชาติ อีก ๗ ชาติเพราะอะไร

จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ไม่มีต้นไม่มีปลาย ใครจะคัดค้านไม่คัดค้าน จะเชื่อไม่เชื่อนะเป็นกรรมของสัตว์ แต่โดยสัจจะโดยข้อเท็จจริงวัฏฏะมันหมุนวนอย่างนั้น ชีวิตนี้เป็นผลของวัฏฏะ ผลจากกรรมดีกรรมชั่ว เพราะกรรมดีกรรมชั่วถึงได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นสัตว์นรก เดรัจฉาน เกิดตลอดไป การเกิดเพราะอะไร

เพราะมันมีพญามาร มันมีอวิชชา แล้วอวิชชามันมีครอบครัวของมัน มันมีลูก มันมีหลาน เวลาจิตสงบแล้วถ้าเรายกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง แล้ววิปัสสนาด้วยมรรคด้วยผลขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก เวลามันขาด สังโยชน์ขาด นิโรธ ชัดเจน เวลาชัดเจนของมัน เห็นไหม อีก ๗ ชาติ เพราะอะไร

เพราะจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันเกี่ยวพันกับวัฏฏะ มันมีผลไง ผล เห็นไหม จิตที่พญามารครอบงํา ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์มืดบอด พอมืดบอด มืดบอดเพราะอะไร เพราะมันไม่รู้ไม่เห็นของมัน แล้วเวลาจะประพฤติปฏิบัติ โมฆบุรุษไง ถ้าจิตสงบ สงบก็คือสงบ จิตรู้จิตเห็น เห็นก็เห็นกิเลส กิเลสมันพลิกมันแพลง มันมาหลอกมาลวงก็อยู่อย่างนั้น ติด! ถ้ามันจะไม่ให้มันติดอย่างนั้นทําอย่างไร ในวงกรรมฐาน ในวงปฏิบัติตายหมด ตายหมดเพราะยกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่ได้

สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติของท่านได้ตามข้อเท็จจริงแล้วอยู่ที่อํานาจวาสนา อย่างเช่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านคุ้มครองดูแลๆ เพราะจริตนิสัยของคนมันแตกต่างกัน แล้วสอนเฉพาะบุคคลคนนั้น สอนเฉพาะๆๆ เพราะเวรกรรมของสัตว์มันแตกต่างกันไป ถ้าเฉพาะๆ เห็นไหม ในวิปัสสนาก็มีสมถะ ในสมถะก็มีวิปัสสนา ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติสมบูรณ์แบบแล้ว ท่านรู้รอบขอบชิด ท่านอธิบายได้หมดล่ะ

แต่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ เราจะสงเคราะห์ เราจะเอาเฉพาะว่าอันนั้นเป็นสัมมาสมาธิ แยกแยะไม่เป็นหรอก แล้วทําไม่ได้หรอก ถ้าทําไม่ได้ขึ้นมานี่ มันถึงจะต้องมีสติสัมปชัญญะควบคุมดูแลให้มันละเอียดรอบคอบ ละเอียดรอบคอบของตน เพราะอะไร

เพราะมันเป็นการแก้ไขกิเลสของตนไง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก จิตแก้จิต จิตตภาวนา ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขนไปได้หมด ไปหมดแล้ว มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้เพราะมันไม่มีใครเข้าถึงจิตเดิมแท้ของเราได้

จิตของเรา ปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิต จิตวิญญาณที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ไอ้ความรับรู้ของเรามันเป็นวิญญาณรับรู้ในขันธ์ ๕ ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด ยังมีภวาสวะ ยังมีภพอีกนะ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลสนู่น แล้วมันผ่องใสที่ไหน ผ่องใสโดยการทําสมาธิไง จิตมันสว่างมันผ่องมันใส นี่แค่สมาธิปุถุชน มันคนละระดับกัน

สิ่งที่ว่ามันละเอียดรอบคอบ เห็นไหม ภายนอก ภายใน ขันธ์อย่างหยาบภายนอก ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด นี่ไง เวลาพิจารณาไปแล้ว เวลากิเลสมันบิ่นไป ๒๕ เปอร์เซ็นต์ อีก ๗ ชาติ รู้กังวานในหัวใจของตน แล้วก็ยังทุกข์ยังยากอยู่อย่างนั้น ยังทุกข์ยังยากอยู่อย่างนั้นเพราะอะไร

เพราะกามราคะ ปฏิฆะ ทําความสงบของใจเข้ามา มีครูบาอาจารย์ของเราอบรมบ่มเพาะ เห็นไหม คุ้มครองดูแลแล้วให้ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบระงับแล้วนี่ขุดคุ้ยค้นคว้า คําว่า “ขุดคุ้ยค้นคว้า” มันจับต้องของมันได้

เส้นเชือก เชือกเส้นหนึ่ง จับถึงเชือกได้เราสาวได้ เราสาวได้หมด ขันธ์ มันจับของมันได้ ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด มันสาวของมันได้ ถ้าสาวได้ เห็นไหม เวลาประพฤติปฏิบัติยากอยู่สองคราว คราวหนึ่งคราวเริ่มต้น พอเริ่มต้นแล้วมันต่อเนื่องของมันไปได้ ถ้าต่อเนื่องไปได้ แต่มันต้องขุดคุ้ยค้นคว้า มันต้องจับต้องของมัน จับต้องเพราะอะไร

ถ้ามันสมุจเฉทปหาน เวลามันขาดไป บิ่นไป ๒๕ เปอร์เซ็นต์ มันภาวนาเป็นแล้วมันรู้อยู่แก่ใจ จะพูดไม่พูดอีกเรื่องหนึ่ง มันรู้อยู่แก่ใจว่ามันเป็นอย่างไร เพราะมันกังวานกลางหัวใจ มันปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เวลามันจับต้องของมันได้ ถ้ามันขุดคุ้ยมันจับต้องของมันได้ เราพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาลงไปในขันธ์อย่างกลางไง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ นี่ขันธ์ ๕ อายตนะ ๖ สัมผัส สัมผัสอย่างไร แล้วจับต้องอย่างไร แล้วพิจารณาอย่างไร

พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันขาด โลกนี้ราบหมดเลย ๕๐ ๕๐ นี่ เห็นไหม จากกิเลสบิ่นไป ๒๕ เปอร์เซ็นต์เป็น ๕๐ เปอร์เซ็นต์ นอกและใน ขันธ์อย่างหยาบและขันธ์อย่างละเอียด สังโยชน์อย่างหยาบและสังโยชน์อย่างละเอียด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส กามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง สังโยชน์อย่างหยาบและสังโยชน์อย่างละเอียด แล้วจับต้องอย่างไร สมุจเฉทปหานอย่างไร ถ้ามันมีสติปัญญาอย่างไร ถ้ามันข้อเท็จจริงมันไม่ใช่โมฆบุรุษ ไม่ใช่โมฆธรรม

เพราะโมฆธรรมมันได้ธรรมโมฆะไง ธรรมโมฆะมันไม่มีรสไม่มีชาติ ปล่อยวางๆ ติดหมดล่ะ มันติดตรงสมาธินั่นแหละ ติดตรงความว่างนั่นแหละ แล้วติดแล้วมันรู้มันเห็นของมัน รู้เห็นเพราะอะไร เพราะกิเลสมันขับไส กิเลสมันจับยัดไม่ให้คนที่ประพฤติปฏิบัตินี้รับรู้ตามข้อเท็จจริง บุคคล ๔ คู่ มันจับยัดเลย พอจับยัดแล้วนะ โมฆบุรุษตายเพราะลาภ โมฆธรรมมันก็ได้โมฆะตรงนั้น แล้วเป็นสัจธรรมไม่มี มันเป็นธรรมโมฆะ เพราะโมฆธรรมมันเป็นธรรมโมฆะ ธรรมโมฆะไม่มีรสไม่มีชาติ ไม่มีสิ่งใดบิ่นออกไปจากภวาสวะ จากภพ จากใจ ไม่รู้จักวัฏฏะ ไม่รู้จักการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปเที่ยวสวนเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันต้องมีฝั่งตรงข้ามไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย เวลาองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อวิชชาตายหมด ถ้าอวิชชาตายหมด ไม่มีการเกิด ไม่มีการเกิดมันก็ไม่มีการแก่ การเจ็บ การตาย เวลาประพฤติปฏิบัติธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพ้นจากการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย พ้นจากวัฏฏะ

แล้วโมฆธรรม โมฆธรรมไม่มีเหตุไม่มีผล แล้วไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน แล้วว่ามีธรรมนะ นี่ไง หลวงปู่มั่นบอก “ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลัง มันเอาเยี่ยงไม่เอาอย่าง มันไม่ทําตาม”

ถ้ามันทําตามเป็นบุคคล ๔ คู่ แล้วบุคคล ๔ คู่เวลาประพฤติปฏิบัติต่อเนื่องกันไป ตั้งแต่ขันธ์อย่างกลาง มันสมุจเฉท-ปหาน มันขาด นิโรธ ดับหมด เวลาดับหมด “ของมหาไม่มียักษ์ ของเรามียักษ์” นี่วาสนาของคนมันก็แตกต่างกันไง นี่องค์หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านอบรมบ่มเพาะไง เฉพาะบุคคลๆ ไง เฉพาะบุคคล บุคคลจะพิจารณาอะไร จะจับต้องอะไร เป็นโรคอะไร จริตนิสัยเป็นอย่างไร จริตนิสัยเกี่ยวข้องกับอะไร แล้วการเกี่ยวข้องนั้นมันจะถอดจะถอนตรงไหน

ถ้ามันเป็นความจริงล่ะ แล้วเป็นความจริง เห็นไหม ครูบาอาจารย์ที่มีต้องพยายามขุดคุ้ยค้นคว้าทําความสงบของใจให้มากขึ้น ต้องมีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ฐานที่ตั้งแห่งการงานคือบนภวาสวะ บนภพ บนหัวใจ ถ้าบนหัวใจ คนทําความสงบของใจของตนเองมีกําลังของตนขึ้นมา แล้วพยายามขุดคุ้ยค้นคว้าแสวงหา

ถ้าการแสวงหาคือหาสติปัฏฐาน ๔ หากิเลสนี่แหละ ถ้าหาไม่เป็น หาไม่เจอ แล้วถ้าหาไม่เจอ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็พยายามจะตั้งประเด็นให้ๆ บอกเป็นกิริยา บอกเป็นการแสวงหา แล้วถ้ามันจับต้องของมันได้ ได้งาน ถ้าได้งานเป็นอสุภะแล้ว นั่นน่ะถ้าอสุภะพิจารณาของมัน นั่นมันจะต้องเป็นมหาสติ

สติคือสติ เวลาหยาบๆ ขึ้นมา สติเราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติจะเป็นแทบเป็นแทบตาย แล้วมันจะเป็นมหาสติตรงไหน มันจะเป็นมหาสติเพราะว่าหัวใจกิเลสมันบิ่นไป ๕๐ เปอร์เซ็นต์ ตัวของมันเป็นสัจจะเป็นความจริง มันจะเป็นมหาสติของมัน มันไม่ใช่โมฆบุรุษ มันไม่ใช่คนที่ว่างเปล่า มันมีหลักมีเกณฑ์ มันมีมรรคมีผล มันมีการกระทําในหัวใจของมัน

เวลามันเป็นขึ้นมา เวลาเป็นมหาสติมันจับต้องของมันได้ ใช้สติใช้ปัญญาแยกแยะ มันพลิกมันแพลงนะ นั่นหลาน นั่นลูก ไอ้นี่เจ้าวัฏจักร ความโลภ ความโกรธ ความหลง ถ้าความโลภ ความโกรธ ความหลง มันเป็นแม่ทัพใหญ่ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีสิ่งใดพ้นไปจากตรงนี้ มันเป็นธรรมชาติเลย กามราคะ ปฏิฆะ มันเป็นธรรมชาติของจิต ฉันทะความพอใจในตัวของมัน กามราคะเกิดจากความพอใจ เกิดกามฉันทะ เกิดกามราคะ เวลามันส่งออกไปข้างนอก มันเป็นสัจจะมันเป็นความจริงของมัน มันพิจารณาของมัน มันแยกแยะของมัน มันมหัศจรรย์ในใจของมัน

ถ้ามันเป็นความจริง มหาสติ มหาปัญญา พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันขาดนะ มันต้องขาด คําว่า “ขาด” คือสมุจเฉท-ปหาน อกุปปธรรม โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี อกุปปธรรมเป็นชั้นๆ อกุปปธรรมคือมีคุณธรรมในหัวใจ แล้วคุณธรรมในหัวใจนั้นมันเป็นธรรมโอสถ รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง รสของธรรม รสของการประพฤติปฏิบัติ รสของมรรคของผล รสชาติของธรรมมันมหัศจรรย์ฝังหัวใจดวงนั้น มันถึงเป็นสัจจะตามข้อเท็จจริงในใจดวงนั้น

ถ้าพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขาดนะ กังวานในหัวใจเลย แล้วพิจารณาซํ้าเข้าไปๆ ตรงนี้มันจะมีเคล็ดลับของมัน มันจะมีเศษส่วนเวลาพิจารณาไปแล้ว เห็นไหม ซํ้าแล้วซํ้าเล่า นี่อนาคามี ๕ ชั้น บุคคลคู่ที่ ๓ แล้วไปแล้วว่างหมดเลย การปฏิบัติมียากอยู่สองคราว คราวที่หนึ่งคราวเริ่มต้น กับคราวหนึ่งคราวสุดท้ายนี่ เพราะว่างหมดเลย มันขาดตอน แสวงหาอย่างไร

ถ้ามีครูมีอาจารย์ เห็นไหม ให้ย้อนกลับเข้ามา ถ้าย้อนกลับเข้ามา มันถึงภวาสวะ นั่นแหละจิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้ด้วยความสงบของใจเข้ามา จิตที่มันสว่างไสวนั่นมันติดสมาธิ คนที่มีอํานาจวาสนาน้อยมันก็ได้แค่นั้น แต่ถ้ามันจิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้ด้วยความข้อเท็จจริงขึ้นมา มันผ่านสุทัสสา สุทัสสี ๕ ชั้นขึ้นไป ๕ ชั้นขึ้นไป มันถึงจะเป็นความจริงของมัน นี่ความลึกลับซับซ้อนในใจของตน

ในพระพุทธศาสนา ในสัจธรรม ถ้ามันมีสัจธรรมขึ้นมา ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมานะ ถ้ามันไปรู้ไปเห็น ถ้ามันจับต้องของมันได้ ขุดคุ้ยค้นคว้าและแสวงหาให้ได้ ถ้าได้จริงมันมหัศจรรย์มาก เพราะมันใช้สติปัญญาไม่ได้แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาสวักขยญาณมันเป็นปัญญาญาณ มันไม่ใช่เป็นปัญญาขันธ์ แล้วปัญญาญาณมันเกิดตรงไหน แล้วเกิดอย่างไรมันถึงเป็นไปได้

โมฆบุรุษตายเพราะลาภ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศนั่นน่ะ มันเป็นเรื่องสังคม เป็นเรื่องของโลก เรื่องมารยาสาไถย เรื่องมรรคผลไม่มีทาง เป็นไปไม่ได้

ถ้ามรรคผลมันเป็นความจริง จะสติ มหาสติมันก็ไม่รู้จักแล้ว จากปัญญาญาณ ญาณที่เกิดจาก อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ เห็นไหม ถ้ามันเป็นวิชชามันย้อนกลับไง อิทปฺปจฺจยตา ถ้ามันเป็นความจริงของมันนะ เวลามันถึงที่สุด มันสมดุลพอดีของมัน ความสมดุลพอดีเวลาธรรมอย่างละเอียดมันเป็นเรื่องธรรมอย่างละเอียด ถ้าธรรมอย่างละเอียดมันธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามรรค ๔ ผล ๔ ไง บุคคล ๔ คู่ไง ถ้ามันถึงที่สุด เห็นไหม มันเป็นสัจจะเป็นข้อเท็จจริง ปฏิเวธ ปฏิเวธ รู้แจ้ง

ถ้าเป็นปฏิเวธ นี่ เห็นไหม เวลาเป็นสัจจะเป็นความจริง แล้วเวลาครูบาอาจารย์ เห็นไหม “ใครกิน ใครก็อิ่มเอง” ถ้าอิ่มเองมันมีมรรคมีผล

มันไม่ใช่กินเองก็อิ่มเอง กินอะไร ไม่ได้กิน ไม่ได้สิ่งใด แซงหน้าแซงหลัง แซงหน้าแซงหลัง เห็นไหม ตัวอย่าง อย่างนั้นเอง กินก็อิ่มเอง กินกิเลสเต็มพุงไง กินกิเลส กิเลสสมบูรณ์แบบมาตั้งแต่ต้น เพราะไม่ต้องขวนขวาย ไม่ต้องค้นคว้า ไม่ต้องทําสิ่งใดทั้งสิ้น มันเป็นกิเลสมาตั้งแต่ต้น แต่มันเป็นโมฆธรรม ธรรมโมฆะ มันเลยเป็นเรื่องของโมฆะ มันเลยเป็นมารยาสาไถยไง

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ มันมีความกตัญญูกตเวที สัจธรรมมันเป็นสัจธรรม ธรรมคือธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าสมัยพุทธกาล เห็นไหม เอตทัคคะ ๘๐ องค์ มีความชํานาญแต่ละองค์แตกต่างกันไป แต่อาสวักขยญาณสําคัญที่สุด มรรค ๔ ผล ๔ บุคคล ๔ คู่สําคัญที่สุด เวลามันสําคัญ สําคัญเพราะอะไร

คู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ มันต้องมีเหตุมีผลของมัน มันต้องสมบูรณ์แบบของมัน มันถึงเป็นคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันมีเหตุมีผลของมัน จับต้องได้ สมุจเฉทปหาน นิโรธดับหมด ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ ดับหมด ดับ ทําลายแล้วเหลืออะไรล่ะ? เหลืออะไร? แต่ละชั้นแต่ละตอนทําอย่างใด? มันไม่ใช่โมฆบุรุษ มันไม่ใช่โมฆธรรม

เพราะตัวเองเป็นโมฆะ ธรรมเลยเป็นธรรมโมฆะไง ธรรมโมฆะมันเลยจืดๆ ชืดๆ แสวงหาแต่เรื่องโลกๆ แสวงหาแต่สิ่งจอมปลอม สิ่งของโลกมันเป็นสมมุติเป็นบัญญัติ มันเป็นสมมุติอย่างนั้น เกิด แก่ เจ็บ ตาย เป็นเรื่องธรรมดา ทุกคนต้องสิ้นชีวิตไป แล้วไปแสวงหาอะไร ความจริงทําไมไม่แสวงหา ความจริงทําไมไม่ทํา

เราเกิดกึ่งกลางพระพุทธศาสนา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านแสวงหา ท่านทําของท่านขึ้นมาจนเป็นข้อเท็จจริง เป็นโรงงานใหญ่ในวงกรรมฐาน ทําเพื่อสัจจะเพื่อความจริง เพื่อศาสนา ไม่ใช่บุคคลว่างเปล่า ไม่ใช่บุคคล เห็นไหม โมฆบุรุษว่าง ว่างจากธรรม แต่แสวงหาโลกนิยม แสวงหาแต่ทางโลก บูชาแต่โลก บูชาแต่กิเลส ไม่ใช่บูชาธรรม เอวัง

กิเลสซ้อมรบมันซ้อนกัน มันบอกว่านี่ความเป็นนักรบ
ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลัง กิเลสซ้อมรบ
กิเลสซ้อมรบกิเลสมันยุมันแหย่ กิเลสมันพลิกมันแพลง
กิเลสเป็นคนคุมเกมไง เพราะกิเลสเป็นเจ้าวัฏจักรอยู่แล้ว
กิเลสมันคุมหัวใจดวงนี้อยู่แล้ว แล้วด้วยอ่อนแอ
ความอ่อนแอ ความพลั้งเผลอ ความไม่เอาไหน
เลยให้กิเลสเป็นคนบงการ กิเลสมันเลยจัดซ้อมรบเลย
กิเลสมันจัดการให้ ศีล สมาธิ ปัญญา เหลวไหล
ไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน เหลวไหล
เอาความเหลวไหล เอาเหตุ เอากิเลสที่มันซับซ้อน
กิเลสมันจะจัดซ้อมรบให้ไง ว่าเป็นภาคปฏิบัติ
แต่ความจริงมันไม่ใช่

๔

กิเลสซ้อมรบ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๖๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรม

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างอํานาจวาสนาบารมีมากมายมหาศาล

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมๆ คําว่า “ตรัสรู้ธรรม” มีพระพุทธกับพระธรรม พระธรรมๆ คือสัจธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม ถึงมีพระพุทธ พระธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ ไง ได้พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม เป็นพระสงฆ์ มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

เราเป็นชาวพุทธไง ถ้าเราเป็นชาวพุทธ เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รัตนตรัยเป็นที่พึ่งที่อาศัย ถ้ามีรัตนตรัยเป็นที่พึ่งที่อาศัย คนเราเกิดมามีอํานาจวาสนา เขามีศรัทธามีความเชื่อของเขา เขามีอํานาจวาสนาของเขา แต่โดยธรรมชาติของคนๆ ไง เวลาคนเกิดมา เห็นไหม พ่อแม่อบรมบ่มเพาะมาเป็นทารก เป็นทารกเขาจะรู้สิ่งใด พ่อแม่ก็อบรมบ่มเพาะสั่งสอนไง ให้ทําบุญทําทาน ให้รู้จักทําคุณงามความดี ถ้าคุณงามความดี ชีวิตของตนก็มีความสุขความทุกข์ตามอัตภาพของตน คําว่า “ตามอัตภาพของตน” สิ่งที่เรารู้เราเห็นด้วยวิทยาศาสตร์ สิ่งที่เรารู้เราเห็นในการวิเคราะห์วิจัย

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เป็นแบบนั้น ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เขามีอํานาจวาสนาหรือไม่ ถ้าเขามีอํานาจวาสนาของเขา เขามีแนวคิด เขามีความคิดของเขา คนเกิดมา เห็นไหม ความคิดของคน เห็นไหม เวลาเด็กเวลาไร้เดียงสา เวลามันพูดออกมา ผู้ใหญ่สะอึกเลยล่ะ เด็กมันพูดได้แทงใจดําๆ แต่นั่นก็ความรู้สึกนึกคิดของเขา

แต่ของเราๆ ถ้าเรามีอํานาจวาสนา เรามีความสุขความทุกข์ตามอัตภาพของตนๆ ตามอัตภาพของตนในทางวิทยาศาสตร์ ทางที่เราพิสูจน์ได้ ในทางความเชื่อของเรา

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เป็นแบบนั้น กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน คนเราเกิดมา องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาประพฤติปฏิบัติไง บุพเพนิวาสา-นุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ สิ่งที่ว่าบุพเพนิวาสา-นุสติญาณ อดีตชาติๆ เวลาเป็นพระโพธิสัตว์ได้สร้างบุญสร้างกรรมมามากมายมหาศาลขนาดไหน ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย

การสร้างอํานาจวาสนาบารมี เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าพระองค์ใดพยากรณ์แล้ว เขาจะเป็นพระโพธิสัตว์จนกว่าจะตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปข้างหน้า ไม่มีทางแก้ไขได้ จะต้องเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ สร้างคุณงามความดีต่อเนื่องไปๆ จนกว่าบารมีเต็ม ถ้าบารมีเต็มขึ้นมาแล้ว เห็นไหม จะมาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลามาตรัสรู้ด้วยอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่ถ้าไม่ได้ตรัสรู้ธรรม จุตูปปาตญาณ เวลาจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเห็นได้หมดนะ ความทุกข์ความยาก ความทุกข์ความยากขนาดไหน ตามข้อเท็จจริงในพระพุทธศาสนา มันไม่เป็นอย่างวิทยาศาสตร์ที่พิสูจน์ว่าทางวิทยาศาสตร์มีความสุขความทุกข์ตามอัตภาพของตนๆ ใช่ตามอัตภาพของตน แต่! แต่กิเลสมันไม่เป็นอัตภาพน่ะซี กิเลส ในใจของคนมันบีบมันรัดในหัวใจของคน มันทุกข์มันยากตรงนี้ไง

ที่เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มีอํานาจวาสนาๆ เพราะเรามีอํานาจวาสนา นี่ เห็นไหม เกิดในประเทศอันสมควร เกิดในประเทศอันสมควรเกิดในประเทศที่นับถือพระพุทธศาสนา เกิดในประเทศอันสมควรเกิดจากพ่อจากแม่ไง ถ้าเกิดจากพ่อจากแม่ พ่อแม่เป็นสัมมาทิฏฐิถูกต้องชอบธรรม ลูกเกิดมามีความสุขตามอัตภาพของตน

ถ้าพ่อแม่ เห็นไหม พ่อแม่ที่เป็นโจรก็พาลูกให้เป็นโจรไง เกิดในประเทศอันไม่สมควร สมควรและไม่สมควร เกิดจากพ่อจากแม่ ถ้าจากพ่อจากแม่ เห็นไหม ด้วยสายบุญสายกรรม อภิชาตบุตร บุตรที่ดีกว่าพ่อกว่าแม่ บุตรที่สร้างอํานาจวาสนาดีกว่าพ่อกว่าแม่ แล้วมันดีตรงไหนล่ะ ถ้าดีทางโลก ดีทางโลกเขาประสบความสําเร็จทางโลกของเขา เขาทําชื่อเสียงกิตติศัพท์ กิตติคุณในชาติในตระกูลของเขา นั่นในทางโลกที่พิสูจน์กันได้

แต่ในทางธรรมๆ เห็นไหม เวลาอนาถบิณฑิกเศรษฐีไง เวลาลูกสาวเจ็บไข้ได้ป่วย ไปดูแลลูกสาวเจ็บไข้ได้ป่วย ลูกสาวจะบอก “อ๋อ! น้องชายมาแล้วหรือ น้องชายมาแล้วหรือ” เวลาลูกสาวเสียชีวิตไป ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เสียใจเหลือเกิน ลูกสาวของตน เวลาจะเสียชีวิตทํากาลกิริยามันเพ้อเจ้อ” “เพ้อเจ้อว่าอย่างไร” “เพ้อเจ้อว่าน้องชายมาแล้วหรือ เพราะเป็นพ่อ ไม่ใช่เป็นน้องชาย”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ไม่ใช่หรอก เขาพูดถูก” “เพราะอะไร” “เพราะว่าเขาบรรลุธรรมที่สูงกว่า เขาเป็นสกิทาคามี” นี่เป็นพระโสดาบันไง ชั้นของธรรมมันสูงมันตํ่าต่างกันไง ถ้าชั้นของธรรมมันสูงมันตํ่าแตกต่างกัน เห็นไหม สิ่งที่เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เขาไม่ได้เพ้อเจ้อ เขาพูดตามความจริงของเขา

ถ้าพูดความจริงของเขา ถึงเกิดเป็นพ่อก็แล้วแต่ พ่อที่มีอํานาจวาสนา พาลูกเข้าวัดเข้าวาให้ลูกประพฤติปฏิบัติไง เวลาลูกชาย เห็นไหม ลูกชายที่ต่อต้าน ต่อต้านพ่อเลย เพราะพ่อศรัทธาในพระพุทธศาสนา พ่อประพฤติปฏิบัติจนได้เป็นพระ-โสดาบันขึ้นมา ได้เอาเงินทองซื้อที่ ซื้อที่ถวายเป็นเชตวันมากมายมหาศาล แต่ลูกชายมันเสียดาย ก็คัดก็ค้านก็ขัดก็แย้งไง ก็เอาเงินนี่จ้าง จ้างให้ไปวัด เวลาจ้างให้ไปวัด ไปวัด เห็นไหม จ้าง กลับมาก็มาเอาเงินเอาทอง เห็นไหม

นี่พูดถึงว่า ในพระพุทธศาสนา ในหัวใจที่มีความคิดแตกต่างกัน มีทิฏฐิมานะ มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่แตกต่างกัน เวลาไปวัดไปวาขึ้นมา กลับบ้านก็มาแบมือเอาเงิน มาแบมือเอาเงินไง อนาถบิณฑิกเศรษฐีก็บอกว่า “ต่อไปนี้ให้จําคําพูดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากลับมาเล่าให้พ่อฟัง พ่อจะให้อีกสองเท่า”

ทีนี้พอมันจะจํา จะจํา มันจะจํา เห็นไหม มันก็ต้องใช้ความคิดไง พอจะจําไป เวลามันเกิดภาวนามยปัญญา มันเกิดเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของตน มันแทงทะลุขึ้นมาบรรลุธรรมเป็นโสดาบัน นี่ไง ถ้าเป็นธรรมๆ ในพระพุทธศาสนาเขาวัดกันตรงนี้ เขาวัดกันด้วยสิ่งที่เป็นหัวใจที่บอกว่าอภิชาตบุตร บุตรที่ดีกว่าพ่อกว่าแม่ ในทางโลกสิ่งที่ประสบความสําเร็จทางโลกนั่นก็เป็นโลกธรรม ๘ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ นั้นเป็นเรื่องของวัฏฏะ เป็นเรื่องของโลก

แต่เรื่องของธรรม เรื่องของธรรม เห็นไหม สิ่งที่เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจดวงนี้ มันต้องมีเหตุมีผลของมัน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม บุพเพนิวาสา-นุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณไง “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดบนหัวใจของเราไม่ได้เลย” ทําไมเกิดไม่ได้ล่ะ?

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม อาสวักขยญาณ ทําลาย ฆ่า ฆ่าทําลายวัฏจักรออกไปจากใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผ่านศึก ผ่านสงคราม ผ่านมรรค เวลามรรคฝ่ายเหตุและมรรคฝ่ายผล ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ มันเป็นฝ่ายกิเลส นิโรธดับทุกข์ด้วยมรรค เห็นไหม มันเป็นฝ่ายธรรม มันเป็นสัจจะเป็นความจริง อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นักรบ รบอวิชชา รบกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ้นไป

นักรบ! นักรบผ่านสงครามเป็นทหารผ่านศึก ผ่านศึกผ่านสงครามผ่านการกระทําในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้ามาแล้ว มันถึงเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงมีพระพุทธกับพระธรรมๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม เวลาแสดงธรรมพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม นักรบผ่านศึกผ่านสงคราม ปัญจวัคคีย์อีก ๔ เห็นไหม พระอัสสชิยังไม่ได้ ยังไม่ได้เพราะมันไม่ได้เข้าสู่สงครามไง มันเป็นความจํา

สิ่งที่ฟังมาๆ ฟังมา เห็นไหม นี่ถ่ายทอด เวลาเป็นภาคปริยัติ เวลาภาคปริยัติเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระ-พุทธศาสนา เรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา เรามาบวชเป็นพระๆ บวชเป็นพระมันต้องมีการศึกษา โลกเขาบอกว่าโลกนี้เจริญ เจริญเพราะการศึกษา ทุกคนต้องมีสติมีปัญญา เราต้องมีทางวิชาการ ต้องมีความรู้ มันถึงจะเอาชีวิตนี้รอดได้ นั่นเป็นสัจจะเป็นความจริง เป็นข้อเท็จจริง

นี่ก็เหมือนกัน เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระ-พุทธศาสนา เราเกิดมาแล้วเราบวชพระ เราจะศึกษาหาความรู้ของเรา นั้นเป็นภาคปริยัติ มันก็ต้องศึกษาหาความรู้ของเรา ถ้าศึกษาหาความรู้ของเรา สิ่งนี้เป็นธรรมและวินัยขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วของเราล่ะ?

ศึกษาๆ ศึกษามาเป็นทางวิชาการ ถ้าเป็นวิชาการแล้วถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เราต้องออกประพฤติปฏิบัติ เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เอาอะไรออกประพฤติปฏิบัติ ก็ต้องเอาหัวใจออกประพฤติปฏิบัติ หัวใจที่จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะที่มันทุกข์มันยากอยู่นี่ แล้วคนที่จะประพฤติปฏิบัติมันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของคนไง คนที่มีอํานาจวาสนาเขาใฝ่รู้ เขามีการกระทํา เขาเปรียบเทียบของเขา เขาเปรียบเทียบกับความเป็นอยู่ความเป็นจริงในชีวิตจริงของเรา มันทุกข์มันยากขนาดไหน ถ้ามันทุกข์มันยากขึ้นมา เห็นไหม สิ่งที่มันทุกข์มันยากๆ คือผลของวัฏฏะไง

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อนุ-ปุพพิกถา เห็นไหม ถ้าจะโปรดชาวพุทธไง ให้เสียสละทานก่อน ให้เสียสละทานก่อน คําว่า “เสียสละทานก่อน” เราก็เห็นแต่สิ่งที่เป็นวัตถุที่เราเสียสละกันอยู่นี่ไง สิ่งที่เป็นวัตถุที่เราเสียสละ อนุโมทนาทานไม่ต้องใช้วัตถุสิ่งใดเลย มันอยู่ที่หัวใจของเขา เขามีบุญมีกุศลของเขา อนุโมทนาของเขา มันเป็นบุญเป็นกุศลในหัวใจดวงนั้นไง

มันเป็นความรู้สึกนึกคิด เห็นไหม มันเป็นเรื่องสัญญาอารมณ์ในหัวใจของตนไง ถ้ามันเป็นธรรมไง แต่โดยข้อเท็จจริงมันเป็นกิเลสไง มันขัดมันแย้ง มันเห็นโต้แย้ง มันไม่ยอมรับความเป็นจริงอะไรทั้งสิ้น แล้วเวลาจะทําทานก็ทําทานที่เป็นวัตถุไง สิ่งที่แสวงหามาๆ ด้วยนํ้าพักนํ้าแรง เราก็ขาดตกบกพร่องไง แล้วก็ร้องเรียกแต่ความเป็นธรรม ต้องมีความเสมอภาค ความเสมอภาคตรงไหน

กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน คนเกิดมา คนเกิดมาในโลกนี้มันมีความทุกข์ความยากของมันโดยข้อเท็จจริงอยู่แล้ว เพราะสัจธรรมธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เป็นอริยสัจเลย มันเป็นสัจจะเป็นความจริงอยู่แล้ว แล้วเราเองต่างหาก เราแทงทะลุอริยสัจสิ่งนั้นไม่ได้ไง ไม่มีกิจจญาณ สัจจญาณ กตญาณ วงรอบ ๑๒ ที่พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรมนั้นไง

ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาอย่างนั้น มันจะเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาจากหัวใจของตน เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก แต่ถ้ามันไม่มีอํานาจวาสนา เห็นไหม เราก็ศึกษา เราก็ค้นคว้า เราก็มีการกระทํา เราก็พยายามของเรา พยายามแสวงหาสัจจะหาความจริงเพื่อชีวิตนี้ ฟังธรรมๆ ฟังธรรมก็เพื่อหัวใจของเรานี่ไง แต่ฟังธรรม ธรรมะมาจากไหนล่ะ?

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ กราบธรรม เพราะได้รบชนะกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จนพญามารครํ่าครวญๆ “เจ้าชายสิทธัตถะจะพ้นจากมือเราไป” พ้น! พ้นแน่นอนอยู่แล้ว พ้นเพราะด้วยอํานาจวาสนาได้สร้างอํานาจวาสนาบารมีมาเป็นพระ-โพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ เห็นไหม

เวลาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะนี่พระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ก็เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แต่ถ้าจะพ้นจะพ้นมันไปด้วยอาสวัก-ขยญาณทําลายอวิชชา ทําลายครอบครัวของมาร นักรบ ทําลายล้างอวิชชา ทําลายครอบครัวของมาร เห็นไหม เรือน ๓ หลัง เรือนยอดของเรือน ๓ หลัง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้หักลงแล้ว พอหักลงแล้วจากที่เป็นเจ้าชายสิทธัตถะที่ออกประพฤติปฏิบัติอยู่ ๖ ปี มันทุกข์มันยากขนาดไหน ความทุกข์ความยากขึ้นมาในการประพฤติปฏิบัติไง ทุกรกิริยา พยายามต่อสู้กับกิเลสตัณหาความทะยานอยากด้วยความรู้สึกนึกคิดของพระโพธิสัตว์ๆ

แต่เวลาพระโพธิสัตว์ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา กําหนดอานา-ปานสติ กําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ถ้าลมหายใจเข้าและลมหายใจออก บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ เกิดจากอะไร เกิดจากจิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ได้สร้างอํานาจวาสนาบารมีมา เวลาจิตมันสงบเข้ามามันเข้าสู่ใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณก็เกิดจากใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จุตูปปาตญาณก็เกิดจากใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

อดีต อนาคต แก้กิเลสไม่ได้ เวลาดึงกลับมาๆ เวลามันเป็นอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาไง อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ ปัจจยาการที่มันเกิดขึ้นมันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา นักรบ นักรบมันมีการกระทํา ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงกระทําทําอย่างไร เวลาจักรมันเคลื่อน เคลื่อนอย่างไร ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงธรรมมันเคลื่อนของมัน มันมีอํานาจวาสนาในการกระทําแบบนั้น การกระทําแบบนั้นเพราะมันไม่มีใครสอน ไม่มีใครชี้นําทางสิ่งนี้ได้

เวลาเจ้าชายสิทธัตถะทําทุกรกิริยา พยายามแสวงหาสัจจะความจริงในใจของตน โดยที่ยังไม่สมบูรณ์แบบของตน เห็นไหม ก็แสวงหาไปกับเขาทั้งสิ้น อุทกดาบส อาฬารดาบส เป็นอาจารย์เดิมของท่านที่ไปศึกษาสมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ สมาบัติก็คือสมาบัติ จิตที่มันสงบก็คือสงบ ฤาษีชีไพร ในการประพฤติปฏิบัติในสมัยพุทธกาลก่อนหน้านั้นมีมากมายมหาศาล จนเขาปฏิญาณตนเป็นศาสดาๆ ศาสดาคือพระอรหันต์ เจ้าชายสิทธัตถะไปศึกษามาหมดแล้ว มันก็มีความสงสัย มันก็ยังมีความลังเลอยู่ในหัวใจ มันจะไปหันต์ หันต์ไปไหน

เวลามันถูกขุดรากถอนโคน พญามารในใจขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม หลุดพ้น พ้นจากวัฏฏะ กามภพ รูปภพ อรูปภพจบสิ้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้วไง สั่งสอน ๓ โลกธาตุ กามภพ รูปภพ อรูปภพ เป็นที่อยู่ของใคร นี่ผลของวัฏฏะ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันก็เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไง

แต่ในปัจจุบันนี้เรามีอํานาจวาสนา ได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาไง พระพุทธศาสนา ถ้าเขาไม่สนใจ เขาไม่ใฝ่รู้ เขาไม่ศึกษานั่นก็เป็นกรรมของสัตว์ ทั้งๆ ที่เขาเกิดแล้วเขามีอํานาจวาสนา เพราะ.. เพราะเวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติ วันเวลานี้สําคัญมาก ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ทุกคนต้องสิ้นชีวิตนี้ไปโดยธรรมชาติ แล้วไม่มีอะไรเป็นสมบัติของตน

เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา สิ่งที่เกิดมากับพระพุทธศาสนา สังคมร่มเย็นเป็นสุข เป็นประเพณีวัฒนธรรม อันนี้มันเป็นบุญเป็นกุศลอยู่แล้วแหละ มันเป็นผลของโลกไง เราเกิดมาแล้ว เราก็มีอํานาจวาสนาจะสุขทุกข์ตามอัตภาพของตน ตามอํานาจวาสนาของตน แล้วทําสิ่งใดตามอํานาจวาสนาของตน ถ้ามันมีบุญมีกุศล เห็นไหม สร้างแต่คุณงามความดี เราสร้างแต่ประโยชน์ของเรา เห็นไหม เพื่อชีวิต

ถ้าประพฤติปฏิบัติไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ ก็ให้จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะให้มันสั้นเข้าๆ ไม่ให้มันไม่มีต้นไม่มีปลาย การเกิด - การตายไม่มีต้นไม่มีปลาย จะเกิดในสถานะใด ในความเห็นใด เพราะเกิดตามแต่อํานาจของกรรม กรรมคือการกระทํา แล้วคนที่ไม่มีสติ ไม่มีปัญญา ไม่มีบุญกุศล ในหัวใจของตน เห็นไหม เวลาสร้างบาปอกุศลก็สร้างทําบาปของเขา

อย่างเช่น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสิ้นกิเลสแล้วเป็นศาสดา เป็นผู้อบรมบ่มเพาะ เทวทัต เทวทัตก็เกิดมาในตระกูล ในตระกูลของสัตว์เหมือนกัน สร้างอํานาจวาสนาบารมีมา แต่เวลาถึงที่สุดแล้วด้วยเวรด้วยกรรม กรรมของสัตว์ไง เวลามาบวชเป็นพระอยู่ในพระพุทธศาสนาอยากมีอํานาจ อยากจะปกครองสงฆ์ อยากจะชิงอํานาจจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า

ทําไมไม่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันเป็นธรรมในหัวใจล่ะ ไปชิงอํานาจขึ้นมาจะทําอย่างไร นั่นล่ะสร้างเวรสร้างกรรม เห็นไหม ธรณีสูบสดๆ ร้อนๆ เลย

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ใครทําคุณงามความดีเป็นบุญกุศลก็เป็นบุญกุศลของเขา ใครทุจริต ใครทําโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากโดยเบียดเบียน โดยทําร้ายใคร นั่นก็กรรมของสัตว์ เขาเกิดมาเหมือนกัน เป็นคนเหมือนกัน เวลาสร้าง สร้างคุณงามความดี ทําดีไม่ได้ดีๆ ทําดีก็เป็นความดีในใจในเหตุการกระทํานั้นในตัวของมันอยู่แล้ว ทําชั่วๆ มันก็ชั่วมันก็สมบูรณ์แบบในหัวใจของมันอยู่แล้ว มันสมบูรณ์แบบในการกระทํา แล้วมันจะให้ผลเมื่อไหร่ล่ะ

ก็นี่กลับมาที่การประพฤติปฏิบัติของเรานี่ไง กรรมเก่า กรรมใหม่ บัว ๔ เหล่า ผู้ที่ขิปปาภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติง่าย - รู้ง่าย มันก็มี แต่ผู้ที่ปฏิบัติง่าย - รู้ง่าย มันก็ต้องเป็นสัจจะเป็นความจริงเหมือนกัน ผู้ปฏิบัติยาก - รู้ยากเยอะแยะไปหมด ผู้ที่ปฏิบัติ ปฏิบัติออกนอกลู่นอกทางไปมากมายมหาศาล นี่กรรมของสัตว์ไง

แต่ถ้าคนที่มีอํานาจวาสนา เขามีสัจจะมีความสัตย์ในใจของตน ถ้าตั้งสัจจะจะทําสิ่งใดต้องทําให้ได้สิ่งนั้น ถ้าทําสิ่งนั้นถ้าทําอย่างนั้นไม่ได้ ก็พิสูจน์ตรวจสอบอยู่อย่างนั้นไง ถ้าพิสูจน์ตรวจสอบ เห็นไหม กึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่งไง เจริญอีกหนหนึ่งเพราะต้องมีครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นที่ท่านมาประพฤติปฏิบัติของท่าน เห็นไหม ท่านก็เป็นนักรบ

นักรบๆ เอาสัจจะ เอาความจริง เอาหัวใจรบ เอาหัวใจ เอาสัจธรรม เอาศีล เอาสมาธิ เอาปัญญาเข้าไปค้นคว้าแสวงหาตรวจสอบ ถ้าจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันเห็นกิเลส มันรู้จักกิเลส

กิเลส เห็นไหม เวลาทําความสงบของใจขึ้นมาแทบเป็นแทบตาย ถ้ามันแทบเป็นแทบตายแล้วแทบเป็นแทบตายมันก็มีความสุขของมัน ถ้าความสุขอย่างนี้ ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันจะมีความสุขมากมายกว่านี้มากมายขนาดไหน ถ้ามันทําความเป็นจริงได้ ถ้าทําเป็นจริงนะ รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง เราลิ้มรสสิ่งต่างๆ ในโลกนี้ ผัสสะรับรู้ได้ทั้งสิ้น ผัสสะรับรู้ได้ทั้งสิ้นมันก็รับรู้ด้วยปุถุชนคนหนา มันไม่ได้ผัสสะในหัวใจของตนหรอก

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเอาชฎิล ๓ พี่น้องไง เขาสําคัญตนว่าเขาเป็นพระอรหันต์ เขาเป็นพราหมณ์บูชาไฟ อยู่ในสมัยปัจจุบันนี้ที่พราหมณ์เขาทํากันอยู่อย่างนี้แหละ การเพ่ง เพ่งกสิณ การทําความสงบมันก็เป็นอภิญญาได้ ดูสิ เขาบูชาไฟของเขา เขามีพญานาคในเรือนไฟของเขา เวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปพักไง เอาพญานาคเอาไว้ในบาตรเลย เขาจะทําสิ่งใดก็แล้วแต่โดยฤทธิ์โดยเดชของเขาไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย “เธอไม่ใช่พระอรหันต์” ไม่ใช่พระอรหันต์เพราะมันไม่ใช่นักรบ การบูชาไฟ การประพฤติปฏิบัติ การเพ่งกสิณ มันส่งออกหมด การส่งออกเหมือนกับรับรู้ในหัวใจของเรานี่ไง เราเป็นมนุษย์ใช่ไหม ลืมตาสิ เราเห็นทุกอย่างหมดเลย หลับตาไม่เห็นอะไรเลย ไอ้นี่มันข้อเท็จจริงไง แต่ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปอบรมบ่มเพาะเขา “เธอไม่ใช่พระอรหันต์ เพราะเธอไม่ใช่นักรบ เธอหลับตา เธอลืมตา เธอก็เห็นของเธออยู่อย่างนั้น”

เวลาเขาลงใจ พอเขาลงใจแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าสงเคราะห์เขาไง เทศน์อาทิตฯ เห็นไหม มโนวิญฺญา-เณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ สิ่งที่มโนคือใจของเรา มันก็เป็นของร้อน พอเป็นของร้อน พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานนี่แหละ พุทธะ ทําความสงบใจเข้ามา ใจของเรามัน มโนวิญฺญา-เณปิ นิพฺพินฺทติ มันก็น่าเบื่อหน่าย เพราะอะไร เพราะจิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีอวิชชาของมัน มันต้องขับเคลื่อนให้เกิดให้ตายของมันไม่มีต้นไม่มีปลายอยู่แล้ว มโนสัมผัส อารมณ์ความรู้สึก มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ

สิ่งที่จิตของเรามันก็น่าเบื่อหน่ายเพราะอะไร เพราะเราควบคุมมันไม่ได้ เราจับต้องมันไม่ได้ เราไม่มีกําลังของเรา ทั้งๆ ที่เป็นพราหมณ์ เห็นไหม บูชาไฟ บูชาไฟก็ต้องเพ่งกสิณอยู่อย่างนั้น ก็ต้องรักษาอย่างนั้น คนที่ภาวนาเป็น สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ทําอย่างไร

ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติท่านผ่านมาหมดแล้วแหละ สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ก็คือสมาบัติไง สมาบัติทําแล้วมันเป็นอภิญญา มันมีกําลังของมัน คนทําได้เขาก็รู้ รู้แล้วไม่หลงด้วย รู้แล้วปล่อยไว้ตามความเป็นจริง เพราะรู้แล้ว เพราะได้หลง ได้เผชิญไปกับมัน ให้มันลากถูลู่ถูกังไปมาตลอดอยู่แล้ว สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ สมาบัติก็คือสมาบัติ สิ่งที่ว่าบูชาไฟๆ เพ่งกสิณ มันก็ได้อย่างนั้น

แต่ถ้าตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ตาเป็นของร้อน กายเป็นของร้อน ความสัมผัสเป็นของร้อน ร้อนเพราะอะไร โทสัคคินา โมหัคคินา ร้อนเพราะไฟ ไฟคือราคะ ไฟคือโทสะ ไฟคือโมหะไง ฟังอาทิตฯ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ชฎิล ๓ พี่น้องเป็นพระอรหันต์หมดเลย

ตอนนี้เป็นพระอรหันต์จริงๆ แล้ว เพราะเป็นนักรบได้เข้าไปเผชิญกับสัจจะความจริงไง ได้เข้าไปเผชิญกับหัวใจของตนไง ได้ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงไง ถ้าเป็นสัจจะความจริงด้วยอะไร ด้วยศีล ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญาที่เกิดขึ้นจากการกระทํา ศีล สมาธิ ปัญญา เป็นอาวุธ เป็นการเข้าไปต่อกรกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน แต่! ต้องมีครูบาอาจารย์ที่ดีงาม

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่าน ท่านการกระทําของท่าน สิ่งที่ว่าท่านเป็นนักรบ นักรบ เห็นไหม รบกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน กว่าจะรบกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน เอาอะไรไปรบ ท่านถึงอบรมบ่มเพาะวางวัตรปฏิบัติไว้เป็นเครื่องอยู่ของใจๆ ใจของเรานี่แหละ ใจที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ใจที่เกิดมาเป็นมนุษย์

พอเกิดเป็นมนุษย์ เป็นปุถุชนคนหนา ปุถุชนคนหนา เราก็พ่ายแพ้กับกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันอยู่บนหัวใจของเรา เพราะมันอยู่บนหัวใจของเราแล้วมันก็หลอก มันก็ใช้ มันก็อิด มันก็ออด มันก็อ้อน มันก็ปลิ้น มันก็ปล้อน เราไหลตามมันไปทั้งสิ้น ทั้งๆ ที่ฟังธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทั้งๆ ที่เป็นชาวพุทธ ทั้งๆ ที่ว่าถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันเป็นพระพุทธ พระจํา ไม่ใช่พระธรรม มันจําสิ่งนั้นมา มันไม่ใช่สัจจะ ไม่เป็นความจริงไง

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านถึงสอนบอกว่า “ให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน” ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามา เห็นไหม มันเป็นอิสระ มันเป็นอิสระจากกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันถึงสงบได้ ที่มันทําความสงบได้ยาก ทําความสงบได้ยากเพราะกิเลสครอบงําหัวใจ แล้วมันขับไสให้เราทุกข์เรายากอยู่อย่างนี้ แล้วพระพุทธ พระจํา ก็จํามาก็อยากจะเป็นมรรคจะเป็นผลขึ้นมา จะทําให้เป็นความจริงขึ้นมา ไม่เป็น มันเป็นกิเลส

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ของเรา เป็นนักรบๆ รบกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน แต่ของเรา เรากิเลสมันซ้อนไง กิเลสมันซ้อน พระพุทธ พระจํา เพราะจําสิ่งนั้นมา พอจําสิ่งนั้นกิเลสมันพลิกมันแพลงขึ้นมา เพราะนักรบๆ มันเป็นข้อเท็จจริงนะ ถ้าข้อเท็จจริง เห็นไหม ทหารผ่านศึกเขาได้ผ่านศึกมา ผ่านศึกมา เวลาศึกสงครามเกิดขึ้นมา เวลาเกิดสงครามแล้ว เวลาเข้าในภาวะสงคราม ภาวะสงครามตามข้อเท็จจริง

เอาแพ้เอาชนะกันโดยศึกโดยสงคราม มันเผลอไผลไม่ได้เลย ทุกอย่างมันถึงเสียกับชีวิตทั้งสิ้น เพราะนักรบ เกิดสงครามการเอาแพ้เอาชนะไม่มีกติกา คําว่า “กติกา” สงครามนั้นเป็นกติกาที่เขียนไว้ แต่เวลาเอาข้อเท็จจริงขึ้นไปแล้ว เวลาข้อเท็จจริงขึ้นมา ถ้าผ่านสงครามคือได้ประหารได้ฆ่า ฆ่าอะไร ฆ่ากิเลสในใจของตน ฆ่าพญามาร ครอบครัวของมาร ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงไง

แต่ถ้าเป็นพระพุทธ พระจํา มันเป็นกิเลสซ้อมรบ ดูสิ เวลาทหารทั้งมากมายมหาศาลที่ไม่เคยผ่านสงครามเลย ทหารที่ไม่เคยผ่านสงครามเขาก็ออกซ้อมรบนะ เขาเป็นทหาร เขาเป็นนักรบ แต่รบโดยแผนที่ รบโดยการฝึกหัด ไม่เคยเจอกิเลส ไม่รู้จักกิเลส ไม่เคยเห็นกิเลสเลย เวลากิเลสมันซ้อนแผน ซับซ้อนๆ ไง เวลาคนที่เกิดมามีอํานาจวาสนาขึ้นมานะ เขาก็อยากจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติให้ตามข้อเท็จจริง

แล้วตามข้อเท็จจริง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า เป็นนักรบพระองค์แรก แล้วเย้ยมาร “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดบนหัวใจของเราไม่ได้เลย ไม่ได้เลย” แล้วไม่ได้ ไม่ได้อย่างไร

ถ้าไม่ได้ ทําไมเวลาเทศน์ธัมมจักฯ “ทางสองส่วนที่ไม่ควรเสพ” ทางสองส่วนเลย เพราะคนที่ประพฤติปฏิบัติมันจะตกไปข้างใดข้างหนึ่งแน่นอน ถ้ามันตกไปทางข้างใดข้างหนึ่งแน่นอน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงทําความสงบของใจเข้ามา เพราะฌานสมาบัติมันมีของมันอยู่แล้ว ฌานสมาบัติ เวลามันประพฤติปฏิบัติตกไปข้างใดข้างหนึ่ง เวลาตกไปข้างที่อัตตกิลม-ถานุโยคก็ทุกข์ของมันอยู่อย่างนั้นๆ

นี่ก็เหมือนกัน จิตไม่สงบมันก็ทุกข์ของมันอยู่อย่างนั้น พอจิตสงบแล้วมันก็ติดในความสงบของมันไง แล้วถ้ามันเป็นการเพ่งกสิณ มันเป็นอํานาจวาสนาที่ได้ฝึกฝนมา มันก็จะเข้าสู่อภิญญา เข้าไปแล้วมันก็เป็นโลกทั้งสิ้น ถ้าเป็นโลกมันก็เป็นโลกียะไง มันไม่เข้าสู่ทางสายกลาง

แต่ถ้ามันจะเข้าสู่ทางสายกลางๆ เห็นไหม ทางสายกลางในพระพุทธศาสนาก็ต้องฝึกหัดทําความสงบเข้ามาให้มั่นคงก่อน ถ้าใจมันมั่นคงแล้ว เห็นไหม ให้ขุดคุ้ย ให้ค้นคว้า ให้แสวงหา ถ้าขุดคุ้ย ค้นคว้า แสวงหา เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา มันถึงจะเป็นสายกลางในพระพุทธศาสนา ในสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐานคือความรู้แจ้งกิเลสในใจของตน มันแทงทะลุกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เห็นไหม นี่นักรบ

แต่ถ้ามันซ้อมรบๆ ซ้อมรบนี่มันสร้างค่าเอง เวลาซ้อมรบนะ ซ้อมรบในแผนที่ในเอกสารก็เรื่องหนึ่ง ซ้อมรบๆ เขาต้องมีข้าศึกสมมุติไง แล้วซ้อมรบขึ้นมา ในการซ้อมรบจะซ้อมรบในสถานการณ์อะไร จะสร้างอย่างไร กิเลสมันสร้างให้หมดเลย พระพุทธ พระจํา พระสงฆ์ มันเป็นความจําๆ มันไม่ใช่ความจริง ถ้ามันเป็นความจําไม่ใช่ความจริง มันไม่เคยเห็นกิเลสตัวจริงๆ ไง

ทหารที่ไม่เคยผ่านศึกสงครามเลย มันไม่ใช่ทหารผ่านศึก มันเป็นทหารอาชีพ แต่ไม่เคยออกศึกออกสงครามใดๆ เลย ถ้าไม่เคยออกศึกออกสงครามใดๆ เลย มันก็คือพวกภาวนาไม่เป็นไง ถ้าภาวนาไม่เป็นมันก็ไม่เป็นวันยังคํ่านะ

ถ้าภาวนาเป็น เห็นไหม เราฝึกหัด เห็นไหม ทหารฝึกหัดๆ แล้วซ้อมรบ แล้วถ้ามีข้าศึกมีสงครามขึ้นมา ถ้าได้ออกรบตามความเป็นจริงขึ้นมา เห็นไหม ถ้าได้ออกรบตามความเป็นจริงขึ้นมา ข้าศึก ถ้าเข้าไปอยู่ในวงล้อมของข้าศึกตายหมดล่ะ

แล้วในการประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เวลากิเลส กิเลสมันมีอยู่โดยดั้งเดิมอยู่แล้ว กิเลสมันอยู่ในหัวใจของเราอยู่แล้ว ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม เราก็ไปจํามา แผนที่มันไม่ใช่ตัวจริง ถ้าไม่ใช่ตัวจริง ศึกสงครามมันเกิดขึ้นมาไม่ได้หรอก

ศึกสงครามจะเกิดได้ เห็นไหม หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอบรมบ่มเพาะพวกเรามาไง ทําความสงบของใจเข้ามาก่อนๆ ถ้าใจสงบระงับแล้วให้ขุดให้คุ้ยให้แสวงหา กิเลสมันไม่เดินเข้ามาให้เราจับหรอก แล้วกิเลสมันไม่บอกว่ามันยอมแพ้แล้วมันจะให้เรามีความสุขหรอก

สิ่งที่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติไง เวลากิเลสมันจะซ้อมรบไง มันจัดการให้อย่างดีเลย จัดการให้ทุกอย่างเลย เพราะ... เพราะเป็นการซ้อม มันเป็นการซ้อมรบ มันถึงไม่ใช่นักรบ ถ้าเป็นนักรบๆ นักรบ เห็นไหม สิ่งที่เกิดศึกเกิดสงครามนี้มันเกิดเพราะการขัดแย้ง มีการขัดแย้งมีการแย่งชิงผลประโยชน์ต่างๆ กัน นั่นเป็นเรื่องทางโลก

แต่เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราเกิดมา เรามีอวิชชาอยู่แล้ว ยืนยันโดยข้อเท็จจริง ถ้าไม่มีอวิชชา ไม่มีกิเลส เราไม่มาเกิดเป็นคนหรอก ไม่เกิดเป็นเทวดา ไม่เกิดเป็นพรหมด้วย เทวดา อินทร์ พรหม สิ่งที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเพราะมันมีกิเลสไง เพราะมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันเป็นต้นเหตุถึงทําให้จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

จิตเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เสวยภพไง กําเนิด ๔ ในครรภ์ ในไข่ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ เวลากําเนิด กําเนิดจากอะไร กําเนิดจากกรรมเก่า กรรมใหม่นี่ไง กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กันไง กรรมดีและกรรมชั่วนี่ไง กรรมดีและกรรมชั่ว ในพระพุทธศาสนาสอนให้เชื่อกรรมดี กรรมชั่ว สอนให้เรื่องกรรม เรื่องการกระทํา ไม่ได้สอนเรื่องอื่นเลย

เวลาการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม เราก็มีคําบริกรรมพุทโธๆๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ นี่ก็คือมโนกรรม มโนกรรมคือการงานของใจไง มโนกรรมคือการกระทําของมโนของใจ ใจที่การกระทําเพื่อให้ใจมันสงบระงับให้ใจมันตั้งมั่นได้ ให้ใจมันฟื้นตัวขึ้นมาได้ สัมมาสมาธิไง สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มีไง จิตสงบ เห็นไหม นักรบๆ เวลาเขาจะออกศึกของเขา เขาต้องมีอาวุธ เขาต้องมีสติ มีปัญญา มีการวางแผน มีฝ่ายเสธ. ฝ่ายสนับสนุน ฝ่ายต่างๆ ร้อยแปด

นี่ก็เหมือนกัน เราจะทําความสงบของใจ เรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา ถ้ามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธ-ศาสนา แล้วเราจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราจะฝึกหัดขึ้นมาให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา มันจะทุกข์มันจะยากขนาดไหน กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา คนที่เขาทําของเขา เขาได้สร้างอํานาจวาสนาของเขา เขาทําความสงบของเขาได้ง่าย แล้วเวลาทําความสงบได้แล้วเขาชํานาญในวสี ชํานาญในการรักษาด้วย

สมาธิคือสมาธิ สมาธิเกิดจากเหตุ เหตุคือมีสติ เหตุจากมีคําบริกรรม เหตุจากเกิดปัญญาอบรมสมาธิ มันต้องมีเหตุมีผลของมัน แล้วทําสมาธิแล้วพอจิตสงบแล้วจะเห็นนิมิต จะมีความรู้ความเห็นต่างๆ ทั้งนั้น ทั้งนั้นเพราะมันเป็นจริตนิสัย

ดูสิ ดูอาหารมันก็มีแตกต่างหลากหลายใช่ไหม เวลาจริตนิสัยของคนมีความชอบต่างๆ มันก็แตกต่างกันใช่ไหม แล้วเวลามันแตกต่างกัน มันแตกต่างเพราะอะไรล่ะ มันแตกต่างมโนกรรมไง “เวลาเธอยํ้าคิดยํ้าทําจะเป็นจริตเป็นนิสัยของเธอ” เวลายํ้าคิดยํ้าทํา มันก็คิด มันก็ยํ้า มันก็ยํ้าคิดยํ้าทําในใจอันนั้น แล้วเวลามันมีการกระทํา กรรมมีการกระทํา

เวลาอนันตริยกรรม อนันตริยกรรมทําสงฆ์ให้แตกแยก ทําให้พระพุทธเจ้าห้อพระโลหิตไง ฆ่าพ่อ ฆ่าแม่ ฆ่าครูบาอาจารย์ เห็นไหม ฆ่าพระอรหันต์ อนันตริยกรรม ทําไมเป็นอนันตริยกรรมล่ะ? กรรมมันรุนแรงๆ แม้แต่ในชาติปัจจุบันนี้ถ้าเราได้ทํากรรมหนักไว้นี่ตาลยอดด้วน มันจะทําคุณงามความดี คุณงามความดีจากการกระทํา จากปลายอ้อปลายแขม จากที่เราประพฤติปฏิบัตินี่มันไม่เข้าสู่หัวใจเลย เวลามีการกระทําขนาดนั้นนี่อนันตริยกรรม เวลากรรมหนักๆ ก็เป็นเรื่องหนึ่ง

แล้วทําคุณความดีๆ ล่ะ นี่เป็นกรรมดี กรรมดีและกรรมชั่ว เวลากรรมดีและกรรมชั่ว เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันสมดุลพอดีขึ้นมา เห็นไหม มันก็จะสงบระงับเข้ามาด้วยการกระทํา ด้วยมโนกรรม ด้วยการกระทํา ด้วยคําบริกรรม เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาขึ้นมาในภาคปฏิบัติๆ นะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ ด้วยหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแทงทะลุหมดเลย อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า การกระทําอันนั้นเป็นการกระทําที่เป็นสัจจะเป็นความจริง เป็นนักรบพระองค์แรก แล้วรบโดยมรรค ๘ รบโดยดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความชอบธรรมอันนั้น

เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะ ทางสายกลางในพระพุทธ-ศาสนา ธรรมจักรไง ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ เพราะอะไร เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมสายกลาง ธรรมสายกลางคืออะไร มคฺโค ทางอันเอก ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา ดําริชอบ ดําริคือความธรรมที่ถูกต้องชอบธรรม สติชอบ สมาธิชอบ งานชอบ งานชอบนี้สําคัญมากหน้าที่การงานไง

เวลาทางโลกอาบเหงื่อต่างนํ้าทําหน้าที่การงานของตน เพื่อหาเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง เวลาจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เพราะว่าในพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งพระอานนท์ไว้เลย “อานนท์ เธอบอกเขานะ ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด” ปฏิบัติบูชาไง ฝึกหัด ฝึกหัดให้มีสติ ฝึกหัดทําความสงบใจเข้ามา ฝึกหัดใช้ภาวนามยปัญญาให้มันเกิดขึ้น

เพราะปฏิบัติบูชาเราเถิด เพราะถ้ามันปฏิบัติด้วยมรรค ๘ ปฏิบัติด้วยความถูกต้องชอบธรรมมีกิจจญาณ มีสัจจญาณ กตญาณในหัวใจ วงรอบ ๑๒ เขาจะได้เป็นพระโสดาบัน เขาจะได้ผลของการประพฤติปฏิบัติไง เห็นไหม นักรบ เวลานักรบๆ รบจริงๆ รบด้วยมรรคด้วยผล ด้วยมรรคผลมันไม่มีหาซื้อหาขายได้ที่ไหนทั้งสิ้น มันเป็นผลจากการประพฤติปฏิบัติไง จิตตภาวนาๆ

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา เรามีครูมีอาจารย์ไง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นนักรบมาก่อน เวลาท่านอบรมบ่มเพาะ ท่านถึงให้เรารบด้วยความเป็นจริงในหัวใจของเรา แล้วทําให้ขึ้นมาเป็นความจริงขึ้นมา ในภาคปัจจุบันนี้เวลาลูกศิษย์ลูกหา ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลัง มันเป็นการซ้อมรบ มันอ้างมันอิง เห็นไหม พระพุทธ พระจํา พระสงฆ์ พระจําไม่ใช่พระธรรม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม กราบธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ เห็นไหม พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ ได้เป็นพระโสดาบันทั้งสิ้น แสดงอนัตตลักขณสูตรเป็นพระอรหันต์ ๕ องค์ ไปได้ยสะอีก ๕๕ เห็นไหม ๖๐ องค์พ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์

ถ้ามีพระธรรมๆ พ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์ บ่วงที่เป็นทิพย์ ชื่อเสียง กิตติศัพท์ กิตติคุณ ทิพย-สมบัติ พ้นหมดเพราะอะไร พระธรรมๆ สัจธรรมในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัจธรรมในใจของพระอรหันต์มันมีคุณค่า ถ้ามันมีคุณค่าแล้วมันมีคุณค่าในตัวมันเอง วิมุตติสุขไง ถ้ามันวิมุตติสุขวิหารธรรมในใจแล้วโลกธรรม ๘ มีค่าอะไร มันไม่มีค่าเลย แล้วถ้ามันไม่มีค่า เพราะมันไม่มีค่า เพราะหัวใจมันไม่เอา ถ้าเป็นพระธรรม

แต่ถ้าเป็นพระจํา พระจําๆ เพราะมันหิวมันกระหายไง ในหัวใจมันมีหิวมันกระหาย มันอยากดัง มันอยากให้คนรู้จัก มันอยากไปหมด พระจํา

แต่ถ้าเป็นพระธรรมมันไม่เป็นอย่างนั้นแล้ว มันไม่มีการแสวงหาสิ่งที่เป็นโลก ไร้สาระ มันเป็นภาระ เวลาคนเกิดมาต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัยใช่ไหม พระก็ต้องเช้าบิณฑบาตเลี้ยงชีพ เจ็บไข้ได้ป่วยก็ไปหาหมอ ถ้าเจ็บไข้ได้ป่วยแล้ววิหารธรรม ถ้าเป็นธรรมโอสถกําหนดพุทโธๆ หายหมดเลย เวลาหายหมดเลย เห็นไหม

แต่ชีวิตนี้ก็มีการพลัดพรากเป็นที่สุด โดยธรรมชาติของมัน ชีวิตนี้ก็ต้องสิ้นชีวิตนี้ไป สิ้นชีวิตนี้ไปแบบกิเลสซ้อมรบ ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติเข้มข้นเข้มงวดโดยกิเลสหมดเลย กิเลสมันซ้อนไง เป็นพระจําไง พระพุทธ พระจํา พระสงฆ์ ไม่ใช่พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

ถ้ามันเป็นพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันเป็นสัจธรรม แค่ทําความสงบของใจ เราก็ซื่อสัตย์แล้ว เพราะอะไร เพราะสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตสงบระงับแล้ว องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าจิตตภาวนา จิตดวงนี้พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ทําความสงบของใจแล้วมันรู้ มันตื่น มันเบิกบานของมัน แล้วมันขุดคุ้ยค้นคว้าค้นหากิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน

ถ้าคนไม่มีอํานาจวาสนาจับพลัดจับผลูๆ หากิเลสไม่เจอ หากิเลสไม่เจอแล้วบอกมันไม่มี มันไม่มีแล้วทําความสงบของใจเข้ามาแล้วว่างๆ อย่างนี้คือคุณธรรม คือสิ้นกิเลส มีอํานาจวาสนาแค่นั้น มันก็เป็นวาสนาของคน

แต่ถ้ามีอํานาจวาสนา เวลาจิตมันสงบระงับแล้วมันขุดมันคุ้ย มันค้นมันคว้าของมัน มันเห็นของมัน เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ขนพองสยองเกล้า

เราไม่รู้ว่ากิเลสตัณหาความทะยานอยากมันอยู่ไหน แล้วเวลาจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม มันมีร่างกายเหมือนเราที่ไหนไม่เห็นมี แล้วเวลามาเกิดเป็นเรา เรามีกายกับใจๆ แล้วร่างกายนี้ก็ชราครํ่าคร่าไปตลอด แล้วหัวใจมันชราครํ่าคร่าหรือไม่ มันเป็นเพราะอายุขัยไง ๑๐๐ ปีก็ตายไป พอตายไปแล้วจิตมันไปไหน มันก็ไปเกิดอีกแล้วเพราะอะไร เพราะมันมีความไม่รู้ในตัวมันไง มันไม่รู้จะไปไหน มันก็ล่องลอยไปเกิดตามอํานาจของมันไง

แต่ในปัจจุบันนี้เราเกิดมามีกายกับใจ กายกับใจ ไอ้กายที่ว่าจิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะที่ว่าจับต้องไม่ได้ เราพยายามฝึกหัดของเรา เราพยายามประพฤติปฏิบัติของเรา เราค้นคว้าหาของเราให้ได้ เรารู้ได้ต่อเมื่อมันเป็นอารมณ์ความรู้สึก มันรู้ได้แต่สัมผัส ลมพัด มีความรู้สึก ผัสสะมีความรู้สึก เวลาชอบสิ่งใด ต้องการสิ่งใด เวลามันต้องการมันแสวงหาในใจไม่รู้เท่าทัน

ถ้าจิตสงบแล้วถ้ามันจับอารมณ์ความรู้สึกไง กาย เวทนา จิต ธรรม สิ่งที่อารมณ์ความรู้สึกเป็นรูป อารมณ์ความรู้สึกของคนมันเป็นวัตถุเลยล่ะ ถ้ามันจับมันต้องได้ มันแยกมันแยะของมันได้ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ

ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแยกแยะไว้เลย รูปกับนาม เวลาเป็นรูปๆ เป็นธาตุ ๔ เป็นรูป เห็นไหม มหาภูตรูป เห็นไหม ดิน นํ้า ลม ไฟ สิ่งที่จับต้องได้แล้วเราเห็นด้วยตาเปล่าตลอดเวลา เราก็รับรู้ได้ ถ้าศึกษาธรรมะเป็น พระพุทธ พระจํามา เราจํามา เราจํามาแต่เราทําของเราขึ้นมาให้เป็นความจริงขึ้นมาไม่ได้ ถ้าเป็นความจริงไม่ได้มันก็ไม่ใช่นักรบ

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นนักรบ ท่านเป็นนักรบเพราะท่านเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นธรรมเป็นสัจจะเป็นความจริง ท่านจับต้องของท่านได้ อย่างที่ว่า สิ่งที่อารมณ์ความรู้สึกเป็นรูปอันหนึ่ง เป็นรูปเลยล่ะ จับต้องได้เลยล่ะ ถ้าจับต้องได้ ถ้าจับต้องได้แล้วเวลามันแยกออกไง เวลาอารมณ์ความรู้สึกมันก็เป็นความคิด ความคิดที่เป็นความทุกข์ความสุขถ้ามันจับต้องได้แล้วมันประกอบไปด้วยอะไรล่ะ ที่ว่ากายกับใจมันประกอบไปด้วยอะไร อารมณ์ความรู้สึกประกอบด้วยอะไร

รูป มันก็มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ รูปมันมีความรู้สึกไง เวทนาไง ดีหรือชั่ว ชอบหรือชัง นี่เวทนา สัญญา สัญญาเทียบค่า สัญญาเทียบค่าเลยนะ เพราะมันเป็นสัญญา สัญญา สังขารปรุง สังขารแต่ง แต่งต่อเนื่องไป นี่วิญญาณรับรู้ในอารมณ์นั้น อารมณ์ๆ หนึ่ง อารมณ์หนึ่ง เห็นไหม วิญญาณรับรู้ที่ความคิดเกิดดับๆ อารมณ์หนึ่งๆ มากมายมหาศาล

ถ้าจิตมันสงบ ถ้ามันจับต้องของมันได้ ถ้าจับต้องได้แล้วมันแยกแยะได้ มันแยกแยะได้ด้วยความเป็นจริงของมันได้ เราแยกของเราๆ นี่จะเป็นนักรบ ไม่ใช่ซ้อมรบ ซ้อมรบมันจับต้องสิ่งเหล่านี้ไม่ได้เลย มันเป็นการจํามา มันเป็นทางวิชาการ จะซ้อมกันบนแผนที่ ธรรมและวินัยไง พระไตรปิฎกไง ถ้าจําจากครูบาอาจารย์มา เราก็จํามา พอจํามา จํามา สิ่งที่จํามาแล้วเวลาทําไปนี่มันเป็นสัญญา จํามาแล้วนะ ซ้อมรบ มันก็สร้างเป็นรูปแบบ เป็นสร้าง เห็นไหม

เวลาหลวงปู่มั่นท่านบอก “ต่อไปนี่มันมีไอ้พวกแซงหน้าแซงหลัง พวกที่เดินตามก็มี” ถ้าเดินตามก็เป็นนักรบไง จะเข้าไปแสวงหา เข้าไปพิสูจน์ในกายกับใจของเรา เวลาจิตตภาวนาๆ จิตตภาวนาจิตก็ค้นคว้าหาจิตของตน ถ้าจิตสงบแล้วถ้ามันพิจารณากายเห็นกายของตน มันก็ค้นคว้าในกายของตน ถ้ามันพิจารณาเวทนา พิจารณาจิต มันก็พิจารณาในหัวใจของตน

เวลาพิจารณาขึ้นมา เห็นไหม เวลากิเลสมันชําแรกเข้าไปอยู่ในใจและกายของเราทั้งสิ้น ในกายและใจอยู่ใต้อาณัติของกิเลสทั้งสิ้น เวลาอยู่ใต้อาณัติทั้งสิ้น เห็นไหม ถ้าเราไม่มีอํานาจวาสนา หรือไม่มีกําลังที่จะมีอํานาจวาสนาพอ เราก็ยอมจํานนอยู่กับมันไง ถ้ายอมจํานนอยู่กับมัน เห็นไหม ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลังขึ้นมา มันก็พลิกกลับ เอาพระจํามาเป็นเครื่องมือแล้วก็แยกแยะ ซ้อมรบ ซ้อมรบมันสร้างเลยนะ สร้างเพื่อจะซ้อมรบในสถานการณ์ จะเข้ายึดเมือง จะเข้าปกป้องเมือง จะเข้าสิ่งใด มันซ้อมรบมันไม่เป็นความจริง

ถ้ามันเป็นความจริงนะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านสอน ท่านสอนเฉพาะบุคคล เวลาเทศนาว่าการบนศาลานี่ เห็นไหม บนศาลานี่เทศนาว่าการแกงหม้อใหญ่ มันเป็นข้อเท็จจริงไง มันเป็นข้อเท็จจริง “ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ” ใช่! มันเป็นธรรมชาติ แต่ธรรมชาติของใครล่ะ ธรรมะเป็นธรรมชาติ ฝนตกแดดออกนี่ไงธรรมชาติ กิเลสของคนก็เป็นธรรมชาติ

แต่! แต่นักรบไปเจออะไร เห็นอะไร รู้อะไร ถ้าที่รู้ที่เห็นนั้นน่ะ ที่รู้ที่เห็น เห็นโดยอะไร?

ถ้าเห็นโดยจิตของเรา เห็นโดยสัญญาของเรา ส่วนใหญ่แล้วเวลาธรรมเกิดๆ ไง เพราะ... เพราะจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะได้สร้างเวรสร้างกรรมของเขามา ใครสร้างเวรสร้างกรรมมามากน้อยขนาดไหน เวลาจิตมันสงบแล้วเห็นนิมิตต่างๆ เห็นความรู้สึกต่างๆ อันนั้นมันเป็นประสบการณ์ของจิตนั้น ถ้าประสบการณ์ของจิตนั้นเรารู้แล้วเราวางไว้ ถ้าคนมีวาสนานะ เรารู้สิ่งใดเราก็วางๆ ความรู้นั้นก็เท่ากับทําความสะอาดใจของตนไง

ใจของเรา เห็นไหม มันรับมันรู้ มันมีเวรมีกรรมของมัน มันถึงได้มีสถานะอย่างนั้น แล้วมันรู้เห็นอย่างนั้น ความรู้เห็นอย่างนั้น เห็นไหม เหมือนกับเราจะเดินทาง เราจะเดินทาง เราต้องมีเป้าหมายว่าเราจะไปที่ใด แต่เวลาที่เราเดินทาง สิ่งที่หนทางนั้นมันจะประกอบไปด้วยสิ่งที่ยวนเย้า สิ่งที่รับรู้ร้อยแปดพันเก้า จิตของคนก็เหมือนกัน เวลาจิตของคนขึ้นมา เห็นไหม เวลาเริ่มฝึกหัดภาวนาขึ้นมา ถ้าฝึกหัดทําความสงบของใจเข้ามา ด้วยกรรมของสัตว์ มันจะรู้มันจะเห็นสิ่งใดขึ้นมา นั้นคือภาพข้างทาง สิ่งที่เป้าหมายของเราคือเราต้องการทําความสงบของใจดวงนั้น

ถ้าทําความสงบของใจดวงนั้น ดวงนั้นคือดวงของเราเนี่ย เราก็มีสติมีปัญญาดูแลรักษาในการบริกรรม การดําเนินต่อเนื่องให้จิตมันดําเนินไป สิ่งที่รู้ที่เห็นก็วางๆ ไง แต่! แต่คนที่ไม่มีวาสนามันเห็นสิ่งใดแล้วมันติด ถ้าสิ่งใดมันติดมากหรือติดน้อยก็แล้วแต่ หรือความพอใจทําให้เราเนิ่นช้าอยู่อย่างนั้น มันก็จะติดอยู่อย่างนั้น

แต่ถ้าเราจะรู้จะเห็นสิ่งใดเพราะการทําความสงบของใจ เห็นไหม เป็นเครื่องอยู่ของใจๆ เพื่อจะไม่ให้ติดสิ่งที่ยวนเย้า สิ่งที่ยั่วยวน สิ่งนี้มันทําให้เราเนิ่นช้า มันทําให้เราเข้าสู่ความสงบไม่มั่นคง ชํานาญในวสีๆ เราฝึกหัดภาวนา เห็นไหม กําหนดพุทโธ เราวางอารมณ์อย่างใด เราทําสิ่งใดแล้วจิตมันสงบได้โดยง่าย จิตสงบโดยพอประมาณ จิตสงบขนาดไหนนี่ประสบการณ์ทั้งนั้น

การภาวนาเริ่มต้นจากตรงนี้ ถ้าเริ่มต้นจากตรงนี้มันจะเป็นข้อเท็จจริง จิตสงบหรือไม่สงบ แล้วในการภาวนาบางคราวมันก็สงบ บางคราวมันก็ไม่สงบ แต่มันจะสงบหรือไม่สงบเราจะปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจนการประพฤติปฏิบัติเหนื่อยยากขนาดไหน จนมันเข็ด จนมันขยาด มันเข็ด มันฝังใจ เราทําโดยไม่ต้องการให้สมุทัยความอยากไม่ให้กิเลสมันพลิกไง พลิกเป็นการซ้อมรบไง กิเลสมันพลิก เราไม่ต้องการกิเลส เราต้องการธรรม ศีล สมาธิ ปัญญา ตามข้อเท็จจริงของเรา

ศีลคือความปกติของใจโดยข้อเท็จจริงไง ถ้ามันมีความผิดพลาดสิ่งใด ทําสิ่งใดถ้ามันศีลขาด ศีลด่าง ศีลพร้อย เราวิรัติ เราแก้ไขได้ เว้นไว้แต่พระ เวลาพระของเราถ้ามันผิดแล้วมันฝังใจ นักรบๆ ใครที่ปฏิบัติมันฝังใจ ฝังใจ ถ้ามันยังไม่ได้เวลา เราก็ถึงเวลาเราก็จะปลงอาบัติของเรา ถ้าปลงอาบัติของเรา สิ่งนี้เป็นอาบัติไง ถ้ามันเป็นความผิดไง ทุศีล เวลาทําความสงบของใจ ใจมันสงบแล้ว เห็นไหม มันก็โลเล

แต่ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ความถูกต้องชอบธรรมโดยศีลโดยธรรมขึ้นมา ทําความสงบของใจให้มันอบอุ่นของเราในหัวใจของเรา แล้วฝึกหัดชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและการออก ถ้าชํานาญในการเข้าและการออก ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เรามีสติ เรามีปัญญา เรารักษาเหตุของเราไว้ เราตั้งด้วยสติ สติสัมปชัญญะ การปฏิบัติการทํางานทุกแขนงต้องมีสติประกอบทุกอิริยาบถ แล้วถ้ามันพลั้ง มันเผลอ มันขาดสติไป นั้นเราก็เริ่มต้นใหม่ๆ

แต่คนที่ประพฤติปฏิบัติโดยข้อเท็จจริงโดยการกระทําแล้ว มันจะสมบูรณ์แบบของมัน ถ้าสมบูรณ์แบบของมัน เห็นไหม เราอยู่โดยเหตุตลอด สมาธิจะไปไหน ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเราจุดไฟ เราเติมนํ้ามัน แล้วนํ้ามันมันสมบูรณ์แบบ ถ้าไฟมันติดมันก็มีนํ้ามันเป็นเครื่องหล่อเลี้ยง ไฟมันก็ต่อเนื่องไป นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติ มีสติของเรา เรามีคําบริกรรมของเรา แล้วรักษาของเรา พอมันสงบแล้วมันมีกําลัง สงบแล้วมีความสุข ถ้ามีความสุขเพราะความสุขนั้นมหัศจรรย์ แล้วเราก็จะมีคําบริกรรมอย่างนี้ต่อเนื่องไปโดยที่เราไม่หลงระเริงไง

แต่คนไม่เป็นมีสิ่งใดแล้วมันก็ดีใจ มีสิ่งใดมันก็พลั้งเผลอ แล้วทุกคนมีความคิดว่าสิ่งใดที่เราทําแล้วมันจะเป็นของเราตลอดไป ไม่ใช่หรอก ใจของเรามันโลเลอยู่แล้ว แล้วใจของเรามันมีกิเลสด้วย ใจของเรามันโลเลอยู่แล้ว มันรวนเรอยู่แล้ว ถ้ารวนเรอยู่แล้วมันได้สิ่งใดแล้วมันไหลลื่นไปหมด

มันถึงต้องมีครูบาอาจารย์ เวลาแก้จิตๆ ครูบาอาจารย์จะคุ้มครองจะดูแลตลอดไป ทําความสงบของใจเข้ามาให้ได้ก่อน แล้วใจสงบแล้วถ้ามันรู้เห็นสิ่งใด วางๆๆ วางให้มันมั่นคงของมันขึ้นมา แล้วถ้ามันจับต้องสิ่งใดได้ๆ หรือสิ่งใดที่มันเข้ามาในคลองของความรู้ความเห็นนั้น เราก็พิจารณามันให้ปล่อยวางๆ ผ่านต่อเนื่องไปๆ จนจิตมันตั้งมั่นนะ คําว่า “ตั้งมั่น” มันทําความสงบได้สะดวกๆ แล้วมันต่อเนื่อง แล้วถ้ามีสิ่งใดมากระทบกระเทือนมันไปแล้ว ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านถึงไม่ให้คุยกัน ไม่ให้คลุกคลี ให้รักษาใจของตน ถ้ารักษาใจของตนได้เพราะเราจะเป็นนักรบ เราไม่ใช่ให้กิเลสซ้อมรบ

กิเลสซ้อมรบมันซ้อนกัน มันบอกว่านี่ความเป็นนักรบ ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลัง กิเลสซ้อมรบ กิเลสซ้อมรบกิเลสมันยุมันแหย่ กิเลสมันพลิกมันแพลง กิเลสเป็นคนคุมเกมไง เพราะกิเลสเป็นเจ้าวัฏจักรอยู่แล้ว กิเลสมันคุมหัวใจดวงนี้อยู่แล้ว แล้วด้วยอ่อนแอ ความอ่อนแอ ความพลั้งเผลอ ความไม่เอาไหน เลยให้กิเลสเป็นคนบงการ กิเลสมันเลยจัดซ้อมรบเลย กิเลสมันจัดการให้ ศีล สมาธิ ปัญญา เหลวไหล ไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน เหลวไหล เอาความเหลวไหล เอาเหตุ เอากิเลสที่มันซับซ้อน กิเลสมันจะจัดซ้อมรบให้ไง ว่าเป็นภาคปฏิบัติ แต่ความจริงมันไม่ใช่

เพราะว่าคนเกิดมาด้วยอวิชชา คนเกิดมาด้วยตัณหาความทะยานอยาก ด้วยกรรมดีกรรมชั่วของตน กรรมดีกรรมชั่วของตนมันก็มาจากกิเลสนั่นแหละ ถ้ามันมาจากกิเลสๆ ถ้าเป็นกรรมดีๆ เราสร้างให้เป็นมรรค สร้างให้เป็นมรรคคือสร้างคุณงามความดีโดยการทําดีต่อเนื่องๆ จะทําความสงบของใจมันจะมีอะไรสิ่งใดกีดสิ่งใดขวาง สิ่งที่กีดขวางนั้นคือครอบครัวของมาร เราไม่ต้องไปอุทธรณ์อะไรทั้งสิ้น เราทําของเราโดยบุญกุศล โดยศรัทธา โดยความเชื่อ โดยความมั่นคงของเรา เพราะอะไร

พระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เราจะทําคุณงามความดีของเรา สร้างอํานาจวาสนาบารมีของเรา เพื่ออย่างน้อยก็ให้ภพชาติมันสั้นเข้า ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมามันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เพราะมันเป็นการทําและกิเลสเข้าเผชิญหน้าบนหัวใจของเรา นี่ไง การรบกิเลสๆ ถ้าจิตสงบระงับแล้วถ้ามันจับมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ตามความเป็นจริง ถ้ามันจับต้องของมันได้นั่นล่ะกองทัพธรรม

กองทัพธรรมคือศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา มันมีภาวนามยปัญญา ปัญญาเริ่มต้น ปัญญาจากสามัญสํานึกของมนุษย์ มนุษย์เกิดมาเป็นปุถุชนคนหนา มันมีความทุกข์ความยาก เพราะความรู้สึกนึกคิดมันหยาบ มันเข้าสู่ความละเอียดในหัวใจของตนเองไม่ได้ ถ้ามันเข้าสู่ความละเอียดในหัวใจของตนไม่ได้ เราก็พยายามของเรา เราฝึกหัด เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา พยายามใช้คําบริกรรม ต้องคําบริกรรม

เพราะคําว่า “คําบริกรรม” เพราะหัวใจ ธาตุรู้ สิ่งที่ถูกรู้คืออารมณ์ความรู้สึก มันบริกรรมของมัน มีการกระทําของมันไง ให้ของมันเป็นข้อเท็จจริงไง ให้มันเป็นสัมมาสมาธิ ให้มันเป็นข้อเท็จจริง ไม่ใช่บอก “มันวางๆ” วางอะไร วางๆ ให้กิเลสมันซ้อมรบใช่ไหม ให้กิเลสมันซับซ้อนใช่ไหม ให้กิเลสมันพลิกแพลงใช่ไหม

ดูการประพฤติปฏิบัติสิ ถ้าเป็นครอบครัวกรรมฐาน เป็นสายหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นที่ครูบาอาจารย์มีข้อวัตรปฏิบัติให้ดําเนินการมา ให้ทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบระงับแล้วให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริง ให้เป็นนักรบเพื่อจะให้เป็นศีล สมาธิ ปัญญา เข้าไปเผชิญกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากตามข้อเท็จจริง

ให้กิเลสกับธรรม สงครามธาตุ สงครามขันธ์ ให้เกิดภาวะสงคราม สงครามที่มันเกิดขึ้น เวลามันเกิดขึ้นท่ามกลางหัวใจ มันเกิดการกระทําโดยสติโดยปัญญา ปัญญามันจะหมุนติ้วๆ มันจะเร็วของมัน จากที่เริ่มต้นจากอืดอาด จากยืดยาด จากทําถูกทําผิด ทําได้ ทําไม่ได้ ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริง มันจะเกิดสัจจะความจริงขึ้นมา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก แล้วมันจะมหัศจรรย์กับความเป็นจริงในพระพุทธศาสนา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้มาด้วยอํานาจวาสนา ด้วยการกระทํา ด้วยสัจจะ ด้วยความจริงจนมีพระพุทธกับพระธรรม พระอัญญาโกณฑัญญะเวลาฟังธรรมจากองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วประพฤติปฏิบัติตามสัจจะความจริง จิตแทงตลอดด้วยกิจจญาณ สัจจญาณ กตญาณในวงรอบ ๑๒ มันเป็นสัจจะเป็นความจริง เห็นไหม เกิดการกระทําระหว่างกิเลสกับธรรมในหัวใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ นักรบ รบสัจจะ รบความจริงขึ้นมาเลยเกิดพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระธรรมไม่ใช่พระจํา

ถ้าเป็นพระจําๆ มันจํามา จํามาแล้วกิเลสมันปลิ้นมันปล้อน เวลากิเลสมันปลิ้นอารมณ์เปลี่ยนมันรวนเรมันเปลี่ยนแปลงตลอด สัญญาความจํา จําแล้วขาดตกบกพร่องเกินความจริง ไม่มีข้อเท็จจริง มันเป็นความจําๆ ทั้งสิ้น สัญญา เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติทําความสงบของใจนี่คือกําลัง แล้วเวลาเริ่มฝึกหัดใช้ปัญญาไปๆ ถ้ากําลังมันอ่อนลง นี่เป็นสัญญาแล้ว เป็นสัญญาคือมันจืดมันชืด เป็นสัญญาคือมันพะรุงพะรัง

ถ้าเป็นปัญญา เวลาเป็นปัญญามันเป็นปัญญาญาณ มันขาด มันฟัน มันทะลุปรุโปร่ง มันปล่อยวาง มันร้อยแปด ถ้ามันเป็นปัญญานะ ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ งานชอบธรรม ถูกต้องชอบธรรม นักรบ แต่ซ้อมรบ คําว่า “ซ้อม” ไง ซ้อมรบกิริยาท่าทางดูสวยงามกว่าด้วยเพราะมันไม่มีเลือด ก็เอาเลือดปลอมมาชโลมให้เลือดแดงเลย ให้ถ่ายวิดีโอมาสวยงาม แล้วเวลาส่งแล้วได้เก็บคะแนนเต็มที่เลย แต่ในการประพฤติปฏิบัติไม่ใช่

จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง เหตุให้เกิดทุกข์คือสมุทัย คือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก นิโรธคือความดับทุกข์ มันจะดับได้ด้วยมรรค ๘ มันเป็นสัจจะ มันเป็นความจริง

จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ เวลาการกระทํา เห็นไหม เวลาทําความสงบของใจเข้ามาๆ สมถกรรมฐาน สมถกรรมฐานฐานที่ตั้งแห่งการงานคือจิตดวงนี้ จิตดวงนี้สงบระงับแล้วจิตตภาวนา จิตนี้ยกขึ้นสู่วิปัสสนาโดย เห็นไหม ยกขึ้นสู่วิปัสสนาโดยจิตที่เป็นสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ยกขึ้นสู่วิปัสสนาโดยเห็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก นิโรธดับด้วยมรรค ๘ นิโรธดับ นิโรธคือขณะ ขณะจิตที่มันดับ มันดับโดยมรรค ๘ มรรคสามัคคี

มรรคที่เราเริ่มฝึกหัด เห็นไหม สุตมยปัญญา จินตมย-ปัญญา ภาวนามยปัญญา ปัญญาที่มันเกิดขึ้น เวลาฝึกหัดปฏิบัติไป ปัญญามันจะเร็วขึ้น มันจะเท่าทันกิเลสมากขึ้น เวลาสงครามธาตุ สงครามขันธ์ สงครามระหว่างธรรมกับกิเลสที่มันประหัต-ประหารกันบนหัวใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น มันถึงเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกกับใจดวงนั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจของสัตว์โลกที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวลามันเกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมามันก็เกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมาบนจิตดวงนั้น บนจิตดวงนั้นคือสัมมาสมาธิไง แล้วถ้ามันทําสมาธิไม่เป็นล่ะ? มันจะเอาที่ไหนเป็นพื้นฐานล่ะ?

จิตตภาวนากับอารมณ์ภาวนามันแตกต่างกัน จิตตภาวนามันเกิดชัดเจนแจ่มแจ้งมันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก แค่สมถ-กรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน จิตที่สงบระงับ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานมันก็มหัศจรรย์ในจิตของตนอยู่แล้ว ว่าจิตของตน “อ๋อ! จิตดวงนี้ที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันเป็นอย่างนี้ ของที่เป็นของเราแต่ทุกคนไม่เคยเห็น แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านอบรมบ่มเพาะให้ฝึกหัดทําความสงบของใจขึ้นมาเพื่อให้เห็นจิตดวงนี้! จิตดวงนี้! จิตดวงนี้!”

มันมีกี่ดวงล่ะ?

ถ้ามันจิตดวงนี้มันก็สมถกรรมฐานยกขึ้นสู่วิปัสสนาๆ ก็ยกขึ้นสู่วิปัสสนาก็เห็นกิเลสไง ถ้ามันเห็นกิเลสขึ้นมามันก็เกิด เห็นไหม เกิดธรรมจักรไง เกิดภาวนามยปัญญาไง ปัญญาที่ภาวนา ภาวนาที่เกิดขึ้นมันมหัศจรรย์กับใจดวงนี้มากมายขนาดไหน นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ไง ก็มันจะรื้อที่ใจดวงนี้ไง ใจดวงนี้ที่มันทุกข์มันยากไง ใจดวงนี้ที่กิเลสมันครอบงําอยู่ไง ที่ครอบครัวของมารมันครอบงําไว้ไง แล้วถ้ามันเป็นกิเลสพลิกแพลงไง มันซ้อมรบ

เหมือนกันเลย พูดเหมือนกัน คําเดียวกัน แต่ไร้สาระ ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลัง!

แซงหน้าแซงหลังมันเป็นสัญญาอารมณ์ กิเลสซ้อมรบ กิเลสมันซ้อมรบมันฝึกหัด แล้วมันฝึกหัดด้วยข้อเท็จจริงไม่ได้ ฉะนั้น เวลาการประพฤติปฏิบัติมันก็อยู่ที่วาสนา ถ้าวาสนามันทําไม่ได้ อย่างไรมันก็ไม่ได้ แต่ไม่ได้ ถ้าไม่ฝึกหัดมันก็ทําไม่ได้ แต่ถ้ามันฝึกหัดของมัน มันจะทําของมันได้ มันจะสร้างสมบารมีสร้างสมบุญญาธิการของมันขึ้นมา ถ้ามันสร้างสมบุญญาธิการของมัน เห็นไหม

ดูสิ ดูครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม ตลอดรุ่ง ตลอดรุ่งก็ตลอดรุ่ง ทุกข์ยากแสนเข็ญขนาดไหนก็จะสู้กับมัน แล้วถ้าสู้กับมัน ถ้าผ่าน ถ้าชนะนะ สงบหมดเลย ว่างหมดเลย แล้วว่างมันว่างโดยสมถะและว่างด้วยปัญญา ว่างด้วยสมถะคือเป็นสมาธิ ว่างด้วยปัญญาคือปัญญามันแยกแยะ นักรบรบกับข้อเท็จจริงในใจของตน ถ้าใจของตน นี่ไง รื้อสัตว์ขนสัตว์โดยมรรค ๘ ไง มรรคที่มันเกิดขึ้นจากในพระพุทธศาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

แต่ไอ้กิเลสซ้อมรบ พระพุทธ พระจํา พระสงฆ์ มันจํามา มันเป็นสัญญา มันไม่ใช่ข้อเท็จจริง สัญญาคือการศึกษา การศึกษาตามตํารับตํารา ตามวิชาการโลกนี้มากมาย คนที่มีการศึกษาจบจากการศึกษามา เวลามันผิดมันพลาดก็ไปเปิดตําราเพื่อทบทวน นั่นคือตํารา นั่น เห็นไหม นี่ความจํา มันเป็นตํารับตํารา ตํารับตําราเกิดจากการวิจัยการศึกษาค้นคว้าวิเคราะห์มา แต่ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ใช่ ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก สิ่งที่เป็นภาคทฤษฎี เห็นไหม ฉลากยาๆ นี่พระจํา พระพุทธ พระจํา พระสงฆ์

ถ้ามันเป็นจริง เป็นจริงขึ้นมา มันเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจ มันกังวานขึ้นมาบนหัวใจเลย ถ้ามันกังวานขึ้นมาบนหัวใจ เห็นไหม สมุจเฉทปหาน นิโรธ ดับทุกข์หมดเลย กังวานกลางหัวใจ อีก ๗ ชาติเท่านั้น แล้วถ้านิโรธ กามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง นิโรธไม่เกิดบนกามราคะ ไม่เกิดอีกแล้ว นิโรธ วิมุตติสุขเป็นสัจจะเป็นความจริง นี่ไง นักรบ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นนักรบพระองค์แรก กึ่งพุทธกาลนี้ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านกระทําของท่านขึ้นมาเป็นความจริงในหัวใจของท่าน แล้วท่านมีวิหารธรรมในหัวใจของท่าน ถ้ามีวิหารธรรมในใจของท่าน พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รวมลงในใจของหลวงตาพระมหาบัวเป็นหนึ่งเดียว หนึ่งอย่างไร?

ไอ้นักหลบ ไอ้ซ้อมรบมันจํามาเป็นหนึ่งๆ เป็นหนึ่งๆ ดิ้นพราดๆ อยู่นั่น เป็นหนึ่งๆ เป็นหนึ่งๆ นะ มันไม่ต้องดิ้นไม่ต้องรน เพราะว่ามโนวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโน มโนคือหัวใจ มโน-วิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ มันน่าเบื่อหน่าย เพราะตัวตนของมัน มันยังทําลายตัวตนของมัน มโนวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ ทําลายแล้ว มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ สิ่งที่กระทบ สิ่งที่สัมผัสสิ่งใดๆ ก็แล้วแต่น่าเบื่อหน่าย

นิพฺพินฺทติ คือมันทอดมันทิ้ง ถ้ามันทอดมันทิ้งแล้วมันจะไปคว้าอะไร มันจะไปจับต้องอะไร มันจะไปจับต้องสิ่งใดได้ เพราะตัวมันทําลายตัวมันแล้ว ตัวมันไม่มีมันจะทําลายสิ่งใด ถ้ามันทําลายสิ่งใด เห็นไหม มันถึงว่า ถ้าเป็นหนึ่ง เป็นสัจจะ เป็นความจริง วิหารธรรม ไม่ดิ้นไม่รนไม่ขวนไม่ขวาย ไม่ทําสิ่งใดให้สะเทือนอริยสัจ สะเทือนสัจจะความจริงแน่นอน นี้คือนักรบ

ไอ้ซ้อมรบมันไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน มันรวนเรเร่ร่อน แล้วหวังของเขา หวังแต่ลาภ หวังแต่การเคารพนบนอบของสังคม สังคมมันก็อยู่ในตัวมันเองไม่ได้อยู่แล้ว กระแสสังคม ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด มีใครยั้งยืนยงอยู่ได้ แล้วไปหวังพึ่งหวังลาภหวังของเขา ไร้สาระ!

ถ้าเป็นสาระเป็นความจริง เป็นสาระเป็นความจริงจากคุณธรรม พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระธรรมคือสัจธรรม แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านยังเคารพ ดูกฐินสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธก็มาช่วยเย็บ คนเจ็บ คนป่วย พระป่วย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ไปอุปัฏฐาก นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําไว้เป็นตัวอย่าง

ไอ้พระจํา กิเลสซ้อมรบ ไปออด ไปอ้อน ไปออเซาะ ฉอเลาะ ฉันไม่ต้องการอะไรเลย แต่มันออด มันอ้อน มันฉอเลาะ นั้นคือกิเลสซ้อมรบเพราะกิเลสมันพลิก ๒ ชั้น พลิก ๒ ชั้นคือมันเป็นคนบงการการกระทําทั้งสิ้น กิเลสมันจัดฉากให้เป็นการซ้อมรบ ไม่มีสิ่งใดเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมาจากการประพฤติปฏิบัติ มันเลยไม่มีปัจจัตตัง ไม่มีสันทิฏฐิโก คือไม่มีนิโรธ คือไม่มีขณะ คือไม่มีสัจธรรมสัจจะความจริงที่มีคุณค่าในใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น เอวัง