คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต บันลือสีหนาทแสดงและตอบปัญหาธรรม เป็นธรรมแท้ที่เกิดจากภาคปฏิบัติมีประโยชน์มาก คําถามดุ้นไฟ คือ ไฟกิเลสตัณหาความทะยานอยาก โลภ โกรธ หลงในใจคน สังคมชาวโลกล้วนถือดุ้นไฟที่แผดเผาเร่าร้อนด้วยกองทุกข์อยู่ตลอดเวลา พระพุทธองค์ตรัสรู้อริยสัจ ทรงทิ้งดุ้นไฟเป็นพระองค์แรก ทรงสอนให้ทิ้งดุ้นไฟ ทรงสอนอนุปุพพิกถา และทรงวางธรรมวินัยไว้เป็นมรดกธรรม

พุทธพจน์สําคัญ ความไม่ประมาท และ ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ เมื่อเจ็บป่วยเคยผ่าตัดเป็นโรคของเราไม่ให้ท้อถอย ให้เป็นครูสอนใจ ให้หาหมอดีรักษากาย และให้เร่งปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์ ด้วยทางฆราวาสคับแคบ หากจะลาออกจากงานมาปฏิบัติธรรม รายที่ครูบาอาจารย์ห้าม ต้องเคารพเชื่อฟัง ส่วนคําถามที่ตอบไปแล้ว ถามแล้วขอยกเลิกเป็นประจํา ห้ามถามมาอีก อุปมาหมาจิ้งจอกเจ้าเล่ห์ ขโมย ไม่จริงใจ ไม่มีความสัตย์ความจริงเป็นอธรรม

พุทโธ พุทธานุสติสําคัญมาก หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เน้นพุทโธ ทําความสงบใจก่อน เมื่อจิตสงบจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ผู้ที่ภาวนาเป็น ค้นหาพุทธะเจอแล้ว จะไม่สงสัยในมรรค ผล นิพพาน ส่วนการปฏิบัติที่ไม่ใช่มรรคและไม่เคารพธรรมจะไม่มีผล จิตที่สูงกว่าดึงจิตที่ตํ่ากว่า จึงควรศึกษากับครูบาอาจารย์ที่มีภูมิจิตภูมิธรรม

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
กุมภาพันธ์ ๒๕๖๖

เวลาปฏิบัติ คําว่า “ดุ้นไฟๆ”
ถ้าดุ้นไฟๆ มันจะไปเอาที่ผลเลยไง
แต่ย้อนกลับมาแล้วมันก็ที่มโนกรรมนี่
มันก็ต้องมีการประพฤติปฏิบัติ
มันจะไปว่า ทิ้งดุ้นไฟอย่างไร วิธีการทําอย่างไร
เวลาจบสิ้นอย่างไร

๑

ไฟกิเลส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ พฤษภาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ดุ้นไฟ”

รบกวนหลวงพ่อตอบปัญหาคนโง่หน่อย ดุ้นไฟหมายถึงจิตหรืออัตตานุทิฏฐิ ส่วนตัวคิดว่าเป็นอัตตานุทิฏฐิ หลวงพ่อช่วยอธิบายหน่อยว่าดุ้นไฟคืออะไร ขอบคุณค่ะ

ตอบ : คําว่า “ดุ้นไฟ” ดุ้นไฟ ไอ้นี่เป็นบาลี เป็นบาลีเพราะว่ามันอยู่ในบาลีใช่ไหม อยู่ในธรรมบท แล้วเวลาในประวัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาจะพูดเรื่องนี้บ่อยว่า ในสังคมของมนุษย์ทุกคนก็บ่นว่าร้อนๆๆ แล้วก็ถือดุ้นไฟดุ้นหนึ่ง แล้วก็ใช้ชีวิตไปวันหนึ่งๆ ถือดุ้นไฟไปด้วยไง ทําสิ่งใดก็ถือดุ้นไฟไปด้วย แล้วก็บ่นว่าร้อนๆๆ แล้วคราวหนึ่งมีมหาบุรุษผู้หนึ่งเป็นผู้ที่ฉลาด ได้ทิ้งดุ้นไฟนั้นแล้ว พอได้ทิ้งดุ้นไฟนั้นแล้ว แล้วถึงตะโกนสั่งสอนพวกเราให้ทิ้งดุ้นไฟนั้น ให้ทิ้งดุ้นไฟนั้น

ไอ้พวกเรา เราก็อยากจะรู้จักว่าดุ้นไฟมันคืออะไรไง ดุ้นไฟมันก็คือกิเลสตัณหาความทะยานอยากนั่นน่ะ แต่คนเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน แต่เราก็ไม่รู้ว่ากิเลสตัณหาความทะยานอยากเป็นอย่างไรไง ทีนี้เป็นธรรมาธิษฐานไง ธรรมาธิษฐาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านเปรียบของท่าน มันมาจากบาลี เราอ่านเจอในบาลีไง แล้วทีนี้มันฝังใจ เวลาเทศน์ คํานี้จะหลุดออกมาบ่อยๆ เสร็จแล้วเขาก็กลับมา

เวลาบอกว่ากิเลส กิเลสมันเป็นนามธรรม สรรพสิ่งนี้เป็นนามธรรมทั้งนั้นน่ะ แล้วเราจะจับต้องอย่างใด ถ้าเปรียบว่าดุ้นไฟๆ ดุ้นไฟมันคืออะไร เขาบอกว่าดุ้นไฟ ความเห็นของเขา ดุ้นไฟก็คือจิต คืออัตตานุทิฏฐิ

ดุ้นไฟก็คือภพ ถ้าดุ้นไฟก็คือจิต แต่ไฟคือกิเลสตัณหาความทะยานอยากไง ดุ้นไฟ ถ้าดุ้นไฟแล้ว ถ้าจิต เราทิ้งจิตอย่างไร

เวลาจะทิ้งจิตๆ ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ทิ้งแล้ว ทิ้งกิเลสตัณหาความทะยานอยากแล้วไง แล้วก็คอยบอกคอยเตือนพวกเราอยู่นี่ไง ให้ทิ้งๆๆ ให้ทิ้งความเร่าร้อนในใจ ให้ทิ้งความทุกข์ความยากในใจ ให้ทิ้งๆ แล้วให้ทิ้งอย่างไรล่ะ

ถ้าให้ทิ้งอย่างไรปั๊บ เวลาอ่านพระไตรปิฎก เราก็ค้นคว้าในพระไตรปิฎกเหมือนกัน ในสุตตันตปิฎก ในสุตตันตปิฎกเวลาท่านสอนนะ เวลาท่านสอน ในวินัยปิฎก ในวินัยปิฎกท่านก็จะพูดถึงวินัย ถ้าวินัย ต้นเหตุ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะบัญญัติธรรมวินัย จะมีพวกพระทําผิดก่อน มีผู้เป็นต้นเหตุ ผู้ที่เป็นต้นเหตุจะไม่เป็นอาบัติ แต่เพราะเป็นเหตุให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติ บัญญัติธรรมวินัยนั้นขึ้นมา ถ้าใครทําต่อไปจะเป็นอาบัติ

เวลาสุตตันตปิฎก ท่านก็อธิบายถึงการประพฤติปฏิบัติ อธิบายสิ่งต่างๆ เขาบอกเป็นนิทาน เป็นชาดก ถ้าเป็นชาดกก็เป็นความเป็นอยู่ของสังคมของมนุษย์ไง ฉะนั้น ความเป็นอยู่ของสังคมมนุษย์ เวลาท่านสอน เวลาท่านสอนนะ เวลาคนที่เข้ามาใหม่ท่านก็สอนอนุปุพพิกถา สอนเรื่องของทําทานก่อน ให้รู้จักการเสียสละ ให้รู้จักการทําทาน คือให้จิตใจมันควรแก่การงาน จิตใจควรแก่การพูดการเจรจากันได้

คนเรามีแต่ความโกรธ ความโลภโมโทสันมา แล้วเราก็บอกว่านี่อริยสัจๆ...มันไม่รู้จักหรอก มันกําลังโกรธเป็นไฟเลยนะ แล้วบอกนี่อริยสัจๆ

ไม่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอนุปุพพิกถาก่อน ใครจะทุกข์จะยากมา เวลาสอนฆราวาสสอนอนุปุพพิกถาทั้งนั้นน่ะ ให้รู้จักเสียสละทาน พอเสียสละทานแล้ว ได้บุญกุศลแล้วจะไปเกิดเป็นเทวดา ถ้าไปเกิดเป็นเทวดา นี่ได้บุญกุศล ให้ถือเนกขัมมะ พอจิตใจเขาควรไง ไปเกิดเป็นเทวดา

ถ้าพูดอย่างนี้แล้วมันคล้ายๆ หลวงตาเลย หลวงตาท่านบวชทีแรก บวชแค่พรรษาสองพรรษาก็จะสึก ก็ไปศึกษาพระไตรปิฎก ศึกษาไป โอ๋ย! มีเทวดา โอ๋ย! อยากจะไปเกิดเป็นเทวดา อยากทําบุญแล้วอยากเป็นเทวดา พอศึกษาไป โอ๋ย! อยากเป็นพรหม พรหมดีกว่าเทวดา ศึกษาไปๆ นิพพานด้วยหรือ อย่างนี้จะเอานิพพานให้ได้ ชาตินี้เอานิพพานให้ได้ ไม่สึกเลย ตั้งใจออกประพฤติปฏิบัติเลย แล้วออกไปก็ไปหาหลวงปู่มั่น

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของคนมันมีหลากหลาย อารมณ์ความรู้สึก เห็นไหม เปลือกหอย เปลือกหอยมันชนิดใด เปลือกมันแข็งมากแค่ไหนมันจะหุ้มตัวหอยไว้ในนั้นน่ะ จิตใจของคน กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันหุ้มห่ออยู่ ถ้ากิเลสตัณหามันหุ้มห่ออยู่นี่ คนหยาบช้ามันคิดแต่เอารัดเอาเปรียบเขาทั้งนั้นน่ะ ไม่เคยคิดเสียสละ ไม่เคยคิดให้ใครเลย นี่เวลาคนมันหยาบช้า

เวลาคนที่มันเป็นบุญกุศลนะ เขาจะเป็นคนทุกข์คนจน คนยากแค้นแสนเข็ญ เขามีนํ้าใจนะ ดูสิ เวลาคนทุกข์คนจนเขาเที่ยวปลูกต้นไม้ เขาเที่ยวดูแลรักษาป่า เขารํ่ารวยที่ไหน เขาเป็นเศรษฐีที่ไหน เขาไม่ใช่เศรษฐีเลย เขาเป็นคนป่าคนดอย แต่เขารักษาป่า เขาดูแลป่าเขา ดูแลต้นนํ้าลําธารให้กับประชาชนให้คนใช้สอย นี่เวลาจิตใจของเขาดี เขาทําดีได้ ไม่ต้องเศรษฐีมหาเศรษฐีหรอก มันอยู่ที่ความรู้สึกนึกคิด ถ้าความรู้สึกนึกคิดของคนมันดีขึ้นมา เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมบอกว่า ให้ทิ้งดุ้นไฟนั้น ให้ทิ้งดุ้นไฟนั้น เวลาไปอ่านพระไตรปิฎก อ่านบาลีเป็นอย่างนี้ เราก็จะคิดว่าทิ้งดุ้นไฟ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การจะทิ้งดุ้นไฟ ท่านปูพื้นฐานมาเลย กว่าเอ็งจะทิ้งได้ เอ็งต้องรู้จักตัวตนของเอ็งก่อน รู้จักตัวตนของเอ็ง ดูสิ เวลาเราเกิดมา พ่อแม่ไม่รัก สังคมไม่ดี ไม่มีใครดีสักคน ไม่มีใครดีเลย กูดีคนเดียว...นี่ไม่รู้จักตัวตนเลย โทษเขาไปทั่ว

แต่เวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา สังคมนะ มันก็เป็นสังคม สังคมก็เกิดจากพวกเรานี่แหละ เกิดจากคน คนดีคนไม่ดีไปร่วมกัน มันก็เป็นสังคมขึ้นมา เห็นไหม พ่อแม่ พ่อแม่ก็ดูแลเรามา พ่อแม่ไม่รัก ไม่รักจะเลี้ยงมาจนโตมาจนป่านนี้หรือ นี่ถ้ามันมีสติมีปัญญาขึ้นมามันไม่โทษใครแล้ว ย้อนกลับมา มันจะเข้ามาหาตัวมันได้แล้ว ถ้าเข้ามาหาตัวมันได้แล้ว แล้วถ้าเราจะทําดีทําชั่วล่ะ ถ้าเราจะทําดีทําชั่ว เราก็สมควรแล้ว

นี่เขาบอกว่า ดุ้นไฟมันคืออะไร ดุ้นไฟมันหมายถึงอะไร

ดุ้นไฟมันก็หมายถึงกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ดุ้นไฟ ตัวไฟ ไฟกิเลสก็ตัณหาความทะยานอยาก ไอ้ไฟมันเกิดบนอะไรล่ะ

อ้าว! ไฟมันก็เกิดบนจิต ไฟมันก็เกิดบนภพ ถ้าบนภพ ดุ้นไฟมันก็แบบว่า ถ้าถึงที่สุดแล้ว จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส นี่มันต้องทิ้ง ทิ้งทั้งหมดเลย

เวลาเราเกิดมาเราก็มีของเราอยู่แล้ว เราเกิดมาโดยธรรมชาติ คนเกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ก็คือรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ นี่คือไฟ นี่คือไฟ เราก็สื่อสารกันด้วยไฟ แต่เวลาคนตายไปแล้ว เวลาคนเกิดมีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ แล้วเวลาจิต เวลาคนตายจิตออกจากร่างไป ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ คือคน แล้วจิตนี้ไปเกิดเป็นอินทร์ เป็นพรหมล่ะ จิตนี้ไปเกิดนรกอเวจีล่ะ เขาไปเกิดสถานะไหน เขาไปเกิดในภพชาติใด เขาก็มีสถานะอย่างนั้น

อาหาร ๔ กวฬิงการาหาร วิญญาณาหาร ผัสสาหาร มโนสัญเจตนาหาร กําเนิด ๔ อาหาร ๔ การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ คนเราเกิดเป็นสิ่งมีชีวิตต้องมีอาหารดํารงชีพในภพในชาติใด มันมีของมันพร้อม ถ้ามีของมันพร้อม นี่พูดถึงผลของวัฏฏะนะ แล้วถ้ามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากเข้ามายุแหย่อีกล่ะ แล้วเวลากิเลสตัณหาความทะยานอยากเข้ามายุแหย่แล้วเห็นไหม

เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนค้นคว้ามาจบแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้แนะนําสั่งสอนไว้ แล้วเรามา เรามาศึกษา ศึกษานี่เราไปศึกษาตัดตอนจําเพาะ แล้วเราจะทําอย่างไร

ถ้าศึกษาตัดตอนจําเพาะ การตัดตอนคือว่าเรารู้จําเพาะตอนนั้นช่วงนั้น ศึกษาช่วงนั้น แล้วพอเราจะประพฤติปฏิบัติล่ะ เราจะเอาจริงเอาจัง ถ้ามันช่วงนั้นตอนนั้นมันก็มาสะกิดใจ เวลาฟังธรรมๆ มันสะเทือนใจ สะเทือนใจทําให้คนมีศรัทธา ทําให้คนมีความเชื่อ ทําให้คนอยากจะประพฤติปฏิบัติ แล้วคนจะประพฤติปฏิบัติจะเริ่มต้นตรงไหน แล้วเริ่มต้นตรงไหนล่ะ

ทีนี้เวลาครูบาอาจารย์ของเราเริ่มต้นตรงไหน ก็ต้องไปหาพระ ถ้าปฏิบัติต้องไปหาพระป่า พระปฏิบัติคงจะเก่ง พระปฏิบัติที่บอกว่าไม่ต้องทําอะไรเลย มีหลายองค์นะ “ไม่ต้องทําอะไรเลย นิพพานมันมีอยู่แล้ว ไม่ต้องทําอะไรเลย” นี่ไง ไปศึกษา พอไปศึกษา “ไม่ต้องพุทโธ พุทโธมันลําบาก อยู่เฉยๆ เดี๋ยวเดินสะดุดนิพพานเอง นิพพานมันอยู่ในใจ พอเข้าถึงใจก็เจอนิพพาน”

บ้าบอคอแตก นี่เวลาสังคมเป็นอย่างนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะว่าวุฒิภาวะของคนมันไม่ถึงอย่างนั้นใช่ไหม แล้วก็เอาเรื่องโลกๆ ไง เดี๋ยวนี้โลกเจริญๆ ไง พอโลกเจริญก็เอาการศึกษาเป็นตัวตั้ง การศึกษา คนเราจะพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มันก็มีการศึกษาด้วย

ทีนี้พอศึกษาแล้ว ศึกษาเพื่อมาประพฤติปฏิบัติ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้ว ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติแล้ว ท่านยกย่อง ท่านสรรเสริญ ท่านเชิดชูนะ ท่านไม่ได้ลบหลู่ แต่ถ้าเราศึกษาแล้วเราจะเอาความรู้ๆ ศึกษานั้นน่ะมันเป็นดาบสองคมเลย การศึกษานั้นเชือดคอเลย “รู้แล้ว เข้าใจแล้ว ทะลุปรุโปร่งหมดแล้ว” แล้วยังกิเลสท่วมหัวอยู่อย่างนั้นน่ะ

ศึกษาแล้วให้วาง วางแล้วให้ประพฤติปฏิบัติให้มันเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา พอเข้าไปรู้ความจริงเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปนะ โอ้โฮ! โอ้โฮ! เลยนะ

นี่พูดถึงว่า ดุ้นไฟมันคืออะไรไง

ดุ้นไฟมันก็คือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เพราะมันทําให้เร่าร้อนทั้งนั้นน่ะ เพราะไฟกิเลส กิเลสมันเป็นไฟ โทสัคคินา โมหัคคินา มันเป็นโทสัคคิ โมหัคคิ มันเป็นไฟ ไฟมันแผดเผาทั้งนั้นน่ะ มันแผดเผาทุกๆ คน ถ้ามันแผดเผาทุกๆ คน เห็นไหม สิ่งที่แผดเผาทุกๆ คน

เขาบอกว่า คนมีกิเลสภาวนาไม่ได้ มีความอยากภาวนาไม่ได้ ต้องไม่มีความอยาก

ทีนี้ถ้าความอยากเป็นมรรคล่ะ นี่ไฟ เห็นไหม ไฟที่ใช้ผลประโยชน์เป็นมรรค ไฟที่เป็นโทษ ไฟเผาป่าตายเป็นร้อยเป็นพันน่ะ เวลาไฟป่ามันเผา อย่างนั้นน่ะเป็นโทษ มันเผาแล้วควบคุมไม่ได้ เออ! ไฟในเตาสิมันเป็นคุณ ไมโครเวฟ เปิดมากินได้เลย ไฟเป็นคุณมันก็มี ถ้าไม่มีไฟ เราจะเอาอะไรมาปรุงอาหาร พลังงานเอามาจากไหน

ถ้าไฟเป็นคุณๆ ที่หลวงตาท่านบอกมันเป็นมรรค สิ่งที่เป็นมรรคคือเป็นเหตุเป็นผลที่มันต้องทํา ไม่ทําอะไรเลยแล้วมันจะเป็นขึ้นมาได้อย่างไร

“ของมันมีอยู่แล้วดั้งเดิม เดินเข้าไปชนมันเลย”

โอ้โฮ! นี่พูดถึงว่าคนเรามันจะเชื่ออย่างนี้ได้เพราะว่ามันมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนสังคมเขามีความเชื่อถือ พอมีความเชื่อถือขึ้นมา พวกนี้ ที่ไหนมีของจริง ที่นั่นก็มีของเทียม

ของเทียมขึ้นมา ของเทียมเลียนแบบทําได้สวยกว่าอีก แต่คุณภาพไม่มี แต่ของแท้ ของแท้ ดูสิ รูปไม่สวย แต่คงทนถาวร เพราะมันเป็นความจริง แต่ถ้าเป็นของเทียมเลียนแบบสวยกว่าด้วย โอ้โฮ! แจ่มเลย ขึ้นแวววับเลยนะ แต่ไปใช้เถอะ ใช้ไม่ได้ผลหรอก เพราะมันไปเลียนแบบเขา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นจริงๆ ขึ้นมา ดุ้นไฟมันคืออะไร อ้าว! ดุ้นไฟมันก็คือกิเลสไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้ทิ้งไง แล้วทิ้ง นี่เขาบอกว่า มันเป็นจิตหรือเป็นอัตตานุทิฏฐิ

เวลาอัตตานุทิฏฐินะ มันเป็นเรื่องที่บอกว่า อย่าเขียนมาถามอีกนะ ให้ถือว่า “เธอจงมองโลกนี้เป็นสักแต่ว่า เธอจงมองโลกนี้เป็นสักแต่ว่า แล้วกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ”

ไอ้พวกเราว่า “โลกนี้เป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ โลกนี้เป็นสักแต่ว่า”

สักแต่ว่าแล้วมึงยืนขวางอยู่นั่นน่ะ สักแต่ว่าก็มึงคิดอยู่นั่นน่ะ ทิฏฐิเอ็งอยู่นั่นน่ะ

“โลกนี้เป็นสักแต่ว่า ว่างหมดเลย โลกนี้เป็นสักแต่ว่า”

เอ็งคลายทุกข์ได้หรือเปล่า เอ็งคลายทุกข์เอ็งได้หรือเปล่า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านสอนอย่างนั้น “โมฆราช ให้เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง แล้วกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ” คนที่จะมองโลกว่างได้ เหมือนกล้อง กล้องนะ ดูสิ กล้องดูดงดูดาวเขาตั้งไว้ ถ้าไม่มีคนไปดูมัน มันก็ส่องอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วมันได้ประโยชน์อะไร ไอ้นี่มันก็ว่างอยู่อย่างนั้นน่ะ โลกนี้สักแต่ว่า มันก็สักแต่ว่าอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วใครได้ประโยชน์ล่ะ ก็มันก็เป็นของมันอยู่แล้ว มันไม่มีชีวิต

ไอ้คนที่มันทุกข์มันยากคือจิตเว้ย! คือความรู้สึก มันต้องกลับมาถอนที่นี่ แล้วถ้าเราไม่มองเป็นสักแต่ว่า ก็ของเราหมดอีกน่ะ “ของกูๆๆ”

สักแต่ว่าก็ไม่ใช่ของกู ไม่ใช่ของกูก็มีกูอยู่วันยังคํ่าน่ะ จะเป็นของกูหรือไม่เป็นของกู ก็คือกูนั่นแหละ แล้วกูคืออะไรล่ะ อัตตานุทิฏฐิก็กลับมาถอนที่กูนี่ไง นี่ไง กลับมาถอนที่นี่

อย่าเขียนมาถามอีกนะ พอกันที หัดใช้ปัญญาบ้าง

มันเป็นธรรมาธิษฐาน มันเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ไม่ได้เก่งมาจากไหนหรอก เราก็อ่านมาเหมือนกัน พระไตรปิฎกค้นคว้ามาเหมือนกัน ยิ่งค้นคว้าขึ้นมาแล้ว อะไรที่มันกินใจ เหมือนกับฟังเทศน์ หลวงตาบอกว่าท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นจะพูดเป็นทีเล่นทีจริง แต่เราไม่มีเล่น เรามีจริงตลอด

หลวงปู่มั่นท่านพูดทีเล่นทีจริง ทีเล่นทีจริงท่านพูดด้วยธรรม ด้วยคุณธรรมในหัวใจของท่าน แต่ลูกศิษย์ หลวงตาท่านบอกว่าท่านไม่เคยมีเล่นเลย ท่านจริงหมด อัดเทปไว้หมดเลย

แล้วนี่ก็เหมือนกัน เราไปศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปศึกษาพระไตรปิฎก ศึกษาแล้วได้อะไรที่มันกินใจไง ไอ้ที่เราพูดๆ นี่ไม่ใช่ว่าเราอวดอุตตริคิดขึ้นมาเองทั้งนั้นน่ะ ค้นมาจากพระไตรปิฎก เพราะพระไตรปิฎกค้นมา ๒ รอบ ๓ รอบ เปิดอ่านมา ๒ รอบ ๓ รอบ แล้วพอเปิดอ่านไป อะไรที่มันกินใจไง

“จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส” เราไปเจอในพระไตรปิฎก มันไม่น่ามีอะไรจะเถียงกันเลยนะ ตอนนั้นเขาเถียงกันอยู่ในสังคมน่ะว่าจิตผ่องใสคือนิพพาน อีกคนหนึ่งบอกว่านิพพานมาเกิดได้อย่างไร

ในพระไตรปิฎกเขียนไว้อย่างนั้น แต่คนไปศึกษาแล้ว ไปศึกษามาแล้วก็มาเถียงกัน มาเอาทิฏฐิไง นี่ไง ไปศึกษาธรรมะของพระพุทธเจ้าแล้วก็มาเถียงกัน นี่ไง เวลาหลวงตาท่านพูด หลวงปู่มั่นท่านพูดทีเล่นทีจริง แต่เราไม่มีเล่น เราจริงตลอด คือฟังแล้วจับอัดไว้เลย

นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษาในพระไตรปิฎก เราเปิดอ่าน อะไรที่มันกินใจนะ โอ้โฮ! มันจะมาพูดบ่อย ทีนี้พูดบ่อย มันเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันอยู่ในพระไตรปิฎก เอ็งก็ไปเปิดดูเอาสิ ค้นเอาบ้าง จะเขียนมาถาม ถามมาเลย อะไรของเอ็ง เปิดในพระไตรปิฎกนั่นแหละ

นี่ก็เหมือนกัน ไอ้ที่ว่าดุ้นไฟๆ มันเป็นบาลี พระพุทธเจ้าเป็นคนพูดเอง สังคมโลกนี้มีแต่ความทุกข์ ทุกคนมีแต่บ่นกันว่าร้อนๆๆ ท่านเป็นธรรมาธิษฐาน ท่านเป็นธรรมาธิษฐานไง

ไอ้นี่บอกว่า โอ้โฮ! ดุ้นไฟใช่ไหม เดี๋ยวไปการไฟฟ้าฝ่ายผลิต ดับแม่งให้หมดเลยไฟน่ะ มันจะได้ไม่ร้อน มึงก็บ้าอีกน่ะ ไปการไฟฟ้าฝ่ายผลิตเลย ไปถึงก็ดับหมด ดับเครื่องหมดเลย มันไม่มีไฟแล้ว ทีนี้ชาวไทยถึงเป็นพระอรหันต์หมด นิพพานหมดเลย เพราะดับไฟหมดแล้ว ไปดับที่ไฟฟ้าฝ่ายผลิต

มันเป็นธรรมาธิษฐาน คําว่า “ธรรมาธิษฐาน” พลังงานของคน ในร่างกายของมนุษย์มันมีจิต จิตคือพลังงาน พลังงาน พลังงานมันขับเคลื่อนอยู่ในร่างกายเรานี่ ถ้าขับเคลื่อนอยู่ในร่างกายนี้มันก็มีชีวิตอยู่ใช่ไหม แล้วพอมีชีวิตอยู่แล้วทุกคนก็ทุกข์ใช่ไหม ทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ทีนี้ทุกข์ เขาเกิดมาแล้วก็บ่นว่าร้อนๆ ก็บ่นว่าทุกข์ๆๆ ไง แต่ในคราวหนึ่งมีบุรุษที่เป็นผู้ที่ฉลาดได้ทิ้งดุ้นไฟนั้นแล้ว

ทิ้งดุ้นไฟ ท่านพิจารณาของท่านที่โคนต้นโพธิ์นั่นไง บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ นี่ได้ชําระล้างกิเลสในใจของท่านแล้ว ท่านได้ทิ้งดุ้นไฟของท่านแล้ว ท่านถึงเข้าใจหมดไงว่าชีวิตมนุษย์มันเป็นอย่างไรไง ถึงได้มาเตือนพวกเรานี่ไง เพราะท่านได้ทิ้งดุ้นไฟของท่านแล้ว ท่านได้ทิ้งกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของท่านแล้ว ท่านก็มาเตือนเราอยู่นี่ คําว่า “เตือน” ก็คือธรรมและวินัยนี่ คําว่า “เตือน” ก็คือสั่งสอนเรานี่ คําว่า “เตือน” ก็คือพยายามตอกยํ้าสอนพระนี่ นี่เตือน

ทุกคนบ่นว่าร้อนๆๆ

ก็ทิ้งมันสิ เอ็งทุกข์ๆๆ ก็ทิ้งมันสิ

แล้วในภาษาทางโลกนะ เขาก็บอกว่า “ที่ไหนมีทุกข์ เราก็ทิ้งมันซะก็จบไง”

กูอยากดูมึงทิ้งอย่างไร

นี่ไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านประพฤติปฏิบัติของท่านจบแล้ว ทีนี้เวลาท่านเทศนาว่าการท่านก็เป็นธรรมาธิษฐาน ท่านก็เปรียบเทียบไง เปรียบเทียบถึงความรู้สึกของท่าน เปรียบเทียบ มันก็เหมือนครูบาอาจารย์เราเวลาท่านเทศน์ ธรรมของท่านในใจของท่านมันเป็นความรู้เฉพาะตน เวลาท่านจะเทศนาว่าการแต่ละกัณฑ์ๆ ท่านก็เปรียบเทียบออกมาเป็นธรรมาธิษฐานให้เราเห็นเป็นรูปธรรมใช่ไหมว่าเราจะเดิน ๑ ๒ ๓ ๔ อย่างไร เราจะประพฤติปฏิบัติกันอย่างไร แล้วทําแล้ว ครูบาอาจารย์สําคัญตรงนี้ ครูบาอาจารย์ของเราสําคัญ สําคัญอย่างนี้ เพราะท่านมีคุณธรรมในใจของท่าน ท่านจะเอาความจริงของท่าน เอาธรรมในใจของท่านมาเป็นธรรมาธิษฐาน แล้วพยายามจะบอกเราสอนเราให้เห็นเป็นรูปธรรม ให้เห็นเป็นจังหวะจะโคนการก้าวเดินไง

เทศน์แต่ละกัณฑ์ๆ ก็เป็นอย่างนี้ เริ่มต้นตั้งแต่ทําความสงบของใจเข้ามา โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันเป็นขั้นตอนของมันอย่างนี้ แต่คนฟัง ฟังไม่รู้เรื่อง ไม่รู้เรื่องหรอก ไม่รู้เรื่องเพราะมันยังไม่เป็นไง

แต่ถ้าเป็นแล้ว เราพูดบ่อย เวลาหลวงตา เราอยู่ที่บ้านตาด บางคราวที่เวลาท่านเทศน์ หลวงปู่ลีท่านเข้ามา เวลาเทศน์จบ เราก็นั่งอยู่นั่นน่ะ ท่านถามหลวงปู่ลีไง “ลีเนาะ ลีเนาะ” เพราะอะไร เพราะหลวงปู่ลีเป็นพระอรหันต์ ท่านก็เป็นพระอรหันต์ แล้วเวลาท่านเทศน์ออกไป พระอรหันต์ฟังอยู่ ทําไมพระอรหันต์จะไม่รู้ แล้วคนที่รู้ด้วยกันท่านถึงส่งซิกกันสององค์ไง “ลีเนาะ ลีเนาะ”

เวลาท่านเทศน์ เราก็นั่งอยู่นั่น เราไม่รู้จัก เนาะๆ อะไรกันหรอก แต่เราสนใจนะ เราจับตาดูตลอด จับตาดูว่า หนึ่ง หลวงตา เราเชื่อมั่นว่าท่านเป็นพระอรหันต์ แล้วเราก็เชื่อด้วยว่าหลวงปู่ลีเป็นพระอรหันต์

เวลาหลวงตาท่านเทศน์บนศาลานั่นน่ะ ในเทปคงจะมีบ้าง จะมีเวลาท่านเทศน์จบหรืออะไร ท่านจะถามหลวงปู่ลีเลย “ลีเนาะ ลีเนาะ” คือธรรมเป็นอย่างนี้เนาะ แบบว่ามันอันเดียวกัน มันฟังแล้วมันกลมกลืนน่ะ มันกลมกลืน มันซึ้งใจ มันสัมผัส

แต่ไอ้พวกที่นั่งหัวโด่ๆ อยู่ไม่รู้เรื่องหรอก แต่รู้กันสององค์ ท่านกับหลวงปู่ลี ไอ้พวกนั่งหัวโด่ๆ นี่เทศน์ให้มันฟังแล้วให้มันไปทํา ให้มันทําให้ได้ ไอ้พวกนี้ให้ทําให้ได้ เรานั่งฟังท่านเทศน์นะ นี่พูดถึงว่าเวลาธรรมาธิษฐานไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ถ้าจะอธิบายเป็นคุ้งเป็นแคว มันเป็นหัวข้อ แล้วมันก็ขยายความ อยู่ที่มุมมอง อยู่ที่ความสัมพันธ์ อยู่ที่ทัศนคติ เขาเรียกจริตนิสัย ใครชอบใครไม่ชอบ ใครดูดดื่มไม่ดูดดื่ม ถ้าดูดดื่มแล้วมันก็จะเป็นประโยชน์ที่เวลาอ่านพระไตรปิฎก

ที่เราพูดๆ ส่วนใหญ่เราเก็บตก เก็บมาจากหลวงปู่มั่น จากหลวงตา จากครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม เวลาเป็นธรรมมันพูดมามันจะมีเนื้อหาสาระ หลวงตาท่านจะบอกเลย คนที่มีจะพยายามพูดเฉไฉอย่างไรมันก็มีธรรมบวกมาด้วย แต่คนที่ไม่มีจะพูดให้มันมีมูลค่าขนาดไหนมันก็ไม่มี แต่ถ้าคนมันมีนะ พูดอย่างไรก็มี

ทีนี้เราไปอ่านพระไตรปิฎก เวลาอะไรที่มันสะกิดใจ มันกินใจ ก็เก็บมาพูดไง เก็บมาพูดให้มันเป็นธรรมาธิษฐาน

นี่พูดถึงว่า ดุ้นไฟมันคืออะไร

ดุ้นไฟมันก็คือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แล้วมีหลานของกิเลส มีลูกกิเลส มีพ่อกิเลส มีปู่กิเลส

หลวงปู่บุดดาท่านพูด “พญามารไม่มีครอบครัว พญามารตัวผู้ไม่มีครอบครัว แต่ลูกเป็นหางเลย” เป็นคําพูดของหลวงปู่บุดดา

หลวงปู่บุดดาเวลาท่านพูดอะไรนี่เกร็ดเยอะมาก ถ้าของจริง ของจริงจะเป็นอย่างนั้นน่ะ หลวงปู่บุดดาท่านก็พูด โอ้โฮ! ใช้ได้เลยนะ ถ้ามันมี พูดอะไรมันจะมีออกมา พอมีออกมา เราพูดแล้วแบบว่ามันมีเกร็ด มันมีอะไรที่เป็นประโยชน์ แล้วมันจะได้ประโยชน์อันนั้น

ไอ้นี่พูดถึงว่า ดุ้นไฟเนาะ จบแล้วนะ ให้ไปเปิดในพระไตรปิฎก แล้วถ้ามันจะไปอยู่ในธรรมบทเยอะ ถ้าธรรมบท เพราะว่าธรรมบทมันเป็นการเรียงความทางวิชาการ พวกที่เรียนมหาเขาจะทําเรียงความส่ง ถ้าอันไหนเรียงความดี เขาจะมาเก็บรวบรวมไว้อยู่ในธรรมบท ในธรรมบทนั่นแหละ นั่นน่ะคือการขยายความ เกร็ดธรรมะของพระพุทธเจ้านี่แหละ

นี่ก็เหมือนกัน นี่เราก็อ่านของเรามา เราก็ดูแลมา แล้วอันไหน เหมือนวิทยานิพนธ์ วิทยานิพนธ์อันไหนดีๆ ทางวิชาการเขาจะถือว่าให้คนเขาไปศึกษา ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เรียงความพวกมหามันจะไปรวบรวมอยู่ในธรรมบท ถ้าธรรมบทที่เขาเอามาอ่านกันมันขยายความมา อันนี้มันเป็นธรรมาธิษฐาน จบ

ถาม : เรื่อง “มโนกรรม”

กราบนมัสการอาจารย์ที่เคารพ เกล้ากระผมเป็นชาวโพธาราม แต่ไปทํางานที่ต่างจังหวัด และได้เริ่มรู้จักวัดสันติพุทธารามเมื่อประมาณ ๓ ปีที่ผ่านมา จะพาบิดามารดามาใส่บาตร ฟังธรรม และฟังธรรมหลวงพ่อตอบปัญหาเกือบทุกครั้งที่กลับมาบ้าน ผมได้ฝึกหัดภาวนามาสักระยะหนึ่ง นั่งสมาธิประมาณหนึ่งชั่วโมงถึงหนึ่งชั่วโมงครึ่ง แล้วก็ออกมาทํางาน และก็เข้านอน โดยอาศัยการนับลมหายใจดังนี้ หายใจเข้า หายใจออก นับหนึ่ง หายใจเข้า หายใจออก นับสอง นับไปเรื่อยๆ จนถึงสิบ ก็มานับหนึ่งใหม่อีกครั้ง จนสักพักก็ทําความรู้สึกเฉพาะลมหายใจที่ปลายจมูกโดยไม่นับอีกต่อไป กระผมมีเรื่องที่จะเรียนถามหลวงพ่อดังนี้

๑. เมื่อผมภาวนาตามวิธีที่เล่ามาแล้ว ในบางครั้งจะเห็นเหมือนความรู้สึกบางอย่างกําลังกระเพื่อม กําลังจะผุดออกมาจากความคิด ผมจะบอกตัวเองทันทีว่าไม่เอาๆ ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา จนใจยอมรับ ไม่ปรุงต่อไป แต่ก็ตั้งใจดูลมที่ปลายจมูกต่อไป แต่ในบางครั้งก็จะปล่อยให้คิดแล้วใช้สติระลึกตามไปจนจบเรื่อง และก็กลับมาดูลมหายใจต่อ ผมมีความสงสัยว่า ถ้าหากเรื่องที่ผมตามดูไปเป็นอกุศล และมีสติระลึกรู้อยู่ว่ากําลังดูความคิดอกุศลนั้น ในขณะนั้นจะถือว่าผมทําบาปทางใจหรือมโนทุจริตหรือเปล่าครับ

๒. ระหว่างการดูความคิดเฉยๆ เอาสติตามรู้ตั้งแต่เริ่มเกิดจนจบเรื่อง แล้วการเอาความคิดที่เกิดขึ้นมาแยกแยะหาเหตุผลจนใจยอมรับ วางความคิดลง สามารถใช้ได้ ๒ วิธีหรือเปล่าครับ แล้วพอความคิดมันหยุดได้ ก็กลับมาดูลมหายใจต่อเนื่องหรือตั้งใจรอความคิดใหม่ที่จะเกิดขึ้นครับ ขอบพระคุณ

ตอบ : อันนี้พูดถึงนะ การภาวนานะ ถ้าการภาวนา ลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธก็ได้ ลมหายใจเข้า ลมหายใจออก นับหนึ่งก็ได้ การนับเป็นอุบายทั้งหมด ทําสิ่งใดก็ได้ให้จิตมันสงบเข้ามา

การว่าจิตสงบเข้ามา เริ่มต้น คําถามเมื่อกี้นี้เขาถามไปร้อยแปดพันเก้า แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านจะให้ประพฤติปฏิบัติ ท่านต้องกลับมาตรงนี้ กลับมาตรงหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เพราะท่านต้องการให้ทําความสงบของใจก่อน ถ้าใจเราสงบแล้ว คําว่า “ใจสงบ” พอใจสงบแล้วมันเป็นอิสระ พออิสระแล้ว ถ้ามันมีสติมีปัญญาขึ้นมามันจะเข้าสู่โลกุตตรธรรม

แต่ถ้าเรามีความรู้สึกสามัญสํานึก จิตใจเราก็สบายใจ เราไม่เครียด เราก็คิดได้ อันนี้เขาเรียกว่าโลก โลก หมายความว่า มันมีกิเลสของเรา คือมีตัวตนของเราเข้มข้น มีตัวตนของเราเข้มข้น เราคิดสิ่งใดเราจะคิดด้วยตัวตนของเรา แต่พอจิตสงบแล้ว ตัวตนของเรามันเบาบางลง พอตัวตนของเราเบาบางลง ถ้ามันเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นโดยสัจธรรม ถ้าเกิดขึ้นโดยสัจธรรม มันจะเป็นภาวนามยปัญญา

ทําไมถึงต้องทําความสงบของใจ ทําไมถึงต้องทําความสงบของใจ ก็มันก็คิดได้อยู่แล้ว ทําไมคิดไม่ได้ เราก็พิจารณากาย

มันคิดได้ๆ แต่เวลาถ้ามันภาวนาจริงๆ เข้าไปแล้วมันเป็นจินตนาการน่ะ มันเป็นวิปัสสนึก มันจะไม่เป็นการฆ่ากิเลส แต่ถ้าบอกจะไม่ให้มันมีเลย เห็นไหม คนเราก็มีความคิดไง คนเรามีความรู้สึกนึกคิดนะ พอจะพุทโธๆ มันก็ทําไม่ได้หรอก ถ้าทําไม่ได้ขึ้นมา ถ้าความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้เราตามความคิดไป เขาเรียกว่าปัญญาอบรมสมาธิเหมือนกัน ถ้าปัญญาอบรมสมาธิเข้ามาก็เพื่อความสงบของใจ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราหายใจเข้า หายใจออก นับหนึ่งก็ได้ เพื่อความสงบ ถ้ามันสงบนะ

ทําไมต้องความสงบ

เพราะจริงๆ แล้วเราก็ต้องหาความสุข ความสงบ ความระงับในใจเรานี่ เราใช้ปัญญาๆ ไป เวลามันถอดมันถอนไปแล้ว เวลามันสํารอกมันคายออกไปแล้ว มันก็สงบของมัน สงบโดยว่างเปล่า สงบโดยมีสติปัญญาที่ดูแลหัวใจของตนด้วย มันไม่มีกิเลสมายุแหย่ไง ไอ้นี่พูดถึงขั้นของวิปัสสนานะ

แต่ขั้นของสมาธิ เราพยายามทําความสงบของใจเข้ามา อย่างที่ทํามานี่ เห็นไหม เป็นคนที่มีวาสนาไง ถ้าเป็นคนไม่มีวาสนานะ “ผมเป็นชาวโพธารามครับ ผมไปทํามาหากิน ผมรํ่ารวยครับ ผมออกไปข้างนอก ผมจะได้รับการยกย่องสรรเสริญจากสังคมครับ” มันไปนู่นเลย

“ผมเป็นชาวโพธารามครับ แล้วผมกลับมาที่วัด”

เออ! ยังมีวาสนาหน่อยนึง เพราะกลับมาที่วัดแล้วมีค่ามากเลย เพราะมันเป็นวัดหัวใจของเราไง วัดหัวใจเรามันกว้างมันแคบขนาดไหนไง การมาวัดมาวามาเพื่อมาศึกษาวิเคราะห์ตัวตนของเราเองไง

ถ้าไปข้างนอกไร้สาระ ไร้สาระมาก เพราะคนที่มีศักยภาพมากมายมหาศาลเขากําลังเดินไปสู่เชิงตะกอนกันทั้งนั้น เขากําลังเดินไปสู่ความตายกันทั้งนั้น ไม่มีใครได้สมบัติอะไรเลย แต่เราเข้ามาวัดๆ มาวัดหัวใจกว้างแคบนี่ เราจะได้ตัวตนของเรา

มาวัดๆ ไอ้คนที่บอกมาวัดแล้วไม่ได้อะไรเลย นั่นเป็นความคิดของเขา แต่ถ้าความคิดของเรา เราเป็นชาวโพธารามครับ แล้วก็มาวัดครับ แล้วหัดปฏิบัติครับ แล้วพอปฏิบัติแล้วมันมีความสงสัย ถ้ามีความสงสัย ถ้าจิตสงบแล้ว เวลามันสงบแล้ว มันมีความคิดผุดขึ้น เขาบอกว่าไม่เอาๆ ไม่ใช่ของเรา

อันนี้มันเป็นขั้นของสมถะ คือมันรู้มันเห็นของมัน ไม่เอาต่างๆ มันก็เหมือนกับความรู้สึกเรามีอารมณ์ความรู้สึก แต่ถ้ามันมีสติมีปัญญาขึ้น เห็นไหม ถ้าจิตสงบแล้วถ้ามันเห็น พอมันจะเกิดขึ้น ที่บอกไม่เอาๆ มันจับได้ แล้วมันพิจารณาของมันได้

ฉะนั้น บางทีเราก็ปล่อย ปล่อยแล้วถ้ามันมีความสงสัยเกิดขึ้น มีอกุศลเกิดขึ้น แล้วเรามีความรู้สึกไปอย่างนี้ เราตามความรู้สึกอันนั้นไป มันจะถือว่าเป็นบาปหรือไม่

ถ้ามันดับได้ เขาเรียกว่า ถ้ายํ้าคิดยํ้าทํามันจะเป็นจริตเป็นนิสัย เขาบอกว่าเป็นมโนทุจริต มันจะเป็นมโนกรรม ถ้าเรายับยั้งได้ไง ถ้าเรายับยั้ง มันมีวิธีการยับยั้ง วิธีการที่จะทํามหาศาลเลย ฉะนั้น ถ้าเรายับยั้งได้ เราทําได้ เพราะเราต้องการความสงบของใจเท่านั้น เราไม่ต้องการสิ่งอื่นใช่ไหม เราทําของเราได้

แล้วถ้ามันจะเป็นเวรเป็นกรรมไหม

เวลามันทําความผิด ความชั่วอย่างอื่นเยอะแยะเลย มันบอกไม่เป็นเวรเป็นกรรม เวลามันจะภาวนา มันไปรู้ไปเห็นเข้า มันจะเป็นเวรเป็นกรรม

มันจะเป็นเวรเป็นกรรมก็กรรมดี กรรมดีคือรู้เท่าความรู้สึกของเรา กรรมดีคือเราตามความรู้สึกของเราทัน นี่มันพิจารณาได้ มันทําของเราได้ อันนี้เป็นประโยชน์หมด

จะบอกว่าเป็นกรรมทั้งหมด กรรมดีก็มี กรรมดีคือกําลังจะภาวนาอยู่นี่ไง กําลังทําคุณงามความดีอยู่นี่ไง นี่กรรมดี เราจะบอกว่า ทําต่อเนื่องไปๆ มันจะพัฒนาการวิวัฒนาการของมัน พัฒนาการของมันดีขึ้นๆ เดี๋ยวจะรู้เองว่า อ๋อ! ของแค่นี้เอง ตอนนี้ยังวิตกกังวลอยู่

“๒. ระหว่างที่ความรู้สึกคิดเฉยๆ อยู่นี่ ตามรู้ไปถึงเวลามันจบสิ้นไปแล้ว เวลาความคิดมันเกิดขึ้นมันแยกแยะหาเหตุหาผลจนมันยอมรับ แล้ววางลงได้ สามารถทําได้ ๒ วิธีหรือไม่”

ได้ ทําได้ ๒ วิธี ทําเพื่อประโยชน์กับตัวเองไง ไอ้ที่พุทโธๆ พุทโธหายใจเข้าก็ได้ แล้วเวลาที่ว่าเวลาความรู้สึกนึกคิดมันขึ้นมา เราจับของมันได้ พอจับได้ เราก็ใช้สติปัญญาของเราพิจารณาจนมันจบเป็นเรื่องๆ ไป แล้วมันวางได้ๆ อันนี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ทําต่อเนื่องไปๆ ถ้าทําต่อเนื่องไปมันจะเห็นไง มันจะเห็นตรงไหนรู้ไหม มันจะเห็นว่าเราทําได้

เหมือนคนที่มีสติมีปัญญามันเจอปัญหาสิ่งใดมันแก้ไขได้หมด นี่ก็เหมือนกัน พอเราทําได้ เราเคยทําได้แล้ว เราแก้ไขได้แล้วนะ เราแก้ไขเพราะอะไร เพราะมันวางๆ วางแล้วมันจะได้อะไรล่ะ วางแล้วมันก็ได้ความอิสระไง วางแล้วมันก็ได้จิตที่เป็นอิสระ จิตที่เป็นสัมมาสมาธิ แล้วทําบ่อยๆ เข้า หัดทําอย่างนี้

“ทําไมต้องทําบ่อยๆ ก็ทําแล้วมันรู้แล้ว”

ทําแล้วรู้แล้ว มันก็เป็นอดีตไปแล้ว มันเป็นงานที่เราผ่านมาแล้ว แต่เวลาพลังงานเราต้องรักษาไว้ ไม่อย่างนั้นมันระเหยไปหมด นี่ก็เหมือนกัน จิตที่มันจะสงบมันต้องมีเหตุรักษาดูแลมันไง ถ้าดูแลมัน เราทําบ่อยๆ ครั้ง จิตมันสงบมั่นคง สงบจนดีขึ้น ดีขึ้นต่อไปมันเหมือนกับจากเด็กกลายเป็นผู้ใหญ่ กลายเป็นผู้ที่มีองค์ความรู้ คงความรู้ ผู้คงแก่เรียน มันจะรักษาได้ง่ายขึ้น

เราฝึกหัดอย่างนี้จนชํานาญ แล้วถ้ามันชํานาญแล้วถ้ามันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม อันนั้นมันเป็นการฝึกหัดใช้ปัญญาในอีกแขนงหนึ่ง ถ้าอีกแขนงหนึ่ง เราทําตอนนั้นจะเป็นประโยชน์ตอนนั้น

นี่พูดถึงว่า เวลาปฏิบัติไง เวลาปฏิบัติ คําว่า “ดุ้นไฟๆ” ถ้าดุ้นไฟๆ มันจะไปเอาที่ผลเลยไง แต่ย้อนกลับมาแล้วมันก็ที่มโนกรรมนี่ มันก็ต้องมีการประพฤติปฏิบัติ มันจะไปว่า ทิ้งดุ้นไฟอย่างไร วิธีการทําอย่างไร เวลาจบสิ้นอย่างไร

พอจบสิ้นอย่างไร มันก็เป็นมหาบุรุษผู้ที่ได้ทิ้งดุ้นไฟนั่นแล้ว แล้วมาเตือนพวกเราว่าร้อนๆ ให้ทิ้งดุ้นไฟนั้น มันมีวิธีการ มีการกระทํา ไม่ใช่ไปศึกษาเฉพาะเจาะจงแล้วก็เขียนมาถาม อย่าเขียนมาอีกนะ เขียนมาคราวนี้เผาทิ้งเลย เอวัง

โรคของเรา เราก็ต้องแก้ไขตัวเราเอง
ถ้ามาแก้ไขตัวเราเอง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก
ก็ต้องแก้กันที่นี่
ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา
มากน้อยแค่ไหนก็มาปลดกิเลสที่ใจเราทั้งนั้นน่ะ
สุดท้ายแล้วก็มาลงที่ใจของเราทั้งนั้นน่ะ

๒

โรคเรา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ พฤษภาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “โรคกรรมหรือเปล่า หนูชักท้อแล้ว”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพค่ะ หนูขออนุญาตถาม ป่วยเป็นหลายโรคมาก แต่หนักที่สุดคือปวดหลัง ผ่าตัดมาแล้วถึง ๒ ครั้งก็กลับแย่ลงไปยิ่งกว่าเดิม บางครั้งอยู่ดีๆ เหมือนมีคนมากระตุก จนหนูยืนและเดินไม่ได้เลย บางครั้งพอเป็นมากๆ หนูก็เริ่มท้อแล้ว หนูก็ภาวนาอยู่เป็นประจํา แต่ก็มีบางทีรู้สึกว่าเวลาป่วยแล้วไม่อยากทําอะไรเลย ขอหลวงพ่อเมตตาตอบหนูด้วยว่า หนูควรจะปฏิบัติอย่างไร และต้องเร่งภาวนาให้มากกว่านี้หรือเปล่าคะ บางครั้งเป็นบ่อยมาก เดินไม่ได้เลย กราบนมัสการค่ะ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าเรื่องโรคไง ถ้าพูดถึงโรค เวลาโรค มันก็มาในบาลีอีกแหละ เพราะว่าส่วนใหญ่แล้วเราประพฤติปฏิบัติกับครูบาอาจารย์มา พระสมัยเป็นพรรคเป็นพวกกันเขาเป็น ๙ ประโยคจากวัดบวรฯ เขาพยายามจะชวนเราให้ไปศึกษาก่อน แต่เราไม่ เราอยากจะประพฤติปฏิบัติโดยตรง เราอยากจะเป็นกรรมฐาน

เขาจะขอร้องนะ มีพระขอร้อง เพราะว่าเวลาพระเขาคุยกับเรา เขาเห็นปฏิภาณของเรา เขาเห็นปัญญาของเรา เขาก็จะชวนเราให้ไปเรียนให้จบ ๙ ประโยค แต่เราไม่ยอม เราหนีออกมา เราไม่ยอม เราจะประพฤติปฏิบัติ

ทีนี้เวลาปฏิบัติขึ้นมาแล้วเราก็เข้าใจว่า โรคนี้จะบอกด้วยความรู้สึกของตน เขาบอกว่าอย่าเชื่อ อย่าเชื่ออารมณ์ความรู้สึก ให้เชื่อเหตุเชื่อผล ทีนี้เวลาเชื่อเหตุเชื่อผล เราจะคุยกัน เราต้องคุยกันด้วยเหตุผล

ฉะนั้น เวลาเราประพฤติปฏิบัติแล้ว เราก็มาค้นคว้าด้วยตัวเราเอง เราค้นคว้าในพระไตรปิฎก เราค้นคว้าด้วยตัวเราเอง ฉะนั้น ค้นคว้าด้วยตัวเราเอง เพราะอะไร เพราะเราจะสื่อสารกับโลก เราจะสื่อสารกับมนุษย์ เราก็ต้องสื่อสารกันโดยทางวิชาการ โดยทางวิชาการปั๊บ ทีนี้จะบอกว่าโรคกรรมๆ เราก็ศึกษา

เวลาเราพูด เราจะบอกว่า เราค้นคว้าด้วยตัวเราเองในพระไตรปิฎก ในพระไตรปิฎก ตู้พระไตรปิฎก แต่พอสุดท้าย พอเขามีการโต้แย้งกันเรื่องพระไตรปิฎก เขาก็โต้แย้งกันเองว่าในพระไตรปิฎกเชื่อถือไม่ได้ ทางนักวิชาการเขาโต้แย้งกันเองว่าเชื่อถือไม่ได้ เชื่อถือไม่ได้เพราะอะไร เชื่อถือไม่ได้เพราะว่าพระไตรปิฎกของประเทศไทยมันยังรวบรวมโดยไม่สมบูรณ์ มันรวบรวมมันไม่สมบูรณ์ไง ภาษาบาลีเขาไปเก็บมาไง

เวลาเราเสียกรุง เสียกรุงหลายครั้งเข้า พอหลายครั้งเข้า เขาพยายามจะเก็บรวบรวมมาให้ได้ครบ ๔๕ เล่ม ได้ครบในพระไตรปิฎก แล้วมาครบสมบูรณ์ในสมัย ร.๕ แล้ว ร.๕ ท่านรวบรวมเสร็จแล้ว ท่านพิมพ์แปลเป็นภาษาไทย พิมพ์ครั้งแรกที่แจกไปทั่วโลกโดยพระปิยมหาราช แล้วทางวิชาการเขาพูดกันเอง เขาบอกว่า เวลารวบรวมมามันเป็นงานใหญ่ พองานใหญ่ มันก็เป็นคณะทํางาน พอคณะทํางาน มันก็เป็นผู้ที่แปลบาลีเป็นภาษาไทย

ทีนี้พอแปลบาลีเป็นภาษาไทย มันเป็นคณะใช่ไหม เป็นคําคําเดียวกัน อย่างเช่นคําว่า “เรา” ภาษาบาลีจะเป็นตัวอะไรก็แล้วแต่ แปลว่าเรา แต่บางคนแปลว่าท่าน แปลว่าคุณ อย่างนี้ คําคําเดียวกันนี่แหละ ในพระไตรปิฎกที่แปลเป็นภาษาไทย คําบาลีเป็นคําเดียวกัน แต่แปลเป็น ๓-๔ สํานวน อยู่ในบาลีนั่นน่ะ เขาถึงบอกว่ามันยังไม่สมบูรณ์ มันต้องมาขัดเกลา มันต้องมีคณะกรรมการมาดูแลมาแก้ไขในพระไตรปิฎก

เวลาเราอ้างกัน เราก็อ้างพระไตรปิฎกนะ แต่เรามาฟังพวกนักวิชาการ นักวิชาการเขาแบบว่ามาทบทวนพระไตรปิฎกของพวกเรากันเองว่าอะไรเชื่อได้ อะไรเชื่อไม่ได้ อะไรจริง อะไรยังไม่จริง ทางเขายังลงใจกันไม่ได้เลย

ฉะนั้น เวลาเราบอกว่า เวลาเราศึกษา เราศึกษาค้นคว้าด้วยตัวเอง พอค้นคว้าด้วยตัวเอง เราไม่ได้บาลี เราก็ดูภาษาไทยนี่แหละ พอดูภาษาไทย เราก็มาเจอธรรมข้อนี้เหมือนกัน ไอ้คําว่า “เวลาเราพูด” เราจะพูดโดยสิ่งที่เราเคยผ่านสายตา คือเราเคยศึกษามาในพระไตรปิฎก แต่พอศึกษาในพระไตรปิฎกแล้ว เราก็ใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญ มันมีเหตุมีผล มันเชื่อได้

พอมันเชื่อได้ พูดถึงโลก เรามาเทศน์บ่อย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าเรื่องโรคเกิดได้ ๓ อย่าง อย่างหนึ่งโดยความชราครํ่าคร่า โดยปกติของมนุษย์ มนุษย์เราชราครํ่าคร่า มันจะเจ็บไข้ได้ป่วยเป็นเรื่องธรรมดา นี่เป็นความจริงอันหนึ่ง กับมนุษย์จะป่วยได้ที่ว่าหาเหตุหาผลไม่ได้ ถ้าหาเหตุหาผลไม่ได้ มันเป็นเรื่องโรคกรรม แล้วอีกอย่างหนึ่ง มนุษย์ที่มันไม่ใช่ชราครํ่าคร่า แล้วไม่ใช่กรรมด้วย แต่เป็นเพราะอุปาทานของเอ็ง ป่วยเพราะอุปาทาน คิดจนเป็น วิตกวิจารณ์จนเป็น

ป่วยนี่ บาลีแปล ที่เราศึกษามา โรค บอกว่า ป่วยเกิดได้ ๓ ช่องทาง ช่องทางหนึ่งคือโรคที่ชราครํ่าคร่าคือมันป่วยจริงๆ สองคืออุปาทานของเอ็งน่ะ เอ็งคิดจนเป็น เอ็งคิดแล้วคิดเล่าตอกยํ้าจนเอ็งเป็นหมดน่ะ แล้วสามคือโรคของกรรม โรคของกรรม คนเรามีเวรมีกรรมกันมา ถึงเวลากรรมมันให้ผลขึ้นมา นี่โรคกรรม ฉะนั้น นี่เป็นโรคของกรรม โรคเกิดได้ ๓ อย่าง

ทีนี้เราค้นคว้ามา เราศึกษามาด้วยตัวเองในพระไตรปิฎก ในบาลี เราก็เชื่อของเรา แล้วเราเชื่อของเราแล้ว เราใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญแล้ว เพราะเราค้นคว้ามา มันมีที่มา มีที่มาคือมันมาจากบาลี แล้วเราก็ใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญด้วยว่ามันจริงไหม เราเห็นว่ามันจริง พอมันจริงขึ้นมา เราก็มาพูด

เราจะพูดว่า สิ่งที่เราพูด เราไม่ได้พูดด้วยตัวของเราเอง ไม่ได้พูดด้วยความเห็นของเราเอง เราพูดมา เราค้นคว้ามาจากบาลีไง ฉะนั้นบอกว่า โรคมันเกิดได้ ๓ ช่องทาง ช่องทางหนึ่งคือโรคที่เจ็บไข้ได้ป่วยเป็นธรรมดา โรคคือโรคอุปาทาน อีกโรคคือโรคกรรม

ฉะนั้น เวลาคําถามถามว่า โรคที่เขาเป็นนี่เป็นโรคกรรมหรือเปล่า

เราจะตอบว่า เป็นโรคของเรา มันจะกรรม มันจะเป็นอุปาทาน หรือมันจะเป็นโรคชราครํ่าคร่า มันก็เกิดที่ตัวเรา เห็นไหม เราป่วยหรือเปล่า ป่วย ถ้าเราป่วยก็โรคของเรา มันก็เป็นโรคของเรา เป็นโรคของใครล่ะ แต่นี่มันอ่อนแอเองไง พออ่อนแอเองขึ้นมา

เพราะเรามีลูกศิษย์ที่นี่นะ เวลาโยมที่มาภาวนาด้วยกัน บางคนเขาเป็นโรคมะเร็ง เป็นแล้วหายไป ๓ หน ๔ หนนะ ที่มาภาวนากันอยู่นี่ คนอื่นเขาก็เป็น เป็นแล้วเขารักษาจนหาย พอหายแล้ว โรคมะเร็ง ถ้าดูแลรักษาไม่ดีมันก็จะเป็นซํ้า พอเป็นซํ้า เขาก็ดูแลรักษาของเขา รักษาของเขา ดูแลของเขา แล้วเขาก็เป็นซํ้า เป็นซํ้าแล้วเขาก็ดูแลของเขา เขาก็รักษาของเขา เขาก็เป็นซํ้า เป็นซํ้าถึง ๓ หน ๔ หนนะ แล้วเขาก็มาเอากําลังใจ มาภาวนาที่นี่ เราจะบอกว่า คนที่เขาเป็นอย่างนี้เป็นโรคกรรมหรือเปล่า

เวลาเขามา เขาก็มาหาเรา เหมือนโยมผู้ถาม เขามาหาเรานะ “หลวงพ่อ ไม่รักษาแล้วแหละ ไม่ไหว มันไม่ไหว มันทุกข์มาก”

เราบอกว่า ถ้ายังมีโอกาสอยู่ เอ็งทําไมไม่รักษาล่ะ ถ้ามันยังมีโอกาสอยู่ เอ็งก็ไปรักษาสิ มันเป็นโอกาสไง โอกาสนี่ โลกเขาเรียกร้องกัน เขาแสวงหากัน แล้วถ้าเวลาเอ็งรักษามาแล้วมันทุกข์นะ ให้คีโมมันทุกข์มาก แล้วรักษามาแล้วรอบหนึ่ง พอรอบสองเขาก็ไป พอรอบสามเขามาหาเรา “หลวงพ่อ พอแล้ว” ทิ้งเลย

แต่เราบอกเขา เราบอกเขาว่า ถ้ายังมีโอกาสอยู่ เอ็งควรไปรักษา ถ้าไม่รักษาแล้ว ถ้ามันหนักกว่านี้ไป เอ็งจะทุกข์กว่านี้ไง ถ้ารักษาแล้วมันก็เท่ากับบรรเทาไว้บ้าง ถ้ามันทุกข์มันก็ช่วยกันดูแล ช่วยกันประคองกันไป เขาก็ไปรักษา นี่ไง เราจะบอกว่า เขาเป็น ๓ หน ๔ หน มันก็เป็นไปได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาบอก ที่เราพูดนี่เราจะพูดให้เขามีกําลังใจเท่านั้นน่ะ มันเป็นโรค เขาบอกจะเป็นโรคกรรม

จะโรคกรรม โรคอะไร โรคกรรมก็บอกว่า โอ้โฮ! นี่มันมาแต่อดีต แล้วปัจจุบันนี้เป็นคนดี แล้วนี่โรคกรรม จะเป็นโรคกรรมก็ทําให้เราน้อยใจ ถ้าจะเป็นโรคอะไรก็แล้วแต่ เราก็แบบว่าตัดทอนกําลังใจตัวเองทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าบอกว่า เราจะเป็นอะไรก็แล้วแต่ มันเป็นเวรเป็นกรรมของเรา เราจะดูแลรักษาตัวเรา เราจะสู้ของเรา ถ้าจิตใจมันเข้มแข็งขึ้นมานะ ดูสิ เวลาทางโลกตอนนี้เขาพยายามจะแบบว่าเป็นผู้ที่ให้แนวทาง ให้กําลังใจกันน่ะ ทางโลก เขาเป็นแรงบันดาลใจๆ เขามีของเขานะ บางคนพิการนะ ดูว่าเขาเป็นคนพิการ แต่เวลาเขาดํารงชีวิต เขาเข้มแข็งกว่า เขาทํางานของเขาได้ผลประโยชน์มากกว่าไอ้คนสมบูรณ์ด้วย นี่มันเป็นแรงบันดาลใจไง ถ้ามันมีแรงบันดาลใจขึ้นมา ที่ว่าจะเป็นโรคกรรม หรือโรคชราภาพ หรือโรคสิ่งใดก็แล้วแต่ เรามีกําลังใจ อืม! สู้ได้ทั้งนั้นน่ะ แล้วมันก็ต้องผ่านอันนี้ไป

เราจะบอกว่า เป็นโรคของเรา โรคเรา โรคเรา ไม่ใช่โรคเวรโรคกรรมอะไรทั้งสิ้น ไอ้เรื่องเวรเรื่องกรรมก็เรื่องกรรมนั่นน่ะ แต่ปัจจุบันมันเกิดกับเรา ปัจจุบันนี้มันเจ็บไข้ได้ป่วย ถ้าเจ็บไข้ได้ป่วย เราก็สู้ของเราไป ทีนี้พอสู้ของเราไป เขาบอกว่าเขาผ่าตัด เขาเป็นโรคมาหลายโรคมาก หนักที่สุดคือโรคปวดหลัง ผ่าตัดมาแล้ว ๒ ครั้ง แล้วครั้งสุดท้ายมันยิ่งแย่ลงไปกว่าเดิม อยู่ดีๆ เหมือนมีคนมากระตุก

ไอ้เรื่องกรณีอย่างนี้ เรื่องเส้นประสาท เรื่องต่างๆ มันมีทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เวลาทางการแพทย์ ถ้าทางการแพทย์ที่ดีเขาจะเป็นพ่อพระแม่พระ เป็นสิ่งที่ว่าโลกนี้สรรเสริญเชิดชูนะ แพทย์ที่เขามีจริยธรรม สังคมเขาเชิดชูมาก แพทย์ที่เป็นแพทย์พาณิชย์ ทุกคนก็คิดว่าเขาเห็นแก่ตัวของเขา เขาศึกษามาเพื่อประโยชน์กับสังคมนั่นแหละ แต่เขาตักตวงผลประโยชน์ของเขา เราก็รับรู้กันได้ เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เขาเป็นแพทย์ เขาเป็นผู้ที่รักษา เขาเป็นผู้ดูแลเรา ฉะนั้น สิ่งที่เวลาเขาพูดถึงเรื่องประสาท เรื่องต่างๆ เขาบอกได้ เขาบอกได้ว่า ถ้าเราดํารงชีวิตอย่างไร เราทําตัวอย่างไร เราจะมีผลตอบสนองเป็นอย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เขาบอกว่า อยู่ดีๆ มันก็กระตุกขึ้นมา ยืนไม่ได้เลย อะไรไม่ได้เลย

เราก็ต้องดูแลรักษาทั้งนั้นน่ะ ถ้าเราดูแลรักษาของเรา ให้เรามีกําลังใจของเรา มันจะเป็นโรคกรรม มันก็ใช่ มันจะเป็นโรคชราภาพ มันก็ใช่ แต่เวลาอุปาทานของเรา กิเลสของเรามันอยากหาย มันไม่อยากให้เป็นหนักหนาสาหัสสากรรจ์แบบนี้ มันอยากเป็นพอลมพัดเบาๆ แล้วก็ไป มันก็คิดของมันอย่างนั้นน่ะ ไอ้นี่เราจะบอกว่า โรคของเรา แล้วประสาเรามีการคาดหมายคาดหวัง การคาดหมายคาดหวังก็คือตัณหา

คนไข้เวลาไปหาหมอ ทุกคนก็บอกว่า คําถามแรกเลย หายไหม คําถามแรกเลยว่า รักษายากไหม นี่ก็เหมือนกัน สิ่งต่างๆ เราต้องมีแรงบันดาลใจ แล้วสู้ของเรา ถ้าสู้ของเรา มันก็เป็นชีวิตหนึ่งเราเกิดมาเจอสภาพแบบนั้น แล้วเวลาคน เวลาจะรักษาขึ้นมามันต้องมีค่าใช้จ่าย แล้วมันต้องมีแบบว่าครอบครัว ถ้าครอบครัว มันก็ไม่น่าจะเป็นอะไร แล้วก็มาเป็นอะไร ทําให้ครอบครัวกระทบกระเทือนกันอีก โอ๋ย! ร้อยแปดเลย เวรกรรมมาก

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในบาลีอีกล่ะ “ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ”

เขาอยากมีลาภมีเงินมีทองกันไง ไอ้พวกเราแค่ไม่มีโรคไม่มีภัยนี่เป็นลาภอันประเสริฐแล้ว ถ้าเป็นลาภอันประเสริฐ เห็นไหม พระสีวลีเป็นผู้ที่มี พระอะไรที่ว่าไม่มีโรคเลย มันเป็นที่ทํามา พอทํามาขึ้นมา ในทางบาลีเขาบอกว่าทําอะไรมา เขาถึงว่าเวลาไปถวายยาสามัญประจําบ้านเพื่อจะไม่ให้เจ็บไข้ได้ป่วย ใครอยากมีรถมีราก็ถวายรองเท้าพระ เขาว่านะ เขาไปถือเคล็ดกันไง ทางโลกน่ะ ใครอยากจะมีรถสวยๆ นะ ต้องซื้อรองเท้าประดับเพชรเลยนะ แล้วถวายพระ เดี๋ยวจะได้รถเบนซ์ มันก็ไปคิดจินตนาการกัน เห็นไหม

อยากได้รถเบนซ์ก็ทํางานสิ พอมีเงิน เอ็งไปถอยรถก็ได้ ทําไมต้องไปซื้อรองเท้าสวยๆ ไปถวายพระ อยากไม่เจ็บไข้ได้ป่วยก็ซื้อยาไปถวายพระ นี่ก็เชื่อเรื่องโรคเวรโรคกรรมนี่ไง

โรคเวรโรคกรรมมันก็มี ไอ้โรคเวรโรคกรรม สิ่งที่เขาถวายพระแล้วเขาไม่เป็น เขาทําด้วยเจตนา แบบว่าเขาทําโดยต้นแบบ ไอ้เราไปทําเลียนแบบเขา ใจเราไม่บริสุทธิ์ ความได้มามันไม่เหมือนกันหรอก ถ้าไม่เหมือนกัน แต่เราก็อยากทํา สิ่งใดๆ ทําคุณงามความดีเป็นแบบอย่าง ใครๆ ก็อยากจะทําความดี ดีทั้งนั้นน่ะ แต่นี่เราพูดถึงมันเป็นประเพณีวัฒนธรรม ประเพณีวัฒนธรรมก็เป็นอย่างนั้นน่ะ นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนาก็นั่งกันเป็นประเพณีวัฒนธรรม ถ้าเอาจริงเอาจังมันก็ได้

นี่กลับมาเรื่องโรค เราจะบอกว่าโรคของเรามันชราครํ่าคร่าก็ได้ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านพูดนะ เวลาท่านนั่งตลอดรุ่ง ถ้าวันไหนพอนั่งกําหนดพุทโธๆๆ จิตมันสงบได้นะ แล้วพอมันคลายมาก็กําหนดพุทโธต่อไปสงบ วันนั้นจิตมันลงได้ดี เช้าขึ้นมาลุกเดินได้เลย บอกเหมือนกับไม่ได้นั่ง มันปลอดโปร่งหมด แต่ถ้าวันไหนนะ พุทโธแล้วมันไม่ลง โอ้โฮ! มันต้องสู้กันนะ ทีหนึ่ง ๗-๘ ชั่วโมง มันต้องสู้กัน แต่ก็ต้องลง เพราะท่านใจเด็ด

ฉะนั้น พอลงขึ้นมาแล้วมันก็คลาย มันก็ต้องสู้อีก พอสู้ เพราะ ๑๒ ชั่วโมง จิตที่ลง ๑๒ ชั่วโมงแล้วคลายออก ไม่มีหรอก จิตมันลงไปสักพักหนึ่ง ๒-๓ ชั่วโมงมันก็คลายออก ลงอีก มันก็คลายออก คลายออกก็พิจารณาซํ้าเข้าไปอีก พอเข้าไปอีก ท่านบอกตอนเช้านะ ท่านไม่รู้ ท่านลุกขึ้นเลย ล้มตึงเลย สุดท้ายแล้วมันเป็นเพราะอะไร เพราะว่าจิตมันลงยาก พอลงยาก ร่างกายมันบอบชํ้า พอร่างกายมันบอบชํ้า เลือดลมน่ะ

ฉะนั้น ท่านบอกว่าถ้าวันไหนถ้ามันรุนแรงนะ ออกจากสมาธิแล้ว ท่านบอกว่าต้องเอามือจับเท้า แล้วยื่นออกไปวางไว้ก่อน ทั้งเท้าข้างขวา เท้าข้างซ้าย จับแล้วยื่นออกไปวางไว้ก่อน แล้วนั่งเฉยๆ ให้เลือดลมมันเดินก่อน ต้องเลือดลมมันเดิน ทุกอย่างมันสมควรแล้ว ขยับปลายเท้า นิ้วเท้านี่ขยับ พอนิ้วเท้ามันขยับได้แสดงว่าเส้นประสาทมันรับรู้ พอเส้นประสาทรับรู้ทุกอย่างแล้วค่อยลุกขึ้นเดิน เห็นไหม มันแตกต่างกัน วันไหนที่มันลงดีนะ ลุกได้เลย ไปได้เลย

แล้วเราเองเป็นคนที่กระทํา เราเองเป็นคนภาวนา เรารู้ วันนี้ โอ้โฮ! สบาย ลงได้ง่าย อะไรได้ง่าย เพราะเรารู้เอง มันก็ปลอดโปร่งหมด วันไหนลําบากมาก แต่ลงได้ เวลาจะออกนี่ค่อยๆ ยืดเท้าก่อน แล้วพยายามให้มันรู้สึกตัวก่อน แล้วค่อยขยับ นี่คนคนเดียว แต่เวลาทํามันยังหลายวิธีการเลย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เจ็บไข้ได้ป่วย ทุกคนมันก็เจ็บไข้ได้ป่วยทั้งนั้นน่ะ เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยแล้วเราก็รักษาตามที่หมอบอกหมอแนะนํา หมอแนะนํานะ ลูกศิษย์เยอะ ลูกศิษย์เวลาเป็นมานี่ อย่างเช่นถ้าเป็นมะเร็งมา เราก็ถามเขาตรงๆ นั่นแหละ จะรักษาทางไหนล่ะ ให้รักษาเลย ถ้ารักษาทางแผนปัจจุบันก็ไปคีโม แต่ถ้าไม่ลงใจ จะรักษาทางแผนไทย แผนไทยก็ไปเลย แต่ตัดสินใจไปทางใดทางหนึ่ง อย่าจับปลาสองมือ แล้วไปแล้ว เขาไปศึกษาแล้วมีหมอที่ไว้ใจได้เชื่อใจได้ค่อยทํา ถ้าไว้ใจไม่ได้เชื่อใจไม่ได้ เราก็อย่าไปยุ่งกับเขา นี่พูดถึงว่าเวลารักษา

นี่บอกว่าโรคกรรม แต่ถ้าบอกว่าโรคกรรมๆ นะ แล้วโรคกรรมๆ เราก็ยกให้แต่อดีตไปเลย คือพยายามจะผลักไปให้ไกลๆ ความรับผิดชอบของเรา เราไม่รับผิดชอบอะไรของเราเลย แต่ถ้าเราบอกว่า ก็โรคของเรานี่แหละ โรคกรรมก็จิตดวงนี้เป็นคนทําไว้ ถ้าเราชราครํ่าคร่า ชราครํ่าคร่าก็ร่างกายนี้มันชราครํ่าคร่า ถ้าอุปาทาน อุปาทานมันก็จิตของเรามันคิดเอง

โรคของเรา เราก็ต้องแก้ไขตัวเราเอง ถ้ามาแก้ไขตัวเราเอง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ก็ต้องแก้กันที่นี่ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามามากน้อยแค่ไหนก็มาปลดกิเลสที่ใจเราทั้งนั้นน่ะ สุดท้ายแล้วก็มาลงที่ใจของเราทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น ถ้าลงที่ใจแล้ว มันจะทุกข์มันจะยาก ถ้ามันเป็นเรื่องเส้น มันเป็นโรคกระตุก จนยืนไม่ได้

ยืนไม่ได้ก็ยืนไม่ได้ ยืนไม่ได้ พยายามนั่งผ่อนคลาย แล้วถ้าต้องพยายามดํารงชีวิตปกติ มันจะดีขึ้น ถ้าพอเจ็บไข้ได้ป่วยแล้วเราก็อ่อนแอลงไปเรื่อยๆ อ่อนแอไปเรื่อยๆ แล้วมันก็จะนอนติดเตียงเลย แต่ถ้าเราพยายามใช้ชีวิตปกติของเรา เราฝืนของเรา เราดูแลของเรา มันทนได้ มันต้องทําได้ มันอยู่ที่หัวใจนี้มันสู้ไม่สู้เท่านั้นน่ะ

ฉะนั้น เขาบอกว่า “หนูก็ภาวนาอยู่เป็นประจํา แต่มีบางครั้งรู้สึกว่าเวลาป่วยแล้วไม่อยากทําอะไรเลย ขอเมตตาหลวงพ่อด้วย”

ถ้าป่วยแล้ว ป่วยนี่ เวลาป่วยแล้ว ไอ้สิ่งที่ว่าเจ็บไข้ได้ป่วยมันจะเป็นครูเราอย่างดีเลย เห็นไหม เวลาคนภาวนาแล้วอยากจะมีโจทย์ไง ว่าเราจะตีโจทย์ให้แตกอย่างไร เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยก็เอาเรื่องนี้แหละมาเป็นโจทย์เลย จะเกิดอีกไหม เกิดมันก็เจ็บชํ้านํ้าใจอย่างนี้ เกิดมันก็ทุกข์ยากอย่างนี้ จะเกิดซํ้าเกิดซากอย่างนี้ ถ้าจะไม่เกิดอีก ไม่เกิดจะทําอย่างไร ไม่เกิดก็ต้องสู้มัน เจ็บครั้งนี้ขอให้เป็นครั้งสุดท้าย

เวลาเขามีปัญหาทางโลกไง เขาบอก ขอให้ครั้งนี้เป็นครั้งสุดท้ายนะ อย่าให้มีอีก มันก็ต้องเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แต่ของเรา ถ้าเราพิจารณาของเรา ขอให้ครั้งนี้เป็นครั้งสุดท้าย พิจารณาของเราจนกว่าจะสิ้นกิเลสเลย ถ้าสิ้นกิเลสก็ไม่กลับมาเกิดอีก ไม่ต้องมาทุกข์มายากอย่างนี้อีก แต่ถ้ามันกลับมาเกิด “กลับมาเกิดมันจะมีเกิดจริงๆ อีกหรือ หลวงพ่อเชื่ออย่างนี้หรือ”

ความเชื่อมันเป็นเรื่องความเชื่อ แต่ความจริงน่ะ ความจริงใครจะปฏิเสธอย่างไรก็ปฏิเสธไปเถอะ ความจริงก็คือความจริงวันยังคํ่า ในเมื่อมันยังมีความรู้สึกอยู่ ยังทําลายความรู้สึกอยู่ ทําลายภวาสวะไม่ได้ ทําลายธาตุรู้ไม่ได้ ของมีอยู่ มันจะไปไหน ของมันมีอยู่ มันต้องมี แต่มันจะมีสถานะใดก็แล้วแต่นั่นน่ะ

แต่ถ้าเราทําได้ ทําลายภวาสวะ ทําลายภพหมดเลย ทําลายความรู้สึกหมดเลย มันไม่มี ถ้ามันไม่มี มันจะเอาอะไรไปเกิด ก็กูไม่มีน่ะ เราไม่ได้เป็นหนี้ ใครจะมาทวงหนี้ เราไม่ได้เป็นหนี้ใคร

ไอ้นี่เป็นหนี้เขาทั้งบ้านทั้งเมือง ไม่ต้องทวงหรอก เขาขึ้นป้ายประกาศนู่นน่ะ บุคคลล้มละลายนั่นน่ะ อย่าให้เข้าบ้านนะไอ้ตัวนี้ แต่ถ้าเราไม่มีก็คือเราไม่มี

นี่พูดถึง เห็นไหม “เพราะหนูก็ภาวนาอยู่ รู้สึกว่าเจ็บไข้ได้ป่วยแล้วไม่อยากทําอะไรเลย”

เพราะว่าถ้าเราไม่เอามันก็ไม่ได้ ถ้าเราเอามันก็จะได้ ถ้าเราเอานะ จบ

ถาม : เรื่อง “เพราะเหตุนี้เองใช่ไหม”

นมัสการหลวงพ่อที่เคารพ หลวงพ่อเคยสอนลูกว่าอย่าประมาท แล้วเปรียบเทียบให้ฟังว่า เหมือนสวะที่ลอยมาเหนือนํ้า เวลานํ้าขึ้น มันก็ขึ้นตาม เวลานํ้าลง มันก็ลงตาม ถ้าวันไหนหนูทําสมาธิ รู้สึกเหมือนว่าหูตาสว่างอยู่พักหนึ่ง วันสองวัน แต่ถ้าไม่ได้ทําต่อก็ดูเหมือนว่าปิดหูปิดตาไว้เหมือนเดิม แต่ถ้าได้ฟังเทศน์สักหน่อยก็จะรู้สึกว่าความพร่ามัวที่ปกคลุมจิตใจถูกเปิดออก

บางครั้งคิดว่าบางอารมณ์ก็ดูเหมือนว่าเราเคยคิดว่าชนะไปแล้ว แล้วตั้งสติ ทําสมาธิ สู้ได้ในครั้งแรกที่มันมา แต่เมื่อมันกลับมาอีกครั้ง แล้วเราไม่ได้ทําสมาธิ ก็ดูเหมือนว่าความคิดอารมณ์นั้นมันมีความรุนแรงมากขึ้นกว่าเดิมอีก ตั้งสติขึ้นมาไม่ได้ แล้วมักจะคิดขึ้นมาดื้อๆ ว่า ขออยู่กับตรงนี้สักระยะหน่อยก็ดีนะคะ นี่ใช่ไหมคะที่เป็นความประมาทที่หลวงพ่อเคยเตือนไว้นะคะ

มันดูเหมือนว่าการที่เราเปิดตาใจได้สว่างตลอดเวลานี้เป็นการที่ยากมากเลยเจ้าค่ะ ถึงอย่างไรครูบาอาจารย์และนักปฏิบัติคนอื่นก็พยายามทําแล้วจนสําเร็จถึงที่สุดใช่ไหมคะ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : ไอ้นี่พูดถึงว่าความประมาทไง เขาบอกว่าหลวงพ่อเคยสอนไว้ว่าอย่าให้ประมาท ฉะนั้น เวลาเขาบอกว่า เวลาเขาภาวนาขึ้นมาแล้วมันมีอารมณ์ความรู้สึก แล้วสิ่งใดก็แล้วแต่ที่มันเกิดขึ้น แต่มันก็ยังดื้ออยู่ ดื้อว่ายังฝักใฝ่อารมณ์นั้นไง

อารมณ์อย่างนี้ ครูบาอาจารย์ของเราท่านสอน คําสอนของหลวงตาท่านสอนไว้ ท่านบอกว่า “อย่าเสียดายอารมณ์ของเรา”

ส่วนใหญ่พวกเราอาลัยอาวรณ์กับความรู้สึก เวลาความรู้สึกนึกคิดของเรา ความคิดดีๆ เราไปอาลัยอาวรณ์กับมัน อาลัยอาวรณ์มันเป็นอดีตไปแล้ว

แต่ถ้าเราไม่อาลัยอาวรณ์กับสิ่งใดทั้งสิ้น หนึ่ง มันเป็นอดีตไปแล้วก็เป็นอดีตไปแล้ว เราอยู่กับปัจจุบันนี้ สิ่งที่เป็นปัจจุบันนี้ ถ้ามันทําปัจจุบันนี้ได้ดีขึ้น มันก็จะเป็นปัจจุบันนี้

แต่ถ้าเป็นปัจจุบันนี้ เป็นปัจจุบันนี้ แต่เราไปอาลัยอาวรณ์กับอดีต เราดึงอดีตมาเป็นปัจจุบันนี้ไง แล้วเอาอารมณ์ที่เป็นอดีตมาไว้ในปัจจุบันนี้ มันก็ไม่ใช่ปัจจุบันอยู่แล้ว แล้วมันยังมาทําลายความเป็นปัจจุบันของเราไง เพราะความเป็นปัจจุบันของเรามันจะแสดงความเป็นปัจจุบันขึ้นมาไม่ได้เพราะมันมีอดีตนี้มาครอบคลุมไว้

ฉะนั้น ท่านถึงบอกว่า “อย่าให้เสียดายอาลัยอาวรณ์กับอารมณ์ที่เป็นอดีต อย่าเสียดายอาลัยอาวรณ์”

คําพูดคํานี้เป็นคําพูดของหลวงปู่หลุย เจ็บปวดมาก หลวงปู่หลุยท่านบอกเลยนะ “ความรู้สึกนึกคิดของเราเปรียบเหมือนเสลด คนเราขากเสลดทิ้งไปแล้ว แล้วไปก้มเลียกินเสลดของตน”

ความคิดของเราเหมือนกับเสลด เหมือนกับนํ้าลายที่เราบ้วนทิ้งไป แล้วเราก็ก้มไปเลียมัน แต่ถ้าเราเห็นว่าเป็นเสลด มันก็น่าสะอิดสะเอียนไง แต่ถ้าเป็นความคิด ไม่ใช่ ถ้าเป็นอารมณ์ความรู้สึก ไม่ใช่

แต่ถ้าเราคิด อารมณ์ความรู้สึกของเราเหมือนเสลดนั่นน่ะ เสลดเราเห็นมันน่าเกลียดไง แต่อารมณ์ความรู้สึกเรามันมีตัณหา มันมีความปรารถนา มันมีความคิดของเรา เราอยากคิดน่ะ ถ้าอยากคิด เราก็ไปเอาอดีตมา เอาอดีตมา ท่านก็เปรียบไง หลวงปู่หลุยท่านพูด นี่เป็นคําของหลวงปู่หลุย “อารมณ์ความรู้สึกของเรามันก็เปรียบเหมือนเสลดที่คายทิ้งไปแล้ว แล้วก็ไปนั่งก้มไปเลียกินมันอยู่นั่นน่ะ โอ๋ย! น่าขยะแขยง” นี่ในมุมมองของท่านไง ท่านเห็นไง

แต่ไอ้มุมมองของเราไม่ใช่ อารมณ์ของเราไง โอ้โฮ! มันวิจิตร มุมมองของเรามันวิจิตร มันสวย อารมณ์ของเรามันปลื้มใจ แต่อารมณ์ ครูบาอาจารย์ท่านมอง ท่านมองของท่าน โอ้โฮ! ในสายตาของท่าน

ฉะนั้น อันนั้น คําว่า “ไม่ประมาท” มันเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอีกแหละ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคําสุดท้ายไง “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

คําว่า “ไม่ประมาท” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการสั่งสอนไว้เป็นคําสุดท้ายนะ เป็นคําสุดท้ายที่พระพุทธเจ้าจะปรินิพพาน แล้วห่วงบริษัท ๔ ห่วงพวกเรา อย่าประมาทกับชีวิต อย่าประมาทกับอาชีพ อย่าประมาทกับการเดินทาง อย่าประมาท อย่าประมาทกับทุกๆ อย่างนะ เราจะไม่เกิดอุบัติเหตุ แต่พวกเราก็ไม่ประมาทเป็นบางเรื่อง แล้วก็ทอดทิ้งเป็นบางเรื่องไง

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งไว้เลยนะ “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” นี่เป็นภาษาบาลี แต่บาลีแล้ว พอมาเป็นภาษากรรมฐานเรา หลวงตา ครูบาอาจารย์ท่านจะแยกเป็นสอง สังขารคือสังขารร่างกาย สังขารคือธาตุ ๔ เรา กับสังขารคือความคิด สังขารมันเป็นขันธ์ ๕ ไง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง ท่านจะบอกว่าทั้งร่างกายและจิตใจ ถ้าเป็นกรรมฐานนะ

แต่ถ้าเป็นภาษาบาลีแล้วแต่คนจะตีความไง เขาก็ตีความว่า “เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” เราก็พิจารณากายด้วยความไม่ประมาทเถิด แล้วความคิดล่ะ

ทีนี้กรรมฐานเราบอกว่า “ให้พิจารณาร่างกายด้วยความไม่ประมาทเถิด แล้วให้พิจารณาความคิดด้วยความไม่ประมาทเถิด” เพราะความคิดก็เป็นสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง ร่างกายก็เป็นสังขารร่างกาย “เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

คําว่า “ประมาทเลินเล่อ” เป็นคําสั่งเสียคําสั่งสุดท้าย คําสั่งสุดท้ายของพระพุทธเจ้านะ ความไม่ประมาทนี่ ดูสิ ท่านสอนมาร้อยแปดเลย สอนมาตั้งแต่อริยสัจ ๔ ตั้งแต่สติปัฏฐาน ๔ ตั้งแต่มรรค ๘ โอ๋ย! สอนมาหมดเลย แต่เวลาท่านจะนิพพานท่านสั่งคําสุดท้าย “อย่าประมาท” ทีนี้ถ้าเราไม่ประมาทของเรา เราก็ทําของเรา

เวลาเราพูดสิ่งใด เราพยายามจะอย่างว่าแหละ คนมันมีครูบาอาจารย์ไง คนมีที่มาที่ไป มีพ่อมีแม่ มีสถาบัน เราก็ต้องระลึกของเราอยู่แหละ ถ้าเราระลึกของเราอยู่ แต่ทีนี้เพียงแต่ว่า พอสิ่งใด มันก็เหมือนโดยทางวิชาการทุกอย่างดีหมด แต่ใครจะหยิบเอาอะไรไปใช้

นี่ก็เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ท่านสอนไว้ดีหมดน่ะ แล้วใครจะหยิบไปใช้ แล้วใช้ประโยชน์อะไร ใช้ประโยชน์เพื่อกิเลสไง อ้างอิงไง เวลาธรรมะ เอาธรรมะบังไว้ แล้วเราก็อยู่ข้างหลังคอยเก็บฉวยผลประโยชน์

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์นะ ไม่ เสียสละทั้งนั้น ชีวิตยังสละมาแล้ว เวลาภาวนา เวลาจะเป็นจะตายขึ้นมา สละตายเลย สละตายไปแล้ว ชีวิตยังสละมาแล้ว

อย่างว่าบางคนตอนนั้นก็สละชีวิตไง แต่ตอนนี้ชีวิตยังอยู่ก็จะไม่สละแล้ว ตอนนั้นตอนสละชีวิต ตอนนี้กําลังจะเอา กําลังจะกลับมาเอา ไอ้พวกอย่างนั้นก็เยอะ

แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านสละแล้วท่านสละเลย ถ้าสละแล้ว ในธรรมะของครูบาอาจารย์นะ ท่านจะบอกว่า “ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่อเราอยู่ใกล้ชิดกัน” เราอยู่ใกล้ชิดกัน อยู่กันด้วยเวลานานๆ ทําผิดทําถูกเราจะเห็น

“ธรรม ธรรมจะรู้ได้ต่อเมื่อเราสนทนากัน” คนที่มีคุณธรรมนะ พูดอะไรออกมามันจะมีเป็นศีลเป็นธรรม คนที่พูดออกมานะ มีแต่เรื่องของพาลชน มีแต่เรื่องจะทําร้ายทําติเตียนคนอื่น แล้วมีแต่เก็บผลประโยชน์ อันนั้นไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่ธรรม

แต่ถ้าเป็นธรรมนะ พูดสิ่งใดมามันจะเป็นธรรม เขาจะดีขนาดไหน เขาจะพูดถึงเป็นคุณธรรมให้ดีขึ้นไปอีก ถ้าเขาเลวทรามขนาดไหน ก็ให้เขาทิ้งความเลวทรามนั้นกลับมาเป็นคนดีซะ แล้วถ้าเป็นคนดีแล้ว ให้ความดีนั้นพัฒนาขึ้นไป นั่นน่ะคือธรรม

ธรรมคือพูดถึงทรัพย์ของเขาไง ทรัพย์คืออริยทรัพย์ภายในไง คือคนชี้ความผิดความถูกของเรา ถ้าใครชี้ความผิดความถูกของเราได้ ทุกคนจะแสวงหา ที่เราหาครูบาอาจารย์กัน เราก็หาครูบาอาจารย์แบบนี้ หาครูบาอาจารย์ว่าที่เราปฏิบัติถูกต้องหรือไม่ ถ้าเราถูกต้อง จิตที่สูงกว่าจะดึงจิตที่ตํ่ากว่าขึ้นมา

ไอ้จิตที่ตํ่ากว่ามันจะมองจิตที่สูงกว่าไม่ได้หรอก เราอยู่ใต้ถุนบ้าน เราจะมองให้เห็นคนอยู่บนบ้านไม่ได้หรอก เราอยู่บนบ้าน เราจะเห็นคนอยู่บนหลังคาบ้านเราไม่ได้หรอก คนที่อยู่บนหลังคาบ้านเรา เขาเห็นคนอยู่ในบ้าน คนอยู่ใต้ถุนบ้าน เห็นหมดเลย แล้วเขาจะบอกด้วยว่า นั่นน่ะงูกําลังจะกัดเอ็งแล้วนะ เอ็งอยู่ในบ้าน ขโมยกําลังจะเข้าบ้านเอ็งแล้วนะ นี่เขาคอยชี้คอยบอก คอยบอกความบกพร่องของเราเลย นี่ครูบาอาจารย์ของเราเป็นแบบนี้ พระกรรมฐานถึงติดครูบาอาจารย์ไง ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นเพชรนํ้าหนึ่ง เป็นครูบาอาจารย์ที่แท้จริงนะ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์เป็นจานกระเบื้อง กาในฝูงหงส์ เวลาพระบวชใหม่ๆ นี่นะออกจากโบสถ์มาสะอาดบริสุทธิ์ด้วยศีลด้วยธรรมนี่เหมือนหงส์ หัวหน้าถ้าเป็นหงส์ด้วยกันมันจะพาหงส์ไปที่ดีนะ ฉะนั้น อีกามันต้องการฝูงหงส์นั้นไว้เป็นชุมชนของเขา นี่พูดถึงว่าเวลาอยู่ในวงกรรมฐานไง เวลาอยู่ในวงกรรมฐาน เรารู้เราเห็นสิ่งนั้นมา

ฉะนั้น เราพูดถึงความประมาทของเขา เขาถามนี่เขาถามปัญหาของเขามาว่า เขาภาวนาขึ้นมาแล้ว หลวงพ่อบอกถึงว่า เวลาเราพูดถึงนะ คนใดก็แล้วแต่ ความรู้สึกของเรา ที่เปรียบเหมือนสวะ สวะ เวลากิเลสของเรา ถ้าสมาธิของเรา สมาธิของเราไม่ดี เหมือนนํ้าในภาชนะเราน้อย สวะนั้นมันอยู่บนนํ้า มันก็อยู่ตํ่า แต่ถ้าเราทําสมาธิเราดีขึ้น เหมือนเรามีคุณธรรมขึ้น มีนํ้าในภาชนะมากขึ้น สวะมันก็สูงขึ้น เพราะสวะมันอยู่บนนํ้าไง นํ้าสูง นํ้าขึ้นหรือนํ้าลง สวะมันอยู่บนนํ้าตลอด กิเลสของเรามันอยู่ในใจของเราตลอด ใจเราจะสูงจะตํ่าขนาดไหน กิเลสมันอยู่บนหัวใจเราตลอดน่ะ ฉะนั้น เราจะต้องไม่ประมาท เราจะต้องดูแลรักษาของเราตลอดไป เพราะมันไว้ใจไม่ได้ทั้งสิ้น

เวลาประพฤติปฏิบัติไปแล้ว เวลาจะพ้นจากกิเลส ข้ามพ้นทั้งดีและชั่ว

ไอ้พวกติดดีๆ คน ดูสิ ทะเลาะกันอยู่นี่ ใครทะเลาะกัน ก็คนดีทั้งนั้นน่ะ คนดีก็เกิดทิฏฐิมานะ แล้วก็แบ่งฝักแบ่งฝ่าย แล้วก็โจมตีกัน

แต่ถ้าเป็นความดีของเรานะ ความดีเพื่อตัวของเราไง “ใครจะดีใครจะชั่ว เรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดีว่ะ” หลวงตาท่านสอนอย่างนี้ “ใครจะดีจะชั่ว เรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดีว่ะ”

แล้วถ้าคุณงามความดีของเรา เราทําคุณงามความดีของเราด้วยศีลด้วยธรรม ด้วยเป็นเครื่องตัดสินไง ด้วยเป็นเครื่องตัดสินว่ามันเป็นความจริงของเรา แล้วเราทําของเรา ทําเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเรานะ

เราเป็นมนุษย์นะ มนุษย์อยู่ในสังคม อยู่ในสังคมมันต้องมีอาชีพ มันต้องมีพรรคมีพวก อันนั้นเป็นเรื่องโลก เรื่องโลก ปัญหาสังคม เราอยู่กับเขาได้ แต่ถ้าเรื่องศีลเรื่องธรรม เรื่องมรรคเรื่องผล นี่เรื่องของเรา ถ้าเรื่องของเรา เรารักษาของเราเอง ถ้าผิดศีลผิดธรรม ข้างในเราไม่ยอมรับ ไม่ทํา ข้างนอกเรื่องของเขา ไม่รู้ นี่พูดถึงถ้าอยู่ในสังคมนะ

แต่ถ้าเราแยกได้ เราอยู่ของเราคนเดียวนะ เราทําดีทั้งนอกและในเลย เพราะข้างนอกเราก็หลบหลีกเอา ทีนี้เวลาคนถือศีลๆ เวลาอยู่ในสังคม เพราะสังคมเป็นแบบนั้น มันจะกระทบกระเทือนกันไปหมดน่ะ เราต้องฉลาด เราต้องหลบหลีก

แม้แต่สังคมพระยังโดนเลย เวลาหลวงตาท่านบอก เวลาท่านเรียนหนังสืออยู่ เวลาไปเดินจงกรม พระมันถามเลย “จะไปนิพพานเลยหรือ จะไปนิพพานเลยหรือ” พระมันยังแซวกันเลย อย่าว่าแต่โยม โยมทําความดีจะไม่โดนแซว พระมันยังแซวกันเลย ฉะนั้น เวลาเราทําแล้ว ถ้ามันเป็นความดีของเรา เราจะเก็บไว้ข้างใน แล้วถ้าปัญหาสังคม เราก็ต้องหลบหลีกเอา

เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาเป็นคนไง เกิดเป็นคน ไม่ได้บวชก็เป็นมนุษย์ ถ้าเราบวชแล้วก็เป็นพระ เป็นพระก็อยู่ในสังคมเหมือนกัน สังคมเหมือนกัน มันก็ต้องแสวงหาครูหาอาจารย์ ถ้าครูบาอาจารย์เป็นที่ไว้วางใจได้คือลงใจ ถ้าใจมันลง มันฟังนะ ถ้าใจไม่ลง ไม่ฟังหรอก “เอาอะไรมาสอนก็ไม่รู้ สอนเรื่องอะไรก็ไม่เข้าใจเลย ยุ่งมากเลย”...เอ็งไปอยู่ที่อื่นไป

เออ! แต่ถ้ามันลงใจนะ โอ้โฮ! สุดยอดๆ ถ้าสุดยอดแล้ว ถ้าทําได้มันก็เป็นประโยชน์กับใจดวงนั้น ถ้าใจมันลง ถ้าใจมันลงนะ มันจะเป็นประโยชน์มาก ถ้าใจไม่ลงมันจะไม่ได้ประโยชน์ไง นี่พูดถึงว่าการแสวงหาครูบาอาจารย์นะ

นี่พูดถึงครั้งแรก ครั้งแรกนี่เห็นใจมาก เพราะคนเวลาเจ็บไข้ได้ป่วยเป็นอย่างนี้ กําลังใจมันไม่มีไง แล้วเขาบอกนี่มันโรคกรรมใช่หรือไม่

ถ้าบอกเป็นโรคกรรมก็เลยสบายเลย โรคกรรม ไม่ต้องแก้ไขอะไรแล้ว มันเป็นอดีต โรคของเรา จะโรคกรรม โรคอุปาทาน จะโรคด้วยความชราภาพ ก็ต้องแก้ไขทั้งนั้น เพราะเราเจ็บไข้ได้ป่วย

ไอ้เรื่องที่สองเป็นเรื่องของความไม่ประมาทในการประพฤติปฏิบัติ แล้วถ้าเราไม่ประมาท เราก็ดูแลของเรา ถ้าดูแลของเรา มันก็จะเป็นคุณธรรมของเรา เป็นสมบัติของเราไง

สมบัติทางโลกนะ เวลาเราไปซื้อของ ของหมด เงินซื้อไม่ได้นะ เงินเป็นพระเจ้า เงินนี่แลกเปลี่ยนได้ทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาไปซื้อของ ของหมด ซื้อไม่ได้ แต่บุญกุศลอยู่กับเรานะ อัตตสมบัติ อันนี้สําคัญนะ

บุญกุศลอยู่กับเรา มันมีสติปัญญาพร้อม จะทุกข์ มันก็เท่าทันความทุกข์ จะสุข มันก็มีความสุขด้วย มันอยู่กับเรา นี่ถ้าเป็นคุณธรรมมันอยู่กับเรา ถึงจะทุกข์ ทุกข์ แต่มันมีปัญญาเท่าทันความทุกข์ ถ้ามันจะสุข สุขก็เรามีคุณธรรมน่ะ เออ! นี่มันอยู่กับเรา มันใช้ได้ตลอดเวลาไง

ไม่เหมือนเงินทอง เงินทองไปซื้อ ของหมด ซื้อไม่ได้นะ ของหมด ไม่มี เงินก็ถือไว้สิ เวลากิน กินข้าว ไม่ได้กินแบงก์ เวลานุ่งห่มก็ไม่ได้นุ่งห่มแบงก์ แต่มันก็จําเป็น ทางโลกเขาว่าจําเป็น จําเป็นก็คือจําเป็น นี่เราบอกปัจจัย ๔ ปัจจัยทางโลกที่ต้องแสวงหา แต่อัตตสมบัติ ความรู้สึกอันนี้ ความรู้สึกอันนี้อัตตสมบัติ มันเป็นคุณธรรมในใจ ถ้าเป็นคุณธรรมในใจ เราขวนขวาย เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อสมบัติอันนี้ มันจะเป็นสมบัติของใจ เอวัง

อย่าให้เป็นจิ้งจอก
เพราะความจิ้งจอก เพราะอะไร
เพราะว่าเราต้องมีศีลมีสัตย์
เวลาคนเรามีศีลมีธรรมนะ คนมีสัตย์ คนมีสัตย์น่ะ
พระเรา ครูบาอาจารย์เราท่านมีสัตย์นะ
ท่านตั้งใจทําสิ่งใดท่านต้องทําอย่างนั้น
ท่านนั่งตลอดรุ่ง ตลอดรุ่ง พอท่านตั้งสัจจะปั๊บ
ต้องทําอย่างนั้นเลย ต้องเต็มที่เลย
ครูบาอาจารย์เราเป็นอย่างนี้
ต้องมีสัตย์

๓

จิ้งจอก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : วิถีงาน ปัจจุบันนี้ข้อบังคับใหม่ต้องทําตําแหน่งวิชาการเป็น ผศ. ก็ต้องทํา รศ. ภายใต้ระยะเวลาที่กําหนด ไม่อย่างนั้นจะถูกเลิกจ้าง ไม่ต่อสัญญา ถ้าได้ รศ. ก็จะอยู่ได้จนเกษียณ ทีนี้ทําตําแหน่งก็ต้องทํางานวิจัย ซึ่งจะมีงานยุ่งกว่าชีวิตปัจจุบันที่ผ่อนงานวิจัย จึงมีเวลาปฏิบัติธรรมอยู่วัดหรือวางแผนว่าเราพอใจที่ ผศ. พออยู่พอกินแบบนี้ไป ไม่เคร่งเครียด ได้มีเวลาปฏิบัติภาวนาเข้าวัดได้ตามต้องการ ชอบสมดุลชีวิตแบบนี้

คําถามคือ ตอนนี้มีโอกาสได้งานวิจัยใหม่ ทีมงานเก่งเข้ามา

๑. ลูกควรรับโอกาสนั้นเพื่อความก้าวหน้าในงานไหม หรือควรยืนยันความตั้งใจเดิม พอใจตําแหน่งที่มี ทนต่อสิ่งยั่วยุ เมื่อครบกําหนดจริงค่อยว่ากัน ออกมาทําอย่างอื่น

๒. จะมีผลกระทบต่องานทางธรรมที่ยังอ่อนไหว กลัวโดนกิเลสหลอกให้หลงทาง ขอคําแนะนําในการดําเนินชีวิตเพื่อพัฒนาธรรมได้อย่างต่อเนื่อง

๓. ถ้าทํางานวิจัยที่ต้องเอาสารหรือเลือดที่สัตว์ผลิตมาใช้ แม้ไม่ได้ฆ่าเอง ผิดศีลข้อ ๑ มีบาปหรือไม่

๔. เล่นหุ้นมีผลต่อศีลต่อการปฏิบัติธรรมไหม ถ้ามีผล หุ้นที่มีอยู่ควรขายทิ้ง เลิกเล่นใช่หรือไม่

กราบขอบพระคุณหลวงพ่อด้วยความเมตตาชี้ทางให้ลูกเสมอนะ

ตอบ : ๑. ในทางโลกนะ ถ้าเราอยู่ทางโลก ความเจริญของโลก เขาเรียกว่ารู้เท่าทันโลกไง เวลาที่ปฏิบัติจริงจังขึ้นมา เวลาคนที่สมัยที่อยู่กับหลวงตานะ มีพวกข้าราชการหลายคนมากไปปรึกษาท่าน ไปปรึกษาท่านบอกว่าจะลาออกจากราชการเพื่อมาประพฤติปฏิบัติจริง บางคนท่านก็ให้ลาออกแล้วมาปฏิบัตินะ บางคนท่านยับยั้ง ท่านบอกไม่สมควร ไม่ให้ ท่านไม่ให้

ฉะนั้น มันมีอยู่คนหนึ่งเขาเป็นพยาบาลอยู่โรงพยาบาลสุราษฎร์ฯ หรือประจวบฯ จําไม่ได้แน่ หลวงตาบอกไม่ให้ลาออก เขาขืนลาออก เขาขืนลาออกแล้วมาปฏิบัติ พอปฏิบัตินี่หลุดนะ หลุดหมดเลย แก้ผ้าวิ่งโทงๆๆ อย่างนั้นเลยนะ ผู้หญิงนะ เป็นพยาบาล

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าบางที ท่านไปปรึกษาหลวงตา บางคนท่านเห็นว่าโอกาสสมควร ท่านก็โอเค โอเคว่าทําแล้วมันจะพอมีหนทางไปได้ แต่บางคนนะ มีหมอหลายคนเลยพวกผู้หญิง หมอผู้หญิงไปหลายคนไปบอกท่าน ขอลาออกแล้วจะมาปฏิบัติกับท่าน ท่านไม่อนุญาต จนปัจจุบันนี้ยังเป็นหมออยู่เลย แต่เวลาปฏิบัติแล้วเขาก็ทํางานไปด้วย แต่เป็นหมอ เป็นหมอมันอยู่เวรอย่างเดียว โอ้โฮ! ครํ่าเครียดอยู่กับเวรนั่นน่ะ แล้วจะเอาเวลาไหนปฏิบัติ แต่เขาก็ยังทําอยู่จนป่านนี้ไง

ฉะนั้น พูดถึงว่า จะบอกว่า เราคิดแล้วเราจะทําอย่างนั้นๆ บางทีเวลาอนาคตมันไม่สมกับเป็นอย่างนั้นหรอก ฉะนั้น ถ้าเวลาอยู่กับทางโลก เราก็ต้องขวนขวายไปกับโลกเขา คําว่า “ขวนขวายไปกับโลก” ที่เราพูดบ่อย เราพูดบ่อยเพราะเราพูดตามข้อเท็จจริง ทางคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบ คับแคบเพราะเราต้องทํามาหากิน แต่การทํามาหากิน การทํามาหากินมันเป็นงานประจําชีวิต เป็นงานประจําธาตุขันธ์ เป็นงานประจําโลกไง แต่ถ้าทํางานแล้วมันมีความทุกข์ความยากในหัวใจ เราก็มีธรรมะมาปลอบประโลม ธรรมะนี้มาเกื้อหนุนในชีวิตของเรา เพราะเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราเป็นผู้ที่ฉลาด เวลาเจ็บไข้ได้ป่วย เราก็ไปหาหมอ ทุกข์ใจ เราก็ไปหาธรรม

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราอยู่กับทางโลก เราก็ต้องมีหน้าที่การงานของเรา เราก็ต้องปากกัดตีนถีบไปกับโลกเขา ถ้าปากกัดตีนถีบไปกับโลกเขา เราต้องมีสติปัญญา มีสติปัญญา เราคัดเลือกเอาๆ แต่มันก็ต้องมีความเจริญมีความก้าวหน้าไป ถ้ามีความเจริญก้าวหน้าไป ความเจริญก้าวหน้าไปจนสุดกําลัง เพราะคําว่า “สุดกําลัง” คนเรามันมีบุญน่ะ เวลาบุญมันมาให้ผล ทําอะไรประสบความสําเร็จไปทั้งนั้นน่ะ เวลาบุญมันยังไม่ถึง ทําอะไรผิดพลาดๆ เพราะมันทําจะได้ๆ แต่ไม่ได้สักทีหนึ่ง แต่เราก็ขวนขวายของเรา แล้วเรามาบ่นน้อยเนื้อตํ่าใจไง

ถ้าเราเป็นพระตลาดนะ พูดอย่างนี้เลย ถ้าเป็นพระตลาด เขาบอก “นี่ไง ก็มันขาดอีกนิดนึง ถ้าโยมทําบุญอีกหน่อยจะได้เลยน่ะ” เปิดโล่งเลย “เอามาๆ อีกนิดนึง” ถ้าเราเป็นพระตลาด

แต่เราไม่ใช่ เราไม่ใช่พระตลาด การตลาดของเขา เราไม่ใช่พระอย่างนั้น ทุกคนเกิดมา เกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น เราก็ต้องเกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยเหมือนกัน แล้วเรามาทําการตลาดอยู่เพื่อของชําร่วยเล็กๆ น้อยๆ แล้วสุดท้ายไป เสียเวลาการประพฤติการปฏิบัติของเราไป สุดท้ายแล้วต่างคนต่างมาพะว้าพะวังกัน แล้วจะทําให้ถึงที่สุด พยายามขวนขวายของคนก็ไม่มีโอกาสได้ทํา มาพะเน้าพะนอกันอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่เราไม่ใช่พระตลาด

ถ้าเราจะเอาจริงเอาจังของเรา ถ้าเป็นโลกก็ต้องโลกจริงๆ เวลาโลกจริงๆ ธรรมโอสถก็เอามาชโลมหัวใจ เอามาเป็นเครื่องอยู่ของเรา แต่เวลาอยู่กับโลก เราก็ต้องอยู่กับโลก เวลาไปทํางานก็ต้องทําจริงๆ ไง เหมือนเรา เราเป็นชาวนา เราเป็นชาวนานะ ถึงเวลาแล้วเราจะทํานา เวลานํ้ามานี่ อืม! เราอยากจะนั่งสมาธิ ก็เปิดนํ้าเข้านากันนะ ตอนนี้กําลังเดินจงกรมอยู่ ไม่มีเวลา เดินจงกรมอยู่ พอเดินจงกรมเสร็จ เขาผันนํ้าเข้านากันหมดแล้ว พอเราเดินจงกรมเสร็จแล้วเราจะเอานํ้าเข้านาเรา นํ้าไม่มีแล้ว นี่มันไปขวางโลกไม่ได้หรอก

เราเป็นชาวนา ดูสิ พื้นนาในโครงการของชลประทาน เวลาเขาปล่อยนํ้ามา เขาปล่อยนํ้ามาเป็นครั้งเป็นคราว เขาจะมีกําหนดของเขา ตําบลไหนก็แล้วแต่ ถึงเวลาแล้วเขาต้องชักนํ้าเข้านาพร้อมกันหมด เพราะกรมชลเขาปล่อยมาให้ แล้วเราจะไปเกี่ยงอยู่นะ “ฉันกําลังนั่งสมาธิ ต้องรอฉันก่อน ชาวบ้านทั้งหมดเลยต้องหยุดก่อน รอให้ฉันนั่งสมาธิเสร็จก่อน” มันไม่มี โลกนี้มันไม่มีหรอก เพราะการนั่งสมาธิเป็นเรื่องส่วนตัวของเรา แต่เวลาเรื่องชุมชน เรื่องสังคม เขานัดแนะพร้อมกันแล้ว เราต้องทําตามนั้น ถ้าทําตามนั้น เห็นไหม นี่เรื่องโลก เราอยู่กับโลก เราต้องไปกับโลกให้ได้ ถ้าไปกับโลกให้ได้ แล้วถึงเวลาแล้วเราค่อยมาปฏิบัติของเราไง

ผันนํ้าเข้านาให้ได้ก่อน พอเสร็จแล้วนะ เราจะไถหว่านเมื่อไหร่นะ ไถเสร็จแล้วค่อยมานั่งสมาธิ เวลาเราไถอยู่ เราก็ตั้งสติของเราไปด้วย เห็นไหม ถ้าเราขยันหมั่นเพียรขึ้นมา ดินมันจะพร้อมในการปลูกข้าว ถ้าเราทําของเราไม่รอบคอบขึ้นมา ดินไม่พร้อม

เราทํางานมันก็ตั้งสติได้ เราทํางาน เรามีสติปัญญา มันก็เป็นการรักษาใจ มันก็เป็นการปฏิบัติธรรมไปได้ แต่เป็นงานโดยทั่วไปนะ ถ้างานละเอียดไม่ได้ งานละเอียดไม่ได้ ฉะนั้น จะบอกว่า อยู่กับโลกก็ต้องเป็นเรื่องโลก

ฉะนั้น เขาบอกว่า “๑. ลูกควรรับโอกาสนั้นไหม”

ควร ว่าอย่างนั้นเลยนะ

“อ้าว! ควรแล้วไม่เห็นแก่การภาวนาหรือ”

เอ็งไปเรียนให้จบ กลับมาภาวนาได้ ไปเลย

“ลูกสมควรรับโอกาสนั้นไหม”

ควร แล้วรับโอกาส งานมันยุ่งมาก มันมีลูกศิษย์ที่ทําอย่างนี้เขาบอกว่าเขาก็ทํางานวิจัยเหมือนกัน เวลาไปผ่ากุ้ง เขาบอกว่าเขาทําใจยาก กุ้งสดๆ ต้องมาผ่าพิสูจน์ เวลาผ่ากุ้งนี่

เราก็อโหสิกรรม คนเรานะ มันถึงเวลาทํางานมันเป็นชิ้นเป็นอันนะ โดยนิสัยโดยสันดานของเรา เรารักษาศีล แต่โดยหน้าที่การงานของเรา โดยหน้าที่การงานของเรานะ หน้าที่การงานของเราเพื่อทําวิจัย เพื่อตรวจสอบ เพื่อสังคม เพื่อประชาชน เราตรวจสอบว่ามันมีสารพิษไหม มันมีอะไรไหม มันเป็นหน้าที่การงานของเรา เราปกป้องชีวิตของคนอีกมหาศาลเลยด้วยการผ่ากุ้งตัวเดียว นี่เวลาถ้ามันคิดอย่างนี้ได้ มันก็ทําได้ไง ไม่ได้ทําด้วยความซาดิสม์ ไม่ได้ทําด้วยความพอใจ มันเป็นผลประโยชน์กับโลก ผลประโยชน์กับงานวิจัย ผลประโยชน์ตรงนั้นปั๊บ เราทําของเรา เราไม่ได้ทําด้วยสันดาน ไม่ได้ทําด้วยความชอบ ไม่ได้ทําด้วยความสนุกครึกครื้น เราทําเพื่อประโยชน์กับสังคม เราคิดอย่างนี้ได้ปั๊บ จบเลย งานบางอย่างเราต้องทํา เราทําของเรา ทําเพื่อประโยชน์ใช่ไหม ทําประโยชน์ก็เป็นประโยชน์อันนั้นไป

นี่พูดถึงว่า “เราควรรับโอกาสนี้ไหม”

ควร แล้วถ้ารับโอกาสนี้ มันไปพลอยมีตําแหน่ง มันจะมีสิ่งยั่วยุ อันนั้นก็วาสนาของคน อันนั้นมันอยู่ที่วาสนา ถ้าวาสนาดี มันก็ไปถึงที่สุด ถ้าวาสนามันไปถึงตรงนั้น เราก็ยอมรับความจริงอันนั้น เรามีวาสนาอย่างนั้น เพราะอะไร เพราะว่าโอกาสมันมาแล้ว ถ้าเราไม่จับหยิบฉวยไว้ แล้วถึงเวลาแล้ว “อืม! ปฏิบัติธรรมก็ต้องคนปฏิบัติธรรมต้องโง่ๆ คนปฏิบัติธรรมต้องเป็นคนล้าหลัง คนปฏิบัติธรรมต้องเป็นคนเซ่อเซอะซะ”...ไม่จริงหรอก

คนปฏิบัติธรรมนี่ฉลาด คนปฏิบัติธรรมนี่สติสมบูรณ์ คนปฏิบัติธรรมนี่มีปัญญาแยกแยะอะไรควรไม่ควรได้ ไม่ใช่คนปฏิบัติธรรมแยกแยะอะไรไม่ได้ นี่ไม่ใช่คนปฏิบัติธรรม นี่เป็นเรื่องโลก เห็นไหม เรื่องโลกก็ส่วนเรื่องโลก คนปฏิบัติธรรมนี่ฉลาด

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เธออย่าดูถูกความนิ่งอยู่ของพระอริยเจ้า” เป็นพระอริยเจ้านะ พระอริยบุคคลนะ นิ่งเงียบ เพราะท่านฉลาดในอารมณ์ของท่าน ท่านฉลาดในความคิดของท่าน เพราะพูดออกไปแล้ว เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านพูด ท่านบอกท่านไม่อยากคุยกับใครเลย เพราะอะไร เพราะคุยไปแล้วเขาจะหาว่าเราบ้า

เราจะมองว่าคนมีคุณธรรมบ้านะ เพราะท่านพูดเหนือโลก พูดเหนือสิ่งที่เราไม่เข้าใจ งง เอ๊ะ! เอ๊ะ! ท่านไม่อยากพูดกับใคร พอพูดออกไปแล้วมันเป็นประโยชน์ไหม พอพูดออกไปแล้วคนอื่นเขาสงสัย เขางง เอ๊! ท่านพูดอะไร ท่านทําอะไร ฉะนั้น ท่านยังนิ่งอยู่ เพราะอะไร เพราะพูดไปแล้วมันไม่เป็นประโยชน์ไง

“อย่าดูถูกความนิ่งอยู่ของพระอริยเจ้า” นี่ผู้ที่ฉลาด ฉลาดมากๆ เลย นิ่งเงียบ ของจริงเป็นอย่างนั้นน่ะ ไอ้พล่ามๆ มันไม่ได้เรื่อง เวลาเขาถามธรรมะน่ะตอบไม่ได้ เวลาเขาไม่ต้องการน่ะพล่ามๆ เหมือนหมาบ้าเลย เวลาเขาถามนี่ เออ! ควรตอบ อะไรผิดอะไรถูกต้องชี้แนะ เวลาเขาไม่ได้ถามล่ะพล่ามๆ เชียว พอถามเข้า ทําฉุนเฉียวเชียวนะ “ฉันมีคุณธรรม”...โธ่เอ้ย!

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน “โอกาสที่ลูกมีควรจะรับไว้ไหม”

ควร

“แล้วถ้ามันเป็นสิ่งยั่วยุล่ะ”

นั่นแสดงว่า สติเราอ่อนแอ มันเป็นจังหวะ

“๒. ในเมื่อมีผลกระทบต่อทางธรรมที่ยังอ่อนหัดอยู่ โดนกิเลสมันหลอก เดินหลงทาง ขอคําแนะนําในการดําเนินชีวิตในการพัฒนาธรรมด้วย”

ให้ต่อเนื่อง ให้ต่อเนื่อง ตั้งสติ หลวงตาท่านบอกว่า งานใดก็แล้วแต่ ถ้าขาดสติแล้ว งานนั้นจะไม่เป็นงาน การกําหนดพุทโธ การใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าสติฟั่นเฟือนไปแล้ว มันเป็นการสักแต่ว่าทํา

เราไปมองว่าโลกนี้เป็นสักแต่ว่าๆ ไอ้การกระทําของมึงน่ะสักแต่ว่า “นู่นก็สักแต่ว่า โลกนี้ว่างหมด ฉันมีแต่ความสุข”...ไอ้ความคิดมึงนั่นแหละ นั่นแหละความคิดอันนี้สําคัญ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้ามันยังอ่อนหัด เราก็ฝึกหัดสติไว้ มันอยู่ที่การฝึกหัดไว้น่ะ ถ้าเราฝึกหัดไว้ตั้งแต่ตอนนี้ เราฝึกหัดของเราไว้นะ เราดูแลรักษาไว้ มันจะเป็นจริตเป็นนิสัยของเราไป แต่ถ้าเราเหลิงไปกับมัน เดี๋ยวก็ไป ว่าวเชือกขาดก็ไปตามเขา ถ้ามี เราก็ฝึกหัดสติของเราไว้

เวลาเขาคบบัณฑิต เขาคบบัณฑิต คบต่างๆ จะดูนิสัยเขาก็ดูเพื่อนเขานั่นแหละ ถ้าเพื่อนเขาเป็นคนที่มึงมาพาโวย ไอ้คนนั้นก็เป็นอย่างนั้นเหมือนกัน ถ้าเพื่อนเขาสงบระงับ เพื่อนเขามีสติ เออ! แสดงว่าเขาก็มีสติสัมปชัญญะพอสมควร มันก็เป็นของมันอยู่อย่างนั้น ก็ดูกันอย่างนั้นน่ะ

“๓. ถ้าทําวิจัยที่ต้องเอาสารหรือเลือดสัตว์ที่ผลิตมาใช้ แม้ไม่ได้ฆ่าเอง ผิดศีลข้อ ๑ หรือไม่ เป็นบาปกรรมหรือไม่”

อย่างที่ว่า ถ้ามันเป็นบาปเป็นกรรมมันโดยสิ่งที่ไม่ได้ตั้งใจ สิ่งที่ไม่ได้ตั้งใจนะ เราไม่มีเจตนา ถ้าเราไม่มีเจตนา แต่ไม่มีเจตนา พอบอกไม่ได้ตั้งใจ ไม่มีเจตนา เวลาวิจัยก็เลยวิจัยสักแต่ว่าอีกน่ะ

เวลาวิจัยต้องทําจริงจังนะ เพราะเราคนทําวิจัยเขาต้องมีสติของเขา แต่เวลาเราทํา มันโดยเจตนาของเราน่ะ เราปรารถนาดี เราตั้งใจทําความดีของเรา แต่เป็นหน้าที่การงานของเราไง แล้วเพื่อประโยชน์กับสังคมด้วย

มันมีลูกศิษย์คนหนึ่งเวลาเขามา เราบอกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีคุณมหาศาลเลย มันบอกว่าเอดิสันมีประโยชน์มากกว่า เพราะเอดิสันมันคิดไฟฟ้าให้...มันมองไปนู่นน่ะ มันเถียงเราใหญ่เลยนะ กูบอกพระพุทธเจ้ากูประเสริฐที่สุด มันบอกเอดิสันคิดประโยชน์ให้โลกมากกว่า นี่วิทยาศาสตร์คิดอย่างนั้น

แต่เอดิสันมันคิดมานี่นะ แล้วมันทําธุรกิจมามันฟันเงินทั่วโลกไปเท่าไร พระพุทธเจ้ารื้อสัตว์ขนสัตว์แสดงธรรมไปไม่เรียกค่าลิขสิทธิ์ของใครเลย แล้วลงไปในวัฒนธรรมของชาวพุทธ ไปดูสิ่งปลูกสร้างที่เป็นประวัติศาสตร์ของพุทธ

นั่นน่ะ เวลาคนมองมันมองแคบๆ ไง แต่ถ้าเรามองของเรา เรามองของเรา เรามองของเรานะ เหตุการณ์ที่มันเกิดขึ้น เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในปัจจุบันนี้ เราจะทําหน้าที่การงานของเราให้ดี ให้ผ่านเหตุการณ์นั้นไปให้ได้ ฉะนั้น สิ่งที่จําเป็นต้องใช้ เวลาจําเป็นต้องใช้ เพื่อการพิสูจน์ เพื่อเป็นผลงาน เขาต้องทํา ทําเลย

“มันจะเป็นบาปเป็นกรรมไหม”

เราไม่มีการตั้งใจ มันไม่มีเจตนา มันไม่ครบองค์ประกอบไง มันเหมือนตํารวจ ตํารวจยิงคนร้ายตาย เป็นบาปไหม ตํารวจฆ่า ฆ่าไอ้โจรห้าร้อย มันวิสามัญฆาตกรรม มันเป็นการฆ่า แต่มันเป็นการฆ่าเพื่อความสุขสงบของสังคม แต่การฆ่านั้นไม่มีโทษ เพราะตํารวจนั้นไม่มีโทษทางกฎหมาย นี่ไง เวลางานมันเป็นอย่างนั้น เวลาทําของเขามันทําอย่างนั้นได้

ตํารวจเวลาฆ่าโจรน่ะ เพราะเขาเป็นโจร เขาทําให้สังคมปั่นป่วนหมดเลย สังคมนอนสะดุ้งกันทุกบ้านทุกเรือนเลย แล้วทุกคนก็ต้องมีความทุกข์อยู่อย่างนั้นน่ะ ถึงเวลาแล้วเขาก็ไปจับมันต่อสู้ ต่อสู้ก็ยิงกัน ยิงกันก็วิสามัญฆาตกรรม เป็นบาปไหม

ถ้าจะบอกโดยข้อเท็จจริง มันก็มีส่วนเวรส่วนกรรม มันก็ต้องมีนิดหน่อย มีนิดหน่อย แต่ผลประโยชน์มันมหาศาลน่ะ สังคมนอนกัน อู้ฮู! มีแต่ร่มเย็นเป็นสุข เปิดประตูบ้านนอน ทั้งสังคมทั้งตําบลนอนกันสุขสบายเลย

ไอ้นี่ เห็นไหม เวลาธรรมมันต้องเป็นอย่างนั้นน่ะ เสร็จแล้ว เวลาเราจะมาภาวนานั่นอีกเรื่องหนึ่ง ไอ้นี่เวลารักษาใจไม่รักษาใจ ไปเอาแต่สภาวะสังคมมาต่อรองกับชีวิตเราเองไง

“๔. เล่นหุ้นมีผลต่อการประพฤติปฏิบัติธรรมไหม ถ้ามีผล หุ้นที่มีอยู่ต้องขายทิ้งหรือไม่”

ไม่ เล่นหุ้นก็ส่วนเล่นหุ้นสิ เล่นหุ้น คนเล่นหุ้นมันเล่นหุ้นโดยข้อเท็จจริงไง มันเป็นการลงทุนนะ ถ้าลงทุน เราลงทุนของเรา เราไม่ได้ไปปั่นหุ้น เราไม่ได้ไปวิ่งเต้นใคร เพราะคนเล่นหุ้นเขาจะมีสติปัญญาของเขา

แหม! เราจะเป็นนักเศรษฐกิจกันอีกแล้ว พระนะเว้ย ไม่ใช่พระตลาด จะไปเล่นหุ้นกับเขาแล้วล่ะ ก็เป็นคําถามน่ะ

เพราะว่ามันเป็นการลงทุนอย่างหนึ่ง ถ้าเป็นการลงทุนอย่างหนึ่ง มันเป็นธรรมน่ะ เราก็เล่นไปกับเขา เพราะมันเป็นการลงทุนอย่างหนึ่ง แต่ถ้ามันลงทุนมันก็มีขาดทุนมีกําไรนะ เวลาถ้ามีกําไรขึ้นมา มันก็เป็นเงินทุนของเรา แต่ถ้ามันขาดทุน ขาดทุนก็เงินทุนของเราขาดทุนไป มันเป็นความเสี่ยง มันเป็นความเสี่ยงอันหนึ่ง มันเป็นการลงทุน

ฉะนั้นว่า “มันเป็นบาปกรรมหรือไม่”

ความบาปกรรมมันต้องเป็นการโกง การโกง การฉ้อโกง การเอารัดเอาเปรียบเขา แต่ไอ้นี่รัฐบาลเขาส่งเสริม ส่งเสริมให้มีการลงทุน ส่งเสริมให้มีการลงทุนนะ แต่นี่มันก็เป็นทางโลกนะ อันนี้ถ้าพูดถึงว่า ถ้าจะขายทิ้งไหม

เอามาให้พระดีกว่า ไม่ต้องขาย

ไม่หรอก นี่พูดเล่น ไม่เอา ของเรา เรายังจะสละทิ้งเลย ไม่เอาของใครทั้งสิ้น ไอ้นั่นมันเป็นการลงทุน เราก็ต้องรักษาไว้ ไอ้นี่พูดถึงตรงนี้ก่อนนะ

“ขอบคุณมากค่ะ”

จบ

มันมีประเด็นอยู่วันนี้ วันนี้มีประเด็นอยู่ เดี๋ยวจะมีประเด็น

ถาม : เรื่อง “ภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่ออย่างสูง ผมภาวนาอานาปานสติครับ จิตมันค่อยๆ วางสภาพปรุงแต่งต่างๆ เหลือแต่ลมกับจิต ไม่มีภาพหรือนิมิตสว่างอะไร ผมใช้วิธีระลึก เมื่อจิตมันไหลหรือหลงไป ถ้ามันหลงไป เหมือนมีตัวปรุงแต่งหยิบขึ้น ภาพจมูก ตัว จะปรากฏเป็นร่างกายขึ้นมาหรือหลงไปคิดแว็บปรุงต่างๆ พอมันกลับมาที่จิตกับลม สภาวะก็จะหยุดออกหมด ซึ่งมันคล้ายๆ มันจะแว็บไปแล้วกลับมาฉวยจิตหรือลมเอาไว้

ผมภาวนาจะเห็นตัวปรุงหลงไป กับตัวที่มาฉวยจิตและจับลมมาก ครั้งหนึ่งเคยแว็บไปแล้ว พอระลึกขึ้นมาได้ มันวางลง ไม่ไปหยิบอะไรเลย แต่ลมและจิตก็ยังมีอยู่ ไม่รู้ว่าจะเรียกว่าอะไร มันละเอียดมาก เหมือนมันไม่มีนํ้าหนัก มันไม่จับอะไร เหมือนเราไม่ได้ทําอะไร คล้ายๆ ว่าไม่มีเรา รู้สึกมหัศจรรย์มาก แต่มันเกิดขึ้นแว็บเดียวแล้วมันก็รีบฉวยจิตขึ้นมา เห็นตัวเจตนาไปจับจิตชัดมาก ความรู้สึกว่าเป็นเราก็กลับมา แล้วมันก็ไม่วางอีกครับ

คําถาม ผมภาวนาอย่างนี้ถูกหรือเปล่าครับ จะล้างกิเลสได้ไหมครับ แล้วต้องแก้ไขให้อุบายส่วนไหนบ้างครับ ขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : เริ่มต้นตั้งแต่ว่า ก็ใช้อานาปานสติแล้วมันเกิดความปรุงแต่ง มันไประลึกถึง มันไปจับภาพ เขาว่ามันจะไปจับฉวยๆ

คําว่า “จับฉวยๆ” เพราะคนที่ประพฤติปฏิบัติ สติปัญญาของคนมันแตกต่างกัน พอแตกต่างกัน เราก็ฟังแนวทางปฏิบัติมามากๆ ใช่ไหม เขาก็บอกว่าให้รู้เท่ารู้ทันขึ้นมา ไม่ให้มันปรุงแต่ง ให้มันเป็นปัญญาๆ นี่พวกอภิธรรมนะ เวลาทําอย่างนี้ปั๊บ จิตมันไม่สงบ จิตมันไม่สงบใช่ไหม มันก็จะจับจะฉวยไป เวลาจับฉวยขึ้นมาแล้วก็เป็นความผิดไง

เวลากําหนดพุทโธ เขาบอกว่าพุทโธไม่ได้นะ เดี๋ยวมันจะเกิดนิมิตๆ ไง แล้วก็กลัวการเกิดนิมิตไง ถ้ามันจะเกิดนิมิตอย่างไรขึ้นมาก็ให้มันเกิดสิ มันจะแก้ไขของมันไป ถ้าเราทําของเราไปด้วยความไม่วิตกกังวลไง

แต่เริ่มต้นเราก็มีความวิตกกังวล อย่างนั้นก็จะผิด อย่างนี้ก็จะผิด ก็เริ่มต้น เริ่มต้นทําสิ่งใด มันคล้ายๆ จะแว็บไปจับไปฉวย มันคล้ายๆ มันคล้ายๆ เพราะเราลังเลจดจ่ออยู่ตลอดเวลา เห็นไหม

เขาบอกว่า แต่ภาวนาอยู่ครั้งหนึ่ง เขาพยายามของเขา ด้วยกําหนดลมชัดๆ ขึ้นมา เสร็จแล้วมันวางลงแล้วมันไม่หยิบฉวยจิตอะไรเลย มันเหลือแต่จิตอยู่น่ะ มันเหลือแต่จิต มันละเอียดมาก เหมือนไม่มีนํ้าหนัก มันจับต้องอะไรไม่ได้ เหมือนเราไม่ได้ทําอะไร คล้ายๆ กับว่าไม่มีเรา รู้สึกมหัศจรรย์มาก แต่มันเกิดแว็บเดียว มันเกิดแว็บเดียว

ถ้ามันจะเป็นจริงจะเป็นอย่างนี้ ที่เราเวลาจะเป็นจริงๆ เป็นจริงคือว่ามันจะอธิบายเป็นวิทยาศาสตร์ อธิบายเป็นภาษาสมมุติแทบไม่ได้เลย เพราะอะไร เพราะมันเป็นสัมมาสมาธิ จิตที่มันตั้งมั่น คําว่า “จิตที่ตั้งมั่น” จิตที่มันจะเป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิบ่อยๆๆ จนมันตั้งมั่น พอมันตั้งมั่นปั๊บ เราจะฝึกหัดใช้ปัญญา เวลาฝึกหัดใช้ปัญญา เราจะเข้าฝึกหัดใช้ปัญญา เราจะพยายามฝึกหัดในแนวทางสติปัฏฐาน ๔

ไอ้คําหนึ่งก็แนวทางสติปัฏฐาน ๔ สองคําก็แนวทางสติปัฏฐาน ๔ แนวทางสติปัฏฐาน ๔ มันต้องมีจิตเป็นพื้นฐาน จิตเป็นพื้นฐานคือจิตเป็นสัมมาสมาธิ จิตเป็นพื้นฐานแล้ว ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันจะเป็นแนวทางสติปัฏฐาน ๔

แต่เขาบอกว่าเขาเป็นแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เขานึกเอา นึกภาพกาย นึกเอาแล้วรู้เท่าทัน นึกเอา...นึกเอาๆ มันเป็นโลกียปัญญาทั้งนั้นน่ะ มันเป็นเรื่องโลกทั้งนั้นน่ะ มันไม่มีสติปัฏฐาน ๔ อยู่จริง มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ ด้วยเป็นโครงการ เหมือนกับเราเขียนโครงการอะไรขึ้นมาแล้วเราก็จะทําให้เป็นโครงการนั้น ปฏิบัติเป็นโครงการไง เขียนเป็นตํารับตํารามา เขียนเป็นทางวิชาการมา แล้วเราก็ปฏิบัติตามโครงการนั้น พอจบโครงการนั้นแล้วก็นี่ปฏิบัติธรรม แล้วได้อะไร ได้สูญเปล่า ไม่มีอะไรตกผลึกในหัวใจ มันไม่มีสิ่งใดเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก คือได้สัมผัสๆ ไง

แต่เวลาเราทําของเราไป เขาบอกกําหนดของเขาไปๆ เวลามันเป็นจริงขึ้นมา เขาบอกมันมหัศจรรย์ๆ

คําว่า “มหัศจรรย์” เขารู้ของเขาเอง เขาเห็นของเขาเอง ถ้าเขารู้เขาเห็นของเขาเอง ถ้ามันเป็นความจริง มันเป็นความจริงอย่างนี้ ถ้าเป็นความจริงอย่างนี้ เพราะคําถามถามว่า ถ้าเขาภาวนาอย่างนี้ถูกหรือเปล่า จะล้างกิเลสได้หรือไม่

ความถูก ความผิด การปฏิบัติของเราก็มีฝึกหัดถูกผิดอยู่นี่เป็นเรื่องธรรมดา เห็นไหม เราศึกษามาๆ คนเรามีการศึกษา เป็นนักศึกษาก็พยายามประกอบธุรกิจส่วนตน ถ้ามันมีการศึกษาด้วย ประกอบธุรกิจด้วย ถ้าธุรกิจมันสร้างฐานขึ้นมาได้ เขาจบการศึกษามาก็ประกอบธุรกิจไปเลย ถ้าคนมีการศึกษา ศึกษาจบมาแล้วไม่มีงานทํา

นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษาๆ ปริยัติมีการศึกษา ศึกษาแล้วฝึกหัดปฏิบัตินี่ไง ถ้าใครทําธุรกิจ ใครทําสิ่งใดแล้ว การทําธุรกิจมันต้องเสียภาษี มันต้องมีทุน มันต้องมีลูกค้า มันต้องมีอะไร เขาจะต้องทําของเขาจนจบของเขาได้ เขาถึงมีกําไรขาดทุนของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติ เวลาศึกษามา ศึกษาเป็นภาคปริยัติ ปริยัติแล้วต้องปฏิบัติ เวลาปฏิบัติแล้ว เวลาผิดถูกอย่างไร เราก็ย้อนกลับไปสิ ทางทฤษฎี ทางการศึกษาว่าเราทําถูกต้องหรือไม่ แต่เวลาปฏิบัติ ในภาคปฏิบัติ การศึกษานั้นเป็นนามธรรม แต่การปฏิบัติมันลงมือลงแรงในหัวใจของเรา ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมาก็เป็นจริงอย่างนี้

แล้วมันจะแก้กิเลสได้หรือไม่

ถ้ามันถูกต้องดีงาม สัมมาทิฏฐิ ความถูกต้องดีงาม มันก็แก้กิเลสได้ แต่เวลาสัมมาทิฏฐิในพื้นฐาน แต่มันมีมิจฉาทิฏฐิอยู่ข้างหน้าไง เวลามิจฉาทิฏฐิขึ้นมา เราเคยทําได้อย่างนี้ มันจะเป็นอย่างนี้ มันเป็นการจําอดีตมา การจําอดีตมามันก็ไม่ได้ มันต้องเป็นปัจจุบันๆ คนปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านเป็นแบบนี้ไง

นี่พูดถึงว่า เพราะเขาต้องการคํายืนยันว่าปฏิบัติถูกหรือเปล่า ล้างกิเลสได้หรือไม่

ปฏิบัติไป ระหว่างเดินก้าวหน้าไปมันก็มีผิดมีถูกไป เป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นมิจฉา มิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด ถูกต้องบ้าง ความเห็นดีงามบ้าง แล้วฝึกหัดจนกว่ามีความชํานาญของเรา ถ้ามันเป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นสัมมาทิฏฐินะ ถ้ามันเป็นมรรคเป็นผล ได้ แต่ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิ มิจฉาทิฏฐิมันก็ความเห็นของตน ถ้าความเห็นของตน ตนพอใจ ตนเข้าใจ ก็ว่าเป็นถูกต้องดีงาม อย่างนี้ละกิเลสไม่ได้ ละกิเลสได้ต้องเป็นสัมมาทิฏฐิ ความถูกต้องดีงาม นี่พูดถึงในการปฏิบัตินะ จบ

ประเด็นมันจะเข้าตรงนี้

ถาม : เรื่อง “ยกเลิกคําถาม”

ฟังหลวงตาให้ตัดทิ้งดุ้นไฟ จึงหมายถึงจิตและอัตตานุทิฏฐิ รู้แต่ทฤษฎี แต่จะพยายามเดินตามหลวงตาไปให้ถึงที่สุด เดินไปเรื่อยๆ ไม่หยุดก็จะถึงสักวัน ขอบคุณหลวงพ่อ

ตอบ : เห็นไหม ยกเลิกคําถาม ยกเลิกคําถามเรื่อง “ดุ้นไฟ”

การยกเลิกคําถามแบบนี้มันเป็นการยกเลิกคําถามแบบเจ้าเล่ห์ คนเจ้าเล่ห์ คนไม่มีความสัตย์ ถ้าคนไม่เจ้าเล่ห์ เขาควรยกเลิกคําถามตั้งแต่เขาถามมาแล้ว เขาถามมาเมื่อสัปดาห์ที่แล้วเรื่องดุ้นไฟ เพราะเขาถามมาเยอะ เขาถามมาเยอะ แล้วคําถามของเขามันเป็นคําถามที่มันไม่ใช่เป็นคําถาม

คําถามนี่มันหมายความว่า ถ้าเราประพฤติปฏิบัติไปแล้ว ใครปฏิบัติแล้วมันมีความผิดพลาด มันมีความสงสัยแล้วถามมา เราเห็นว่าอย่างนี้เป็นคําถาม แต่มันไปเอาคําพูดของเราเองในคําถามคําตอบของเรามาถามเป็นคําๆ แล้วถามมาๆ เห็นไหม ครั้งที่แล้วเราตอบไปแล้ว แล้วเราบอกอย่าถามมาอีกนะ แต่คราวนี้เขาเลยยกเลิกคําถาม

ยกเลิกแบบนี้เป็นการยกเลิกแบบเจ้าเล่ห์ มันไม่ได้เป็นการยกเลิกแบบความตั้งใจเจตนา ถ้ามันยกเลิกโดยความตั้งใจเจตนา มันควรยกเลิกตั้งแต่เขาถามมาตั้งแต่วันนั้น แต่นี่มันตอบไปแล้ว ถามมา ๑ สัปดาห์ เราก็ตอบไป ๑ สัปดาห์ แล้วนี่มายกเลิกคําถาม ยกเลิกคําถาม ยกเลิกคําถามด้วยเจ้าเล่ห์ไง คนไม่มีสัตย์

ถ้าคนเขามีสัตย์ เห็นไหม เวลาหลวงตาท่านแสดงธรรม การแสดงธรรม การแสดงธรรมด้วยไม่เสียดสี ไม่ยกตนข่มท่าน ไม่ลําเอียงเพราะรักเพราะชัง นี่เวลาการแสดงธรรมๆ การแสดงธรรมก็แสดงเพื่อประโยชน์ไง

เวลาหลวงตาท่านพูดของท่าน ท่านแสดงธรรมของท่านเป็นหน้าที่ของท่าน เพราะท่านเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ท่านเป็นศากยบุตร เป็นศาสนทายาท เป็นภิกษุ เป็นผู้สืบต่อศาสนา ท่านแสดงธรรมเป็นหน้าที่ของภิกษุ นี่ท่านได้ทําหน้าที่ของท่าน ทีนี้เวลาผู้ที่ฟังแล้ว เป็นหน้าที่ของเราที่จะย่อยไง

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ ท่านประกาศธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศธรรม พอประกาศธรรมครั้งแรก พอประกาศธรรม เป็นหน้าที่ของท่าน เพราะท่านปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ แต่เวลาปัญจวัคคีย์ฟังธรรมๆ ปัญจวัคคีย์ฟังธัมมจักฯ อยู่ นี่เป็นหน้าที่ของพระอัญญาโกณฑัญญะ เป็นหน้าที่ของพระมหานาม เป็นหน้าที่ของพระอัสสชิ

พวกพระอัสสชิ หน้าที่ของท่าน ท่านทําไม่ประสบความสําเร็จ แต่หน้าที่ของพระอัญญาโกณฑัญญะท่านย่อยสลาย ท่านย่อยสลายธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจนเป็นปัญญาของท่าน พอเป็นปัญญาของท่าน ท่านมีดวงตาเห็นธรรม พอท่านมีดวงตาเห็นธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลื้มใจมากเลย

นี่ท่านทําหน้าที่ของท่าน ท่านแสดงธรรมของท่าน เป็นหน้าที่ของท่าน แต่หน้าที่ของผู้ฟังมันต้องย่อยสลายธรรมนั้น ถ้าย่อยสลายธรรมนั้นขึ้นมามันก็เป็นปัญญาของผู้ย่อยสลายธรรมนั้นได้ ถ้าย่อยสลายธรรมนั้นได้มันก็เป็นปัญญาอันนั้น นี่พระอัญญาโกณฑัญญะ อันนี้มันเป็นสัจจะเป็นความจริง

แต่นี้ยกเลิกคําถาม ยกเลิกคําถามต่อเมื่อโดนด่าไปแล้วน่ะ ถ้ามันโดนด่าไปแล้วเป็นการยกเลิกแบบเจ้าเล่ห์ แล้วเจ้าเล่ห์ ไม่เจ้าเล่ห์ธรรมดานะ ไม่เจ้าเล่ห์ยังบอกว่า เพราะคําถามมันบอกว่าเป็นอัตตานุทิฏฐิ มันว่าดุ้นไฟๆ

แล้วอัตตานุทิฏฐิ มันก็เป็นคําพูดเราทั้งนั้นน่ะ เพราะเป็นคําพูดเรา เพราะเราศึกษามา เราศึกษา มันอยู่ในพระไตรปิฎก แล้วมันแบบว่ามันกินใจ กินใจเราก็เอามาแสดงธรรม แล้วเขาก็ไปฟังไปค้นคว้า มันก็มีทางทฤษฎีนั่นแหละ มันเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มันเป็นคุณสมบัติของใคร ใครปฏิบัติแล้วมันได้ผลมากน้อยแค่ไหน

แต่นี้มันไปจํามาน่ะ แล้วเขียนมาจะให้ยืนยัน

ยืนยันเราก็ไม่ยืนยัน เราใช้คําว่า “ธรรมาธิษฐาน” ธรรมะไง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอามาเป็นตัวอย่าง เอามาเป็นแบบอย่าง ธรรมาธิษฐาน บุคลาธิษฐาน ธรรมาธิษฐานไง เราไม่ผูกมัดกับใคร ไม่ผูกมัดทั้งสิ้น เพราะอะไร เพราะมันเป็นความเจ้าเล่ห์ เจ้าเล่ห์แสนกล มีความรู้ความเห็นอย่างไรก็จะให้คนอื่นยอมรับ แล้วถ้าคนอื่นไม่ยอมรับนะ ก็เลยเป็นหมาจิ้งจอก

หมาจิ้งจอกนะ มันเที่ยวล่า ล่าสัตว์ ล่าอาหารของคนอื่น แล้วมันก็ไปขุดหลุมฝังไว้ ไอ้พวกจิ้งจอก ธรรมะจิ้งจอก ความเห็นของเขาไง ถ้าไอ้พวกหมาจิ้งจอกมันไม่เป็นประโยชน์ไง ถ้ามันไม่เป็นประโยชน์แล้ว สิ่งที่มันเป็นทิฏฐินะ เป็นทิฏฐิเป็นความเห็นของตน ถ้าเป็นทิฏฐิความเห็นของตน ถ้ามันเป็นคุณประโยชน์มันก็เป็นคุณประโยชน์ ไอ้นี่มันเป็นหมาจิ้งจอก หมาจิ้งจอกมันเจ้าเล่ห์มาก มันเที่ยววิ่งต้อนหน้าต้อนหลังจะไปลักไข่ของสัตว์อื่น สัตว์อื่นเขามีสิ่งใดแล้ว มันก็เที่ยวไปขโมยของเขา นี่ไอ้ความเป็นหมาจิ้งจอกไง

ฉะนั้น เวลาเรานักปฏิบัตินะ เราไม่ไปขโมยของใคร เราไม่ไปลักของใคร เราฟัง ฟังเป็นคติธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ ได้พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นองค์แรก แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมต่อไป พระปัญจวัคคีย์เป็นพระโสดาบันทั้งหมด แสดงอนัตตลักขณสูตรขึ้นมา ปัญจวัคคีย์เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ได้ปัญจวัคคีย์ ไปได้ยสะ ได้เพื่อนของยสะ ๖๑ องค์ รวมทั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์ เธอจงอย่าไปซ้อนทางกัน โลกนี้เร่าร้อนนัก” กระจายเผยแผ่ธรรมออกไปเพื่อประโยชน์กับสังคม เพื่อประโยชน์กับโลก เขามีสัตย์ เขามีสัจจะ เขามีความจริงในใจของเขา เขาไม่ไปขโมยของใคร เขาไม่ไปหยิบฉวยของใคร เขาไม่ใช่จิ้งจอก ไอ้พวกจิ้งจอกมันจะไปขโมยของเขา แล้วพยายามจะให้คนอื่นยอมรับไง

นี่ไง คําว่า “ยกเลิกๆ” ยกเลิกอย่างนี้มันยกเลิกด้วยความเจ้าเล่ห์ มันไม่มีสัตย์ ถ้ามันมีสัตย์มีความจริงขึ้นมามันก็จะมีสัตย์มีความจริงขึ้นมา เป็นความจริงขึ้นมามันก็เป็นประโยชน์ไง นี่มันไม่เป็นประโยชน์ ๑. ไม่เป็นประโยชน์ ๒. มันเห็นความเจ้าเล่ห์ ความเจ้าเล่ห์แสนงอนของเขา ถ้าความเจ้าเล่ห์แสนงอนของเขา

เราสั่งไปเองว่าอย่าเขียนมา มันเขียนมาด้วยความไม่เป็นประโยชน์ มันไม่เป็นประโยชน์เพราะอะไร เพราะว่ามันเป็นความเห็นของคนคนเดียว ความเห็นของคนคนเดียว แล้วคนคนเดียวเขียนมา เขียนมาเพื่อเอาประโยชน์กับตน เอาประโยชน์กับตนเสร็จแล้ว พอไม่ได้ดั่งใจ เพราะเริ่มต้นมา เขาเขียนมามันน่ารําคาญ มันน่ารําคาญเพราะว่าสิ่งที่เขาแสดงไปแล้วมันเพื่อประโยชน์ มันเป็นหน้าที่เพื่อประโยชน์กับสังคม ใครได้ประโยชน์มากน้อยก็เอาไป ถ้าเขาได้แล้วเขาไปขยายความของเขา แล้วเขาปฏิบัติของเขา มันได้ผลประโยชน์ไม่ได้ผลประโยชน์นั่นอีกเรื่องหนึ่ง

นี่ไม่มีเลย มันถามมาตรงตัวอักษรเลยทั้งดุ้น คือมันจับมาเป็นเรื่องนั้น แล้วก็ถามมาเรื่องอย่างนั้นน่ะ มันไม่ได้ย่อยสลายเลย มันไม่ได้ทําความเข้าใจเลย มันไม่มีปัญญาของเขา ไม่มีความเห็นของเขาเลย

เราได้อะไรมานะ เราก็ไปคิดใช่ไหม เวลาเราคิด เราพิจารณาของเราใช่ไหม เราก็มีความรู้สึกของเรา เรามีความเห็นของเรา เราถามมา เออ! อย่างนี้ยังควร

ไอ้นี่ก็คําพูดของเรานั่นแหละ ถามมาตรงๆ อย่างนั้นน่ะ ไม่มีอะไรของเขามาเลย แล้วถามซํ้าถามซากมา ๔-๕ ครั้ง ครั้งที่แล้วก็เลยบอกว่าอย่าเขียนมาอีกนะ วันนี้เขียนมายกเลิกคําถาม ยกเลิกคําถามที่ตอบไปแล้วไง แล้วอย่างนั้นที่ตอบไปแล้วเป็นผลงานของใครล่ะ แล้วนี่เขายกเลิกคําถาม เราเห็นแล้วมันเศร้าไง ไม่ต้องยกเลิก ไม่ต้องเขียนมามันก็จบ ไม่ต้องเขียนมา

เวลาพระเรานะ เวลาธุดงค์ไป เวลาไป พระเรานี่นะ ถ้าพรรษายังไม่พ้นนิสัย ถ้าไม่ขอนิสัย ถ้าเกิน ๗ วันไปแล้วจะเป็นอาบัติปาจิตตีย์ เขายังให้นะ พระไปเห็นครูบาอาจารย์ที่เราได้ยินชื่อเสียงกิตติศัพท์กิตติคุณของอาจารย์องค์นี้ แล้วเราก็จะไปประพฤติปฏิบัติกับท่าน เราก็ไปอยู่กับท่าน ให้อยู่ด้วยกัน ๗ วัน ให้ดูนิสัยกันก่อน ถ้านิสัยเข้ากันไม่ได้ เราต้องเก็บของของเราออกไป เก็บของของเราออกไป ถ้าเราทนอยู่ เราก็เป็นอาบัติปาจิตตีย์ทุกวัน พระอาทิตย์ขึ้นก็เป็นอาบัติปาจิตตีย์ๆ แต่ถ้าเราขอนิสัยก็จบ

เห็นไหม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านยังไม่ผูกมัดเลย ท่านจะให้ทดสอบกัน ให้ดูแลกันก่อน ถ้ามันเข้ากันได้ถึงเข้ากันได้ ถ้าเข้ากันไม่ได้ก็แยกกันไป

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน นี่ไง เพราะอะไร เพราะเราไม่รู้จักกัน เขียนมาจากไหนก็ไม่รู้ แล้วเป็นใครก็ไม่รู้ เป็นนามปากกาของใครก็ไม่รู้ หรือนั่งอยู่นี่ก็ไม่รู้เหมือนกัน เขียนมาถามอยู่อย่างนี้ เขียนแล้วเขียนเล่าแล้วมันไม่เป็นประโยชน์ เห็นไหม คนที่เขาขนาดไปอยู่ร่วมกัน ถ้านิสัยใจคอเขาเข้ากับใครไม่ได้ เขายังต้องเก็บของไปเลย นี่พูดถึงธรรมวินัยของพระพุทธเจ้านะ

ไอ้นี่เขียนมา เขียนมาจะให้ยอมรับเรื่องอัตตานุทิฏฐิว่ามันหมายถึงอย่างนั้น...แล้วมันเกี่ยวอะไรกับเอ็งล่ะ มันก็ดุ้นไฟ ก็เราพูดของเรา ดุ้นไฟน่ะ แล้วมันเกี่ยวอะไรล่ะ เพราะอะไร เพราะเราตอบไปแล้ว เอ็งมายกเลิกคําถาม เอ็งอ่านคําถามแล้วเอ็งถึงมาตอบอีก กูตอบไปแล้ว เอ็งก็อ่านแล้ว แล้วเอ็งก็เขียนมายกเลิก

มันรับไม่ได้ตรงนี้ไง มันรับไม่ได้ที่ว่า เทศน์เมื่อเช้านี้ไง รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส คนนะ ความคิดของเรากับร่างกายของเรา ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ไม่ใช่กิเลส ไม่ใช่ กิเลสมันคือตัณหาความทะยานอยากในใจของคนต่างหาก

คนเรานะ ดูเวลาหลวงตาท่านแสดงธรรม เราอยู่กับท่านนะ เต็มศาลาเลย ท่านใส่เปรี้ยงๆ เลยนะ แล้วท่านคิดว่า กลัวว่ามันจะไม่เป็นประโยชน์กับผู้ฟังไง ท่านบอกว่า ไม่ได้ว่าใครเลยนะ บนศาลานี้ทั้งศาลาไม่ได้ว่าใครเลย ว่าไอ้นู่นน่ะ ฝั่งโขงฝั่งนู้นน่ะ ว่าไอ้ฝั่งโขงฝั่งนู้นน่ะ

ท่านกลัวเราไปคิดแล้วมันเสียใจไง แต่ความจริงท่านไม่ได้ว่า ท่านสงสารลูกศิษย์ของท่านมาก แต่พวกเราไม่ทันกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเรา ท่านเตือนไง เตือนให้เราเท่าทันกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ไอ้กิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเรานั่นน่ะ นั่นน่ะไอ้กิเลสอันนั้นน่ะ ท่านติอันนั้น แต่ท่านไม่ได้ติความคิด ไม่ได้ติธาตุ ๔ ของเรา

เพราะธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ถ้าคนตายแล้วไม่มีจิต มันก็เป็นมีกิเลส ศพไม่มีกิเลส แต่ยังเป็นๆ อยู่นี่ ถ้ายังมีกิเลสอยู่ มี แล้วความคิดมันก็ไม่ใช่เป็นกิเลส ถ้าความคิดบวกก็เยอะแยะไป แต่เวลาที่กิเลสมันท่วมท้นมาน่ะ นี่ไง ท่านถึงบอกว่า ธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่กิเลส ไม่ใช่กิเลส

พระอรหันต์ก็มีธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ เหมือนเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็มีธาตุ ๔ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพาน นิพพาน เวลาฉันอาหารของนางสุชาดาถึงซึ่งกิเลสนิพพาน ฉันอาหารของนายจุนทะถึงซึ่งขันธนิพพาน ขันธ์คือธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ นี่ไง เวลาท่านทิ้งธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ นั่นน่ะอนุปาทิเสสนิพพาน เวลาฉันอาหารของนางสุชาดานั่นถึงซึ่งกิเลสนิพพาน เพราะสิ้นกิเลสนะ ฉันอาหารของนางสุชาดา วันนั้นท่านตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาฉันอาหารของนายจุนทะครั้งสุดท้าย แล้วท่านก็ละขันธ์ของท่าน นี่ขันธนิพพาน

ขันธนิพพาน เพราะพระอรหันต์ พระอรหันต์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔๕ ปีก็มีความคิด เพราะท่านเทศนาว่าการ ความคิดทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่พูดออกมานั่นน่ะก็ความคิดของท่าน ท่านแสดงธรรมออกมา มีกิเลสไหม ไม่มีเลย ธาตุของท่านมีกิเลสไหม ไม่มีเลย

ธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่กิเลส แต่ถ้าคนมีกิเลส มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มีหมดเลย มีกิเลสหมดเลยเพราะอะไร เพราะมันอยู่ในจิตใต้สํานึก มันอยู่ฐีติจิต มันออกมามันอยู่ที่พลังงานตัวนั้นเลย มันออกมาหมดเลย มันก็เลยเป็นกิเลสหมดเลยไง นี่เวลาท่านเตือน เตือนอย่างนี้

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน อย่าให้เป็นจิ้งจอก เพราะความจิ้งจอก เพราะอะไร เพราะว่าเราต้องมีศีลมีสัตย์ เวลาคนเรามีศีลมีธรรมนะ คนมีสัตย์ คนมีสัตย์น่ะ พระเรา ครูบาอาจารย์เราท่านมีสัตย์นะ ท่านตั้งใจทําสิ่งใดท่านต้องทําอย่างนั้น ท่านนั่งตลอดรุ่ง ตลอดรุ่ง พอท่านตั้งสัจจะปั๊บ ต้องทําอย่างนั้นเลย ต้องเต็มที่เลย ครูบาอาจารย์เราเป็นอย่างนี้ ต้องมีสัตย์ ถ้ามีสัตย์ขึ้นมาแล้วมันก็จะมีธรรม ถ้าไม่มีสัตย์มันก็อสัตย์ ถ้าธรรมะก็เป็นอธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความชอบธรรม ธรรมะชอบธรรม

ไอ้นี่มันไม่ชอบธรรม เป็นอกุศลน่ะ มันเป็นอกุศล เพราะการเขียนมามันไม่มีอะไรหรอก แต่พอเขาตั้งใจมา ไอ้ความตั้งใจเจตนา เรารังเกียจตรงนี้ รังเกียจว่านี่มันเจ้าเล่ห์ มันจิ้งจอก ยกเลิกคําถาม

ถ้ามันยกเลิกมันต้องยกเลิกตั้งแต่เอ็งเขียนมาครั้งแรกหรือยกเลิกตั้งแต่วันนั้น ถ้าเอ็งเขียนมาแล้วยกเลิกตามมา

นี่มียกเลิกคําถาม ๒-๓ คําถาม เขาเขียนมาแล้วเขายกเลิกมาพร้อมเลย ๒-๓ คําถามยกเลิกอยู่นี่ เออ! เราเขียนไปแล้วเราไม่แน่ใจ เราก็ยกเลิก มียกเลิกคําถามอยู่เป็นประจํา แต่ไอ้นี่ยกเลิกคําถามมา ตอบไป ๒ อาทิตย์ เพิ่งมายกเลิกคําถาม แล้วยกเลิกคําถาม ยังยืนยันนะว่าจะไปฟังหลวงตา

เชิญตามสบาย แม้แต่เป็นพระด้วยกัน เวลานิสัยไม่ตรงกัน เขายังต้องให้ดูต่อกัน ฉะนั้น เราไล่คนออกไปเยอะ บอกอย่างนี้เลย คนที่มาทํานอกลู่นอกทาง เราไล่ออกไป แล้วพยายามจะกลับมา เราบอกว่า พระเยอะแยะไป วัดในเมืองไทย โธ่! ลูกศิษย์ของหลวงตาเยอะแยะ ไปเลย เชิญตามสบาย เชิญตามสบาย วัดเรามันเป็นวัดของคนทุกข์คนยาก ไม่ใช่วัดที่รื่นเริงของใคร เชิญตามสบาย เชิญเลยตามสบาย แม้แต่มายังไม่ให้เข้า เว้นไว้แต่แอบมา เวลามาน่ะทําอาจหาญนัก เวลาไล่ออกไป โอ๋ย! เป็นคนดี เป็นคนดี...ดีขนาดไหน จบแล้ว จบแล้วคือจบ

คนยังเกิดอยู่ วันหนึ่งคนเกิดเท่าไร วันหนึ่งคนตายเท่าไร มันยังมีเยาวชนรุ่นใหม่อีกมหาศาล คนยังมีเกิดขึ้นเรื่อยๆ ไม่ใช่ว่ามีเอ็งคนเดียวในโลกนี้ ยังมีการเกิดอยู่เรื่อยๆ ศาสนายังจะต้องดําเนินต่อไป ผู้ที่เกิดมาแล้วถ้ามีศรัทธามีความเชื่อในพระพุทธศาสนา เขาจะถึงซึ่งพระพุทธศาสนา ไม่ใช่ถึงอย่างเอ็ง เป็นเจ้าเล่ห์ จิ้งจอก เป็นการลัก เป็นการขโมย เป็นการยึดมั่น แล้วจะเอามายืนยันกับเรา...ไร้สาระ ไร้สาระ อธรรม เอวัง

พุทโธขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอันหนึ่ง
แล้วเราระลึกพุทโธ ทุกคนระลึกพุทโธๆ
แต่เวลาจิตสงบขึ้นมามันเป็นพุทโธของเรา
มันเป็นพุทโธของเรา มันไม่เกี่ยวกับใครทั้งสิ้น
ฉะนั้น ไม่เกี่ยวกับใครทั้งสิ้น มันก็เป็นประโยชน์กับเรา

๔

ค้นหาพุทธะ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๘ พฤษภาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พุทโธนับเลขไปด้วยได้หรือไม่”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมชอบฟังตอนหลวงพ่อตอบคําถามมาก เพราะมันเป็นเคสปฏิบัติที่คนอื่นเจอ แล้วผมก็เจอด้วยเป็นส่วนใหญ่ เลยคิดว่ามีประโยชน์มากๆ เคยถามหลวงพ่อมาบ้างตอนภาวนาแรกๆ ผมมีคําถามบางอย่างเกี่ยวกับเทคนิคที่ผมใช้ภาวนาของผมเอง ณ ตอนนี้ครับ

ผมภาวนาทุกวัน ทํามาได้ ๓ เดือนแล้วครับ ด้วยการจับลมที่ปลายจมูกบ้าง ท่องพุทโธบ้าง แล้วแต่วันไหนหายใจคล่องหรือไม่ ถ้าหายใจไม่คล่องก็จะท่องพุทโธที่ให้เสียงออกมาจากหน้าอก คือจิตอยู่ที่หน้าอกครับ

แต่มีคําถามเรื่องการภาวนาพุทโธว่า วันไหนหายใจแล้วพอผมพุทโธโดยไม่มีลมหายใจเป็นตัวช่วย มันเหมือนไม่มีอะไรยึด ทําให้การพุทโธของผมมันเป๋ เมื่อพุทโธไปสักพักก็จะเพี้ยนบ้าง คิดเรื่องอื่นบ้าง ผมเลยใช้วิธีการพุทโธแล้วนับเลขตาม พุทโธ ๑ พุทโธ ๒ พุทโธ ๓ พอครบ ๑๐ ก็กลับมาเริ่มที่ ๑ ใหม่ ปรากฏว่าไม่เป๋ครับ ท่องไปเรื่อยๆ ถึงชั่วโมงเลยครับ โดยไม่เร่งคําบริกรรมเลย จังหวะให้มันช้าๆ จับง่าย ไม่เปลี่ยนจังหวะให้ช้าลงหรือเร็วขึ้น แต่ก็ไม่ใช่ว่าช้าจนจะมีช่องว่างให้คิดเรื่องอื่น แล้วมันก็จะลงหลายครั้ง แต่ผมเข้าใจว่าผมยังนั่งไม่นานพอ เลยยังไม่ลงสักที

(แรกๆ ผมเคยปีติได้ครั้งสองครั้งด้วยการภาวนาแบบจับลมหายใจ ตัวสั้น ตัวลีบ ลมหายใจอย่างกับก๋วยเตี๋ยวเส้นหมี่ใสๆ เลย แต่นั่นคือเป็นวันที่ผมหายใจคล่อง ซึ่งน้อยวันนักที่จะหายใจได้ดี เพราะเป็นภูมิแพ้ครับ แต่ผมไม่เคยเข้าสภาวะแบบนั้นด้วยการภาวนาพุทโธเลยครับ ช่วงนี้เลยเน้นวิธีพุทโธเป็นหลักเลย ไม่อย่างนั้นวันไหนเป็นภูมิแพ้หายใจฝืด หายใจไม่ออก ก็จะพาลกลัวจะไม่ได้ภาวนา)

รบกวนถามคําถามหลวงพ่อครับ

๑. การพุทโธนับเลขช้าๆ อย่างที่ผมทําอยู่ ใช้ได้หรือเปล่าครับ ถ้าใช้ได้ ผมควรจะหยุดนับเลขตอนไหน หรือว่าพุทโธนับเลขไปเรื่อยๆ นั่งให้นานที่สุดจนกว่าจะลงสมาธิไปเลย

๒. เลขที่ท่องตามท้ายพุทโธนั้นถือเป็นคําบริกรรมหรือเปล่าครับ และควรจะท่องให้มันชัดเจนและแน่นเท่ากับคําว่า “พุทโธ” เลยหรือเปล่าครับ หรือว่าให้ตัวเลขมันเสียงเบาๆ แต่แค่เป็นตัวจับพอครับ (ตอนนี้ผมท่องแบบให้เลขมันชัดเหมือนพุทโธเลย)

๓. ถามเรื่องใช้วิธีปัญญาอบรมสมาธิเพิ่มนิดหนึ่งครับ ปกติเคยใช้บ้างกับความคิดที่แว็บออกไปข้างนอก แต่พอผมใช้ปัญญาอบรมสมาธิกับความคิดภายในใจ เช่น คิดว่าทําไมขามันปวด มันจะปวดไปถึงไหน ทําไมนํ้าลายมันจะไหลไปไหน ปรากฏว่ามันไม่เวิร์กครับ เพราะว่ามันปวดไม่หยุด ยิ่งคิดยิ่งปวด นํ้าลายยิ่งไหล เพราะฉะนั้น ปัญญาอบรมสมาธิใช้กับความคิดเรื่องกายที่มันทรมานไม่ได้ใช่หรือเปล่าครับ รบกวนหลวงพ่อเท่านี้ครับ ขอบพระคุณ

ตอบ : อันนี้คําถามเนาะ คําถามมาตั้งแต่ต้น คําถามที่ว่า เวลาพุทโธๆ คนหัดเริ่มภาวนา ถ้าคนไม่เริ่มภาวนาก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ เวลาคนจะเริ่มภาวนามันจับต้นชนปลายไม่ได้ คนเราถ้าไม่ทําสิ่งใด เราก็ว่าเราเป็นคนฉลาด จะไปทําสิ่งใดปั๊บ มันเริ่มจําเป็นต้องทําปั๊บ มันจะว่าเราไม่ฉลาดแล้ว มันจะเริ่มกลัวแล้ว

แต่ถ้าไม่ได้ทําอะไรนะ มันฉลาดมาก คิดจะทําอะไรก็จะประสบความสําเร็จไปทั้งนั้นน่ะ แต่จะไปทําจริงๆ เข้าชักไม่ฉลาดแล้ว ชักลังเลแล้ว ก็เพราะลังเลไง เพราะลังเลเพราะสงสัยไง จะทําสิ่งใดมันก็เลยขาดตกบกพร่อง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราเกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เห็นว่าการภาวนานะ ใครก็ทําได้ เพราะมนุษย์มันเท่ากันไง เวลามนุษย์มีร่างกายเหมือนกัน แต่จิตใจของมนุษย์มันแตกต่างกันเยอะมาก มันแตกต่างกันเยอะมากนะ ถ้าแตกต่างกันเยอะมากนี่คืออํานาจวาสนาของคน

ถ้าอํานาจวาสนาของคนนะ คนที่สร้างบุญกุศลมานะ จะไปทําสิ่งใดมันจะประสบความสําเร็จทั้งนั้นน่ะ ถ้าคนมีอํานาจวาสนามานะ จะพุทโธก็ดี จะอานาปานสติก็ดี จะมรณานุสติก็ดี จะปัญญาอบรมสมาธิก็ดี ถ้ามันมีวาสนานะ มันดีทั้งนั้นเลย ทําอะไรมันจะดีไปหมดน่ะ

แต่ถ้ามันไม่มีอํานาจวาสนานะ ทําอะไรก็ลบไปหมดเหมือนกัน ล้มลุกคลุกคลานไปหมดเหมือนกัน ทีนี้ล้มลุกคลุกคลานไปหมด มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคน อยู่ที่การประพฤติปฏิบัติของคน

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาคนจะค้านมาก เวลาหลวงตาท่านบอกนะ “จะใช้คําบริกรรมอะไรก็ได้ จะภาวนาแนวทางไหนก็ได้ แต่เราชอบพุทโธ” ท่านใช้คํานี้ ท่านบอกว่า “เราชอบพุทโธ เราเลยเอาพุทโธออกหน้า”

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านจะเน้นพุทโธๆ ให้กําหนดพุทโธก่อน เพราะถ้าเราจะไปเน้นอย่างอื่น มันจะจับพลัดจับผลูไง

เพราะพุทธศาสน์กับไสยศาสตร์ โดยธรรมชาติในศาสนาแรกของโลกคือศาสนานับถือผีสางเทวดา การนับถือผีถือสางเป็นศาสนาแรก คนเรากลัวไปหมด ถือเทพเจ้า ถือพระเจ้าถืออะไร ผีทั้งนั้นน่ะ เพราะมันเป็นจิตวิญญาณ

ศาสนาแรกคือศาสนาถือผี พอศาสนาถือผีปั๊บ มันก็เป็นผี เป็นพราหมณ์ ทีนี้พอพระพุทธศาสนาเข้ามา จะเข้าไปในศาสนาไหนก็แล้วแต่ มันจะมีศาสนาเดิมอยู่ ถ้าศาสนาเดิมอยู่ปั๊บ ถ้าพูดเรื่องอย่างนั้นมันจะเข้าใจได้ง่าย

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า เวลาท่านพิจารณาของท่านนะ ท่านบอกว่าคนเราจริตนิสัยไม่เหมือนกัน ท่านถึงให้ทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ถ้าทําความสงบ ๔๐ วิธีการ พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ อนุสติ ๑๐ กสิณ ๑๐ นี่วิธีการทําความสงบมันหลากหลาย แต่ต้องทํา

เพียงแต่ว่า เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านบอกว่าท่านสอนพุทโธ หลวงตาท่านบอกท่านชอบพุทโธ ฉะนั้น เวลาท่านจะเอาพุทโธๆ ฉะนั้น เวลาพุทโธไป เวลาเราจะคุยกันเรื่องกรรมฐาน ๔๐ ห้อง เราก็เริ่มตั้งแต่พุทโธ พุทธานุสติ

ทีนี้เวลาคนเขาปฏิบัติไป ถ้าพุทโธทําไม่ได้ ส่วนใหญ่ทําแล้วล้มลุกคลุกคลานไง พอล้มลุกคลุกคลาน ก็มีคนเสนอแนวทางแตกต่างหลากหลาย จนสุดท้ายเลยบอก “ไม่ต้องพุทโธ โดยธรรมชาติคนเรามีจิตอยู่แล้ว อยู่เฉยๆ สมาธิมันจะเกิดขึ้นเอง อยู่เฉยๆ จะเดินไปชนนิพพานเอง”...อ้าว! ไอ้นั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง ไอ้นี่มันแบบว่ามันไม่มีหลักมีเกณฑ์ มันไม่มีเหตุมีผล ไม่มีที่มาที่ไปไง

พระพุทธศาสนา เห็นไหม “ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” เวลาเราทุกข์เรายากกันอยู่นี่ มันมีเหตุมีปัจจัยมานะ เวลาเราทุกข์เรายาก มันต้องมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากนะ มีความผิดหวัง มีความเสียใจ มีความกระทบกระเทือน

คนจะทุกข์มันยังมีเหตุเลย แล้วคนจะสุขมันไม่ต้องเหตุเลยหรือ ไม่ต้องใช้อะไรเลย อยู่เฉยๆ ว่างๆ มันเป็นเอง มันเป็นไปไม่ได้ไง มันเป็นไปไม่ได้ พอเป็นไปไม่ได้ปั๊บ เวลาเขาภาวนาไม่ได้เขาถึงคัดค้าน คัดค้านว่าพุทโธ

ธรรมดาพุทโธนะ พุทธานุสติ พุทโธ ธัมโม สังโฆ เป็นรัตนตรัย เป็นพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นสิ่งที่เลิศมาก เป็นแก้วสารพัดนึกของชาวพุทธ ความจริงเลอเลิศมาก พุทโธนี่สุดยอด

เพียงแต่ว่าพวกเราเวลาเราเคารพแล้วเราก็ไปเอาพุทโธมาเป็นคําบริกรรม พอบริกรรมไปแล้ว บริกรรมไปมา พุทโธก็เลยเป็นจําเลยไปเลย เอาพุทโธมาตั้ง แล้วบอก “พุทโธก็ได้ พุทโธก็ไม่ได้ ไม่ต้องพุทโธเลยก็ได้ พระพุทธเจ้าก็ไม่ท่องพุทโธ”

ทําไมไปเอาพุทโธมาเป็นจําเลยล่ะ พุทโธมันก็เป็นวิธีการทําความสงบอย่างหนึ่ง ธัมโมก็เป็นวิธีการทําความสงบอย่างหนึ่ง สังโฆก็เป็นวิธีการทําความสงบอย่างหนึ่ง มันเป็นวิธีการทําความสงบอย่างหนึ่ง มันไม่ใช่จําเลยที่เราจะเอาพุทโธมาตั้ง แล้วเอามาวิเคราะห์กันว่าทําไมต้องพุทโธ

คําว่า “พุทโธ” มันเป็นพระพุทธเจ้า ธัมโม สังโฆ รัตนตรัย ฉะนั้น พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านไม่กําหนดพุทโธ เพราะเวลาท่านประพฤติปฏิบัติ พระพุทธเจ้ายังไม่ได้เกิด เวลาเขาก็เอาตรงนี้มาเล่นแง่ เล่นแง่ว่าพระพุทธเจ้าไม่ได้พุทโธ พระพุทธเจ้าใช้อานาปานสติ

ก็จริง พระพุทธเจ้าไม่ได้ใช้พุทโธ เพราะพุทโธมันยังไม่มี พระพุทธเจ้ายังไม่ได้เป็นพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าก็ไม่รู้จะสอนอย่างไร แต่เวลาพระพุทธเจ้าตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าแล้ว พระพุทธเจ้าสอนพุทโธ สอน แต่โดยทั่วไปเขาบอกว่าไม่ได้สอน เพราะอะไร เพราะว่าเขาพยายามจะออกนอกแนวทางไป

ทีนี้พอจะออกนอกแนวทาง ที่เราพูด เราอยากจะพุทธานุสติ เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตัวขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐมาก ถ้าใครจะคาดการณ์เรื่องความรู้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอจินไตย อจินไตย ๔ คือปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรื่องกรรม เรื่องฌาน เรื่องโลก เป็นอจินไตย ไม่มีใครสามารถคํานวณได้คิดได้ ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธะอันนั้นเป็นอจินไตยเลย เหนือโลกเหนือสงสาร เหนือพวกเราที่จะคาดหมายได้เลย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐมาก พอประเสริฐมาก นี่เป็นศาสดาของเรา พ่อแม่ปู่ย่าตายายของเราก็นับถือศาสนาพุทธ ผู้ที่มีศักยภาพก็นับถือศาสนาพุทธ เทวดา อินทร์ พรหมก็นับถือศาสนาพุทธ นับถือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้านับถือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเราระลึกถึง ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เหมือนกับเรา เรามีกตัญญูกตเวที พุทโธๆ พุทธานุสติ เวลาชาวพุทธเราๆ เวลาตกใจก็พุทโธๆ มันระลึกถึงไง มันเป็นจิตใต้สํานึกเลย

ฉะนั้น เวลาที่ว่าเราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันเป็นชื่อ ตัวพุทธะ ตัวพุทโธแท้ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในตัวขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้นเรื่องหนึ่ง แต่เวลาเราพุทโธๆ เราจะต้องการหาพุทธะในใจของเรา พุทธะคือผู้รู้ในใจของเรา พุทโธคือผู้รู้ พุทโธคือพุทธะ พุทธะคือกลางหัวใจของเรา แต่เราไม่เข้าใจไง เหมือนกับเราได้ชื่อ แต่ยังไม่ได้ตัว ถ้าได้ชื่อ แต่ยังไม่ได้ตัว เราก็ระลึกพุทโธ

ทีนี้ระลึกพุทโธ มันถึงเป็นสิ่งที่ว่าเป็นอํานาจวาสนา คนเราเวลาระลึกถึงสิ่งที่ดีๆ คนเราระลึกถึงสิ่งที่มีคุณค่า ระลึกถึงสิ่งที่มีคุณค่า มันจะช่วยเสริมการภาวนาให้ง่ายขึ้นไง ฉะนั้น ทําไมถึงต้องพุทโธ พุทโธไม่ได้ก็ธัมโม ธัมโมไม่ได้ก็สังโฆ ฉะนั้น มรณานุสติ ระลึกถึงความตายก็ได้

ทีนี้คําบริกรรมมันสําคัญตรงนี้ สําคัญตรงนี้เพราะอะไร สําคัญตรงที่ว่า ถ้าใครระลึกถึงพุทโธ ไอ้นั่นคือมีคําบริกรรม มีคําบริกรรม จิตมันก็ไม่ส่งออก ลองอยู่เฉยๆ สิ จิตเราไปไหน แต่ถ้าเราระลึกพุทโธปั๊บ จิตเราอยู่กับพุทโธ ฉะนั้น จิตเราอยู่กับพุทโธ

มันเป็นชื่อใช่ไหม เราระลึกพุทโธ แต่ระลึกพุทโธๆๆ จนละเอียด คําว่า “พอละเอียดขึ้นมา” ละเอียดขึ้นมา พุทโธจนคล่องแคล่ว สุดท้ายแล้วมันจะพุทโธไม่ได้ มันจะพุทโธไม่ได้ มันพุทโธไม่ได้เพราะจิตมันไม่ส่งออก มันไม่ระลึกรู้ มันจะเป็นตัวของมันเอง นั่นเป็นสมาธิแท้ ถ้ามันเป็นสมาธิแท้ นี่ตัวพุทธะ ถ้าใครไปรู้ตรงนั้นแล้วถึงจะเข้าใจ

คนที่คัดค้าน คนที่บอกว่าไม่ต้องพุทโธ หรือพุทโธทําไม่ได้ พุทโธ พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนต่างๆ คือเขาภาวนาไม่เป็น พูดอย่างนี้เลยนะ คนไม่เคยเป็นสมาธิ

ถ้าคนเคยเป็นสมาธินะ เขาจะรู้เลยว่า ถ้าเราเป็นปุถุชนคนหนา สามัญสํานึกความคิดเป็นอย่างนี้ เวลามันละเอียด มันวางอารมณ์ความรู้สึก แต่เป็นตัวมันเอง มันจะเห็น มันจะเห็นเลยนะว่า ถ้าเราวางอารมณ์ได้แล้วตัวมันตั้งมั่นได้ อ๋อ! มันจะเห็นคุณค่าของพุทโธเลย เห็นคุณค่าของพุทโธ เพราะเราบริกรรมพุทโธ แล้วพอตัวเราได้พุทโธแล้วมันไม่ต้องบริกรรม มันบริกรรมไม่ได้ เว้นไว้แต่มันจะคลายตัวออกมาแล้วก็พุทโธต่อไป เพราะสมาธิเกิดจากคําบริกรรม

คําบริกรรม มันบริกรรมจนบริกรรมไม่ได้ มันเป็นตัวมันเอง นี่พุทโธแท้ แล้วพอพุทโธแท้ปั๊บ ถ้าเราบริกรรมอยู่นานหรือเรามีสติมาก สมาธิก็ทรงได้อยู่นาน ถ้าเราบริกรรมน้อย สมาธิก็อยู่สัก ๕ นาที ๑๐ นาที เดี๋ยวก็คลายออกมา ถ้าคลายออกมา พุทโธต่อเนื่องเข้าไปอีก จนมันตั้งมั่นอย่างนี้ พอตั้งมั่นอย่างนี้แล้ว ครูบาอาจารย์เราปฏิบัติจนตั้งมั่นอย่างนี้แล้วท่านถึงฝึกหัดใช้ปัญญา ท่านถึงวิปัสสนา

โดยทั่วไปเขาไม่มีสมาธิตรงนี้ เขาใช้สามัญสํานึกความคิดเรานี่ ใช้ตรรกะคิดเรื่องสติปัฏฐาน ๔ เลย เราถึงใช้คําว่า “สติปัฏฐาน ๔ ปลอม” ปลอมเพราะเรานึกคิดขึ้นมาเอง

แต่ถ้าเราพุทโธๆ จนมันละเอียดๆ เข้าไปแล้ว ถ้ามันไม่มีวาสนามันจะไม่เห็นของมัน ถ้าไม่มีวาสนา เขาต้องรําพึง ถ้ามีวาสนามันจะเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นจากสัจจะ จากสัจจะจากอริยสัจ ไม่ใช่จากตัวตนของเรา

แต่ถ้ามีตัวตนของเราปั๊บ มันจะแกว่งเลย มันจะเขวเลย เพราะเราอยากได้อยากดี เราคาดเราหมาย เราถึงจําเป็นต้องสัมมาสมาธิไง เราถึงบอกว่าพุทธานุสติสําคัญมาก เราพยายามค้นคว้าค้นหากัน เราค้นหาพุทโธของเรา ฉะนั้น นี่พูดถึงว่า พุทธานุสติ ทําไมถึงต้องพุทโธ แล้วพุทโธมีคุณค่าอย่างใด

พุทโธ เราบอกไม่ต้องเอาพุทโธมาเป็นจําเลย พุทโธแค่เป็นชื่อ ชื่อนายสมชาย นายสมชายในเมืองไทยเป็นล้านๆ คนเลยนะ นายสมชายนี่ นายสมชาย นายสมชายนามสกุลอะไร สมชาย ๒ คนก็คือคนละคนแล้ว

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน พุทโธขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอันหนึ่ง แล้วเราระลึกพุทโธ ทุกคนระลึกพุทโธๆ แต่เวลาจิตสงบขึ้นมามันเป็นพุทโธของเรา มันเป็นพุทโธของเรา มันไม่เกี่ยวกับใครทั้งสิ้น ฉะนั้น ไม่เกี่ยวกับใครทั้งสิ้น มันก็เป็นประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงว่าพุทธานุสติ

ฉะนั้น ทีนี้เพียงแต่จะมาเข้าคําถาม อารัมภบทมาให้เห็นว่าพุทโธมันสําคัญ ทีนี้พอสําคัญขึ้นมาแล้ว เขาบอกว่าเขาท่องพุทโธไปเรื่อย ทีนี้พุทโธไปเรื่อย พอพุทโธไปแล้วนับเลขได้ไหม พุทโธนับเลข เพราะพุทโธนับเลขมันดีขึ้น

ได้ พุทโธ ธัมโม สังโฆ มรณานุสติ ทีนี้พูดถึงนับเลขนะ นับเลข ถ้าพุทโธ พอพุทโธแล้ว พุทโธๆ มันแบบว่าสติเราไม่สมบูรณ์ มันอยู่ที่คน อยู่ที่วาสนาของคน บางคนพุทโธดีก็ดีมากๆ เลย บางคนพุทโธนับ ๑ พุทโธ ๒ พุทโธ ๓ พุทโธ ๔ เยอะมาก แล้วบางคนก็พุทโธถึงร้อย พุทโธถึงพัน แล้วก็เริ่มต้นใหม่ เพราะถ้าพุทโธ ๑ ๒ ๓ ๔ เพราะ ๑ ๒ ๓ ๔ ทําให้เรามีสติ เหมือนกับจบการทํางานครั้งหนึ่งก็เริ่มต้นใหม่ๆ แต่ถ้าพุทโธซํ้าๆ ซากๆ มันเหมือนกับเราไม่รู้จะจบสิ้นกันตรงไหน มันทําให้เราเกิดความลังเล ถ้าพุทโธให้ชัดๆ มันเสียหายไหม ไม่เสียหาย ถ้าพุทโธได้ไหม ได้

นี้เรายกกรณีตัวอย่าง เราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านก็พูดนะ เวลาพวกเรา เรากําหนดพุทโธกัน แล้วพวกที่ภาวนาไม่ได้ก็เป็นมหาหลายองค์เลยอยู่ที่วัดอโศการามนี่แหละ แล้วหลวงปู่เจี๊ยะได้ข่าวว่าพวกมหา พวกมีการศึกษาสูงๆ เขาบอกว่าพุทโธมันเหมือนกับว่าไม่มีค่า อะไรก็พุทโธๆ มันไม่เกิดปัญญา นี่มันก็พูดไปเรื่อย เวลาคนปฏิบัติเขาจะมีแนวทางต่างๆ กัน

หลวงปู่เจี๊ยะท่านก็รอจังหวะรอเวลา วันนั้นพระพวกนี้เขาเดินไปเยี่ยมหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านก็ให้เณรต้มนํ้าร้อนชงชา แล้วก็นั่งคุยกัน ก็นั่งปฏิสันถารกันสักพักหนึ่ง คุยกันจนแบบว่าเป็นที่รื่นเริง พอรื่นเริงแล้วหลวงปู่เจี๊ยะท่านก็ตั้งปัญหาขึ้นมาว่า พวกนี้เป็นมหาทั้งนั้นเลย มีการศึกษามาสูงส่งมาก ฉะนั้น ท่านบอกว่าท่านเป็นพระปฏิบัติ ท่านเป็นพระปฏิบัติ ท่านไม่ได้เรียนจบมหา ฉะนั้น ท่านอยากจะขอถามมหาสักคําหนึ่ง คําหนึ่งนะว่าในการปฏิบัติอย่างนี้มันจะพอปฏิบัติไปได้ไหม ท่านเลยตั้งคําถามให้พวกมหาตอบไง บอกว่า มีคนหนึ่งโง่มากเลย คนคนหนึ่งโง่มากเลย ฉะนั้น เวลาเขาโง่มาก เขาจะไม่มีปัญญาจะระลึกสิ่งใดก็ได้ แต่เขาพยายามระลึกพุทโธๆ จิตของเขาสงบได้หรือไม่

ถามมหา ๓ องค์ที่นั่งอยู่นั่นน่ะ พวกมหา ๓ องค์บอกได้

ท่านก็ถามว่า ถ้าได้ มันโง่ตรงไหนวะ ที่ว่าทําแล้วมันโง่ ทําแล้วมันไม่มีปัญญา มันโง่ตรงไหน เพราะมันทําแล้วมันได้ประโยชน์ ทําแล้วมันสงบได้ เป็นสมาธิได้

ท่านพูดอย่างนี้นะ บอกพวกมหาตอบว่าได้ แต่ท่านคุยกับเรานะบอกว่า ถ้าพวกมหาบอกว่าไม่ได้นะ ท่านยังมีปัญหาต่อเนื่องไป แล้วท่านบอกว่า ขนาดว่าพุทโธๆ จิตมันยังสงบได้ หรือถ้าคนมันไม่มีปัญญานะ ให้นึกว่าขี้ๆๆ มันจะสงบได้ไหม ระลึกว่าขี้อย่างเดียวเลย มันก็สงบได้

คําบริกรรมมันสําคัญ สําคัญที่จิตมันทําไง ถ้าจิตมันไม่ได้ทํา เราสักแต่ว่า พุทโธแต่ปาก พุทโธๆๆ แต่จิตมันไม่ดูดดื่ม จิตมันไม่ทํางาน พูดประสาเราว่าสักแต่ว่าทํา มันไม่ได้ทําด้วยความจริงจัง มันไม่ได้หรอก แต่ถ้าเราทําจริงจังๆ พอทําจริงจังแล้วมันก็โลเลไง

ฉะนั้นบอกว่า เวลาพุทโธนับ ๑ พุทโธนับ ๒ พุทโธนับ ๓ มันก็อย่างนี้ มันชัดเจนๆ ขึ้นไป มันก็สงบได้ไง ถ้ามันสงบได้มันก็เป็นประโยชน์ได้ ฉะนั้น เวลานับ ๑ นับ ๒ ได้ทั้งนั้นน่ะ นับแล้วมันเป็นประโยชน์ไง

ฉะนั้น สิ่งที่ทํานะ ทีนี้พอมาตอบคําถาม คําถามที่ว่า แรกๆ เขาบอกเขาจับลมเฉยๆ แล้วพอหายใจเข้า ตัวมันสั้น ตัวมันลีบ มันเป็นเส้นใสๆ

ไอ้นี่มันเป็นส้มหล่น เวลาส้มหล่น เราปฏิบัตินะ ถ้าเราตั้งใจจริงๆ มันสงบได้ มันทําได้ แต่ทีนี้คําว่า “ส้มหล่น” มันไม่มีเหตุไม่มีปัจจัยใช่ไหม แต่เราพุทโธๆๆ มันมีเหตุมีปัจจัย ถ้ามีเหตุมีปัจจัย มันมีเส้นทางเดิน ถ้ามีเส้นทางเดิน ถ้าจิตเราสงบแล้ว มันสงบเพราะเส้นทางนี้ ถ้าเส้นทางนี้ เราก็พยายามจะอยู่ในเส้นทางนี้ เส้นทางนี้ให้จิตมันมีงานทําไง ทีนี้ถ้าเราไม่มีเส้นทางเดินใช่ไหม เวลาเรากําหนดลมหายใจ เรากําหนดพุทโธ ถ้ามันดีขึ้นมันก็ดีขึ้น ถ้าไม่ดีขึ้น เราก็ต้องทํา

ฉะนั้น ไอ้ที่บอกว่าพุทโธๆ แล้วได้หรือไม่ได้มันอยู่ตรงนี้ ตรงที่แบบว่าเวลาพุทโธไปแล้วมันเป๋บ้าง พุทโธไปแล้วมันไม่ได้ผลบ้าง ตรงนี้สําคัญ ที่เวลาเขาแก้ เขาแก้กันตรงนี้ไง ถ้าแก้กันตรงนี้ ถ้าพุทโธไม่ได้ เราก็ต้องฝืน ต้องหาหนทางของเรา มรณานุสติก็ได้ ระลึกถึงความตาย มันระลึกถึงความตาย ถ้ามันทําบ่อยๆ ครั้งแล้วมันจะคุ้นชิน พอคุ้นชินแล้วมันจะจืด พอมันจืดแล้วมันทําแล้วมันไม่ก้าวหน้า ไม่ก้าวหน้า เห็นไหม

หลวงตาท่านบอกว่า “นักปฏิบัติเราโง่เหมือนกับหมาตาย” คิดดูสิ คําว่า “โง่เหมือนกับหมาตาย” หมาตายมันนอนอยู่นั่นน่ะ ไอ้นี่ปฏิบัติ เวลาเราพูดเมื่อกี้นี้บอกว่ามันต้องมีเส้นทางเดิน เส้นทางเดินแล้วมันเป็นเส้นทางเดินเป็นหลัก แต่เราต้องมีอุบายสิ วิธีการเดิน เดินจากต้นทางไปปลายทาง จะเดินจากกลางทางไปปลายทาง มันต้องมีอุบาย พิจารณาอุบายของเราไง เพื่อให้กิเลสมันตามไม่ทัน นี่พูดถึงว่าเวลาปฏิบัติไปแล้วมันจะมีอุปสรรคอีกนะ

ฉะนั้น เข้าที่คําถาม “๑. การภาวนาพุทโธช้าๆ อย่างที่ผมทําอยู่ใช้ได้หรือเปล่าครับ ถ้าใช้ได้ ผมควรจะหยุดนับเลขตอนไหน หรือว่าพุทโธนับเลขไปเรื่อยๆ นั่งให้นานที่สุดจนกว่าจะลงสมาธิ”

ถูกต้อง จะไปหยุดนับเลขตอนไหน เพราะเลขมันก็ถือเป็นคําบริกรรมไปด้วย พุทโธกับเลขมันแบบว่าเป็นเนื้อเดียวกันไปเลย ถ้าเราบอกว่าเราพุทโธ พุทโธนี้เป็นพุทธานุสติ เลขนี่เป็นเรื่องของคณิตศาสตร์ มันไม่มีค่า เราจะมารวมกันทําไม เพราะเรามีศรัทธามีความเชื่อของเรา เราก็ว่าพุทโธของเรามีคุณค่า เลขนี่เป็นเรื่องของโลก เราก็แบ่งเป็นสอง

แต่ถ้าพุทโธ ๑ พุทโธ ๒ พุทโธ ๓ พุทโธ ๔ เราถือว่าเราเป็นคําบริกรรมไปเลย แล้วนํ้าหนักมันก็เท่ากัน แล้วเวลาจิต ถ้าจิตมันดีขึ้น เกาะไปเรื่อยๆ เกาะไปเรื่อยๆ เกาะไปเรื่อยๆ จนกว่ามันจะเป็นสมาธิ จนกว่ามันจะพุทโธไม่ได้ ถ้ามันจะพุทโธไม่ได้ มันยังมีอุปสรรคอีกนะ อุปสรรคเพราะว่ากิเลสมันมายอกย้อน กิเลสมันพยายามจะทําให้เราภาวนาไม่ได้

ฉะนั้น เวลามันยาก มันยากเพราะความสงสัยของเรา มันยากเพราะกิเลส มันไม่ได้ยากเพราะธรรมะ เพราะพุทโธ พุทโธนี้เป็นพุทธานุสติ ถ้าการนับเลข การนับเลขก็ให้เลขพุทโธ ๑ พุทโธ ๒ แตกต่างกันเพื่อให้เรามีจังหวะเดินของเรา ฉะนั้น จนกว่ามันจะลงสมาธิ พุทโธๆๆ จนมันละเอียดไง พุทโธๆๆ ของเราไป พุทโธของเราไป พอพุทโธของเราไป นี่มีคําบริกรรม มีการทํางานของเรา

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ นั่นมันอยู่ที่เหตุ แล้วถ้ามันละเอียดเข้ามา เราก็พุทโธไปเรื่อยๆ ถ้ามันพุทโธจนจับไม่ได้ ทีนี้เพียงแต่พวกเรามันไปรู้ก่อนไง พอพุทโธจนพุทโธไม่ได้ เราก็จะวางพุทโธไป วางพุทโธไป มันยังไม่ลงสมาธิ ถ้าพุทโธๆ จนไม่ได้ จิตมันเข้ามา มันจะรู้ทันตลอด สติมันจะรู้ทันตลอด แล้วจะละเอียดเข้ามาตลอดจนเข้าสู่สมาธิเลย พอเข้าสมาธิ มันสักแต่ว่า นั่นอัปปนา แล้วมันคลายออกมา แต่มันไม่จําเป็นจะต้องทําขนาดนั้น

ถ้าจิตเป็นอุปจารสมาธิคือมันสงบระงับแล้ว แล้วมันยังคิดได้ มันนึกได้ อุปจาระ ถ้ามันเข้าอัปปนา มันนึกไม่ได้เลย มันสักแต่ว่ารู้ แต่ถ้ามันเป็นสมาธิแล้ว เราฝึกหัดใช้ปัญญาได้ ฝึกหัดใช้ปัญญาได้ ฝึกหัดใช้ปัญญาที่เกิดที่ตาย เราเกิดมาจากไหน เกิดมาทําไม หรือว่าถ้าเราพิจารณากายของเราก็ได้ พิจารณาของเราให้รู้ของเรา นี่พูดถึงฝึกหัดใช้ปัญญา พอมันใช้ปัญญาแล้ว ปัญญามันไม่ก้าวเดิน เราก็มาพุทโธต่อ ฝึกหัดอย่างนี้

เพราะบอกว่า ถ้าจะลงสมาธิจนกว่ามันจะพุทโธไม่ได้เลย แล้วเมื่อไหร่มันจะเป็นอย่างนั้น เวลาคนปฏิบัติ เห็นไหม “เมื่อไหร่ผมจะได้สมาธิ แล้วเมื่อไหร่ผมจะได้วิปัสสนา”

แต่ถ้าเราบอกว่า เราทําสมาธิเราทําเพื่อจิตเราสงบแล้วเราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ปัญญาอย่างนี้คือการฝึกหัด เสร็จแล้วเรากลับมาพุทโธต่อ นี่ทํามันต่อเนื่องไปจนกว่ามันจะลงสมาธิ นี่ถูก ทําไปเรื่อยๆ เราไม่มีเว้นวรรคตรงไหน

“๒. เลขที่ท่องตามพุทโธนั้นถือว่าเป็นคําบริกรรมหรือเปล่าครับ ควรจะต้องให้มันชัดเจนขึ้นและแน่นเท่ากับพุทโธหรือเปล่าครับ หรือว่าให้นับเลขเสียงเบาแค่พอจับตัวได้ ตอนนี้ผมท่องตัวเลขเสมอกัน”

เสมอกันไปเลย ขนาดว่าเราทํา เพราะว่างานเรื่องนามธรรม งานเรื่องหัวใจมันละเอียดอ่อน มันละเอียดอ่อน เราจะจับต้องได้ยากไง เรายิ่งไปแบ่งมันให้มันหลายเรื่องหลายราว ทําอย่างไรให้มันเสมอกัน กําหนดพุทโธไปเลย พุทโธ ๑ พุทโธ ๒ พุทโธ ๓ เราเท่ากันไปหมดเลย ขอให้จิตมันสงบพอ

คําว่า “พุทโธๆ” เพื่อไม่ให้จิตมันแส่ส่าย ไม่ให้จิตคิดนอกเรื่องนอกราว ให้มันอยู่ชัดเจนของมัน ให้อยู่ชัดเจนกับพุทโธ จนตัวเองเป็นพุทโธ เริ่มต้นให้อยู่กับพุทโธ ให้อยู่กับคําบริกรรม สุดท้ายแล้วมันจะเป็นตัวมันเอง คําบริกรรมไม่ได้เลย นั่นคืออัปปนาสมาธิ

แล้วถ้าฝึกหัดใช้ปัญญานั้นมันออกรู้ ออกรู้ จิตเห็นอาการของจิต จิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นเป็นจริงมันสะเทือนหัวใจมาก แล้วถ้าพิจารณาไปแล้วมันจะเป็นปัญญาเราแล้ว ปัญญาอย่างนี้มันจะเป็นภาวนามยปัญญา มันจะเป็นมรรค เป็นมรรคมันจะเป็นประโยชน์กับผู้ภาวนา ฝึกหัดอย่างนี้ ทําอย่างนี้ไป แล้วมันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก คนทํามากทําน้อยก็แล้วแต่ ถ้าเกิดเป็นความจริงมันจะเป็นผลประโยชน์ของคนคนนั้น

“๓. ถามเรื่องปัญญาอบรมสมาธิเพิ่มนิดหนึ่งครับ ปกติเคยใช้บ้างในเวลาที่คิดแว็บไปข้างนอก แต่พอผมใช้ปัญญาอบรมสมาธิ กับความคิดภายใน เช่น ความคิดว่าขามันปวด มันก็จะปวดมากขึ้น”

กรณีที่ถ้ามันไม่มีกําลังนะ พอมันคิดว่าปวด มันจะปวดมากขึ้น ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันจะจับ ส่วนใหญ่แล้วปัญญาอบรมสมาธิเขาจะคิดเรื่องใช้สติทันความคิด เพราะความคิดมันไว ความคิดนี้มันไว ถ้ามันมีสติตามความคิดทัน เพราะความคิดนี้มันจะคิดร้อยแปดเลย แต่ถ้ามันเป็นเวทนา ถ้าเป็นเวทนา ความเสียใจก็เป็นความคิด ถ้าเป็นความเสียใจ มันคิดแล้วมันหาเหตุหาผล มันจะดี

แต่ถ้ามันเป็นเวทนาที่กาย ถ้ามันเป็นความเจ็บปวดเรื่องการนั่ง โอ๋ย! ยิ่งปวดมาก มันเหมือนกับพุทโธเหมือนกัน ถ้าพุทโธๆ ของเราไปเรื่อยๆ นะ ถ้าจิตมันอยู่กับพุทโธ ความเจ็บปวดมันจะไม่เกิดเพราะจิตเราอยู่กับพุทโธ แต่ถ้าเรานั่งนานๆ ไปนะ ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ เดี๋ยวกิเลสมันรู้ทันนะ มันก็บอกว่าพอพุทโธๆ ไป มันจะเริ่มเจ็บเริ่มปวด ถ้ามันเริ่มเจ็บเริ่มปวด จิตใจเรายังไม่มีกําลังพอนะ เราอยู่กับพุทโธๆ นี่เป็นนักหลบ หลบมาเพื่อให้อยู่กับพุทโธ เพื่อจะไม่ให้ความรู้สึกไปรับรู้ความปวดนั้น ถ้าไปรับรู้ความปวดนั้น ความปวดนั้นจะมากขึ้นเลย

แต่ถ้าเราอยู่กับพุทโธๆ ก่อนจนจิตเราสงบ พอจิตสงบแล้วนี่นะ พอมันปวดนะ จิตสงบแล้วมันจะไปจับความเจ็บปวดนั้นได้ พอจับความเจ็บปวดนั้นมันจะใช้ปัญญาเลยว่าเจ็บปวดนั้นมันคืออะไร มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร มันทรงตัวอยู่อย่างไร แล้วมันจะหายไปเมื่อไหร่ ถ้าสติปัญญาไม่เท่าทันมันก็จะเจ็บปวดอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าสติปัญญามันเท่าทันนะ พอมันเท่าทัน มันจะหาย หายเพราะปัญญามันเท่าทัน พอเท่าทันแล้วกิเลสมันหลอกไม่ได้ไง

จิตสงบแล้วจับเวทนานะ เกิดขึ้นอย่างไร ตั้งอยู่อย่างไร แล้วดับไปอย่างไร นี่มันไม่มีอะไรเลย มันเป็นนามธรรมทั้งนั้น สิ่งที่หลงใหลไปก็คือหัวใจ คือโง่ไปหยิบมันเอง ถ้าหัวใจมันปล่อยมันก็จบ นี่พูดถึงว่าถ้ามันพุทโธแล้วมันทัน

แต่นี่มันไม่ได้พุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะมันปวดแล้ว พอมันปวดแล้ว เราใช้ปัญญาไปจับความปวดนั้น ความปวดนั้นจะเพิ่มขึ้น ๓ เท่า ๔ เท่าเลย เพราะอะไร เพราะมันใช้ความเจ็บปวดนั้นข่มขี่หัวใจ มันใช้ความเจ็บปวดนั้นถาโถมเข้าสู่เรา พอถาโถมเข้าสู่เรา แล้วสติปัญญาเราไม่เท่าทันนะ มันจะพ่ายแพ้อย่างรุนแรงเลย ถ้าพ่ายแพ้รุนแรง มันต้องเปลี่ยนอารมณ์ไปเลย เปลี่ยนอารมณ์ ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ แล้วไปจับความเจ็บปวด ถ้าเจ็บปวดมันมานะ คิดถึงคนตาย เวลาซากศพมันอยู่ในกองเพลิง มันจะมีความเจ็บปวดไหม จบเลยนะ ทีนี้ปัญญามันต้องทันไง ถ้าปัญญาไม่ทันนะ มันจะเพิ่มความเจ็บปวดให้

ฉะนั้นบอกว่า ถ้าปัญญาอบรมสมาธิมันใช้ประโยชน์ได้มาก แต่ปัญญาอบรมสมาธิมันใช้เริ่มต้นจากเหตุ จากจริตก่อน จริต พุทธจริตคือคนที่มีสติปัญญา ปัญญาชนนี่ อย่างที่พูดเริ่มต้น “พุทโธไม่มีปัญญา พุทโธเป็นสมถะ ต้องใช้ปัญญาไปเลย เรื่องอภิธรรมใช้ปัญญารู้เท่าไปหมดเลย อันนั้นคือการปฏิบัติโดยใช้ปัญญา ไอ้พุทโธนี่เป็นสมถะ”...นั่นน่ะภาวนาไม่เป็น

ความคิดอย่างนั้นถ้ามันดีที่สุดก็ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะมันคิดรู้เท่าทันแล้วมันหยุด แล้วไม่ใช่วิปัสสนาเลย เพราะมันปลอม เพราะใจไม่เป็นสมาธิ ใจมันปลอม

แต่ถ้าของเรา เราพุทโธ พุทธานุสติ จิตมันสงบแล้ว ถ้าจิตสงบแล้วนะ ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง มันจะเกิดปัญญาอย่างนี้ ถ้าปัญญาอย่างนี้มันเกิดขึ้นมาแล้วมันถึงจะเป็นวิปัสสนา ถ้าวิปัสสนามันเกิดขึ้นมันต้องเกิดขึ้นจากศีล สมาธิ ปัญญา

ไม่ใช่เกิดปัญญา ที่ว่า ปัญญา ศีล สมาธิ ถ้าเป็นปัญญา ทีนี้เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิๆ คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” เพราะคําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” ศีล สมาธิไง แล้วถ้ามันรู้เท่าทัน พูดถึงว่าพุทโธแล้วมันเป็นสมถะ พุทโธแล้วไม่เป็นปัญญา มันพลิกแพลงกันไป ทีนี้กรณีอย่างนี้มันเป็นกรณีที่ว่าจริตนิสัย เป็นที่อํานาจวาสนา

ฉะนั้นบอกว่า การภาวนาจะแนวทางไหนก็ได้ เราไม่ใช่แบ่งแยกว่าอันนั้นถูกอันนั้นผิดนะ เพียงแต่ว่าพุทโธมันไปเป็นจําเลยของสังคม มันไม่ควรเป็นไง พุทโธก็คือพุทธะ คือพระพุทธเจ้า ทําไมต้องมาเป็นจําเลยของสังคมด้วยล่ะ

ทีนี้ถ้าจะพุทโธก็ได้ จะไม่พุทโธ จะปฏิบัติอย่างไรก็ได้ แต่ขอให้ทํา ทําแล้วให้มันเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมาแล้วนะ ไม่มีข้อโต้แย้งเลย ไม่มีเหตุการณ์ขัดแย้งใดๆ ทั้งสิ้นถ้ามันเป็นจริง ถ้าจะมีความขัดแย้ง มันก็ไม่จริงเท่านั้น ถ้ามันไม่มีจริงขึ้นมามันจะแยกแยะไม่ได้

เพราะมันเหมือนกับผลไม้ ผลไม้ ถ้าชาวสวนหรือพวกเรา ทุเรียนเราเอามาเราก็ปอก เราก็เอาเนื้อทุเรียนมากินใช่ไหม เปลือกเราก็ทิ้ง ก็เท่านั้นเอง ถ้าคนเคยปอกทุเรียนแล้วกินทุเรียนนะ เราจะไม่เถียงกันเลยว่าทุเรียนมันมีปัญหาอะไร ไม่มีปัญหาเรื่องทุเรียนเลย แต่ถ้าคนไม่เป็นนะ มีปัญหาเลย เขาบอกว่าทุเรียนต้องกินทั้งลูก กินทั้งเปลือก อ้าว! มีปัญหาแล้ว

แต่ถ้าคนเคยกินทุเรียนแล้วไม่มีปัญหา คนภาวนาเป็นแล้วไม่มีปัญหา คนภาวนานะ ศีล สมาธิ ปัญญา รู้เท่าทั้งหมดแล้วไม่มีปัญหา

ปัญหาจะเกิดแต่คนที่ภาวนาไม่เป็นเถียงกันเรื่องว่าทุเรียนจะกินตรงไหนบ้าง ทุเรียนจะกินอย่างไรบ้าง แต่ถ้าเราเคยกินทุเรียนกันแล้ว เอามาเถอะ ทุเรียนน่ะ กองเท่าไรก็ได้ เดี๋ยวฉีกให้หมดเลย แล้วส่งเนื้อให้กินแล้วเปลือกทิ้งหมดด้วย แล้วไม่ต้องมาเถียงกัน แต่ถ้าไม่เป็นน่ะ เถียงกันๆ

นี่พูดถึงว่า เวลาพุทโธมันเป็นจําเลย เราสะเทือนใจบ้าง เพราะว่าใครๆ ก็ถาโถมเข้ามาติเตียนพุทโธๆ ทั้งๆ ที่พุทโธไม่ได้ทําร้ายใครเลย พุทโธไม่เคยทําร้ายใคร พุทโธไม่เคยทําความเสียหายให้ใคร แต่ทําไมเขาโจมตีพุทโธเหลือเกิน

ฉะนั้นถึงว่า พุทธานุสติ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้วถ้ามันเป็นความจริงนะ พุทโธ เวลาสมาธิแก้กิเลสไม่ได้หรอก แต่ถ้าคนเราเร่าร้อน คนมีแต่ความทุกข์ แล้วมาปฏิบัติ เป็นไปไม่ได้หรอก

คนเราจะประพฤติปฏิบัติ จิตมันต้องสงบก่อน ทําจิตให้สงบระงับ ให้มีความร่มเย็นเป็นสุข แล้วค่อยมาฝึกหัดวิปัสสนา มันเป็นขั้นเป็นตอน ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วถ้าปัญญามันเกิดขึ้นตามความเป็นจริง มันจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เพราะจิตสงบแล้วมันจะเห็นจากจิต มันจะเห็นจากภายใน เห็นกาย สะเทือนกิเลสมาก เห็นเวทนาก็บอกพูดอย่างเมื่อกี้

ถ้าจิตสงบแล้วนะ มันจับเวทนาแล้ว พิจารณาโดยความเพลิดเพลิน โดยความสนุกสนาน เพราะเวลาพิจารณา เหมือนคนทําการค้าแล้วกิจการรุ่งเรือง ทุกคนงกมาก อยากรวย อยากจะทํา จิตสงบแล้วจับเวทนาได้ มันเหมือนกับคนที่ทํากิจการค้าแล้วรุ่งเรือง มันพิจารณาได้ มันดูของมันได้ถ้าจิตสงบ

ถ้าจิตสงบนะ เห็นจิต เห็นธรรม มันพิจารณาเหมือนกันหมด ถ้ามันพิจารณาได้นะ มันถึงว่า ถ้าจิตสงบแล้วมันจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มันถึงเป็นสติปัฏฐาน ๔ จริง

แต่ถ้าจิตไม่สงบแล้วมันเป็นวิปัสสนึก นึกเอาเอง ว่าไปเอง เพราะนึกเอง ถึงได้บอกว่า “พุทโธไม่สําคัญ สมถะไม่สําคัญ ยิ่งสมถะยิ่งไม่ดีใหญ่เลย เพราะปฏิบัติไปแล้วมันจะเกิดนิมิต มันจะติดในนิมิต” นี่ว่าไปนั่นเลยนะ เพราะคนเถียงกันไง

นิมิตก็เปลือกทุเรียนหรือเนื้อทุเรียน ถ้าทุเรียนไม่มีเปลือก มันเป็นผลขึ้นมาไม่ได้ ทุเรียนเวลามันออกเป็นผลนะ เขาจะดูแลอย่างดี ทะนุถนอมอย่างดี แล้วมันจะเติบโตมาพร้อมกับเม็ดทุเรียน เนื้อทุเรียน แล้วก็เปลือกผลของทุเรียน ทุเรียนจะมาเฉพาะเนื้อทุเรียนโดยที่ไม่มีเปลือก เป็นไปไม่ได้

ฉะนั้นบอกว่าจิตมันสงบแล้วจะเห็นนิมิตๆ แล้วก็รังเกียจกันนักรังเกียจกันหนา

ทุเรียนมันต้องมีสมบูรณ์พร้อมของมันนะ มันถึงเป็นทุเรียนได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นสมถะแล้วมันยกขึ้นวิปัสสนามันจะเป็นมรรค มรรคเพราะอะไร เพราะมันมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา มันพร้อมสมบูรณ์เป็นมรรค ๘ ถ้ามันขาดสิ่งใดสิ่งหนึ่งไปแล้ว มรรคก็ไม่สมบูรณ์ ถ้ามรรคไม่สมบูรณ์ มันก็มัชฌิมาปฏิปทาไม่ได้ มันก็เป็นมรรคเป็นผลไม่ได้ แต่ทําไมเขาพูดกันอย่างนั้น เขาทํากันอย่างนั้นล่ะ แต่ของเรา เราไม่คิดอย่างนั้น เราทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่า เวลาเขาบอกว่า ใช้ปัญญาอบรมสมาธิแล้วผมทําไม่ได้ เพราะผมใช้ปัญญาอบรมสมาธิแล้วผมพิจารณาความปวด มันยิ่งปวดมากขึ้น พูดถึงนํ้าลาย นํ้าลายก็ยิ่งไหลมากขึ้น

อันนี้เพราะว่ามันเป็นเรื่องธาตุ แต่ปัญญาอบรมสมาธิเขาพิจารณาเรื่องความคิด เรื่องความคิด เรื่องความรู้สึก เพราะจิตมันเป็นนามธรรม เห็นไหม ความคิดเกิดจากจิต ความคิดเป็นเงา เป็นอารมณ์ เป็นความรู้สึก แต่ตัวจิตเป็นธาตุรู้เฉยๆ เราไล่ต้อนเข้ามาๆ จนปล่อยเข้ามาถึงตัวมัน ไอ้นั่นเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

เขาถามเรื่องปัญญาอบรมสมาธินิดหนึ่ง เราก็ตอบนิดหนึ่ง แต่วันนี้อยากจะพูดเรื่องพุทโธมาก เพราะว่าเวลาพุทโธมันเป็นประโยชน์ไง มันเป็นประโยชน์ มันเหมือนกับมีด มีด อาวุธมันเป็นประโยชน์กับคนที่เป็นพ่อครัว พ่อครัวแม่ครัว มีดเป็นประโยชน์มาก แต่เราไปรังเกียจว่ามีดมันจะทําให้คนเจ็บไข้ได้ป่วย จะทําบาดแผลให้ แต่เขาไม่ใช้มีดของเขาเพื่อทําอาหาร ใช้มีดเขาเพื่อทําประโยชน์เลย

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ มันเหมือนมีด มันเป็นพุทธะ เป็นคําบริกรรม ถ้าจิตมันเป็นๆ มันจะมหัศจรรย์ มันจะยอดเยี่ยมมากเลย มีดนี่มันทําให้เป็นอาหาร ทําสิ่งก่อสร้าง ทําทุกอย่างมาเป็นประโยชน์เลย แล้วคนใช้ให้เป็น คนใช้ให้เป็น ทุกอย่างจะเป็นประโยชน์ ฉะนั้นถึงบอกว่าพุทธานุสติสําคัญมาก แล้วผู้ที่ประพฤติปฏิบัติก็ค้นหาพุทธะของเราให้เจอ ถ้าค้นหาพุทธะของเราให้เจอ เราจะเข้าใจเรื่องนี้ แล้วพอเข้าใจแล้วนะ เหมือนคนที่เป็นเจ้าของสวนทุเรียน จะไม่สงสัยในเรื่องทุเรียนเลยแม้แต่น้อย เอวัง

เวลาคนสอนเป็นมันเป็นมรรคเป็นผล
คนสอนไม่เป็นมันไม่เป็นมรรคไม่เป็นผล
มันทําตามเขา ทําตามแบบฟอร์ม
ทําตามแบบฟอร์มแล้วมันมีผลไหม
มันไม่มีผล
ถ้ามันไม่มีผลขึ้นมาแล้วมันเป็นมรรคไหม
มันไม่เป็น
ถ้าไม่เป็นมรรคมันก็ว่างเปล่า

๕

ไม่ใช่มรรค

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๙ พฤษภาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การเจริญสติที่ทํามาถูกต้องหรือเปล่าครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพอย่างสูง กระผมมีข้ออยากเรียนถามหลวงพ่อดังนี้ กระผมได้ฝึกภาวนาด้วยการเจริญสติแนวทางเคลื่อนไหวมาหลายปีแล้วครับ ช่วง ๒-๓ ปีหลังมานี้สังเกตตัวเองนะครับว่า เวลาเจริญสติมันอยู่กับตัวเองได้ดีมาก จนใจมันวางอารมณ์ภายนอกได้มาก มีครั้งหนึ่งเดินจงกรมที่บ้าน ผมเห็นวัตถุกลมใหญ่ๆ ๒ ลูกหลุดออกจากใจทิ้งไปข้างหลัง ๒ ลูก จิตใจเลยเบาสบาย ทันใดนั้นในจิตเลยผุดขึ้นมาว่า การวางอดีตกับอนาคตเขาวางกันอย่างนี้นี่เอง (ไม่ใช่มาพูดกันนะว่าฉันไม่มีอดีตหรืออนาคต อันนั้นพูดเอา) พอผมเข้าใจอันนี้แล้ว ผมก็เลยวางใจอีกครั้งหนึ่งโดยการมาอยู่กับตัวสติ เหมือนกับเข้าใจธรรมชาติความเป็นไปของโลกและของเราขึ้นมา

ทีนี้ผมก็ภาวนาไปเรื่อยๆ สังเกตหลายครั้ง ใจผมไม่ค่อยอะไรกับเรื่องโลกๆ มากเหมือนเมื่อก่อน แต่เห็นใจตัวเองที่มันวิ่งอยู่กับตัวเองตั้งแต่หัวจรดเท้า (แต่ไม่ใช่ว่าไม่มีอารมณ์ทางโลกนะครับ มี แต่ใจไม่ไปข้องกับเรื่องนอกๆ) ผมก็เลยคอยดูไปเรื่อยๆ ทีนี้มันเลยเห็นกิเลสที่อยู่ในใจว่า อ๋อ! กิเลสมันโลภ โกรธ หลง ความพอใจ ไม่พอใจ ความถือดี ความแน่ใจ ความขี้เกียจ ความปรารถนาดี มันเป็นแบบนี้ ซึ่งเมื่อก่อนก็แค่ได้ยิน แต่ไม่รู้จักมัน พอรู้จักมัน เห็นมัน มันอยู่ในใจของเรานี่เอง เวลาเห็นจะเห็นที่ใจเข้าไปสัมผัสทุกครั้งตลอด ตื่นนอนกระทั่งหลับนอน เป็นอย่างนี้ทุกวัน เลยมีอีกครั้งหนึ่งผมไปเห็นผู้หญิงสวยๆ เข้า ใจมันนึกว่าคนนี้สวยจริงๆ ทันใดนั้นเห็นตาที่มองไปที่ผู้หญิง แล้วเห็นใจก็เข้าไปรวมกับผู้หญิงที่มอง เหมือนมีอะไรสักอย่างมาตัดการมองนั้น พอตัดปุ๊บ ผมเห็นผู้หญิงเป็นผู้หญิง ไม่มีความรู้สึกว่าชอบ สวย หรือน่าหลงใหล หลังจากนั้นพอได้ยินเสียงผู้หญิงพูดอีก ก็เห็นใจที่เข้าไปรวมกับเสียง แล้วเห็นการปรุงคลุกเคล้าว่าเสียงนี้น่าฟัง ทันใดนั้นก็เหมือนมีอะไรสักอย่างตัดการกระทบของใจที่ไปคลุกเคล้า เลยได้ยินเหมือนแค่ได้ยิน ไม่ไปสําคัญว่าอะไรเป็นอะไร

ทันใดนั้นในจิตเลยผุดขึ้นว่า นี่คือการเกิดดับ และดูได้แค่นี้ แล้วสมาธิมีกําลังแค่นี้ ผมเลยเข้าใจว่าสมาธิมีความสําคัญมากเหมือนกัน (ทุกวันนี้พอผมเห็นผู้หญิงสวยๆ เหมือนเห็นเด็กๆ หรือเห็นอะไรสักอย่าง เวลามองปั๊บ มองว่างามว่าสวย ใจมันจะผุดขึ้นมานะครับว่าจิตนี้มาเพียงแค่อาศัยกายนี้เท่านั้น แต่ไม่ได้หมายความว่าจะไม่หลุดนะครับ บางครั้งก็หลุดเหมือนกัน แต่ก็กลับมาได้ไวขึ้น)

ผมเคยถามพระนะครับ ผมเป็นแบบนี้ๆ พระบอกว่าคิดเอาเอง ผมเข้าไปในความคิด ผมบอกแบบนี้คิดเองได้อย่างไร ผมเห็นที่ใจ บางทีมองคนหรือเห็นอะไรสักอย่าง ผมจะเห็นแค่ขยับไปขยับมา แต่ว่ารู้ไหมว่าอะไรเป็นอะไร รู้ครับ แต่ไม่ไปสําคัญอะไรทั้งนั้น

หลังจากนั้นผมก็เจริญสติแบบเคลื่อนไหวมาเรื่อยๆ แต่พอมานานๆ เข้ามันเลยนึกถึงสมาธิ เพราะเวลานั่งภาวนา ผมจะนั่งเจริญสติเคลื่อนไหว ไม่ได้นั่งหลับตา

ทีนี้ผมก็เลยทําใหม่ครับ คือเดินจงกรมก็เจริญสติแบบเคลื่อนไหว พอนั่งภาวนา ผมก็จะหลับตาพุทโธสลับกันไปแต่ละวัน ผลที่ได้รู้สึกเลยครับว่าสมาธิผมมีกําลัง แล้วเห็นว่าขณะที่จิตไม่ได้แนบแน่นกับสติ มันจะไหลออก (เพราะผมจะเอาสติเป็นหลักใหญ่) ผมเลยเข้าใจว่าการเจริญสมาธิจะทําให้จิตตั้งมั่นและแนบแน่นกับตัวสติได้ดี

(แต่ก่อนผมเจริญสติแบบเคลื่อนไหว ผมเอาแต่สติ ไม่เคยสนใจสมาธิ เพราะครูอาจารย์ว่าเจริญสติอย่างเดียวมันจะเป็นทั้งสติ สมาธิ ปัญญา แล้วไม่ต้องไปพิจารณาอะไรทั้งนั้น มันจะเป็นของมันเอง)

เพราะเวลาภาวนา เหมือนตัวผมมันแน่นไปหมดทั้งตัว เหมือนขันน็อต ยิ่งขันยิ่งแน่น และเห็นใจมันดูตัวเองตั้งแต่หัวจรดเท้า เป็นอย่างนี้ทุกวันครับ จนบางครั้งสวดมนต์ไหว้พระ เวลากราบพระ ผมจะเห็นแผ่นหลังของผมฉีกออกจากกัน แต่เห็นแป๊บเดียว หรือบางทีก็เห็นตัวเองนั่งสวดมนต์เหมือนผมมองคนอื่นอย่างนั้นนะครับ (จริงๆ รายละเอียดมีมากนะครับ แต่ไม่รู้จะเขียนอย่างไร เลยเอาที่สําคัญและจําเป็น) อยากรบกวนท่านอาจารย์ครับว่าที่ผมภาวนานี้มีจุดไหนที่อาจารย์เห็นพิจารณาว่าจะต้องแก้ไข

ตอบ : เราจะบอกว่า มันไม่มีจุดไหนเป็นชิ้นเป็นอันเลย มันไม่มีเลย มันไม่มีเพราะอะไร มันไม่มีเพราะเขาบอกว่าเขาไปภาวนาการเคลื่อนไหว การเคลื่อนไหวๆ แล้วการเคลื่อนไหว พอจะบอกว่าการเคลื่อนไหวผิดหรือการภาวนาสิ่งใดผิด มันไม่ใช่

การภาวนาทุกอย่างมันเป็นวิธีการภาวนาทั้งนั้นน่ะ มันเป็นวิธีการๆ จะผิดจะถูก มันมีมรรคหรือไม่มีมรรค มันจะเป็นผลหรือไม่เป็นผลไง

ถ้ามันบอกว่าการเคลื่อนไหวผิด เดินจงกรมก็ผิด เพราะเดินจงกรมก็เคลื่อนไหว หลวงปู่มั่นก็เดินจงกรม ครูบาอาจารย์เราก็เดินจงกรม การเดินจงกรม แต่ท่านเดินจงกรมต้องมีสติ หลวงตาท่านจะสอนว่า ถ้าการภาวนาของเราขาดสติ ก็เหมือนการทํานั้นเป็นสักแต่ว่า มันไม่ใช่เป็นการภาวนา เพราะขาดสติ ถ้ามีสติทําสิ่งใดนะ มันมีสติแล้วมีการกระทํานั้น การกระทํานั้นมันก็จะเป็นมรรคเพราะมีสติ มีสติมีปัญญา มีการควบคุม มีการดูแล ทําแล้วถ้าได้ผลก็ได้ผล ถ้าไม่ได้ผล มันก็คือมันไม่ได้ผล

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราภาวนาด้วยการเคลื่อนไหวๆ เราจะไม่ใช่บอกว่าการเคลื่อนไหวนั้นผิด แต่การเคลื่อนไหว การเคลื่อนไหวมันต้องมีสติ การเคลื่อนไหว เวลาเดินจงกรม นั่งสมาธิ มันต้องมีสติมีปัญญา แล้วถ้ามีการเคลื่อนไหว มันรู้เท่าทันตัวมันไหม ถ้ารู้เท่าทันตัวมัน จิตสงบไหม ถ้าจิตมันไม่สงบขึ้นมามันไม่มีกําลังหรอก มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นเรื่องโลกๆ นี่

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านสอนบอก เดินจงกรมให้มีสตินะ ถ้าไม่มีสติ เลวร้ายกว่าสุนัข ท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกว่าหมามันมี ๔ ขา มันเดินดีกว่าเราอีก หมามี ๔ ขา เดินไม่ล้มด้วย เรามี ๒ เท้า เราเดินเดี๋ยวก็ล้ม เดินเดี๋ยวก็สะดุดตัวเอง เห็นไหม เราต้องมีสติไง แล้วบอกมีสติมีปัญญา ทําแล้วมันต้องเป็นประโยชน์ มันต้องเป็นมรรคเป็นผล ถ้ามันไม่เป็นมรรคเป็นผล มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้

แล้วนี่บอกมันเป็นไป สิ่งที่เวลาเขาภาวนากันน่ะ ที่มันจะเป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้ มันไม่ใช่มรรค มันไม่ใช่มรรคตรงไหน เพราะว่าเวลาหลวงปู่มั่นท่านพูด ท่านสอนประจํา หลวงปู่มั่นท่านสอนประจํา จิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้เป็นได้ร้อยแปด

ถ้าจิตนี้เป็นได้ร้อยแปด ถ้าจิตมันเป็นไปได้ร้อยแปด ถ้าการภาวนา การภาวนาถ้าคนจิตมันคึกจิตมันคะนอง เวลาจิตมันจะเป็นสมาธิ มันจะรู้มันจะเห็นอะไรแปลกๆ ไปทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้ามันจะรู้มันจะเห็นอะไรแปลกๆ ขึ้นมา เรารู้เราเห็น เราส่งออกหมดแหละ ถ้าเราส่งออก มันต้องดึงกลับมาๆ ถ้าดึงกลับมาได้มันก็กลับมาพุทโธ ดึงกลับมาได้มันก็กลับมาที่ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันดึงมาได้ ถ้ามันดึงกลับมาไม่ได้ มันก็หลุดออกไป นี่มันเป็นเรื่องโลกๆ ทั้งนั้นน่ะ

หนึ่ง เป็นเรื่องโลกๆ นะ แล้วเป็นการยืนยันไง “แต่ก่อนผมเจริญสติแบบการเคลื่อนไหว เอาแต่ตั้งสติไม่เคยสนใจสมาธิเลย แล้วครูบาอาจารย์ท่านสอนว่าให้เจริญสติอย่างเดียว เคลื่อนไหวอย่างเดียว แล้วมันจะเป็นทั้งสติ เป็นทั้งสมาธิ มันจะเป็นทั้งปัญญา แล้วมันจะเป็นของมันเอง” นี่จบเลย ถ้าจะเป็นของมันเอง มันก็รอมันผุดสิ

กรณีนี้ก็เหมือนเมื่อก่อน กรณีดูจิต การดูจิตของหลวงปู่ดูลย์ไม่ผิด หลวงปู่ดูลย์ท่านสอนดูจิต แล้วท่านสอนพุทโธด้วย แต่ท่านสอนเป็นมรรค เป็นมรรคเพราะอะไร เพราะท่านใช้ปัญญาอบรมสมาธิด้วยการเพ่ง ด้วยการดู พอดูขึ้นมาแล้วท่านมีสติปัญญาของท่าน พอจิตมันสงบไง พอจิตมันสงบแล้ว จิตเห็นอาการของจิตนะ มันจะเห็นสติปัฏฐาน ๔

เวลาคนสอนเป็นมันเป็นมรรคเป็นผล คนสอนไม่เป็นมันไม่เป็นมรรคไม่เป็นผล มันทําตามเขา ทําตามแบบฟอร์ม ทําตามแบบฟอร์มแล้วมันมีผลไหม มันไม่มีผล ถ้ามันไม่มีผลขึ้นมาแล้วมันเป็นมรรคไหม มันไม่เป็น ถ้าไม่เป็นมรรคมันก็ว่างเปล่า

ฉะนั้นบอกว่ามันจะเป็นไปเองนี่จบเลย ไม่มี ไม่มีเป็นเอง ถ้ามันเป็นไปเอง กรรมก็ไม่มีผลน่ะสิ กรรม ใครทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ใครทําผิดก็เป็นมิจฉาทิฏฐิ ใครทําถูกก็เป็นสัมมาทิฏฐิ ถ้าใครทําถูกต้องดีงาม มันก็เป็นมรรค ใครทํามิจฉา มันก็เป็นอกุศล มันไม่มี มันไม่มีของมันอยู่แล้ว มันไม่มีมรรคไม่มีผล ถ้าไม่มีมรรคไม่มีผลขึ้นมา มันไม่เป็น

ทีนี้การเคลื่อนไหวส่วนการเคลื่อนไหว จะบอกว่าถ้าบอกว่าการเคลื่อนไหวผิด เดินจงกรมก็ผิด เออ! เดินจงกรมก็เคลื่อนไหวเหมือนกัน แต่เคลื่อนไหวแบบสํารวมระวัง

เวลาอยู่บ้านตาดนะ ใครเดินจงกรมโดยที่ไม่ตั้งสติ เดินจงกรมทําเล่นนะ หลวงตาท่านไล่ออกจากวัดเลย ท่านรับไม่ได้ ท่านบอกว่ามันเป็นการสบประมาทธรรมะ เวลาฟังธรรมๆ นะ ถ้าใครนอนฟัง ใครไม่เคารพธรรม หลวงตาท่านรับไม่ได้ ท่านบอกธรรมะนี้สูงส่งมากเลย ท่านจะพูดจะสอนสิ่งใดก็แล้วแต่ ธรรมต้องเป็นใหญ่ ความถูกต้องต้องเป็นใหญ่ เวลามีปัญหากันต้องหาเหตุหาผล ถ้าหาเหตุหาผลสมดุลแล้ว อันนั้นเป็นธรรม เป็นธรรม ธรรมต้องเป็นใหญ่ ใครจะเหนือธรรมไม่ได้

ฉะนั้น เวลาเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ถ้าใครมาทําเล่นๆ ท่านไล่ออกเลย ท่านถือว่าไม่จริงไม่จัง คือว่าไม่เคารพธรรม ถ้าไม่เคารพธรรมมันก็ไม่ได้ธรรม เหมือนเรา เราไม่เคารพพ่อแม่ เราไม่เคารพพ่อแม่ เราก็ไม่เชื่อฟังพ่อแม่ ถ้าเราเคารพพ่อแม่ เราก็เชื่อฟังพ่อแม่ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเขาไม่เคารพธรรมมันก็เหยียบยํ่าธรรม ถ้าเอ็งเหยียบยํ่าธรรมแล้วเอ็งจะมาภาวนา เป็นไปไม่ได้

ฉะนั้น การทําต้องมีความเคารพ ถ้าความเคารพ ท่านเดินจงกรมท่านต้องเอามือประสานไว้ระหว่างใต้สะดือแล้วเดิน อย่าไปแกว่งแขน แกว่งแขน สติมันแตกออกไป ท่านไม่ให้แกว่งแขนนะ ใครเดินแบบสบายๆ นะ ถ้าเห็นนะ ท่านพูดประจํา หลวงตา เราอยู่กับท่านนะ ท่านพูดคําไหนจะคอยจับ เพราะอะไร เพราะสายตาของท่าน สายตาของท่าน ปัญญาของท่าน ท่านวินิจฉัยแล้วท่านพูดออกมานี่เราเก็บหมดเลย มีสิ่งใดดี เก็บๆๆ เลย แล้วมาวินิจฉัย ถูกไหม ถ้ายังไม่ได้ภาวนาก็ยังไม่เห็นโทษของมัน ถ้าใครภาวนาจะเห็นโทษเลย

“ภาวนามาเป็นปีๆ ไม่ลงสักที ภาวนาไปแล้วทําไมมันทุกข์ขนาดนั้น”

ก็กิริยาของเอ็งน่ะ ก็ศรัทธาความตั้งใจน่ะ ทําก็ทําลวกๆ ทําเล่นๆ แต่จะเอาผลจริงๆ ทํา ถ้าทําจริงก็ได้ผลจริง ทําเล่นก็ได้ผลเล่นๆ ไง ได้ผลเล่นๆ ก็เหมือนคําถามนี้ คําถามเวลาทําไปแล้วจิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก ถ้ามันเป็นมรรค เป็นมรรค ศีล สมาธิ ปัญญา เวลามีศีล ศีลคืออะไร ศีล ๕ ขอไม่ขอศีล ๕ มันก็อยู่ในหนังสือเต็มไปหมดเลย หนังสือมันมีอยู่แล้ว ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ อยู่ในหนังสือเต็มไปหมดเลย เอ็งขอ ไม่ทํา เอ็งก็ไม่ได้ ถ้าเอ็งทําขึ้นมามันก็อยู่กับเอ็ง

ศีลคืออะไร ศีลคือความปกติของใจ ถ้าใจมันทําสมาธิได้ สมาธิมันตั้งมั่นแล้ว มันมีความสุขของมันแล้ว มีความสุขของมัน ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญามันจะเกิดขึ้น ปัญญามันเกิดอย่างไร ปัญญามันเกิดในสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย พิจารณากาย แยกแยะกายให้เป็นไตรลักษณ์ ถ้าจับเวทนาได้ พิจารณาเวทนาไป ถ้ามันเห็นจิต จิตเศร้าหมอง จิตผ่องใส ถ้าเห็นธรรมก็พิจารณาของมันไป นี่คือการฝึกหัดใช้ปัญญา

หลวงตาท่านบอกเลย บอกว่า ถ้าปัญญาไม่ต้องฝึก ให้มันมาเอง ถ้าอย่างนั้นท่านไม่ติดสมาธิ ๕ ปี ท่านมีสมาธิแนบแน่นมากเลย ติดสมาธิอยู่ ๕ ปี มันไม่เห็นเป็นปัญญาสักที

นี่ไง บอกว่ามันเป็นเองๆ ถ้ามันเป็นเอง คนติดสมาธิไม่มี ถ้ามันเป็นเองนะ อาฬารดาบส อุทกดาบสก็เป็นพระอรหันต์ไปแล้ว เพราะเขาได้สมาบัติ ๘ ถ้าปัญญามันจะเป็นเอง ทําแล้วมันจะเป็นเอง คําว่า “ทําแล้วจะเป็นเอง”

“อาจารย์ท่านสอนว่าการเคลื่อนไหวให้เพ่งสติไว้ แล้วมันจะเป็นสมาธิ เป็นปัญญาไปหมดเลย”...เออ! จบ จบข่าว มันบอกอยู่แล้วนะว่าไม่ใช่มรรค

ถ้ามรรคนะ โอ้โฮ! มรรคนะ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค ทําไมมีมรรค ๔ ล่ะ มรรค ๔ เพราะอะไร เพราะกิเลส หลานกิเลส ลูกกิเลส พ่อกิเลส ปู่กิเลส คําว่า “ปู่กิเลส” นี่นะ พญามารนี่ โอ้โฮ! มันชํ่าชอง มันชํ่าชอง มันเล่ห์กลร้อยแปดเลย ฉะนั้น จะเข้าไปสู่พญามารมันถึงเป็นอรหัตตมรรค อรหัตตมรรค ศีล สมาธิ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ครบหมดเลย แต่ถ้าเป็นโสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค นี่เวลามรรคผลมันยังแตกต่างเลย เพราะกิเลสมันแตกต่าง กิเลสมันมีลูกหลานของมัน

ไอ้อย่างเรานี่ไม่ใช่กิเลสด้วย แค่ลมพัดลมเพก็ล้มหมดแล้ว ทําอะไรไม่ไหวสักคนหนึ่ง ไม่ต้องไปพูดถึงกิเลสหรอก แค่ลมพัดใบไม้ไหวก็ตกใจตายแล้ว แล้วไปเจอกิเลสอีก

ฉะนั้น เวลาที่ว่าเพ่งดูเฉยๆ เคลื่อนไหวเฉยๆ แล้วจะมาเอง ไม่มี ไม่มีหรอก ฉะนั้น ถ้ามันไม่ใช่มรรค คําว่า “ไม่ใช่มรรค” มันไม่มีเหตุ จะเอาผลมาจากไหน ถ้ามันเป็นมรรคนะ สตินะ ใครฝึกหัดสตินะ เวลาเราเครียด เวลาเราตึงเครียด เรามีความฟุ้งซ่าน พอสติมันสมบูรณ์นะ จบเลยนะ สตินี่กั้นไว้หมด

หลวงตาท่านใช้คําว่า “สติเปรียบเหมือนฝ่ามือ ฝ่ามือสามารถกั้นคลื่นทะเลได้”

คลื่นทะเล ดูสิ เวลาทะเลมันมีมรสุม มันพัดเข้ามามันทําลายหมดเลย อารมณ์เวลามันเกิด ความตึงเครียดในใจเวลามันเกิด มันทําลายตัวเราทั้งหมดเลย พอเราพยายามมีสามัญสํานึก แล้วเราใช้ปัญญาของเรา ถ้าสติมันคืนมานะ กึ๊ก! หยุดหมดเลย

หลวงตาท่านใช้คําว่า ท่านบอกว่า “ฝ่ามือสามารถกั้นคลื่นทะเลได้” ท่านพูดเอง คํานี้เป็นคําพูดหลวงตา แล้วเราฟังแล้ว อืม! ใช่ เพราะอะไร เพราะถ้าสติมาปั๊บ มันหยุดหมด เหมือนเรา สังเกตได้ไหมเวลาเราสติสมบูรณ์ ไอ้ความคิดที่มันเข้ามาทําลายเราหายหมดเลย เงียบ นี่ไง ถ้ามีสตินะ

ทีนี้คําว่า “สติ” แล้ว เวลาทําไปแล้วมันสติใช่ไหม ฝึกหัดสติแล้ว ฝึกหัดสติ การปฏิบัติถ้ามีสติมันจะเป็นมรรค มันมีการกระทําก่อน พอมีการกระทําก่อน ศีลมันจะเกิด จะเกิดจากการกระทําของเรา

สิ่งใดเวลาพระอาบัติ อาบัติเพราะพระทํา ทําแล้วเป็นอาบัติ แต่เวลาพระคิดไม่เป็นอาบัติ เพราะอาบัติในความคิดมันไม่มี แต่เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา มโนกรรม เวลาเราคิด เราฟุ้งซ่าน เรามีความกังวลในใจ นี่มโนกรรม มันเป็นอาบัติไหม มันเป็นความผิดไหม ความผิดมันยังไม่ได้ทํา แต่มันเป็นไฟเผาเรา มันเป็นไฟเผาเรา เราก็ทําไม่ได้นี่ไง

ถ้าทําไม่ได้ ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา ศีลจะสมบูรณ์ตรงนี้ ศีลคือความปกติของใจ ศีล ๑ เวลาพระในสมัยพุทธกาลจะไปลาพระพุทธเจ้าสึก โอ้โฮ! ศีลร้อยแปด ยุ่งไปหมดเลย อะไรก็ผิดๆ

พระพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าศีลเหลือข้อเดียวอยู่ได้ไหม

ได้

อย่างนั้นมีศีลข้อเดียว รักษาใจ เจตนานั่นน่ะ รักษาศีลข้อเดียว จนพระองค์นี้เป็นพระอรหันต์เลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรารักษาศีลของเรา ศีลคือความปกติ ศีล สมาธิ ถ้าสมาธินี่ฝึกหัด เดินจงกรมเคลื่อนไหวก็ได้ อะไรก็ได้ ลืมตาก็ได้ หลับตาก็ได้ แต่หลับตาดีกว่า เพราะหลับตายังไม่เป็นสมาธิเลย ลืมตาจะเป็นอย่างไร ทําอะไรก็ได้ให้มันเป็นสมาธิ ถ้ามันเป็นสมาธิได้โดยเป็นสัมมาสมาธินะ อย่าเป็นมิจฉา มิจฉาก็ว่างๆ ว่างๆ ว่างๆ สร้างอารมณ์ว่าง

คิดสิ เวลาเราคิด เรานี่ทําบุญเยอะ เรานี่เป็นคนทําบุญเยอะมากเลย พอทําบุญเยอะมาก เราคิดว่าเรามีบุญเยอะเลย เราคิดแต่เรื่องบุญกุศลของเราเลย จิตใจเราก็ว่าง เราคิด เราคิดว่าว่าง แต่ยังไม่มีสมาธิ

เราจะมีบุญกุศลขนาดไหน เราทํามากน้อยขนาดไหน ต้องบริกรรม ต้องฝึกหัด ต้องให้จิตมันกระทํา จิตกระทําจนจิตมันว่าง จิตกระทําจนจิตว่าง นํ้าไหลแต่นิ่ง นํ้าเคลื่อนไหว ออกซิเจนเต็มเลย ปูปลาเต็มเลย กุ้งหอยปูปลาเยอะแยะไปหมดเลย แต่นิ่ง นิ่งหมดเลย เห็นไหม นี่ไง สมาธิ ถ้าสมาธิเป็นอย่างนี้ปั๊บมันจะเข้าใจ ถ้าคนทําสมาธิเป็น

เพราะครูบาอาจารย์ หลวงตาท่านฟังพระเทศน์ๆ พระเทศน์มันยังแจกแจงสมาธิไม่ถูก ถ้าคนแจกแจงสมาธิไม่ถูก มันจะรู้จักสมาธิได้อย่างไร คนที่รู้จักสมาธิแล้ว ท่านจะเห็นว่าสมาธิกับอารมณ์สามัญสํานึกมันแตกต่างกันอย่างไร อารมณ์ของอารมณ์สามัญสํานึกกับอารมณ์ที่เป็นสมาธิมันแตกต่างกันอย่างใด

อารมณ์สามัญสํานึก เดี๋ยวก็ดี เดี๋ยวก็ร้าย แล้วถ้าเป็นอารมณ์สมาธิมันเป็นหนึ่งเดียวที่ไม่พาดพิงอารมณ์สิ่งใดเลย ไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น มันทรงตัวของมันได้นี่ พุทโธๆ เพื่อให้มันทรงตัวได้ ถ้ามันทรงตัวได้มันถึงเป็นสมาธิได้ สมาธิตั้งมั่นไม่พาดพิงอารมณ์ ไม่พาดพิง มันไม่ต้องพาดพิงอาศัย ไอ้นี่จิตอยู่ไหนก็ไม่รู้ แต่อารมณ์ดี อารมณ์ดี๊ดี อารมณ์ขี้ทุกข์ อารมณ์ขี้ยาก นี่จิตมันพาดพิงอารมณ์

นี่ไง ถ้าเป็นสมาธิไง ถ้าเป็นสมาธิขึ้นมา แล้วถ้าเป็นปัญญาเป็นภาวนามยปัญญา ถ้าภาวนามยปัญญา หลวงตาก็พูดอีกแหละ คนไม่เคยเห็น พูดไม่ได้ คนไม่เคยมีภาวนามยปัญญา ไม่รู้ว่าภาวนามยปัญญามันเกิดอย่างไร

ถ้าภาวนามยปัญญาเวลามันเกิดขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญาสมบูรณ์แล้ว พอสมบูรณ์แล้วมันก็มรรค ๘ แล้ว มรรค ๘ พอเราพิจารณาไปแล้วมันจะหมุนของมันแล้ว ไปแล้ว ที่ว่าปัญญามันหมุน ธรรมจักรมันหมุน จักรมันหมุน จักรมันจะเข้าไปทําลายอวิชชาในใจ เวลามันหมุน มันเคลื่อนตัวไป มันเป็นของมันไป

แล้วถ้ามันไม่มีล่ะ “เดี๋ยวมันจะเป็นเอง เดี๋ยวจะเป็นเอง” มันไม่ใช่มรรค การเคลื่อนไหวหรือไม่เคลื่อนไหว อันนี้ไม่ใช่ประเด็น ประเด็นว่าทําแล้วมันเป็นมรรคเป็นผลหรือไม่ เพราะว่าการเคลื่อนไหว หลวงปู่มั่นท่านก็สอนเดินจงกรม ในประวัติหลวงปู่มั่น ในปฏิปทาธุดงคกรรมฐาน มันก็นั่งสมาธิ เดินจงกรม อิริยาบถ ๔ ยืน เดิน นั่ง นอน ได้หมด แต่มันมีสติปัญญาพร้อมสมบูรณ์หรือไม่ แล้วทําแล้วมันเป็นมรรคเป็นผลหรือไม่ ถ้ามันไม่เป็นก็จบ มันไม่เป็นก็จบ ก็ทําไป ทําไปมันก็แบบว่ามันเป็นมิจฉาทิฏฐิเสียด้วยนะ ทําไปแล้วมันเข้ากระแสสายบุญสายกรรมไง

เวลาเข้ากันโดยธาตุ ลูกศิษย์พระสารีบุตรเป็นปัญญาวิมุตติทั้งนั้น ลูกศิษย์ของพระโมคคัลลานะเป็นเจโตวิมุตติทั้งนั้น มีฤทธิ์ทั้งนั้น ลูกศิษย์พระเทวทัตถือลามกทั้งนั้น มันชอบ มันเข้ากันโดยธาตุ โดยธาตุคือการกระทําบ่อยๆ มันชอบใจ พอชอบใจมันก็ยึดเป็นอารมณ์ ยึดเป็นอารมณ์มันก็เป็นจริตนิสัย พอเป็นจริตนิสัยมันก็ไปเลย

นี่ก็เหมือนกัน ให้มันถูกต้องดีงามเท่านั้นก็จบ นี่พูดถึงว่า นี่มันเป็นอย่างไร อันนี้เขาบอกว่าเวลาเขาพิจารณาของเขา มาเข้าสู่คําถามเนาะ คําถามนี่เขาถามบอกว่า เราจะพูดถึงการเคลื่อนไหวก่อน การเคลื่อนไหวนะ เขาบอกว่าเขาภาวนาแบบการเคลื่อนไหว ทีนี้การเคลื่อนไหว เราออกตัวไว้ก่อนไง ออกตัวไว้ก่อนเพราะว่าการเคลื่อนไหวกับการเดินจงกรม

เดินจงกรมก็เคลื่อนไหว แต่เดินจงกรมถูก เดินจงกรมผิด หลวงตาท่านไล่ออกจากวัดเลย ท่านบอกว่าไม่เคารพในธรรม ไม่เคารพในธรรมมันก็จะปฏิบัติธรรมไม่ได้ธรรม ทําโดยความสบประมาท ทําโดยความไม่เคารพบูชา แต่ถ้าเราทําด้วยความเคารพความบูชาของเรา ถึงมันจะไม่ได้ เราก็เคารพบูชาของเรา นี่อาจารย์ท่านสอนกันมาแบบนี้ ถ้าสอนมาแบบนี้มันต้องทําด้วยความเคารพ ทําด้วยความจงใจ ทําด้วยความตั้งใจ เราอยากได้ของจริง เราไม่อยากได้ของเล่นๆ

ฉะนั้น นี่กรณีหนึ่ง นี่พูดถึงการเคลื่อนไหว จบ

ทีนี้การเคลื่อนไหว นี่มาพูดถึงว่า “มีอยู่ครั้งหนึ่งเดินจงกรมในบ้าน เห็นเป็นวัตถุลูกใหญ่ๆ”

ไอ้เห็นนิมิตเห็นได้ร้อยแปด การเห็นนิมิตนะ เวลาเราเห็นกาย เห็นกายมันก็เป็นนิมิต แต่เห็นกาย จิตมันสงบ มันเห็นกายใช่ไหม เพราะนิมิตที่เป็นกาย นิมิตที่จะเป็นสติปัฏฐาน ๔ มันตั้งได้แล้วมันพิจารณาได้ มันแยกแยะได้ ถ้าจิตไม่เป็นสมาธิ ตั้งไม่ได้ แยกแยะไม่ได้ นิมิตที่มาเหมือนกัน มันไหลมา มันรู้มา มันรู้มาโดยนิมิต ถ้านิมิตมีถูกมีผิด ถ้าเป็นปุถุชน นิมิตผิดหมด

แต่ถ้าเป็นนิมิตของพระอรหันต์ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านพูด หลวงตาท่านพูดบ่อย “เมื่อคืนฝันว่าเทวดามาขอฟัน” นั่นก็นิมิต เห็นไหม หลวงตาท่านพูดในเทปน่ะ ท่านบอกว่าท่านตื่นนอน ท่านฝัน ฝันว่าเมื่อคืนเทวดามาขอฟัน ท่านพูดบ่อยเลยตอนช่วงท้ายชีวิตท่านน่ะ นิมิตของพระอรหันต์มันก็ถูกต้องดีงามหมด นิมิตของปุถุชน กิเลสทั้งนั้น กิเลสท่วมหัว มันก็อุปาทานทั้งนั้น นี่พูดประสาเราไง

นี่เขาบอกว่าเขาเห็นวัตถุก้อนใหญ่ๆ หลุดออกไป แล้วก็เปรียบเหมือนว่ามันเป็นเรื่องกิเลสหลุดไป อ๋อ! กิเลสมันเป็นเช่นนี้เอง แล้วพอกิเลสเป็นเช่นนี้เอง แต่คําถามเขาบอกเขาพิจารณาเฉยๆ มันจะเป็นไปเองๆ

มันเป็นไปเองก็เห็นนิมิตไปเอง เหมือนเราเวลาเรานั่งอยู่ที่ศาลา ถ้าเป็นลูกศิษย์ของเรานะ พอมาหาเรานี่ “โอ๋ย! หลวงพ่อดี๊ดี หลวงพ่อดี๊ดี” มีแต่คนชม แต่ถ้าคนที่ไม่เห็นด้วยกับเรานะ “โอ้โฮ! หลวงพ่อนี่ดุมาก หลวงพ่อเป็นคนไม่ดี”

มันจะมีผลอะไร มันจะมีผลอะไร โลกธรรม ๘ สรรเสริญนินทาก็เรื่องของเขา แต่ตัวฉันดีหรือไม่ดีมันอยู่ที่ตัวฉัน ไอ้นั่นมันสรรเสริญนินทา ไอ้นี่ก็เหมือนกัน นิมิตเราส่งออกไปรู้ไปเห็น แล้วมันจริงหรือเปล่า ถ้าเป็นจริงไม่จริงก็เป็นแบบนี้

ฉะนั้น เขาบอกว่า เวลาเขาภาวนาอย่างนี้ เขาเห็นอย่างนี้ เห็นเรื่องโลกๆ นี่เขาคิดของเขาไปนะ แล้วเขาบอกว่า อ๋อ! มันเป็นอย่างนี้เอง กิเลสมันเป็นแบบนี้เอง มันเป็นความโลภ ความหลง มันรู้เท่าแล้วก็จบ นี่คือความคิดของเขา

ถ้าพูดถึงเป็นการประพฤติปฏิบัตินะ เราจะบอกการประพฤติปฏิบัติเริ่มต้นทุกคนปฏิบัติโดยกิเลส โดยความเห็นของเรา ถ้าโดยความเห็นของเรา โดยสามัญสํานึก โดยสัญชาตญาณของเรา ถ้าโดยสามัญสํานึก โดยสัญชาตญาณของเรา ถ้าเราพุทโธได้ โดยสัทธาจริตมันก็พุทโธได้ เป็นสมาธิได้ แต่ถ้ามันเป็นพุทธจริต คนที่มีปัญญามาก ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิคือสติปัญญาเท่าทันความคิด

เท่าทันความคิดก็ที่เขาถามนี่ไง พอภาวนาสังเกตต่อเนื่องไป เขาก็เห็นว่ามันมีสิ่งที่วิ่งอยู่ในตัวเอง มันเป็นความโลภ ความโกรธ ความหลง แล้วเขารู้เท่ารู้ทันความโลภ ความโกรธ ความหลง

นี่มันเป็นสามัญสํานึก มันเป็นความคิด ถ้ามีสติเท่าทันมันจบได้ มันจบได้ก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ เป็นสมาธิ เป็นสมาธิ เป็นสมาธิเพราะอะไร เป็นสมาธิเพราะมันเป็นสามัญสํานึก มันเป็นโลก มันเป็นเรา ปุถุชนน่ะ ปุถุชนมันก็มีอารมณ์ความรู้สึกเป็นเรื่องธรรมดา อารมณ์ความรู้สึกเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าเราเท่าทันอารมณ์ความรู้สึก มันปล่อยวางอารมณ์ความรู้สึกมันก็เป็นสมาธิไง ถ้าเราปล่อยวางอารมณ์ไง

สมาธิคือจิตตั้งมั่นที่ไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น นั่นคือตัวสมาธิ แต่ถ้ามันยังพาดพิงอารมณ์ใดอยู่ สมาธิ ขณิกสมาธิมันเป็นสมาธิ มันมีหลักของมัน แต่มันยังพาดพิงอยู่ เพราะมันรับรู้ได้ อุปจารสมาธิมันคิดได้ มันเป็นอุปจารสมาธิ เป็นสมาธิอยู่ มันพาดพิงได้ แต่ถ้ามันเป็นอัปปนาสมาธิ สักแต่ว่ารู้ ไม่พาดพิงอะไรเลย ถ้ามันเป็นสมาธินะ

ฉะนั้น เวลาเรามีอารมณ์ มีอารมณ์นี่เป็นสามัญสํานึกของเรา แต่ถ้ามันเป็นสมาธิแล้ว มันตั้งมั่นแล้ว เวลาเราเห็นอาการของจิต เราจะจับสติปัฏฐาน ๔ อันนั้นเพราะจิตมันเป็นสมาธิ จิตมันตั้งมั่น จิตมันมีกําลัง แต่สามัญสํานึกของเรา เราเป็นโลก เราเป็นโลก เป็นโลกหมายความว่าเราไม่รู้เรื่องอะไรเลย เราคิดว่าสิ่งนี้เป็นเราๆ ไปหมด พอเราไปเห็นอะไรรู้อะไรมันก็ว่านี่เป็นธรรมๆ ไง มันเป็นโลกไง เป็นโลกคือโลกทัศน์ เป็นโลกคือสัญชาตญาณ

เป็นมรรค เป็นมรรคเพราะจิตมันเป็นสมาธิแล้ว จิตเป็นสมาธิ จิตมันตั้งมั่น ตั้งมั่นมันก็มีความสุข ตั้งมั่นก็เป็นอิสระ ตั้งมั่น กิเลสมันก็ครอบงําไม่ได้ พอมันครอบงําไม่ได้ มันเห็นอาการของมัน มันเห็น เพราะมันมีสติมีปัญญา มันเห็น มันเห็น มันรู้ได้ มันพิจารณาของมันได้ นี่เป็นมรรค นี่พูดถึงว่าปฏิบัติใช่มรรคหรือไม่ใช่มรรค

ฉะนั้น สิ่งที่พูดมานี้ คําถามว่า เห็นความโลภ ความหลงไปหมดเลย แล้วพิจารณาไปทุกครั้งมันก็เห็นของมันไปนะ เวลาผมเห็นผู้หญิง เห็นผู้หญิงที่ว่าเวลามันสวย เวลามันมีอะไรมาตัด

คําว่า “มีอะไรมาตัด” มันไม่ใช่ปัญญา ถ้ามีปัญญานะ เวลากรรมฐานเรา เห็นไหม คนเรามันสวยงามที่ผิวหนัง ลองลอกผิวหนังออกมาสิ ผิวหนังลอกออกมาแล้วมีหญิงมีชายหรือไม่ ถ้ามันทะลุ มันมองทะลุผิวหนังไปเลย

เวลาหลวงตาท่านสอน ครูบาอาจารย์เราสอน เวลานั่งกรรมฐานแล้วจิตมันสงบลง มันมีผู้หญิงหนีสามีมาเดินผ่านไป แล้วสามีเขาก็ตามมา มาเจอพระ ถามพระว่า “เห็นภรรยาผมเดินมาทางนี้ไหม”

“ไม่เห็น เห็นแต่โครงกระดูกมันเดินไป ไม่เห็นคน เห็นแต่โครงกระดูกมันเดินไป”

นี่มันคนละเรื่องเลย เห็นแต่โครงกระดูกไง เพราะจิตใจของท่านเป็นธรรม ท่านมองทะลุหมดเลย ท่านมองไปเห็นโครงกระดูกเลย ไม่เห็นคน เห็นแต่โครงกระดูกมันเดินไป สามีเขาก็ไม่ติดใจ เขาก็ตามของเขาไป แต่อันนี้มันอยู่ในพระไตรปิฎก

นี่เหมือนกัน เห็นผู้หญิง มันตัดปุ๊บ มันเป็นเรื่องโลกๆ ไง แต่คําว่า “โลกๆ” เราไม่ได้ตินะว่าทําแล้วมันผิดมันอะไร เราไม่ได้ตินะ เพราะอะไร เพราะว่าเขาทําอย่างนี้เขาก็พยายามฝึกหัดของเขา

เราจะบอกว่า เด็กน้อยฝึกหัดทําสิ่งใดมันก็ต้องมีผิดพลาดเป็นเรื่องธรรมดา ไม่ใช่ว่าทําแล้วจะถูกไปหมด ดีไปหมดไง แต่ทีนี้เขาถามเรา เขาถามว่านี่ใช่หรือไม่ ที่ปฏิบัตินี่เราเห็นด้วยหรือไม่

ทีนี้ที่พูด พูดอย่างนี้ ที่พูดเพราะอะไร เพราะมันมีประเด็น ประเด็นที่เขาบอกว่าครูบาอาจารย์เขาสอนไว้ว่าเพ่งไว้เฉยๆ รู้เท่าไว้เฉยๆ ศีล สมาธิ ปัญญามันจะเป็นเอง มันจะเป็นเอง มันจะเป็นเอง เพราะไม่จับไม่ทําไง

เหมือนเราทํางาน เราทํางานเราทําไม่สมบูรณ์ เรามีอุปกรณ์มีทุกอย่างที่ควรจะทําให้มันเป็นชิ้นเป็นอัน แต่เราไม่ทํา เราจะเพ่งอยู่เฉยๆ เพราะมันไม่มีครูบาอาจารย์คอยบอกไง

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยบอกนะ ถ้ามันทํา ดูหลวงตาเวลาท่านพิจารณาอสุภะสิ พิจารณาไปแล้วมันไม่ไหว ท่านต้องปล่อย ปล่อยกลับมาพุทโธให้จิตมันสงบก่อน ให้กลับมามีกําลังก่อน พอมีกําลังเสร็จแล้วท่านก็กลับไปพิจารณาต่อ นี่มันมีครูบาอาจารย์คอยแนะคอยสอนคอยบอกอะไรควร ไอ้เราเวลาไปจับสิ่งใดได้เราก็เคลมว่าเป็นอย่างนั้นๆ เลย แต่มันไม่เป็น

ทีนี้เรื่องผู้หญิงเรื่องต่างๆ มันเห็น เพราะอะไร เพราะมันเป็นวิภาคะกันระหว่างหญิงกับชาย หญิงกับชายมันเป็นวิภาคะกันมาแต่ไหนแต่ไร ทีนี้แต่ไหนแต่ไร เวลาเราถือพรหมจรรย์มันก็แยกระหว่างหญิงกับชาย หญิงก็พรหมจรรย์ ชายก็พรหมจรรย์ ก็แยกจากกัน แยกจากกัน เราอยู่กับพรหมจรรย์ เราประพฤติพรหมจรรย์เพื่อพรหมจรรย์

แต่ถ้าประพฤติพรหมจรรย์แล้วมันก็มีสิ่งเร้า สิ่งเร้า เราต้องมีปัญญาอย่างไรที่จะระงับ เราต้องมีสติปัญญาที่จะระงับ ถ้าเราระงับได้ มันระงับอยู่ในขอบในเขต มันก็จบ ถ้ามันจบ เราก็ภาวนาของเราต่อเนื่องไป เว้นไว้แต่คนที่เขามีเวรมีกรรม เขาระงับไม่ได้ มันก็มีเวรมีกรรมต่อเนื่องไป ถ้ามันไม่มีเวรมีกรรม เราถือพรหมจรรย์ เราจะเกิดมาเพื่อพรหมจรรย์ ถ้าพรหมจรรย์ เราก็ปฏิบัติของเรา

ฉะนั้น นี่พูดถึงว่าคําถามของเขา ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาเคยไปถามพระองค์หนึ่ง พระบอกว่าผมคิดเอาเอง ผมคิดเอาเอง มันจะคิดเอาเองได้อย่างไร เขาว่านะ

พระนั้นเขาก็พูดอธิบายอย่างที่เราพูดนี่ไง มันเป็นการภาวนาที่เกิดขึ้น อย่างนี้มันแบบที่ว่าหลวงปู่มั่นท่านบอก จิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้มันเป็นได้หลากหลายนัก มันเป็นกึ่งๆ ก็ได้ เวลามันไม่ภาวนาเลยมันก็ดิบๆ เวลามันภาวนาแล้วมันก็รู้มันก็เห็นของมันน่ะ แต่สติปัญญามันไม่สมบูรณ์ สติปัญญาไม่สมบูรณ์มันก็กึ่งๆ ของมัน กึ่งๆ ของมันอย่างนี้

เวลามันกึ่งๆ ของมันอย่างนี้ปั๊บ จะว่าไม่ใช่ธรรม เราก็รู้ ถ้าจะเป็นธรรม รู้อะไร รู้อะไรล่ะ จับอย่างไร เราจับกิเลสอย่างไร จับกายอย่างไร จับสมาธิ จับจิต จับเวทนาอย่างไร แล้วถ้าจับได้ พิจารณาอย่างไร

เพราะของยืมอย่างหนึ่งนะ เรากู้เงินใช้นี่อย่างหนึ่ง เราหาเงินเองนี่ทุกข์ยากมากก็อย่างหนึ่ง เพราะเงินของเรา ถ้าเราหาเงินเอง เงินของเรา เราใช้จ่ายเป็นเงินของเราไม่มีดอกเบี้ย ถ้าเราไปกู้เขามาใช้ เรากู้เขามา เราต้องใช้สอย เราต้องมีดอกเบี้ย ต้องใช้คืนเขานะ

นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติ ธรรมะของพระพุทธเจ้าทั้งนั้นน่ะ เราศึกษามา เรารู้มา เราก็พูดได้ เราพูดได้ทั้งนั้นน่ะ เงินกู้ทั้งนั้นน่ะ เรากู้เขามา พอกู้เขามา ถึงเวลามันเสื่อมแล้วต้องใช้ดอกอีกด้วย ใช้ดอกเพราะมันทุกข์มันยากไง แต่ถ้ามันเป็นเงินของเรานะ เราได้ประสบความสําเร็จของเรา เราทําแล้วมันเป็นเรื่องของเรา มันเป็นประโยชน์กับเราไง นี่พูดถึงเวลาที่มันเป็นประโยชน์

ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาไปถามพระแล้วพระเขาบอกว่ามันคิดเอาเอง แต่ผมว่าผมทําของผมได้ แล้วผมก็มาปฏิบัติการเคลื่อนไหวของผมไปเรื่อยๆ แต่สุดท้ายแล้วเขาก็มานึกได้เรื่องสมาธิ พอเรื่องสมาธิแล้ว ตอนนี้เขาก็บอกว่า เวลาเขาปฏิบัติแล้วเขาก็พุทโธบ้าง เคลื่อนไหวบ้าง พุทโธบ้าง พอมีสมาธิขึ้นมามันก็เป็นประโยชน์แล้ว มันเป็นประโยชน์เพราะว่าเขาจับของเขาได้ เขาเห็นสติเขาใหญ่ขึ้น สติเขาดีขึ้น ทุกอย่างของเขาดีขึ้น นี่ถ้าดีขึ้นนะ

เราฝึกของเราไป ถ้าฝึกของเราไป ไอ้การเคลื่อนไหวนั้นมันเป็นวิธีการเท่านั้น แต่ทําแล้วจิตมันสงบหรือไม่ จิตเป็นสมาธิหรือไม่ อย่างที่เราพูดนะ แต่ก่อนเขาจะมีสติแบบเคลื่อนไหว “เอาแต่ตั้งสติ ไม่เคยสนใจสมาธิ เพราะครูบาอาจารย์ว่าเจริญสติอย่างเดียวมันจะเป็นทั้งสติ สมาธิ ปัญญา และไม่ต้องพิจารณา”...ตรงนี้เน้นยํ้าเลย “และไม่ต้องพิจารณาอะไรทั้งนั้น มันจะเป็นของมันเอง”...มันเป็นไปไม่ได้ พอมันเป็นไปไม่ได้

หลวงตาท่านพูดบ่อย ถ้าใครบอกว่าทําสมาธิแล้วปัญญาจะเกิดเองๆ ท่านพูดประจําบอกว่า “ถ้าปัญญามันจะเกิดเอง เราไม่ติดสมาธิ ๕ ปี” ถ้าปัญญาจะเกิดเอง หลวงตาไม่ติดสมาธิอยู่ ๕ ปี

อยู่กับหลวงปู่มั่นแท้ๆ หลวงปู่มั่นพอเวลาจะดึงออกมาจากสมาธิ ดึงออกมาจากที่ท่านติด ท่านคิดว่าตอนนั้นท่านเป็นนิพพาน เวลาท่านพิจารณาของท่าน จิตกับกายแยกออกจากกัน ก็ไปหาหลวงปู่มั่น แล้วท่านบอกว่าเหมือนเราที่ถํ้าสาริกาไง แล้วพอตอนหลังจะเอาอีก ท่านบอก มันมีหนเดียวเท่านั้นแหละ เวลากิเลสมันตาย ตายหนเดียว คนตายได้ครั้งเดียว คนไม่ตายได้สองครั้งสามครั้งหรอก กิเลสมันตายไปแล้ว กิเลสขั้นนั้นมันตายไปแล้ว

ก็เข้าใจว่ามันครั้งเดียว ก็เลยติดอยู่ ๕ ปี แล้วติดอยู่ ๕ ปีเพราะความเข้าใจว่านั่นคือนิพพาน แล้วพอเข้าใจว่านิพพานแล้ว ถ้าติดสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิแล้วจะเกิดปัญญาเอง มันจะติดไหม มันก็ต้องออกมาพิจารณาต่อเนื่องไปสิ เพราะ แหม! สมาธิมันแนบแน่นน่ะ ติดอยู่นั่น ๕ ปี

นี่มันจะเป็นเองไง มันจะเป็นเองก็เห็นมาหมดแล้ว ฉะนั้น คําว่า “มันจะเป็นเอง” ๑. เพราะเขาสอน ๒. เราเชื่อเขาแล้วมันจะเป็นเอง

เป็นเอง สิ่งที่ทํามันเป็นผลพลอยได้ เวลาเราเคลื่อนไหว ปฏิบัติมา ๔-๕ ปีนะ เขาบอกว่าเขาปฏิบัติตอนหลังๆ อีก ๒-๓ ปี ตั้งใจมาก ถ้าตั้งใจมาก ปฏิบัติมาแล้วมันก็ปฏิบัติบูชา แต่มันเป็นมิจฉาหรือสัมมา ถ้าเป็นมิจฉามันก็มีความผิดพลาดไป ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิความเห็นถูกต้องดีงาม มันจะเข้าถึงมัชฌิมาปฏิปทา มัชฌิมาปฏิปทาคือสมดุลพอดี ความสมดุลพอดีระหว่างธรรมะ ศีล สมาธิ ปัญญาสมดุลแล้วมันสมุจเฉทปหาน มันจะฆ่ากิเลส พอมันฆ่ากิเลส เห็นไหม มันจะเกิดเองไหม

เพราะเวลาฆ่ากิเลส มันยังมีตทังคปหานคือการประหารชั่วคราว เราใช้สติใช้ปัญญาเต็มที่เลยถ้าเราจับต้องได้ แล้วพิจารณาไปมันปล่อยมันว่างหมดเลย นี่มันชั่วคราวเพราะมันไม่สรุป

เวลาสรุป เพราะถ้ามันมีตทังคปหาน แล้วถ้ามันสรุป มันขาด มันจะมีสมุจเฉทปหาน ถ้ามันสมุจเฉทปหาน เห็นไหม กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส มันเป็นขั้นเป็นตอนน่ะ พระโสดาบันละสังโยชน์ได้ ๓ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส แล้วละอย่างไร แล้วเวลาพระพุทธเจ้าสอนในพระไตรปิฎกด้วย ถ้าเวลาละ เวลาขาดดั่งแขนขาด คนเราตัดแขนขาด มันไม่รู้ว่ากิเลสมันขาดหรือ

ไอ้นี่อะไรก็ไม่รู้ ไปเรื่อยเฉื่อย แล้วก็บอกว่า “อ๋อ! ความโลภ ความโกรธ ความหลงมันเกิดดับอย่างนี้เอง”...มันไม่มีเหตุมีผลอะไรเลย มันไม่ใช่มรรค ถ้ามันไม่ใช่มรรค

เวลาครูบาอาจารย์ เวลาหลวงตาท่านขึ้นไปหาหลวงปู่แหวน เวลาหลวงตาท่านคุยกับหลวงปู่ขาวอย่างนี้ เวลาหลวงตาท่านคุยกับหลวงปู่พรหม คุยกับครูบาอาจารย์ มันมีเหตุมีผลนะ ถ้ามันไม่มีเหตุมีผล มันไม่มีการรับรองกันหรอก ไอ้นี่มันมีเหตุมีผล มันเป็นจริงไง ไอ้นี่มันไม่มีเหตุมีผลอะไรเลย แล้วพูดออกไปแล้วสรุปเอง

เพราะใครจะมาทางไหน วัวใครก็เข้าคอกเจ้าของคนนั้น นี่ก็เหมือนกัน เรามีความเชื่อ มีความเห็นมากขนาดไหน มันก็ฟ้องมาหมดไง “ไม่ต้องพิจารณา ไม่ต้องพิจารณาทั้งนั้น มันจะเป็นของมันเอง” มันเป็นของมันเองมันก็วนอยู่ในอ่างนั่นน่ะ สวะก็อยู่ในนั้นน่ะ มันไม่ไปไหนหรอก มันก็วนอยู่ในนั้นน่ะ มันไม่มีที่มันจะจบสิ้น ถ้ามันเป็นจริงมันจะจบสิ้นของมัน

ฉะนั้น คําถามสุดท้าย เพราะว่าเขาก็ภาวนาเหมือนกัน แล้วมันแนบแน่นขึ้น “อยากให้ท่านอาจารย์ว่าที่ผมภาวนามีจุดไหนบ้างที่จะพิจารณาแล้วเห็นว่าต้องแก้ไข แล้วปฏิบัติให้ถูกต้อง รบกวนอาจารย์ชี้แนะสั่งสอนด้วยครับ”

ถ้าพูดถึงเขากําหนดพุทโธอยู่แล้วใช่ไหม เรากําหนดพุทโธ ลมหายใจเข้าพุท ลมหายใจออกโธ พยายามชัดๆ ชัดๆ ของเรา พยายามสู้กับมันอยู่พักหนึ่งเลยล่ะ แล้วถ้าไม่ได้ ปัญญาอบรมสมาธิ ต้องให้จิตเข้ามาเป็นสมาธิ

คือจะบอกว่า จิตจะต้องปล่อยความรู้ความเห็นที่รู้มาทั้งหมดนี้หมดเลย ถ้าจิตลงสู่สมาธิ ที่ถามๆ มานี่มันวางหมดเลย พอเข้าสมาธิแล้ว อ๋อ! มันเป็นเช่นนี้เอง ถ้าเข้าสมาธินะ ถ้ามันปล่อย มัน อ๋อ! มันเป็นเช่นนี้เอง พอเป็นเช่นนี้เองแล้วมันจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันต้องทําต่อไป

เพราะที่ทํามาๆ มันเป็นอย่างนั้นๆ มันเป็นที่เรารู้เราเห็น เรารู้เราเห็นนะ ครูบาอาจารย์ท่านสอนนะ จิตที่คึกจิตที่คะนองคือจิตที่มีอํานาจวาสนามันจะรู้มันจะเห็นต่างๆ มันจะต้องมีครูบาอาจารย์ที่ความรู้มากกว่ามันถึงดูแลกันได้ ถ้าไม่ดูแล ออกไปรู้เห็นกาย เราก็รู้กาย ตําราสอนอะไร เราก็รู้ก็เห็น แต่ตําราสอน แต่เรารู้เราเห็น แต่เราเห็นโดยกิเลส เราไม่ได้เห็นโดยธรรม ถ้าเห็นโดยกิเลส ใครเห็นอะไรไม่มีปัญหา

มีพระมาหาบ่อยมากบอกว่า ทําให้จิตสงบสิ จิตสงบแล้วก็พิจารณากาย แล้วเขาก็บอกว่าเขาจิตสงบแล้วเขาพิจารณากาย แล้วก็มาถามว่าทําอย่างไรต่อ แล้วทําอย่างไรล่ะ ก็นึกเอาทั้งนั้น จิตสงบแล้วพิจารณากาย พิจารณาอย่างไร ในตําราเขาบอกไว้อย่างนั้นน่ะ แต่ทํา ทําอย่างไร ถ้าเห็นกาย เห็นอย่างไร ถ้าเห็นกายมันสะเทือนกิเลสไหม เห็นจริงหรือเห็นปลอม เห็นโดยอุปาทาน เห็นโดยจินตนาการ เห็นโดยกิเลส ถ้าจิตสงบแล้วเห็นโดยธรรม พอเห็นโดยธรรม จับมันไม่อยู่แล้ว

เห็นโดยธรรมนี่นะ มันจะเคลื่อนไหว เพราะอะไร เพราะมันจะรองรับด้วยสมาธิ จะรองรับด้วยจิตของเรา ถ้าด้วยจิตของเรา ถ้าจิตของเรามีกําลังขนาดไหน เห็นไหม ในสัมโพชฌงค์ไง ในสัมโพชฌงค์ท่านพูดถึงอินทรีย์ อินทรีย์แก่กล้า คนที่จะประพฤติปฏิบัติมันต้องมีอินทรีย์ มีพละ มีกําลังของจิต จิตต้องมีกําลังมีพละของมัน ถ้าจิตมีกําลังขึ้นมาแล้ว พอเวลามันตั้งมั่นได้แล้วมันมีกําลังที่สามารถทรงได้ ที่สามารถเคลื่อนไหวได้ ที่สามารถพิจารณาได้ มันเทียบได้หมดแหละ เวลามานี่เหมือนหมอเลย คนไข้มานี่เป็นอะไร สมุฏฐานโรคเรารู้ทันที ถามนี่รู้ทันที

นี่ก็เหมือนกัน เวลามา พิจารณาเป็นอย่างไรว่ามา เขาจะบอกอาการเลย พิจารณาอย่างนั้นๆ จบ รู้ทันทีว่ามันขาดอะไร ขาดสติ ขาดสมาธิ ขาดปัญญา มันขาดตรงไหน ตรงไหนเข้ม ตรงไหนอ่อน รู้ทันที แต่อธิบายแล้วเขาจะทรงได้ไหม เขาจะทําความสมดุลได้ไหม ถ้าทําความสมดุล เขามีมัชฌิมาปฏิปทาไง ถ้าเขาทําความสมดุลของเขาได้ก็เป็นมัชฌิมาปฏิปทา ถ้ามัชฌิมาปฏิปทาก็จุดเดือด

ข้าว อาหารที่มันสุก มันสุกเพราะอุณหภูมิจุดที่มันสุก นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามัชฌิมาปฏิปทาความสมดุลของมันใช้ได้มันก็ใช้ได้ ถ้ามัชฌิมาปฏิปทามันอ่อนมันแข็งอย่างไร สิ่งใดอ่อน สิ่งใดไม่มีกําลังไม่พอ ไม่พอมันก็ไม่สมดุล ไม่สมดุลก็ไม่มัชฌิมาปฏิปทา เป็นไปไม่ได้

นี่ไง นี่พูดถึงว่า ถ้าจุดไหนควรจะทําอย่างใด

กลับมาเลย สิ่งที่เป็นไปๆ ที่เห็นๆ มา จิตเป็นได้หลากหลายนัก เราไม่ใช่บอกว่าที่เห็นมานั้นไม่ใช่ไม่เห็น เห็น แต่เห็นแล้วเขียนมาถามนี่งงๆ

แต่ถ้าเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกนะ หลวงตา หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า “แม้แต่นั่งอยู่หน้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่ถาม” ถ้าเป็นจริงมันเป็นสันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตน เวลากิเลสขาดดั่งแขนขาด ขาดเลย จบเลย แล้วจบสิ้น นี่ธรรมะมันเด็ดขาดอย่างนั้น ถ้ามันเด็ดขาดอย่างนั้น เห็นไหม

กลับมาที่พุทโธ สิ่งที่รู้ที่เห็น เห็นแบบโลกียปัญญา เห็นแบบโลกๆ เป็นโลกียปัญญา เห็นจากจิต จะบอกว่าไม่เห็น...เห็น แต่เป็นโลกหรือเป็นธรรม เป็นมรรคหรือไม่เป็นมรรค ใช่มรรคหรือไม่ใช่มรรค เอวัง