คํานํา

ใจเป็นภาชนะที่รองรับธรรม ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ใจเป็นธรรม การตอบปัญหาจึงชัดเจนเป็นคติธรรม เพราะมีความรู้และประสบการณ์จริง หลวงปู่มั่นเทศน์ “มุตโตทัย” ใจเป็นธรรมจดจารึกจะสมบูรณ์ละเอียดลึกซึ้งมาก ถ้าใจไม่เป็นธรรมจะมีปัญหาเสียหายมาก

การปฏิบัติยากในคราวเริ่มต้นและสิ้นสุด การปฏิบัติใหม่ๆ ของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ที่ใจเป็นธรรมล้วนทุกข์ยากมา เมื่อมีโลกธรรมมากระทบ ท่านจะระลึกถึง “ไม่มีใครมีโลกธรรมกระทบรุนแรงหนักเท่าพระพุทธเจ้า” การปฏิบัติยาก แต่การรักษายากยิ่งกว่า เพราะมีกิเลสมารปลิ้นปล้อน หลอกลวง พลิกแพลง สติจําเป็นในธรรมทุกขั้น จึงต้องมีสติ ขาดสติไม่ได้ ต้องพยายามฝึกหัดให้ชํานาญต่อไป

พระอรหันต์เป็นธรรมธาตุ ไม่มีทุกข์ ใจก็ไม่มี ทุกข์ก็ไม่มี

กรณี เสียงดังตูมคล้ายระเบิดขณะสวดมนต์ จิตไปรู้ไปเห็นให้วาง บางครั้งก็รู้สึกมีฝีเท้าเดินหนักๆ รอบตัว ให้แผ่เมตตาอุทิศส่วนกุศล กรณีความกลัวเรื่องงาน กลัวมีเกิดดับ ให้ดับด้วยสติปัญญา ดับไปก็เกิดใหม่ เกิดดับๆ อยู่ในใจ กรณีหนังสือปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐานราคาเท่าไร หาซื้อที่ไหน ทางวัดเห็นคุณค่ามาก จึงแจกเป็นธรรมทาน ดังคําสอนองค์หลวงตาฯ “ถ้าพระให้กันไม่ได้ แล้วจะให้ใครให้” กรณีนั่งภาวนาแล้วปวดหลัง ตามปกติไม่ปวด เพราะสงสัยถึงเป็น ไม่ต้องสงสัย ให้วางไว้แล้วภาวนาต่อไป กรณีนิพพานแล้วจิตไปไหน ให้ภาวนาไป ถ้าภาวนาเป็นแล้ว เป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺฐิโก ความสงสัยก็จะหมดไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
ตุลาคม ๒๕๖๖

พลังจิตอยู่ในตํารา พลังจิตอยู่ในหนังสือหรือ
มีครูสมาธิอีกด้วยนะ แล้วครูมันทําสมาธิเป็นหรือเปล่า
ไอ้ครูสมาธินี่อยากจะคุยสักทีนะว่าสมาธิเป็นอย่างไร
ไอ้ครูสมาธินี่มึงอธิบายสมาธิให้กูฟังทีวะ
ไอ้ครูสมาธิๆ บอกซิว่าสมาธิมันเป็นอย่างไร บอกที
บอกทีสมาธิมันเป็นอย่างไร
ก็เอ็งเป็นครูแล้ว เอ็งเป็นครูสมาธิเอ็งต้องรู้ใช่ไหม
เอ็งบอกกูทีว่าสมาธิเป็นอย่างไร
ว่างๆ...ว่างๆ นั่นดาวเทียมไง อวกาศนู่นไง
ว่างๆ ใจไม่เป็นมันทําให้เสียหายไปหมดแหละ
นี่พูดถึงถ้าใจไม่เป็นนะ

๑

ใจไม่เป็น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๘ กันยายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบขอบพระคุณ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ลูกจะขอกราบขอบพระคุณหลวงพ่อที่ได้เมตตาตอบคําถามเรื่อง “จิตที่หนัก” เมื่อวันก่อนค่ะ เมื่อก่อนตอนนั่งสมาธิ ลูกจะมีอาการแผ่นเสียงตกร่องตามที่หลวงพ่ออธิบายไว้หลายอย่าง และเมื่อวันก่อนที่จะกราบเรียนถามหลวงพ่อ ลูกนั่งสมาธิแล้วอาการต่างๆ ที่เดิมเคยเกิดหนึ่งอาการตอนนั่งแต่ละหน แต่คราวนี้มันเกิดครบทุกอาการต่อเนื่องกันไปในท่านั่งหนนั้น เช่น รู้สึกตัวขยายแล้วมีอาการมีนํ้าลาย ต่อมาก็คอแห้งมากจนต้องไอออกมา ๒-๓ ครั้ง แล้วสักพักก็เหมือนตาที่หลับอยู่ไปจ้องเพ่งอะไรข้างหน้าแต่ไม่ได้เห็นสิ่งต่างๆ มีแต่ความรู้สึกว่าจ้องมองความมืดอยู่ แต่เวลาอาการพวกนี้เกิด ลูกก็พยายามไม่สนใจและพยายามท่องพุทโธต่อไปจนเกิดอาการปวดหลัง นั่งต่อไปไม่ไหว จึงหยุดนั่งสมาธิ

ส่วนอาการจิตหนักๆ นั้น ลูกมีอาการตอนกลางวันขณะที่ไม่ได้นั่งสมาธิด้วย แต่เพิ่งเป็นเมื่อหนึ่งอาทิตย์ที่ผ่านมา หลังจากที่ได้ฟังคําตอบจากหลวงพ่อแล้วจึงเพิ่งเข้าใจว่าจะต้องทําอย่างไร จึงกราบขอบพระคุณหลวงพ่อด้วย

ตอบ : นี่กราบขอบพระคุณเนาะ อันนี้มันเป็นการกล่าวคําขอบคุณเฉยๆ แต่เวลาอาการต่างๆ ทั่วไปที่เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาพูดมา เวลานักปฏิบัติเริ่มต้นทั่วๆ ไป ที่เวลาหลวงตาท่านเคยพูดไว้ว่า คนเราปฏิบัติยากอยู่สองคราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้นกับคราวสุดท้าย

คราวเริ่มต้นๆ แล้วเราจะบอกว่า ไปอ่านประวัติหลวงปู่มั่นสิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านออกปฏิบัติใหม่ๆ ท่านบวชเป็นเณรไง แล้วหลวงปู่เสาร์ท่านไปเอามา แล้วหลวงปู่มั่นท่านมีโรคประจําตัว ท่านมีโรคท้องเสีย ท่านจะมีโรคท้องนะ อย่างพวกเราเป็นโรคกระเพาะ โรคต่างๆ มันต้องรักษาตัวเองไง

เวลาหลวงปู่มั่นท่านบวชใหม่ๆ นะ เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันมีอุปสรรคไปหมดน่ะ แล้วพอมีอุปสรรคไปแล้ว เวลาท่านสึกไปนะ สึกไป หลวงปู่เสาร์ท่านก็ไปเพียรพยายามจะเอาหลวงปู่มั่นกลับมาบวชใหม่

พอหลวงปู่มั่นเข้ามาบวชเป็นพระแล้ว ในประวัติหลวงปู่มั่น เวลาหลวงตาท่านเขียนท่านจะบอกว่า ท่านเขียนประวัติหลวงปู่มั่น ท่านเขียนหนังสือ ส่วนใหญ่แล้วท่านจะเขียนในทางบวก ท่านบอกว่าสังคมน่าจะเป็นสังคมที่คิดบวก สังคมที่น่าจะเป็นสิ่งที่ว่ามีความสามัคคีกัน สิ่งใดที่เป็นสิ่งที่ไม่ดีท่านพยายามจะไม่ให้เป็นประเด็นไง นี่นิสัยหลวงตาท่านเป็นแบบนั้น เวลาท่านพูดนะ ท่านพูดสั่งสอนพวกเราให้รักกัน ให้สามัคคีกัน ให้มีความมีนํ้าใจต่อกัน ท่านจะพูดอย่างนี้

แต่สังคมในความเป็นจริง ในความเป็นจริงมันมีพวกที่มีกิเลสหนา พวกที่คอยทําลาย ในประวัติหลวงปู่เสาร์ ฟังแล้วเศร้าใจมาก หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านวิเวกออกมาจากอุบลฯ เวลาพระผู้ใหญ่จะให้ท่านเป็นเจ้าคณะจังหวัด จะให้เป็นเจ้าคณะอําเภอ ท่านเสียสละ ท่านไม่ต้องการตําแหน่ง ท่านหนีมาไง พอหนีมา อู้ฮู!

ประวัติหลวงปู่เสาร์ ท่านจะกลับอุบลฯ นะ ท่านเขียนหนังสือกลับไปขออนุญาตเจ้าคณะจังหวัด เจ้าคณะอําเภอว่า “ผมอยากจะกลับบ้าน กลับได้หรือไม่”

ในตู้นี้มี ประวัติหลวงปู่เสาร์ ข้อมูลอย่างนี้ ถ้าว่าหลวงตาท่านไม่รู้ เป็นไปไม่ได้ ท่านรู้ทั้งนั้นน่ะ แต่ท่านบอกว่า สิ่งที่ในประวัติหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเอามาเขียนแค่ ๗๐ เปอร์เซ็นต์ ส่วนใหญ่แล้วสิ่งใดที่มันเป็นที่กระทบกระเทือนใจท่านจะไม่เขียนถึงๆ ไง นี่พูดถึงว่าเวลาหลวงตาท่านสอน สอนอย่างนั้นนะ

แต่ในความเป็นจริงๆ ในโลกนี้ในโลกแห่งความเป็นจริง ในชีวิตจริงน่ะ ในชีวิตจริงมันมีกระทบกระทั่งทั้งนั้นน่ะ มีคนเห็นด้วย คนที่ขัดแย้ง คนที่ขัดขวาง มันมีทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาท่านทําของท่าน ท่านบอกว่าท่านจะให้คิดบวก ให้คิดแต่สิ่งที่ดีๆ นี้ในประวัติหลวงปู่มั่น ในประวัติหลวงปู่เสาร์ ถึงจะเป็นคติธรรมทั้งนั้นน่ะ ทีนี้เป็นคติธรรม

ทีนี้เพียงแต่ว่าวันนี้จะตอบปัญหาเรื่องเขาขอบพระคุณมาไง คําว่า “ขอบพระคุณมา” เราจะยกให้เห็นว่า ประวัติหลวงปู่มั่น ประวัติหลวงปู่เสาร์ ประวัติครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านเป็นพระอรหันต์น่ะ ตอนที่ปฏิบัติใหม่ๆ ทุกข์ยากเหมือนเรานี่ การปฏิบัติเริ่มต้นมันเหมือนเรานี่แหละ แล้วมันไม่ใช่เหมือนเราธรรมดานะ มันจะทุกข์ยากกว่าเราอีกด้วย ทุกข์ยากกว่าเราเพราะท่านมีโรคประจําตัวด้วย แล้วท่านขวนขวายของท่านด้วย นี่ในประวัติหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นนะ

แล้วเราก็คิดย้อนถึงเราออกปฏิบัติใหม่ๆ ออกปฏิบัติใหม่ๆ ก็อย่างนี้ จับต้นชนปลาย จับผิดจับถูก อู๋ย! ร้อยแปด เราเองนะ เวลาคนที่บวชนะ พ่อแม่ใช่ไหม เอาลูกมาบวช หรือลูกมาบวชแล้วพ่อแม่ระลึกถึง เราเองในความผูกพันในทางโลกเราก็มีความรับผิดชอบ มีสิ่งที่มันกระทบกระเทือนใจอยู่แล้ว แล้วพอบวชมาเป็นมนุษย์ใช่ไหม มนุษย์มาอยู่ในสังคมของพระนะ ถ้าพระสักห้าองค์สิบองค์ขึ้นไปนะ มันก็มีจริตนิสัยที่แตกต่างกัน

ในความเป็นอยู่นะ เราเองเรามาจากโลก มาจากโลกคือว่าถ้าอยู่เป็นฆราวาสมันก็ยังเป็นชีวิตของฆราวาส มาบวชเป็นพระแล้วก็เหมือนกับโดนทอดทิ้งน่ะ เราบวชเป็นพระแล้ว เรามาแล้ว เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นลูกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นบุคคลสาธารณะแล้วมันต้องดูแลตัวเอง ต้องขวนขวาย ทั้งๆ ที่เรามีครูบาอาจารย์นั่นแหละ แต่ใจเขาคิดไป พอใจคิดไป เราก็มีความเศร้าหมองในใจอยู่แล้ว แล้วมันยังต้องมาภาวนาอีก พอภาวนาเข้าไปก็จับต้นชนปลายล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ

นี่เราจะพูดให้เห็นว่า ผู้ที่ปฏิบัติ เวลาเราฝึกหัดปฏิบัติกัน มันจะเป็นอย่างนั้นจะเป็นอย่างนี้ จะเป็นร้อยแปด แล้วเราก็มาครํ่าครวญกันว่าเราไม่มีวาสนา เรามาครํ่าครวญกันว่าเราเป็นคนทุกข์คนยาก แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นพระอรหันต์ อย่างครูบาอาจารย์ของเราเป็นพระอรหันต์แล้วท่านมาอย่างไรล่ะ

ก็มาเหมือนเรานี่แหละ ท่านก็มาเหมือนเรานี่แหละ แล้วครูบาอาจารย์ยังโดนผลกระทบรุนแรงกว่าเราอีก เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านเทศน์ไว้ในพระไตรปิฎก “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกเธอโดนโลกธรรมกระทบรุนแรง”

“ถ้าพวกเธอโดนโลกธรรม” โลกธรรมก็เหมือนโดนอิจฉาตาร้อน โดนเขาเสียดสี โดนเขาทําลายนั่นน่ะ “ให้ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะสิ่งที่จะโดนโลกธรรมที่รุนแรง ไม่มีใครโดนรุนแรงเท่ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

ท่านจะบอกว่าท่านโดนกระหนํ่ามาด้วยลัทธิ ด้วยลัทธิอื่นศาสนาอื่นที่เขาพยายามจะทําลาย ท่านโดนมาเยอะแยะ ท่านโดนมามากกว่าเราอีก ถ้าท่านโดนมามากกว่าเราแล้วทําไมท่านให้อภัยล่ะ ทําไมท่านทําใจของท่านได้ล่ะ ท่านบอกว่าให้เอาท่านเป็นตัวอย่างไง

นี่เวลาเราอ่านพระไตรปิฎกไปแล้วเจอคติธรรมอย่างนี้ซึ้งใจมากนะ แล้วจําแม่น ชอบด้วย เอามาพูดบ่อยเลย เพราะเราพูดคํานี้บ่อยๆ ถ้าคําไหนที่มันฝังใจ คําไหนที่ชอบ เก็บจําแม่นเลย ถ้าคําไหนไม่ชอบ ไม่เอา แต่คําไหนถ้าชอบนะ ชอบ

ท่านพูด “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกเธอโดนโลกธรรมเบียดเบียน อย่าน้อยใจ อย่าทุกข์ใจ ให้คิดถึงเรา ให้คิดถึงพระพุทธเจ้า เราตถาคตโดนโลกธรรมมารุนแรงกว่าพวกเธอมากมายนัก” ท่านพูดอย่างนี้

แล้วเราคิดดูสิ ขนาดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังเป็นขนาดนั้น ครูบาอาจารย์ของเรายังเป็นขนาดนั้น แล้วเราล่ะ

ถ้าเรา จะย้อนกลับมาเรื่องเวลาเราพุทโธไปแล้วมันจะเกิดอาการอย่างนั้น มันจะเกิดอาการอย่างนี้ มันจะทุกข์มันจะยากไปทั้งนั้นน่ะ

ถ้ามันจะทุกข์มันจะยากไปขนาดไหนมันก็อยู่ที่วาสนา เวลาพูดอย่างนี้แล้วคิดถึงอาจารย์สิงห์ทองเวลาบวชขึ้นมา คนเขาบอกว่าบวชไม่ได้หรอกเพราะท่านเป็นคนที่ดื้อมาก นี่เวลาท้าทายกัน ถ้าบวชได้ ถ้าบวชได้พรรษาจะให้ไปขี้บนที่นอนเลย

แล้วท่านบวชแล้ว ท่านเล่าต่อๆ กันมา บอก นั่งสมาธิที่ไหนมันก็ลง จะทําอะไรมันก็เป็นสมาธิหมด แล้วจิตที่เป็นสมาธิมันมีความสุขไง เออ! มันทําได้ง่ายๆ อย่างนี้ ท่านทําแล้ว โอ้โฮ! สะดวกสบายไปหมดเลย ก็คิดว่า ถ้าอย่างนี้บวชตลอดชีวิต ถ้าอย่างนี้ไม่สึกเลย ใครว่าบวชไม่ได้ๆ ถ้าบวชได้แล้วบวชไม่สึกเลย แล้วพอบอกว่าบวชไม่สึกเลยเท่านั้นน่ะ เท่านั้นเอง สมาธิที่ทําได้ง่ายๆ หายหมดเลย คราวนี้ยากแล้ว ดูกิเลสมันหลอกสิ

ท่านเล่าให้ฟัง ท่านเล่าให้พระฟังต่อๆ กันมานะ จะสวดมนต์ จิตก็จะลงเป็นสมาธิ จะทําอะไร จิตก็เป็นสมาธิ จิตมันลงได้ง่ายๆ

จิตมันเป็นได้มันก็วาสนาของคนนะ วาสนาของคน วาสนาของท่าน ท่านคงจะต้องทําบุญมาเยอะ ท่านคงต้องบวชมาจะเป็นพระอรหันต์น่ะ เพราะทีแรกจะบวชเขาก็ท้าทายกันแล้วว่าท่านบวชไม่ได้พรรษาหรอก ท่านบวชไม่ได้หรอก คนอย่างนี้บวชไม่ได้หรอก เขาท้าทายกันว่าพรรษาหนึ่งก็ยังบวชไม่ได้ แต่พอบวชมาในพรรษาเริ่มต้น อู้ฮู! ดีไปหมด ทําอะไรดีไปหมด สมาธินี่ลงได้ง่ายๆ

พอลงสมาธิได้ง่าย หมายความว่า ถ้าเป็นสมาธิแล้ว สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้าลงสมาธิได้คือว่าท่านมีความสุขไง ถ้าลงสมาธิได้ จิตมันก็สุขมาก จิตมันก็สุขมาก จิตมันก็อุดมสมบูรณ์มาก จิตมันดีมากๆ แล้วใครอยากจะสึกล่ะ ถ้าใครจะไม่สึก ถ้าอย่างนี้บวชตลอดชีวิต พอตั้งใจว่าบวชตลอดชีวิตเท่านั้นแหละ ตอนนี้เกลี้ยงเลยไอ้ที่ว่าง่ายๆ ง่ายๆ น่ะ ทีนี้ก็ต้องลงทุนลงแรงแล้ว แต่ท่านก็ลงทุนลงแรงของท่าน

เราอยู่ใกล้ชิดหลวงปู่เจี๊ยะ อยู่ใกล้ชิดกับหลวงตา ท่านชื่นชมความเพียรของอาจารย์สิงห์ทองมาก ท่านชื่นชมถึงความเพียร หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงตา ท่านเป็นคนที่เป็นบุรุษอาชาไนย ท่านเป็นคนที่ทําอะไรจริงจังมาก ท่านจะชมใครได้ยากมาก แต่ท่านชม ท่านชมว่าอาจารย์สิงห์ทองเดินจงกรมจนทางเป็นร่องไปเลย ท่านชมมาก

เราจะบอกว่าท่านชมมากๆ ก็สิ่งที่ว่าจะจิตสงบได้ จิตที่มันจะมีหลักมีเกณฑ์ได้มันก็มาจากความมุมานะ ความบากบั่น ความพากเพียรอันนั้นไง ความพากเพียรอันนั้นน่ะ

มันจะย้อนกลับมา ย้อนกลับมาคําถามของเรา คราวนี้ขอบคุณ เวลาจิตมันตัวหนักๆ จิตมันมีอาการตัวขยาย มีอะไรร้อยแปด

เรากําหนดพุทโธไว้ เรากําหนดพุทโธไว้ เราพยายามทําความสงบของใจเราเข้ามา หนึ่ง กิเลสมันยังหยาบๆ อยู่ กิเลสมันยังแบบว่ารุนแรงอยู่ ทําสิ่งใดมันจะมีความผิดพลาดมากกว่าความถูกต้อง แล้วพอจิตมันมีอาการต่างๆ มันเริ่มต้นจากการที่มันไม่จริงจัง มันยังไม่ถูกต้องดีงาม อาการต่างๆ มันก็มีร้อยแปดไป ถ้ามีร้อยแปดไป เห็นไหม

เหมือนกับเราทําความสะอาดบ้านหรือทําความสะอาดสิ่งใดก็แล้วแต่ วัตถุที่มันสกปรก เวลาทําความสะอาดครั้งแรกเขาก็ต้องเอานํ้าล้างไปก่อน หรือทําให้ไอ้ความสกปรกที่มันหยาบๆ หลุดไปก่อน แล้วมันยังมีความสกปรกที่มันละเอียด ความสกปรก เราก็ค่อยๆ ค่อยๆ ค่อยๆ ทําไปไง

ถ้าค่อยๆ ทําไป อาการต่างๆ ที่มันเกิดขึ้นมันก็ค่อยๆ พัฒนาขึ้นดีขึ้น คือเราเริ่มต้นจากแยกแยะได้ อะไรถูก อะไรผิด อะไรควรเอาไว้ อะไรไม่ควรเอาไว้ อะไรควรจะระลึกถึง อะไรควรจะไม่ระลึกถึง เราก็ค่อยๆ ฝึกหัดคัดแยกของเรา ทําของเราไป เริ่มต้นเป็นอย่างนี้ทั้งนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกข์กว่าเราเยอะ

แล้วนี่เวลาเรามาปฏิบัติแล้วพอมาเจอสิ่งใดที่เป็นอุปสรรคมันจะโลเลไง นี่พูดถึงว่าคนที่ฝึกหัดนะ แล้วพอมันโลเล แล้วพวกเราพวกที่ประพฤติปฏิบัติ ด้วยอํานาจวาสนาไง ก็คิดว่าเวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติแล้วต้องมีความสุข ปฏิบัติแล้วต้องมีความเจริญ ปฏิบัติแล้วต้องมีความงอกงาม เราก็จะคิดอย่างนั้น

มันก็มีสังคมทางโลกปฏิบัติแบบโลกๆ เขาก็สร้างทฤษฎีกันขึ้นมา สร้างวิธีการกันขึ้นมา ทําอย่างนั้นๆๆ ทีนี้เราก็เป็นเหยื่อเขาหมดแล้ว ชอบ ชอบอะไรที่ง่ายๆ ชอบอะไรที่มันสะดวก

ไอ้อย่างนั้นเขาเรียกว่าอุปาทานหมู่ พอเข้าไปเป็นหมู่แล้ว พอเขาบอกว่าดีก็ต้องดีตามเขาไป ทั้งๆ ที่มันไม่ดีหรอก ทั้งๆ ที่มันไม่ว่างหรอก แต่บอกว่าว่างๆ อย่างนี้ไง เธอก็ว่าง เราก็ว่างไง ก็ว่างด้วยกันอย่างนี้ไง อืม! ถ้าพูดอย่างนั้นแล้วเราก็ต้องว่างด้วย ไม่ว่างก็ต้องว่างไปกับเขา นี่มันเป็นอุปาทานหมู่ นี่มันไม่มีข้อเท็จจริงอยู่ ถ้าอย่างนี้ชอบไปอย่างนั้น

แต่เวลาจะเอาจริงเอาจัง มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก รู้จําเพาะจิตของเรา จิตของเราทุกข์ จิตของเรายาก จิตของเราลําบาก แล้วถ้าจิตของเราจะเป็นสุขมันต้องเป็นสุขที่จิตของเรา ไม่ต้องให้ใครมาชักนํา เธอก็ว่างๆ ฉันก็ว่างๆ เราก็ว่างๆ ด้วยกันไง

คําพูดนี่เขาพูดคํ้าคอเลย “ของเราก็ว่างๆ ของเธอก็ว่างๆ” มันเหมือนกันไง ไอ้ทั้งๆ ที่เราสงสัยอยู่นะ เรายังไม่แน่ใจนะ แต่บอกว่าเหมือนกันน่ะ เออ! ใช่ เหมือนกัน คํ้าคอเลย พอคํ้าคอก็ต้องว่างๆ ไปกับเขา นี่เป็นปฏิบัติแบบไม่มีข้อเท็จจริง

แล้วถ้ามีข้อเท็จจริง มันจะทุกข์มันจะยาก ทุกข์ยากเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ถ้ามันทุกข์มันยาก เรารู้เราเห็น เราเป็นคนทุกข์คนยากเอง แต่ถ้ามันจะดีมันก็ต้องดีขึ้นมาจากใจของเราเอง มันต้องว่าง ถ้ามันจะเป็นสมาธิมันจะปล่อยวางอย่างไร มีสติสัมปชัญญะ มันจะรับรู้อย่างไร เราพิสูจน์ได้ เราตรวจสอบได้ มันชัดเจนได้ มันไม่มีช่องว่างให้เราได้เผลอ ไม่มีช่องว่างให้เราสงสัยเลย มันจะเป็นจริงๆ จริงๆๆ ตลอดเลย เออ! ถ้าเป็นจริงๆ อย่างนี้มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก

แล้วถ้าเป็นจริงขึ้นไปๆ ไอ้พื้นฐานของความเป็นจริงอย่างนี้มันจะรองรับมรรคผลจากใจของเรา มันจะรองรับความจริงที่เป็นจริงขึ้นไปไง จากความเป็นจริงที่มันรองรับผลของความเป็นจริงไง ไม่ใช่ความที่ไม่มีตัวตน ไม่มีสิ่งใดเลย แล้วก็ไม่มีอะไรรองรับมันได้เลย แล้วก็ว่างๆ อย่างเราเป็นอุปาทานหมู่ไปเลย

มันสังเวชอย่างนั้นน่ะ เรามันถึงเสียใจ เวลาพูดอะไรไปแล้ว ที่เวลาพูดออกไป ทั้งๆ ที่อยู่กับหลวงตามาเหมือนกัน ท่านไม่ให้พูดบาดหมางกัน ไม่ให้พูดเพื่อทําลายต่อกัน แต่เวลาพูดชี้ถูกชี้ผิดเพื่อความถูกต้องดีงาม บางทีต้องพูดออกไป อย่างเช่นกรณีนี้

ถาม : เรื่อง “มุตโตทัย”

กราบเรียนหลวงพ่อเรื่องมุตโตทัยที่พิมพ์แจกเป็นการจดจารึกคําเทศน์ของหลวงปู่มั่นถูกต้องหรือไม่ แล้วผู้จดจารึกที่เป็นพระมหาเถระองค์หนึ่งที่เป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่นท่านดําเนินสอนตามแนวทางหลวงปู่มั่น ถูกต้องแบบหลวงปู่มั่น ในการสอนพลังจิต พลังสมาธิ สถาบันจิตตานุภาพ ซึ่งดูคล้ายสถาบันการศึกษาแบบมีหลักสูตรครูสมาธิ

ตอบ : นี่คําถามนะ คําถามมาแล้ว ฉะนั้น เป็นคําถามนะ คําถามส่วนคําถามไง แต่คําถามแล้ว เวลาโดยทั่วไป เวลามุตโตทัยๆ มุตโตทัยมันจดจารึกมาโดยสํานวนของหลวงปู่หลุย สํานวนของมหาเส็ง มันมีมาหลายสํานวน

ทีนี้ว่าสํานวนๆ อย่างนี้ เวลาอยู่ที่บ้านตาด หลวงตาท่านพูดเอง เวลาหลวงปู่มั่นเทศน์มุตโตทัย หลวงตาท่านก็นั่งฟังอยู่ด้วย พอหลวงตาท่านนั่งฟังอยู่ด้วย มันก็เป็นเทศน์กัณฑ์หนึ่งนี่แหละ

ทีนี้เทศน์กัณฑ์หนึ่ง คนที่นั่งฟังอยู่ด้วยกัน เพราะสมัยนั้นมันไม่มีเทป พอไม่มีเทป มันก็อยู่ที่คนจดจารึกใช่ไหม คนจดจารึก ใครที่มีสติปัญญามากมันก็เข้าได้ลึกซึ้ง จดจําได้ชัดเจน คนที่สติปัญญาน้อยมันก็จําได้น้อยใช่ไหม คนที่สติปัญญาทางโลกเขาก็จําแบบโลกๆ ไง นี่จําแบบโลก

หลวงตาท่านบอกว่า สิ่งที่จดจารึกมาในมุตโตทัย เวลาหลวงปู่มั่นเทศน์ละเอียดกว่านั้น ลึกกว่านั้น นี่ในคําพูดของหลวงตา เราฟังกับหูเลยเรื่องมุตโตทัย เพราะมุตโตทัยเวลาพิมพ์มานะ ทุกคนชื่นชมมาก พอทุกคนชื่นชมมากก็ไปชื่นชมหลวงปู่มั่นให้หลวงตาท่านฟัง หลวงตาท่านเป็นลูกศิษย์ของหลวงปู่มั่นท่านก็ต้องภูมิใจในอาจารย์ของท่านใช่ไหม เขาไปชื่นชมว่ามุตโตทัยมันสุดยอดๆ อย่างนั้นน่ะ

หลวงตาท่านบอกว่า “มุตโตทัย” เราก็นั่งฟังอยู่ “มันดีกว่านี้อีก มันลึกซึ้งกว่านี้อีก” ไอ้นี่เขาไปจดเป็นข้อๆๆ คือเป็นวรรคเป็นตอนไง แล้วเป็นวรรคเป็นตอนแล้วมันก็อยู่ที่คนที่มีวุฒิภาวะมากน้อยแค่ไหนไง คนที่มีวุฒิภาวะมาก มุตโตทัยไปอ่านแต่ละสํานวนมันก็ไม่เหมือนกัน

แต่กรณีอย่างนี้ยกผลประโยชน์ให้กับหนังสือนะ เราไม่ได้ติเตียนตัวหนังสือนั้น แต่นี้เขาถามเรื่องมุตโตทัยใช่ไหม เรามีโอกาสได้พูด เราก็อยากจะพูดบ้าง เราอยากจะพูดบ้าง พูดในทางที่ว่าหลวงตาท่านพูดให้ฟังอธิบายให้ฟัง แล้วครูบาอาจารย์ท่านมีหลักเกณฑ์ในการเคารพบูชาหลวงปู่มั่นมาอย่างไร

ถ้าการเคารพบูชาหลวงปู่มั่น ท่านจะเคารพบูชาหลวงปู่มั่น ถ้าสิ่งใดที่มันไม่เป็นจริงๆ ท่านจะไม่เอาไปกระทบกระเทือนหลวงปู่มั่น ไม่เอาไปกระทบกระเทือนอ้างว่าหลวงปู่มั่นว่าอย่างนั้น หลวงปู่มั่นว่าอย่างนี้

หลวงตาท่านไม่เคยพูดอย่างนั้น เวลาหลวงตาท่านเขียนประวัติหลวงปู่มั่นท่านจะบอกว่า “กระผมเป็นผู้ที่มีสติปัญญาน้อย ถ้ามีสิ่งใดขาดตกบกพร่อง ขอโทษขออภัยให้กับผู้ที่มีสติปัญญาน้อย อย่าไปละลาบละล้วงถึงหลวงปู่มั่น”

เวลาหลวงตาท่านเขียนประวัติหลวงปู่มั่น ท่านพูดถึงเรื่องของครูบาอาจารย์ของท่าน ท่านจะบอกว่าครูบาอาจารย์ของท่านเป็นพระอรหันต์ เป็นผู้ที่ประเสริฐ เป็นผู้ที่ให้ชีวิตทั้งชีวิตทางโลกและชีวิตทางธรรม

เวลาพวกเราปัญญาที่อ่อนด้อย ปัญญาที่เราไม่ถึง เราจะไม่ยกเปรียบเทียบตัวเรามีปัญญาระดับนั้น ถ้าท่านทําสิ่งใดท่านจะพูด ท่านจะขออภัยไว้ตั้งแต่ต้นว่า “ข้าพเจ้าเป็นผู้ที่มีปัญญาน้อย เป็นผู้ที่ไม่มีความรอบคอบพอ ถ้าทําสิ่งใดถ้าเกิดอะไรที่มันผิดพลาด ที่มันสะเทือนใจ ข้าพเจ้าขอรับผิดชอบ ให้ขออภัยแก่ผู้ที่มีปัญญาน้อย ผู้ที่มีปัญญาน้อย” นี่เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเคารพบูชา ท่านเคารพบูชาอย่างนี้ ทําอะไรที่ว่าทําเหมือนไม่เหมือน ท่านทําอย่างนี้

แต่ที่ว่าเวลาทางนั้น “หลวงปู่มั่นว่าอย่างนั้น” คือตัวเองไม่เชื่อมั่นในตัวเอง ตัวเองยังไม่เชื่อใจความคิดของตัวเอง ตัวเองยังไม่เชื่อใจไง ถ้าตัวเองไม่เชื่อใจก็บอกว่า “หลวงปู่มั่นว่าอย่างนั้น หลวงปู่มั่นว่าอย่างนั้น”

หลวงปู่มั่นท่านเทศน์ ครูบาอาจารย์ท่านก็ฟังอยู่เยอะแยะ ถ้าครูบาอาจารย์ฟังอยู่เยอะแยะ ครูบาอาจารย์ที่ฟังแล้วมันก็เป็นประโยชน์ใช่ไหม ถ้าคนยิ่งเป็นด้วย เห็นไหม ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะเทศน์ ท่านพูดกับหลวงปู่ชอบ พูดกับหลวงปู่ตื้อ “ให้ช่วยจับขโมยให้ผมที ให้ช่วยจับขโมยให้ผมทีขณะที่ผมเทศน์”

เวลาท่านเทศนาว่าการ ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีคุณธรรมท่านเทศนาว่าการให้เรา ท่านจะให้เราเก็บประโยชน์ให้ทั้งหมดเลย นี่เก็บประโยชน์ๆ ท่านเทศน์ออกมามันเป็นวรรคทอง มันเป็นสิ่งใดที่เป็นประโยชน์ ให้เก็บๆ

แต่ถ้าจิตมันอคติ จิตมันคิดเรื่องอื่น จิตมันออกไป เขาเรียกว่าขโมย ท่านถึงให้ครูบาอาจารย์คอยจับขโมยให้ผมที เพราะขณะที่ผมเทศน์ ผมทํางานสองหน้าที่ มันไม่ถนัดไง เวลาท่านเทศน์ ท่านเทศน์ต้องให้ธรรมะไหลออกมาจากใจของท่าน แล้วท่านยังต้องมากําหนดจิตดูไอ้พวกขโมย ดูไอ้พวกคิดนอกลู่นอกรอยน่ะ ท่านบอกให้ครูบาอาจารย์ช่วยจับขโมยให้ผมที ฉะนั้น เวลาท่านเทศน์ขึ้นมา ถ้าใครคิดแฉลบออกไปน่ะ หลวงปู่ชอบกระแอม แสดงว่ามีคนคิดแล้ว แสดงว่ามีคนส่งออกแล้ว นี่พูดถึงว่าเวลาฟังเทศน์ ฟังเทศน์มาอย่างนั้น

แล้วเวลาฟังเทศน์มาแล้วมันจดจารึก จดจารึกก็จํามา จํามา ถ้าใจมันไม่เป็น ใจไม่เป็นมันจะรู้ได้อย่างไรล่ะ ใจไม่เป็นมันก็ขาดตกบกพร่อง แต่ใจของคนที่สมบูรณ์มันก็ได้มามากใช่ไหม แล้วได้มามาก มันจะเรียงลําดับได้ถูกต้องหรือไม่ถูกต้อง

นี่พูดถึงเฉพาะมุตโตทัยนะ นี่พูดถึงมุตโตทัย ถ้ามุตโตทัย สาธุ มันก็ไปเห็นร่องรอยว่าหลวงปู่มั่นเคยเทศน์อย่างไร หลวงปู่มั่นท่านแสดงธรรมอย่างไรในมุตโตทัย พวกเราก็ชื่นชมนะ เพราะคนเอาหนังสือมุตโตทัยไปชื่นชมกับหลวงตา เวลาหลวงตาท่านพูดอย่างนี้ เราก็นั่งฟังอยู่ด้วย เรานั่งฟังอยู่ด้วย

เพราะเรานั่งฟังอยู่ เราพยายามจะศึกษา ศึกษาว่าด้วยความเคารพบูชาของลูกศิษย์กับอาจารย์ท่านเคารพบูชากันอย่างไร แล้วเวลาความผูกพัน ความผูกพันระหว่างที่หลวงตากับหลวงปู่มั่นท่านอยู่ด้วยกัน ท่านมีความผูกพันกันมาอย่างไร แล้วเวลาหลวงตาเวลาท่านผูกพันกับหลวงปู่มั่น เวลาท่านบอกว่าถ้ามีพระอยู่ด้วยท่านจะเฉยๆ หลวงปู่มั่นก็จะเฉยๆ แต่ถ้าตัวต่อตัวเมื่อไหร่นะ ถ้าท่านไม่พูด หลวงปู่มั่นก็เอาก่อน หลวงปู่มั่นเอาก่อนเลย “อ้าว! มหา จิตเป็นอย่างไร”

ถ้าอยู่กันตัวต่อตัวมันเป็นส่วนบุคคลนะ มันเป็นเรื่องลึกๆ ในใจของแต่ละบุคคล ถ้ามีบุคคลที่สามมาฟังอยู่ด้วย หลวงปู่มั่นก็ไม่พูด ท่านก็ไม่พูด แต่พอท่านมาอยู่กันตัวต่อตัวนะ ถ้าท่านไม่พูด หลวงปู่มั่นเอาก่อน ถ้าหลวงปู่มั่นไม่เอา ท่านเอาก่อน เอาก่อน ระหว่างพ่อกับลูก จะส่งวิชากัน จะส่งเทคนิคส่งวิชาที่ลึกซึ้งต่อกัน ท่านผูกพันกันไง ถ้าความผูกพัน

เวลาเขาเอาหนังสือไปเสนอท่าน ท่านก็พูด แล้วเวลามีคนพิมพ์ประวัติหลวงปู่มั่น ทั้งๆ ที่ท่านเขียนเอง แล้วก็ไปถวายท่าน ท่านก็บอกว่า เราก็พิมพ์ เราก็พิมพ์ของเราเอง เราพิมพ์เราก็แจกเอง พวกลูกศิษย์พิมพ์ก็แจกกันไป ต่างคนต่างอยากจะยกตัวเองว่าหลวงปู่มั่นว่าอย่างนั้น หลวงปู่มั่นว่าอย่างนี้

แล้วหลวงปู่มั่นสอนอย่างไรล่ะ ถ้าหลวงปู่มั่นสอน ก็มาที่คําถามไง บอกมีพระมหาเถระองค์หนึ่งเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น เวลาสอนตามแนวหลวงปู่มั่นจริงหรือไม่

นี่ว่าจริงหรือไม่ เพราะหลวงปู่มั่นท่านสอนอะไรล่ะ ท่านสอนเรื่องอริยสัจ

ท่านสอนเรื่องสมาธิหรือ ใครสอนสมาธิ ถ้าสอนสมาธิมันก็มี มันมีสํานักปฏิบัติทั่วๆ ไปเขาก็ฝึกสอนสมาธิกัน ถ้าฝึกสอนสมาธิ พวกสํานักฤๅษีชีไพร เดี๋ยวนี้มันชักมีฤๅษีนะ พวกถือศีล ๘ แล้วพระก็แหม! มาจัดกระบวนการกันใหญ่เลย นี่มันก็เป็นเรื่องตลาด พอเรื่องตลาด เพราะอะไร เพราะว่าเขาไม่มีธรรมวินัยไง

แต่ถ้าพระลองพูดเรื่องอุตตริมนุสสธรรม ธรรมเหนือมนุษย์สิ พระนี่พูดไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้พระมีวุฒิภาวะภายใน ให้พระมีความมั่นคงจากภายใน ถ้าภายในแล้วทําให้ศาสนามั่นคงไง ถ้าพระมีหัวใจที่เป็นพระขึ้นมา ธรรมและวินัยมันจะมั่นคง มั่นคง มันจะสืบต่อเป็นรุ่นๆ ไป รุ่นๆ ไป สืบต่อกันไป

เวลาบวชพระขึ้นมาแล้วเข้ามาอยู่ในสังคมของพระ สังคมของพระ พระท่านจะสอนกัน อย่างเช่นหลวงปู่มั่นท่านสอนหลวงตา หลวงตาท่านพยายามขวนขวายหาความรู้จากหลวงปู่มั่น ถ้าใครไม่พูดก่อน ท่านพูดเลย เวลาเป็นเรื่องภายใน

แต่พอเป็นเรื่องภายใน จิตใจที่เป็นธรรม การแสดงออกมาด้วยการเป็นพระมันเป็นสมบูรณ์มาจากใจ จากใจของผู้ที่เป็นพระ ถ้ามันสมบูรณ์มาจากใจที่เป็นพระแล้วมันมีอะไรมีคุณค่าไปกว่าหัวใจที่เป็นพระล่ะ ถ้าหัวใจที่มันไม่เป็นพระไง หัวใจไม่เป็นพระมันก็ไปเรื่องนอกๆ เห็นไหม

ฉะนั้นถึงบอกว่า เวลาหลวงปู่มั่นท่านสอน ท่านสอนเรื่องอะไร สอนเรื่องอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สอนเรื่องสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา เวลาหลวงปู่มั่นจะสอนนะ สอนตั้งแต่ผู้ที่จะเข้าไปบวชต้องเป็นปะขาว เป็นปะขาวต้องให้ท่องปาฏิโมกข์ได้ ตัดผ้าได้ ตัดผ้าจีวรได้ ตัดสังฆาฯ ได้ ตัดผ้าได้ รู้จักธรรมวินัยถึงจะให้บวช

นี่เวลาถ้าหลวงปู่มั่นสอนอย่างไร เวลาท่านสอน ท่านสอนถึงการสวดมนต์ การกราบ กราบ กราบถูกต้องไหม เพราะเราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้ฟังตลอด สอนตั้งแต่เรื่องกราบเลย กราบเข้ามาก่อน เบญจางคประดิษฐ์นี่กราบให้เป็นก่อน ตอนนี้พระกราบเบญจางคประดิษฐ์กันไม่เป็น ก้นโด่งกันหมดเลย นี่ไง ท่านสอน

หลวงปู่มั่นสอนเรื่องการกราบหรือ หลวงปู่มั่นไม่ได้สอนให้เป็นพระอรหันต์หรือ แล้วพระอรหันต์มันมาจากไหนล่ะ พระอรหันต์มันมาจากไหน

ดูสิ ท่านก็สอนอย่างนั้นน่ะ แต่ท่านสอนถึงคนว่า ถ้าคนพื้นฐานมันมาดีมันก็มาดีไง ฉะนั้นที่ว่าเรื่องสอนสมาธิๆ ท่านสอนให้ทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบขึ้นมาแล้วท่านถึงสอนให้ฝึกหัดใช้ปัญญา

ถ้าใช้ปัญญาไปแล้วปัญญาแบบโลกๆ ปัญญาแบบกราบพระ ปัญญาแบบท่องปาฏิโมกข์ ปัญญาแบบธรรมวินัย แล้วถ้าปัญญารักษาจิตให้เป็นสมาธิ ปัญญารักษาจิตให้เป็นสมาธิให้จิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่นแล้ว นี่ปัญญาเกิดขึ้นจากจิต ปัญญาจะเกิดขึ้นจากจิตแล้วปัญญาขุดคุ้ยหากิเลส ขุดคุ้ยหากิเลส ชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่ปัญญาซักฟอก ซักฟอกจิต ทําลายอวิชชาเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่หลวงปู่มั่นท่านสอนอย่างนี้ ครูบาอาจารย์ท่านสอนกันอย่างนี้ ถ้าทําสมาธิ ทําสมาธิแล้วเป็นสมาธิก็เป็นสมาธิ

นี่มันไม่ใช่อย่างนั้นน่ะ ของเขาทําสมาธิแล้วเขาบอกว่า มันเปิดเป็นหลักสูตรเป็นครูสมาธิ เปิดเป็นครูสมาธิ

แล้วถ้าเป็นสมาธิขึ้นมาแล้ว สมาธินะ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ สมาธิมันจะมีความสุข มีความสุขมีความสงบ มีความสุขนะ แต่ถ้ามันไปติดสมาธิก็เป็นมิจฉาแล้ว เพราะสมาธิมันมีสัมมาสมาธิกับมิจฉาสมาธิ ถ้าเป็นมิจฉาตกภวังค์แล้วเป็นสมาธิ

ดูสิ ที่ว่าอจินไตย ๔ เรื่องของฌาน ถ้าเรื่องของฌานนะ เรื่องของฌานมันอยู่ในอจินไตยเลยล่ะ แล้วอจินไตย จิตมันเป็นได้หลากหลายนัก แล้วจิตเป็นได้หลากหลายนัก มันอยู่ที่บุญกุศลของคน ถ้าบุญกุศลของคน ถ้าทํามานะ ถ้าจิตมันเป็นสมาธิแล้วมันเป็นสัมมาได้

ถ้าเป็นสัมมาได้ สัมมาได้คือพอเป็นสัมมาได้มันรื้อค้นมันตรวจสอบจิต ถ้าจิตมันไม่มีสัมมา มันเป็นมิจฉา ถ้ามันเป็นสมาธิแต่มันไม่ค้นคว้า มันก็เป็นมิจฉาแล้ว ถ้าเป็นมิจฉาสมาธิ มิจฉาสมาธิก็เข้ามรรคไม่ได้ไง นี่ไง มิจฉามรรคหรือ

มรรคมันต้องมีสัมมาสิ สัมมาทิฏฐิ สัมมากัมมันโต สัมมาๆ สัมมาคือความถูกต้องดีงาม แล้วทําสมาธิๆ ทําสมาธิทําไมล่ะ ทําสมาธิทําไม ทําสมาธิมันต้องสมาธิเกิดที่ใจสิ ถ้าใจมันเป็นๆ ใจมันเป็นสมาธิมันมีความสุข ถ้าใจมันเป็นนะ ถ้าใจมันเป็น ครูบาอาจารย์ที่ใจมันเป็น ใจมันเป็นน่ะมันรู้ว่าควรจะทําอย่างไร เช่น หลวงปู่มั่นท่านสอน ท่านเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส ท่านสอนให้พระเราประพฤติปฏิบัติ อยากให้พระเราเป็นศาสนทายาท

หลวงปู่มั่นท่านก็สอนอยากให้คนเป็นพระอรหันต์ แต่เวลาคนเป็นพระอรหันต์มันก็ต้องมีเบสิกพื้นฐานจากการกราบการไหว้ การสวดมนต์ให้อักขระ ฐานกรณ์มันถูกต้อง นี่มันถูกต้อง คนที่ทําอะไรมาถูกต้องมันก็จะสอนให้คนอื่นถูกต้องต่อไปใช่ไหม

เพราะคําว่า “ถูกต้อง” ดูสิ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นกว่าท่านจะทําสมาธิได้ พอทําสมาธิแล้วกว่าท่านจะยกขึ้นวิปัสสนาได้ เพราะหลวงปู่มั่นท่านเล่าของท่านให้หลวงตาฟังไว้เยอะว่า ท่านเป็นพระโพธิสัตว์มาก่อน ความติดในพระโพธิสัตว์เป็นอย่างไร ในการลาเป็นพระโพธิสัตว์เป็นอย่างไร พอการลาเป็นพระโพธิสัตว์แล้วมันจะเข้าสู่สมาธิอย่างไร พอเข้าสู่สมาธิแล้วมันยกขึ้นพิจารณากายอย่างไร การพิจารณากายโดยขณะที่เป็นพระโพธิสัตว์กับการพิจารณากายขณะที่เป็นสัมมาสมาธิ ที่เป็นสาวกสาวกะ เป็นผู้ที่จะเป็นพระอรหันต์เป็นอย่างไร อารมณ์แตกต่างมันเป็นอย่างไร

เพราะคนมันติดไง คนทําผิดถ้าสําคัญว่าถูก มันก็ผิดอยู่นั่น คนทําผิดแล้วรู้ว่าผิด ผิดแล้วหาทางออกมาทําให้มันถูกต้อง ถ้าทําให้มันถูกต้องเป็นสัมมาสมาธิ เวลามันยกขึ้นสู่วิปัสสนามันมีปัญญาของมัน นี่เวลาความถูกต้อง เพราะมันเห็นผิดแล้วมาฝึกหัดให้มันถูกต้อง เวลามันถูกต้องมันถูก ถูกกับผิดมันแตกต่างกันอย่างไร นี่ไง พอมันถูก มันถูกต้องขึ้นมา เห็นไหม

ว่าหลวงปู่มั่นสอนอย่างไร หลวงปู่มั่นสอนอย่างไรไง

หลวงปู่มั่นท่านมาสอนให้ถูก เวลามันถูกมันก็ถูกขึ้นมา

ฉะนั้นว่าพลังจิตๆ การสอนแบบนั้นใจมันไม่เป็นน่ะ เพราะอะไร เพราะเอาสมาธิไปไว้อยู่ในตําราไง เขาบอกว่าสอนเป็นสถาบัน สอนเป็นเอกสารน่ะ สมาธิอะไรกลายเป็น ส.เสือ ม.ม้า สระอา ธ.ธง สระอิ แล้วก็อธิบายกัน มันสมาสกัน มันอะไรกัน เป็นสมาธิ สมาธิในตําราหรือ

ขณะที่เราศึกษาปริยัติๆ การศึกษานั้นปริยัติ เป็นเรื่องของทฤษฎี เป็นเรื่องของตํารา มันเป็นสุตมยปัญญา แล้วเวลาจิตสงบแล้วเวลาฝึกหัดขึ้นมาแล้ว จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้าใจมันเป็นมันจะรู้เลยว่ามันจะเป็นขึ้นมาได้อย่างไร มันจะเป็นที่ไหน มันจะเป็นเพื่ออะไร

แต่ถ้ามันไม่เป็น เพราะมันไม่เป็น มันไม่เป็นมันเลยไม่รู้ว่าสมาธิเกิดที่ไหนไง สมาธิอะไรไปเกิดบนสมุดหนังสือนู่นน่ะ มันเลยกลายเป็นปริยัติไปเลย สมาธิไปเกิดในหนังสือไหม สมาธิมันไปเกิดในสมุดนั้นหรือ ไม่มีหรอก สมาธิมันเกิดจากจิต ถ้าไม่มีจิต ไม่มีสมาธิ แต่มันยังไม่รู้จักจิตเลย จิตตัวเองยังไม่รู้จัก แล้วก็ไปอ้างหลวงปู่มั่นๆ

เราถึงพูดตั้งแต่ต้นไง เวลาหลวงตาท่านพูดถึง เวลาท่านเขียนประวัติหลวงปู่มั่น เห็นไหม “ข้าพเจ้าเป็นผู้ที่มีปัญญาน้อย เป็นผู้ที่ไม่รอบคอบ ถ้าทําสิ่งใดที่มันผิดพลาด ขอให้อภัยกับผู้ที่มีปัญญาน้อยด้วยเถิด ข้าพเจ้ามีปัญญาน้อย”

เพราะว่าครูบาอาจารย์ของเราประเสริฐมากนะ แล้วเรามีปัญญาได้อย่างไร แต่นี่เวลาโดยทั่วไปนะ “หลวงปู่มั่นว่าอย่างนั้นๆ”

ถ้าหลวงปู่มั่นว่าอย่างนั้นนะ อากาศออกซิเจนมันเป็นสิ่งที่คนพอใจทั้งนั้นน่ะ อากาศที่บริสุทธิ์ทุกคนก็ปรารถนา เราจะบอกว่ามันดีไม่ดีก็แล้วแต่ ใครเข้ามาสูดเข้าเต็มปอด โอ้โฮ! ชื่นใจทั้งนั้นน่ะ ถ้าของมันดีนะ มันดีตั้งแต่ต้น ท่ามกลาง ที่สุด ดีไปหมด ถ้าของมันไม่ดีนะ อากาศที่เป็นพิษหายใจเข้าไปตายหมดน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน หลวงปู่มั่น ทําไมต้องอ้างหลวงปู่มั่นด้วยล่ะ ถ้ามันเป็นอากาศที่บริสุทธิ์ เป็นโซนอากาศที่ดีที่สุด ทุกคนเขารีบไปซื้อที่จับจองกันสร้างบ้านทั้งนั้นน่ะ นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันถูก ทําไมต้องไปอ้างหลวงปู่มั่นล่ะ อ้างแล้วตัวเองไม่เชื่อมั่นในความคิดของตนไง “เอ๊! เราว่าอันนี้มันบริสุทธิ์นะ มันมีกลิ่นตุๆ หรือเปล่าไม่รู้ อันนี้มันบริสุทธิ์นะ”

มันบริสุทธิ์อะไร เขาขายที่หนีกันหมดเลยน่ะ ฟาร์มเต็มไปหมด อากาศอย่างนี้บริสุทธิ์ได้อย่างไร แมลงวันเต็มเลย “เออ! ก็หลวงปู่มั่นว่ามันบริสุทธิ์” แล้วมันบริสุทธิ์ได้ไหมล่ะ มันไม่ได้หรอก เพราะแมลงวันเต็มไปหมดเลย มันจะบริสุทธิ์ได้อย่างไร ถ้ามันจะบริสุทธิ์ มันบริสุทธิ์ในตัวมันเองไง

ถ้าบริสุทธิ์ในตัวมันเอง สาธุนะ คําว่า “ครูบาอาจารย์” อย่างเรา เราเคารพบูชามากนะ ฉะนั้น เวลาเราจะอ้างหลวงปู่มั่น เราอ้างด้วยความบริสุทธิ์ใจนะ เราอ้างด้วยความบริสุทธิ์ใจเพราะเราจะเชิดชู การอ้างด้วยการเชิดชูครูบาอาจารย์นั้นมันรู้ได้ เราเคารพบูชาของเรา เราอ้างด้วยความเคารพบูชา เราอยากเคารพบูชา เพราะทําไม

เพราะเราเป็นมนุษย์ เวลาเราค้นคว้าในธรรมะ ท่านจะพูดเลยบอกว่า มันต้องมีเหตุมีปัจจัย อย่างมนุษย์ มนุษย์ก็ต้องเกิดมาจากพ่อจากแม่ ฉะนั้น พ่อแม่จึงเป็นผู้มีพระคุณ เราไม่ใช่เกิดมาจากกระบอกไม้ไผ่ มันเลยไม่มีที่มาที่ไป อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาเราพูดธรรมะ เวลาเราพูดของเรา เราก็มีครูบาอาจารย์เหมือนกัน ทีนี้เวลาครูบาอาจารย์ แล้วครูบาอาจารย์ของเราคือใครล่ะ

ครูบาอาจารย์ เราจะอ้างหลวงตาๆ เขาก็จะหาว่าเราขายหลวงตาอีก เราก็เลยว่าอ้างหลวงปู่มั่นก่อน ต่อไปเราก็จะคิดของเรา เวลาหลวงปู่มั่นด้วย หลวงตาด้วย แต่ตอนนี้เรื่องหลวงตาๆ แบบว่าท่านสร้างศักยภาพของท่านสูงส่งมาก เราไม่อาจเอื้อม แต่ในใจเราเคารพนะ เราเคารพ อย่างที่ว่านี่แหละ ท่านให้ทั้งชีวิตโลกและให้ทั้งชีวิตธรรม

ชีวิตโลกนะ ตอนอยู่โพธารามนะ ถ้าท่านไม่มาเยี่ยม ไม่มาปกป้องดูแลนะ มันเป็นวัดขึ้นมาไม่ได้หรอก เพราะว่าระหว่างนิกายเขาไม่ให้เกิด แต่เพราะท่านมา ท่านใช้บารมีของท่านคุ้มครองดูแลมามันถึงได้เป็นวัดเป็นวาขึ้นมา นี่พูดถึงทางโลกนะ

ในทางธรรม ในทางธรรมเวลาปฏิบัติหัวหกก้นขวิด ความหลงผิด ดูสิ ลูกของเราเข้าใจผิดหลงผิด ลูกของเรามันต่อต้านทุกวันเลย แม่ไม่รักๆๆ มันประชดชีวิตมันตลอด เห็นไหม แม่ไม่รักๆ นั่นน่ะ นี่มันประชดชีวิตมัน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราอยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์รักหรือไม่รัก เรารู้ได้ ถึงเราจะโดนยําขนาดไหนเราก็รู้ว่าท่านสอนเรา

ไอ้คําว่า “แม่ไม่รัก พ่อแม่ไม่รัก” แล้วมันก็ประชดชีวิตของมันไป ทําตัวมันเองเสียหายไปเยอะแยะเลย ไอ้ของเราไปอยู่กับครูบาอาจารย์ก็หาว่าครูบาอาจารย์ไม่รักเราหรือ ครูบาอาจารย์จะรักเราไม่รักเรา เราก็มีสติปัญญาแยกแยะได้

นี่พูดถึงเวลายกพูดถึงครูบาอาจารย์ไง ถ้าเราพูดถึงครูบาอาจารย์ด้วยการยกย่องนะ แล้วเราไม่ทําตัวให้เราเสียหาย ถ้าเราเสียหายแล้วมันสะเทือนหมด เห็นไหม ลูก พ่อแม่ไม่สั่งสอน เวลาใครทําผิดเขาจะถามว่าลูกใคร ไอ้ลูกพ่อแม่ไม่สั่งสอน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาอ้างครูบาอาจารย์ๆ ถึงเวลาแล้ว ครูบาอาจารย์สั่งสอนมาอย่างไร เขาก็ย้อนกลับไปที่นั่นน่ะ นี่พูดถึงนะ

ฉะนั้นพูดถึงว่า ถ้าใจมันเป็นนะ ถ้าใจเป็นนะ เพราะว่ากรณีอย่างนี้เราพูดโดยหลักทั้งนั้นน่ะ เพราะถ้าเราพูดโดยรายละเอียดมันเป็นเรื่องส่วนบุคคลไป ถ้าเป็นเรื่องส่วนบุคคลนะ เพราะเป็นเรื่องส่วนบุคคลก็ให้สังเกตสิ ให้สังเกตใช่ไหม ถ้าเป็นอย่างหลวงปู่มั่นน่ะ ท่านอยู่ในป่าในเขา ทําไมประชาชน พระเณรทําไมกระเสือกกระสนเข้าไปหาท่านล่ะ

กลิ่นของศีลกลิ่นของธรรมมันหอมทวนลม มันถูกต้องดีงาม มันคงทนต่อการพิสูจน์ไง ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ของเราถ้าท่านเป็นธรรมๆ นะ อยู่ที่ไหนก็แล้วแต่ พระเณรไปล้อมเต็มเลยน่ะ เพราะพระเณรมันได้กลิ่นก่อน หลวงตาพูดประจํา พระนี่จมูกดี มันจะรู้เลยว่าถูกหรือผิด ถ้าผิดมันจะแสวงหาของมัน แล้วถ้าเป็นจริงนะ ไปหมด นี่ก็เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงๆ พระเณรล้อมรอบ ใครๆ ก็อยากแสวงหาไง

แต่ถ้ามันไม่เป็นจริงนะ มันไม่มีใครเข้าใกล้หรอก ถ้าไม่มีใครเข้าใกล้ มันก็เป็นเรื่องโลกๆ ไง เป็นเรื่องโลกๆ เป็นเรื่องมวลชน เป็นเรื่องเป็นอย่างนั้นไป แต่ถ้าเป็นพระนะ ถ้าเป็นพระเขาเคารพกันด้วยหัวใจ เคารพกันด้วยความเป็นจริง

นี่พูดถึงว่า มุตโตทัยเนาะ ถ้าใจไม่เป็นมันมีปัญหาไปหมด ถ้าใจไม่เป็น เหมือนช่าง ช่างที่ไม่เป็นเริ่มต้นก็ผิดแล้ว ระดับไม่ได้ พอเริ่มต้นผิดนะ ไปเละหมดเลย ถ้าเป็นช่างนะ โอ้โฮ! เริ่มต้นเขาต้องจัดปรับพื้นที่ เขาต้องปรับระดับของเขาก่อนเพื่อรองรับนํ้าหนักที่เขาจะสร้างอะไร แล้วสร้างแล้วมันถูกต้องดีงามไปหมด

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่น หลวงตา อู้ฮู! เดินจงกรมแกว่งแขนยังโดนเลย เพราะว่าสติมันแตกหมด เดินจงกรมนะ ท่านต้องให้เอามือพาดกันอย่างนั้นนะ หลวงตานี่เวลาท่านไปตรวจวัด ถ้าไปเห็นโยมมาอยู่วัดแล้วเดินแกว่งแขน ท่านบอกท่านรับไม่ได้เลย อู้ฮู! ท่านจะอัดเขาเลยนะ มันประมาทมาตั้งแต่ต้น จริงๆ แล้วคือท่านสงสารเราน่ะ คือคนทําอย่างนี้มันเป็นสมาธิยาก คือสติมันแตก สติมันไปรับรู้ กระจายออกไป แต่เราไม่รู้ตัวนะ ไอ้คนทําไม่รู้ตัว

ไอ้คนที่เขาเป็นเขารู้เลย เริ่มต้นอย่างนี้ความเป็นสมาธิมันจะเป็นได้ยาก เริ่มต้นอย่างนี้โอกาสจะไม่มี ถ้าโอกาสไม่มี เราก็ไปทุกข์ของเรา เราก็ไปบ่นพรํ่าเพ้อของเราว่ามันทําไม่ได้ แต่ครูบาอาจารย์ท่านเห็น อู้ฮู! ท่านเทศน์เรื่องนี้บ่อยมาก เวลาท่านไปเดินตรวจวัด แล้วถ้ามีใครทําภาวนามีแต่ความประมาทเลินเล่อ อู้ฮู! ท่านรับไม่ได้เลย นี่ใจเป็น ครูบาอาจารย์ของเราใจเป็น พอใจมันเป็นมันจะรักษา รักษาเหมือนลูกเราเลย

ลูกเกิดมาแล้วใครจะเอายาเสพติดไปป้อนลูกบ้าง ลูกเกิดมานี่นมผงชนิดชั้นหนึ่งชั้นเลิศ ถ้ากินนมแม่ยิ่งยอดเยี่ยม ลูกเกิดมาพ่อแม่ดูแลอย่างดีเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใจมันเป็น ถ้าใจเป็นนะ ครูบาอาจารย์ดูลูกศิษย์ อู้ฮู! อยู่ในร่องในรอยไง อยู่ในร่องในรอยมาเพื่อให้จิตมันลง เพื่อให้มันเป็นสมาธิ เพื่อให้มันปฏิบัติแล้วได้ผลไง นี่ถ้าครูบาอาจารย์มันเป็น ถ้าครูบาอาจารย์ไม่เป็นนะ ลูกเกิดมา นู่น ต้องกินวิสกี้ ต้องกินร้อยแปด

นี่ก็เหมือนกัน พลังจิตอยู่ในตํารา พลังจิตอยู่ในหนังสือหรือ มีครูสมาธิอีกด้วยนะ แล้วครูมันทําสมาธิเป็นหรือเปล่า ไอ้ครูสมาธินี่อยากจะคุยสักทีนะว่าสมาธิเป็นอย่างไร ไอ้ครูสมาธินี่มึงอธิบายสมาธิให้กูฟังทีวะ ไอ้ครูสมาธิๆ บอกซิว่าสมาธิมันเป็นอย่างไร บอกที บอกทีสมาธิมันเป็นอย่างไร ก็เอ็งเป็นครูแล้ว เอ็งเป็นครูสมาธิเอ็งต้องรู้ใช่ไหม เอ็งบอกกูทีว่าสมาธิเป็นอย่างไร ว่างๆ...ว่างๆ นั่นดาวเทียมไง อวกาศนู่นไง ว่างๆ ใจไม่เป็นมันทําให้เสียหายไปหมดแหละ นี่พูดถึงถ้าใจไม่เป็นนะ

ถ้าใจเป็นนะ ดูแลรักษาจะทําให้มันถูกต้องดีงามถ้าใจเป็น ถ้าใจเป็นขึ้นมาก็อย่างนี้ เวลามาแล้วก็เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา แล้วก็ “หลวงพ่อไม่เห็นสอนอะไรเลย”

อ้าว! ก็ให้ใจเอ็งสอนไง ให้ใจเอ็งสอนขึ้นมาไง ให้ใจเอ็งเป็นขึ้นมาไง มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นสมาธิแท้ๆ เป็นมรรคเป็นผลจริงๆ เกิดขึ้นเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกกลางหัวใจ เอวัง

คนที่เป็นโรคใหม่ๆ รักษาเริ่มต้นมันก็จะหาย
คนเราปล่อยจนโรคมันลุกลามแล้วค่อยมารักษา
แล้วเมื่อไหร่มันจะหาย
นี่ก็เหมือนกัน เริ่มต้นเรายังเป็นเด็กน้อย
ร่างกายมันยังสู้ได้ก็ต้องสู้กันด้วยกําลังความสามารถของเรา
นี่พูดถึงในทางปฏิบัติไง ในทางปฏิบัติ นี่ในทางโลก
ถ้าในทางธรรมก็กิเลสมาร
กิเลสมันต่อสู้กับเรามาตลอด

๒

กิเลสมาร

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๔ กันยายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อารมณ์และภวังค์ความคิด”

หลวงพ่อ : อันนี้คือเขาคาดว่าเป็นอย่างนี้ไง อารมณ์และภวังค์ความคิด

ถาม : กราบเท้าหลวงพ่อที่เคารพ วันนี้จะขอกราบเรียนถามเรื่องการภาวนาดังต่อไปนี้ครับ

๑. เรื่องพิจารณาและทําลายอารมณ์ ช่วงนี้จิตผมภาวนาไม่ค่อยสงบ มีอารมณ์เข้ามากวนใจมากๆ ผมเลยพิจารณาอารมณ์ที่เกิดขึ้นพบว่า อารมณ์ที่มันเกิดขึ้นมันเป็นผลจากวิบากกรรมที่เราขาดสติปล่อยใจให้ออกไปรับรูป เสียง กลิ่น รส ทั้งที่ชอบและไม่ชอบ ในแต่ละวันเราจะต้องออกไปทํางานและเกิดอารมณ์อันใดอันหนึ่งกลับมาที่บ้านเสมอ อารมณ์ที่ว่านี้มันบรรยายยากครับ จับได้ว่าเป็นความรู้สึกหนักๆ มืดๆ ดําๆ ขุ่นมัว มันทําให้ใจเราไม่สดชื่น เศร้าหมอง

ผมเลยพยายามนึกถึงคําสอนหลวงพ่อ ให้แยกมันออกมาว่า อารมณ์นี้มันประกอบขันธ์ไปด้วยอะไรบ้าง พิจารณาได้ว่า อารมณ์ตัวนี้นี่แหละคือรูปมีวิญญาณ ใจเราจับได้ โดยความรู้สึกหนักๆ ที่เด่นคือเวทนา เราจะให้ชื่อมัน มันก็เรียกว่าทุกข์ ถ้ามันขาดสติมันก็ปรุงไปเรื่อยๆ

จากนั้นถามต่อไปว่า มันเกิดจากไหน ใจมันก็นึกทวนเรื่องราวที่เกิดขึ้นในแต่ละวัน ส่วนมากมันก็มาจากความกังวลจากงานที่เราทําบ้าง ความอยาก ความโลภที่เกินเหตุเกินผลบ้าง จากรูป รส กลิ่น เสียงที่เราหลงไปเสพมันมาบ้าง ไปกระทบกระทั่งกับโลกธรรมมาบ้าง จากนั้นใจมันก็จะเริ่มสอนตัวเอง แก้ปมให้ตัวเอง บางทีก็เทศน์ให้ตัวเองฟัง พอจะออกจากการพิจารณา ปกติก็เกือบชั่วโมง ก็จะพบว่า อารมณ์ก่อนที่เราจะเริ่มพิจารณาที่มันเป็นก้อนหนักๆ มันก็จะจางลงไป ไม่ถึงกับหายไป

คําถาม ผมอยากให้อารมณ์ตัวนี้มันหายไปเลย และได้จิตที่สงบเยือกเย็นกลับมา ต้องเพิ่มเติมอย่างไรครับ

๒. ภวังค์ความคิด นอกจากภวังค์หลับ ผมพบว่ามันมีภวังค์ความคิดด้วย และผมมักจะตกไปในภวังค์ความคิดนี้ พิจารณาดูแล้วว่ามันมีมาตั้งแต่ไหนก็ไม่รู้ มันอยู่กับเรามาตลอดแต่เราไม่เห็นมันเอง สิ่งนี้ทําให้สติผมอ่อนและภาวนาไม่ก้าวหน้าเท่าที่ควร ตรงนี้ผมเทียบเคียงกับคําเทศน์หลวงพ่อ คือร่องนํ้าของจิต หรือฝันดิบ ฝันทั้งลืมตา ผมเข้าใจถูกไหมครับ และจะแก้ไขอย่างไรดีครับ ด้วยความเคารพอย่างสูง

ตอบ : นี่คนเขาถามมา เวลาเขาถามมานี่เขาถามมาบ่อย คนที่ถามมาเขาถามมาเช่นผู้ถาม เขาบอกว่า เขาเคยภาวนามาแล้วจิตเขาสงบได้ เขาบอกเวลาจิตเขา เขาอยากให้กลับไปเป็นเหมือนเดิม คือกลับไปแล้วให้จิตสงบร่มเย็นอย่างเดิม แต่นี่ภาวนามาแล้วเวลาจิตที่มันสงบร่มเย็นอย่างเดิมก็ แหม! เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มันภูมิใจนะ เราลูกศิษย์พระพุทธเจ้า เราทําได้ เราปฏิบัติได้ด้วย

แต่เวลาจิตมันเสื่อม เวลาจิตมันเสื่อม เพราะคนเราเวลาปฏิบัติ เห็นไหม นี่เขาบอกว่า การกระทํางานสิ่งใดทําให้มันประสบความสําเร็จนี้แสนยาก แต่การรักษาไว้ให้มันคงที่ยิ่งยากกว่า

นี่ก็เหมือนกัน ในการภาวนาของเรา เราภาวนา เวลาเรามีศรัทธามีความเชื่อ เวลามันมั่นคงของมัน มันทําของมันได้ เวลาทําของมันได้ มันสงบระงับได้ แต่การสงบระงับแล้วถ้าเราไม่มีอํานาจวาสนาทําของเราให้มันสิ้นสุดเลย

คําว่า “สิ้นสุด” คือสมุจเฉทปหานให้เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป บุคคล ๔ คู่ ใจนี้เป็นบุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล ถ้ามันเป็นผล เป็นผลคือเป็นอกุปปธรรม ถ้าอกุปปธรรมแล้วมันคงที่ตายตัว มันไม่เสื่อมไง

แต่ถ้าเรายังไม่สมุจเฉทปหาน ไม่เป็นผล มันเป็นวิธีการปฏิบัติ มันเป็นการปฏิบัติเพื่อเราจะแสวงหาอยู่นี่ เวลาเจริญมันก็เจริญ มันก็มีความสุข เวลาเจริญมันก็มีความพอใจ แต่เวลามันเสื่อมมันก็ทุกข์ยากแบบนี้ เวลามันทุกข์ยากแบบนี้ เวลามันทุกข์มันยากแบบนี้ นี่เจริญแล้วเสื่อม นี่มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคนนะ

แล้วถ้าอํานาจวาสนาของคนแล้ว เราจะอธิบายว่า คนเราเวลาปฏิบัติไปแล้ว เราปฏิบัติไปแล้วเราก็คิดว่าทําคุณงามความดีๆ มันเหมือนทางวิทยาศาสตร์ ทางวิทยาศาสตร์ในการศึกษาเวลาศึกษาแล้ว เวลาสอบแล้ว สอบแล้ว เรียนจนจบก็จบแล้ว พอจบแล้วก็คือจบ แต่ความจริงปัญญาของเราที่เรียนมามันยังจําได้อยู่หรือไม่ มันยังมีความรู้อยู่หรือไม่ เรียนมาแล้ว ดูสิ คนบอกมีการศึกษาจะจบอะไรมาก็แล้วแต่ เรียนมาแล้วไม่ได้ใช้งานเลย พอใช้งานก็ใช้งานแต่ที่เราใช้ประสบการณ์ชีวิตนี้ นี่คือใช้งาน ไอ้ที่เรียนมาๆ เก็บเข้าลิ้นชักหมดน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่เราปฏิบัติ เวลาปฏิบัติขึ้นมาเวลามันดีขึ้นมา ก็เหมือนเราศึกษามาเราเรียนมา เราใช้ประโยชน์มันหรือเปล่า เราได้ใช้ประโยชน์หรือไม่ ถ้าได้ประโยชน์ขึ้นมา เวลาเก็บแล้วเราได้ใช้ประโยชน์หรือเปล่า ถ้าเราไม่ใช้ประโยชน์ขึ้นไปมันจะเสื่อมไปๆ

เสื่อมไป เวลาที่ในปกติถ้าเรามีสติ การประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็จะดีขึ้น ถ้าเราขาดสติ เราขาดสติ หนึ่ง แล้วเราจะบอกว่า มันเป็นกิเลสมาร กิเลสมาร

กิเลสมันเป็นกิเลสอยู่แล้ว กิเลส กิเลสมันคืออวิชชา คือความไม่รู้เท่ามัน แพ้มันตลอดเวลาอยู่แล้ว แล้วมันยังมีกิเลสมาร โอ้โฮ! มันตามล้างตามผลาญ พอตามล้างตามผลาญ เวลาเราภาวนาดีขึ้นมามันก็หลบก็หลีกให้เราเป็นไปได้ เวลาจิตเราเสื่อมขึ้นมามันตามกระทืบซํ้าเลย พอตามกระทืบซํ้ามันมีแต่ความทุกข์ความยาก

ทีนี้ความทุกข์ความยาก ความทุกข์ความยากประจําธาตุขันธ์ คือความทุกข์ความยากประจําธาตุขันธ์ เจ็บไข้ได้ป่วยนี่ประจําธาตุขันธ์ เรามีธาตุ ๔ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ประจําธาตุขันธ์ ร่างกายของเรามันชราครํ่าคร่าไปเป็นธรรมดา เวลาขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ มันมีกิเลสครอบงํามาตลอดเวลา กิเลสมารมันครอบมันงําตลอดเวลา มันครอบงํา

แล้วเวลาเรามีศรัทธามีความเชื่อ มีศรัทธาความเชื่อ มีความมุมานะขึ้นมามันก็มีความสดชื่น มันก็มีกําลังจิตกําลังใจพักหนึ่ง เวลาทําไปๆ ถ้ามันทําดี กิเลสมันเผลอ หลวงตาเทศน์ใช้คําว่า “กิเลสมันนอนหลับ”

ถ้ากิเลสนอนหลับ เราก็ภาวนาดี เราทําสิ่งใดก็ประสบความสําเร็จ พอเวลากิเลสมันตื่นขึ้นมานะ แค่มันตื่น มันยังไม่ได้ขวางเลย ล้มลุกคลุกคลานแล้ว ทีนี้ล้มลุกคลุกคลาน มันก็มาเป็นประสบการณ์ของคนถาม

เราจะบอกว่า กิเลสมาร กิเลสในหัวใจของเรามันยอกมันย้อน มันปลิ้นมันปล้อน มันหลอกมันลวง มันทําให้เราผิดพลาดมาตลอด ถ้าผิดพลาด

ทีนี้ในการภาวนาของเรา การภาวนาของเรามันอยู่ที่คนเกิดมามีศรัทธามีความเชื่อในพระพุทธศาสนา นี่มีศรัทธามีความเชื่อนะ แล้วมีศรัทธามีความเชื่อแล้วเราแสวงหาเราค้นคว้าของเรา แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเราให้เป็นความจริงของเรา นี่ความจริงของเรา

มันก็ย้อนกลับมาอีกแล้ว ย้อนกลับมาว่า เรามีหน้าที่การงานของเรา เราต้องทําหน้าที่การงานของเรา เราต้องหาปัจจัย ๔ ปัจจัยเครื่องอาศัยในชีวิตนี้ ถ้าปัจจัยเครื่องอาศัยในชีวิตนี้เราทําของเราด้วยสติด้วยปัญญา ด้วยสติด้วยปัญญานะ ทํานะ มีสติปัญญา

ฉะนั้น มีสติปัญญา คนเราเดี๋ยวก็ดี เดี๋ยวก็ร้าย คือเดี๋ยวจิตมันก็ดี เดี๋ยวมันก็เสื่อม มันเป็นของมันอยู่อย่างนี้ ถ้าเป็นอย่างนี้ ยังดีนะ ถ้าเขาเสื่อมแล้ว ส่วนใหญ่มีเยอะมากมาถามปัญหาๆ ปัญหาเมื่อสิบปีที่แล้ว เมื่อยี่สิบปีที่แล้ว คือเขาเคยทํา เขาเคยภาวนา แล้วพอเวลาจิตเขาเสื่อมเขาก็เลิกไป พอเลิกไปมันก็ไปพยายามแสวงหาทางออก สุดท้ายแล้วมันก็ต้องหมุนกลับมาทั้งนั้นน่ะ สุดท้ายแล้วมันจะไปไหน ไฟทั้งนั้น หันออกไปสู่โลก ออกไปสู่ไฟ มันก็ไฟทั้งนั้นน่ะ

ถือดุ้นไฟดุ้นหนึ่งแล้วก็ตะโกนว่าร้อนๆๆ วิ่งไปอยู่นั่นแหละ สุดท้ายแล้วมันก็จะพยายามทิ้งดุ้นฟืนนั้น ถ้าทิ้งกองไฟนั้นมันถึงจะมีที่ผ่อนคลาย จะทิ้งดุ้นไฟนั้นก็ต้องกลับมาปฏิบัติ

เวลามาถามปัญหาเลย แหม! เป็นคุ้งเป็นแควนะ เราก็ แหม! โอ้โฮ! ภาวนาดี ถามว่า มันยังเป็นอยู่อีกไหม

อ๋อ! สิบปีที่แล้ว เมื่อสิบกว่าปีที่แล้ว แล้วเลิกไป แล้วเดี๋ยวนี้กลับมาใหม่

เราเอามาเตือนไง เอามาเตือนว่า ถ้าเวลามันจนตรอก เวลาทําสิ่งใดไม่ได้แล้ว เวลามันท้อแท้ ท้อแท้ มันไม่มีกําลังใจที่จะไปข้างหน้า มันก็ย้อนกลับ เลิก พอเลิกไปแล้วมันไปไหนล่ะ เลิกแล้วไปไหน เลิกแล้ว ชีวิตนี้ยิ่งแก่ยิ่งเฒ่านะ ดูสิ ยิ่งแก่ยิ่งเฒ่ายิ่งภาวนายากขึ้น ยิ่งแก่ยิ่งเฒ่ายิ่งสะสม คนแก่คนเฒ่า

คนที่เป็นโรคใหม่ๆ รักษาเริ่มต้นมันก็จะหาย คนเราปล่อยจนโรคมันลุกลามแล้วค่อยมารักษาแล้วเมื่อไหร่มันจะหาย นี่ก็เหมือนกัน เริ่มต้นเรายังเป็นเด็กน้อย ร่างกายมันยังสู้ได้ก็ต้องสู้กันด้วยกําลังความสามารถของเรา นี่พูดถึงในทางปฏิบัติไง ในทางปฏิบัติ นี่ในทางโลก ถ้าในทางธรรมก็กิเลสมาร กิเลสมันต่อสู้กับเรามาตลอด

ฉะนั้น คําถามที่ ๑. เรื่องพิจารณาทําลายอารมณ์

ทําลายอารมณ์ๆ ทําลายอารมณ์ เราไปตั้งเป้า เราทําลายอารมณ์ ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราก็ต้องการความสงบ เราไม่ต้องไปคิดอะไรทั้งสิ้น เรามีสติแล้วใช้ปัญญาแยกแยะ แยกแยะมันไปเรื่อย ถ้าพูดถึงเราจะพิจารณาทําลายอารมณ์ของเรา ทําลายอารมณ์ของเราให้มันสงบระงับเข้ามา ไม่ต้องไปคิดมาก เพราะคิดมากมันก็ไปเข้าทางเขาแล้ว มันเข้าทางกิเลสไง เราต้องการทําลายอารมณ์แต่เราก็ไปสร้างอารมณ์ใหม่ อารมณ์นี้ทําลายมันไง พออารมณ์นี้ทําลายอารมณ์ อารมณ์มันก็ปะทะกันไง

เราทําของเราด้วยสติด้วยปัญญา เราพิจารณาของเราสู่ความสงบระงับ ถ้ามันสู่ความสงบระงับได้ เราก็สู่ความสงบระงับ ถ้ามันสู่ความสงบระงับไม่ได้ เราก็กลับมาพุทโธซะ เราเปลี่ยนเลยเป็นพุทโธ ถ้าพุทโธมันจนตรอก เราก็มาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิ เราทําของเราเข้าไป

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาบอกว่า ในแต่ละวันเขาจับอารมณ์ที่มันเกิดอะไรได้ว่ามันเป็นหนักๆ มืดๆ มัวๆ

ไอ้นี่มันเป็นที่ว่าสติมันจับแง่ไหนมันก็คิดแง่นั้นน่ะ เดี๋ยวขุ่นๆ เดี๋ยวมัวๆ เดี๋ยวลึกๆ ตื้นๆ นี่มันจับของมันไง มันจับของมัน เพราะมันคิดได้อย่างไรมันก็ได้แค่นั้นน่ะ คือกิเลสมันจะเติมสีอะไรให้ เราก็เชื่อมันไง นี่กิเลสมารมันล่อมันลวงเราทั้งนั้นน่ะ

ถ้ามันจะเป็นอะไรก็ให้มันเป็นไป หน้าที่ของเรา เรามีสติปัญญาแยกแยะของเราไป ถ้าเรามีสติปัญญาแยกแยะนะ อะไรขุ่นมัวไม่ขุ่นมัว เรามีสติปั๊บ จบหมดนะ พอมีสติปั๊บ ระลึกได้ปั๊บ วางหมดเลย ว่างหมด มันปล่อยวางได้ ถ้ามันปล่อยวางได้มันก็จบ นี่พูดถึงมันก็จบ

ฉะนั้น สิ่งที่เขาถามว่า “คําถาม ผมอยากให้อารมณ์ตัวนี้มันหายไป ให้หายไปเลย แล้วให้จิตที่มันสงบเยือกเย็นกลับมา ผมต้องเพิ่มเติมทําอย่างใดบ้างครับ”

สติตัวเดียว ถ้ามีสติสัมปชัญญะ จบหมดนะ

เราขาดสติไง เราขาดสติ สติเราพลั้งเผลอ หลวงตาท่านเน้นยํ้านะ ในการประพฤติปฏิบัติทั้งหมดถ้าขาดสติแล้วเป็นมิจฉาทั้งนั้น

ถ้ามีสติ มีสติก็ “อ้าว! ผมมีสติสมบูรณ์นะ ผมกําลังปลํ้าอยู่กับมันเลยเนี่ย”...ไอ้คําว่า “สติสมบูรณ์” หายไปแล้วครึ่งหนึ่ง ถ้าสมบูรณ์นะ มันชัดเจนมาก สติสมบูรณ์นี่คือข้ออ้าง “ผมทําดีนะ ผมปฏิบัติดีนะ ผมเป็นคนดีนะ”...ข้ออ้างทั้งนั้นเลย

มันเป็นอดีตไง อ้าว! ดีก็ดีที่ทํามาแล้วไง แต่ในปัจจุบันนี้มันชัดเจนไหม ถ้าปัจจุบันนี้ชัดเจน จบหมด ปัจจุบันนี้ชัดเจน ไม่ต้องอ้าง

ถ้าอ้างนี่เข้าทางกิเลสแล้ว มันไปแล้วครึ่งหนึ่ง “สติพร้อมนะ”...แหม! ไอ้พร้อมนั่นน่ะ มันเปิดให้หายไปแล้วครึ่งหนึ่งนะ “อู้ฮู! สมบูรณ์เลย”...เป็นคําพูด มันส่งออกแล้ว มันเคลื่อนไปแล้ว

ถ้าระลึกได้สมบูรณ์ มันช็อกเลย อึ๊ก! อึ๊กเลยนะ อึ๊ก! อยู่เลย นี่สมบูรณ์ สมบูรณ์น่ะมันเป็นปัจจุบัน

ไอ้นี่ “พร้อมนะ ดีนะ”...ยังดี บางคนเขียนมาทุกอย่างเลย “หลวงพ่อไม่ต้องตอบอย่างนี้ๆ นะ ผมมีพร้อมหมดแล้ว” โอ้โฮ! มันไม่ให้พูดเลยนะ มันล็อกตายไว้เลย

อันนี้ก็เหมือนกัน อยากให้มันหายไปเลย

คําว่า “อยากให้มันหายไปเลย” นี่คือความอยากซ้อนความอยาก แต่ถ้าเรามีสติปัญญาเท่าทันนะ มันจบเอง เขาหายของเขาไปเอง แต่นี่เราอยากให้หาย เราอยากให้หายอยากให้เป็นไป นี่มันพลาดเป้าแล้วแหละ ฉะนั้น เราทําของเราด้วยสติสมบูรณ์ของเรา แล้วถ้าสติสมบูรณ์ เดี๋ยวกลับไปทํานะ สติสมบูรณ์มันก็หยุดหมด หยุดหมดมันก็ว่างหมด

แต่นี้พอมีสิ่งใดกระทบ มันเป็นเรื่องงานด้วย เรื่องจิตใจเราล้าด้วย ทีนี้พอสิ่งใดเข้ามามันไปเสวยอารมณ์แล้ว จับเต็มไม้เต็มมือแล้ว เราอยู่ตรงนั้นน่ะ พออยู่ตรงนั้น “แล้วทําไมมันไม่หายๆ”

เพราะเราไม่ปล่อยมันก็ไม่หายไง แต่ถ้ามันปล่อย ปล่อยก็จบ ถ้ามันจบแล้วมันสดชื่นอย่างนั้น แล้วไม่ต้องไปละล้าละลังกับมัน อยู่ในปัจจุบันนี้ เพราะว่าเราก็เคยปฏิบัติมาใช่ไหม จิตใจเราก็เคยดีงามมาแล้วใช่ไหม ทุกอย่างมันดีทั้งหมดน่ะ ถ้าดีทั้งหมด สติเราสมบูรณ์ มันจะเป็นปัจจุบัน ถ้าเป็นปัจจุบัน จบตรงนี้

“๒. ภวังค์ความคิด” เขาบอกว่า สิ่งที่มันเกิดขึ้นมาเพราะว่าคิดว่าถ้าตกภวังค์ ภวังค์หลับ เขาใช้ว่าเขาคิดนะ นี่โดยปัญญาของเขา

ประสบการณ์ของใครนะ นี่เหมือนกัน ที่พระเขาบอกเขาปฏิบัติแล้วรู้นั่นรู้นี่แล้วเขาจะเทศน์น่ะ นี่เหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาไล่ปัญญาของเขาไปแล้วเขาไปเห็นเหตุปัญญาที่เขาเกิดขึ้น เห็นเป็นสองอย่าง อย่างหนึ่งคือภวังค์ที่หลับ เวลาเขาตามไป ที่มันเฉามันเหงามันหงอย เขาเรียกภวังค์ ตกภวังค์ จิตตกภวังค์ แล้วเวลาความคิดที่เขาหยุดไม่ได้ เขาบอกว่ามันเป็นภวังค์ความคิด เห็นไหม นี่ปัญญามันเกิด คือปัญญาของใคร

เวลานักวิทยาศาสตร์ นักวิทยาศาสตร์เขาคิดค้นเขาวิจัยอะไรแล้วเขามีปัญญาอะไรมากขึ้นเขาจะได้อย่างนั้น ผู้ที่ปฏิบัติพอเวลามันรู้เท่าๆ เราไปรู้เท่ากิเลสของเราด้วยอารมณ์อะไร เราไปรู้เท่ากิเลสของเราด้วยกิริยาอย่างไร เราไปรู้เท่ากิเลสด้วยปัญญาของเราอย่างไร มันจะจําตรงนั้นน่ะได้ แต่ความจริงกิเลสก็คือกิเลสไง แต่กิริยา กิริยาคือการเท่าทันกิเลสของตน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปัญญาเขาเกิด ปัญญาที่เขาเห็นมันเป็นภวังค์ความคิด เพราะอะไร เพราะมันดับความคิดไม่ได้ ถ้ามันดับความคิดได้มันก็จบใช่ไหม ถ้ามันดับไม่ได้แสดงว่ามันตกภวังค์ไปเป็นภวังค์ความคิดที่เราตามความคิดไม่ทัน ความคิดมันอยู่ลึกกว่าเลยเป็นภวังค์ความคิด

อันนี้ก็เป็นปัญญา ปัญญาของผู้ปฏิบัติจะเป็นอย่างนี้ ปัญญาจะตื้นลึกหนาบางมันเป็นปัญญาของคน นักปฏิบัติจะเป็นอย่างนี้ ปัญญาใคร ปัญญาของใครคือปัญญาของผู้ปฏิบัตินั้น แต่วันนี้เราได้วิทยานิพนธ์อันหนึ่งคือภวังค์ความคิด เขาได้ของเขามา เขาได้ของเขามาเป็นภวังค์ความคิด เพราะมันเป็นภวังค์ความคิด เราเลยตามมันไม่ทัน เราเลยตามมันไม่ได้ นี่มันเป็นความเห็นเป็นปัญญาของเขาที่เขารื้อค้นได้อย่างนี้นะ

นี่น่าชื่นชมนะ น่าชมว่า เออ! มันเป็นสมบัติของตนไง เราจะมีปัญญาขนาดไหน เราจะมีปัญญามากน้อยแค่ไหนเราก็ยังรื้อค้นของเราได้แค่นี้ นี่มันเป็นปัญญาของเราเอง

นี้เขาว่ามันเป็นภวังค์ความคิด

แต่ความจริงมันไม่ใช่ ภวังค์มันก็คือภวังค์ มันก็เป็นภวังค์ ภวังค์มันก็เป็นภวังค์ คือว่ามันตกภวังค์ไป แต่ถ้าความคิด ความคิดมันเป็นสัญญา ความคิดจิตใต้สํานึกมันเป็นสัญญา สัญญาที่มันซับไว้กับจิต สัญญาที่ซับไว้กับจิต เราซับไว้ในชาติปัจจุบันนี้นะ มันเป็นชาติปัจจุบันนี้ เราตายไป เราเกิดขึ้น สัญญาที่ชาติปัจจุบันนี้มันเป็นอดีตแล้ว

ถ้าเป็นอดีต เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบุพเพนิวาสานุสติญาณ ย้อนตั้งแต่ชาติปัจจุบันเป็นเจ้าชายสิทธัตถะตอนที่ท่านเข้าวิชชา ๓ แล้วเวลาท่านย้อนไปจากเจ้าชายสิทธัตถะมันก็เคยเกิดเป็นพระเวสสันดร

พระเวสสันดร ความเสวยชาติพระเวสสันดรทั้งชาติมันก็ลงซับลงที่ใจอันนั้นเป็นชั้น เหมือนกับวงรอบไม้เลย วงรอบปีไม้ ต้นไม้มันมีวงรอบปีของมัน วงรอบปีของมัน จิตนี้ก็เหมือนกัน มันซับๆๆ มาไง ถ้ามันซับๆๆ มา นี่พูดถึงสัญญา สัญญาในชาติปัจจุบันนี้ก็เรื่องหนึ่งนะ แล้วสัญญาในอดีตที่มันเป็นไป

แต่สัญญาในอดีตเรารู้ไม่ได้ เราเข้าถึงไม่ได้ แต่เวลาเข้าสมาธิๆ ย้อนอดีตชาติไป ผู้ที่จะเข้าได้มาก บางคนได้ชาติเดียว บางคนได้สิบชาติ บางคนได้ร้อยชาติพันชาติ ก็วงรอบของชีวิตของไม้น่ะ วงรอบไม้มันมีเป็นหมื่นๆ เป็นแสนๆ วง แต่เราเข้าได้กี่วงล่ะ เราเข้ารู้ได้ขนาดไหน นี่พูดถึงว่าอํานาจวาสนาบารมีของคน

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า มันเป็นความคิดลึกๆ มันเป็นภวังค์ความคิด

ถ้าเป็นปัญญาของผู้ปฏิบัติ โอเค เราคิดได้แค่นี้ แต่วันนี้พอฟังเราตอบปั๊บ มันจะกลับไปทบทวนเลย มันเป็นภวังค์ความคิดหรือมันจะเป็นวงรอบของไม้

ไอ้วงรอบชีวิตเป็นปีไม้มันก็ปีไม้ นี่เปรียบเทียบนะ จิตไม่เป็นอย่างนั้นนะ ถ้าจิตเป็นอย่างนั้นมันเป็นรูปธรรมเลย มันเป็นโลก เป็นวิทยาศาสตร์ เป็นสสารที่ตายตัว แต่ถ้าเป็นนามธรรมๆ แล้วเป็นมรรคนะ มันเป็นสิ่งมีชีวิตมันแปรปรวนมันเปลี่ยนแปลง มันต้องละเอียดกว่านี้ นี่พูดถึงถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญานะ

แต่นี่วงรอบของไม้ มันก็ตอบแบบวิทยาศาสตร์ไง ตอบให้เห็นเป็นรูปธรรมไง แต่ถ้าบอกว่ามันเป็นวงรอบของไม้เลยนะ เดี๋ยวมันก็จะไปเขียนแบบอภิธรรม ตั้งแต่เป็นภพเป็นชาติ เขียนเลย สืบสาว ปฏิจจสมุปบาท เขียนๆ กันใหญ่เลย แต่ความจริงมัน พรึบ! ทีเดียว

นี่ไง นี่ก็เหมือนกัน นี่เราเปรียบเทียบเฉยๆ พอเปรียบเทียบเสร็จต้องป้องกันตัวไว้ด้วย เปรียบเทียบเสร็จแล้วป้องกันตัวไว้เลยนะ เพราะเดี๋ยวเปรียบเทียบมันจะกลับมาเล่นเราเอง

ฉะนั้น เป็นภวังค์ความคิด อันนี้มันเป็นปัญญานะ แล้วถ้าเป็นภวังค์หลับ เขาเห็นของเขาอย่างนั้น ฉะนั้น “พอผมว่ามันมีภวังค์ความคิดด้วย ผมก็เลยจะตกในภวังค์ความคิดนี้ พิจารณาดูแล้วว่ามันมีมาตั้งแต่ไหนก็ไม่รู้ มันอยู่กับเรามาตลอดแต่เราไม่เห็นมันเอง”

นี่มันเป็นสัญญา สัญญาที่มันลึกๆ ไง ถ้าสัญญาลึกๆ สัญญานี้มันเก็บไว้ ความเจ็บชํ้านํ้าใจ ความเจ็บปวด โอ้โฮ! ลึกๆ ลึกๆ แล้วพอว่างๆ มันก็โผล่มาแล้ว โผล่มาอุ่นกินเสียทีหนึ่ง โผล่มาให้เสียใจสักทีหนึ่ง เดี๋ยวนานๆ นานๆ มันก็โผล่มาทีหนึ่ง ให้เสียใจสักทีหนึ่ง แต่เดี๋ยวๆ ก็โผล่มา นี่มันเป็นสัญญา

ข้อมูลอย่างนี้มันแบบว่า

๑. เป็นสัญญา

๒. พร้อมกับอวิชชา

นี่ไง เวลาพูดถึงกิเลสมารไง อวิชชาไม่รู้อยู่ลึกๆ มันเอาพวกนี้มาอุ่นมากินมาทําลายเราตลอดเวลา ถ้ามันทําลายตลอดเวลา ถ้ามันเป็นปัญญา เราพิจารณาของเรา เราเห็นได้แค่นี้มันเป็นปัญญาของเรา

แต่ถ้าจิตสงบแล้วนะ ถ้าจับอันนี้ได้ จับภวังค์ความคิด จับความคิดนี่ จิตเห็นอาการของจิต คือจิตเห็นความคิด จิตเห็นเสวยอารมณ์ สิ่งที่มันเป็น แล้วมันเกิดดับๆ อยู่กลางหัวใจ ถ้ามันจับได้ มันรู้ได้ มันพิจารณาได้ มันจะเป็นวิปัสสนา วิปัสสนาไปได้มันก็เป็นของมันไปได้ใช่ไหม

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาบอกว่าเขาอยากจะให้ความคิดไม่มีเลย ทุกอย่างหายไปเลย ทุกอย่าง

อันนี้เป็นการคาดหมายว่า ถ้าเราภาวนาดีแล้วมันจะไม่มีความคิดอย่างนี้เลย ถ้าเราภาวนาดีแล้ว...มันไม่ใช่ มันไม่ใช่ที่ไหน มันไม่ใช่ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าระลึกได้ว่านั่นพระเจ้าสุทโธทนะเป็นพ่อ สามเณรราหุลเป็นลูก พระพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์เป็นศาสดา ยังจําได้ มันจะไม่มีได้อย่างไร ถ้าไม่มีก็จําพ่อไม่ได้ จําลูกไม่ได้น่ะสิ ไม่เป็นสัญญาไง มันต้องมี แต่มีแบบสอุปาทิเสสนิพพาน สิ่งที่ยังมีชีวิตอยู่ไง

ฉะนั้น สิ่งที่เขาว่ามันเป็นภวังค์ความคิด มันเป็นภวังค์หลับ

อันนี้มันเป็นปัญญาของเรานะ ปัญญาของเราที่เรารู้เราเห็นของเรามันก็เป็นสมบัติของเราน่ะ นี้เราก็ใช้ปัญญาของเราต่อเนื่องไปว่ามันจะเป็นอย่างนั้นหรือไม่ ฉะนั้น เวลาบอกว่า เวลามันตกไปสู่ภวังค์ความคิดแล้ว พิจารณาดูแล้วว่ามันตกไปสู่ภวังค์ความคิด

เราก็คิดใช้ปัญญาแยกแยะ ถ้ามันมีสติปัญญานะ ถ้าไม่ได้ เรากลับมาพุทโธๆ พุทโธให้จิตมันสงบมันระงับไป

นี่พูดถึงว่าเขาถาม เขาถามเพราะว่าเวลาภาวนามาแล้วเคยทําจิตได้สะดวกสบาย แต่คราวนี้จิตมันเสื่อมมันก็เลยเห็นเป็นอย่างนี้ ถ้าเห็นอย่างนี้แล้วเขาถึงถามถึงอารมณ์และภวังค์ความคิด

ฉะนั้น เราบอกว่านั่นเป็นสัญญา สัญญาก็มีหยาบ มีกลาง มีละเอียด สัญญาหยาบๆ ก็สัญญาที่เราคิดกันได้ สัญญาอย่างกลางๆ สัญญาละเอียดนะ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ มันเป็นปัจยาการอยู่ในจิตลึกๆ ที่เรามองไม่เห็น ปัจยาการอันนั้นนั่นแหละที่ว่าเวลาจะระลึกชาติกันน่ะ ระลึกภพระลึกชาติมันอยู่ที่นั่น ถ้าไม่ไปตัดกันที่นั่น ไม่ไปสมุจเฉทฯ ที่นั่น มันไม่สิ้นกิเลสหรอก เวลาสิ้นกิเลสมันสิ้นถึงหมดสิ้นนะ ทะลวงไส้ทะลวงพุงออกมาล้างจนเกลี้ยง ไม่มีสิ่งใดเหลือเลย แล้วยังทําลายทั้งหมด นั่นพูดถึงเวลาปฏิบัติไป ฉะนั้น ค่อยๆ ทําไป

อันนี้เราคุยกันแบบนักปฏิบัติ เวลานักปฏิบัติ มันเป็นสมบัติใครสมบัติมัน แล้วเอามาคุยกัน ไม่ใช่ไปจํามาจากหนังสือ ไม่ใช่ไปจํามาจากธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วก็มาวิเคราะห์วิจัยกัน มาอวดรู้อวดเห็น แต่ตัวเองไม่เคยมีประสบการณ์อะไรทั้งสิ้น นี่ปฏิบัติมา นี่วงกรรมฐานเรา จบ

ถาม : เรื่อง “นมัสการหลวงพ่อ กระผมปฏิบัติแล้วมีข้อสงสัยอยากเรียนถามหลวงพ่อครับ”

ผมภาวนาเป็นบ้างแล้ว บริกรรมภาวนาพุทโธเข้าถึงความสงบได้แล้ว จับตัวจิตได้แล้ว แต่ยังเป็นเพียงพื้นฐาน สิ่งที่ได้แล้วไม่ติดขัดอะไร มั่นใจในพื้นฐานอันนี้ กระผมอยากก้าวหน้าขึ้นไปอีกครับ จะต้องทําอย่างไรต่อ

อาการปัจจุบันมีดังนี้ เมื่อบริกรรมไปเรื่อยๆ พุทโธ กระทั่งเริ่มนั่งก็จะมีความคิดความฟุ้งซ่าน แต่ก็บังคับให้กลับมาพุทโธได้ แล้วมันก็ออกไปอีก แล้วก็บังคับเข้ามาหาพุทโธอีก ถี่เข้าๆ มันไม่ออกไปไหน พอมันอยู่กับพุทโธแล้วระยะหนึ่ง พุทโธก็จะหายไป ทีนี้เหลือแต่ตัวจิต กระผมก็จับตัวจิตไว้อีก เพราะมันไม่เหลืออะไรให้จับก็จับตัวจิตแทน ทีนี้ก็อยู่อย่างนี้จนกว่ามันจะถอนขึ้นมา บางครั้งก็นานพอสมควรประมาณครึ่งชั่วโมง บางครั้งก็ไม่ถึง บางครั้งมันก็กลับมาอีก มันกลับมามีความคิดอีกรอบ คล้ายๆ กับเหมือนตอนเริ่มต้นและเริ่มนั่ง

มีแสงสว่างเกิดขึ้นบ้างบางครั้ง บางทีก็สว่างที่ตา บางทีก็สว่างอยู่ที่ข้างบน ก็ไม่รู้ว่าสว่างตรงไหน บางครั้งก็ไม่สว่าง แค่สงบธรรมดา แต่ไม่มีความคิด ความรู้สึกหรือสตินั้นบางทีก็แยกออกมาอยู่ต่างหาก บางทีก็รวมกับจิต บางทีก็กลมกลืนกันกับจิตจนเกือบหลับ เลยต้องหัดวิปัสสนาดูหลังจากสงบแล้ว บางครั้งก็ลง บางครั้งก็ไม่ลง ถ้าครั้งไหนลงก็จะรู้สึกเหมือนมีอะไรสักอย่างมันหลุดออกไป แล้วก็เกิดความสุขอย่างมาก จากนั้นก็กลับมา กลับเข้าไปสู่สมาธิของมันเองอีกครั้งโดยง่ายดายครับ บางครั้งเพ่งสมาธิมากๆ หนักๆ เอาแต่ความสงบอย่างเดียวเลย ไม่ได้พิจารณาอะไร

(บางครั้งนั่งเห็นภาพปรากฏที่ตาขณะหลับตา) เห็นภาพโครงกระดูกแห้งๆ กองอยู่ สักพักโครงกระดูกนั้นก็มีเนื้องอกขึ้นมา แล้วก็มีเส้นเอ็นงอกขึ้นมา แล้วก็เริ่มมีหนังหุ้ม พอสมบูรณ์แล้วมันก็กลายมาเป็นตัวกระผม พอออกมาจากสมาธิ ผมก็ได้ความรู้ว่า ร่างกายเรามีกระดูกอยู่ชั้นในสุด ก็เพียงแค่นี้

อาการของกระผมประมาณนี้ กระผมขอพึ่งใบบุญพระอาจารย์ สอบถามว่าผมจะต้องปฏิบัติอย่างไรต่อไปครับ

ตอบ : เริ่มต้นปฏิบัติใหม่ๆ คําถามเขาเลย “ผมภาวนาเป็นบ้างแล้วครับ” เขาก็ภูมิใจว่าเวลาเขาปฏิบัติไปแล้วจิตมันจะสงบบ้างหรือไม่ ถ้าจิตไม่สงบมันมีแต่ความทุกข์ความยาก ความทุกข์ความยาก เวลาคนหัดทํางาน คนทํางานมันต้องเหนื่อยเป็นเรื่องธรรมดา ทีนี้คนหัดปฏิบัติมันเริ่มต้นก็ต้องแบบจับแพะชนแกะ คําว่า “จับแพะชนแกะ” มันเป็นเพราะอะไร

เป็นเพราะสิ่งที่เป็นธรรมๆ มันธรรมเหนือโลก คําว่า “จิตมันสงบ” จิตมันสงบระงับมันเป็นคุณธรรมของมนุษย์ มนุษย์เรามีสมาธิ สมาธิเป็นปุถุชนมีสมาธิ เราทําหน้าที่การงานของเรา ฉะนั้น เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะประพฤติปฏิบัติธรรม ศีล สมาธิ ปัญญา

ถ้าศีล สมาธิ ปัญญา เรามีศีล ศีลคือความปกติของใจ ศีลยังถือกันไม่ได้เลย เวลาจะถือศีลๆ “ศีล ๕ ทําไม่ได้เพราะเราเป็นนักธุรกิจ เราถือศีล ๕ ไม่ได้” แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ เราถือศีล ๕ เราเป็นนักธุรกิจ เราก็พูดตามความเป็นจริง เราบวกต้นทุนเราเท่าไรเราก็พูดไปตามนั้น เรามีของเรา เราพูดได้ ศีล ๕ ศีล ๕ ก็คือศีล ๕ ถ้าเรามีศีล ๕ แล้วถ้าทําสมาธิมันคนละสมาธิแล้ว

สมาธิที่โดยปุถุชน มนุษย์มีสมาธิอยู่แล้ว นักวิทยาศาสตร์มีสมาธิอยู่แล้ว พวกที่ทํางานที่ละเอียดเขาต้องมีสมาธิของเขา ทํางานโดยมีสมาธิ ทํางานด้วยมีความสุข นี่มีความสุขกับการทํางาน ทํางานโดยมีความสุขของเขา นั่นเขาทําของเขา

แต่เวลาจะเป็นการภาวนา ศีล สมาธิ ปัญญา สมาธิอย่างนี้มันจะต้องเป็นสมาธิเหนือจากปุถุชน พอเหนือจากปุถุชน ดูสิ ปาราชิก ๔ ปาราชิก ๔ ในเรื่องของฌานนะ อวดอุตตริมนุสสธรรมตั้งแต่ฌานขึ้นไป ฌานคือสมาธิไง ถ้าสมาธิอย่างนั้น ถ้าเป็นภิกษุนะ ถ้าเป็นคฤหัสถ์ก็อีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น มันถึงเหนือมนุษย์ไง ถ้าเหนือมนุษย์ เราจะทําสมาธิของเรา เราจะทําความสงบของเรา มันไม่ใช่สมาธิแบบโลกๆ แบบสมาธิของมนุษย์

เพราะมนุษย์มีสมาธิ เด็กสมาธิสั้น หมอเขายังบอกได้เลยว่าเด็กสมาธิสั้น เดี๋ยวถ้าเด็กสมาธิมันดีมันก็อยู่ของมัน นั่นมันเป็นเรื่องของปุถุชน เรื่องของสามัญสํานึกของคนไง

แต่ถ้าเรามีสมาธิของเรา สมาธิของเรามันทิ้งร่างกายเลยนะ สมาธิของเรามันทิ้ง กิเลสมันสงบตัวลง มันทิ้ง มันทิ้งทิฏฐิมานะ มันทิ้งความเห็นของเรา ความเห็นผิดของเรา แล้วถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญาขึ้นไปมันจะเป็นภาวนามยปัญญา ภาวนามยปัญญาในอะไร ภาวนามยปัญญาในสติปัฏฐาน ๔ ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม ถ้าเป็นจริง นั่นเขาเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ในความที่เราไม่รู้เท่า จะเข้ามาคําตอบนี้ไง “เมื่อก่อนผมภาวนาไม่เป็น เดี๋ยวนี้ผมภาวนาเป็นแล้ว ทีนี้ภาวนาเป็นแล้ว อยากจะให้มันดีขึ้น”

ถ้าอยากให้มันดีขึ้น เราก็ต้องมีสติสัมปชัญญะให้สมบูรณ์ขึ้น ถ้าสมบูรณ์ขึ้น กําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้จิตมันสงบระงับโดยว่า ศีล สมาธิ ปัญญา สมาธิคือมันเป็นสมาธิไง

แต่นี่เขาบอกว่าจิตเขาสงบ เขามีความสุขของเขา ถ้ามีความสุขของเขา เขาไปรู้ไปเห็น เห็นแสงสว่าง เห็นต่างๆ...นี่ส่งออกทั้งนั้นเลย

แสงมันจะเกิดขึ้น ความรู้สึกมันจะเกิดขึ้น รถ รถถ้าจอดอยู่ เข็มไมล์ของรถมันจะไม่กระดิก เข็มไมล์ของรถมันจะกระดิกต่อเมื่อล้อรถมันหมุน นี่ก็เหมือนกัน จิตถ้ามันปกติมันก็รู้เห็นโดยสามัญสํานึก ตาของเรามันเป็นสามัญสํานึกของมนุษย์ มนุษย์มีตา มีหู มีจมูก ลิ้น กาย ใจ มันก็รับรู้ได้โดยสามัญสํานึกของมนุษย์ใช่ไหม ถ้าจิตมันสงบระงับของตัวมันเข้ามา มันรับรู้ได้มากกว่า พอรับรู้ได้มากกว่ามันก็ไปรับรู้แสงรู้เสียง มันก็ส่งออกไง

คําว่า “ส่งออก” อย่างนี้ ในกรรมฐานเขาไม่ให้ส่งออก เขาไม่ให้รับรู้อย่างนั้น ถ้าไม่ให้รับรู้ ทําไมมันเกิดล่ะ ถ้ามันเกิด มันเป็นความจริงของมัน ความจริงของคนนะ ถ้าจิตมันสงบไปแล้วมันไปรู้ไปเห็นต่างๆ นั่นน่ะมันเป็นเพราะจิตมันคึกคะนอง ถ้าจิตคึกคะนอง เขาต้องมีสติปัญญามากขึ้น

สติปัญญามากขึ้น พุทโธให้ชัดๆ ขึ้น เพื่อให้จิตบริกรรมพุทโธ มีคําบริกรรมเพราะจิตมันสงบเข้ามา ถ้าสงบเข้ามา มันจะผ่านจากแสงนั้นเข้ามา มันจะผ่านจากความที่ไปรู้ไปเห็นต่างๆ

ไปรู้ไปเห็นต่างๆ นั่นส่งออกทั้งนั้น คําว่า “ส่งออกๆ” ส่งออกมันไม่ใช่ความรู้เป็นที่วิเศษ ไม่ใช่ความรู้ที่เป็นประโยชน์กับการปฏิบัติ ไม่ใช่ เหมือนกับคนที่เขาบอก เวลาคนที่ปฏิบัตินะ ต้องพิจารณากาย เขาบอกไม่อยากพิจารณากายเลย เขากลัวผี เห็นไหม นี่ความเห็นผิด

ผีคือจิตวิญญาณ ถ้าเห็นร่างกาย เห็นร่างกายคือเห็นกายานุปัสสนา ไม่ใช่เห็นผี ผีเป็นจิตวิญญาณ กายไม่มีชีวิต กายมีชีวิตไหม เนื้อ กระดูก มีชีวิตหรือเปล่า กายไม่มีชีวิต ถ้าไปเห็นกายๆ แล้วเห็นกายโดยเป็นอสุภะมันขยายส่วนแยกส่วน อันนั้นคือเห็นกาย

แต่นี่ไม่อยากพิจารณากายไปเลยเพราะกลัวผี...นี่ความเข้าใจผิด

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตสงบแล้วจะเห็นแสง...ไม่ใช่ ไม่ใช่

จิตสงบแล้วจะรู้เห็นต่างๆ...ไม่ใช่

จิตสงบคือจิตสงบ จิตสงบก็สงบเข้ามาในตัวมันเอง ตัวมันเองสมบูรณ์ในตัวมันเอง แต่การเห็นสีเห็นแสง เห็นต่างๆ ถ้าพูดถึงจิตใจอ่อนแอ เขาก็เป็นอุปาทาน เป็นต่างๆ นี่เราพูดภาษาเราไง ไม่ใช่พูดแบบภาษาเรา เราพูดแบบกรรมฐาน

ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาภาวนาเป็นแล้ว เขาภาวนาแล้วเห็นแสงเห็นสีต่างๆ

เราบอกว่า เวลาเขาพุทโธๆ จนพุทโธหายไป พอพุทโธหายไปแล้วทีนี้มันก็เหลือแต่ตัวจิต เหลือตัวจิตแล้ว ทีนี้ตัวจิตหายไป

นี่เป็นคําพูดทั้งนั้นเลย พุทโธๆ จนพุทโธหายไป เหลือแต่จิตก็จับจิตไว้ จับจิตไว้ จิตก็หายไป หายไปแล้วก็ดูๆ ไป ดูไปแล้วไอ้ความรู้สึกถึงตัวจิตก็หายไป

แล้วหายไปแล้วมันเหลืออะไร เพราะจิตมันเป็นนามธรรมอยู่แล้ว ถ้าจิตเป็นนามธรรมอยู่แล้วนะ ถ้ามันชัดๆ ของมัน ให้มันชัดๆ ของมัน

เริ่มต้นเขาบอกว่า “ผมเริ่มภาวนาเป็นแล้วนะ” ถ้าเริ่มภาวนาเป็นแล้วก็ดี เพราะเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาเป็นชาวพุทธ เราต้องประพฤติปฏิบัติของเราเพื่อพัฒนาใจของเรา ถ้าใจของเรามันดีขึ้นมันก็ดีขึ้น ทีนี้คําว่า “ดีขึ้น”

เราพูดถึงว่า กิเลสมาร เพราะคําถามแรกเป็นคําถามแรกที่เขาเคยภาวนาดีกว่าคําถามนี้อีก คําถามที่เขาถามมา เพราะเขาเคยถามมาบ่อยๆ ตอนที่เขาภาวนาดีนี่ดีมากๆ เลย สุดท้ายแล้วทุกข์ไปหมดเลย จนลงไปถึงภวังค์ความคิดนู่นน่ะ ความคิดมันเข้าไปอยู่ลึกๆ จนเข้าไปตามมันไม่ทัน ตามมันไม่ได้เลย

แต่นี่เป็นผู้ที่ปฏิบัติใหม่ พอปฏิบัติใหม่ “ผมภาวนาเป็นแล้ว” กําลังภาวนาดีมีความสุขมาก พอต่อไปๆ เห็นไหม กิเลสมาร มารมันจะหลอก มารมันจะพลิกมันจะแพลง คนที่ปฏิบัติน่ะปฏิบัติแล้วที่เป็นไปได้ยากก็ตอนนี้ไง ปฏิบัติมาเวลากิเลสกว่าจะเอามันอยู่ กว่าจะเอามันอยู่ได้นะก็แสนทุกข์แสนยาก พออยู่ขึ้นมาแล้วนะ เดี๋ยวเจริญขึ้นมา เดี๋ยวก็เสื่อม พอเสื่อมไป เสื่อมไปแล้วจะกลับมาอีกนะ ทุกข์ยากมากเลย

แต่ถ้าเราเริ่มต้นเบสิกพื้นฐานให้มันแน่น นี่ไม่เอา ไอ้พวกแสงที่เขาว่า “จนพุทโธหายไป กายหายไป”

ไอ้นี่มันพูดที่ปาก ถ้าหายไปนะ มันหายไปชัดๆ เวลาหายไป โอ้โฮ! พอหายไปแล้วสิ่งนี้ไม่มี ถ้าเป็นอัปปนาสมาธินะ จิตนิ่ง สักแต่ว่า คําว่า “สักแต่ว่า” นี่รู้ชัดนะ

ไอ้เราว่าสักแต่ว่านี่ครึ่งๆ กึ่งๆ แต่ความจริงสักแต่ว่ารู้ดีกว่าปกติหลายเท่าเลย สักแต่ว่า เพราะตัวรู้มันเด่นมากเฉพาะตัวมัน แล้วไม่มีอย่างอื่นเข้ามาแปลกปลอมได้เลย นั่นก็เป็นของจริง

ของจริงมันเป็นอีกอย่างหนึ่ง แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วมันคิดกันไปเอง พอคิดไปเองมันก็คาดหมาย แล้วไม่ใช่คาดหมายด้วย เวลาจิตมันเป็นให้เห็นด้วย จิตมันเป็นให้เห็นมันก็เลยตื่นเต้นไปกับมันไง

นี่พูดถึงว่า เวลาจิตมันหายไป แต่มีแสงสว่างต่างๆ

แสงสว่างมันก็ส่งออกทั้งนั้นน่ะ วางให้หมด พอวางให้หมด หัดพุทโธชัดๆ

ทีนี้เขาบอกว่า เวลาเขามาหัดวิปัสสนา พิจารณาความสงบแล้วหัดพิจารณา มันพิจารณาไปแล้วสิ่งต่างๆ สักแต่ว่าทั้งหมด มันหลุดไปหมดเลย มันสว่างมาก มีความสุขมาก

นี่เวลาส้มหล่น เวลาทําสิ่งใดธรรมมันเกิด มันเป็นไปได้ เวลาส้มหล่นอย่างนี้ นี่ส้มหล่นนะ ส้มหล่นคือว่าจับอะไรสิ่งใด เดินไปน่ะส้มมันหล่นตกมาให้เก็บเลย แอปเปิลมันก็หล่นมาต่อหน้า ทุกอย่างมันจะหล่นมา ทุเรียน โอ้โฮ! หล่นมาเต็มเลย นี่ก็เหมือนกัน เวลาส้มหล่น เวลามันเสื่อมนะ โอ้โฮ! มีแต่เปลือกทุเรียน เปลือกทุเรียนกินก็ไม่ได้ หนามทั้งนั้นเลย

เวลามันส้มหล่นนะ มันเป็นอย่างนั้นได้ ทีนี้เวลาพิจารณาไปเขาบอกเวลาเขาพิจารณาของเขาไปเห็นเป็นภาพกระดูกเลย มันเป็นกระดูกแห้งๆ แล้วมันตามมา

สิ่งนี้เวลาผู้ปฏิบัติมันเป็นไปได้ทั้งนั้นน่ะ เพราะเวลามันเกิดนิมิตนะ เวลาจิตมันรู้มันเห็นน่ะมันเร็ว มันเห็นได้หมด มันยิ่งเป็นหนังเป็นฉากๆๆ ไปเลย

เวลาหลวงตาท่านบอกเวลาท่านฝันของท่านน่ะ ฝันว่าท่านไปหาหลวงปู่มั่นกระเสือกกระสนไป ผ่านไปแล้วมันมีต้นกอไผ่ กว่าจะลอดกอไผ่ได้ เป็นทุ่งนา ผ่านทุ่งนาไป ไปถึงท่านํ้า พอถึงท่านํ้า มันเห็นมีเกาะอยู่นั่นน่ะ ลงเกาะไปปั๊บๆๆ ไปถึงหลวงปู่มั่นเลย หลวงปู่มั่นท่านนั่งตําหมากอยู่ “โอ้โฮ! มหา มหามาได้อย่างไร มาได้ยากนะ”

“แต่ผมมาแล้วน่ะ”

“อ้าว! ถ้าอย่างนั้นตําหมากให้หน่อย”

พอเริ่มตําตั๊บๆๆ ตื่นเลย ท่านบอกว่าความฝันมันจะพับๆๆ ไปเลย เรื่องมันจะไวมาก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาพิจารณาไปแล้วเห็นเป็นโครงกระดูกเลย มันแห้งกองไปหมดเลย พอแห้งกองไปหมดสักพักจากโครงกระดูกนั้นมันก็มีเนื้องอกขึ้นมาเลย มันมีเส้นเอ็นขึ้นมา มันมีหุ้มหนังขึ้นมา สมบูรณ์เป็นตัวตนขึ้นมาอีกเลย โอ้โฮ! แช่มชื่น แจ่มใส เวลาส้มหล่นนะ

แต่ถ้าเวลาเป็นจริงนะ คําว่า “เป็นจริง” เพราะเวลาสิ่งที่เขาพูดนี่ใช่ แต่บอกว่า “จิต พุทโธหายไป กายหายไป จิตหายไป” ตรงนี้แหละมันเป็นต้นทาง พอต้นทางจิตมันยังไม่มั่นคง ต้นทางมันยังคลอนแคลน ต้นทางมันยังไม่ตั้งมั่น แล้วพอไปๆ มันจะไปรองรับความรู้ รองรับต่างๆ มันจะเป็นไปได้ก็เป็นแบบส้มหล่นนี่ไง อันนี้พูดถึงว่า กิเลสมารนะ

อันนี้ไม่ใช่กิเลส อันนี้เป็นธรรม อันนี้กําลังภาวนาดี กําลังสดชื่น กําลังสดชื่นแจ่มใส

ถ้าสดชื่นแจ่มใส เราก็พูดกัน เราก็ยกย่องสรรเสริญกัน สุดท้ายแล้ว สุดท้ายแล้วนะ มันก็คาอยู่อย่างนี้ มันไม่เจริญก้าวหน้าไป แต่ถ้ามันเป็นการปฏิบัตินะ ชั้นพื้นฐานมันเป็นแบบนี้

หลวงตาท่านสอนเป็นประจํา การปฏิบัติเริ่มต้นนี่แสนยาก ยาก ยากตอนเริ่มต้นนี่ พอเข้าทางได้ ฝึกทางได้ ทํางานได้ พอเดินได้นะ ไปแล้ว พอเดินได้ เราทําธุรกิจได้ เรามีงานของเราได้ เราทําเลี้ยงชีพได้ เรามีครอบครัวได้ เราไปได้ แต่ถ้ามันยังเริ่มต้นไม่ได้มันก็ยังคากันอยู่อย่างนี้

นี่ถึงบอกว่ากิเลสมาร กิเลสมารนะ กิเลสก็เป็นกิเลส มารก็จะเป็นมาร ครอบครัวของมารอีก นี่พูดถึงในการปฏิบัตินะ ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านปฏิบัติมาแล้วท่านจะมั่นคง แล้วท่านจะเป็นหลักชัย เป็นคนคอยชี้ถูกชี้ผิดให้พวกเราไง

นี่ก็เหมือนกัน มันเป็นสองคน คนแรกเคยดีมาแล้ว แล้วเสื่อม ไอ้คนหลังนี่กําลังดี ไอ้คนแรกเคยดีมาแล้วเสื่อม ทุกข์มากเลย ไอ้คนหลังนี่กําลังดีเลย

แต่กําลังดี เห็นไหม เรามาเปรียบเทียบกันว่ากิเลสมาร เวลากิเลสมันควบคุม เราดู แม้แต่การปฏิบัติยังต้องกระเสือกกระสนไปนะ แต่เราทําของเรา ปฏิบัติของเราเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ ให้ตั้งใจ

ไอ้ที่ว่า “ผมภาวนาเป็นบ้างแล้วนะ”

เราจะบอกว่า กําหนดพุทโธชัดๆ แล้วเอาความสงบ เวลาสงบแล้วตัวหาย อะไรหายไปหมด มันกึ่งๆ มันเป็นจริงบ้างไม่จริงบ้าง มันกึ่งๆ มันหายหมดๆ มันหายหมดแต่มันไปไหนไม่ได้

แต่ถ้ามันจะหายจริงๆ นะ หายแบบผู้ใหญ่ หายแบบนักธุรกิจ กูจะเซ็นเช็คแสนล้าน โอ้โฮ! แก๊ก! ชัดๆ ถ้าเซ็นผิดเขาโกงเลยแสนล้าน แต่ถ้าเซ็นแล้วได้สิ่งตอบแทนมาแสนล้าน

นี่ก็เหมือนกัน ชัดๆ อย่าให้กึ่งๆ ครึ่งๆ กลางๆ เวลามันจะดีแล้วไม่ดี นี่กิเลสมาร แม้แต่ท่ามกลางการปฏิบัติ แม้แต่ท่ามกลางกายจะหายไป จิตหายไป นี่เป็นอสุภะ กายหายไป กายกลับมามีกระดูก มีหนัง มีเอ็น นี่ทั้งนั้น กึ่งๆ

ถ้าคําว่า “กึ่งๆ” พยายามฝึกหัดของเรา จากกึ่งๆ ให้มันชัดๆ ให้มันค่อยๆ ฝึกหัดขึ้นไป ทําแล้วทําเล่าๆ ฝึกหัดจนมีความชํานาญ ชํานาญในวสี ชํานาญในการประพฤติปฏิบัติ ชํานาญในมรรคของเรา ชํานาญในเหตุในผลของเรา ชํานาญฝึกหัดให้ธรรมะสอนหัวใจของเราให้เป็นประโยชน์กับเรา เอวัง

ถ้าทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค
จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ
ถ้าจิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจแล้ว ทุกข์ สมุทัย นิโรธ
นิโรธดับหมดเลย ดับด้วยมรรค
แล้วมันเหลืออะไรล่ะ มันจะทุกข์มาจากไหน
ไม่มีหรอก ทุกข์ไม่มี ไม่มีเพราะอะไร
ไม่มีเพราะไม่มีที่ให้ทุกข์ตั้ง

๓

ทุกข์ไม่มี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๕ กันยายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พระอรหันต์ท่านยังมีทุกข์ทางใจอยู่หรือไม่”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพ

หลวงพ่อ : แหม! เคารพจริงหรือเปล่าวะ

ถาม : ๑. พระอรหันต์ท่านยังมีทุกข์ทางใจอยู่หรือไม่

๒. ทุกข์ทางใจเป็นขันธ์หรือเป็นกิเลส

ตอบ : พระอรหันต์ท่านจะมีทุกข์หรือไม่มันก็ต้องไปถามพระอรหันต์น่ะ ไปถามหลวงตา หลวงตาก็ตบปากเลยล่ะ เวลาไปถามหลวงตานะ หลวงตาตบปาก ตบปากซะ แต่ถ้าถามเป็นประโยชน์นะ ท่านก็จะตอบ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ไปถามเรื่องพระอรหันต์น่ะ แล้วเรื่องของเรา สมาธิทําเป็นหรือเปล่า เราทําสมาธิได้หรือไม่ เรามีศรัทธาความเชื่อในศาสนาหรือไม่ ถ้าเรามีศรัทธาความเชื่อในศาสนา มีศรัทธามีความเชื่อ มีศรัทธาไง ศรัทธาเป็นหัวรถจักรจะชักลากให้เราเข้ามาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้ามีอํานาจวาสนาขึ้นมา เราจะฝึกหัดปฏิบัติของเรา ถ้าเราจะฝึกหัดปฏิบัติของเรานะ เพราะแค่จิตสงบนั่นน่ะ ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต มันก็จะเข้าใจเรื่องอย่างนี้ได้ ถ้าเข้าใจเรื่องอย่างนี้ได้ นี่ในการประพฤติปฏิบัตินะ

แต่ถ้าเป็นคําถาม คําถามมาจากไหน คําถามบางทีมันเกิดจากพระที่พูดนี่ พระพูดกันพล่อยๆ พระพูดกันไปนะ “พระอรหันต์เป็นอย่างนั้น พระอรหันต์เป็นอย่างนี้”...เอ็งเป็นหรือ เอ็งรู้หรือ ใครรู้ พูดถึงใครรู้ล่ะ ใครรู้เรื่องของพระอรหันต์

นี่ก็เหมือนกัน ไอ้เราก็ไม่รู้หรอก แต่เราศึกษา เราพยายามค้นคว้าจากครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราท่านสั่งสอนกันมา เวลาพูดก็ต้องครูบาอาจารย์ว่าอย่างนั้น เห็นไหม

เวลาพระอานนท์อยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดว่าอย่างไร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีสิ่งใดพยากรณ์ก็ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนจัดการ

นี่ก็เหมือนกัน “พระอรหันต์ท่านยังมีทุกข์อยู่หรือไม่ พระอรหันต์ท่านมีทุกข์ทางใจอยู่หรือไม่”

ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ถ้าทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ ถ้าจิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจแล้ว ทุกข์ สมุทัย นิโรธ นิโรธดับหมดเลย ดับด้วยมรรค แล้วมันเหลืออะไรล่ะ มันจะทุกข์มาจากไหน ไม่มีหรอก ทุกข์ไม่มี ไม่มีเพราะอะไร ไม่มีเพราะไม่มีที่ให้ทุกข์ตั้ง

ทุกข์ตั้งอยู่บนอะไร ทุกข์มาจากไหน ทุกข์ก็ตั้งอยู่บนใจนี่ไง ทุกข์มันก็บีบคั้นหัวใจอยู่นี่ ฉะนั้น เวลาบีบคั้นหัวใจขึ้นมา

เวลาพระอรหันต์ พระอรหันต์มันต้องทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายหมด ไม่มีที่ตั้ง ไม่มีที่ตั้ง ไม่มีรูปพรรณสัณฐาน ถ้าไม่มีรูปพรรณสัณฐาน แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเป็นพระอรหันต์ เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอีก ๔๕ ปีนั่นน่ะ อีก ๔๕ ปี ดูสิ เทวทัตเอาคนมาฆ่า เทวทัตจ้างนายธนูมายิง นี่มีความทุกข์หรือไม่ มีความทุกข์หรือไม่

มันไม่มี สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่ยังมีชีวิตอยู่มันสิ้นกิเลสไปแล้ว สิ้นกิเลสแล้วจะเอาทุกข์มาจากไหน ทุกข์ไม่มี ทุกข์ไม่มี ไม่มีทุกข์ เพราะทุกข์มันดับหมดแล้ว แล้วทุกข์มันดับหมดแล้ว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไปปรินิพพานไง จะปรินิพพาน ไปกับพระอานนท์ “อานนท์ เรากระหายนํ้าเหลือเกิน อานนท์ เรากระหายนํ้าเหลือเกิน ตักนํ้ามาเถอะ”

พระอานนท์ ด้วยความเคารพบูชานะ ด้วยความเคารพบูชาก็อยากให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ฉันนํ้าใสๆ ฉันนํ้าฝนที่ดี นํ้านี้เกวียนเพิ่งผ่านไป มันขุ่นไง ไม่อยากจะเอานํ้าขุ่นๆ นี้ไปถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “อานนท์ เรากระหายเหลือเกิน”

พระอานนท์จําใจต้องลงไปตัก พอไปตักขึ้นมา ด้วยอํานาจวาสนาบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรงนั้นใสหมดเลย มันยิ่งทําให้พระอานนท์ทึ่งเข้าไปใหญ่เลย พอพระอานนท์ทึ่งเข้าไปใหญ่ ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “สิ่งที่ไม่เคยมีไม่เคยเป็น ได้เป็นขึ้นมาแล้วพระเจ้าค่ะ สิ่งที่ไม่เคยมีไม่เคยเป็น สิ่งที่ไม่เคยเห็นมันเห็นแล้วพระเจ้าค่ะ” โอ้โฮ! มันซาบซึ้ง มันซาบซึ้ง

“อานนท์ มันเป็นอย่างนี้เอง มันเป็นเช่นนี้เอง มันไม่มีอะไรมหัศจรรย์หรอกอานนท์” เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีทิฏฐิมานะ ไม่มีความอหังการในหัวใจ ไม่มีอะไรในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย แล้วทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากระหายล่ะ อ้าว! กระหาย นี่ไง มันมีทุกข์ไหม

เมื่อกี้โยมกินข้าวมีความทุกข์ไหม มีความทุกข์หรือมีความสุข กินข้าวเมื่อกี้นี้ แล้วพรุ่งนี้ต้องกินอีกไหม กิน อ้าว! แล้วกินเสร็จแล้วนะ เวลาจะถ่ายต้องถ่ายไหม ถ่าย ถ้าถ่าย ถ้าส้วมมันเต็ม คนยืนรอนาน โยมต้องอั้นไว้ เป็นทุกข์ไหม

อ้าว! ไอ้ทุกข์อย่างนี้มันเป็นเรื่องของธาตุขันธ์ไง ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ภาระหน้าที่ไง มันเป็นภาระหน้าที่ มันไม่ใช่ความทุกข์ความยากไง มันเป็นสิ่งที่มันมีอยู่เพราะมันมีธาตุมีขันธ์ใช่ไหม มีธาตุมีขันธ์มันก็มีอยู่ของมัน แต่มันเป็นความทุกข์ไหม เป็นความยึดมั่นถือมั่นไหม เป็นความเจ็บชํ้านํ้าใจไหม ไม่น่ะ มันมีความทุกข์หรือไม่ ไม่มี ไม่มีเพราะอะไร

ไม่มีเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีสติมีปัญญา ปัญญามันครอบคลุมหมดแล้ว ไม่มีสิ่งใดตกค้าง ไม่มีสิ่งใดเลย เลยทุกข์ไม่มี

ทุกข์ไม่มีแล้วกระหายทําไม

อ้าว! ก็ร่างกายมันเหนื่อย ก็คนมันเหนื่อย เหนื่อยก็คือเหนื่อยไง เหนื่อยก็ไม่ทุกข์ ดูสิ พ่อแม่เลี้ยงลูกอาบเหงื่อต่างนํ้าเหนื่อยไหม พ่อแม่เลี้ยงลูกเหนื่อยไหมๆ ทุกข์หรือสุข โอ๋ย! ยิ่งเหนื่อยยิ่งชอบนะ กินเยอะๆ ยิ่งดีใหญ่ เออ! กินอิ่มนอนอุ่น พอใจ หามาให้ลูกกินน่ะทุกข์หรือสุข ไอ้นี่เทียบถึงมันเป็นโลกๆ นะ

ฉะนั้นบอกว่า “พระอรหันต์ยังมีทุกข์อยู่หรือไม่ ยังมีทุกข์ทางใจอยู่หรือไม่”

มันไม่มีหัวใจ หัวใจก็ไม่มี ไม่มีภวาสวะ ใจคือภพไม่มี ฉะนั้น เวลาบอกว่าใจพระอรหันต์ๆ พระอรหันต์มีใจด้วยหรือ

หลวงตาท่านถึงบอกว่าเป็นธรรมธาตุๆ เป็นธาตุของธรรม เอโก ธมฺโม เป็นธาตุ ธรรมทั้งแท่ง เป็นธรรมทั้งแท่ง ธรรมล้วนๆ ธรรมเหนือโลกด้วย ธรรมที่ไม่เวียนว่ายตายเกิดอีกต่างหาก มันจะเอาทุกข์มาจากไหน ทุกข์ไม่มี ทุกข์ไม่มีหรอก พระอรหันต์ไม่มีทุกข์ แต่พระอรหันต์มีเหนื่อยนะ มีเหนื่อยนะ หลวงตาเหงื่อไหลไคลย้อยเลยเวลาท่านต้องแบกหามพวกเราไป นี่ต้องทําให้เรา มีทุกข์ไหม ไม่ทุกข์หรอก ไม่ทุกข์เพราะอะไร เพราะมันเป็นภาระ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา

แต่ของเราปุถุชนมันไม่ใช่ภาระ มันเป็นมาร ขันธมารไง ถ้าขันธมาร ขันธ์มันเป็นมาร เป็นมารมีเวรมีกรรม มีการผูกอาฆาต มีการทําลายล้าง มีการกลั่นแกล้ง มีการขัดขา มีการทําให้เจ็บชํ้านํ้าใจ หลอกลวงให้ไปตกหลุมตกร่อง นี่ขันธมาร แต่พระอรหันต์นี่ขันธ์ที่สะอาดบริสุทธิ์

ขันธ์มีสะอาดบริสุทธิ์ด้วยหรือ ขันธ์น่ะ

อ้าว! ขันธ์ที่สะอาดบริสุทธิ์คือจิตใจที่ใสสะอาด ที่ธรรมธาตุที่สะอาดบริสุทธิ์น่ะ มันมีภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ถ้าไม่มีขันธ์นะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปห้ามญาติ ญาติข้างพ่อข้างแม่จะรบกันเพื่อแย่งนํ้าน่ะ ทําไมจําญาติได้ล่ะ ทําไมพระพุทธเจ้าจําพระเจ้าสุทโธทนะได้ล่ะ ไอ้นี่คือสังขารทั้งนั้นน่ะ ไอ้นี่คือสัญญาทั้งนั้นน่ะ คือขันธ์ทั้งนั้นน่ะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสื่อสารกับพวกเรา พวกเราคือประชาชนในสมัยพุทธกาลน่ะ นั่นก็ขันธ์ สังขารขันธ์ ความคิด ความปรุง ความแต่ง แต่มันสะอาดบริสุทธิ์ไง ไม่มีหน้าไม่มีหลัง ไม่มีลับลมคมในไง นี่ไง ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ของพระอรหันต์ไง

นี่พูดถึง “มีทุกข์ทางใจหรือไม่”

ไม่มี ไม่มีทุกข์ ถ้าพระอรหันต์จริงๆ นะ อย่าให้หลวงตาว่าล่ะ หันซ้ายหันขวาน่ะ หันลงหมอนน่ะ โอ๋ย! หลวงตาท่านเหน็บเจ็บนะ พระอรหันต์หันซ้ายหันขวา กลับหลังหันเลย หันไปทางโลกไง กลับหลังหัน หันไปหลอกลวงเขา หลอกลวงตัวเองไม่พอยังหลอกลวงคนอื่นน่ะ กลับหลังหัน นั่นพระอรหันต์

แต่ถ้าพระอรหันต์แบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอรหันต์แบบครูบาอาจารย์ของเรานะ นั่นอันนั้นประเสริฐ เราได้พบได้เห็น เราได้เคารพบูชา เราได้เห็นครูบาอาจารย์ของเรานะ โอ้โฮ! เป็นบุญกุศลนะ

การเห็นสมณะเป็นบุญกุศล สมณะที่ ๑ พระโสดาบัน สมณะที่ ๒ พระสกิทาคามี สมณะที่ ๓ พระอนาคามี สมณะที่ ๔ เราได้เห็นสมณะ สมณะประเภทใด เราได้เห็นสมณะนี่เป็นมงคลชีวิต แล้วเราได้อยู่กับครูบาอาจารย์ของเรามันมีมงคลชีวิตไหม

เรามีมงคลชีวิตอยู่แล้ว แต่เรารู้หรือไม่รู้นั่นอีกเรื่องหนึ่ง แต่เรามีมงคลชีวิต เราได้พบได้เห็น เราได้อยู่กับท่าน เราได้อาศัย เราได้ช่วยเหลืองานท่าน นี่เราได้อยู่ของเรา เราภูมิใจของเรา เราภูมิใจของเรา

นี่ถ้าเป็นของแท้ ของแท้คือพระธรรมดาไง ก็คือหลวงตานี่ไง ปากเปียกปากแฉะด่าพวกเราอยู่นี่ไง พระอรหันต์นะ ด่าเจ็บ นี่ไง พระอรหันต์ของเราไง พระอรหันต์ของเราด่าเจ็บๆ ด้วย แล้วเราก็พอใจ นี่หันแท้ไง ไม่กลับหลังหัน โอ๋ย! สร้างภาพ ขัดผิว อาบนํ้านม นั่นน่ะกลับหลังหัน มันคนละหันน่ะถ้าหันอย่างนั้นนะ

เขาเขียนถามเอง เขาถามมาเอง “๒. ทุกข์ทางใจเป็นขันธ์หรือเป็นกิเลส”

นี่ก็ยังคิดอยู่นะว่ามีทุกข์น่ะ เพราะอะไร เพราะเวลาปริยัติ เวลาการศึกษาเขาจะบอกว่าพระพุทธเจ้ายังมีทุกข์อยู่ มีทุกข์อยู่เพราะว่าท่านยังบ่นกับพระอานนท์ว่าท่านกระหายนํ้า ท่านมีความทุกข์ เขาบอกว่าพระอรหันต์ยังมีทุกข์อยู่ไง

มันจะมีที่ไหน จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ดับสิ้น ดับหมด ดับไม่มีเศษเหลือ มันจะเอาทุกข์มาจากไหน

จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ กลั่นออกมาจากสัจจะความจริง เห็นไหม ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ ทุกข์ดับไป ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง ทุกข์มันมีอยู่โดยดั้งเดิม ทุกข์มันเป็นความจริงอยู่แล้ว ทุกข์เพราะอะไร ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ได้ละสมุทัย ได้ละไอ้ตัวยุยงส่งเสริม ละไอ้สิ่งที่เป็นเครือ ไอ้ที่เป็นเถาที่ไปเกาะทุกข์ไว้น่ะ ได้ทําลายหมดแล้ว ได้ถอดได้ถอนหมดแล้ว มันไม่มีสมุทัยไปเกาะเกี่ยวกับทุกข์ ทุกข์มันจะเกิดขึ้นได้อย่างไร

ทุกข์มันจะไม่เกิดขึ้นเพราะอะไร เพราะมันเกิดนิโรธๆๆ นิโรธคือการดับ นี่ไง ที่หลวงปู่จวนท่านพูดบอกว่า นิโรธของหลวงปู่มั่นไม่เหมือนนิโรธสมาบัติไง นิโรธคือการดับทุกข์ ดับทั้งหมดไง มันดับสิ้น ดับสิ้น ไม่มีสิ่งใดเหลือ ดับหมด มันจะทุกข์มาจากไหน ถ้ามันไม่มีทุกข์แล้วจบ

ไอ้สิ่งที่มันเป็นภาระ คําว่า “เป็นภาระหน้าที่” คนเรานะ ดูสิ เป็นถึงพระอรหันต์น่ะ ไม่รู้จักการอยู่การกินหรือ เป็นถึงพระอรหันต์น่ะ กินก็กินไม่เป็นหรือ ถ่ายก็ถ่ายไม่เป็นหรือ อ้าว! มันก็กินได้ถ่ายได้ พอกินได้ถ่ายได้ นี่ในมหายานไง หิวก็กินไง ปวดท้องก็ขับถ่ายไง นี่พระอรหันต์ของมหายานเขาพูดอย่างนั้นนะ อ้าว! หิว หิวก็กิน

เขาถาม พระอรหันต์ดํารงชีพอยู่อย่างไร

อ้าว! พระอรหันต์หิวก็กิน ปวดท้องก็ขับถ่ายทิ้ง นี่ไง พระอรหันต์ก็เป็นเรื่องธรรมดา พอเป็นเรื่องธรรมดา มันถึงว่า สอุปาทิเสสนิพพาน สะคือเศษส่วนที่ยังมีอยู่ ต้องประคองธาตุขันธ์ไปถึงที่สุด

เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีอํานาจวาสนามากนะ ท่านสร้างสมประสบการณ์ของท่าน ท่านฝึกหัดของท่าน อัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวาต้องตายก่อนท่าน มันเหมือนกับว่าท่านปั้นมาทั้งนั้นเลยนะ แล้วก็ตายก่อนท่านไปหมดเลย เหลือทิ้งท่านไว้ไง สุดท้ายแล้วท่านก็ต้องทิ้งธาตุขันธ์ของท่านไป แล้วท่านก็ทิ้งธาตุขันธ์ของท่านไป มันก็มาได้พระกัสสปะ พระกัสสปะมาบวชเอาตอนแก่ ตอนแก่อายุแปดสิบ “กัสสปะเอย เธอก็อายุปานเรา ทําไมเธอยังถือธุดงควัตร เธอก็เป็นพระอรหันต์แล้ว”

“อ้าว! ข้าพเจ้าจะทําเพื่ออนุชนรุ่นหลังไปไง”

ฉะนั้น พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้วสามเดือน พระกัสสปะทําสังคายนา ทําสังคายนา โอ้โฮ! นี่มันเป็นสายบุญสายกรรมน่ะ มันเป็นเวรกรรมของใครไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันเป็นภาระเป็นหน้าที่ ทุกข์ไม่มี พระอรหันต์ไม่มีทุกข์ ทุกข์ทางอะไร เขาบอกว่าทางใจๆ ทางใจนี้เป็นการสื่อสารกับสังคมที่เข้าใจว่าทางใจ มันไม่มีหรอก ใจก็ไม่มี ทุกข์ก็ไม่มี แล้วไม่มีแล้วบ่นเหนื่อยบ่นทุกข์ทําไม

โอ้โฮ! เวลาหลวงตาท่านเหนื่อยท่านบ่นนะ บ่นน่าดูเลย บ่นเพราะมันเป็นธาตุขันธ์ไง ร่างกายนี้ เห็นไหม ดูทางการแพทย์ ทางการแพทย์ เราดํารงชีพอย่างไรมันก็จะมีโรคภัยไข้เจ็บอย่างนั้น นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเรายังต้องการอาศัยธาตุขันธ์นี้เพื่อจะสื่อสาร สื่อสารเพราะอะไร เพราะเป็นโลกไง

เราเข้าใจ เห็นไหม สบตาๆ สบตาก็รู้ใจ สบตากันน่ะ สบตากัน สั่งงานกัน แค่สบตานะ จะเอาไอ้นั่น จะเอาไอ้นี่ มันเป็นเรื่องของธาตุขันธ์ มันเป็นธรรมทั้งแท่งนะ ฉะนั้น ทุกข์ทางใจไม่มี ทุกข์ทางใจไม่มี

เขาบอก “ทุกข์ทางใจเป็นขันธ์หรือเป็นกิเลส”

นั่นแน่ เราถึงบอกว่ามันเขียนมานี่มันเคารพกูจริงหรือเปล่าวะ เพราะถ้าทุกข์ทางใจมันมี มันเป็นใจกับขันธ์นี้เป็นอันเดียวกันหรือเปล่า

ไม่เป็น แล้วคนภาวนาเป็นเขาจะรู้ ถ้าอธิบายไปแล้วมันก็เป็นแง่เป็นมุมที่คนจะโต้แย้งอีกน่ะ

ขันธ์ก็คือขันธ์ จิตก็คือจิต จิตไม่ใช่ขันธ์ ขันธ์ไม่ใช่จิต เพราะว่าขันธ์มันเกิดดับ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมันเกิดดับ แต่จิตมันไม่ดับ เห็นไหม ขันธ์ไม่ใช่จิต จิตไม่ใช่ขันธ์ แล้วจิตกับใจแทนกัน แล้วถ้าทุกข์ทางใจมี มันเป็นขันธ์ ถ้าเป็นขันธ์ มันเป็นกิเลสหรือไม่

เออ! จะบอกว่าพระอรหันต์ยังมีกิเลสใช่ไหม ก็กลับหลังหันนั่นไง กลับหลังหันนั่นน่ะมันมีกิเลส กิเลสทั้งตัว หันอย่างนั้นน่ะ พอหันอย่างนั้นไม่มีประโยชน์อะไรหรอก เพราะว่าอาชีพนะ พระอาชีพ เราไม่ใช่อาชีพพระ พระอาชีพ อาชีพพระ มันก็เพื่อเป็นอาชีพ แต่เราบวชจริงๆ เราบวชมาเพื่อชําระล้างกิเลส

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “ทุกข์ทางใจเป็นขันธ์หรือเป็นกิเลส”

ทีนี้พูดถึงถ้าทุกข์ทางใจ มันก็อย่างพวกเราน่ะได้ ทุกข์ใจ ไอ้พวกอมทุกข์นี่ เออ! ถ้าทุกข์อย่างนี้มันเป็นกิเลสทั้งหมดเลย ถ้าทุกข์ของพวกเรานี่นะ ไอ้พวกยังมืดบอดอยู่นี่

“ทุกข์ทางใจเป็นขันธ์หรือเป็นกิเลส”

เป็นขันธ์ด้วย เป็นขันธ์เพราะมันต้องมีขันธ์ มันต้องมีขันธ์ ๕ มันถึงจะเข้าใจของมันได้ ถ้าเข้าใจได้มันก็เป็นกิเลสด้วย นี่ขันธมารไง ขันธ์กับกิเลสเป็นอันเดียวกันไง แล้วถ้ามันไปอยู่ที่ใจ อยู่ที่จิตนะ มันก็เป็นอนุสัยไง มันก็เป็นอวิชชา ถ้าจิตมันมีอวิชชา ถ้าขันธ์มันมีขันธมาร ถ้าเป็นกิเลสนะ กิเลสมันก็ออกมารูปอย่างนี้ ถ้าเป็นขันธ์ก็ขันธมาร ถ้าเป็นใจ ใจก็เป็นอนุสัย อนุสัยมันนอนเนื่องมากับใจ อนุสัยมันเป็นกิเลสที่ละเอียดกว่า เพราะถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติแล้วท่านก็เห็นกิเลสอย่างหยาบ กิเลสอย่างกลาง กิเลสอย่างละเอียด

กิเลสหยาบๆ โมโหโทโสนี่กิเลสหยาบๆ แล้วถ้ากิเลสโมโหโทโสหยาบๆ นะ พระอรหันต์ทําไมเสียงดัง ยังมีอารมณ์รุนแรง

ไอ้นี่มันไม่รู้จัก ไม่รู้จักว่าเวลาธรรมพรั่งพรู เห็นไหม ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านบอกว่าฤทธิ์ที่มีอํานาจมากที่สุดคือบันลือสีหนาท บันลือสีหนาทก็คือด่ามึงนี่ บันลือสีหนาทก็คือการด่าคนนี่

เขาว่าด่าใช่ไหม แต่ถ้าเป็นธรรมก็เป็นเทศน์ไง บันลือสีหนาทฤทธิ์มันประเสริฐ นี่ไง บอกว่า เวลาบันลือสีหนาทราชสีห์คําราม มันเป็นประโยชน์ทั้งนั้นน่ะ กิเลสที่อยู่ในใจมันก็หมอบหมดน่ะ นี่พูดถึงว่าถ้าคนเข้าใจนะ ถ้าคนเข้าใจ เรามีครูมีอาจารย์ เราจะเข้าใจเรื่องอย่างนี้ได้ แต่ถ้าเราไม่มีครูบาอาจารย์ไง เราไม่มีครูบาอาจารย์

เราจะบอกว่า ไอ้กลับหลังหันน่ะมันตั้งประเด็นมาเรื่อยๆ แล้วมันก็แหย่เรื่อยๆ ไอ้พวกนี้มันเป็นแง่มุมของเขา ไม่มีอะไรทําก็ตั้งประเด็นขึ้นมา แล้วพวกเราก็ต้องมาถกปัญหาบ้าบอคอแตก

สมาธิทําเป็นหรือเปล่า เป็นชาวพุทธแท้ไหม ถ้าเป็นชาวพุทธแท้มันต้องเคารพตน ถ้าเคารพตนมันก็ต้องมีสัจจะ พูดจริงทําจริง มันต้องมีสัตย์ คนซื่อสัตย์ คนมีสัตย์ทําอะไรทําจริง ไม่ใช่สัตว์เดรัจฉาน มนุสสติรัจฉาโน มนุสสเปโต เที่ยวทําลายเขา เที่ยวข่มเหงคนอื่น

แต่ถ้าเป็นความจริง ข่มกิเลสของตนให้อยู่สิ กิเลสในใจของตนน่ะ หน้าที่ของเราน่ะ เอาใจของเราไว้ในอํานาจของเรานั่นน่ะ นี่ศากยบุตรพุทธชิโนรสเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําสัจจะความจริงขึ้นมาอย่างนี้มันจะเป็นความจริง

นี่พูดถึงถ้ามันเป็นเรื่องของกิเลสนะ แต่ถ้ามันเป็นเรื่องของฟังเขาเล่าว่า คือเป็นมุม แง่มุมของพระ เขาก็ตั้งประเด็นกันมาอย่างนี้ โอ๋ย! ถ้าจะรู้ก็ไปรู้ปฏิจจสมุปบาทนะ แหม! มันปัจยาการน่ะ มีภพมีชาติน่ะ แล้วพอคนเขียนเป็นอย่างนี้ปั๊บ ไอ้อีกฝ่ายหนึ่งก็บอกเลยบอกว่า การประพฤติปฏิบัติมันเป็นชาติปัจจุบันนี้ ไม่ใช่ข้ามภพข้ามชาติ

โอ๋ย! ถกกันบ้าบอคอแตก แต่มันไม่รู้จักใจมันหรอก มันไม่รู้ว่าใจเป็นอย่างไร มันไม่รู้ว่าศาสนาเกิดที่ไหน ชัยภูมิของการฟาดฟันของกิเลสเขาทํากันตรงไหน ทํากันไม่เป็นหรอก ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําเป็นของเราไง

ฉะนั้น คําถามถามในการหาแง่หามุมไง มันเป็นเรื่องโลกๆ ไง แต่เราก็พูดแล้ว พูดจบแล้ว ฉะนั้นถึงบอกว่า ถ้ามันเป็นความจริงนะ เป็นแบบของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําจริง จิตนี้เหมือนนักท่องเที่ยว มันเที่ยวไปทั่ว มันรู้รอบขอบชิด มันร้อยแปด แล้วท่านกําจัดกิเลสจนสิ้นของท่านไป ท่านเป็นอาจารย์ใหญ่

ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นครูเอกของโลก หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นอาจารย์ใหญ่ ท่านมาฟื้นฟูของท่าน แล้วพวกเราประพฤติปฏิบัติตามกันมา แล้วเรามีครูบาอาจารย์ที่เป็นนํ้าเป็นเนื้อให้พวกเราได้เป็นแบบอย่าง เราภูมิใจแล้ว

ไอ้ที่หลับตาแล้วมีแต่ขี้โม้ ไอ้กลับหลังหันน่ะ ไอ้นั่นปล่อยเขาไป มันเป็นเรื่องแบบว่าขนโคกับเขาโคไง คนโง่มากหรือคนฉลาดมากไง ถ้าคนฉลาด คนฉลาดมันก็ต้องหาเหตุหาผลสอนเราไง ไอ้คนโง่ก็เชื่อตามๆ กันไปเป็นอุปาทานหมู่ จับกันจูงกันแล้วก็เฮๆ อยู่นั่นน่ะ

เราตั้งสติไว้แล้วเราไม่ไปกับเขา เราตั้งสติของเรา เอาจริงเอาจัง หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ พิสูจน์กลางหัวใจนี้

นี่พูดถึงว่า พระอรหันต์มีทุกข์หรือไม่มีทุกข์

ถาม : เรื่อง “เสียงดังตูมคล้ายระเบิดขณะสวดมนต์คืออะไรครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพนับถือ กระผมขอเรียนถามปัญหาดังนี้

๑. ปกติผมจะสวดมนต์ทําวัตรเช้าเย็นทุกวัน มีบางครั้งที่จิตสัมผัสเสียงคล้ายระเบิดดังตูม คล้ายเป็นพลังอะไรสักอย่างอัดกระแทกใจ บางครั้งแรงจนสะดุ้งโหยงเลยครับ ทําให้นึกถึงหนังจีนบู๊ลิ้มที่จอมยุทธ์ต่อสู้กันโดยใช้กําลังภายในอัดกระแทกใส่กัน อาการนี้มักจะเกิดขึ้นทุกครั้งที่ผมตั้งใจสวดมนต์ด้วยสมาธิจิต แต่ถ้าสวดแบบใจลอยหรือง่วงๆ จะไม่เกิดอาการแบบนี้ครับ เหตุเกิดขณะพักอยู่บนดอยแวดล้อมด้วยต้นไม้ใหญ่มากมาย แต่ก่อนแต่ไรอยู่บ้านที่กทม. ก็เคยเป็นเหมือนกัน แต่แค่แผ่วๆ กระผมอยากเรียนถามหลวงพ่อว่า พลังตูมที่กระแทกมานั้นคืออะไรครับ

๒. ในบางครั้งก็รู้สึกมีฝีเท้าเดินหนักๆ รอบตัวกระผม ไม่ว่าจะนั่งหรือนอน สวดมนต์ กระผมจะรอจนกว่าสวดมนต์และภาวนาเสร็จจึงอุทิศส่วนกุศลไปให้สิ่งเหล่านั้น กระผมมักจะพูดลอยๆ ว่าท่านเป็นใคร มาทําไม ช่วยมาปรากฏในฝันแทนการมาให้เห็นจะๆ ด้วยเถิด กลัวก็กลัว แต่ก็อยากรู้อยากเห็นครับผม คําถามคือทําอย่างไรจึงจะสื่อสารกับพวกเขาได้ ขอน้อมกราบขอบพระคุณหลวงพ่อครับ

ตอบ : นี่สองข้อ ข้อที่ ๑. เสียงตูมๆ เสียงตูมเสียงสิ่งต่างๆ มันมี อย่างที่พูดเวลาเทศนาว่าการตลอด จะบอกจริตนิสัยของคน คนเรานี่นะ เวลาประสบการณ์ของคนไง ประสบการณ์ของคนๆ ถ้าคนที่มีวุฒิภาวะเสมอกันมันจะรู้เห็นเหมือนกันได้ ถ้าประสบการณ์ของคนวุฒิภาวะมันแตกต่างกันมันจะรู้เหมือนกันไม่ได้

ไอ้เสียงที่กระแทกตูมๆ เวลาเราไปประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ของเราท่านไปปฏิบัติท่านจะหาที่แรงๆ ที่แรงๆ ถ้าที่แรงๆ มันจะมีเจ้าที่เจ้าทาง ว่าอย่างนั้นเถอะ เจ้าที่เจ้าทาง พวกภูตผีปีศาจมันมีของเขาอยู่อย่างนั้น นี่ผลของวัฏฏะๆ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีของมันอยู่อย่างนั้น

ทีนี้เราเป็นชาวพุทธใช่ไหม ชาวพุทธของเรา เราเกิดมาแล้วเราให้เชื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ให้เชื่อสัจธรรม ให้เชื่อข้อเท็จจริงนั้น สิ่งที่เขาเป็นภูตผีปีศาจ เขาเป็นเจ้าที่เจ้าทาง เขาก็เสวยภพเสวยชาติของเขา เขาก็มีความทุกข์ความยากของเขาทั้งนั้นน่ะ ทุกคนก็เกลียดความทุกข์ ปรารถนาความสุขทั้งนั้นน่ะ

คนที่เกลียดความทุกข์ ปรารถนาความสุข ถ้ามีผู้ทรงศีล มีผู้สิ่งใดไป ถ้าเขาเป็นสัมมาทิฏฐิเขาก็เชิดชูบูชา ถ้าเขาเป็นมิจฉาทิฏฐิไง มิจฉาทิฏฐิ ที่ของเขา เขาก็หวงก็แหน เขาไม่ต้องการให้เราเข้าไปในที่ทางของเขา ฉะนั้น นี่พูดถึงว่าสิ่งที่ผลของวัฏฏะนะ

ฉะนั้น คนที่มีอํานาจวาสนาสิ่งใด ถ้าโดยความดื้อรั้นโดยต่างๆ ถ้าไปเจอพวกที่แรงๆ โดนเหมือนกันหมด แต่เวลาคนของเราจะรู้จะเห็น จะรู้จะเห็นมันรู้เห็นจากจิตของเราไง ถ้าจิตของเรา เราประพฤติปฏิบัติ จิตของเรามีหลักมีเกณฑ์ เราจะรู้เห็นสิ่งอย่างนี้ บางคนเขาก็รู้เห็นของเขาได้ บางคนเขาก็ไม่รู้เห็นของเขา ถ้าไม่รู้เห็นของเขา

เวลาสิ่งที่เรารู้เห็นของเรา เวลาเสียงที่มันดังตูมๆ

ตูมก็คือตูม แล้วตูมทางซ้ายก็ให้ตูมทางขวาอีกทีหนึ่ง ตูมทางขวาก็จะให้ตูมข้างหน้า ตูมข้างหลัง ตูมก็ตูม ถ้าเรามีสติปัญญา มันเป็นเรื่องนามธรรมทั้งนั้นน่ะ มันไม่มีสิ่งใดมาสั่นสะเทือนหัวใจของเราได้ถ้าเรามีสติปัญญาไง

แต่ถ้าเราไม่มีสติปัญญา สิ่งใดเสียงตูมๆ ตูมๆ มันคืออะไรล่ะ ตูมๆ มันเป็นสิ่งที่กระทบขึ้นมาให้เราไปรับรู้ ถ้าไปรับรู้แล้ว เราภาวนา ภาวนาเพื่อจิตสงบ เราภาวนาเพื่อเป็นสัจธรรม เราไม่ได้ภาวนาเอาเสียงตูมๆ

เสียงตูมๆ ก็ไปดูเขาซ้อมรบสิ ปืนใหญ่ยิงตูมๆ อยู่นั่นน่ะ เขาซ้อมรบ เขายิงกันอยู่นั่นน่ะ นั่นคืออะไรล่ะ นี่เราเห็นอย่างนั้นมันเกิดจากกระสุนปืน แต่เสียงตูมๆ ตูมๆ นั่นมันเกิดจากเรา เกิดจากเรามันเกิดได้ร้อยแปด มันเกิดได้หลายช่องทาง ถ้ามันเกิดได้หลายช่องทางนะ ถ้ามันเกิด เกิดเป็นประโยชน์กับเราหรือไม่

ถ้ามันเกิดเป็นประโยชน์กับเรา เห็นไหม เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติ คนที่มีอํานาจวาสนามันมีเทวดา อินทร์ พรหมมาเชิดชู คนที่เขารู้เขาเห็นเขาจะเก็บของเขาไว้ในใจนะ เก็บไว้ในใจแล้วเขาจะไปสื่อสารกับครูบาอาจารย์ของเราไง ให้ครูบาอาจารย์ของเราชื่นใจด้วยว่าทําแล้วมันมีสิ่งตอบสนองอย่างนี้ ถ้าตอบสนองอย่างนี้ สิ่งที่ตอบสนองสิ่งอย่างไรมันก็เป็นผลกระทบจากอายตนะ ผลกระทบจากจิตของเรา เห็นไหม แต่ถ้าเราทําของเราๆ เราภาวนาเพื่ออะไร ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา

ศีล สมาธิ ปัญญา นี่เป็นมรรค สิ่งที่เป็นมรรค เป็นมรรคเป็นการฝึกหัด เป็นการฝึกหัดให้ใจมันมีหลักมีเกณฑ์นะ ถ้ามีหลักมีเกณฑ์มันจะเข้ามาที่นี่ไง

แต่ถ้ากว่าจะเข้ามรรคๆ มันเข้าไปในทางปลีกย่อย ในข้างทาง มันไม่เข้าสู่ทางๆ แล้วก็ไปตื่นเต้น นี่มันอยู่ที่วาสนาของคน วาสนาของคนนะ ถ้าบารมีอ่อนนะ เห็นอะไรก็เชื่อ เห็นอะไรก็ว่าจริง เห็นอะไรก็ว่าแน่...ไร้สาระ

เราจะมีครูบาอาจารย์อย่างนี้ ครูบาอาจารย์ของเราจะคอยคัดคอยแยก เสียงก็คือเสียง ถ้าเสียงคือเสียง เสียงมันเกิดกับเราไง ถ้าเรานั่งกันอยู่ ๑๐ คน เสียงตูมขึ้นมาก็ต่างคนต่าง เออ! ต่างคนต่างวางท่านะ ฉันเป็นคนมั่นคง ฉันเป็นคนไม่ตื่นเต้น ไม่สนใจเลย แต่ถ้าอยู่คนเดียว แหม! ร้อยแปด คิดไปคนเดียวเลย ถ้าอยู่กัน ๔-๕ คนนะ แหม! ต่างคนต่างมั่นคง ไม่สนใจ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าอยู่คนเดียว ถ้าเราคิดอย่างนี้ก็ได้ เสียงก็คือเสียง ถ้าเราไม่สนใจมัน มันก็จบไปได้

ทีนี้คนเราแบบว่ามันมีเวรมีกรรมไง คําว่า “มีเวรมีกรรม” ถ้าเกิดพวกเวรพวกกรรมอยู่ข้างเคียงกัน เขาจะขอสิ่งใดอีกเรื่องหนึ่งไง ไอ้กรณีอย่างนี้ กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน การเกิดการตายของสัตว์โลกมันแตกต่างกันอย่างนี้ ฉะนั้น สิ่งใดที่มันเกิดขึ้น เกิดขึ้นก็เป็นกรรมที่เราทํามา กรรมที่ทํามา

ก็ย้อนมาที่เราพูดนี่ เราพูดถึงสัจธรรม เราพูดถึงมรรค เราพูดถึงสัจธรรมในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะเราเชื่อในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราไม่เชื่อมงคลตื่นข่าว เราไม่เชื่อภูตผีปีศาจ เราไม่เชื่อเสียงตูมๆ ตูมๆ เสียงก็คือเสียง กลิ่นก็คือกลิ่น รสก็คือรส แล้วประสาทสัมผัสมันเกิดได้ แล้วมันเกิดได้ขึ้นมา เกิดได้ก็วาง รู้อะไรก็วาง คนภาวนามามันรู้มันเห็นทั้งนั้นน่ะ ถ้ารู้เห็นก็วาง ถ้าไม่รู้เห็น เห็นไหม

อย่างที่หลวงตาท่านพูด ท่านภาวนาของท่านไป พอจิตสงบแล้วเห็นมันเป็นเหมือนไฟพะเนียงขึ้นมาเต็มที่เลย ท่านก็อยากจะพิสูจน์ ท่านก็ไปกับมันน่ะ ไปกับที่ไฟพะเนียงมันพุ่ง ก็พุ่งๆ พุ่งไม่จบไม่สิ้น ท่านบอกท่านตามจนเหนื่อยเลย ไม่จบไม่สิ้นสักที เลิก กลับมา เลิก จบ นี่ถ้าพิสูจน์ๆ ก็เป็นอย่างนี้ มันล่อไง มันล่อให้ไปไง ถ้าคนมีสติปัญญาเขาไม่ไปหรอก นี่เรารู้ก็รู้ เราเห็นก็เห็น อืม! ก็เห็นนะ

คนเรา ความคิดของคนหนักแน่น บางคนอ่อนไหว มันก็มีทั้งนั้นน่ะ นี่ก็เหมือนกัน เราไม่สนใจ เห็นก็เห็นนะ วัดก็อยู่ที่นี่ไง โยมมาวัดใช่ไหม เดี๋ยวโยมก็กลับบ้านโยมไป วัดก็ทิ้งไว้นี่ไง อย่าแบกวัดไปบ้านนะ เดี๋ยวตํารวจจะจับ

มาถึงก็เห็นวัดใช่ไหม เห็นเสร็จแล้วกลับบ้านก็กลับไปสิ วัดก็ทิ้งไว้นี่ นี่ก็เหมือนกัน จิตไปรู้ไปเห็นอะไรก็วางไว้สิ วางมัน มันมีของมันอยู่อย่างนั้นก็วางของมันไว้ มันจะมีอะไร

นี่พูดถึงเสียงตูมๆ ไง แล้วเขาถามว่าเสียงตูมๆ มันคืออะไร แต่มันกระแทกนะ กระแทกหัวใจเหมือนหนังกําลังภายในเลยล่ะ กระแทกดังตูมเลย

กระแทกก็คือกระแทก มันมีผลทั้งนั้นน่ะถ้าเราไปรับรู้ เห็นไหม ในทางการแพทย์นะ คนเราจะเจ็บไข้ได้ป่วยด้วย ๓ อย่าง อย่างหนึ่งคือการเจ็บไข้ได้ป่วยด้วยความเสื่อมสภาพของร่างกาย นี่เรื่องจริง อีกอย่างหนึ่งด้วยกรรม กรรมของสัตว์ เวลาผลบุญผลกรรมมันมามันเป็น อีกอย่างหนึ่งคืออุปาทาน แล้วเวลาเป็นอุปาทาน พวกหมอมันจะลอง เวลาเป็นอุปาทานนะ เขาฉีดยา เขาฉีดนํ้ากลั่นไง ฉีดยา อ้าว! ฉีดยาแล้ว หาย หายทันทีเลย เพราะมันเป็นอุปาทานน่ะ

เวลาคนเจ็บไข้ได้ป่วย พระพุทธเจ้าบอกการเจ็บไข้ได้ป่วยของมนุษย์เป็น ๓ อย่าง นี่อยู่ในพระไตรปิฎกเลย

๑. เพราะความเสื่อมชราภาพเป็นเรื่องธรรมดา เป็นเรื่องความจริง

๒. กรรม

๓. อุปาทาน

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่รู้ที่เห็นมันเป็นความจริงก็ได้ ถ้าเราเป็นอุปาทาน เราไปยึดมั่นมันมากขึ้นไป มันเป็นไปทั้งนั้นน่ะ ถ้าวางได้ ถ้าจิตเป็นปกติ จิตปกติคือสมาธิ สมาธิคือจิตปกติ จิตตั้งมั่น

แต่ในปัจจุบันนี้จิตของเราเป็นปุถุชน จิตเราไหลไปกับอารมณ์ความรู้สึก จิตเราไหลไปตลอด เราถึงพยายามทําความสงบของใจเข้ามาให้เป็นปกติ ปกติคือจิตเป็นสมาธิ สมาธิคือความปกติของใจ แต่ใจที่มันเป็นอยู่นี่มันไม่ปกติไง แล้วไม่ปกติมาตูมๆ ตามๆ อันนี้ไปใหญ่เลย นี่ถ้าพูดถึงเรามีปัญญาปั๊บ สิ่งที่เป็นปัญหาจะจบ

ฉะนั้น เขาถามว่า ตูมๆ มันคืออะไร

มันเป็นได้ มันมีที่มาเยอะแยะ มันเป็นไปได้หลายอย่าง ถ้ามันเป็นไปได้หลายอย่าง เพราะพูดอะไรปั๊บมันจะเป็นประเด็นทันทีเลย ต่อไปปั๊บใครตูมตามขึ้นมามันก็จะคิดเลย “โอ๋ย! เป็นอีกแล้วๆ”...ไม่เป็น ไม่ใช่ๆ ไอ้นี่มันของคนถาม ไอ้ของเรามันอีกตูมหนึ่ง

เวลาเขาซ้อมรบมันก็เป็นเสียงกระสุนปืนนะ เวลาเครื่องบินเอฟเวลามันทําเสียงบึ้มๆ ไอ้นั่นเสียงจากเครื่องบินนะ เวลาฝนตก เวลาก้อนเมฆมันมีพลังงานของมัน มันสันดาปกัน เสียงฟ้าร้อง เห็นไหม เสียงทั้งนั้นเลย แต่มันมาจากอะไรแตกต่างหลากหลาย นี่ก็เหมือนกัน เสียง แต่เรามีสติปัญญาของเรา เราเอาใจเราไว้ในอํานาจของเรา จบ

“๒. ในบางครั้งรู้สึกว่ามีเสียงฝีเท้าหนักๆ ที่เดินมารอบตัวของเรา”

กรณีอย่างนี้ ถ้านักปฏิบัติเรา เราเชื่อเรื่องจิตเรื่องวิญญาณอยู่แล้ว แต่จิตวิญญาณของสัตว์โลก จิตวิญญาณของสัมภเวสี จิตวิญญาณของผู้ที่เสวยภพเสวยชาติ นั่นเป็นจิตวิญญาณของเขา

ถ้าจิตวิญญาณของเขา ดูสิ ที่ว่าหลวงปู่จวน หลวงปู่จวนท่านไปอุทิศส่วนกุศลให้เปรตสองตนที่ภูสิงห์ เห็นไหม จากเปรตสองกลายเป็นเทวดาขึ้นมาเลย แล้วในพระไตรปิฎกบอกว่าผู้ที่จะรับบุญกุศลได้ต้องเป็นปรทัตตูปชีวีเปรต เปรตชั้นหนึ่งที่รับบุญกุศลได้เท่านั้นๆ เปรตอย่างอื่นรับไม่ได้ ไอ้นี่มันเป็นข้อเท็จจริงไง แต่ด้วยอํานาจวาสนา ด้วยบุญบารมี ด้วยคุณธรรม อีกเรื่องหนึ่ง มันจะแยกออกจากพระไตรปิฎกแล้ว

เคารพนะ พระไตรปิฎก เคารพมาก ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เคารพมาก แต่โดยข้อเท็จจริงไง แอ็กซิเดนต์ คือสิ่งแปลกแยกเฉพาะมันมีอยู่บ้าง มันครอบคลุมได้ไม่หมดหรอก โดยหลักๆ เป็นแบบนั้น โดยหลักๆ คือผลของวัฏฏะ นี่โดยหลัก แต่คนที่มีคุณธรรมทําสิ่งนี้ มันทําได้

ทีนี้ย้อนกลับมานี่ไง ที่ว่ามันมีเสียงกระทบ เสียงต่างๆ

มันเป็นกรรมของสัตว์ๆ เราอุทิศส่วนกุศล สพฺเพ สตฺตา เราสพฺเพ สตฺตาของเรา เพียงแต่กรรมแบบว่ามันชัดแจ้งไง อยู่ในพระไตรปิฎกนะ มีบุคคลอยู่สองคนเป็นเพื่อนกัน ผลัดกันฆ่าคนละชาติ ผลัดกันฆ่ามาตลอด แล้วมีอยู่ชาติสุดท้ายเขาเกิดมาสองคน อยู่ในพระไตรปิฎก พอเขาออกไปป่า ไปเที่ยวป่าด้วยกัน ไปนอนอยู่ในถํ้า อีกคนหนึ่งลุกขึ้นมากําลังจะฆ่าเพื่อน พระพุทธเจ้าเสด็จมาโดยฤทธิ์

โดยฤทธิ์พระพุทธเจ้าเสด็จไปไหนเหมือนคู้แขนเหยียดแขน พระพุทธเจ้าไปแล้ว จะไปไหนก็ได้อย่างนี้ เร็วกว่าเครื่องบินอีก พับๆ เลย พับ! มาเลย “หยุดก่อนๆ เธออย่าทําอย่างนั้น” พออย่าทําอย่างนั้น ให้ปลุกเพื่อนไง ให้เพื่อนเขาปลุกเพื่อนเขาขึ้นมา

พอปลุกเพื่อนขึ้นมาแล้วพระพุทธเจ้าเทศน์เลย เธอสองคนผลัดกันฆ่ามาอย่างนี้ ชาติที่แล้วไอ้คนที่นอนอยู่ฆ่าคนนี้ แล้วคนนี้ ทุกชาติๆ จะผลัดกันฆ่ามาทุกภพทุกชาติเลย ชาตินี้ปลุกขึ้นมาแล้วเทศนาว่าการให้เห็นโทษของมัน เห็นโทษของมันแล้วให้ขมาลาโทษกัน

ให้ขมาลาโทษ เห็นไหม เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ถ้ามันเป็นเพื่อนกัน เป็นเพื่อนรักกัน แต่ฆ่ากันอย่างนี้มาทุกภพทุกชาติ แล้วฆ่ากันมานี่ยาวไกลเลย จนมาชาติที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลุกขึ้นมา

ทีนี้บอกว่าไอ้ที่ว่า เราเกิดเราตาย เรามีของเราไง เราเกิดมาเรามีเวรมีกรรมกันมาทั้งนั้น มนุษย์ที่เกิดมาไม่เคยเป็นญาติ ไม่เคยเป็นพี่น้องกันไม่มี การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเราเคยมีความสัมพันธ์อะไรต่อกันมา ถ้ามีความสัมพันธ์ต่อกันมา เรามาทําความสงบของใจเราเป็นสมาธิขึ้นมา ไอ้เสียงที่มันใกล้ชิดขึ้นมาก็ขอบ้าง ขอหน่อย ก็เรารู้จักกันไง เขารู้จัก แต่เราไม่รู้จัก

เออ! เวลาคนมันทุกข์มันยากมันรู้จักนะ คนติดคุกมันต้องการให้คนไปเยี่ยม คนติดคุก “เอ๊! เมื่อไหร่เพื่อนจะมาเยี่ยมสักที เมื่อไหร่เพื่อนจะมาเยี่ยมสักที” ไอ้อยู่ข้างนอกมันเพลิน ไม่เคยไปเลย ไอ้คนอยู่ในคุกมันรอเพื่อนมาเยี่ยมเลย

นี่ก็เหมือนกัน เราเกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราสวดมนต์ เรานั่งสมาธิภาวนา สิ่งใดสิ่งหนึ่งมันเกิดขึ้นนะ สพฺเพ สตฺตา เพราะเราก็รู้ไม่ได้ว่ามันมีสิ่งใดที่มันผูกพันกันมา เราสพฺเพ สตฺตาไป สพฺเพ สตฺตาไปเพื่อประโยชน์กับเราไง นี่พูดถึงทําอย่างนี้

ทีนี้เพียงแต่ว่าเราดูหนังจีนมามาก เพราะว่าข้อที่ ๑. เสียงมันยังพูดถึงหนังจีนเลย ข้อนี้ก็เหมือนกัน อยากรู้อยากเห็น แต่กลัว ฉะนั้น ให้มาบอกในฝันนะ อย่ามาต่อหน้า มาต่อหน้าไม่ได้ นี่เวลาเขาเขียนมา เห็นไหม

มันเป็นจินตนาการ เป็นความคิดของเราไง มันก็เป็นที่เราคิดมากคิดน้อยได้ขนาดไหน แต่ถ้าเราตั้งใจดีของเรา เราก็ทําคุณงามความดีของเรา ทําคุณงามความดีของเรานะ เพราะคําถาม “ทําอย่างใดถึงจะสื่อสารกับพวกเขาได้”

สื่อสารก็ความรู้สึกนี่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไง เวลาญาติของเราเสียชีวิตไป เราจะสื่อสารกับเขาไง อย่าร้องไห้ อย่าเสียใจ ให้ทําคุณงามความดีแล้วอุทิศส่วนกุศลให้กัน ใจถึงใจไง

นี่ก็เหมือนกัน เราระลึกถึงเขา มันระลึกถึงกันได้ด้วยความรู้สึก ด้วยใจไง เราก็ สพฺเพ สตฺตา สัตว์ทั้งหลายเป็นเพื่อนเกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น จงเป็นสุขๆ เถิด จงเป็นสุขๆ เถิด เราพยายามอุทิศส่วนกุศลให้เขา นี่พูดถึงว่าเป็นประโยชน์กับเราไง

นี่พูดถึงข้อที่ ๑. ข้อที่ ๒. แล้วก็จบ

ถาม : เรื่อง “กระผมเมตตาขอหนังสือจากหลวงพ่อครับ”

ตอบ : ฉะนั้น เขาขอหนังสือมา ฉะนั้น เราได้สั่งเจ้าหน้าที่ให้เขาห่อเนาะ แล้วจะส่งไปให้ ส่งไปให้ไง เพราะว่าเราทําหนังสือเราก็อยากแจก แต่เขาเขียนมานะ “กระผมไม่มีโอกาสได้เดินทางไปที่วัด อาศัยฟังธรรมของหลวงพ่อทางเว็บไซต์ มีประโยชน์มากๆ ครับ”

นี่พูดถึงเขานะ คนที่ฝักใฝ่ คนที่แสวงหามันก็ได้ประโยชน์ไง คนที่เขาไม่แสวงหามันก็เรื่องกรรมของสัตว์ นี้เราทําของเราขึ้นมา ทําของเรา ก็เหมือนกับนํ้าใจของเราน่ะ เพราะว่าก่อนจะบวช กว่าจะได้บวชก็เกือบตาย บวชมาแล้วยังโดนพระหลอกอีกเยอะแยะเลย กว่าจะจับหลักได้ กว่าจะมีครูบาอาจารย์ เพราะมันวิกฤติมาอย่างนี้ไง เพราะชีวิตของเรานี่แหละ เอาชีวิตเราเป็นที่ตั้ง

ฉะนั้น เวลาคนที่เขาบอกว่าเขาไม่เคยมาวัดเลย

ไม่ต้องมา ไม่ต้องมาหรอก ขอหนังสือก็ให้ แต่เดิมแต่ก่อนคนขอมาบางทีไม่ค่อยให้ ไม่ค่อยให้เพราะเราคิดว่าเขาไม่ได้ขอจริง บางคนเขาไม่ต้องการ เขาไม่ต้องขอ แล้วแบบประสาโลก ให้ธรรมเป็นทานๆ ก็ยัดเยียดกัน ไอ้คนนู้นก็นั่งแอ๊กต์ คนนู้นมาให้ คนนี้มาให้

เราแจกของเรา ถ้าใครปรารถนา ใครอยากได้ ให้ ถ้าใครไม่อยากได้ ไม่เป็นไร หนังสือของผมไม่เน่า หนังสือไม่เสียไม่หาย ไม่เป็นไรทั้งสิ้น แต่ทําเพราะอะไร ทําเพราะเราโดนหลอกมาเยอะ เราโดนหลอกมาเยอะ ฉะนั้น สิ่งที่เราโดนหลอกมาแล้ว ที่เราพูดนี่มันจะจริงหรือไม่จริงก็ต้องพิสูจน์เอา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกาลามสูตร อย่าเชื่อ อย่าเชื่อว่าไอ้หงบมันพูด อย่าเชื่อ แล้วพิสูจน์กัน พิสูจน์ความจริง เพราะเราเป็นนักพิสูจน์ เราพิสูจน์ความจริงขึ้นมา นี่เราทําเพื่อประโยชน์นี้

ถ้าเป็นคนอื่นเขาจะมีวาสนา เขาไม่เคยโดนใครหลอกเลยก็สาธุ แต่เราโดนหลอกมาเยอะ โดนหลอกมาเยอะจริงๆ นะ โดนหลอกมาเยอะเพราะเรามีสติปัญญามาใคร่ครวญว่า ที่เขาสอนเรา ที่เขาบอกเราถูกหรือผิดไง แต่เดิมไม่รู้ แต่พอมามีหลักมีเกณฑ์มาพิจารณาดู ถึงบอกว่าโดนหลอกมาเยอะ หลอกทั้งนั้น หลอกทั้งนั้น

มาจริงตั้งแต่หลวงปู่จวน มาจริงตั้งแต่หลวงตา มาจริงตั้งแต่หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะ พวกไอ้เนียน ไอ้เขียวมันรู้ เถียงทุกคืนเลย เถียงกันทุกคืนเลย เถียงเพราะอะไร เถียงเพราะหาเหตุหาผล

หลวงตาท่านว่า เวลาครูบาอาจารย์ท่านเคารพหลวงปู่มั่นมาก แต่เวลาพูดท่านก็พูดด้วยจริงจัง

นี่ก็เหมือนกัน ที่เถียงๆ เถียงเพราะมันก็อยากรู้ มันก็อยากจะเข้าใจ ที่เถียงเพราะเหตุนี้ ไม่ได้เถียงเพราะจะเอาชนะคะคานหรอก จะชนะคะคานอะไรกัน พระสององค์ชนะก็ไม่ได้อะไร ชนะมันเป็นกิเลสเท่านั้นน่ะ แต่นี่มันอยากรู้ มันอยากรู้ มันอยากเข้าใจ เถียง เถียงใหญ่เลย เพราะงงมาก โดนหลอกมามาก เลยงงใหญ่เลย นี่ไง เวลามันจะจริงก็จริงอย่างนี้

ฉะนั้นถึงว่าขอหนังสือมา ให้ แล้วเดี๋ยวจะให้เจ้าหน้าที่เขาจัดส่งไปให้เนาะ เอวัง

ถ้าความกลัวมันเกิดดับนะ
สิ่งที่จะดับมันได้ ดับมันได้ด้วยสติปัญญา
ด้วยสติปัญญา ด้วยข้อเท็จจริงของเรา
ถ้าด้วยข้อเท็จจริงของเรา สิ่งนั้นมันด้วยสติด้วยปัญญา
มันเคลียร์ปัญหาให้จบแล้ว
ความกลัวนั้นมันก็จะเบาบางลง

๔

กลัวมีเกิดดับ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒ ตุลาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “นึกถึงพระคุณ”

หลวงพ่อ : นี่เขาเขียนมาเฉยๆ

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพเป็นอย่างสูง ในวันนี้ไม่มีความทุกข์ความยาก เมื่อทุกอย่างลงตัวดีขึ้นทําให้ลูกนึกถึงพระคุณของหลวงพ่ออยู่บ่อยๆ ลูกแค่อยากจะกราบขอบพระคุณเท่านั้นค่ะ ลูกไม่มีปัญหาอะไรที่จะถามค่ะ

ตอบ : นี่พูดถึงคําถามเขาเนาะ “ขอบพระคุณ” ถ้าคําถามใครเขียนมาอย่างนี้หมดนะ โอ้โฮ! สุดยอดเลย “ไม่มีความทุกข์ค่ะ ไม่มีความทุกข์ไม่มีความยาก ทุกอย่างลงตัวหมด”

ถ้าทุกอย่างลงตัวหมด ทุกอย่างดีขึ้นหมด เวลาชีวิตของเราทําหน้าที่การงานประกอบสัมมาอาชีวะ มันก็มีทั้งนั้นน่ะ คนเรา การทํางาน การทํางานมันก็ต้องมีอุปสรรค ถ้ามีอุปสรรคนะ ถ้าเรามีสตินะ มีสติแล้วเรากัดฟันสู้หาเหตุหาผล หาเหตุหาผล หมายความว่า พยายามพิจารณาดูว่ามันมีอุปสรรคสิ่งใด มันจะแก้ไขสิ่งใด มันต้องแก้ไขผ่านไปได้

พอแก้ไขผ่านไปได้ เห็นไหม สิ่งนี้ไม่ทุกข์ไม่ยาก ทุกอย่างลงตัวหมด ทุกอย่างดีขึ้นหมด มีความสุขมากๆ อยากให้ทุกคนเป็นอย่างนี้หมดเลย อยากให้ทุกคําถามเป็นแบบนี้ ถ้าเป็นแบบนี้นะ

แต่ธรรมดาของคน คนเรามันก็มีการเจ็บไข้ได้ป่วยเป็นธรรมดา ถ้ามีความเจ็บไข้ได้ป่วยเป็นธรรมดา เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอน ท่านสอนบอกว่า เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยก็ให้ป่วยคนเดียว คือให้ร่างกายนี้เจ็บไข้ได้ป่วยไป อย่าให้หัวใจเราเจ็บไข้ได้ป่วยไปด้วย

เวลาเราเจ็บไข้ได้ป่วย เจ็บไข้ได้ป่วยสองคน ร่างกายก็เจ็บไข้ได้ป่วย หัวใจก็เจ็บไข้ได้ป่วย แล้วก็ลากญาติพี่น้องมาเจ็บไข้ได้ป่วยไปด้วยกัน ถ้าเจ็บไข้ได้ป่วยก็ให้ร่างกายมันเจ็บไข้ได้ป่วยไป หัวใจเราอย่าเจ็บไข้ได้ป่วยไปกับเขา หัวใจของเรา นี่เป็นเรื่องธรรมดา ถ้าเรื่องธรรมดาแล้ว ธรรมดาก็ต้องมีการรักษา เจ็บไข้ได้ป่วยก็รักษา รักษาตามอาการนั้น ถ้ารักษาของเราเพื่อให้กลับมาเป็นสุขภาพปกติ

ฉะนั้น ถ้าเจ็บไข้ได้ป่วยก็ให้เจ็บไข้ได้ป่วยคนเดียว คือร่างกายนี้เจ็บไข้ได้ป่วย รักษาหัวใจนี้ไว้ หัวใจนี้มีคุณธรรม หัวใจนี้มีสัจธรรมในหัวใจของเรา มีสัจธรรมหมายความว่ามีเหตุมีผลไง มันเรื่องธรรมดา ถ้าเรื่องธรรมดา เห็นไหม

เวลาคนเราศึกษาธรรมะ เวลาเผชิญกับความทุกข์ความยาก ถ้าเผชิญกับความทุกข์ความยาก เราเข้าเผชิญกับความจริงแล้ว ถ้าเราเข้าเผชิญกับความจริง สิ่งที่เราศึกษามา เราฝึกฝนมา มันมีคุณค่ามากน้อยแค่ไหน ถ้ามีคุณค่ามาก มันก็จะเป็นประโยชน์ตอนนี้ ตอนที่เราเผชิญกับอุปสรรค เผชิญกับวิกฤติในชีวิตนี้ ธรรมะเข้ามาช่วยเหลือเรา ธรรมะเข้ามาแก้ไขวิกฤติของเรา

ถ้าวิกฤติของเราพอมันผ่านพ้นไป มันเป็นอนัตตา มันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วมันก็ต้องดับไป ความทุกข์ความยากของเรา ถ้าเรามีสติปัญญาดูแลรักษา มันต้องคลายตัวออกเป็นธรรมดา ถ้าธรรมดาของมันแล้ว เห็นไหม

แต่นี้เวลาเรามีความทุกข์ความยากแล้วเราคอยตอกยํ้ากับความทุกข์ความยากนั้น แทนที่มันจะคลายออกไปมันกลับเพิ่มมากขึ้นๆ มากขึ้นจนทนไม่ได้น่ะ

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราขันติธรรม แค่ทนเฉยๆ นี่ขันติ ขันติคือความอดทน ยังไม่ได้ใช้ปัญญาเลยนะ แค่ขันติ แค่ทนได้ ขันติธรรมๆ ขันติคือความอดทน ถ้าอดทนได้นะ เหตุการณ์ต้องผ่านไปเป็นเรื่องธรรมดา แต่เราอดทนไม่ได้ พออดทนไม่ได้ คิดตอกยํ้าๆ มันก็เลยมีความทุกข์ความยากมากขึ้น นี่เป็นสัจจะเป็นความจริง

แล้วมันอยู่ที่วุฒิภาวะหัวใจของใคร ถ้าหัวใจของใครมีวุฒิภาวะ มีสิ่งนี้เป็นเครื่องหล่อเลี้ยง มันก็จะผ่านพ้นไปได้ ถ้าผ่านพ้นไปได้ เราดีใจด้วยไง

เวลาหลวงตาท่านออกไปช่วยโลกๆ ท่านบอกไปเอาใจคนๆ

นี่ก็เหมือนกัน สุขทุกข์มันอยู่ที่ใจๆ เวลาพูดทุกคนพูดปากเปียกปากแฉะ ทีนี้เวลาปากเปียกปากแฉะ เวลาคนเราถ้ามันสุขทุกข์อยู่ที่ใจ เขาบอกว่าไม่ต้องมีเครื่องอํานวยความสะดวกเลย ดูซิอยู่ได้ไหม

อยู่ได้ พระอยู่ได้ แต่เวลาพูดมันพูดอย่างนั้น มันเป็นการพูดประชดประชันกันไง ถ้าสุขทุกข์มันอยู่ที่ใจ อยู่ที่ใจนี่มันเป็นนามธรรม แต่อยู่ที่ใจแล้ว เวลาใจ มโนกรรม ใจดวงนั้นต้องคิดก่อนมันถึงมีการกระทําไง เริ่มต้นมันอยู่ที่นั่นน่ะ ถ้าไปรักษาที่นั่นแล้ว จิตใจที่มีหลักเกณฑ์ มีหลักเกณฑ์มันจะแสวงหาสิ่งที่เป็นความจําเป็นกับชีวิต

สิ่งที่ไม่จําเป็นกับชีวิต ไม่มีความจําเป็นกับชีวิตนั้น สิ่งนั้นเขาไว้เพื่อเป็นสมบัติโลก ไว้เผื่อแผ่เจือจานกับสังคม เราใช้แค่นี้พอ เราใช้แค่นี้พอ เห็นไหม จิตใจที่เป็นธรรมๆ ถ้าจิตใจที่เป็นธรรมมันก็เป็นแบบนี้ นี่พูดถึง สาธุนะ ถ้ามีความสุข จบ

ถาม : เรื่อง “ความกลัวเรื่องงาน”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ลูกขอโอกาสหลวงพ่อให้ความเมตตาวิธีการแก้ไขความกลัวเกี่ยวกับเรื่องงานด้วยเจ้าค่ะ ตอนนี้ลูกไม่ทราบเป็นอย่างไร มีแต่ความกลัวว่าจะได้รับมอบหมายให้ทํางานใหม่ๆ แล้วเกิดความกลัวว่าจะทําไม่สําเร็จ แม้ว่าตอนนี้จะยังไม่ต้องทํางานอะไรเพิ่ม แต่สําหรับงานที่มีอยู่แล้ว

เวลาลูกเกิดความกังวลหรือความเครียดแล้วนอนไม่หลับ ลูกเคยใช้สติตามความคิดไปแล้วความฟุ้งซ่านกังวลเครียดมากๆ ก็หายไป แต่จิตสงบขึ้นมาครู่หนึ่งแล้วก็กังวลอีก ตามดูไปอีกทีก็สงบได้อีกครู่หนึ่ง หลังจากนั้นเลยปล่อยวางเรื่องงานประเภทนี้ได้มากขึ้น เวลาเครียดกับเรื่องงานลักษณะนี้ก็พอหาวิธีกําจัดความเครียดได้ด้วยการรู้ตัวว่าเครียดอีกแล้ว และบางทีก็ใช้ปัญญาคิดว่าจะทําอย่างไร ก็เลยไม่เครียดมาก แต่ก็ไม่เคยจิตสงบอย่างที่เคยได้มาก่อน

ปัญหาตอนนี้คือพอมีอะไรมากระทบเกี่ยวกับเรื่องงานใหม่ๆ ที่เราไม่เคยทํา มันเกิดความคิดว่า เราทําไม่ได้หรอก กลัวและกังวล และคิดว่าทําไมคนอื่นเขาสามารถจัดการปัญหาได้แต่เราทําไม่ได้ ลูกไม่รู้ว่าจะพิจารณาอย่างไรดีเจ้าค่ะ ช่วงนี้เกิดปัญหานี้บ่อยมาก ขอกราบความเมตตาหลวงพ่อด้วย

ตอบ : อันนี้พูดถึงความกลัวๆ ไง ความกลัว ดูสิ ความกลัว ความกลัวนี้มันเกิดดับ ความกลัวนี้เกิดดับ คนเราถ้าเคยกลัวสิ่งใด ถ้าเราใช้สติปัญญาหาเหตุหาผลจนมีเหตุมีผลจนจิตใจมันยอมรับ ความกลัวนั้นก็จะหายไป แต่ความกลัวนั้นเดี๋ยวมันก็เกิดขึ้นอีก ความกลัวมันจะเกิดดับๆ อยู่ในใจนั่นน่ะ

ถ้าความกลัวมันเกิดดับนะ สิ่งที่จะดับมันได้ ดับมันได้ด้วยสติปัญญา ด้วยสติปัญญา ด้วยข้อเท็จจริงของเรา ถ้าด้วยข้อเท็จจริงของเรา สิ่งนั้นมันด้วยสติด้วยปัญญา มันเคลียร์ปัญหาให้จบแล้ว ความกลัวนั้นมันก็จะเบาบางลง ทีนี้คําว่า “เบาบางลง” เบาบางลงโดยความที่มันเป็นความวิตกกังวลนะ

วิตกกังวล เพราะคนวิตกกังวลเขาเรียกว่าจริต วุฒิภาวะ วุฒิภาวะที่อ่อนแอ คนจิตใจที่อ่อนแอ จิตใจที่อ่อนแอมันเชื่ออะไรง่ายๆ มันเป็นจริตของคน โทสจริต โมหจริต โลภจริต เวลาโลภจริตมันหลงไปเรื่อย ความโลภ ความโกรธ ความหลง ถ้ามันหลง มันก็จะหลงใหลไปกับสิ่งที่มันตอกยํ้าในใจๆ ถ้าตอกยํ้าในใจ พอมันตอกยํ้าในใจมันก็ทําให้เกิดความกลัวๆ พอเรามีสติปัญญาขึ้นไปมันก็ดับ เดี๋ยวมันก็เกิดอีก เพราะมันมีเชื้อไขไง ถ้าความกลัวมันเกิดมาแล้วถ้ามีสติปัญญาเท่าทันก็ดับมันไป ถ้าดับมันไปโดยที่ว่าเรายังมีอวิชชาอยู่ เรายังมีความไม่รู้อยู่เป็นบางเรื่อง เดี๋ยวมันก็เกิดอีก

คําว่า “เกิดอีก” เกิดดับๆ คําว่า “เกิดดับของเขา” เห็นไหม ความกลัวเรื่องการงานๆ

เรื่องการงานมันก็การงาน คนที่มีหน้าที่รับผิดชอบสูงขึ้น คนที่ทําหน้าที่การงานที่มันเจริญขึ้นมันก็ต้องรับผิดชอบมากขึ้นเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าความรับผิดชอบมากขึ้นมันก็อยู่ที่คนที่มีสติปัญญา ถ้ามีสติปัญญามันก็ไม่เชื่อสิ่งใดง่ายๆ ภาษาเราว่า ไม่ใช่ให้หวาดระแวง แต่จะเชื่อคนง่ายก็ใช้ไม่ได้ มันต้องมีเหตุผลไง มันจะเชื่อได้หรือไม่ได้

แล้วอย่างนี้มันก็อยู่ที่เวรที่กรรมนะ เขาดีมาตลอดเลย แต่ถึงเวลาแล้วเขามีความจําเป็นๆ เขามาหลอกเราครั้งหนึ่ง หลอกเอาตอนสุดท้าย นี่มันเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม เขาถึงต้องเป็นปัจจุบันตลอด ข้อมูลทางราชการต้องเป็นปัจจุบันตลอดๆ ข้อมูลนี้มันเป็นข้อมูลเมื่อชาติที่แล้ว แล้วเอามาวินิจฉัยตอนนี้มันไม่ได้ ข้อมูลมันต้องเป็นปัจจุบัน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาทํางานๆ ถ้ามันเป็นปัจจุบันก็จบ เราไม่ไว้ใจอะไรที่เป็นอดีตอนาคต เขาจะน่าเชื่อถือมากน้อยขนาดไหนก็เรื่องของเขา ถ้าน่าเชื่อถือมันก็เป็นบารมีของเขา เป็นที่น่าเชื่อถือของสังคม สังคมเชื่อถือเขา

แต่ถ้าเป็นของเรา เราต้องอยู่ที่เนื้อหาสาระ เราก็พิจารณาของเราไง นี่ไง ถ้ามันข้อมูล ข้อมูลก็เป็นปัจจุบัน ถ้าข้อมูลเป็นปัจจุบัน เราก็ใช้ปัญญาของเราอย่างนี้ไปไง

นี่พูดถึงว่า ถ้าเวลาเราจะวินิจฉัยสิ่งใด เรื่องหน้าที่การงาน

ถ้าหน้าที่การงาน ถ้าเราอยู่กับปัจจุบัน เราอยู่กับปัจจุบันโดยที่เรามีหลักการของเรา เราจะฟังสิ่งใด เราจะใช้ข้อมูลสิ่งใดมาพิจารณาอะไร เราก็ต้องให้เป็นปัจจุบันน่ะ เคยดีมาก็ดี ใครจะดีมากดีน้อยเรื่องของเขา แต่ขณะปัจจุบันนี้โดยข้อเท็จจริงเหตุผลน่ะ เหตุผลโดยสถิติในการตัดสินใจ

นี่พูดถึงเรื่องงาน เห็นไหม เขาบอกว่าเขากลัวมาก เรามีความกลัว มีความวิตกกังวลเกี่ยวกับเรื่องงานๆ

เรื่องงานก็เป็นเรื่องงาน เราต้องทํางานน่ะ ถ้าเราทํางาน เรามีสติ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ถ้าเรามีสมาธิ เรามีหลัก ถ้าเรามีสมาธิ เรามีจุดยืนไง หลักของเรามีจุดยืน ถ้าหลักเรามีจุดยืน สิ่งใดที่เราจะทําสิ่งใดมันจะเป็นประโยชน์ไม่เป็นประโยชน์ นั้นเราค่อยรักษาของเรา

นี่พูดถึงความกลัวนะ เพราะความกลัว เราจะบอกให้มันหายไป ไม่มีความกลัวเลย เช่น อย่างบางคนกลัวผีมากๆ ถ้ากลัวผีมาก ถ้าเขาฝึกหัดๆ จนเขาหายจากกลัวผีเยอะแยะไปนะ แต่บางคนกลัวแล้วกลัวเล่า กลัวอยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้ากลัวอยู่อย่างนั้นมันก็เป็นสัญชาตญาณของเขาเลย

ถ้าสัญชาตญาณของมนุษย์ทุกคนก็มีความกลัวทั้งนั้นน่ะ แต่กลัวแล้วเรามีสติปัญญาแยกแยะใคร่ครวญบ้างหรือไม่ ถ้าเรามีสติปัญญาแยกแยะใคร่ครวญ มันกลัวอะไร อะไรก็จะกลัวไปหมดเชียวหรือ ในเมื่อเราเป็นคน เป็นคนต้องอยู่กับคน ถ้าเป็นคนต้องอยู่กับคน เราจะไปอยู่คนเดียวได้อย่างไร เป็นคนมันต้องอยู่ในสังคมนี้อยู่แล้ว ถ้าอยู่ในสังคมนี้แล้วเราก็แยกแยะของเราสิ เราดูแลของเรา เพราะเราก็เป็นคนคนหนึ่ง เราจะหนีคนไปไหน

ดูสิ ดูพระปฏิบัติ พระปฏิบัติเวลาเข้าป่าเข้าเขาไปเพื่อแยกไปเพื่อไปหาความสงบสงัด สุดท้ายแล้วออกบิณฑบาต ออกไปมันก็ต้องอยู่กับคนน่ะ แต่อยู่กับคนแล้วเราไม่ไป เขาเรียกว่าไม่ฟูไม่แฟบไปกับเขาไง เหมือนเสาหลักที่ปักแล้วไม่ไปผูกมัดกับความเป็นกระแสสังคมอย่างนั้น เรื่องของเขา เราเป็นเรา ถ้าเราเป็นเรา ไม่ตื่นไปกับสังคม ไม่ตื่นไปกับโลก อยู่กับหลักของเรา ถ้าเรามีสติปัญญานะ ฝึกตรงนี้

กลับมานี่ กลับมาของเรา ที่เขาบอกว่า ลูกเคยวิตกกังวล ถ้าวิตกกังวล มันเครียด มันนอนไม่หลับเลย ใช้สติปัญญา เห็นไหม ใช้สติปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิแยกแยะไปแล้วมันสงบลงได้

มันก็สงบลงได้สิ เพราะสิ่งที่มันเกิดขึ้นมันเป็นอุปาทานน่ะ งานยังไม่มาถึงเลย ทุกอย่างยังไม่มาถึงเลย เราไปคิดไว้ก่อน ถ้าเวลามาถึงจริงๆ แล้วมันไม่หนักหนาสาหัสสากรรจ์เหมือนที่เราคิดไว้หรอกว่าจะหนักหนาสาหัสสากรรจ์เท่านั้น แต่ทํางาน ทํางานไปแล้ว ทํางานจนชิน จนมีความรับผิดชอบสูงแล้ว งานนี้เป็นงานเรื่องเล็กน้อยทั้งนั้นน่ะ นี่มันผ่านไปได้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาบอกว่า มันจะแก้ไขอย่างไร ปัญหาตอนนี้ของเขากระทบกับเรื่องที่ทํางานใหม่ๆ แล้วก็มีความคิดว่าเราทําไม่ได้หรอกๆ

คนเราเขาต้องมีงานทํา ไม่มีงานทํา เราจะมีอาชีพเลี้ยงตัวหรือ ถ้าเรามีอาชีพเลี้ยงตัว เรามีอาชีพของเรา แล้วทําของเราแล้วเราประสบความสําเร็จ

ทีนี้ถ้าคนไม่มีที่พึ่งเลย ว้าเหว่อย่างนี้ แล้วถ้าคนไม่มีที่พึ่งเลยเขาก็ไปอ้อนวอนเอา ไปอ้อนวอน ไปขอเอา ไอ้ที่ไปอ้อนวอน ไปขอ

ในทางบริษัทที่ปรึกษาทางตะวันตก นั่นเขาใช้สถิติ เขาใช้สถิติของเขา ที่ปรึกษาๆ ไอ้นี่ของเราก็เหมือนกัน ของเราเวลาทําสิ่งใดก็ต้องวิจัยตลาด สมัยนี้ต้องเท่าทันทั้งนั้นน่ะ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าทําสิ่งใดเราจะทําไม่ได้หรอกๆ

ยังไม่ทําเลยก็กลัวไปก่อน ทีนี้ถ้าความกลัว ความกลัวจะไม่มีเลย มันมี กลัวจะไม่มีข้าวกินก็กลัว กลัวไปทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ ไม่มีก็คือไม่มี ไม่เห็นเป็นอะไรเลย ไม่เห็นเป็นอะไร ไม่มีบ้างก็ไม่เป็นไร ยิ่งของเรา ยิ่งถ้าเราไม่มีสถานะทางสังคม เป็นพระธรรมดาไม่มีชื่อเสียงจะต้องรักษาสถานะของตนนี่สบายมาก เป็นอะไรก็ได้ มีก็ได้ ไม่มีก็ได้ ถ้ามีก็ได้ ไม่มีก็ได้ จบทั้งนั้นน่ะ ถ้าเราไม่ติดตัวเราก่อน ไม่ติดตัวเรา

เราตั้งความคิดของเราไว้สูงมาก เราจะต้องประสบความสําเร็จไปทั้งหมด จะต้องมีคนนับหน้าถือตา จะไปไหนต้องมีคนเคารพนบนอบ ทุกข์น่าดูเลย จะเดินจะก้าวจะเดินอะไรกลัวเขาติไปหมดน่ะ เพราะกลัวเขาไม่เชื่อ

แต่ถ้ามันเป็นเรื่องธรรมดา เรื่องธรรมดาของเขา จริตนิสัยของเขา ถ้ามันเข้ากันได้โดยธาตุนะ เขาเคารพบูชาทั้งนั้นน่ะ ถ้าเข้ากันไม่ได้โดยธาตุ เขาก็ไม่เชื่อ เป็นเรื่องธรรมดา จะให้ทุกคนมาเชื่อถือหมด นี่ติดเราแล้วก็ติดเขาไปหมด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเป็นความกลัวๆ นะ ความกลัวมันเกิดดับ ความกลัวมันเกิดดับนะ บางคนเกิดความกลัวขึ้นแล้วเขาไล่ความกลัวเขาหมด เขาบอกว่าเขาบรรลุธรรมๆ...ไม่ใช่หรอก ความกลัวมันเกิดดับทั้งนั้นน่ะ ความกลัวถ้าเรามีสติปัญญาเท่าทันแล้วดับ คือว่างหมด เดี๋ยวก็เกิดอีก พอเกิดอีก เพราะจิตใต้สํานึกของเรามันมีไง จิตของเรามันมีไง ความกลัวมันเกิดดับทั้งนั้นน่ะ แต่มันเกิดแล้วเราใช้สติปัญญา

ถ้าเป็นคําถามนี้นะ เขาบอกว่า เวลาความกลัวมันเกิดขึ้น เขาใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันก็หายกลัวได้

ถ้าหายกลัวได้มันเป็นเครื่องยืนยันอยู่แล้ว เห็นไหม มันเป็นนามธรรม มันมีอะไรเป็นรูปธรรมที่จับต้องได้ มันเป็นรูปธรรมอะไรที่เขาจะลงโทษได้ ไม่มีเลยน่ะ ไม่มีเพราะอะไร เพราะปัญญาอบรมสมาธิมันวางได้ไง มันวางได้คือว่าพอมันด้วยเหตุด้วยผลปั๊บ มันไม่เป็นอย่างที่เราคิด ไม่เป็นอย่างที่เราวิตกกังวล ปล่อยหมดเลย ปล่อยหมดมันก็จบ นี่มันก็ยืนยันชัดๆ อยู่แล้ว ถ้าชัดๆ อยู่แล้ว

แต่เขาบอกว่าทําได้ชั่วคราวแล้วเดี๋ยวมันก็กลับมากลัวอีก

ใช่ ไอ้เรื่องกลับมากลัวอีกเป็นเรื่องธรรมดา ถ้ากลับมากลัวอีก เพราะว่าเหตุผล จิตใจ เหตุผลนี้มันไม่ซาบซึ้งพอ แล้วเหตุผลมันผ่านไปแล้ว ถ้าผ่านไปแล้วเราก็ใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญ แล้วถ้าจิตมันมีกําลังนะ จิตมีกําลังมันเห็นโทษแล้วมันไม่ไปคิดซํ้าไง ถ้าจิตคนอ่อนแอเวลามันเห็นโทษมันก็ปล่อย เดี๋ยวมันก็ไปคิดอีก เพราะอะไร เพราะจิตมันไม่มั่นคงไง

ไม่มั่นคง เราก็กลับมากําหนดพุทโธซะ ให้จิตมันมีกําลัง ให้จิตมีกําลัง มันก็ไม่ไปจับสิ่งที่ว่าเราวิตกกังวล ไม่ไปจับสิ่งที่เป็นความกลัวไง มันไม่หลอกให้จิตไปจับ ไม่หลอกให้จิตไปเสวย มันก็ไม่เกิดความคิดอย่างนั้น ถ้าไม่เกิดความคิดอย่างนั้น ความกลัวมันก็ไม่มี

แต่ทีนี้คนเรามันสิ่งมีชีวิต มันก็ต้องคิด สิ่งมีชีวิตมันก็ต้องเคลื่อนไหว การเคลื่อนไหวจะไม่ให้กระทบกระเทือนอะไรเลยอย่างนี้ มันก็เป็นไปไม่ได้หรอก

ทีนี้การเคลื่อนไหว การเคลื่อนไหว จิตมันเคลื่อนไหวเสวยอารมณ์ไปตลอด จิตมันต้องเคลื่อนไหว ทํางานก็ต้องใช้ความคิด มันต้องเคลื่อนไหว ถ้าเคลื่อนไหวแล้วเราก็มีสติปัญญาของเราไป

อ้าว! มันก็เป็นงาน ถ้าผิด ผิดก็ผิด เป็นอะไรไป ผิดก็แก้ไข คนที่ไม่ผิดก็คือคนที่ไม่เคยทํางาน เราทํางานถ้ามันผิด ถ้ามันผิดแล้วมันเสียหาย มันเสียหาย ถ้าโดยเป็นงานของเราก็เป็นเรื่องของเรา ถ้าเป็นงานโดยของคนอื่นเขาก็ต้องรับผิดชอบอะไรกันไป ก็ผิดก็ต้องแก้ไข ทีนี้เวลาที่เขารับคนทํางานเขาก็ต้องการคนทํางานที่ฉลาด คนทํางานแล้วไม่ผิดพลาด ไอ้นี่เราก็ดูแลเราอย่างนี้

เพราะว่าบอกว่าจะให้มันไม่มีอะไรเลย

คน สิ่งมีชีวิต สิ่งมีชีวิตมันต้องอยู่กับปัจจุบัน แล้วเราแก้ไขของเราไป นี่มันเป็นข้อเท็จจริงทั้งนั้นน่ะ ไม่ใช่ว่า แหม! ทุกอย่างมันจะสมบูรณ์ไปหมด ทุกอย่างมันจะดีงามไปหมด

คนที่สมบูรณ์แบบทั้งหมดไม่มี มันต้องมีขาดตกบกพร่องบ้าง จะเป็นทางไหนก็แล้วแต่ แต่ถ้าเรามีสิ่งนี้ในใจของเรา มันขาดตกบกพร่องของเรานี่แหละ แล้วพอขาดตกบกพร่อง อยากให้สมบูรณ์ พออยากให้สมบูรณ์ก็เป็นความทุกข์นี่ไง ก็เลยกลายเป็นความกลัววิตกกังวลซ้อนขึ้นมาอีก

เราพยายามฝึกหัดของเราให้มั่นคงให้แข็งแรง แล้วมีอะไรผิดพลาด ผิดพลาดก็เรื่องธรรมดา ผิดพลาดก็แก้ไข แล้วเราก็ทําของเราไป เดี๋ยวมันจะดีขึ้นไปเรื่อยๆ ดีขึ้นไปเรื่อยๆ ก็จะเป็นแบบคําถามแรก ไม่ทุกข์ไม่ยาก แล้วมีความสุขมาก อันนั้นเขามีความสุขมาก อันนี้ก็มีความทุกข์มาก นี่จบ

ถาม : เรื่อง “ปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐานสายพระอาจารย์มั่น ภูริทัตตะ”

ราคาเท่าไร หาซื้อที่ไหน

ตอบ : พูดถึงราคานะ ถ้าราคาทางโลกเราไม่รู้ ราคาทางโลกเราไม่รู้หรอก เขาจะมีซื้อมีขายกัน เพราะเป็นหนังสือเก่า

แต่ถ้าเป็นของครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงตาท่านสอนไว้ “ถ้าพระให้กันไม่ได้ แล้วจะให้ใครให้”

พระเป็นผู้ที่เสียสละ พระต้องให้กันได้ เวลาให้ธรรมเป็นทานๆ ให้ธรรมเป็นทาน สิ่งนี้มันเป็นปฏิปทา เป็นประวัติศาสตร์ของพระกรรมฐานที่ได้ประพฤติปฏิบัติมา แล้วหลวงตาท่านได้เก็บจารึกไว้เพื่อเป็นบรรทัดฐานของพระกรรมฐาน ถ้าพระกรรมฐาน อยากรู้ว่าเป็นพระกรรมฐาน ไม่เป็นพระกรรมฐาน ให้ดูปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐานฯ

ปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐานฯ ส่วนใหญ่แล้วจะเป็นประวัติ เป็นเรื่องของหลวงปู่ขาว เรื่องของหลวงปู่ชอบ เรื่องของครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติ หลวงตาท่านเก็บรวบรวมไว้ เพียงแต่ท่านไม่ได้เอ่ยชื่อ

ถ้าบอกว่ามันมีราคาไหม

มันเป็นบรรทัดฐานนะ ถ้าเป็นบรรทัดฐาน ดูสิ รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุด นี่เป็นบรรทัดฐานของพระกรรมฐาน เพียงแต่ว่าครูบาอาจารย์ของเราท่านไม่ใส่ชื่อลงไปให้เป็นตัวบุคคล เป็นบรรทัดฐานของกรรมฐานเรา

ถ้าเป็นบรรทัดฐานของกรรมฐานเรา แล้วหลวงตาท่านเป็นคนจดจารึก ท่านเป็นคนเรียบเรียงไว้ แล้วท่านก็เป็นคนพิมพ์ด้วย แล้วท่านเป็นผู้ที่แจก แล้วท่านบอกเลย พระให้กันไม่ได้ ตัวศาสนาพุทธมันจะอยู่ที่ไหน เพราะศาสนาพุทธเริ่มต้นด้วยทาน เริ่มต้นด้วยการเสียสละ

ฉะนั้น ถ้าเป็นพระปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐานในหมู่ของพระธุดงค์ ถ้าเป็นลูกศิษย์ของครูบาอาจารย์จริง ท่านแจกฟรี ท่านให้ ท่านให้กันไง ให้ธรรมเป็นทานๆ ไม่มีราคา ไม่มีราคาเป็นมูลค่าในทางตีราคาเป็นเงิน แต่มันจะมีมูลค่ามีราคามากในข้อเท็จจริง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐานสายพระอาจารย์มั่นราคาเท่าไร

ราคาไม่มีมูลค่า ถ้าราคาในทางธรรมนะ ถ้าราคาในทางเป็นทางเงิน ถ้าเป็นกรรมฐานจริงเขาให้กันฟรีๆ เขาให้ เขาให้เพื่อประโยชน์กับโลกไง ถ้าราคาเท่าไรๆ เป็นเรื่องโลกแล้ว ถ้าให้เป็นเรื่องโลก เห็นไหม

ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมๆ คําว่า “เป็นธรรม” เป็นธรรมคือการเสียสละ เป็นธรรมคือการมีนํ้าใจต่อกัน เป็นธรรมคือการให้กัน ให้กันเป็นทาน ไม่มีการแลกเปลี่ยน แม้แต่แลกเปลี่ยน พระยังไม่ให้ทําเลย อยู่ในวินัย พระห้ามซื้อขายแลกเปลี่ยนทั้งสิ้น นี่ไง เราถึงหยิบเงินหยิบทองกันไม่ได้ ที่ว่านี่ไง ฉะนั้น พระจะแลกเปลี่ยน แลกเปลี่ยนกันด้วยวิสาสะ

วิสาสะ หมายความว่า พระด้วยกัน มีบริขาร แล้วอย่างบริขารจะแลกเปลี่ยนกัน แลกเปลี่ยนกันโดยพระ มีผ้า พอใจแลกเปลี่ยนกันโดยวิสาสะ แต่ซื้อขายแลกเปลี่ยนไม่มี เพราะถ้าซื้อขายแลกเปลี่ยนนั่นเป็นเรื่องโลก เรื่องโลกเป็นเรื่องของธุรกิจ

ถ้าเรื่องของธรรม บวชมาเป็นพระ ภิกษุห้ามใช้ชีวิตแบบฆราวาส ชีวิตของฆราวาสเขามีการซื้อ การขาย การต่อรองราคา พระเราไม่มี วินัยห้ามทํา แล้วครูบาอาจารย์ของเราไม่เคยทํา ยิ่งหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไม่เคยทํา ท่านไม่ทําเรื่องอย่างนี้ ถ้าไม่ทําเรื่องอย่างนี้แล้ว ทีนี้เป็นวัดเป็นวาขึ้นมามันก็มีกรรมการวัด มันมีผู้ที่ดูแลรักษา ถ้าดูแลรักษาไป มันเป็นของวัดไป

นี่พูดถึงราคาไง เพราะเห็นอย่างนี้แล้วมันเศร้าใจ “ปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐานสายพระอาจารย์มั่น ราคาเท่าไร”

ถ้าพูดถึงราคาเป็นเงินเป็นทอง ทางเราไม่คิดว่ามันมีมูลค่า แต่ถ้าพูดถึงราคาของธรรม ราคาของธรรมคือมูลค่าที่มันมีความสําคัญ มันมีความสําคัญมาก

คนเราตามืดบอดมา ทําอะไรมาก็ไม่เป็น แล้วทําอะไรก็ล้มลุกคลุกคลาน แล้วใครจะบอกล่ะ ถ้ามันมีตําราอยู่ มันมีปฏิปทาธุดงคกรรมฐานฯ สอนทุกอย่าง สอนอยู่ในนั้นน่ะ บอกหมดเลย กรรมฐานเขาทํากันอย่างไร

ถ้ากรรมฐานเขาทํากันอย่างไร มูลค่าอย่างนั้นสามารถทําให้พระที่ประพฤติปฏิบัติเข้าสู่มรรคสู่ผลได้ ทําให้พระที่ประพฤติปฏิบัติทําความเป็นจริงให้ชนะกิเลสของตนได้ ให้ชนะความเห็นผิดของตน ถ้ามันชนะความเห็นผิดของตน นี่ถ้ามันเป็นมูลค่า มูลค่าอย่างนี้ ราคาอย่างนี้

แต่ถ้าเป็นเรื่องราคา ไม่มี แล้วหาซื้อที่ไหน

ถ้าเรื่องเป็นโลกๆ นะ หาซื้อที่ไหนเราไม่สนใจ ไม่รู้ หาซื้อที่ไหนไม่รู้ ไม่เกี่ยว เพราะว่ามันเป็นเรื่องโลก ถ้าเรื่องโลกเป็นเรื่องของเขา แต่เรื่องของธรรมนี่ไม่มี ครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าเป็นของเราแจกทั้งนั้นน่ะ มีแจกฟรี ให้ฟรี พระต้องให้กันได้

ฉะนั้น พระให้ไม่ได้ เวลาโม้กันนะ “ให้ธรรมเป็นทาน ให้ธรรมเป็นทานประเสริฐที่สุด” ให้ไปราคาเท่าไรไง ให้ไปแล้วเอากลับมา

ให้ธรรมเป็นทานก็ให้สิ ให้ ดูสิ แจกนี่หว่านเลย แล้วให้มีความเสมอภาคต่อกัน เอาไปใช้ประโยชน์ร่วมกัน ไม่มี นี่ถ้าเป็นจริงนะ ฉะนั้น คนที่จะมีจุดยืนแล้วทําอย่างนี้ได้มันก็ต้องเห็นประโยชน์ ต้องเห็นประโยชน์นะ

ครูบาอาจารย์ เราจะทําสิ่งใดก็แล้วแต่ เราเห็นประโยชน์ถึงทําใช่ไหม ถ้าเห็นว่าเป็นโทษไม่มีใครทําหรอก ถ้าเห็นสิ่งนั้น ไม่มีใครทํา แล้วนี่เวลาเขาทํากันสิ่งนั้น โลกคิดกันอย่างนั้น อํานวยความสะดวก มีเงินแล้วแลกเปลี่ยนมาแล้วมันก็จบสิ้นกันไป

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์เราท่านไม่ทําอย่างนั้น ท่านแจกท่านให้ พอแจกให้ขึ้นไปแล้ว มันเรื่องโลกๆ มันก็มีบุคคลสวมรอยเข้ามา สวมรอยเข้ามา มารับแจก รับแจกเยอะๆ แล้วก็เอาไปขาย ถ้าเอาไปขายกัน เห็นไหม

ทั้งๆ ที่จะเป็นธรรม ทั้งๆ ที่จะทําคุณงามความดี มันก็มีคนสวมรอยเข้ามาๆ ไอ้สวมรอยนั่นน่ะ เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านจะป้องกัน ป้องกันไอ้พวกสวมรอยนั่นน่ะไม่ให้สวมรอยเข้ามา ถ้าไม่ให้สวมรอยเข้ามา คือมารับแจกทานแล้วเอาไปขาย เอาไปซื้อเอาไปขายกันไง เห็นไหม เขาไม่ให้มีการซื้อขายกัน เขาให้มีการเสียสละกัน

เราเกิดไม่ทัน แต่หลวงตาท่านบอกท่านยังเกิดทันนะ สมัยท่านเป็นเด็กๆ ไม่มีตลาดไง พอไม่มีตลาด ดูสิ เดี๋ยวนี้ที่ป่าไม้ต่างๆ ธุรกิจเข้ามามันมีตลาดของมันขึ้นมา มันก็จะมีมูลค่าขึ้นมา ทํามาหมดเลย รุกป่ากันทั้งนั้น เริ่มต้นตั้งแต่มันสําปะหลัง เริ่มตั้งแต่อ้อย เริ่มต้นเข้ามา นี่รุกป่าทั้งนั้น แต่ทําไมเมื่อก่อนไม่เคยทําขนาดนั้น เพราะอะไร เพราะทําเฉพาะพอกิน ทําเฉพาะในครัวเรือน ถ้าในครัวเรือน แล้วมีสิ่งใดมาเก็บไว้ ไม่มีตู้เย็น บ้านนอกน่ะ เก็บไว้มันก็เน่า ได้สิ่งใดมาก็จะตัดแบ่งกันๆ แล้วบ้านไหนได้มาก็ตัดแบ่งกัน เขาเป็นมาอย่างนั้น

พระพุทธศาสนาสอนเริ่มต้นมา ถ้าเป็นฆราวาสนะ สมัยโบราณนะ คล้ายๆ พระเลย เข้าพรรษา เขาก็เข้าพรรษาด้วย ออกพรรษาก็ออกพรรษาด้วย เพราะอะไร เพราะมันใช้ชีวิตเหมือนกัน ชาวพุทธเหมือนกันไง

แต่ในปัจจุบันนี้มันมีตลาดมีทุกอย่างก็ซื้อขายเอา แลกเปลี่ยนเอา แล้วเวลาแลกเปลี่ยนเอามันเป็นเรื่องโลกๆ น่ะ ฉะนั้น ถ้าเป็นเรื่องโลกก็เป็นเรื่องของโลก ฉะนั้น ถ้ามันเข้ามาในเรื่องของธรรมไม่เป็นอย่างนั้น ถ้าเรื่องของธรรมไม่เป็นอย่างนั้น

ฉะนั้นถึงบอกว่า ราคาเท่าไร หาซื้อที่ไหน มันต้องไปถามพวกนักสะสมหนังสือ พวกนักสะสมหนังสือเขาจะรู้กันว่าซื้อที่ไหน ซื้อหากันที่ไหน แต่ของเราไม่มี ของเราไม่มี

ถ้าของเรานี่เราให้ทาน แล้วให้ทานแล้วเรายังขนไปแจกข้างนอกด้วย ถ้าเป็นไปนะ แต่บางทีมันก็ไม่แจก มันแจกไม่ลง ถ้าแจกไม่ลง เพราะว่าในเมื่อมันเป็นทิฏฐิ ในเมื่อมันเป็นมุมมองทิฏฐิของเขา ความเชื่อของเขา ถ้าความเชื่อของเขา แล้วแต่เขา แต่หนังสือของเรา หนังสือของเราจะแจกต่อเมื่อคนที่อยากค้นคว้า คนที่อยากศึกษาพระพุทธศาสนา ถ้าอยากศึกษาพระพุทธศาสนา ศึกษาแล้วอยากจะมีแนวทางในการปฏิบัติ แล้วจะปฏิบัติอย่างไร

ถ้าปฏิบัติ ดูสิ ที่เราสวดสังฆคุณกันน่ะ ปฏิบัติดี ปฏิบัติตรง ปฏิบัติชอบ ปฏิบัติตรงต่อธรรม ถ้าปฏิบัติตรงต่อธรรม แล้วเริ่มต้นขึ้นมา แล้วปฏิบัติอย่างไรให้ตรงต่อธรรม

จะปฏิบัติกันถ้ามันไม่ตรงต่อธรรม มันก็ปฏิบัติบูชากิเลสน่ะสิ ถ้าปฏิบัติตรงต่อธรรมๆ ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วทุกคนก็อ้างว่า ศีล สมาธิ ปัญญา อ้าง อ้างกับความจริง ถ้าความจริงมันไม่เป็นความจริงขึ้นมามันจะเป็นจริงไหมล่ะ ถ้ามันไม่เป็นจริง มันก็เป็นการปฏิบัติมันก็เหมือนนักศึกษาพวกนักเรียนออกค่าย เวลาเขาออกค่ายมันก็ไปสนุกครึกครื้นกัน มันก็มีความสุขนะ

นี่ก็เหมือนกัน พอปฏิบัติ “สบายๆ สบายๆ”

ไอ้เบิร์ดมันร้องเพลงสบายๆ มันได้ตังค์ด้วย ไอ้ของเราพระไม่มีร้องเพลงสบายๆ พระของเรามีแต่ศีล สมาธิ ปัญญา สบายๆ ไม่มี ไม่มี ถ้ามันไม่มีมันก็เข้าสู่ความจริง เพราะมันเหนือโลกไง มันจะเอาโลกมาเป็นใหญ่ได้อย่างไร

เวลาปฏิบัติแล้วต้อง “สบายๆ สบายๆ”

สบายๆ มันมักง่ายตั้งแต่ต้น แต่ของเรา ของเราขึ้นมา เราจะข่มขี่กิเลส เราจะเอาจริงเอาจัง กิเลสมันก็ต้องไล่ต้อนกันก่อน แต่พอปฏิบัติไปแล้ว พอมันชํานาญแล้ว รู้เท่าทันกันแล้ว รู้มือกันแล้ว มันก็เป็นไปได้ พอเป็นไปได้แล้วเป็นความจริงด้วย นี่ปฏิบัติตรงต่อธรรม ปฏิบัติตรงต่อธรรมคือปฏิบัติตรงสู่หัวใจของสัตว์โลก ปฏิบัติตรงสู่หัวใจของเรา เพราะกิเลสมันอยู่ในหัวใจของเรา เราปฏิบัติลงที่หัวใจของเรา เราพิจารณาลงที่นั่น แล้วพิจารณาลงที่นั่น ถ้าสงบ สงบลงที่นั่น สงบที่นั่น มันเป็นสัมมาสมาธิจริงๆ มันเป็นปัญญาจริงๆ

มันไม่ใช่สัญญาอารมณ์ คิดว่ามันเป็นปัญญา โอ้โฮ! คิดร้อยแปดเลยว่าเป็นปัญญา...เป็นสัญญาทั้งนั้น แล้วสัญญามันเกิดดับ เห็นไหม ทุกอย่างก็เกิดดับทั้งนั้นน่ะ พอเกิดดับขึ้นมาแล้วมันมีอะไรล่ะ เพราะมันไม่มีแนวทาง

แต่ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิ มันเป็นภาวนามยปัญญา มันมีช่องมีทางของมัน มันเคยทําของมันใช่ไหม เคยทําของมันน่ะ แม้แต่ครูบาอาจารย์สอนนะ สอนผิดมันยังไม่ฟังเลย คนที่พอปฏิบัติได้นะ ไปเจอครูบาอาจารย์ที่สอนออกนอกลู่นอกทางนะ มันดูถูกเลยนะ ดูถูกว่า “อู้ฮู! เป็นถึงอาจารย์ทําไมโง่ขนาดนี้”

แต่ถ้ามันเป็นความจริง เราจะรู้ของเราเลยนะ ถ้ารู้อย่างนี้ ถ้ามันมีช่องทาง มันเป็นไปได้ นี่ในการปฏิบัติมันจะปฏิบัติอย่างนี้ไง ถ้าปฏิบัติตรงต่อธรรม ถ้าปฏิบัติจริง ปฏิบัติตรง นี่มันเป็นความจริง

นี่พูดถึงว่า ความเป็นไป ปฏิปทามันมีความหมายไหม ถ้าว่ามีค่าไหม มีค่ามากๆ มีค่ามากๆ มันเป็นเหมือนลายแทง ลายแทงชี้เข้าไปสู่ใจๆ ถ้าเป็นความจริง เป็นความจริงอย่างนั้นนะ

ฉะนั้น สิ่งที่ถามว่า ราคาเท่าไร หาซื้อที่ไหน

เรามันเศร้าใจ เรามันเศร้าใจ แต่นี้มันก็เป็นเรื่องทางโลกนะ ทางโลกเขาถืออํานวยความสะดวก เขาบอกว่าถ้ามันมีการซื้อการขายมันจะกว้างขวางขึ้นไป ไอ้ให้ธรรมเป็นทานๆ มันจะคับแคบ มันจะได้เฉพาะกลุ่มชน มันจะได้แค่ในหมู่พวกเดียวกัน คนอื่นเขาจะไม่ได้รับรู้ด้วย ไอ้นั่นก็เป็นความเห็นของโลก ความเห็นของเขา

คําว่า “มีมูลค่า” มันมีมูลค่า มันมีคุณธรรมในตัวของมันเอง ถ้ามีในตัวของมันเอง เห็นไหม ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ กราบธรรมๆ มันกราบที่ไหน กราบที่ตัวเลขหรือ ก็กราบธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบสัจธรรมอันนั้น แล้วถ้าสัจธรรมอันนั้นมันเหนือโลก ค่ามันเหนือโลก เหนือตัวเลข เหนือทุกอย่างเลย แล้วนี่มันก็มีคุณค่าอย่างนั้น

ฉะนั้น มันมีคุณค่าในตัวของเขาเอง มีคุณค่าในตัวเองมากๆ นะ เพราะว่ามันไม่เคยมีหนังสืออย่างนี้ออกมาก่อน พอหนังสือ เพราะว่าหนังสือส่วนใหญ่แล้ว ถ้าเป็นหนังสือนะ การเขียนหนังสือเขาก็ค้นหาข้อมูลมาเขียนหนังสือใช่ไหม

แต่ปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐานฯ มันเกิดจากข้อเท็จจริงที่หลวงปู่ชอบ หลวงปู่ขาว ครูบาอาจารย์ของเราปฏิบัติมาเจอข้อเท็จจริง เหมือนธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วผู้ที่มาประพฤติปฏิบัติมีข้อเท็จจริงอันนั้น ได้ประสบการณ์สิ่งนั้น แล้วเอาประสบการณ์สิ่งนั้นมารวบรวมไว้ เอาประสบการณ์ของผู้ที่ปฏิบัติรู้ถูกรู้ผิด ปฏิบัติไปแล้วมีอุปสรรคสิ่งใด เก็บข้อมูลอย่างนั้นน่ะมาบอกพวกเราให้เป็นช่องทาง นี่มันมีมูลค่าอย่างนี้

เราถึงบอก มันเป็นเรื่องปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐานสายหลวงปู่มั่นนี่สุดยอด สุดยอดในผู้ที่ซื่อสัตย์เอาไปประพฤติปฏิบัตินะ แต่ถ้าพูดถึงว่า เราไม่มีแนวทางปฏิบัติเลย เราอ่านกัน เราค้นคว้ากันเป็นแนวทางไว้เฉยๆ นั่นก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ

เพราะเป็นที่ว่าครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้ว แล้วได้ผล แล้วได้ผลนะ ปฏิบัติตามนั้น ได้ผลอย่างนั้น แล้วสิ่งที่ปฏิปทา สิ่งที่ปฏิบัติเอามาบอกเป็นแนวทาง เอามาบอกเป็นแนวทาง มันถึงมีคุณค่าในตัวของมันเอง

แต่เรื่องเป็นราคาเงินราคาทองไม่มีประโยชน์อะไรหรอก เพราะว่าธนาคารชาติมีมากกว่านี้ ยิ่งธนาคารโลกเงินยิ่งเยอะเข้าไปใหญ่ แล้วมันมีความสุขความทุกข์หรือไม่...ไม่มี

แต่ความสุขความทุกข์มันอยู่ในใจของสัตว์โลก มันอยู่ในใจของคน แล้วถ้าคนประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมอันนั้นเข้าไปเจือจานในหัวใจของสัตว์โลก

หลวงตาท่านถึงบอกไง เวลาท่านไปไหนๆ ท่านไปเอาหัวใจคนๆ เอาความรู้สึกของคนเจือจานเข้าไปในใจของคน ธรรมะมันเข้าอย่างนี้ ไม่ใช่ตัวเงิน ไม่ใช่ตัวเลข มันเป็นคุณธรรม เอวัง

ถ้ามีสัจจะความจริงแล้ว
ความไม่จริงคืออวิชชามันจะสถิตในใจเราไม่ได้
ถ้าเราไม่มีอวิชชา ไม่มีความลังเลสงสัย
ความเป็นทุกข์ในใจของเราจะไม่มี
ที่เป็นความทุกข์อยู่นี่ก็เพราะสงสัย
มันเลยเป็นทุกข์เป็นยากอยู่นี่ไง
แต่ถ้ามีคุณธรรมในหัวใจแล้วมันจะจบสิ้นกระบวนการ

๕

สงสัยถึงเป็น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ ตุลาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อุปสรรคการภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพ กระผมมีปัญหาคือมีอาการเจ็บปวดหลังด้านขวา มีอาการปวดเป็นๆ หายๆ อยู่ตลอดเวลามาหลายปีแล้วครับ ปัจจุบันอายุ ๓๙ ปี จะมีอาการเจ็บปวดมากกว่าปกติตอนนั่งสมาธิ และจะปวดมากกว่าเดิมหลายเท่าตอนมาปฏิบัติที่วัด ผมเคยมาปฏิบัติอยู่ที่วัดหลายครั้ง บางครั้งเจ็บปวดเหมือนหลังจะขาด ขยับตัวไม่ได้เลยครับ ผมจะเปลี่ยนมาเดินแทน เพราะผมชอบเดินมากกว่า ซึ่งอาการจะบรรเทาลง แต่ไม่หายครับ

กราบเรียนถามหลวงพ่อดังนี้ครับ ผมควรปฏิบัติอย่างไรต่อไป กราบขอเมตตาหลวงพ่อชี้แนะสั่งสอนครับ ด้วยความเคารพด้วยเศียรเกล้า

ตอบ : ไอ้นี่พูดถึงว่าเวลาปฏิบัติเนาะ เวลาไม่ปฏิบัติก็ปกติน่ะ เวลาปฏิบัติแล้วจะมีอาการร้อยแปดพันเก้า อันนี้มันก็อยู่ที่วาสนาของคนเหมือนกัน ถ้าวาสนาของคนนะ วาสนาของคนเวลาปฏิบัติ ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บก็เข้าอาจารย์สิงห์ทองอีกแล้ว

เวลาเข้าอาจารย์สิงห์ทอง โดยปกติอาจารย์สิงห์ทองท่านเป็นคนดื้อ โดยญาติพี่น้องบอกว่า “บวชไม่ได้หรอกๆ ถ้าเอ็งบวชได้นะ จะให้มาขี้บนที่นอนเลย” เสร็จแล้วท่านก็บวช บวชด้วยการท้าทาย บวชด้วยท่านจะแทนคุณพ่อแม่ของท่านด้วยแหละ

แต่เวลาบวชไปแล้วท่านบอกจะสวดมนต์มันก็จะลงสมาธินะ จะทําอะไรเป็นสมาธินี่ง่ายๆ เลย พอเป็นสมาธิง่ายๆ มันมีความสุขมากไง พอมีความสุขมาก ในใจก็คิดขึ้นมานะ เอ๊ะ! อย่างนี้บวชตลอดชีวิตก็ได้ พอตั้งใจบวชตลอดชีวิตเท่านั้นน่ะ โอ้โฮ! ภาวนาอย่างไรก็ไม่ลง ทําภาวนาอย่างไรก็ไม่ลง แต่สุดท้ายท่านก็เป็นพระอรหันต์ไปแล้วไง

นี่พูดถึงก่อนหน้านั้นท่านบอกนะ ท่านเล่าเอง จะสวดมนต์นะ จิตมันจะเป็นสมาธิอย่างเดียว จะทําอะไรจิตมันจะเป็นสมาธิอย่างเดียว สมาธิมันเป็นง่ายๆ เลยล่ะ นี่มันก็เหมือนกับวาสนาของคนเนาะ เพราะเริ่มต้นการจะบวช ใครๆ ก็ว่าบวชไม่ได้ เพราะท่านเป็นคนที่ดื้อมาก แต่เวลามาบวชแล้วมันเป็นสมาธิได้ง่ายๆ มันก็เป็นการแบบว่าชักจูงบอกว่านี่มันมีผล แล้วผลนี่มันประทับใจมาก ก็เลยจะทําให้บวชตลอดชีวิต ท่านตั้งใจเองว่าท่านจะบวชตลอดชีวิต แล้วท่านก็อธิษฐานว่าอย่างนี้บวชตลอดชีวิต เท่านั้นแหละ ภาวนานี่แสนยาก แต่ท่านก็ทําของท่านมาได้จนสําเร็จ

อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาที่ว่าเราไม่ได้ทําสิ่งใดมันก็ปกติ เวลาจะภาวนาขึ้นมามันก็ทุกข์มันก็ยาก แล้วถ้ามันเป็นภาวนา โดยปกติไม่ภาวนามันก็ไม่ปวด ถ้ามันภาวนามันก็จะปวดมากขึ้น

จะปวดมากขึ้นหรือจะทําสิ่งใด เราจะบอกว่า สิ่งใดนะ ดูสิ คนหัดภาวนาเวลาเริ่มต้นพอนั่ง สิ่งใดที่มันฝังใจมันจะเป็นตอนนั้นน่ะ มันจะเป็นตอนนั้นน่ะ เพราะจิต ดูสิ หลวงปู่มั่นบอกจิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก เวลาที่มันฝังใจกันไปมันจะแสดงออกอย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าเวลาเราปกติมันก็เจ็บปวดอยู่ แต่ภาวนามันก็มากขึ้น มันก็เป็นเหมือนกับว่า ถ้าจะบอกว่ามันเป็นอุปาทาน ถ้าเป็นอุปาทาน อุปาทานทําไมมันปวดขนาดนี้ อุปาทานเป็นความจริง

ใช่ มันปวดจริงๆ แต่เริ่มต้นเหตุปัจจัย เหตุปัจจัยที่มันจะปวดมันมาจากไหน เหตุปัจจัยที่มันจะปวดเห็นไหม เพราะสรรพสิ่งในโลกนี้นะ มันมีเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป มีเกิดกับดับเท่านั้น ไม่มีสิ่งใดเลย ถ้าไม่มีสิ่งใดเลย อาการปวดนั้น อาการปวดนั้นมันปวดขึ้นมา มันอาการเดี๋ยวก็ปวดมาก เดี๋ยวก็ปวดน้อย มันไม่เท่ากันอยู่แล้ว ถ้าไม่เท่ากันอยู่แล้ว อาการปวดก็คืออาการปวด

แต่ถ้ามันเริ่มต้น ทําไมมันถึงปวดล่ะ มันเริ่มต้นปวดจากอะไร

นี่ความฝังใจไง ความฝังใจ ถ้าพูดภาษาเราว่า ความลังเลสงสัย ความลังเลสงสัยไม่แน่ใจขึ้นมา มันก็มาแล้วๆ แล้วจิตใจของคนมันเป็นร้อยแปดไง

ถ้าจะเอาจริงเอาจังของเรา ปวดก็คือปวด ปวดคือปวด แล้วตั้งสติปัญญาของเรา พุทโธก็พุทโธชัดๆ ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ปัญญาอบรมสมาธิชัดๆ ถ้ามันจะลงสมาธิได้ อันนี้มันจะหายไปๆๆ หายไปจนมันเป็นเรื่องปกติไง ถ้าเรื่องปกติแล้วถ้ามันจะปวดก็ปวด เพราะว่าปวดเพราะการนั่งทับนาน มันจะปวดโดยข้อเท็จจริง มันต้องมีที่มาที่ไปทั้งนั้นน่ะ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลามันภาวนาแล้วมันปวดมากขึ้น ยิ่งเดินจงกรมยิ่งปวดมากขึ้นไปอีก ปวดมากขึ้นไปอีก มันก็เหมือนคนใจอ่อนแอ อะไรมันเกิดขึ้นก็ไปฝังใจกันตรงนั้นน่ะ

กรณีอย่างนี้เรายกหลวงตา หลวงตาเวลาเตือนเราไง เราจะทําสิ่งใดท่านบอกว่า “ให้หยุดซะนะ ขี้อย่าไปคุ้ยมัน ยิ่งคุ้ยมันยิ่งเหม็น”

ในทางโลกที่ไหนมีเหตุการณ์ต้องดับที่นั่น ต้องไปแก้ไข ต้องไปพิจารณา แต่เวลาหลวงตาท่านบอกว่า อย่าไปยุ่งกับมัน อย่าไปยุ่งกับมัน ขี้อย่าไปคุ้ย ยิ่งคุ้ยยิ่งเหม็น

ถ้ายิ่งคุ้ยๆ สิ่งนั้นมีเหตุการณ์อะไรเกิดขึ้น เวลาเราไปชี้แจง เราไปแก้ไข มันต้องมีการเจรจา ต้องมีการโต้แย้ง สังคมชอบ แหม! ฟังกันใหญ่เลย

ท่านบอกว่ายุ่ง ห้ามยุ่ง ขี้เหม็น ขี้อย่าไปคุ้ยมัน ขี้มันก็เหม็นอยู่แล้ว ปัญหาที่เกิดขึ้นมันมีความขัดแย้งอยู่แล้ว แล้วถ้ามันถึงเวลาแล้วให้มันดับของมันไปเอง เราไม่ต้องไปยุ่งกับมัน เราไม่ต้องไปยุ่งกับมันเพราะมันไม่ใช่เรื่องของเรา ไม่ใช่เรื่องของเรา แต่เราอยากจัดการไง

นี่ก็เหมือนกัน ปวด ปวดเป็นเรื่องอะไร ถ้าสงสัยๆ ไง สงสัยก็อยากจะพิจารณา อยากจะแก้ไขไง ถ้าอยากจะแก้ไขมันก็ปวดซํ้าปวดซากอยู่นั่นไง แต่เราอยู่กับพุทโธๆ ทั้งหมดเลย มันต้องมีเหตุจูงใจ ความจูงใจอันนั้นน่ะ ความจูงใจลงไปมันฝังใจใช่ไหม

โอ้โฮ! นั่งอีกแล้ว พอนั่งไป ปวดแน่ๆ เลย...ยังไม่ทันนั่งเลย

นี่ไง ความจูงใจ แรงจูงใจๆ ไง ถ้าแรงจูงใจมันมี ถ้าแรงจูงใจมันไม่มี คนเราจิตมันมีกําลังนะ จิตมีอํานาจวาสนานะ มันจะไปเจออะไรก็เจอ นั่งสมาธิ เราจะทําความสงบของใจ มันจะเจออะไรก็เจอ ถ้ามันยังไม่มา ยังไม่เจอก็ช่างมัน

ไอ้นี่ยังไม่ทันนั่งเลยนะ ปวดอีกแล้ว ปวดอีกแล้ว เจอแน่ๆ เดี๋ยวตายแน่ๆ เลย ตายแน่ๆ เลย โอ๋ย! ปวดสองเท่าสามเท่า มันปวดมากขึ้นไง นี่อุปาทาน

นี่ถึงบอกว่ามันจะเป็นอุปาทาน ที่เราพูดของเรา คําว่า “อุปาทาน”

“แต่มันไม่ได้อุปาทาน ไม่ได้คิดอะไรเลย”

ถ้าเรารู้เท่าทันปัจจุบันนะ เราเป็นพระอรหันต์ไปแล้ว อะไรที่มันฝังใจๆ ที่มันชอบน่ะ มันฝังใจอยู่นั่นน่ะ ถ้าฝังใจอยู่นั่นเห็นไหม ที่เรามาทําเราพยายามทําความสงบของใจเราเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วเราหัดวิปัสสนา หัดวิปัสสนาก็จะไปรื้อข้อมูลนั้นแหละมาพิจารณา รื้อข้อมูลนั่นน่ะมาเผามันซะ ให้มันจบสิ้นกันไป ถ้าข้อมูลในใจมันเผาหมดเลย มันสักแต่ว่า ไม่มีสิ่งใดเลย นี่ถ้ามันเป็นไปได้จริงไง

นี่พูดถึงว่า “ผมควรปฏิบัติอย่างไรต่อไป”

ถ้าควรปฏิบัติอย่างไรต่อไป เราโดยชีวิตปกติเรานั่งก็ได้ เดินจงกรมก็ได้ ถ้าเราจะปฏิบัตินะ แล้วก็หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ทําของเราไปเรื่อยๆ ทําของเราไปเรื่อยๆ โดยที่ไม่ต้องไปสนใจกับปวดไม่ปวด มีไม่มี อยู่กับพุทโธ นี่ข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงคือพุทธานุสติ ให้หัวใจของเราอยู่กับพระพุทธเจ้า อยู่กับพุทธานุสติ จะปวดจะไม่ปวด โลกจะแตกพลิกฟ้าควํ่าดิน ช่างมัน ไม่เกี่ยว พุทโธอย่างเดียวๆ

เว้นไว้แต่ทํางาน เราทําหน้าที่การงานของเรา เราก็อยู่กับงานนั้น ไม่ต้องไประลึกถึงไอ้ความเจ็บปวด ไอ้การที่ฝังใจอยู่ ไม่ต้องไปคิดถึงสิ่งที่ภาวนาแล้วไม่ได้ ภาวนาแล้วทุกข์ยาก ทิ้งมันหมดเลย

เวลาจะภาวนาก็หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ อยู่กับข้อเท็จจริงนั่นน่ะ อยู่กับข้อเท็จจริงนั้นอย่างเดียว เหมือนตักนํ้าใส่ตุ่ม ตักมันน่ะ ตักใส่ตุ่ม ตักใส่ตุ่มจะเต็มไม่เต็มไม่เกี่ยวกับเรา ตักใส่ตุ่มไปเรื่อยๆ

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธไปเรื่อยๆ ไม่ต้องไปคิดเรื่องอะไรเลย ไม่ต้องคิดเรื่องอะไรเลย ไม่ต้องไปคาดหมายเรื่องอะไรเลย ไม่ต้องการความสงบ ไม่ต้องการอะไรทั้งสิ้นเลย อยู่กับข้อเท็จจริงไปเลย ทําอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า “ผมควรปฏิบัติอย่างไรต่อไปครับ”

เราไม่ต้องไปยุ่งอะไรสิ่งใดทั้งสิ้น สิ่งใดที่มันเจ็บชํ้านํ้าใจ สิ่งใดที่มันผูกใจเจ็บ สิ่งใดที่มัน เราไม่อยากจะพูดถึงชาตินี้นะ ไม่อย่างนั้นมันจะมีจริตนิสัยหรือ อะไรที่มันฝังมาตั้งแต่ไหนแต่ไรนั่นน่ะ เวลาถึงจริงๆ แล้วมันจะผุดขึ้นมาๆ ถ้าผุดขึ้นมาแล้ว ไอ้นั่นเราก็ค่อยแก้ไขไปข้างหน้า ตอนนี้เอาแค่แก้หายปวดก่อน ถ้ามันหายปวดแล้วมันจะปฏิบัติได้ไง ไม่อย่างนั้นมันจะไม่ยอมปฏิบัติ โอ๋ย! ถอยดีกว่าๆ เพราะอะไร อุปสรรคทั้งนั้นน่ะ นี่ไง นี่แค่หญ้าปากคอกนะ เรายังไม่ทําอะไรเลย แต่มันก็จะมีอาการอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า ผมจะทําอย่างไรเนาะ

อุปสรรคในการภาวนา ใช่ มันจะมีอุปสรรคไปหมด เพราะสงสัยมันถึงเป็นไง เพราะสงสัยมันถึงเป็นนู่นเป็นนี่

ไม่ต้องสงสัยอะไรทั้งสิ้น ของยังมาไม่ถึงเรา เราไม่ต้องไปสงสัยมัน เราจะมีคําบริกรรม เราจะอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธะสถิตไว้กลางหัวใจ ทั้งๆ ที่ใจเราเป็นพุทธะอยู่แล้ว แต่เรายังต้องระลึกถึงพุทธะ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มีคําบริกรรมของเรา เราเอาประโยชน์ตรงนี้ ถ้าเราเอาประโยชน์ตรงนี้ได้มันก็จะเป็นประโยชน์

นี่พูดถึงว่า ควรปฏิบัติอย่างไรต่อไปไง

ถ้าควรจะปฏิบัติอย่างไรต่อไป สิ่งใดที่มันเจ็บชํ้านํ้าใจ สิ่งใดที่มันฝังใจ วางไว้ให้หมด เพราะว่าถ้าเราเอามาคิด ความเจ็บปวดเอามาคิด มันเผาใจไง แหยงนะ ไม่กล้าทําอะไรเลย โอ้โฮ! มันสะดุ้ง กลัวจนนอนสะดุ้ง

วางให้หมด อะไรที่มันเจ็บชํ้านํ้าใจ วางให้หมด แล้วถ้าเราจะปฏิบัติก็หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ อยู่แค่นั้น ไม่ต้องการอะไรทั้งสิ้น แล้วถ้าไม่ได้ก็เดิน ใช้เดิน ใช้ยืน เราทําของเรา แล้วถ้ามันเมื่อยก็ค่อยมานั่ง นั่งสักพักแล้วมันจะปวดก็ลุกขึ้นเดิน ให้มันผ่านนี้ไป พอผ่านนี้ไปได้แล้ว เริ่มต้นจะทําอย่างไรต่อไปนั้นอีกเรื่องหนึ่ง นี่พูดถึงว่าอุปสรรคในการภาวนานะ

ถาม : เรื่อง “การซื้อสินค้าที่มีคนลอกเลียนแบบสินค้าที่มีลิขสิทธิ์มาขาย ผิดศีลข้อ ๒ หรือไม่”

นมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพ ผมขอเมตตาหลวงพ่อช่วยตอบปัญหาด้วยครับ ผมมีอาชีพขายเสื้อผ้า ทําทาน รักษาศีล ๕ เป็นปกติ และมีศีลอุโบสถในวันพระ มีความสงสัยข้องใจว่า ผมซื้อเสื้อผ้าที่ทําเลียนแบบสินค้าที่มีลิขสิทธิ์มาขายจะเข้าข่ายผิดศีลหรือไม่ เช่น เสื้อผ้าตราโดราเอมอนที่มีลิขสิทธิ์ถูกต้องก็มีขาย แต่ราคาแพง นํามาขายยาก เลยต้องซื้อสินค้าที่ทําเลียนแบบ ไม่ใช่ลิขสิทธิ์แท้ จะราคาถูกกว่ามาขาย ถือว่าเป็นการละเมิดศีลข้อ ๒ หรือไม่ เพราะได้อ่านตามเว็บอื่นๆ ที่บอกว่าซื้อซีดีไม่มีลิขสิทธิ์มาดูก็เข้าข่ายผิดศีล ทําให้ผมรู้สึกไม่ดีและสงสัย ถ้าผิดก็จะได้เลิกขายเพื่อให้เป็นสัมมาอาชีวะที่สุจริตตามธรรม

ตอบ : นี่พูดถึงนะ พูดถึงลิขสิทธิ์ แต่ลิขสิทธิ์ ภาษาเรา ลิขสิทธิ์มันผิดตามกฎหมาย ถ้าตามกฎหมาย ถ้ามันผิดกฎหมายก็คือผิด ถ้ากฎหมายนะ กฎหมายผิดมันก็คือผิด ถ้ากฎหมาย มันผิดกฎหมาย แต่ศีล ศีลของเรา ศีลข้อ ๒ ใช่ไหม อทินนาทาน ถ้าอทินนาทาน เหมือนกับลักเขา อะไรเขา อันนี้อย่างหนึ่งนะ

นี่เราพูดถึงว่า ถ้ามันผิด ผิดกฎหมายก็คือผิด ผิด อันนี้ในเว็บไซต์บอกว่าแม้แต่ไปซื้อซีดีที่ไม่มีลิขสิทธิ์มาดูก็ผิด อันนี้พูดถึงถ้าซื้อขาย คนซื้อคนขายเนาะ

ฉะนั้น เวลาถ้าเราพูดถึงเรื่องของพระ ถ้าเรื่องของพระก็ด่านขนอน ด่านขนอนคือว่ามันจะผิด ถ้าด่านศุลกากรน่ะ ตรงนั้นน่ะผิดชัดๆ เพราะราคามันแตกต่าง แต่นี่ถ้าสินค้าลิขสิทธิ์ ลิขสิทธิ์มันจดทะเบียนลิขสิทธิ์ นี่มันก็เป็นลิขสิทธิ์

เรื่องด่านขนอนมันเป็นเรื่องของภาษี ถ้าภาษีนะ ถ้าภาษีก็ผิดเรื่องของภาษี แต่นี่เรื่องลิขสิทธิ์ ถ้าเรื่องลิขสิทธิ์ ทางกฎหมายผิดมันก็คือผิด เพราะว่าเราเป็นคนไทย ต้องยอมรับกฎหมายไทย ถ้ากฎหมายไทยมันเขียนไว้แล้ว

แต่นี่ทางโลก ทางโลกเขาบอกว่า กฎหมาย ใครเป็นคนเขียนกฎหมายก็เขียนเพื่อชุมชนนั้น เราก็ไปขัดแย้งเรื่องกฎหมาย บอกว่ามันเขียนมาผิดไง นั่นอีกเรื่องหนึ่ง นั่นพูดถึงเวลาคนจะคิด คนจะคิด คนจะมีความเห็นนะ

ฉะนั้น เขาบอกว่า “การซื้อสินค้าที่คนทําเลียนแบบสินค้ามีลิขสิทธิ์มาขาย ผิดศีลข้อ ๒ หรือไม่”

ศีลข้อ ๒ เราลัก แต่ไอ้นี่มันไปซื้อมาเนาะ ภาษาเรา เราแบบว่ามันกํ้ากึ่ง นี่ภาษาเรานะ คําว่า “กํ้ากึ่ง” มันมีขายอยู่ในท้องตลาด ถ้ามันผิด ตํารวจก็ต้องจับ ไอ้นี่มันมีในท้องตลาดแล้วเราก็ไปซื้อในท้องตลาดมา แต่ถ้าจะเอาว่าผิดไหม ผิด เพราะศีลมันมีเศร้าหมองไง มันมีด่างพร้อย มีเศร้าหมอง แล้วขาด ขาดคือสมบูรณ์ ถ้าศีลขาดนี่สมบูรณ์เลย ผิดร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ถ้าศีลมันไม่ขาด แต่มันเศร้าหมอง มันว่ามันไม่ผิดมันก็ผิด ไอ้ว่าผิดหรือมันก็ไม่ร้อยเปอร์เซ็นต์

เวลาที่เราถือศีลกัน มันมีด่างพร้อย ศีลทะลุ ศีลด่างพร้อย ศีลขาด ถ้าศีลขาด ครบองค์ประกอบนี่ขาดเลย ศีลขาดคือขาด แต่ถ้ามันด่างพร้อย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ไอ้นี่มันแบบว่า เพราะว่าเราไปซื้อ เขาว่าเราไปซื้อนะ แต่ภาษาเรา เขาบอกว่าเขาอยากจะมีสัมมาอาชีวะด้วยความสุจริตธรรม ถ้าความสุจริต ถ้าพูดถึงคําว่า “สุจริต” นี่ผิด ผิดเพราะอะไร

ผิดเพราะเขารู้อยู่แล้ว มันของลิขสิทธิ์ แล้วนี่มันลักลอบ ถ้าลักลอบนี่ผิดกฎหมาย ผิดกฎหมายแล้วเราก็อยู่ในวงจรของเขา ผิด อย่างนี้ผิด เพราะคําว่า “เอาสุจริต” สุจริต เรารู้อยู่แก่ใจ ถ้ารู้อยู่แก่ใจแล้วจบ ถ้ามันมีความจําเป็นอย่างไรก็อีกเรื่องหนึ่ง แต่ผิดไหม ผิด เพราะมันผิดกฎหมาย จบ

ถาม : เรื่อง “นิพพานแล้วจิตไปไหนครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ กระผมติดตามฟังเทศน์ของหลวงพ่อมาตลอด ซึ่งหลวงพ่อจะยํ้าเสมอเรื่องใจของเรา และเมื่อฟังไปแล้วเรื่อยๆ ก็เกิดมีความสงสัยว่า จิตทุกดวงเมื่อตายไปแล้วจะต้องเกิดใหม่เวียนว่ายไปตามวัฏฏะอยู่เรื่อยๆ จนกว่าจิตดวงนั้นจะสามารถสร้างอํานาจวาสนาจนสําเร็จเป็นพระอรหันต์ซึ่งจะไม่เวียนว่ายตายเกิดอีกต่อไป

กระผมจึงสงสัยว่า เมื่อจิตไม่ต้องไปเกิดใหม่แล้ว จิตดวงนั้นจะไปอยู่ที่ใด จิตดวงนั้นจะหายไปหรือครับ และจิตถูกกลั่นออกมาจากอริยสัจ แท้ที่จริงอริยสัจคืออะไรครับ รบกวนหลวงพ่อเมตตาตอบข้อสงสัยให้กับความไม่มีปัญญาของผมด้วยครับ

ตอบ : เขาเขียนมาทีแรก โอ้โฮ! ดีใจเนาะ ฟังเทศน์หลวงพ่อเป็นประจํา ฟังอยู่ตลอดเวลา สุดท้ายแล้วไม่รู้อะไรเลย

เออ! งง ฟังเทศน์หลวงพ่อเป็นประจํา โอ้โฮ! ติดตามมาตลอดเลย เวลาขึ้นต้น อู้ฮู! ดีใจใหญ่เลยนะ คนฟังติดตามฟัง แต่สรุปแล้ว “ตอบด้วยครับ ผมไม่รู้อะไรเลย” แสดงว่าเทศน์ไปแล้วนี่ไม่มีใครเข้าใจเลย เข้าใจอยู่คนเดียวคนพูดนี่ ไอ้คนฟังยิ่งฟังยิ่งงงใหญ่เลย จนไม่รู้เรื่องอะไรเลย

เพราะเวลาเทศน์นะ เวลาเทศน์ เวลาหลวงตาท่านจะเทศน์ท่านจะนั่งกําหนดเลยว่าสมควรเทศน์อย่างใด คําว่า “สมควรเทศน์” วุฒิภาวะของสังคมใหญ่ สังคมโดยทั่วไปเขาต้องประกอบสัมมาอาชีวะ เขาจะไม่เข้าใจเรื่องสัจธรรม เรื่องธรรมะที่ละเอียดหรอก ท่านจะเทศน์ให้คนที่พอเข้าใจ พอเข้าใจให้เขามีที่พึ่ง ให้เขามีรัตนตรัย ให้เขาดํารงชีพได้มีความสุขทางโลก แล้วถ้าเขาจะประพฤติปฏิบัติมันอีกเรื่องหนึ่งไง

นี่ก็เหมือนกัน ฟังเทศน์ตลอดๆ เวลาฟังเทศน์ ฟังเว็บไซต์ ฟังแล้วมันก็เป็นประโยชน์ไง เพราะเวลาฟังแล้ว เขาพูดถึงการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะๆ มันก็เป็นการทําบุญกุศล ถ้าใครทําบุญกุศลมันก็จะได้เกิดดี นี่พูดถึงเป็นฆราวาสธรรม

แต่เวลาฟังไปแล้ว เพราะเวลาหลวงตาท่านเทศน์ ท่านกําหนดดูชนชั้นเลยนะว่าจิตของเขาภูมิธรรมขนาดไหน เทศน์ไปแล้วมันเข้ากันไง คือเทศน์แล้วเขาเข้าใจได้ เขามีภูมิรู้อยู่แค่นี้ ไปเทศน์สูงส่งเลย เขาฟังแล้วเขาไม่รู้เรื่องเลย มันก็ไม่เป็นประโยชน์ไง

แต่นี่เวลาที่เราพูดในเว็บไซต์มันทั่วๆ ไปใช่ไหม เวลาคนถามเรื่องพื้นๆ มันก็ผลของวัฏฏะ การทําบุญกุศล แต่ไอ้เรื่องที่ว่า จิตตายแล้วมันไปไหน จิตที่ว่านิพพานแล้วมันไปอยู่ที่ใด

ไอ้นี่เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ คนที่ปฏิบัติแล้วเวลาเขามีความข้องใจหรือคนที่เขาไปอ่าน ส่วนใหญ่แล้วไปอ่านพระไตรปิฎกมาแล้วก็มาถาม พูดถึงว่าคนที่เขาปฏิบัติได้ขนาดนี้แล้วมาถามมันจะหายาก คนที่ปฏิบัติได้แล้วสงสัยมาถามมันคงจะหายาก จะบอกว่าแทบไม่มีเลย แต่เวลาเขาไปศึกษามากเขายิ่งสงสัย เขาถามมาเยอะเลย ทีนี้ถามมาเยอะ เราก็ตอบไป

ทีนี้เวลาฟัง เวลาฟัง ถึงบอกว่า หลวงพ่อยํ้าเสมอว่าใจของเราๆ ฟังไปเรื่อยๆ เกิดความสงสัย เกิดความสงสัย

ใจของเราๆ เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนกลับมาที่สุขที่ทุกข์ในใจของสัตว์โลก ธรรมะอยู่ที่นี่ไง ธรรมะคือแก้สุขแก้ทุกข์ ไม่เกี่ยวกับอะไรทั้งสิ้น สิ่งที่ว่าประกอบสัมมาอาชีวะ ประสบความสําเร็จต่างๆ นั้นมันเป็นบุญกุศลของคน คนที่สร้างสมบุญญาธิการมา เขาก็ได้ของเขา คนที่ล้มลุกคลุกคลานมา เพราะพระอรหันต์ในสมัยพุทธกาลเป็นราชา เป็นมหากษัตริย์ เป็นกุฎุมพี เป็นยาจก นี่เป็นพระอรหันต์หมดเลย ชนชั้นใดก็เป็นพระอรหันต์ได้ทั้งนั้นเลยถ้าเขามีอํานาจวาสนามา

ไม่ใช่ว่าจะต้องคนมั่งคนมีถึงจะเป็นพระอรหันต์ได้ คนทุกข์คนจนเป็นไม่ได้ ถ้าเขาสร้างบุญกุศลของเขามา เป็นได้ทั้งนั้นน่ะ นี่ความเป็นพระอรหันต์นั้นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้ามันเป็นเรื่องทางโลก มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้นถึงบอกว่า เรื่องที่ใจๆ ก็ใจเพราะเหตุนี้ไง นี่พูดเรื่องของใจ

ฉะนั้นบอกว่า “กระผมจึงสงสัยว่าเมื่อจิตไม่ต้องไปเกิด จิตดวงนั้นไปอยู่ที่ใด”

ไอ้นี่เพราะความไม่เข้าใจ คนไม่เข้าใจแล้วจะไปตอบว่าอะไรล่ะ เพราะเขายังไม่เข้าใจเรื่องคําถามเขาเลยว่าจิตไปไหน เพราะเราจะบอกว่า ถ้าการเป็นพระอรหันต์น่ะ การเป็นพระอรหันต์เขาทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายจิตใจ เขาทําลายหมดแล้ว จะบอกว่าไม่มีจิต มันก็ไม่ใช่

คําว่า “จิต” จิตใจของคนมันก็เป็นจิตใจของคนใช่ไหม จิตวิญญาณ ฉะนั้น เวลาเขาพิจารณาของเขา เขาสํารอกเขาคายกิเลสของเขา ละสังโยชน์ ๓ เป็นพระโสดาบัน เขายังมีจิตอยู่ เวลาเป็นกามราคะปฏิฆะอ่อนไปก็ยังมีจิตอยู่ เวลาไปถึงทําลายกามราคะเป็นพระอนาคามี แต่ก็ยังมีจิตอยู่

คําว่า “มีจิตอยู่ๆ” ก็ต้องมีตัวตนเราไง ตัวตนเรา ถ้าเป็นพระอนาคามีก็ยังไปเกิดบนพรหมๆ เพราะมันยังไปเกิดอยู่ เพราะมันมีที่ไง แต่เวลาพระอนาคามีพิจารณาจิตของตน พิจารณาจิตเดิมแท้ ทําลาย ทําลายจิต จิตทําลาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ

อาสวะ อาสเวหิ คือกิเลส จิตฺตานิ จิต อาสวะในจิต จิตที่มันพิจารณาของมัน อาสวักขัย นี่อาสวักขยญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เวลาทําลายไปแล้ว มันทําลาย มันทําลาย เห็นไหม อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ จิตเป็นผู้วิมุตติ จิตจะทําลายตัวมันเอง ที่ว่าจิตที่มันกลั่นออกมาจากอริยสัจๆ

อริยสัจคือทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรคไง มรรค มรรคก็คือวิธีการ วิธีการที่กระทํา นิโรธดับหมด นิโรธดับเกลี้ยงเลย ดับไม่มีเหลือ เป็นอกุปปธรรม ดับไม่มีเหลือ จนหลวงตาท่านบอกว่าเป็นธรรมธาตุ โดยธาตุของธรรมไง จิตไม่มี แล้วจิตไปเกิดที่ไหนล่ะ จิตไปเกิดที่ไหน มันเอาอะไรไปเกิด เพราะมันไม่มีจิต จิตมันไม่มีมันถึงไม่ไปเกิด

นี่พูดถึงคนพูดก็งงนะ อย่าว่าแต่คนถามงงเลย เพราะอะไร เพราะคําถามมันเป็นสองขยัก เริ่มต้นจะพูดถึงวัฏฏะ พูดถึงจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะที่มันเป็นจริง จิตไม่เคยตายๆ

แล้วอีกข้อสงสัยที่ว่าจิตดวงนั้นไปอยู่ที่ใด จิตดวงนั้นไปอยู่ที่ใด

เพราะขยักแรกมันผลของวัฏฏะ คือการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันจริงแท้แน่นอน มันจริงในตัวมันเอง ที่ว่าเรามีการเกิดและการตาย มีนรกสวรรค์ มีทุกอย่าง วัฏฏะมันมีของมันอยู่อย่างนั้น

แล้วเราเอง เราเองก็ไปอยู่ในวัฏฏะนี้ อยู่ในวัฏฏะ จิตนี้เป็นเรา แต่เพราะบุญกรรมของเราทําให้เราต้องมีผลตามวัฏฏะนี้ แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาโดยอริยสัจ จิตกลั่นมาจากอริยสัจ นี้มันเป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง

จิตที่กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตที่นักปฏิบัติไง จิตแบบหลวงปู่มั่น จิตแบบหลวงตา จิตแบบครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านประพฤติปฏิบัติ จิตแบบนี้ๆ เห็นไหม จิตแบบนี้มันจะกลั่นออกมาจากอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค นิโรธเกิดจากมรรคไง ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ มันดับหมดไง มันทําลายหมดไง นี่จิตถึงกลั่นออกมาจากอริยสัจ

เวลาจิตที่มันจะกลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตที่มันกลั่นออกมาแล้ว อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ มันวิมุตติไป มันวิมุตติไปมันเลยเป็นธรรมธาตุไง มันเป็นธรรมธาตุ มันไม่มีภพไม่มีชาติ ไม่มีอะไรทั้งสิ้น มันถึงพ้นจากวัฏฏะไปไง

ถ้ามันพ้นจากวัฏฏะไป ถ้ามันพ้นจากวัฏฏะไปแล้ว จิตมันไม่มีแล้ว เอาอะไรไปเกิดล่ะ มันไม่มีอะไรไปเกิด ถ้ามันไปเกิดมันก็ไม่ใช่นิพพานน่ะสิ ถ้ามันไปเกิดอีกมันก็ไม่สิ้นกิเลสน่ะสิ แล้วมันสิ้นกิเลสมันสิ้นอย่างไรล่ะ มันสิ้นอย่างไร ก็ต้องไปถามหลวงปู่มั่น ต้องไปถามครูบาอาจารย์เราไง

ถ้าครูบาอาจารย์เราท่านปฏิบัติมา ท่านปฏิบัติมาอย่างนี้ ถ้าปฏิบัติมาอย่างนี้ จะบอกว่า นิพพานแล้วจิตมันไปไหน

คําถามนี่มันขัดแย้งกันเอง เพราะนิพพานแล้วก็คือนิพพาน นิพพานเป็นผู้ตอบ ถ้านิพพานแล้วจบ แต่เพราะมันไม่นิพพานนี่สิ มันไม่นิพพานแล้วพยายามจะจับให้มันนิพพาน จะจับให้มันหมดไป จะจับให้จิตไม่มี แล้วมันมี เออ! บอกว่าไม่มี ไม่มีก็ยังพูดอยู่นี่ ไม่มีก็ยังรู้อยู่นี่ แล้วมันไม่มีอย่างไรล่ะ มันเป็นอย่างไร

ก็เพราะมันไม่เป็น มันก็เลยงงไง แต่ถ้ามันเป็นแล้วมันก็จบนะ สิ่งที่จบ ทีนี้จะบอกว่า สิ่งที่ถามมามันเป็นสองขยัก ขยักหนึ่งที่ว่า เราฟังเทศน์มา ฟังเทศน์ตั้งแต่ระดับพื้นๆ ระดับพื้นๆ แบบที่ว่าทางโลกเป็นชาวพุทธที่ทะเบียนบ้าน เป็นชาวพุทธที่ทะเบียนบ้านมันก็มีชื่อว่าเรานับถือศาสนาพุทธ แต่ศีล ๕ ก็ยังไม่รู้จัก เรื่องบุญกุศลมันก็ไม่เชื่อ นรกสวรรค์ไม่ต้องมาพูดกันเลย นี่จิตใจของคนเวลามันปิดกั้นมันมืดบอดขนาดนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาเทศนาว่าการก็ต้องยํ้าๆ กันอยู่อย่างนี้ ยํ้าๆ กันเรื่องผลของวัฏฏะๆ คนจะดีจะชั่ว คนจะสุขจะทุกข์ มันอยู่ที่การกระทํา ทําดีทําชั่ว ระดับของทาน ระดับของศีล ระดับของภาวนา

แล้วเวลาระดับของภาวนามันเหนือโลกแล้ว คําว่า “เหนือโลก” เพราะอะไร เพราะเวลาทําความสงบของใจเข้ามา เห็นไหม เพราะเราพูดบ่อยเรื่องปาราชิก ๔ ปาราชิก ๔ อวดอุตตริมนุสสธรรม เริ่มต้นจากผู้ที่ไม่มีฌาน ไม่มีญาณ อ้างว่ามี ฌาน ๔ ก็สมาธินี่แหละ มันถึงเหนือโลก

เพราะมันเหนือโลก เริ่มทําความสงบของใจเข้ามา พอเริ่มปฏิบัติเข้ามา นี่มันจะมาเข้าที่ว่า จิตนี้ไปไหน จิตนี้ไปอย่างไร เพราะมันจะเข้ามาค้นคว้ากันที่นี่ มันจะเป็นงานภายในไง งานการประพฤติปฏิบัติ งานภายใน งานของเรา งานในการต่อสู้กับเรา

แล้วพอถ้าปฏิบัติจริง คนที่ปฏิบัติแล้วพอมันเป็นไปนะ ครูบาอาจารย์ของเราเวลาปฏิบัติแล้วจะเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก จะเคารพมากๆ เพราะธรรมแบบนี้ ธรรมแบบนี้ไง เวลาหลวงตาท่านสําเร็จ ท่านกราบแล้วกราบเล่า กราบถึงบุญคุณน่ะ กราบถึงบุญคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

บุญคุณ คําว่า “บุญคุณ” นะ คนที่กว่าจะประพฤติปฏิบัติมาได้ ดูสิ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย ทุกข์ยากมาขนาดไหน แล้วทําไมต้องทุกข์ยากขนาดนั้น ดูสิ หลวงปู่มั่นของเราปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้าเหมือนกัน ท่านยังบอกว่า ถ้าสําเร็จเป็นพระอรหันต์เหมือนกัน เอาสําเร็จเป็นพระอรหันต์พอ ท่านเลยละความเป็นพระโพธิสัตว์มาประพฤติปฏิบัติเอาจริงเอาจังขึ้นมา แล้วพอมันเป็นจริงขึ้นมาในใจ มันเห็นบุญเห็นคุณ มันเห็นความมหัศจรรย์ มันเห็นนี่

ศาสนาเรามันก็เหมือนไข่ เนื้อไข่กับเปลือกไข่มันอยู่ด้วยกัน แล้วเราจะรู้ได้ก็รู้ได้แต่เปลือกไข่นี่แหละ แต่ไข่ขาวไข่แดงมันไม่มีเปลือกไข่มันอยู่ไม่ได้ แล้วก็ไม่รู้ไม่เห็นมันน่ะ มีแต่ไข่อยู่ใบหนึ่ง จับแต่ไข่อยู่ใบหนึ่ง นี่ก็เหมือนกัน เรื่องของวัฏฏะ เรื่องของโลก มันเป็นเรื่องของเปลือกไข่ที่มันจับต้องได้ใช่ไหม แต่เรื่องนามธรรม เวลาเรื่องประพฤติปฏิบัติเข้าไป

ไอ้ที่ว่า “จิตไม่ต้องไปเกิดใหม่ จิตดวงนั้นมันไปอยู่ที่ใด จิตดวงนั้นจะหายไปหรือครับ จิตที่ถูกกลั่นออกมาจากอริยสัจ และแท้จริงอริยสัจมันคืออะไรครับ”

ไม่รู้เรื่องเลย อริยสัจมันคืออะไร อริยสัจมันทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรคนี่ไง จะบอกว่าเป็นทฤษฎี ทฤษฎีก็มีจริง ถ้ามันเป็นทฤษฎี เป็นชื่อ เป็นธรรมวินัย ว่าอย่างนั้นเลยนะ เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าไม่ประพฤติปฏิบัติ ไม่แสวงหา มันก็ไม่รู้ไม่เห็นขึ้นมา มันก็มีแต่ชื่อ

แต่ถ้าบอกว่า “อริยสัจมันคืออะไรครับ”

อย่าร้องไห้นะ อย่าทุกข์นะ นั่นล่ะคืออริยสัจ ให้มีแต่ความสุขตลอดไป แต่ถ้าวันไหนมันทุกข์มันยาก นั่นแหละทุกข์ แล้วอยากจะพ้นจากทุกข์ไหม ถ้าอยากจะพ้นจากทุกข์ สมุทัยควรละ

สมุทัย อยากให้มันหายทุกข์นั่นก็คือตัณหา มันต้องละตัณหานั้น ถ้ามีตัณหานั้น มันละด้วยอะไรล่ะถ้าไม่ใช่มรรค ถ้ามรรคมันมาจากไหน นี่คืออริยสัจ แล้วอริยสัจนี้มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไรล่ะ

อริยสัจมันจะเกิดขึ้นมาจากการขวนขวาย เกิดขึ้นมาจากการกระทํา ถ้าอริยสัจตัวจริงมันเกิดบนใจดวงใด มันก็จะปราบปรามทุกข์ในดวงใจนั้น ทุกข์ในดวงใจนั้นไง แล้วถ้ามันปราบปรามทุกข์จนดวงใจนั้นหมดสิ้น ทุกข์ไม่มี ทุกข์ขาดไปจากใจเลย แล้วใจมีอยู่ไหม แล้วใจมันไปไหนล่ะ นี่คําถามไง

เราจะบอกว่า ถ้าเป็นนักปฏิบัติถามนะ เขาถามมามันจะมีแง่มีมุมตอบได้ แบบภาษาเรานะ ถ้านักปฏิบัติด้วยกันเขาเรียกว่าตอบได้สนุก เวลาคนที่ไปถามธรรมะหลวงตานะ คนที่เขาภาวนาแล้วติดแล้วไปถามหลวงตา หลวงตาท่านจะตอบ โอ้โฮ! นํ้าไหลไฟดับเลย แล้วท่านจะพูดคํานี้ประจํา “สนุกเนาะ” ท่านบอกท่านสนุกครึกครื้นเวลาถ้ามีผู้ที่ปฏิบัติธรรมแล้วมันมีแง่มุมนะ แล้วท่านตอบแล้วนะ ท่านจะคึกคัก ธรรมมันได้ไหล

แต่ไอ้นี่มันสองขยักไง ขยักหนึ่งก็เป็นเรื่องโลกๆ ไง แล้วขยักที่สอง เพราะโลกๆ อยากจะปีนบันไดถึงนิพพานไง โลกๆ ก็ถามเรื่องนิพพานไง

คําว่า “โลกๆ” คือจิตนี้มันต้องเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันต้องเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เขาฟังแล้วเขาบอกว่า เออ! เขาเข้าใจได้ แต่พอฟังไปๆ มันเยอะ ก็ตอบปัญหาไปเยอะมาก พอตอบปัญหาไปเยอะมาก

เพราะคนเขาถามนี่ ไม่ได้อยากตอบหรอก ตอบโดยที่เหตุ เหตุมันคืออะไร คนถามถามเรื่องอะไรก็ตอบเรื่องนั้นน่ะ ถ้าตอบเรื่องเวรเรื่องกรรมก็อย่างที่เข้าใจได้ในข้อแรก ถ้าตอบเรื่องมรรคเรื่องผล “อริยสัจมันคืออะไรครับ แล้วจิตมันต้องไปอยู่ไหนครับ”

คือถ้ามันอยู่ในวัฏฏะใช่ไหม คือปุถุชนมันต้องเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะอยู่ตลอดเวลา มันไม่มีต้นไม่มีปลาย แล้วพระอรหันต์ที่มันหลุดไป ฟังแล้วมันก็เลยงงไง อันหนึ่งบอกว่าจิตมันต้องเกิดต้องตายแน่นอน อีกอันหนึ่งบอกว่านิพพานไม่มีจิต

อ้าว! มันก็เลยขัดแย้งกันไง มันขัดแย้งกันโดยที่ว่า เพราะเรามันแบบว่าเป็นโลก เราไม่รู้จักโลกกับธรรม ถ้าพูดถึงว่าเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะนี่เป็นโลก โลก กามภพ รูปภพ อรูปภพ วัฏฏะนี้แน่นอนตายตัว

แต่เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติพ้นจากโลกเป็นธรรมไปแล้ว พ้นจากโลกไป วิวัฏฏะ ออกจากวัฏฏะไปแล้วไม่มาเกิดในวัฏฏะอีกแล้ว แล้วพ้นออกไป แล้วมันพ้นออกไปได้อย่างไรล่ะ แล้วจิตที่ต้องเกิดๆ ก็มันต้องเกิด มันพ้นไม่ได้ นี่ไง ก็พูดถึงเรื่องแก้กรรมๆ นี่ไง

เวลากรรม ถ้ากรรมมันตายตัว กรรมมันต้องเป็นอย่างนั้นตลอดไป มันก็ไปไม่ได้ไง ถ้ามันพ้นจากกรรมๆ เวลาปฏิบัติพ้นจากเวรจากกรรมทั้งสิ้น

ถ้าบอกว่ากรรมมันต้องชดใช้ตลอดไป ต้องตายตัว เราก็ต้องหยุดอยู่ตลอดไปสิ

กรรมแก้ได้ แต่แก้ได้ด้วยการปฏิบัติ แก้ด้วยการพ้นจากกรรม แก้ด้วยการพ้นจากกิเลส พ้นไปเลย กรรมตามไม่ทัน ไม่มีสิทธิ์ เว้นไว้แต่สอุปาทิเสสนิพพาน อย่างเช่นพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะ เศษกรรม เศษกรรมยังตามมา นั่นเพราะเศษกรรม แต่ถ้าพูดถึงเป็นเวรเป็นกรรมเป็นทุกข์ในใจไม่มี

นี่พูดถึงเป็นทุกข์ในใจ เพราะสงสัยถึงเป็นอย่างนี้ไง ว่าอย่างนั้นเลยนะ เพราะสงสัย เพราะสงสัย เพราะคําถาม มันดูคําถามแล้วมันเข้าใจได้ เข้าใจว่าเวลาพูดถึงเรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ เราอยู่ด้วยกันในโลกนี้เราเข้าใจกันได้ ตรรกะนี้เราเข้าใจกันได้ แต่เวลาพอไปปฏิบัติมันพ้นจากความเข้าใจทางโลก มันเป็นธรรม เข้าใจไม่ได้ ถ้าเข้าใจไม่ได้ นี่คําพูดของเรา

ถ้าอย่างนี้แล้วมันก็เท่ากับขัดแย้งกันสิ

จิตต้องเกิดต้องตายตลอด แล้วจิตเป็นนิพพานแล้วจิตไปไหน

ขํา ขําไอ้คนถามนี่ ขํา มันแบบมันใสซื่อไง มันถามเพราะสงสัยจริงๆ เพราะมันขัดแย้งกัน ก็หลวงพ่อตอบเองทั้งนั้น แล้วมันขัดแย้งกันในตัวมันเอง จับหลวงพ่อประหารชีวิต พูดโกหก

อ้าว! พูดอย่างหนึ่ง พูดทางโลก เราก็ต้องพูดทางโลกด้วยกัน ถ้าเวลาพูดทางธรรมๆ เพราะเวลาปฏิบัติธรรมมันมีผู้ที่ปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ แล้วถ้าพูดถึงที่สุดแห่งทุกข์ แล้วผู้ที่ปฏิบัติธรรมด้วยกันคุยกันไม่รู้เรื่องแล้วมันจะพ้นจากทุกข์ได้อย่างไรล่ะ มันเป็นจริง มันเป็นจริงอย่างนั้นไง ครูบาอาจารย์ของเราท่านหา ท่านหาความจริงอย่างนี้

ฉะนั้น เพราะสงสัยมันเลยเป็นอย่างนี้ มันก็เลยยิ่งสงสัยกันไปใหญ่เลย ฉะนั้น ถ้าฟังแล้วมีบุญกุศลนะ หัดภาวนา หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ใช้ปัญญา ไอ้ที่สงสัยๆ เดี๋ยวจบหมดเลย ถ้าเราภาวนาเป็น เรารู้เราเห็นนะ อืม! จะรู้เลยว่า เออ! หลวงพ่อพูดถูก

แต่กว่าจะรู้ว่าหลวงพ่อพูดถูก หลวงพ่อนี่โดนไปเยอะแล้ว โดนไปเยอะเลย แต่กว่าจะถูกนะ แต่มันก็เป็นแบบนี้ โลกเป็นแบบนี้ อยู่กับโลก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกไง “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเธอโดนโลกธรรม ๘ ทําให้เจ็บชํ้านํ้าใจ ให้ดูเราตถาคตเป็นแบบอย่าง”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะโดนกว่าพวกเราเยอะมาก เยอะมากๆ ทั้งๆ ที่เป็นศาสดานะ ทั้งๆ ที่มีฤทธิ์มีเดช มีทุกอย่าง ทําได้ทั้งนั้นเลย แต่ท่านไม่ทํา ท่านให้คนมันสํานึกในใจ เพราะต้องการให้สัตว์โลกได้แก้ไขเปลี่ยนแปลงในใจของสัตว์โลก

นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีเมตตามาก เว้นไว้แต่เวลาพวกลัทธิ เจ้าลัทธิ เวลาแสดงฤทธิ์แสดงเดชปราบพวกนั้น ปราบพวกที่อยากมีฤทธิ์มีเดช ปราบพวกนั้น แต่ด้วยบริษัท ๔ ท่านเหมือนกับลูกหลานน่ะ ท่านพยายามจะรื้อสัตว์ขนสัตว์มาเปิดหัวใจ เปิดให้ใจเราเข้าใจในสัจจะในความจริง

ถ้ามีสัจจะความจริงแล้ว ความไม่จริงคืออวิชชามันจะสถิตในใจเราไม่ได้ ถ้าเราไม่มีอวิชชา ไม่มีความลังเลสงสัย ความเป็นทุกข์ในใจของเราจะไม่มี ที่เป็นความทุกข์อยู่นี่ก็เพราะสงสัย มันเลยเป็นทุกข์เป็นยากอยู่นี่ไง แต่ถ้ามีคุณธรรมในหัวใจแล้วมันจะจบสิ้นกระบวนการ

นี่พูดถึงว่า สงสัยถึงเป็นแบบนี้ เอวัง