คํานํา

คุณพระพุทธเจ้าประเสริฐสูงสุด ทรงประกาศพระศาสนาอันมีเหตุผลและซื่อตรง ทรงวางพระธรรมวินัยให้ผู้ปรารถนาความสุขจนถึงที่สุดพระนิพพานบรมสุขได้ศึกษาปฏิบัติตาม โดยทรงเน้น “ปฏิบัติบูชา”

การปฏิบัติล้วนติดและหลงได้ จิตนี้แก้ได้ยาก ทําอย่างไรจึงได้ผล ครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงชี้แนะจึงจําเป็นสําคัญมากและหาได้ยาก แต่ปัจจุบันมีมหาโจรมากมักสอนหลอกลวงหาผลประโยชน์ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต สอนอย่างผู้รู้จริงตามแนวหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น มีขั้นตอนถูกต้องชัดเจน ให้ปฏิบัติตามความเป็นจริง ต้องมีพื้นฐานความสงบใจหรือสัมมาสมาธิก่อน และทําจิตใจให้มั่นคงเข้มแข็ง เมื่อเห็นสติปัฏฐานจึงเห็นจริง และสิ่งที่รู้ ให้อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธจะไม่เสียหาย อันเป็นการปฏิบัติธรรมตรงต่อธรรม สมควรแก่ธรรม และเพื่อคุณธรรม

พระฉันนมโค พระวินัยห้ามฉันหลังเที่ยง ปาราชิกต้องมีเจตนาสมบูรณ์แต่แรก ส่วนจิตรวมมหัศจรรย์มากแต่ไม่จําเป็น นั่งภาวนาแล้วเจ็บปวด เจ็บที่ใจ เพราะใจมันยึด ให้แก้ที่ใจ ในการสวดมนต์สรรเสริญพุทธคุณ คุณพระพุทธเจ้าเป็นความดี เพศหญิงก็สวดได้ แต่เพื่อความดียิ่งกว่านี้ควรภาวนา ธรรมะเป็นธรรมโอสถ เป็นห้างสรรพสินค้า เกิดเป็นมนุษย์ในประเทศอันควรแล้ว ล่วงทุกข์ได้เพราะความเพียร ควรภาวนาจริงจังเพื่อสัจธรรม ได้มากน้อยแค่ไหนอยู่ที่อํานาจวาสนาที่บําเพ็ญมา

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
ตุลาคม ๒๕๖๖

ถ้าตรงกับจริตของตนแล้วทําอย่างไรต่อไป
ทําให้มันดีขึ้น
นี่โดยพื้นฐานนะ โดยพื้นฐานเราต้องทําของเรา
ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม
สมควรแก่ธรรมคือเราเป็นคนทําเอง
เราทําเอง เรารู้เอง มันเป็นสัจจะของเราเอง
มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

๑

ทําอย่างไร

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ ตุลาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สมาธิ”

หลวงพ่อครับ คือเวลาผมภาวนาแล้วจะใช้พุทโธ ธัมโม สังโฆ พร้อมภาวนาไปสักพักก็จะลืม ต้องกลับมาภาวนาใหม่ จึงเปลี่ยนการภาวนามาเป็นอานาปานสติ กําหนดลมหายใจ รู้สึกว่าภาวนาได้ดีกว่า ภาวนาไปสักพักจะรู้สึกว่ามีแต่ลมเข้าออก ก็กําหนดดูลมหายใจไปเรื่อยๆ แต่ไม่รู้ว่าการภาวนาต่อไปจะเป็นอย่างไร

ตอบ : ไอ้นี่คําถามเริ่มแรกเนาะ แต่คําถามนี้มันจะคําถามต่อเนื่องเยอะมากเลย ทีนี้คําถามเริ่มแรกจะปูพื้นมาเฉยๆ ถ้าจะปูพื้นไว้เฉยๆ ว่า เวลาเขากําหนดพุทโธ ธัมโม สังโฆ สักพักหนึ่งแล้วก็ลืม แล้วก็ลืม แล้วเราพุทโธๆ

คําว่า “พุทโธ” มันต้องระลึกขึ้น ในการประพฤติปฏิบัตินะ เราต้องทํานะ ถ้าเราไม่ทํา ส่วนใหญ่แล้วมันเป็นการจํา มันเป็นการจํา มันก็เป็นสัญชาตญาณของคน โทษนะ เราเป็นคน เราไม่ใช่สัตว์ เราเป็นคน เราทําสิ่งใดเราต้องมีสติปัญญาใช่ไหม สัตว์เวลามันทํา มันทําตามสัญชาตญาณ พวกสัตว์นี่นะมันทําตามสัญชาตญาณ มันไม่มีสมองไง เราถึงภูมิใจกันว่าเราเป็นมนุษย์ไง

มนุษย์เป็นสัตว์ประเสริฐ มนุษย์มีสมองใช่ไหม มนุษย์มีสติปัญญาใช่ไหม ถ้ามนุษย์มีสติปัญญา เราต้องทําด้วยสติด้วยปัญญาของเรา ถ้าเราทําด้วยสติปัญญาของเรานะ มันถึงเป็นภาคปฏิบัติไง

ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ส่วนใหญ่แล้วเป็นภาคปริยัติคือการศึกษา การศึกษา ทุกคนก็ภูมิใจ เพราะเรามีการศึกษาทําให้เราเข้าใจเรื่องศาสนา ถ้าเข้าใจเรื่องศาสนา ศาสนาจะมั่นคง อันนี้เราก็เห็นด้วย เห็นด้วยนะ เพราะเราไม่เข้าใจเลย เราจะตักบาตรทําบุญ เราก็ทําไม่ถูกต้องใช่ไหม ถ้าเราตักบาตรทําบุญ เห็นไหม สมเด็จพระมหาสมณเจ้าท่านถึงได้เขียนตําราไง ศาสนพิธีเป็นตําราที่แต่งขึ้นนะ พวกศาสนพิธี ไอ้เรื่องนวโกวาท นี่เป็นการแต่งขึ้นมา ถ้าเป็นการแต่งขึ้นมา เราก็ศึกษาๆ ศึกษามาเป็นวัฒนธรรมของเรา นี่เป็นการศึกษา ถ้าศึกษา เราศึกษาเรื่องศาสนามาเพื่อความเข้าใจ แต่เวลาจะปฏิบัติ ถ้าเราไม่ทําอะไรเลย ศึกษา เราก็ไปอ่านมา อ่านมา ครูบาอาจารย์เราก็ดูตามนั้น แต่ถ้าเราไม่ระลึกพุทโธขึ้นมา ใจเราไม่ได้ทํา

เวลาระลึกพุทโธ เขาบอกว่า เขาระลึกพุทโธ ธัมโม สังโฆ สักพักหนึ่งมันก็ลืม

มันลืมไง ก็เหมือนเราทํา ตอนนี้ไอ้พวกการออกกําลังกาย ฟิตเนสกําลังมาแรงมากเลย ทุกคนอยากมีกล้ามท้องๆ เวลาปฏิบัติแล้ว เวลาฝึกแล้วนะ เวลาออกกําลังกายแล้วยังต้องควบคุมอาหารอีกต่างหากนะ เวลาทําขึ้นมา เราทําแล้วเราไม่ประสบความสําเร็จ ออกกําลังเกือบตายไม่ได้อะไรเลย ก็ต้องไปหาโค้ชมา เขาต้องสอนเรื่องวิธีการกินเลยล่ะ ต้องกินอย่างนี้ ต้องอยู่อย่างนี้ มันถึงจะมีอย่างนี้

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาพุทโธ ธัมโม สังโฆแล้วมันลืม มันลืมขึ้นมา ลืมขึ้นมา เราทําความเข้าใจไง เราต้องทําความเข้าใจว่าที่เราศึกษาธรรมะ เราศึกษาธรรมะ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาเพื่อทําความเข้าใจ ถ้าความเข้าใจแล้ว เวลาปฏิบัติเราไปรู้แจ้ง การรู้แจ้งมันต้องรู้แจ้งจากการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเวลาการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาปฏิบัติ ถ้ามันปฏิบัติ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

คําว่า “สมควรแก่ธรรม” ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุๆ มันชัดๆ นะ ศาสนาพุทธเป็นศาสนาที่ซื่อตรงมากเลย เป็นศาสนาแห่งเหตุและผล แล้วซื่อตรงเป็นวิทยาศาสตร์เลย พิสูจน์ได้ด้วยสัจจะเลย แต่เราทําด้วยอารมณ์ความรู้สึกของเราไง เราทําด้วยความพอใจไง เราทําก็เหมือนทางโลกที่เขาบอกว่าชาวพุทธไม่มีวุฒิภาวะจะเชื่ออะไรง่ายๆ เห็นต้นกล้วยสองหน่อสามหน่อก็ไปกราบกันแล้ว นี่ไง เราเชื่อตามๆ กันมาไง เราไม่ได้ใช้ปัญญาไง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่เราศึกษามา ศึกษามามันเป็นการศึกษา เวลาปฏิบัติขึ้นมา เราจะเชื่ออะไรล่ะ ศาสนาพุทธซื่อตรงๆ ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งเหตุและผล

เวลาพระสารีบุตรถามพระอัสสชิ เห็นไหม ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ทําเหตุนั้น ดับที่เหตุนั้น ไม่ได้ดับที่ความรู้สึกเราเลย ดับที่เหตุ อารมณ์ความรู้สึกมันมาจากไหน มันมาที่เหตุ

นี่ก็เหมือนกัน เวลากําหนดพุทโธๆ ถ้าเราไม่มีสติไม่มีปัญญาขึ้นมา ก็เหมือนกับอ่านหนังสือ เหมือนการศึกษาไง อ่านแล้วก็จําเอา เอาง่ายๆ ชุบมือเปิบไง แล้วเวลาทําขึ้นมามันก็ทําไม่ได้ไง นี่ทําไม่ได้นี่อย่างหนึ่ง

ฉะนั้นบอกว่า เขาบอกพุทโธ ธัมโม สังโฆแล้วมันลืม พอมันลืมแล้วเขาไปกําหนดอานาปานสติ กําหนดลม มันสะดวกกว่า

จริง เพราะลมมันมีอยู่แล้วไง พุทโธมันคําบริกรรมต้องนึกขึ้นใช่ไหม ถ้าเราไม่นึกพุทโธ พุทโธมันอยู่ไหนล่ะ อ้าว! พุทโธมันก็พุทธะ พุทธะคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธะคือผู้รู้ ก็หัวใจของเรา แต่มันไม่เห็นมันไม่รู้ แปลกมาก เราไม่ซื่อตรงกับธรรมไง เราไม่ซื่อตรงกับธรรม เราทําไม่ตามความเป็นจริงไง ก็เลยล้มลุกคลุกคลานกันอยู่นี่ แล้วไปที่ไหนเขาก็เหมือนกับการครอบครู เอาชฎาสวมหัวให้ โอ้! รําปร๋อเลย...เสร็จ

นี่ก็เหมือนกัน ไปไหนอาจารย์ก็ชี้ให้ ไอ้นั่นได้โสดาบัน ไอ้นี่ได้ไอ้นั่น ก็ได้ก็ครอบครูไง ไอ้ชฎาอันหนึ่งบนหัวไง ไอ้นี่ก็ได้คําชมไง ได้การเยินยอไง แล้วมันมีอะไรเป็นจริงล่ะ มันไม่เป็นจริงหรอก

ครอบครู ครอบด้วยความเคารพนะ เรามีการศึกษามาจากครูบาอาจารย์ เราก็ครอบครูด้วยความเคารพ แต่เวลาเราไปทําประกอบอาชีพใช่ไหม ศิลปะเราก็รําเป็น เราก็รําได้ เราก็รู้ท่ารู้ทาง นี่คือความรู้ของเราไง ไอ้ครอบครู ครอบครูนั่นมันเป็นความกตัญญูกตเวทีไง ครอบครูแล้วรําไม่เป็น ทําอย่างไรล่ะ หุ่นชักใช่ไหม

นี่ไง นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราศึกษามา ศึกษามาแล้วเราต้องมีสติปัญญา ทีนี้พอบอกว่า อานาปานสติ ลมมันมีอยู่แล้วไง ลมมีอยู่แล้ว แต่ถ้าเราไม่กําหนดลม มันก็ลมหายใจทิ้งเปล่าๆ ลมก็มีอยู่แล้ว เรากําหนดลมมันถึงอานาปานสติ ฉะนั้น เขาก็เลยไปกําหนดลม ถ้ากําหนดลม ลม อากาศธาตุ อากาศธาตุที่ความรู้สึกไปจับต้อง ถ้าเราระลึกพุทโธมันก็ต้องระลึกขึ้น นี่การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ

ฉะนั้น เขาบอกว่า ถ้าเขากําหนดพุทโธ ธัมโม สังโฆ สักพักมันก็หายไป สุดท้ายแล้วเขาก็มาทําอานาปานสติ กําหนดลมหายใจ รู้สึกว่ามันดีกว่า

แต่ดีกว่าแล้ว ดีกว่า มันทําสิ่งใดก็ได้ นี่พูดถึงว่าโดยพื้นฐาน โดยพื้นฐานของการปฏิบัติ ถ้าโดยพื้นฐานของการปฏิบัติ ตอนนี้มวยไทยกําลังฮิตมากเลย ดูสิ พวกยุโรปเขามาฝึกหัดมวยไทยๆ โดยพื้นฐานคนเรา เด็กไทยมันจะมีพื้นฐานของมวยไทย

นี่ก็เหมือนกัน โดยพื้นฐานๆ การทําความสงบของใจนี่โดยพื้นฐาน ถ้าทําความสงบของใจแล้วใจมันสงบจริง โดยพื้นฐาน ถ้าพื้นฐานที่ดี มวยไทยๆ เด็กไทยมันมีพื้นฐานของมัน เวลามันฝึกของมัน มันจะเนียนกว่า มันจะทําได้ชัดเจนกว่า

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นชาวพุทธๆ เราต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจไม่สงบ มันก็เหมือนพวกทางยุโรปมาเรียนมวยไทย ทําอะไรก็ทําเก้งๆ ก้างๆ เก้งๆ ก้างๆ แต่ถ้ามันฝึกจริงๆ มันก็ทําได้ นี่ก็เหมือนกัน พูดถึงการภาวนา ถ้าการภาวนา เราต้องทําจริงทําจังของเราแล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่า พุทโธ ธัมโม สังโฆแล้วมันไม่ถนัด แล้วพอเราไปอานาปานสติมันดีกว่า

ดีกว่า มันก็เหมือนกับว่าตรงกับจริตของตน ถ้าตรงกับจริตของตนแล้วทําอย่างไรต่อไป ทําให้มันดีขึ้น นี่โดยพื้นฐานนะ โดยพื้นฐานเราต้องทําของเรา ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สมควรแก่ธรรมคือเราเป็นคนทําเอง เราทําเอง เรารู้เอง มันเป็นสัจจะของเราเอง มันจะเป็นประโยชน์กับเรา จบ

ถาม : เรื่อง “จิตหรือกิเลส”

หลวงพ่อครับ ผมภาวนาอานาปานสติ กําหนดลมหายใจไปเรื่อยๆ ก็รู้สึกเหมือนร่างกายตั้งอยู่เฉยๆ แล้วตัวก็หดเข้ามาเรื่อยๆ จนรู้สึกว่าจับได้แต่ลมหายใจ ผมเลยภาวนาดูลมหายใจต่อไปเรื่อยๆ ก็รู้สึกว่าตัวหมุน หมุนไปเป็นวงกลมทางซ้ายไปทางขวาบ้าง จากบนลงล่างบ้าง มันเริ่มหมุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ผมก็เลยคิดว่าผมเข้าไปเห็นจิต นี่เป็นอาการของจิต ผมจึงพยายามพิจารณาว่านี่ใช่อาการของจิตหรือเปล่า จากนั้นมันก็รู้สึกว่าหมุนเบาลง แต่ก็ยังหมุนอยู่ พอหลังจากนี้ผมเริ่มพิจารณาไม่ได้แล้ว รู้สึกว่ามันอื้อไปหมด ผมจึงหยุดนั่งสมาธิครับ ผมจึงอยากถามหลวงพ่อว่า อาการอย่างนี้ ความรู้สึกนี้เป็นกิเลสมันหลอกให้คิดว่าผมเห็นจิตหรือเปล่าครับ

ตอบ : ล้านเปอร์เซ็นต์น่ะ มันยิ่งกว่าหลอกอีก นี่พูดถึงจิตมันหลอกไง

เริ่มต้น เริ่มต้นเมื่อกี้นี้บอกว่าเวลาเราพิจารณา ที่คําถามบอกว่า กําหนดพุทโธ ธัมโม สังโฆแล้วกําหนดไม่ได้ กําหนดอานาปานสติมันดีกว่า แต่อันนี้บอกว่ากําหนดอานาปานสติ กําหนดอานาปานสติแล้วตัวมันหดเข้า ตัวมันหดเข้า หดเข้าเรื่อยๆ

การหดเข้าหรือการรับรู้ต่างๆ เราไปอยู่ที่ลมเฉยๆ กําหนดพุทโธหรือการกําหนดอานาปานสติ นี่คือคําบริกรรม

มวยไทยๆ มวยไทย ดูสิ นักมวยที่เขามีชื่อเสียงเวลาที่เขาจะชก เขาบอกเขาจะลงนวมกี่ร้อยยก ลงนวม ๕๐ ยก คราวนี้ลงนวม ๕๐ ยกเพราะคู่ต่อสู้ไม่ค่อยแข็งแรง ถ้าคู่ต่อสู้มีสถิติที่ดี เป็นนักมวยที่มีชื่อเสียง เราต้องลงนวมอย่างน้อย ๘๐ ยก อ้าว! ถ้าเราจะชิงแชมป์ เราจะต่อสู้กับนักมวยที่มีความชํานาญ เราต้องลงนวม ๑๒๐ ยก

เวลานักกีฬา โค้ชที่เขาเป็นโค้ชเขาจะคํานวณคู่ต่อสู้ว่ามีความชํานาญมากน้อยแค่ไหน เราซ้อมมากน้อยแค่ไหนเราถึงจะต่อสู้กับเขาได้ เห็นไหม เขาคํานวณอย่างนั้นเลย คํานวณอย่างนั้นโดยที่ว่าเราฝึกหัดของเรา ไอ้นี่เวลาเราทําของเราไป ถ้ามันโดยพื้นฐานเราซ้อมของเรา เราทําของเรามาดี เราขึ้นไปแข่งขัน เราขึ้นไปต่อย เราจะแพ้หรือชนะนั่นอยู่ที่ความสามารถของเราอีกชั้นหนึ่ง

อันนี้ก็เหมือนกัน อย่างที่ว่า ถ้าเรากลับมาที่กําหนดลมหายใจเข้าออก หรือเรากําหนดพุทโธ ธัมโม สังโฆ กรรมฐาน ๔๐ ห้องนะ แล้วถ้ามันมีปัญหา เราแนะนํา ส่วนใหญ่แล้วเราแนะนําใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าปัญญาอบรมสมาธิมันไม่ใช่วิปัสสนา มันไม่ใช่สติปัฏฐาน ๔ มันเป็นการทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วถ้าไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นั่นถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ ฉะนั้น เวลากําหนดการฝึกซ้อม ทีนี้เวลาการฝึกซ้อมขึ้นมา การฝึกซ้อมก่อนขึ้นชก ดูสิ นักกีฬาของไทยเรา เขาบอกว่าแชมป์สนามซ้อม แต่เวลาแข่งแพ้ทุกที

นี่ก็เหมือนกัน เวลาที่เรากําหนดลมหายใจเข้าออกต่างๆ มันจะหดตัวเข้ามา มันจะหันซ้ายหันขวา นี่มันเป็นอาการทั้งนั้น มันเป็นอาการของจิตทั้งนั้น ถ้ามันจะหดตัวเข้ามา มันจะหดตัวอย่างไร เราอยู่กับพุทโธ ถ้าเรากําหนดลมหายใจเข้าออก เราอยู่กับลมหายใจอย่างนั้น แล้วต้องมีสติ ต้องมีสติ ต้องมีกําลัง ถ้ามีสติ มีกําลัง มันจะอยู่ที่ลมหายใจได้

แต่ถ้าคนเรามันวุฒิภาวะคือวาสนาไม่มั่นคงไง คือว่าทํามาจิตใจไม่แน่วแน่ ไม่แน่วแน่ พอมันหดตัวลง โอ้โฮ! มันหดตัวแล้วนะ เวลามันขยายตัวขึ้น โอ้โฮ! มันจะไปแล้วนะ...ไอ้นี่มันแค่เป็นอาการ

ถ้าพูดถึงถ้ามีสติปัญญานะ ถ้าคนที่มีสติปัญญาแล้วจิตใจเข้มแข็งนะ เวลามันหดตัวลง เวลามันขยายตัวขึ้น เขาบอกเลย มันเป็นอาการที่มันเกิดปีติ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น นี้เป็นองค์ของสมาธิ สมาธิจะมีความรู้สึกอย่างนี้สมบูรณ์

แต่นี้เวลาเราพุทโธๆ เข้าไป คําบริกรรมเรามีใช่ไหม เราระลึกพุทโธๆ พอมันมีการเคลื่อนไหวมันจะเกิดการรับรู้คือเกิดปีติ ถ้าเกิดปีติ ถ้าเกิดปีติมันจะขยายตัวขึ้น มันจะพองตัวขึ้นอย่างไร มันเกิดปีติ

ถ้าสติปัญญาเรามั่นคงอยู่นี่ เราอยู่กับพุทโธไปเรื่อยๆ มันจะขยายจากปีติ ปีติมันรู้เท่าใช่ไหม ปีติมันหลอกเราไม่ได้ มันจะเกิดความสุข เกิดความสุข เกิดความระงับ ถ้าเกิดความสุข เกิดความระงับ เราจะพุทโธต่อเนื่องไปๆ มันก็จะวางหมด พ้นจากความสุขไปมันเป็นเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น พอตั้งมั่นของมัน มันจะเป็นของมันอย่างนี้ ถ้าเป็นความจริง

แต่นี้มันหดตัว มันหดตัว หดตัวหรือขยายตัว มันเป็นอาการอย่างนั้น แต่หันซ้ายหันขวา มันเป็นอาการทั้งหมด มันเป็นอาการทั้งหมด ทีนี้เป็นอาการทั้งหมด เขาถามว่า อาการที่นี่มันเป็นกิเลสหรือมันเป็นจิต

กิเลส กิเลส มันเกิดจากจิตทั้งหมด ทุกอย่างเกิดจากจิต ถ้ามันไม่มีจิตคือคนไม่มีชีวิต ไม่มีจิตคือไม่มีการกระทํา ซากศพ คนตายไม่มีจิตใช่ไหม ถ้ามีจิต จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ฐีติจิตๆ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส อวิชชามันเกิดบนนี้ ความทุกอย่างมันเกิดบนฐีติจิตนี้ ถ้ามันเกิดบนฐีติจิตนี้ แล้วทีนี้พอเกิดจากฐีติจิต มันอยู่ที่วาสนาของคนแล้ว พันธุกรรมของจิตๆ ถ้าจิตของคนที่มีอํานาจวาสนานะ มันมั่นคงนะ มั่นคง กําหนดพุทโธ อะไรจะเกิดขึ้น ฟ้าดินจะล่มสลาย ฟ้าดินจะมีพลิกฟ้าควํ่าดินอย่างไรไม่สน อยู่กับพุทโธ อยู่กับพุทโธ มันหลอกไม่ได้นะ มันจะไปไหน

ไอ้นั่นคือเหมือนกับไพร่พลเขายกเข้ามายํ่ายีเรา เรานั่งเฉย มันร้องไห้กลับไปเอง มันเสียใจ เออ! ไม่กินเหยื่อเราเลยเนาะ ถ้าเราขยับ เสร็จมันหมด

มันจะมีใครมันจะทุ่มเทมาขนาดไหน เฉย พุทโธอยู่กับพระพุทธเจ้า เราไม่ยุ่งกับมัน เราไม่ได้ทํา เราไม่ได้ยุยงส่งเสริม เราไม่ได้รับรู้อะไร เรามีความผิดอะไร ไม่มี เอ็งเท่านั้นน่ะ เอ็งจะเข้ามาหลอกลวง สุดท้ายมันกลับไปหมดน่ะ นี่ก็เหมือนกัน มันจะเกิดอาการอย่างไร ถ้าคนมีอํานาจวาสนานะ

เว้นไว้แต่คนที่อ่อนแอไง ไปเห็นอะไร โอ้โฮ! จิตนี้สุดยอด...ไปแล้ว สุดยอด ยอดอะไร ยอดหน่อไม้ไง เขาจะหักไปแกงน่ะ หมดเกลี้ยง มันอ่อนแอไง มันอ่อนแอเพราะอะไร เพราะไม่ได้อยู่ในวงของผู้ที่ปฏิบัติ แล้วในวงของผู้ที่ปฏิบัติมันก็อยู่ในวงของครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ ถ้าวงครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม เพราะครูบาอาจารย์ท่านผ่านวิกฤติมา กว่าจิตมันจะสงบได้ กว่าจะรักษาจิตที่มั่นคงได้ จิตที่มั่นคงแล้วเราจะยกขึ้นสู่วิปัสสนาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ครูบาอาจารย์ท่านทํามานะ

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ทํามา อย่างเช่นหลวงปู่มั่น ท่านพูดกับพระ “การแก้จิตแก้ยากนะ ให้ภาวนามา ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ถ้าผู้เฒ่าล่วงไปแล้วไม่มีใครแก้นะ”

ไอ้คนที่จะแก้มันก็ไอ้พวกเชิญยิ้มน่ะ แก้แบบเชิญยิ้มร้อยแปดพันเก้าบ้าบอคอแตกกันอยู่นี่ ในวงปฏิบัติเชิญยิ้มเดี๋ยวนี้ยุ่งมาก ไม่มีก็ถือว่ามี ไม่เป็นก็ว่าเป็น พูดไม่เป็นก็แต่งเรื่องขึ้นไปร้อยแปด แล้วก็อ้างพระพุทธเจ้า ศาสนาพุทธเรียบง่าย ทําแล้วสะดวก

แต่ครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านอยู่ในวงใน ท่านอยู่ในวงของครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านจะให้ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้ว ถ้าใจสงบเป็นจิตที่เป็นสัมมาสมาธิ จิตที่ควรแก่การงาน ไม่ใช่จิตของเรา จิตที่มีกิเลส จิตที่มีความโลภ ความโกรธ ความหลง จิตที่มันมีแรงปรารถนา จิตที่มันคึกคะนองร้อยแปด แล้วมันจะได้อะไรมาล่ะ ก็ได้สิ่งที่มันพอใจเท่านั้นน่ะ สิ่งที่มันไม่พอใจมันก็ไม่ได้

นี่พูดถึงว่า “ถ้ามันหดตัว มันหมุนซ้ายหมุนขวา แล้วผมเข้าใจว่านี่มันเป็นจิตหรือมันเป็นกิเลส”

กิเลสๆ แต่กิเลสเกิดจากจิต จิตมันมีอวิชชาครอบงํามันอยู่ มันก็มีความรับรู้ไปอย่างนั้น แล้วจิตมันอ่อนแอ อ่อนแอไม่อ่อนแอเปล่านะ มันมีอยู่ในกระแสสังคม กระแสสังคมตอนนี้แบบว่าการประพฤติปฏิบัติมันกําลัง เมื่อก่อนเวลาเราพูดถึงศาสนาพุทธ พูดถึงเรื่องภพเรื่องชาติ เรื่องมรรคเรื่องผล หัวเราะเยาะกันนะ

แต่ตอนนี้ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําจนสังคมยอมรับ ตอนนี้เลยกลายเป็นสินค้าเลย ใครๆ ก็เอามาเป็นสินค้าขาย สุดยอดๆ อะไรก็ไม่รู้เรื่อง วุ่นวายไปหมด วุ่นวายไปหมดมันก็เป็นกระแสสังคม

ถ้าเรามีสติปัญญา ถ้าของดี ของดีเอ็งต้องเก็บไว้รักษา ของดีไม่มีใครเอามาแจกหรอก เหมือนแชร์ลูกโซ่เลย ให้ผลประโยชน์ตอบแทน ๕๐ เปอร์เซ็นต์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ อู้ฮู! ลงขันกันใหญ่เลย แล้วก็บอกว่าทําไมเขาโกงหนูก็ไม่รู้...ก็เอ็งมันโง่ไง อยากได้ผลง่ายๆ ไง มันไม่มีอยู่ในโลกหรอก

นี่พูดถึงว่า “จิตหรือกิเลส”

กิเลสทั้งหมด

ฉะนั้น สิ่งที่เขาบอกว่า “อาการอย่างนี้นั่นกิเลสหลอกให้คิดว่าผมเห็นจิตหรือว่าเป็นจิตจริงๆ ครับ”

กิเลสหลอกชัดๆ ครับ แล้วให้มันเป็นอย่างนั้นไป จบ

ถาม : เรื่อง “มาถูกทางไหมเจ้าคะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพเป็นอย่างสูง ลูกได้ฟังเทศน์ของหลวงปู่มั่น (มุตโตทัย) หลวงปู่เหรียญ และอาจารย์สิงห์ทอง เป็นต้น ทุกท่านกล่าวถึงการพิจารณากายก่อนทั้งนั้น ลูกไม่เคยเห็นกายเลย ไม่รู้ว่าเขาทํากันอย่างไรคะ (ลูกเคยเห็นได้แค่นิมิตที่ผ่านมาแค่เป็นครั้งคราวเท่านั้น ซึ่งลูกไม่สามารถจะทําอะไรมันได้เหมือนคนอื่นๆ เขาได้นะคะ)

ลูกเห็นเพียงแต่ว่า เมื่อมีสมาธิในระดับหนึ่ง จิตตั้งมั่นในระดับหนึ่ง มันจะรู้ของมันเอง มันควบคุมตัวมันเองได้เลย มันประคองตัวเองได้ ไม่ให้เข้าไปในความคิดต่างๆ (ตัวเรา) หรือจับความคิดแล้วมันก็ปล่อยความคิดนั้น แล้วมันจะเลื่อนไปหมุนไปข้างหน้าต่อไปเรื่อยๆ เท่านั้นเจ้าค่ะ ส่วนเรื่องว่างๆ นั้นมันเป็นแค่ไม่กี่ครั้งเอง

คําถาม

๑. ความสงบและสมาธิแค่นี้เพียงพอหรือไม่เจ้าคะ

๒. จําเป็นไหมที่จะต้องพยายามทําให้สงบมากกว่านี้เพื่อให้มีกายขึ้นมาพิจารณาก่อน

๓. หรือไม่ต้องก็ได้ ให้ทําในสิ่งที่ทําอยู่นี้ให้มันแจ่มแจ้งชัดเจนขึ้นมา เน้นไปที่รู้สึกตัวทั่วพร้อมที่สุด เพียงแค่นี้ก็พอเจ้าค่ะ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : ไอ้นี่เขาถามมาเรื่อยๆ ไอ้นี่เขาอยู่อังกฤษ เขียนมาเลย อยู่อังกฤษ แล้วถามมา เมื่อก่อนถามมานะ ก็ทุกข์ๆ ยากๆ แล้วพระไปเผยแผ่ธรรมทางนู้นไง แล้วเขาก็ไปศึกษาธรรมะมาร้อยแปด แล้วบังเอิญเขาเข้าไปดูในเว็บไซต์เรา ถ้ายังไม่ได้ดูในเว็บไซต์เรา เขาก็ยังหกล้มคลุกคลานอยู่นั่นน่ะ แต่พอฟังเว็บไซต์เรา เขียนมาเราก็ตอบไปเรื่อยๆ ตอบไป เขาบอก เออ! เขาเข้ามาถูกทาง เข้ามาด้วยความพอใจ เสร็จแล้วก็ทําไปล้มลุกคลุกคลานนะ เดี๋ยวเสื่อมเดี๋ยวดีมาตลอด สุดท้ายถามมาๆ เราก็บอกว่า มันจะต้องปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม คือคนที่ปฏิบัติธรรมจะมีความสุขความสงบระงับในใจ ให้ปฏิบัติขึ้นมา อย่าไปรับรู้ อย่าไปฟังเรื่องสัพเพเหระ แต่คําถามนี้เริ่มเข้าคําถาม

“กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ลูกได้ฟังเทศน์ของหลวงปู่มั่น (มุตโตทัย) หลวงปู่เหรียญ และอาจารย์สิงห์ทอง ทุกท่านกล่าวถึงการพิจารณากายก่อน”

มันเป็นแบบที่พูดเรื่องเมื่อกี้นี้ เรื่องของสังคมกําลังประพฤติปฏิบัติมันแบบว่าแชร์ลูกโซ่ ถ้าใครลงทุนกับเราเดือนหนึ่งจะได้ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ อู้ฮู! ใครๆ อยากลงใหญ่เลย

นี่ก็เหมือนกัน การปฏิบัติมันต้องเห็นกายๆ เห็นกายแล้วเราจะสมัคร ที่นี่รับสมัครสัปเหร่อ ใครอยากจะปฏิบัติมาสมัครที่เราเลย เดี๋ยวเราจะเปิดห้องดับจิต ใครตายแล้วที่นี่รับฝากศพ จะได้เห็นกายไง เฝ้ากายเอาไว้เลย เราจะสมัครสัปเหร่อ ใครอยากเป็นสัปเหร่อยกมือด่วน ที่นี่ขาดแคลน ต้องการรับสมัครสัปเหร่อ

ในทางประพฤติปฏิบัติในแนวทางปฏิบัติในสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ เราพูดอยู่ทุกวัน สติปัฏฐาน ๔ จอมปลอม การเห็นกายปลอมๆ การนึกการสร้างภาพการเห็นกาย ไม่มีอยู่จริง

การเห็นกายความเป็นจริงต้องทําความสงบของใจเข้ามา ใจที่มันสงบระงับแล้ว จิตสงบแล้วถ้ามันรําพึงเห็นกายได้มันก็เห็นกาย ถ้าคนที่จิตไม่สงบเห็นกายนั้นมันเห็นกายด้วยจินตนาการ การจินตนาการนั่นน่ะ พอเห็นกายโดยจินตนาการไปแล้ว ปฏิบัติไปแล้วนะ เดี๋ยวก็ไปล้มลุกคลุกคลาน มันไปไม่รอดหรอก มันเป็นไปไม่ได้ สิ่งที่เป็นไปไม่ได้

จะมีธนาคารชาติใดที่รับฝากเงินให้ดอกเบี้ย ๒๕ เปอร์เซ็นต์ มีธนาคารใดในโลกนี้รับฝากเงินให้ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ ดอกเบี้ย ๒๕ เปอร์เซ็นต์ มาได้เลย มีธนาคารใดให้ มีไหม ตอนนี้ดอกเบี้ยติดลบนะ เอ็งฝาก กูต้องจ่ายตังค์ ญี่ปุ่นดอกเบี้ยติดลบครับ ไม่มี ๒๕ เปอร์เซ็นต์หรอก

อันนี้ก็เหมือนกัน เราจะบอกว่าเราสงสารนะ ที่พูดนี่พูดด้วยความสงสารมากๆ สงสารมากๆ เพราะว่าผู้ที่ถามมานี่ถามเรามาตลอด ถ้าถามเรามาตลอด ทีนี้ด้วยความเป็นอยู่ของเขา เขาอยู่ในสังคมแบบนั้น พอเขาอยู่ในสังคมแบบนั้น คนไทยไปอยู่เมืองนอกมันก็มีสังคมชาวไทยอยู่กลุ่มหนึ่ง พอสังคมชาวไทยอยู่กลุ่มหนึ่ง เวลาเจอกันคุยกันมันก็จะคุยกันเรื่องสารทุกข์สุกดิบ แล้วถ้าใครไปภาวนามาจากไหนก็บอกว่า นี่ไง ที่นั่นปฏิบัติอย่างนั้น ที่นี่ปฏิบัติอย่างนี้ไง

แต่ผู้ถามเรานี่ถามพระสงบมาตั้งนาน ไม่น่าโง่อย่างนี้ มันน่าจะฉลาดบ้าง แล้วถามพระสงบมา ก็คุยกันมานาน เพราะคําถามว่า ๑. เขาฟังเทศน์หลวงปู่มั่นในมุตโตทัย หลวงปู่เหรียญ หลวงปู่สิงห์ทอง

๓-๔ องค์นี่สาธุ นี่ครูบาอาจารย์ของเราทั้งนั้นน่ะ อาจารย์สิงห์ทองก็อาจารย์ของเรา หลวงปู่มั่นนี่อาจารย์ใหญ่ หลวงปู่มั่น อาจารย์ใหญ่ ครูบาอาจารย์เหล่านี้ เวลาผู้ที่ปฏิบัติ ท่านสอนให้กําหนดพุทโธ ท่านสอนให้ทําความสงบของใจก่อน ใจสงบแล้วถ้ามันรําพึงไปเห็นกาย นั่นน่ะถ้าจิตสงบแล้วเห็นกายมันจะเป็นความจริง

อันนี้ดอกเบี้ยติดลบหรือดอกเบี้ยกี่เปอร์เซ็นต์มันก็ตามข้อเท็จจริงของท้องตลาด ถ้าท้องตลาดที่เราจะฝาก เราอยู่ในชุมชนใด เงินของเราต้องเดินบัญชีในชุมชนนั้น ชุมชนนั้นเขากําหนดราคาดอกเบี้ยเท่าไรมันก็ต้องเป็นราคาตามท้องตลาดนั้น

นี่ก็เหมือนกัน จิตของคนที่สงบแล้ว จิตคนสงบแล้วถ้าไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันถึงจะเห็น

แต่นี้มันมีอยู่สองประเด็น ประเด็นหนึ่งคือว่าไปฟังเทศน์เอง ตีความผิด หรือว่ามีคนเป่าหูไง

ไอ้พวกเห็นกายๆ พิจารณากาย กายอะไร รับสมัครสัปเหร่อ เราจะตั้งเมรุเผาศพ จะมาพิจารณากายกันอยู่นี่ไง สัปเหร่อมันก็เห็นกาย สัปเหร่อมันเห็นทุกวันเลย แล้วสัปเหร่อก็อาชีพเขา สาธุ ไม่ได้ดูถูกนะ ถ้าพูดไปแล้วก็เหมือนกับเราไปดูถูกวิชาชีพ ไม่ใช่ดูถูก เพียงแต่เอามาเป็นคติธรรมเฉยๆ สัปเหร่อเขาเห็นกายของเขา แต่อาชีพของเขา สาธุนะ เขาก็ทําประโยชน์สังคมนะ ฉะนั้น เขาเห็นของเขาเป็นวิชาชีพใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน ในการปฏิบัติๆ ครูบาอาจารย์ท่านสอนว่าต้องเห็นกายๆ การเห็นกายของครูบาอาจารย์ของเราเห็นโดยจิตสงบ แล้วครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงด้วย หลวงปู่มั่น ที่หลวงปู่มั่นบอกพิจารณากาย ในมุตโตทัยท่านพูดถึง หนึ่ง สอง สาม สี่ ห้า หก เจ็ด แปด เก้า ศูนย์ ศูนย์น่ะ ในมุตโตทัยนั่นน่ะ

มุตโตทัย เราอ่านทุกสํานวน ในมุตโตทัยที่แบบว่า ธรรม ๒๕ เปอร์เซ็นต์ ๕๐ เปอร์เซ็นต์ ที่ว่าธรรมสะอาด ธรรมที่ไม่เจือด้วยกิเลส ถ้าธรรมไม่เจือด้วยกิเลส ถ้าเป็นพระโสดาบันมันยังมีคุณธรรมส่วนหนึ่ง มีกิเลสอีก ๗๕ ส่วน พระสกิทาคามีมีคุณธรรม ๕๐ เปอร์เซ็นต์ มีกิเลสอยู่ครึ่งหนึ่ง พระอนาคามีมีคุณธรรมในใจ ๗๕ เปอร์เซ็นต์ มีกิเลสอยู่ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ ถ้าพระอรหันต์นะ มีคุณธรรม ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เลย เป็นทองคําที่สะอาดบริสุทธิ์ ท่านเปรียบว่า ทองคําในเหมืองคือทองคําที่มีแร่ธาตุอื่นเจือปน กับทองคําที่อยู่ในร้าน ทองคําบริสุทธิ์ไง นี่มุตโตทัย

โธ่! หลวงปู่มั่นก็ครูบาอาจารย์ใหญ่ของกรรมฐาน หลวงปู่เหรียญก็ครูบาอาจารย์ของกรรมฐาน ยิ่งอาจารย์สิงห์ทองก็ครูบาอาจารย์ของกรรมฐาน แล้วเราฟังมาหรือคนมาไซโคล่ะ

คนเขามาไซโคนะ เขาจะให้ดอกเบี้ย ๑๒๕ เปอร์เซ็นต์ เขาจะให้ดอกเบี้ยอย่างนั้นเลย นี่ไง แล้วก็อ้าง อ้างความน่าเชื่อถือ อ้างหลวงปู่มั่น อ้างหลวงปู่เหรียญ อ้างอาจารย์สิงห์ทอง อ้าง อ้าง ไม่เป็นความจริง

กรณีอย่างนี้มันเป็นกรณีคนต้องมีปัญญามันถึงโต้แย้งเรื่องอย่างนี้ได้ ถ้าฟังมาคือความเห็นของคนพูด ถ้าฟังเองโดยเทปของอาจารย์สิงห์ทอง ของในมุตโตทัย นั้นเราตีความผิด ถ้าเราฟังจากคนอื่นมา แสดงว่าคนอื่นเขาจงใจจะให้ดอกเบี้ย ๑๒๕ เปอร์เซ็นต์ ให้เราลงขัน ให้เล่นแชร์ลูกโซ่ แต่ถ้าเราฟังเอง เราฟังเอง วุฒิภาวะของเราไม่เข้าใจ

เดี๋ยวนี้ดอกเบี้ยท้องตลาด ๑๒ เปอร์เซ็นต์ ๑๓ เปอร์เซ็นต์เหมือนกับเมืองไทยสมัยก่อนไม่มีอีกแล้ว ตอนนี้ไม่รู้นะ ตอนนี้เท่าไรก็ไม่รู้ ๓ หรือ ๔ ตอนนี้เราก็ไม่รู้ว่ากี่เปอร์เซ็นต์นะ แต่เมื่อก่อน ๑๐ กว่าเปอร์เซ็นต์ เดี๋ยวนี้ไม่มีอีกแล้ว ที่ว่าดอกเบี้ยเงินฝาก ๑๒ เปอร์เซ็นต์ไม่มีอีกแล้ว มันเป็นอยู่ในท้องตลาด

ถ้าเราฟังมาเอง เราก็ต้องมีวุฒิภาวะ แต่ถ้าเป็นคนอื่น ลูกศิษย์ลูกหาหรือสังคมเขาคุยกัน ไร้สาระ ไร้สาระ อ้าง อ้างมุตโตทัย อ้างหลวงปู่เหรียญ อ้างอาจารย์สิงห์ทอง อ้าง อ้างเอาครูบาอาจารย์มาเป็นเครดิต อ้างครูบาอาจารย์มาเป็นความน่าเชื่อถือ

เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านสอนพุทโธ อาจารย์สิงห์ทองทําสมาธิอยู่ หลวงตาท่านชื่นชมอยู่ตลอดเวลา แล้วพิจารณากายตรงไหน แต่เวลาจิตมันสงบแล้ว หลวงตาท่านก็สอนให้ออกมาพิจารณา ท่านสอน จิตสงบแล้วท่านถึงสอนวิปัสสนา เพราะจิตมันสงบแล้วมันถึงจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ที่เราพูดอยู่ทุกวัน สติปัฏฐาน ๔ จอมปลอม กับสติปัฏฐาน ๔ จริงๆ

ไอ้รู้เท่าทันสติปัฏฐาน ๔ ไอ้นั่นน่ะมันจําทั้งนั้นน่ะ นั่นมันกิริยาจํา นั่นน่ะฝึกทหาร ไอ้การปฏิบัติอย่างนั้นเป็นการฝึกทหาร ตอนเช้าเพิ่งพูดอยู่ว่าพระสงบ ธมฺมา กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา เอาอีกแล้ว

ก็คําถามมันยั่ว คําถามมันถามมาอย่างนี้ คําถามมันถามมาอย่างนี้ บอกว่า เขาพิจารณากายกัน ทําไมเราพิจารณากายไม่ได้

เราก็พิจารณากายเลยสิ การพิจารณากายมันก็เหมือนไง เหมือนกับว่าเราชิงสุกก่อนห่าม ถ้าการชิงสุกก่อนห่าม การปฏิบัติไปไม่มั่นคงหรอก การปฏิบัติมันก็ต้องขึ้นไปตามศีล สมาธิ ปัญญา ครูบาอาจารย์ของเราให้เบสิกให้พื้นฐานมันเข้มแข็งขึ้นไป ประพฤติปฏิบัติขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ไม่ใช่ชิงสุกก่อนห่าม อยากได้อยากดี อยากเด็ดยอด แล้วก็ล้มลุกคลุกคลาน ธรรมเป็นไปไม่ได้

หลวงปู่มั่น หลวงปู่เหรียญ อาจารย์สิงห์ทอง มีองค์ไหนบ้างที่ไม่อยากให้เห็นกาย มีองค์ไหนบ้างที่ไม่อยากให้ลูกศิษย์ภาวนาเป็น ก็อยากให้ลูกศิษย์ภาวนาเป็นทุกคนทั้งนั้นแหละ แต่การพิจารณาเป็นมันต้องพิจารณามาจากเบสิก มาจากพื้นฐาน มาจากการค้นคว้า การพึ่งตนเองได้ก่อน

การพึ่งตนเองได้คือทําสัมมาสมาธิ จิตตั้งมั่นได้ จิตตั้งมั่นได้แล้วจิตมันค้นหา ค้นหาในสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นั้นถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ จริงๆ สติปัฏฐาน ๔ จากจิตดวงนั้น เพราะจิตดวงนั้นสงบระงับแล้วจิตดวงนั้นยกขึ้นสู่วิปัสสนาโดยวิธีการสติปัฏฐาน ๔

แล้วสติปัฏฐาน ๔ แล้ว ถ้าใครเห็นกาย เห็นกายตามความเป็นจริงมันก็เห็นกาย ถ้าคนไม่เห็นกายเขาก็เห็นเวทนา คนไม่เห็นเวทนาเขาก็เห็นจิต คนไม่เห็นจิตเขาก็เห็นธรรม เห็นสิ่งหนึ่งสิ่งใดก็ได้ นี่ถ้าตามความเป็นจริงมันจะเป็นอย่างนี้

ไม่ใช่ว่า “ทําไมเขาบอกต้องเห็นกาย แล้วของหนูก็ไม่เห็นกายเลย แล้วหลวงพ่อก็หลอกหนูพุทโธๆ อยู่นี่ หนูพุทโธมากับหลวงพ่อตั้งหลายปีไม่เห็นได้อะไรเลย”

ไม่ได้อะไรเลย ถามตัวเองว่าสุขหรือทุกข์ ที่ถามปัญหามา ถามปัญหามาว่าล้มลุกคลุกคลานมีแต่ความทุกข์ความยากจนเบื่อหน่ายไม่อยากทํางานน่ะ แล้วเราตั้งสติปัญญาจนกลับมาพุทโธ กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิจนจิตใจระงับ มีความสงบ แล้วกลับมาทํางานได้ นั้นคืออะไร นี่เราปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เราปฏิบัติธรรมเพื่อชีวิตของเรา เพื่อจิตของเราให้มันวิวัฒนาการ ให้มันพัฒนาขึ้น จากที่ล้มลุกคลุกคลาน จากที่พึ่งตัวเองไม่ได้ ให้มันพึ่งตัวเองได้ พอพึ่งตัวเองได้แล้ว ถ้ามันทําความสงบระงับมากขึ้นมันจะเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิแล้วเรารําพึงไปที่กายให้มันเห็นกาย นั้นถึงจะเห็นกายสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง นั้นก็จะเป็นการพิจารณากายแล้วแหละ

แต่ของหนู หนูไม่เคยเป็นอย่างนั้นเลย แล้วเวลาที่เขาสงบเข้ามา เขาเป็นสมาธิอยู่บ้าง มันเป็นระดับหนึ่ง มันควบคุมตัวเองได้ มันประคองตัวเองได้ ไม่ให้เข้าไปติดกับความเป็นตัวตนของเรา แล้วมันจับความคิดแล้วมันก็ปล่อย มันก็เลื่อนไป มันหมุนไปข้างหน้า มันไปได้เรื่อยๆ แค่นี้ แล้วจะทําอย่างไรต่อ

ก็ให้มันสงบ เพราะเราทําสมาธิเพื่อความระงับใจตัวเอง เพื่อความสงบของตัวเอง ถ้าจิตมันสงบระงับแล้ว นั่นแหละคือความสุข สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี

จิตมันโง่ จิตมันได้ตะครุบเงา มันได้ไปตะครุบความคิด ไปตะครุบเอาความน้อยเนื้อตํ่าใจ ไปตะครุบเอาแต่ปมด้อยของชีวิตเอามาทับถมชีวิตตลอดเลย มันไม่เคยอิสระเลย มันโง่ มันโง่ มันให้กิเลสมันมาหลอกลวง แล้วบอกนี่ภาวนาเก่ง เวลาพุทโธๆ พอจิตสงบเข้ามาไม่เห็นมันได้อะไรเลย

ไม่เห็นได้อะไร เอ็งทําไมไม่ทุกข์ล่ะ ไม่คิดน้อยเนื้อตํ่าใจเหมือนเดิมล่ะ ทําไมไม่ตีอกชกตัวแบกอยู่ตลอดเวลาล่ะ ไอ้นี่มันคืออะไรล่ะ ไอ้ที่ไม่ตีอกชกตัวอยู่นี่มันเพราะอะไรล่ะ

ก็เพราะว่าพุทโธไง ก็พุทโธ นี่ไง เวลาเราปฏิบัติเราได้นํ้าได้เนื้อ เราไม่เห็น แล้วเวลาคนเขาบอกว่าต้องพิจารณากาย เราก็จะทิ้งบ้านเราไปตะครุบเงา ทํางานอยู่นี่จะเป็นสัปเหร่อหรือ จะไปสมัครงานสัปเหร่อใช่ไหม จะไปเห็นกายน่ะ

เห็นกายเราก็เห็นกายของเรานี่สิ ถ้าจิตสงบแล้วมันค่อยเห็น

ไอ้ที่ว่า หลวงปู่มั่น มันติดขัดที่ว่าเขาเอาอาจารย์มาบังไว้นี่ มันบัง มันก็ครูบาอาจารย์เรานี่แหละ ทีนี้พอครูบาอาจารย์เราเป็นพระผู้ใหญ่ใช่ไหม ถ้าพระผู้ใหญ่พูดอย่างนี้แล้ว พระสงบน่ะพระกิ๊กก๊อก ก็ต้องพูดตามครูบาอาจารย์สิ เอาครูบาอาจารย์มาอ้างไง

เราบอกว่า สังคมเขาเป็นกันอย่างนี้ ขายแบรนด์กัน ยี่ห้อนั้น ยี่ห้อนี้ แต่เนื้อแท้มีหรือเปล่า เนื้อแท้มันรู้อะไร ไม่มี ไปเอายี่ห้อของอาจารย์สิงห์ทอง เอาหลวงปู่มั่นมา แล้วคิดว่าไอ้หงบกิ๊กก๊อกมันจะยอมจํานน

คารวะนะ นี่ครูบาอาจารย์เราจริงๆ แต่คนที่ศึกษาตีความมันเป็นความเห็น มันเป็นความเห็นของคน แล้วเอาครูบาอาจารย์มาบัง นี่กิเลสบังเงา กิเลสเอาธรรมะมาบังไว้แล้วอวดว่าความรู้นี้เป็นธรรม เดี๋ยวนี้เป็นอย่างนี้เยอะมาก แต่เอามาขายกับเราไม่ได้ ถ้าไม่ได้แล้ว

อย่างนั้นกรณีอย่างนี้ที่ว่า เพราะเขาบอกว่าเขาต้องพิจารณากาย แล้วของเราไม่พิจารณากาย เราก็ผิดสิหลวงพ่อ หลวงพ่อนี่สอนหนูผิดเลย หลวงพ่อสอนหนูผิดตั้งนานน่ะ อายเขาจะตายอยู่แล้ว ไม่พิจารณากายสักที

ถ้าพิจารณากาย พิจารณากายอะไรล่ะ พิจารณากายหลอกแดกอย่างนั้นน่ะหรือ พิจารณากายมันต้องพิจารณากายจริงๆ สิ ถ้ามันถึงเวลาจะพิจารณามันถึงจะพิจารณา มันต้องถึงเวลาว่าเรามีคุณสมบัติอย่างนั้น เราถึงทําเรื่องอย่างนั้นได้ เราไม่มีคุณสมบัติอย่างนั้นแล้วเราก็พยายามจะปีนบันไดกัน พยายามจะสร้างเครดิตกัน แล้วสร้างเครดิตแล้วมันก็ไม่ได้ด้วย กลายเป็นโกหกพกลม มหาโจรเที่ยวหลอกลวงชาวบ้าน

นี่พูดภาษาคนกิ๊กก๊อก ไอ้หงบมันกิ๊กก๊อก ไม่ได้สอนให้พิจารณากาย เอ็งเห็นกายมาสิ เอ็งทําได้เดี๋ยวกูจะเข็นมึงไปเองถ้ามึงทําได้ นี่ทําไม่ได้

นี่พูดถึงให้คนมีจุดยืน แล้วมีปัญหาอย่างนี้ คําถาม “๑. ความสงบและสมาธินี้เพียงพอหรือไม่เจ้าคะ”

เราทําความสงบของใจเข้ามา ที่เขาบอกว่าทําสมาธิได้ๆ ทําสมาธิ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ในภาวะสังคม สังคม ถ้าเราทําจิตของเราสงบระงับ มันมีความสุข มีความสงบ มีความระงับ

แต่ไอ้ที่เขามาหลอกโยมที่เขามาเล่าให้โยมฟังว่าพิจารณากายๆ เขาจะล้วงกระเป๋าโยมแล้วรู้ไหม ถ้าจะพิจารณากายต้องไปหาอาจารย์นั้น ต้องมีค่ารถ ต้องมีค่าใช้จ่าย เดี๋ยวต้องมีค่าขึ้นครู อาจารย์ท่านไม่สบาย ท่านจะพาให้ไปรักษา ต้องจ่ายอีกเท่านั้นๆๆ เดี๋ยวเถอะ ไอ้พิจารณากายที่จะพาไปนั่นน่ะ นั่นมันจะล้วงกระเป๋ายังไม่รู้จักอีกใช่ไหม

“๒. จําเป็นไหมที่ต้องพยายามทําให้มันสงบมากกว่านี้”

เราทําความสงบของเราเข้าไป ไอ้ที่ว่าจะเห็นกายไม่เห็นกายมันเป็นวาสนาของคนเหมือนกัน ถ้าคนมีวาสนามันก็จะได้รู้ได้เห็น ถ้าคนไม่มีวาสนา เราก็ค้นคว้าหาของเรา ถ้าค้นคว้าหาของเรา คนเราทําความสงบแล้ว ค้นคว้าก็คือพิจารณาความเกิด แก่ เจ็บ ตายนี่แหละ ถ้าพิจารณาการเกิด แก่ เจ็บ ตาย ถ้าจิตมันชัดเจนขึ้นมา จิตมันสงบระงับเข้ามา มันจับเลย พอมันจับเลย มันสั่น มันขั้วหัวใจมันสั่นไหวกิเลส นั่นน่ะถึงจะเป็นความจริง การเห็นกาย การเห็นเวทนา การเห็นจิต การเห็นธรรมตามความเป็นจริง นี่การเห็นตามความเป็นจริง

เพราะว่ากิเลสมันเป็นนามธรรม กิเลสเป็นความรู้สึก กิเลสเป็นความรู้สึก แต่มันมีตัวมีตนนะ มันมีความรู้สึก แต่เวลามันจะแสดงตัวตนของมัน มันแสดงตัวตนของมันโดยกาย เวทนา จิต ธรรม มันอาศัยกาย เวทนา จิต ธรรมเป็นสนามหลอกหัวใจนี้ เป็นสนามหลอกมนุษย์ กิเลสมันเอากาย เอาเวทนา เอาจิต เอาธรรมเป็นสนามหลอกลวงมนุษย์ แล้วมนุษย์คนที่มีสติปัญญา ถ้าจิตสงบแล้วจะเข้าไปหากิเลส

ครูบาอาจารย์ท่านถามบ่อย เห็นกิเลสไหมๆ ถ้ามันเห็นกิเลสคือมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เพราะมันเห็นสนามที่กิเลสมันหลอกใช้อยู่นี่ ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ามันเห็นของมัน ถ้ามันจับต้องของมันได้มันถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้ามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าจิตสงบนี้พอไหมๆ เราทําความสงบของใจเราเข้ามา

คนไม่มีวุฒิภาวะ คนที่ไม่มีอํานาจวาสนาจะสมัครทําหน้าที่การงานอย่างนั้นไม่มีประสบการณ์ งานเขาเสียหมด เขาไม่รับหรอก คนที่จะทํางานอย่างนั้นได้เขาต้องผ่านงานของเขามา เขาทําของเขาได้ จิตที่มันผ่านพ้นกิเลสขึ้นไปมันต้องมีสติปัญญาของมัน

นี่พูดถึงว่า เราทําความสงบของใจของเราต่อเนื่องไป แล้วถ้าเวลาใจสงบแล้วเราพิจารณาการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย สติปัฏฐาน ๔ ไม่สติปัฏฐาน ๔ เดี๋ยวจะรู้กัน ทําความสงบของใจเข้ามาแล้วพิจารณาเกิด แก่ เจ็บ ตาย แล้วเดี๋ยวถ้าจิตมันเป็น จิตมีอํานาจวาสนา เดี๋ยวมันจับต้องของมันแล้วจะรู้ตามความเป็นจริง นี่ภาคปฏิบัติ

“๓. หรือไม่ต้องก็ได้ ให้ทําในสิ่งที่เราทําอยู่นี้ให้แจ่มแจ้งชัดเจนขึ้นมา เน้นไปที่ความรู้สึกตัวทั่วพร้อมที่สุดเพียงแค่นี้หรือเจ้าคะ”

ชักคิดได้เนาะ ถามเอง คิดเอง โอ้!

ตั้งสติให้ดี ตั้งสติให้ดี เพราะเราปฏิบัติมา เราเป็นชาวพุทธนะ ชาวพุทธเราจะไม่ให้ใครหลอกใครลวงเราไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน หลวงตาท่านสอนว่า ให้เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ให้รู้แจ้งเห็นจริงตามความเป็นจริงของตน นี่ไง ไม่ให้ใครหลอก

ไอ้นี่ แหม! พอเขาบอกไม่พิจารณากาย เขียนมาถามเลย กลัวพระกิ๊กก๊อกมันหลอกเอา

เราอยู่ไกลกันคนละทวีปนะ ไม่ล้วงกระเป๋าหรอก ไม่หลอก ไม่หลอก เพราะหลอกก็ไม่ได้ตังค์ ไอ้ที่หลอกอยู่ใกล้ๆ กันนั่นน่ะ ไอ้ที่ชวนกันไปนั่นน่ะ มันติดกันนั่นน่ะ มันต้องเสียค่าใช้จ่าย ไอ้นั่นน่ะมันจะหลอก ไอ้เรามันอยู่คนละทวีปน่ะ เราอยู่บ้านเรา ไม่หลอก ไม่หลอก ฉะนั้น ไอ้กิ๊กก๊อกมันไม่พาไปเสียคนหรอก ทําตัวให้ดีๆ ทําของเราได้

นี่เขาบอกว่า ทําต่ออย่างไร ทําอย่างไร

ทําแล้วมันจะได้ผลของมัน ปฏิบัติของเราเพื่อตัวของเราเนาะ เอวัง

ศีลมันเป็นเรื่องปกติที่ควรต้องรู้ต้องมีอยู่แล้ว
คนไทยต้องรู้กฎหมายไทย
นี่ก็เหมือนกัน ศีลมันก็เรื่องของศีล
แล้วเรื่องของสมาธิ สมาธิต้องทําให้ได้
ตอนนี้พูดถึงสมาธิ
สมาธิก็เลยกลายเป็นมิจฉาไปเลย ว่างๆ
ว่างๆ อะไรก็ไม่รู้ ไม่มีหลักไม่มีเกณฑ์อะไรกันเลย
แล้วจะเป็นปัญญาขึ้นมาก็เป็นสัญญาทั้งนั้น
ไปจําของครูบาอาจารย์มาแล้วก็กล่าวตู่กันไปบ้าบอคอแตก

๒

สิ่งที่รู้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ พฤศจิกายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “โลกนี้ไม่มีสาระ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ลูกเกิดความคิดแว็บหนึ่งขึ้นมาว่า ถ้าในโลกนี้มีแต่กิเลสกับธรรม สาระความเป็นไปของสิ่งทั้งหลายก็ไม่มี ความเข้าใจเช่นนี้ถูกหรือไม่ หลวงพ่อช่วยแนะนํา หรือหากเป็นความคิดที่ควรติเตียนก็ขอหลวงพ่อเมตตาด้วย กราบขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : นี่ผู้ถามเนาะ โลกนี้ไร้สาระ ถ้าโลกนี้ไร้สาระ เวลาถ้าจิตมันดีนะ เวลาปฏิบัติ ถ้าบอกว่า โลกนี้ไร้สาระ มันไม่มีอะไรเลย มีกิเลสกับธรรม

แต่เรามองได้อย่างไรว่าอะไรเป็นกิเลส อะไรเป็นธรรมล่ะ ถ้าเรามองเห็นว่าโลกนี้ไม่มีแก่นสาร ในโมฆราชไง ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หลวงตาท่านเทศน์บ่อย “โมฆราช เธอจงดูโลกนี้เป็นความว่าง” เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง โลกนี้มันมีสาระหรือไม่มีสาระไง มองสรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง มันไม่มีสิ่งใดเลย “แล้วเธอกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิของเธอด้วย”

เรามองไปหมดเลย โลกนี้เป็นความว่าง โลกนี้ไม่มีสิ่งใดเลย แล้วเรายืนขวางอยู่นี่ไง ถ้ามันยืนขวางอยู่ไง เห็นไหม ในสิ่งที่ประพฤติปฏิบัติได้ง่าย เราจะมองคนอื่นได้ง่าย เรามองส่งออกนี่ง่ายมากเลย แต่รู้จักตัวเองได้ยาก

นี่ก็เหมือนกัน โลกนี้ไร้สาระ โลกนี้ไม่มีแก่นสารๆ แล้วถ้าจิตมันพัฒนาขึ้น เวลามีสติสัมปชัญญะก็เป็นอย่างนี้ วันไหนเวลาจิตมันเสื่อมนะ โลกมันทับมาแบนแต๊ดแต๋เลย ไอ้ที่ไม่มีสาระๆ มันทําให้เจ็บชํ้านํ้าใจมากเลย แบนแต๊ดแต๋เลย

แต่เวลาจิตมันดี โอ๋ย! โลกนี้ไม่มีสาระ โลกนี้ไม่มีสิ่งใดเลย นี่เพราะจิตเราดีไง ถ้าจิตเราดี เวลาเรามีสติมีปัญญา เราพิจารณาของเรา มันเป็นไปได้ มันเป็นไปได้เพราะว่ามันปล่อยวาง มันสดชื่นของมัน มันเป็นอิสระของมัน

แต่โดยธรรมชาติของมันน่ะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ตัณหาความทะยานอยากเหมือนยางเหนียว ยางเหนียวมันแปะติดไปหมดไง เวลาสิ่งที่เราควบคุมไม่ได้มันก็แปะไปทั่ว พอแปะไปทั่ว มันขัดข้องหมองใจไปทุกเรื่องเลย เรื่องเล็กๆ น้อยๆ เรื่องสิ่งใดมันสะดุดใจไปหมดน่ะ มันเจ็บชํ้านํ้าใจไปทั้งนั้น เวลาจิตมันเสื่อม เวลาจิตมันดีนะ ยางเหนียว โอ้โฮ! มันเก็บไว้อย่างดีเลย ไม่ติดอะไรเลย ปล่อยวางได้หมดเลย นี่พูดถึงว่า ถ้าพูดถึงถ้าจิตมันสูงนะ

เวลาจิตเขาบอกว่า ลูกเกิดความคิดแว็บหนึ่งขึ้นมาว่า ถ้าโลกนี้มีแต่กิเลสกับธรรม สาระความเป็นไปของสิ่งทั้งหลายก็ไม่มี เข้าใจเช่นนี้ถูกหรือไม่

ถ้าเข้าใจเช่นนี้ คําว่า “ถูก” เข้าใจเช่นนี้ถูก ธรรมะท่านสอนแนวทางแบบนี้แหละ แต่การสอนแนวทางแบบนี้มันอยู่ที่ผู้ประพฤติปฏิบัติ ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติถ้าได้ตามความเป็นจริงสมความเป็นจริง มันก็จะอยู่กับจิตดวงนั้น จิตเป็นธรรมๆ ธรรม ธรรมธาตุ สิ่งที่เป็นธาตุของธรรม ถ้าธาตุของธรรมมันเป็นโดยเนื้อหาสาระเลย มันสํารอกมันคายกิเลสตัณหาความทะยานอยากไปทั้งหมด

แต่เวลาของเรา ดูทางโลกสิ ทางโลกคนมีการศึกษาๆ มีสติปัญญาทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาเขาเกิดผลกระทบขึ้นมาในหัวใจของเขา เขาควบคุมใจของเขาไม่ได้ทั้งนั้นเลย แต่คนที่จิตใจที่เขาฝึกหัดขึ้นมาบ้าง เขาก็ควบคุมใจของเขาได้เป็นครั้งเป็นคราว แต่ถ้าเขาไม่ได้ควบคุมแล้วเดี๋ยวมันก็เสื่อมไป นี่วุฒิภาวะของจิตมันมีหลายชั้นหลายตอนขึ้นไป

ไอ้นี่เวลามันมีปัญญา ความคิดก็แว็บขึ้นมาได้หนหนึ่ง

ถ้ามีอย่างนี้เขาเรียกธรรมมันเกิด ธรรมมันเกิดคือว่า ไปหาครูบาอาจารย์ให้ครูบาอาจารย์สั่งสอน ก็หาว่าครูบาอาจารย์ท่านลําเอียง แต่ถ้าเราสั่งสอนตัวเราเองได้ไง เรามีสติมีปัญญาสามารถยับยั้งความคิดเราได้เอง เรามีความมีสติปัญญาสามารถวินิจฉัยได้เอง เห็นไหม อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ที่ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติท่านก็ประพฤติปฏิบัติอย่างนี้ ปฏิบัติให้รู้จริงเห็นจริง

ฉะนั้น สิ่งที่มันเกิดขึ้นคือว่าธรรมเกิดๆ ธรรมมันเกิดไง ความคิดของเรามันเกิดขึ้นเอง มันรู้เองเห็นเองแล้วซาบซึ้งมาก แต่มันชั่วคราว คําว่า “ธรรมเกิด” ไม่ใช่อริยสัจ

ถ้าอริยสัจ ศีล สมาธิ ปัญญา เวลามันเกิดขึ้นมา มันต้องบริหาร มันต้องจัดการ มันต้องมีความวิริยอุตสาหะ มีการกระทํา มีการหมั่นเพียร มันเป็นอย่างนั้นน่ะ มันได้บริหาร มันได้จัดการขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

แต่ถ้าธรรมเกิดๆ ฉะนั้น เวลาธรรมเกิดในตํารับตําราเขียนไว้อย่างนั้น บอกไว้อย่างนั้น แต่เวลาหลวงตาท่านพูดว่ากิเลสเกิดๆ พอมันเกิดแล้วอยากรู้อยากเห็นอยากเป็น อยากเป็นมันก็เหมือนกับแทงหวยถูกหรือผิด อยากได้ๆ แต่ไม่ได้มาจากการทําหน้าที่การงาน

การทําหน้าที่การงาน เราหาอยู่หากินขึ้นมา เราสะสมของเรา เราประหยัดมัธยัสถ์ของเรา เราเหลือของเรา เราเก็บของเรา นั้นเป็นสมบัติของเราที่เราแสวงหา ในการแทงหวยถูกหรือผิดมันอยู่ที่การเสี่ยงโชคเสี่ยงทาย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาธรรมเกิดๆ มันเหมือนเสี่ยงโชค เหมือนเสี่ยงโชคเสี่ยงทาย มันเกิดขึ้น ฉะนั้น เสี่ยงโชคเสี่ยงทายมันก็เสี่ยงในสิ่งที่ดี เพราะมันเกิดขึ้นมาแล้วเรามีรสชาติ เรามีความภูมิใจ มันสะเทือนใจ มันก็เหมือนกับเวลาเราเสี่ยงทายแล้วมันถูก

เวลามันผิดล่ะ เสี่ยงทายแล้วมันผิดไง ฉะนั้น หลวงตาท่านบอกว่ากิเลสเกิด ในพระไตรปิฎก ในตําราบอกว่าธรรมเกิดๆ เวลาธรรมเกิดมันผุดขึ้นๆ ผุดขึ้นเป็นความรู้ความเห็นอย่างนี้ แต่ถ้าหลวงตาท่านบอกว่า เวลามันผุดแล้วมันอยากได้ อยากดี อยากมี อยากเป็น นั่นท่านเลยบอกว่ากิเลสเกิด

คําว่า “กิเลสเกิด” มันเป็นวินิจฉัย เป็นการวินิจฉัยของปัญญาของครูบาอาจารย์แต่ละองค์ว่าสิ่งนั้นมันจะเป็นคุณหรือเป็นโทษ สิ่งนั้นเป็นคุณๆ เป็นคุณเพราะมันเกิดแล้วมันมีความสุข มันมีความสุขมีความพอใจนะ แต่ถ้าเวลามันติดนั่นน่ะ ไอ้สุขไอ้พอใจนั่นเป็นอะไร ไอ้นี่เรียกว่าธรรมเกิด

เขาถามว่า โลกนี้ไม่มีสาระ แล้วให้หลวงพ่อวินิจฉัย

ถ้าวินิจฉัยก็วินิจฉัยอย่างนี้ จะบอกว่ามันไม่มีเลย ไม่มีเลยมันมาจากไหน มันก็มาจากจิตของเรา มาจากความรู้สึกของเรา มันก็มีของมัน แต่มีแล้วมันเป็นประโยชน์หรือเป็นโทษกับผู้ที่เกิดขึ้นล่ะ ถ้ามันเป็นประโยชน์มันก็ดีไป ถ้ามันเป็นโทษก็ต้องว่ากันตามนั้น จบ

ถาม : เรื่อง “ไม่เห็นจิต”

หลวงพ่อครับ หลังจากที่ผมนั่งภาวนาแล้วตัวหมุน ผมก็เริ่มนั่งใหม่ แล้วกําหนดอานาปานสติเหมือนเดิม คราวนี้มันก็หมุนเหมือนเดิม แต่ผมเพียงแค่ไปรู้ว่าไม่หมุนไปตามมัน กลับมากําหนดอานาปานสติ เหมือนอาการหมุนก็ค่อยๆ หายไป

คราวนี้อาการที่เกิดต่อมาก็คือมันสงบ สงบมากจนรู้สึกว่าไม่มีอะไรเลย แต่ผมก็พยายามกําหนดลมหายใจต่อ แต่อาการมันก็หยุดอยู่ที่ตรงนี้ นิ่ง เงียบ อื้อ ไม่สนใจอะไรทั้งสิ้น พอถึงตรงนี้ผมควรนึกภาพกายบ้าง พยายามนํามาพิจารณาบ้าง พอได้นิดหน่อยแต่ไม่คืบหน้า เพราะไม่รู้ว่ามาถูกทางหรือเปล่า มันไม่มั่นใจครับ ผมอยากถามหลวงพ่อว่า ผมควรทําอย่างไรต่อไปดี

ตอบ : ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ปริยัติเรามีการศึกษา ศึกษามาทางปัญญาขึ้นมา ปริยัติขึ้นมา ปริยัตินี้เป็นแนวทางการศึกษา เป็นทฤษฎี เวลาปฏิบัติๆ เวลาปฏิบัติแล้วมันจะเกิดการกระทํา พอเกิดการกระทําขึ้นมาแล้วมันจะมีผลตอบสนอง ถ้าผลตอบสนองนี่มันมีถูกและผิด

พอถูกและผิด ถ้าผิดมันก็เป็นมิจฉา มิจฉาก็ต้องแก้ไขให้เป็นสัมมา สัมมาคือมันถูกต้องดีงาม เวลาปฏิบัติขึ้นมา ปฏิบัติจนกว่าเราจะมีสติมีปัญญาของเรารู้เท่าตามความเป็นจริงของเรา ถ้ามันเป็นความจริง ข้อเท็จจริงอันนั้นมันปฏิเวธคือความรู้แจ้ง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาที่เราปฏิบัติ โดยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านให้ประพฤติปฏิบัติ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นผู้ที่รื้อค้น เป็นผู้ที่ฝึกหัด เป็นผู้ที่ค้นคว้าในใจของท่านจนประสบความสําเร็จ การที่จะประสบความสําเร็จมันต้องมีผลกระทบมากมายมหาศาล ความผลกระทบมากมายมหาศาล เวลาท่านสอนขึ้นมา ท่านถึงมีองค์ความรู้ของท่าน

เวลาท่านเทศนาว่าการ อะไรสําคัญๆ หลวงตาจะบอกว่า สิ่งใดที่เป็นสําคัญ คําว่า “สําคัญของมัน” คือมันจะมีผลได้เสียกับผลการประพฤติปฏิบัติ ท่านจะบอกอันนี้สําคัญมาก ท่านพยายามไม่ยอมบอก ท่านบอกว่า ถ้าบอกไปแล้วมันจะเป็นสัญญา คือคนไปรู้โจทย์ก่อน คนไปรู้ก่อนมันจะคาดจะหมาย การคาดการหมายมันจะเป็นผลลบกับผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น คือทําให้มันยากขึ้น ทําให้มันติดพันมากขึ้น ทําให้มันแก้ไขได้ยากขึ้น ท่านจะข้ามไปๆ นี่ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีความรู้จริงนะ

ฉะนั้น เวลาท่านเทศนาว่าการ ท่านจะบอกตรงนี้เป็นความสําคัญ ท่านจะข้ามไปๆ ท่านจะไม่บอก ท่านจะบอกแต่เหตุ นี่เวลาประพฤติปฏิบัติมา หลวงตาท่านบอกว่า เวลาท่านเทศน์หมดไส้หมดพุง หมดไส้หมดพุงคือท่านมาเปิดเผยๆ เปิดเผยขึ้นมาเพื่อขัดแย้งกับไอ้พวกที่มันกล่าวตู่ไง

เวลาท่านเปิดเผยๆ เพราะไอ้คนที่กล่าวตู่มันกล่าวตู่ผิดๆ กล่าวตู่แล้วอ้างอิงว่าหลวงปู่มั่นว่าอย่างนั้น หลวงปู่มั่นว่าอย่างนี้ ท่านก็จะเอาความจริงของท่านมาเทียบเคียง พอเทียบเคียง มันก็เอามาเปิดเผยใช่ไหม พอเปิดเผยขึ้นมาเพื่อยืนยันกับผู้ที่กล่าวตู่ ผู้ที่พูดโดยทฤษฎี

ฉะนั้น เวลาพอท่านพูดออกมา มันเปิดเผยขึ้นมา คนที่ประพฤติปฏิบัติ คนที่ฟังธรรมๆ ของหลวงตา ท่านบอกว่าหมดไส้หมดพุงเลย หมดไส้หมดพุง ท่านก็ยังมีเกร็ด มีสิ่งสําคัญๆ เก็บไว้ของท่านอยู่เหมือนกัน

ฉะนั้น สิ่งที่เวลาจะปฏิบัติ เวลาปฏิบัติขึ้นมามันจะมีของมัน มันมีอาการของมัน มันต้องมีประสบการณ์ของจิตน่ะ

ฉะนั้น เวลาที่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเรานั่งกัน เราประพฤติปฏิบัติกัน คนเขาบอกว่า เวลาประพฤติปฏิบัติธรรมต้องมีความสุข จะต้องมีความสุข จะต้องสิ่งใดประสบความสําเร็จ มันจะเป็นชั้นเป็นตอนของมันขึ้นไป แต่ถ้ามันมีปัญหาขึ้นมาแสดงว่าปฏิบัตินี้ผิด

การประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาประพฤติปฏิบัติไปมันจะมีอุปสรรคของแต่ละคนๆ อุปสรรคเช่นนี้มันเกิดมาจากจริตนิสัย เกิดมาจากเวรจากกรรมของจิต จิตที่มันสร้างสมมา จิตที่เกิดเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันสร้างเวรสร้างกรรมมาทุกดวงทั้งนั้นน่ะ แต่มันสร้างมามากสร้างมาน้อยมันจะมีอุปสรรคแตกต่างกันไป ถ้ามีอุปสรรคแตกต่างกันไป ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม วิปัสสนาธุระๆ ท่านจะกําหนดตรงนี้ กําหนดว่า เวลาจิตมันทําความสงบของใจ ใจมันสงบจริงหรือไม่

เวลาจิตที่มันจะสงบลงมามันจะมีอุปสรรคของมันนะ ดูสิ อย่างที่ว่าจิตที่คึกคะนอง หลวงตาท่านพูดบ่อย จิตที่คึกคะนองเวลามันเป็นไป ในประวัติหลวงปู่มั่นน่ะ เวลาหลวงปู่มั่นท่านบอกให้ลงมาก็ลงไปใต้ถุนเลย เวลาขึ้นก็ขึ้นไปบนหลังคาเลย

ไม่ใช่ ท่านให้ขึ้นมาบนเรือนไง ทําความสงบของใจก็เข้ามาที่ใจนี่ ไม่ใช่ลงไปที่ใต้บาดาลนั่น ไม่ใช่ทะลุขึ้นไปจนไปอยู่บนสวรรค์นั่น มันก็ไม่ใช่ทั้งนั้นน่ะ จิตของคนมันจะให้มัชฌิมาปฏิปทาความสมดุลพอดีมันหาได้ยาก มันจะถลําไปทางใดทางหนึ่ง มันจะถลําไปตลอด ฉะนั้น เวลาถลําไป ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านจะแก้ตามนั้น

ฉะนั้น แนวทางปฏิบัติก็จะบอกว่า ถ้าเรากําหนดรู้ตัวพร้อมมันจะไม่เกิดนิมิต มันจะไม่เกิดอะไรทั้งสิ้น

ไม่เกิดอะไรมันก็ไม่ได้อะไรเลย ไอ้พวกเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา พอจิตมันจะสงบเข้ามา จิตมันจะเข้าสู่ความสงบสงัด มันก็มีอุปสรรคทั้งนั้นน่ะ ถ้ามีอุปสรรค มันจะเข้ามาสู่ที่ว่า เวลาเรานั่งไปแล้วตัวมันหมุน มันมีอาการวูบวาบ เพราะอะไร เพราะมันเป็นข้อเท็จจริงน่ะ

คนกินข้าวนะ เผ็ดนะ มันร้อนนะ มันเย็นจืดชืด มันไม่มีรสชาติ มันก็รู้ถึงรสของมันทั้งนั้นน่ะ นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันจะเป็นไปมันจะเกิดวิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์

วิตก วิจาร เวลาพุทโธๆ วิตก วิจาร แค่วิตก วิจาร แค่บริหารจัดการไง เหมือนตอนนี้เขาเข้าฟิตเนสกัน เขาออกกําลังกายกัน ก็แค่ออกกําลังกาย ร่างกายเรายังไม่แข็งแรงเลย จิตเรายังไม่ลงอะไรเลย แล้วมันจะเป็นไป มันก็มีของมันใช่ไหม บางคนทําแล้วไม่มั่นคงก็เลิกไป บางคนทําแล้วถ้าพยายามฝึกหัดของตน มีความมุมานะ มันก็ประสบความสําเร็จ จิตก็เหมือนกัน พุทโธๆๆ มันจะมีอาการของมัน มีอุปสรรคของมันแล้วแต่อุปสรรคของคนคนนั้น

นี่เหมือนกัน ย้อนกลับมาที่คําถาม คําถามบอก เวลาเขานั่งแล้วตัวมันหมุน ตัวมันหมุนน่ะ

ตัวมันหมุนๆ เพราะเวลาคนเจ็บไข้ได้ป่วยเวลาเป็นไข้ เวลามันวูบมันก็เป็นอย่างนี้ อาการของมัน คนเจ็บไข้ได้ป่วยโดยธรรมชาติมันยังเป็นเลย แล้วมานั่งสมาธิขึ้นมา ถ้ามันมีอาการหมุน อาการต่างๆ มันหมุน เราก็หาเหตุผลสิ เราหาเหตุผลของเรา เรากําหนดพุทโธของเรา จิต เวลานั่งไปแล้วมันมีอาการวูบวาบอะไรต่างๆ ไปร้อยแปด เราอยู่กับพุทโธ เห็นไหม

หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ หลวงตา ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาท่านล่วงไปแล้ว เวลาพระราชทานเพลิงศพแล้วเป็นพระธาตุทั้งนั้น ท่านบอกว่า “ให้อยู่กับผู้รู้ ให้อยู่กับพุทโธ ไม่เสียหาย”

จิตของพวกเราให้อยู่กับผู้รู้ ให้อยู่กับพุทโธ อาการที่มันจะเป็นไป อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ เดี๋ยวมันจะหายไปเอง มันจะหายไปเองเพราะเราไม่วูบวาบไปกับมัน เราไม่ตื่นเต้นไปกับมัน เราไม่ให้สิ่งใดมันมายุมาแหย่ไปกับมัน อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ แล้วสิ่งที่เกิดขึ้น เราไม่ต้องการสิ่งนั้น เราต้องการพุทโธ เราต้องอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราอยู่กับผู้รู้ของเรา อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ จะไม่เสียหาย

หลวงตา หลวงปู่มั่นท่านยํ้านักยํ้าหนาเลย “อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ มันจะไม่เสียหาย ไม่เสียหาย”

ไอ้ที่ออกไปรู้นู่นรู้นี่ ออกไปนั่นล่ะมันจะเสียหาย นี่ก็เหมือนกัน จิตมันหมุนๆๆ มันจะหมุน มันจะสิ่งใดก็แล้วแต่ เราไม่รับรู้สิ่งนั้น เราอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ แล้วมันจะดีขึ้น สิ่งที่รู้สิ่งที่เห็น เราอยู่ตรงนี้ ถ้าอยู่ตรงนี้แล้วมันก็ค่อยๆ ดีขึ้น ถ้าดีขึ้นมาแล้ว

เขาบอกว่า เขาจะพิจารณา ออกมาพิจารณาบ้าง ออกมาอย่างนี้ได้หรือไม่

ถ้าจิตสงบแล้ว เราปฏิบัติเพื่อให้จิตสงบ

นี่เขาบอกว่า อาการต่อมาที่มันสงบมากจนรู้สึกว่าไม่มีอะไรเลย

ไม่มีอะไรเลย มันต้องอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ พุทโธจนพุทโธไม่ได้ พุทโธไม่ได้ เดี๋ยวมันก็คลายตัวออกมา มันต้องมีสติอยู่

ถ้าบอกว่า สงบจนไม่รู้อะไรเลย ไม่มีอะไรเลย

ระวังไว้ มันจะลงสู่ภวังค์ เวลาจิตที่มันหมุน มันหมุนมันก็ต่อต้าน ให้เราวิตกกังวล ให้เราเข้าสู่ความสงบไม่ได้ แต่เวลามันถลําไปนะ มันก็บอกว่า “ไม่มีอะไรเลย หาอะไรก็ไม่เจอเลย”

นี่มันเป็นทั้งสองข้าง ไอ้จะเข้าก็เข้าไม่ได้ ติดไอ้หมุนๆ อยู่นี่ ไอ้พอจะเข้าไปก็หายไปเลย ไม่มีอะไรเป็นแก่นสารเลยหรือ มันต้องมีสิ เราพุทโธเราก็อยู่กับพุทโธของเรา ถ้าอยู่กับลมหายใจเราก็อยู่กับลมหายใจของเรา จะละเอียดจะหยาบ เราก็รู้ของเราอยู่ ถ้าละเอียดมันก็ละเอียด ละเอียดเพราะด้วยการกระทําของเรา ถ้ามันจะหยาบ หยาบ เราก็ยังรักษาใจของเราอยู่ อยู่อย่างนี้ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ อยู่กับสติสัมปชัญญะ รักษาตรงนี้เข้าไป

อาการต่างๆ ที่มันเกิดขึ้นมันเป็นอุปสรรค เวลาจะทานข้าว ยกสํารับมา เรายังต้องมีฝาชีปิดไว้กันแมลง กันทุกอย่างที่มันจะมาตอม นี่ก็เหมือนกัน เราจะกําหนดพุทโธ เราใช้กําหนดลมหายใจเข้าออกเพื่อจิตสงบ มันจะมีอุปสรรคทั้งนั้นน่ะ คนทําอะไรมันจะมีอุปสรรค แต่มีอุปสรรคแล้ว อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ถ้าจิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา นั่นอีกเรื่องหนึ่ง

นี่พูดถึงว่า เวลาเขาถามถึงปัญหาของเขา ถ้าปัญหาของเขา ปัญหามีทุกๆ คน ปัญหาเขามีไว้ให้แก้ไข เพราะปัญหามันเกิดจากกิเลส กิเลสที่มันยุมันแหย่ในใจนั่นล่ะ เวลาการประพฤติปฏิบัติ สัจธรรมเป็นของจริงทั้งนั้น เป็นความดีทั้งนั้น แต่สิ่งที่มีปัญหาก็คือกิเลสมันยุมันแหย่ ถ้ากิเลสมันยุมันแหย่ เราแก้ไขตรงนี้ แก้ไขตรงนี้ขึ้นมาเพื่อประโยชน์กับเรานะ นี่พูดถึงการปฏิบัติ สองปัญหาแล้วนะ

นี่ปัญหาต่อไป ปัญหาต่อไปนะ อันนี้ปัญหาของพระเขาถามเรื่องปาราชิก

ถาม : “ปาราชิก”

กราบหลวงพ่อที่เคารพ กระผมขอเมตตาถามหลวงพ่ออธิบายปาราชิกของภิกษุข้อลักทรัพย์ที่มีมูลค่า ๕ มาสก ถ้าเทียบกับเงินไทยในสมัยปัจจุบันเท่ากับกี่บาทของค่าเงินในปัจจุบัน อย่างเช่นในตําราของวัดบวรนิเวศวิหารท่านแสดงไว้ว่า เท่านํ้าหนักทอง ๒๐ เมล็ดข้าวเปลือก นํ้าหนัก ๐.๕ กรัมของทอง เมื่อนํามาขายเป็นค่าเงินไทยแล้วได้เท่าไรเทียบกับราคาทองคําในขณะวันกระทําความผิดนั้น อย่างนี้ถูกต้องตามวินัยข้อนี้หรือไม่ครับ

ตอบ : ถูก ก็ถูกตามนั้น ถูกตามนั้น ทีนี้มันเป็นวัฒนธรรมมันเป็นประเพณีของชาวพุทธ เพราะชาวพุทธเมื่อก่อน ภาษามคธมันยังไม่ได้แปลเป็นภาษาไทย พอยังไม่ได้แปลเป็นภาษาไทย เมื่อก่อนนั้นการจารึกธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจารึกโดยอักษรขอม ฉะนั้น อักษรขอม ผู้ที่ศึกษาไม่ได้ ผู้ที่ไม่ได้ภาษาก็ไม่เข้าใจสิ่งนั้น สุดท้ายแล้วตอนหลังเราแปลกันมา แปลมาเป็นภาษาไทยโดยทางนักวิชาการเขาทํากันมา

ฉะนั้น สิ่งที่ขณะที่แปลไว้ สมัยนั้นสมัยที่ทองคํา ๕ มาสกเท่ากับข้าวเปลือก ๒๐ เมล็ด ราคาเท่ากับ ๑ บาท แต่ ๑ บาทในสมัยโบราณเราไง เราก็เลยตีค่ากันว่า ถ้าเกิน ๑ บาท แต่ ๑ บาทนี้เป็น ๑ บาทสมัยสตางค์น่ะ ใช้เงินสตางค์กันน่ะ ๑ บาท แต่ในสมัยปัจจุบันนี้ก็มีค่ามากขึ้น

แต่ทีนี้คําว่า “๑ บาทสมัยนั้น” เราก็พูดกันติดปากมาว่าพระเรามีค่าเท่ากับ ๑ บาท ลักทรัพย์เกิน ๑ บาท ขาดจากความเป็นพระ เป็นปาราชิก ขาดจากความเป็นพระ การลักทรัพย์ การฉ้อโกงราคา ๑ บาท ฉะนั้น ในปัจจุบันนี้ อย่างเช่นตําราวัดบวรนิเวศวิหารท่านแสดงไว้ว่า เท่ากับนํ้าหนักทอง ๒๐ เมล็ดข้าวเปลือก นํ้าหนักเท่ากับ ๐.๕ กรัมของทอง เมื่อนํามาขายเป็นค่าเงินไทยแล้วได้เท่าไรเทียบกับราคาทองคําในขณะวันที่กระทําผิดนั้น อย่างนี้ถูกต้องหรือไม่ครับ

ถูก อันนี้ถูกต้องถ้าเราวินิจฉัยกันแค่นี้ไง แต่ในการกระทํามันมีที่มาที่ไปอีกเยอะแยะ คําว่า “มีที่มาที่ไป” มีเจตนาหรือไม่มีเจตนา เป็นการลักหรือไม่เป็นการลัก นี่เขาว่ากันไปนะ นี่พูดถึงว่า เวลาเขาเกิดอธิกรณ์แล้วเขาสอบสวนกันมันก็เป็นกรณีอย่างนั้นไป

แต่ถ้ามันเป็นภาษาเรา เราบวชแล้ว เรามีเจตนา เราอยากทําคุณงามความดีของเรา เราไม่ทําสิ่งนี้เลย เราไม่ทําเลย

ฉะนั้น เวลาบวชในอุปัชฌาย์ นิสสัย ๔ อกรณียกิจ ๔ คือสิ่งนี้ห้ามทําเลย ปาราชิก ๔ เขาจะบอกเลย ห้าม เพราะมันขาดจากความเป็นพระโดยอัตโนมัติเลย มันขาดจากความเป็นพระ เราจะรู้หรือไม่รู้ มันขาดจากความเป็นพระไป ฉะนั้น ขาดจากความเป็นพระไป ขาดโดยที่เราไม่รู้ตัว ตาลยอดด้วน เราไม่ได้แล้ว ฉะนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันถึงปฏิบัติไปไม่ได้ ปฏิบัติไปแล้วมันอั้นตู้ทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านถึงห่วงตรงนี้มาก ถึงห่วงตรงนี้มาก จะดูแลรักษา จะสั่งสอน ฉะนั้น เวลาเป็นปะขาวมาก่อนจะบอกว่าอะไรทําได้อะไรทําไม่ได้ ถ้าทําไม่ได้แล้วไม่ควรทํา ถ้าไม่ควรทํา

แต่ถ้าอันนี้มันเป็นคําถามทางวิชาการ เขาบอกว่า “กราบหลวงพ่อที่เคารพ กระผมขอเมตตาจากหลวงพ่ออธิบายปาราชิกของภิกษุข้อลักทรัพย์ ที่มูลค่า ๕ มาสก เทียบกับเงิน”

อันนี้อธิบาย อธิบายมันก็ต้องมีที่มาที่ไปไง ที่มาที่ไปว่า ลัก ลักอะไร มีค่าเท่าไร แล้วทําอย่างไรถ้าเวลาลัก แต่ถ้ามันมีพระบางทีวิสาสะ คําว่า “วิสาสะ” เป็นพระที่รักกัน เป็นพระที่เป็นหมู่คณะกัน ใช้เงินกระเป๋าเดียวกัน

ใช้เงินกระเป๋าเดียวกัน คือว่าได้สิ่งใดมา มีพระที่วิสาสะนะ หยิบจับหยิบฉวยกันได้ แล้วเวลาพอล่วงผ่านไปแล้วมีปัญหาขัดแย้งกัน จะมาโทษว่าสิ่งนั้นเป็นปาราชิก มาแบบว่าหยิบของตนไปค่าเกิน ๕ มาสกอย่างนี้ไม่ได้ เพราะขณะนั้นน่ะวิสาสะขึ้นมาตั้งแต่ต้น แล้วมาผิดใจกันทีหลัง มันไม่ครบองค์ประกอบหรอก ไอ้กรณีอย่างนี้มันมี

ทีนี้เวลาที่พระที่ผิดใจกันแล้วจะคิดว่าใครทําผิดๆ ก็จะย้อนกลับมาที่วินัยนี่ไง ปาราชิก ๔ แล้วพยายามจะชักให้เข้าสู่ปาราชิก ๔

มันไม่เข้าหรอก มันไม่เข้าเพราะเจตนาเริ่มต้นมันไม่มาอย่างนั้น เจตนาเริ่มต้นเรามา เราวิสาสะกันมา เราเป็นหมู่คณะกันมา เรารักใคร่กันมา เราใช้เงินร่วมกันมา เวลามันผิดใจกันก็จะมายกให้เข้าไปกับปาราชิก ๔

ไม่ มันต้องมีเจตนาสมบูรณ์ตั้งแต่ทีแรก ต้องมีเจตนาสมบูรณ์ว่าตั้งใจจะหยิบฉวยของเขา แล้วก็หยิบฉวยขึ้นมา หยิบฉวยแล้วได้ไปแล้ว จบ ถ้าตั้งใจหยิบฉวย ทีนี้คําว่า “ตั้งใจหยิบฉวย” มันเพราะอะไรล่ะ

มันเพราะกิเลส มันเพราะความอยากได้ ความต้องการของเขา ความต้องการของเขาโดยคิดว่าลักทรัพย์ ลักของเขา ไม่มีใครรู้ใครเห็น แต่มันไม่ได้คิดถึงธรรมวินัยเลย ธรรมวินัย ทําที่ลับที่แจ้ง ไม่เกี่ยว ให้ผลเหมือนกันหมด

ฉะนั้น เวลากิเลสมันปิดหูปิดตามันก็อยากจะไปทํา พอไปทําขึ้นมาแล้ว ไปทําโดยกิเลสมันเร้า พอกิเลสมันเร้า ทําสมใจมันแล้ว เวลาผลออกมา โอ้! ตาย ขาดจากความเป็นพระไปแล้ว ฉะนั้น ไอ้กิเลสกับเราเวลามันอยู่ด้วยกันมันไม่เท่าทันมันไง แต่วินัยก็คือวินัยวันยังคํ่า ที่ลับที่แจ้ง จะที่ไหน เป็นอย่างนั้นตลอด ไม่มีข้อยกเว้นใดๆ ทั้งสิ้น แล้วพอเป็นแล้วเรารู้หรือไม่รู้ล่ะ ถ้ารู้หรือไม่รู้ เห็นไหม

ในชาติปัจจุบันนี้ถ้าปาราชิก ๔ มันก็ปิดกั้นมรรคผล ถ้าปิดกั้นมรรคผลเฉพาะชาตินี้ ชาติต่อไปก็จบ ถ้าปิดกั้นมรรคผลแล้วมันก็ยังทําคุณงามความดีได้ ไปเกิดบนสวรรค์ได้ ทําอะไรได้ แต่มันปิดกั้นเรื่องวินัย มันไม่สะอาดบริสุทธิ์พอ นี่พูดถึงพระปฏิบัตินะ พระปฏิบัติห่วงเรื่องวินัยมาก ถ้าพระปฏิบัติจริงๆ นะ

เพราะเราอยู่ในวงการปฏิบัติ พระเพื่อนกันเขาพูดเลย พวกเรา ครูบาอาจารย์ มีความภูมิใจในความเป็นพระป่า แล้วพอเป็นพระป่ามันก็ถือตัวถือตน ถือว่าตัวเองมีคุณงามความดีเหนือเขา ทําสิ่งใดทําแต่ด้วยความตามใจของตัว จนเขานินทากันว่าป่าเถื่อน ไม่ใช่พระป่าเพราะรู้เท่าทันกิเลส เป็นความป่าเถื่อน

โอ้โฮ! ฟังแล้วสะเทือนใจมาก นี่พระกับพระเวลาเราคุยกันนะ ฉะนั้น จะทําสิ่งใด ถ้าเป็นพระที่ดีมันก็ต้องเป็นพระที่ดีตั้งแต่เรา อย่าสําคัญตนว่าเป็นพระป่า พระป่าจะทําอะไรก็ทําแต่ตามใจตัว

เขามองดูว่ามันเป็นพระป่า พระป่าคือพระที่ระแวดระวังภัย พระป่าคือพระที่เคารพธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเราๆ เคารพในองค์ศาสดานั้น ถ้าเคารพในองค์ศาสดานั้นทําสิ่งใดต้องทําด้วยเจตนาที่สะอาดบริสุทธิ์

ความสะอาดบริสุทธิ์ๆ ของเราน่ะ แต่ความไม่รู้เท่า ทําไปๆ ทําไปแล้ว ถ้าเป็นวิสาสะอะไร เวลารักกันชอบกันก็เห็นดีเห็นงามต่อกัน เวลาผิดกันขัดแย้งกันก็จะมาเพ่งโทษต่อกัน อย่างนี้ใช้ไม่ได้ เราต้องเสมอต้นเสมอปลาย ถ้าเริ่มต้นเสมอต้นเสมอปลายมันจะถูกต้องไง

นี่พูดถึงคําว่า “ปาราชิก” ปาราชิก ถ้าเขาทํา ใครคนใดทําด้วยความไม่รู้เท่า ทําโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากปิดหูปิดตาเขา คือปาราชิก เขาจะรู้ไม่รู้ มันมีผลโดยข้อเท็จจริง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอย่างนั้น ไม่มีที่ลับ ไม่มีที่แจ้ง ไม่มีสิ่งใดทั้งสิ้น ตรงต่อธรรม ปฏิบัติตนสามีจิกรรม ปฏิบัติธรรมตรงต่อธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติธรรมเพื่อคุณธรรม ปฏิบัติธรรมเพื่อแบบนี้ ไม่ใช่เอาเรื่องธรรมวินัยนี้มาเที่ยวจับผิดกัน มาเที่ยวทําลายกัน มันเป็นไปไม่ได้

ฉะนั้น ถ้าใครทําผิดไปแล้วมันเป็นกรรมของสัตว์ ใครทําผิดแล้วคนนั้นเป็นกรรมของสัตว์ มันก็อยู่กับใจดวงนั้น ปิดไม่ได้หรอก ไม่มีที่ลับ ไม่มีที่แจ้ง ใครทําก็คือคนนั้นรับรู้ รับรู้มันก็เป็นของคนนั้น

แต่ถ้าเราไม่ได้ทํา หรือเราไม่เข้าใจแล้วทําสิ่งใดไป ถ้ามันไม่มีเจตนา มันเศร้าหมอง ศีลด่าง ศีลพร้อย ศีลทะลุ ศีลขาด มันเศร้าหมอง เราให้เห็นโทษของกิเลสไง ให้เห็นโทษของกิเลส ไอ้นี่เราก็ระวังของเรา เราจะไม่ทําตามนั้น

นี่พูดถึงธรรมวินัย ธรรมวินัยนี้สําคัญนะ แต่เวลาพระป่าเรา เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์บอกศีล ปาราชิก ๔ มันอยู่ในศีล ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๑๓ อนิยต ๒ นิสสัคคีย์ ๓๐ แล้วก็ปาจิตตีย์ใช่ไหม ปาจิตตีย์แล้วก็เสขิยะ มันสวดทุก ๑๕ คํ่า สวดทุก ๑๕ คํ่า แล้วของเรามันต้องรักษาของเรากันอยู่แล้ว ฉะนั้น เวลาศีล พระบวชแล้วต้องรู้

เวลาพระกรรมฐานเราเมื่อก่อนก่อนจะบวชต้องเป็นปะขาว ๔ ปี ๕ ปี จนท่องปาฏิโมกข์ได้ถึงให้บวชกันน่ะ มันรู้อยู่แล้ว ของรู้อยู่แล้ว มันของใกล้ตัว

ครูบาอาจารย์ท่านไม่พูดถึงสมาธิเลย เวลาหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์นะ ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาศีล ศีลก็เข้าใจกันอยู่แล้ว ศีลก็ต้องมีอยู่แล้ว พระเป็นพระก็ต้องมีศีล ๒๒๗ อยู่แล้ว มีศีลอยู่แล้ว แล้วเทศน์ก็สมาธิไปเลย

แต่เวลาเขาบอกว่า พระกรรมฐานต้องอธิบายเรื่องศีลก่อนสิ ศีลมันสะอาดบริสุทธิ์หรือไม่ ก็มาจํ้าจี้จํ้าไชกันเรื่องศีล ก็เทศน์ที่ศีล ก็เลยอยู่ระดับนี้ ไม่ขึ้นเข้าสมาธิ เราพูดสมาธิ เขาเลยบอกว่ามันตัดตอน เราเห็นพระเขาติเตียนกันอยู่ว่าพระกรรมฐานไม่ค่อยพูดเรื่องศีล

ศีลมันเป็นเรื่องปกติที่ควรต้องรู้ต้องมีอยู่แล้ว คนไทยต้องรู้กฎหมายไทย นี่ก็เหมือนกัน ศีลมันก็เรื่องของศีล แล้วเรื่องของสมาธิ สมาธิต้องทําให้ได้ ตอนนี้พูดถึงสมาธิ สมาธิก็เลยกลายเป็นมิจฉาไปเลย ว่างๆ ว่างๆ อะไรก็ไม่รู้ ไม่มีหลักไม่มีเกณฑ์อะไรกันเลย แล้วจะเป็นปัญญาขึ้นมาก็เป็นสัญญาทั้งนั้น ไปจําของครูบาอาจารย์มาแล้วก็กล่าวตู่กันไปบ้าบอคอแตก

แต่ถ้ามันเป็นจริงๆ ขึ้นมา มันเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มึงรู้เองเห็นเอง พูดไม่ได้เหรอ รู้ขึ้นมาบนหัวใจ มันเหยียบยํ่ากิเลส มันทําลายกิเลส ทําไมพูดไม่ได้ ถ้ามันพูดได้ เป็นจริงได้ มันเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก พวกกรรมฐานเรามันต้องมั่นคงอย่างนี้ ถ้ามั่นคงอย่างนี้มันก็สมบูรณ์ของเรา นี่พูดถึงเรื่องปาราชิก เอวัง

เรามีเป้าหมาย เป้าหมายของเรามันก็ดี
เป้าหมายของเราดี แต่เรามีความสามารถอย่างนั้นไหม
เรามีความสามารถอย่างนั้น
ถ้าเรามีความสามารถอย่างนั้น เราทําได้ถึงที่สุดมันก็ถูกต้อง
ถ้าเราไม่สามารถอย่างนั้น แต่เราสามารถในทางอื่นน่ะ
เราไม่มีความสามารถทางนี้ แต่เรามีความสามารถทางอื่น
เรามีความสามารถที่จะรักษาดูแลใจของเราได้
เรามีความสามารถอย่างนั้น
เราก็ทําตามความสามารถของเราไง

๓

จิตรวม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ พฤศจิกายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “จิตไม่รวม”

หลวงพ่อครับ ผมภาวนาต่อไปเรื่อยๆ จนรู้สึกว่าจิตไม่รับรู้สิ่งอื่นจากข้างนอก รู้สึกว่าทุกสิ่งนิ่งไปหมด รู้อยู่แต่ที่คําบริกรรมอย่างเดียว ผมภาวนาอานาปานสติในช่วงแรก จนถึงช่วงนี้ก็เปลี่ยนมาภาวนาเป็นเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ก็ภาวนาต่อไปเรื่อยๆ แต่ไม่รู้จะไปต่ออย่างไร เพราะรู้สึกว่ายังนึกคําบริกรรมได้อยู่ จิตเหมือนยังไม่รวมครับ

ผมอยากถามหลวงพ่อว่า ผมภาวนาต่อไปเรื่อยๆ ถูกทางหรือไม่ครับ แล้วเรื่องจิตรวมไม่รวมนี้จําเป็นหรือไม่ครับ ผมรู้สึกว่าภาวนาแล้วมันฝืนอยากให้จิตรวม มันเลยไม่รวมครับ

ตอบ : เพราะเราไปตั้งเป้าไง ตั้งเป้าว่าจิตมันต้องรวม ถ้าจิตมันรวมแล้ว คําว่า “จิตรวม” จิตมันเป็นสมาธิอยู่แล้วน่ะ ถ้าจิตมันไม่เป็นสมาธินะ ถ้าคนภาวนาจิตไม่เป็นสมาธิ พุทโธของเราหรืออานาปานสติของเรามันจะไม่ต่อเนื่อง

คําว่า “ต่อเนื่องๆ” เราพุทโธๆๆ ต่อเนื่อง หรือกําหนดลมต่อเนื่องมามันก็มีสมาธิ มีสมาธิคือจิตเรามันอยู่กับคําบริกรรม อยู่กับเครื่องเกาะ อยู่ที่อาศัย เพราะจิตนี้มันเป็นนามธรรม ตัวมันเองไม่รู้จักตัวมันเอง แต่มันรู้อารมณ์ มันรู้สิ่งที่มันกระทบนะ มันรู้เรื่องรูป รส กลิ่น เสียง มันรู้เรื่องข้างนอกหมดล่ะ แต่มันไม่รู้จักตัวมันเอง เราอาศัยพุทโธๆๆ ก็เพื่อต้องการให้มันรู้จักตัวมันเอง

ทีนี้ถ้ามันกําหนดพุทโธหรือใช้อานาปานสติ ถ้ามันต่อเนื่องได้เรื่อยๆ มันก็มีสมาธิในระดับหนึ่ง มันมีสมาธิระดับหนึ่งนะ ถ้าไม่มีสมาธิ มันฟุ้งซ่านมาก มันเดือดร้อนมาก มันอึดอัดมาก มันส่งออก มันอึดอัดขัดข้องไปหมด

แต่ถ้าเราพุทโธๆๆ หรือใช้อานาปานสติ รู้สึกว่ามันไม่เดือดร้อน รู้สึกว่ามันระงับของมันได้ นี่ก็เป็นสมาธิ มีสมาธิแล้วบ้างบางส่วน แต่อย่างที่ว่าถ้าจิตรวมๆ ถ้าคําว่า “สมาธิ” สิ้นสุดของมันนะ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ อัปปนาสมาธิคือจิตรวมใหญ่ จิตรวมมันปล่อยหมดจนสักแต่ว่ารู้ แล้วเราก็มีเป้าหมายว่าเราต้องจิตรวมๆ

คําว่า “จิตรวม” จิตรวมแล้วเป็นอานาปานสติ มันวิปัสสนาไม่ได้นะ เวลาจิตรวมเข้าไปมันมีความสุขมาก ขณะที่ว่าเรากําหนด ผู้ภาวนา ผู้ถามบอกว่าเขาภาวนาอยู่เรื่อยๆ เขาภาวนาจนรู้สึกว่าจิตมันไม่รับรู้สิ่งข้างนอกเลย

ไม่รับรู้สิ่งข้างนอกเลย แต่มันต้องมีสตินะ เราไม่รับรู้สิ่งข้างนอกเลย แต่ของเรา เราก็ต้องสมบูรณ์ของเราเนาะ เราไม่รับรู้สิ่งข้างนอกเลย ข้างในก็ไม่รับรู้เลย มันก็แปลกๆ แล้ว

ไม่รับรู้สิ่งข้างนอกเลย ดี มันไม่ออกไปรับรู้ มันไม่ไปหาฟืนหาไฟมาเผาบ้านตัวเอง มันดีอยู่แล้ว เรามีสติสัมปชัญญะของเรา ถ้ามันพุทโธหรือใช้อานาปานสติ เวลาเราฝึกหัดๆ เราฝึกหัดเพื่อความสุข เพื่อความสงบ เพื่อความระงับนะ เราฝึกหัดเพื่อตัวเราเองนะ แต่ถ้ามันแบบว่าเราฝึกหัดจนได้เป็นพระโสดาบัน เป็นพระสกิทาคามี พระอนาคามี เป็นพระอรหันต์ มันต้องมีมรรคมีผลของมันขึ้นไป มันต้องพัฒนาของมันขึ้นไป เห็นไหม บุคคล ๔ คู่ เวลาเราทําบุญ สังฆคุณ เป็นผู้ปฏิบัติดี ปฏิบัติตรง ปฏิบัติชอบ ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

เป็นผู้ปฏิบัติดี เป็นผู้ปฏิบัติตรง เป็นผู้ที่ปฏิบัติชอบ เป็นผู้ที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม แล้วของเราปฏิบัติดีไหม ปฏิบัติดี เพราะเราฝึกหัด เราอยากปฏิบัติดี แล้วมันชอบหรือยังล่ะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ โดยชอบธรรมนี่มันฆ่ากิเลสหมดไง แต่เราปฏิบัตินี่ปฏิบัติดีไหม ปฏิบัติดี แต่มันชอบธรรมไหม มันชอบธรรมหรือมันสมดุลไหม มันปฏิบัติดี แต่เราก็ยังมีกิเลสของเรา เรายังหากิเลสเราไม่เจอ เรายังไม่ค้นคว้าหากิเลสของเรา เรายังไม่รู้เลยว่าเราเป็นโรคอะไร เราควรจะแก้ไขอย่างไร เราไปหาหมอ ถามหมอเลย หมอ เราเป็นโรคอะไร แล้วควรจะแก้ไขอย่างใด

นี่ก็เหมือนกัน เราทําความสงบของใจเราเข้ามา ถ้าใจมันสงบระงับแล้วเราพยายามโน้มน้าวของเรา โน้มน้าวไปให้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เราจะตรวจสอบว่าเราเป็นโรคอะไร เราติดข้องในอะไร เห็นไหม ปฏิบัติดี ปฏิบัติตรง ปฏิบัติชอบ ความชอบธรรมมันจะต่อเนื่องไปที่นั่นไง

แต่ทีนี้พอบอกว่าต้องมาจิตรวมๆ

จิตรวม หลวงตาท่านพูดอยู่ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติหาจิตรวมได้น้อยมากนะ บางคนไม่เคยรวมเลย

คําว่า “ไม่เคยรวมเลย” แล้วเขาปฏิบัติได้อย่างไรล่ะ เขาก็มีสมาธิของเขา เขามีสมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อุปจาระนี่จิตมันสงบ แต่มันรับรู้เสียงได้ มันยังรับรู้ได้ ถ้ามันรับรู้ได้ แต่นี่เราบอกว่ามันยังติดข้องอยู่ เขาบอกเขาติดข้องอยู่เพราะเรื่องจิตรวม เขาอยากจะจิตรวมมาก ก็เลยกลายเป็นว่าจิตรวมมันก็เลยกลายเป็นว่ามันไปติดข้อง มันเลยไม่รวมเสียที มันเป็นการฝืนทนเป็นอะไร

คือเรามีเป้าหมายไง เรามีเป้าหมาย เป้าหมายของเรามันก็ดี เป้าหมายของเราดี แต่เรามีความสามารถอย่างนั้นไหม เรามีความสามารถอย่างนั้น ถ้าเรามีความสามารถอย่างนั้น เราทําได้ถึงที่สุดมันก็ถูกต้อง ถ้าเราไม่สามารถอย่างนั้น แต่เราสามารถในทางอื่นน่ะ เราไม่มีความสามารถทางนี้ แต่เรามีความสามารถทางอื่น เรามีความสามารถที่จะรักษาดูแลใจของเราได้ เรามีความสามารถอย่างนั้น เราก็ทําตามความสามารถของเราไง

นี่ก็เหมือนกัน คําว่า “จิตรวมๆ” ถ้ามันจิตรวมได้ สาธุ มันก็ดีนั่นแหละ ถ้าจิตมันรวมไม่ได้หรือถ้ามันยังไม่ทันรวม เราก็ไม่ต้องไปวิตกกังวลกับมัน เพราะคําว่า “จิตรวมๆ” จิตรวมเป็นอัปปนาสมาธิ สักแต่ว่ารู้ สักแต่ว่ารู้นี่มันต้องคลายตัวออกมามันถึงเป็นอุปจาระ พออุปจาระแล้ว อุปจาระคือมันรู้ได้ มันรู้อารมณ์ได้ มันรู้สรรพสิ่งได้ ถ้ารู้สรรพสิ่งได้ จิตต้องเป็นสมาธิ

ถ้าไม่มีสมาธิ เห็นไหม เราพูดบ่อย ผู้ที่ทําเขาบอกว่า “ไม่ต้องทําสมถะ ไม่ต้องทําสมถะ ใช้ปัญญาไปเลย ใช้ปัญญาไปเลย”...อย่างนั้นก็เป็นโลกียปัญญา

คนเราทําอาหารไม่มีวัตถุดิบเลย จะแกง ไม่มีผัก ไม่มีหญ้า ไม่มีปลา ไม่มีเนื้อ ไม่มีอะไรจะแกงได้อย่างไร แกงไม่ได้ แกงไม่ได้ มันไม่มีเนื้อ ไม่มีสิ่งที่จะมาปรุงเป็นอาหารได้ มันปรุงไม่ได้หรอก ถ้าไม่มีสมาธิมันเป็นไปไม่ได้ มันไม่มี คนที่ไม่มี ดูสิ เข้าครัวแล้วมีแต่ภาชนะ แต่ไม่มีวัตถุดิบ ไม่มีเนื้อ ไม่มีปลา ไม่มีหมู ไม่มีอะไรเลย จะทําอาหารได้อย่างไร

แต่คนถ้าทําสมาธิได้ คนทําสมาธิเป็น มันมี มีหมู มีไก่ มีทุกอย่างเลย แต่มันไม่ปรุง มันไม่ทํา นี่ไง เวลาบอกว่าไม่ต้องทําสมาธิเลย มันก็แบบว่าไม่มีวัตถุดิบเลย ทําอาหารไม่ได้ มันไม่มีอะไรให้ทํา

แต่ถ้าทําสมาธิแล้ว เราทําสมาธิแล้วเราจะรอให้มันรวม จะรอให้มันเป็นไปเองอย่างนี้ นี่ได้สมาธิแต่ไม่รู้จักทํา ของมีอยู่ ปล่อยให้มันเน่า ของมีอยู่ ปล่อยให้มันเสีย ไอ้คนไม่มีเลยมันก็อวดว่ามันมี เพราะมันไม่มีมันก็ไม่เน่าไม่เสียใช่ไหม พอไม่เน่าไม่เสียมันก็ไม่ต้องไปรักษา ไม่ต้องรักษามันก็อยู่สบายของมัน แล้วมันก็อ้างว่านั่นน่ะวิปัสสนาๆ

วิปัสสนาอะไรก็ไม่รู้ เราบอกว่าถ้าไม่มีสมาธิทําไม่ได้ พอเราจะฝึกหัดสมาธิ พอมีสมาธิขึ้นมาแล้ว มีสมาธิขึ้นมาถ้าจิตมันสงบระงับ จิตมันมีความสุขของมัน ฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ของเรามีแล้วเราฝึกหัดใช้สิ

รอจิตรวมๆ เวลาเราทําอาหารนี่นะ อาหาร วัตถุดิบมันพอที่ทําอาหารได้ก็ทําได้แล้ว มันไม่ต้องไปเอาตัวใหญ่ๆ แบบว่าเอาปลาวาฬมาเลยมาทําอาหาร ไม่ใช่ เอาปลาช่อน เอาปลานิลมันก็พอแล้ว มันทําได้แล้ว ถ้ามันทําได้แล้วมันก็ทําของมันไปไง

นี่พูดถึงว่า คําว่า “จิตรวม” นะ จิตรวมนี่มหัศจรรย์มาก สักแต่ว่ารู้ เพราะว่าถ้าจิตรวมนะ พอจิตรวมมันรวมใหญ่ คําว่า “รวมใหญ่” รวมใหญ่ ถ้าสมัยครูบาอาจารย์ของเรามีผู้ที่ปฏิบัติจิตท่านรวมบ่อย ท่านรวมได้ง่าย ท่านรวมแล้วมันติดใจ ท่านก็อยากมีความสุขอย่างนั้น เวลามีความสุขอย่างนั้นน่ะ ผู้ที่ติดในสมาธิๆ เวลามีความสุขมีความสงบก็ว่าสมาธิเป็นนิพพาน มันสุข มันสงบ มันระงับ โอ้โฮ! มันมหัศจรรย์มาก แล้วมันขี้เกียจ มันไม่ทํางาน เห็นไหม

เวลาจะทํางาน ถ้าติดสมาธิมันก็ไม่วิปัสสนา ถ้าวิปัสสนาต้องคลายตัวออกมา พอคลายตัวออกมาแล้วมันถึงวิปัสสนา แล้ววิปัสสนาอย่างไร ตรงนี้สําคัญมาก ครูบาอาจารย์ของเราผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ตรงที่เริ่มต้นวิปัสสนา เริ่มต้นจากทําความสงบเข้ามา สงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา ตรงนี้ปากซอยเข้ากันไม่ได้ ถ้ามันเข้าปากซอยได้มันจะเข้าบ้านของตน ถ้าเข้าปากซอยได้มันจะเข้าสู่ปัญญาของตน

ถ้าสู่ปัญญา ปัญญามันเกิดจากอะไร ปัญญาเกิดจากจิต กิเลสมันอยู่ที่จิต เวลาจิตสงบเข้ามา จิตสงบ ถ้าเข้าสู่จิตสงบ จิตสงบแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ฝึกหัดใช้ปัญญาหาความบกพร่องของจิตนั้น ถ้าหาความบกพร่องของจิตนั้น พิจารณาในจิตนั้น วิปัสสนาๆ แก้จิตนั้น จิตนั้นก็จิตเรานี่ไง จิตที่คนที่ภาวนานี่ไง

ฉะนั้น คําว่า เขาบอกว่าเขาติด เมื่อไหร่จิตมันถึงจะรวม ถ้ามันมีความกังวลอยู่นี่ ทีนี้คําถามถามว่า “เรื่องจิตรวมไม่รวมจําเป็นหรือไม่ครับ”

คําว่า “จําเป็นหรือไม่ครับ” มันอยู่ที่จริตนิสัยนะ ถ้าจริตนิสัยที่เขาทําได้ สิ่งนั้นมันก็เป็นความปกติของเขา เขาทําได้ง่าย อันนั้นก็ไม่ผิด ไอ้ที่ว่าเราทําได้ยากๆ มีความจําเป็นหรือไม่

ไม่จําเป็น ไม่จําเป็นว่าจะต้องให้จิตรวม จิตรวมนี่นะ พอมันรวม มันสักแต่ว่ารู้ มหัศจรรย์มากนะ อัปปนาสมาธิ อัปปนาสมาธิมันยกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่ได้

คําว่า “สักแต่ว่ารู้” มีคนไปถามหลวงตา หลวงตาบอกว่า อัปปนาสมาธิเหมือนคนนอนหลับ คนนอนหลับทํางานไม่ได้ แต่คนนอนหลับนี่นะได้นอนหลับพักผ่อนมีความสุขมากนะ

เราเป็นคนโรคนอนไม่หลับ นั่งอยู่ทั้งวันนี่ทุกข์ไหม ทุกข์เกือบเป็นเกือบตายนะ แล้วพอได้หลับทีหนึ่งได้นอนทีหนึ่ง โอ้โฮ! นั่นสุดยอดเลย นี่ก็เหมือนกัน คนนอนหลับทํางานไม่ได้แต่มันมีความสุขในการหลับนั้น รวมใหญ่ก็มีความสุขในรวมใหญ่นั้น แต่การทํางานก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง การทํางานอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น “มีความจําเป็นหรือไม่”

ไม่จําเป็น ไม่จําเป็น แล้วพอไม่จําเป็นก็ไม่ต้องไปทํามันเลยใช่ไหม

ถ้าคนเรามันมีสมบัติอย่างนั้นมันควรได้อย่างนั้น คนเรามันได้ขุมทรัพย์อย่างนั้นบอกไม่จําเป็น เราจะทิ้งขุมทรัพย์อันนั้นไปหรือ ขุมทรัพย์อันนั้นก็เป็นของเราไง ถ้าเรามีขุมทรัพย์อยู่ เราได้ขุมทรัพย์นั้น ขุมทรัพย์นั้นก็เป็นของเรา ถ้าจิตเรารวมอยู่ก็เป็นขุมทรัพย์ของเรา แต่ขุมทรัพย์นี้เราเอาไปทําประโยชน์หรือไม่ ถ้าเอาไปทําประโยชน์นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ

สมาธิเป็นสมาธิ วิปัสสนาเป็นวิปัสสนา ถ้าพูดถึงคนที่ภาวนาเป็นแล้ว ในสมาธิก็มีวิปัสสนา ในวิปัสสนาก็มีสมาธิ ถ้าคนทําได้นะ ถ้าทําได้มันก็เป็นแบบนั้น

ถามว่า “จําเป็นหรือไม่ต้องรวมใหญ่”

เพราะเขาบอกว่า เพราะเขาติดอยู่ว่าจะต้องรวมใหญ่ มันก็เลยเป็นการที่ว่ามันเลยต้องฝืน จะต้องฝืนให้จิตรวมใหญ่ มันเลยไม่รวม มันเลยไม่รวม

ก็เหมือนกับคนเป็นหนี้ ถ้าเราไม่มีเงินไปใช้หนี้ เราก็ใช้หนี้เขาไม่ได้ เราก็เป็นห่วงว่าเราต้องหาเงินจะไปใช้หนี้เขา ก็เลยเป็นพะวักพะวนจะหาเงินๆ อยู่นั่นน่ะ งานอื่นเลยไม่ทําไง

นี่ก็เหมือนกัน “จําเป็นต้องรวมใหญ่หรือไม่”

เพราะจําเป็นต้องรวมใหญ่ เราก็ต้องพยายามจะทําให้รวมใหญ่ งานอื่นเลยไม่ได้ทําไง แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเราเข้ามา พอจิตใจมันสงบนะ จิตใจมันสุขของมัน มีความสงบของมัน ฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดเลย ฝึกหัดใช้ตรึกในชีวิตเรานี่ เกิดมาจากไหน เกิดมาทําไม เกิดมาเพื่ออะไร ตายแล้วไปไหน ในร่างกายนี้ชีวิตนี้มันดํารงอยู่อย่างไร ชีวิตนี้มันต้องการอาหารอย่างใด ความทุกข์ๆ ที่มันเกิดกับจิตนี้ เวลามันทุกข์ ถ้ามันขาดสติทําไมมันทุกข์รุนแรงขนาดนั้น ถ้าสติมันทัน มันใคร่ครวญแล้ว ความทุกข์นี้ มันปล่อยวางความทุกข์ไปได้อย่างไร ไอ้ความทุกข์ที่มันทุกข์อยู่กับจิตนี้มันทุกข์เกือบเป็นเกือบตาย เวลามันปล่อยแล้วทําไมมันไม่เห็น มันไม่มีเลย นี่ใช้ปัญญาพิจารณาอย่างนี้

ถ้ามีสมาธินะ มันพิจารณาไปแล้ว โอ้โฮ! ปัญญามันจะแจ่มชัดมาก นี่ฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ถ้ามันชัดเจนขึ้น มันละเอียดขึ้น เดี๋ยวมันเข้าไปเห็นเลยล่ะ เห็นที่เวลามันจะเกิด เวลาทุกข์มันจะเกิด เกิดแล้วมันก่อตัวอยู่ แล้วมันทําลายเราอยู่ นี่ยังไม่เห็นมันนะ ถ้ามันละเอียดเข้าไปเดี๋ยวมันจะไปรู้ไปเห็นน่ะ นั่นแหละ นี่ภาวนาอย่างนี้

คําว่า “จิตรวมจําเป็นหรือไม่จําเป็น” คําถามมันถามตรงนี้ไง ติดว่าจิตรวมไม่รวมเลยทําให้ภาวนาทุกข์ยากไปเรื่อย

ภาวนานะ ภาวนาอย่างเราปุถุชนภาวนาเพื่อความสุข ความสงบ ความระงับ การภาวนานี่ภาวนาเพื่อเหตุนี้ แล้วภาวนาไปแล้วถ้ามันเป็นการเป็นงานขึ้นไปอันนั้นก็เป็นสมบัติของเรา มันจะเป็นประโยชน์มากขึ้นไป นี่คําว่า “จิตรวม” จบ

ถาม : เรื่อง “ผมขอกราบเรียนถามปัญหาแนวทางการปฏิบัติจากหลวงพ่อดังนี้”

๑. ผมปฏิบัติสมาธิภาวนาก็ประมาณ ๘ ปีแล้ว แต่ยังไม่คืบหน้าเท่าที่ควร คือทํามาโดยตลอดมา ประกอบกับต้องทํางานและไม่มีพ่อแม่ครูบาอาจารย์คอยชี้นํา แนวทางของผมคือเอาคําบริกรรมพุทโธบ้างกับอานาปานสติคู่กันไป เพราะจริตถูกกับดูลมกับพุทโธมาก เวลาใจฟุ้งซ่านมากๆ ก็เอาพุทโธเข้าใส่ แต่ถ้าจิตเป็นสมาธิก็นั่งดูลมไปเรื่อยๆ จนครั้งหนึ่งจิตสงบมาก เกิดความสงบแบบแสงสว่างจ้ากลางอกข้างซ้าย เย็นจิตเย็นใจมากมายตลอดมา รู้ลมเป็นอัตโนมัติ รู้ความคิดความปรุงเกิดขึ้น เหมือนเรานั่งอยู่ในห้องสี่เหลี่ยมนั่งดูความคิดความปรุงเกิดขึ้น แต่คือความดูเฉยๆ แต่ก็เผลอบ่อยๆ ครับ เพราะต้องเอาจิตไปดูสิ่งภายนอกเวลาทํางาน พยายามทําอย่างนี้ตลอดมาก็รู้สึกแน่นหนาในจิตใจขึ้นเรื่อยๆ ขอหลวงพ่อแนะนําเพิ่มเติมถ้าขาดหรือบกพร่องประการใด

๒. เวลาเกิดราคะความกําหนัดใคร่ในกาม ผมรู้สึกว่าต้านทานไม่ค่อยได้ นอกจากจะลดอาหาร อดกินไปบ้าง ความรู้สึกนี้ก็ทุเลาลงไปเยอะ แต่เพราะต้องใช้กําลังกายในทางโลกมากก็ต้องกินเพื่อให้มีกําลัง กินมันก็เกิดก็เพิ่มขึ้นอีก หลวงพ่อมีวิธีการแนะนําอย่างไรบ้าง

๓. เวลาที่ต้องเผชิญกับภาวะทางโลกที่ต้องใช้เวลาในการทํางานจนบางวันหรือหลายวันที่ไม่ได้ปฏิบัติ แต่ผมจะต้องนอนกําหนดจิตพร้อมฟังเทศน์คู่กันไปจนกว่าจะหลับไปเองเกือบทุกคืนเพื่อทรงสมาธิให้อยู่ ไม่อย่างนั้นมันจะเสื่อมหรือคลายลง เพราะเคยเกิดเหตุการณ์สมาธิคลายคือกําหนดอย่างไรก็ไม่ได้เลย แต่เพราะสังเกตอารมณ์ของใจตัวเองได้เร็ว เลยกลับมาฟื้นเข้าที่ได้โดยเร็วครับ ทําแบบนี้ถูกต้องหรือไม่

๔. เวลาที่เราเกิดความโกรธครอบงําคืออารมณ์โกรธถึงขีดสุดกับใครสักคน เหมือนเราส่งจิตหาคนคนนั้น เหตุการณ์ต่างๆ เหมือนที่เรากําหนดอยากให้เป็นก็เกิดขึ้นจริง จะมีวิธีการควบคุมอย่างไรหรือจะพยายามระงับอย่างไร เพราะปกติผมไม่ค่อยโกรธ หรือโกรธก็เก็บอารมณ์ หรือให้สงบภายในใจจนจิตใจลงได้ดีอยู่แล้ว ขอโอกาสด้วยความเมตตาหลวงพ่อด้วยครับ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ ๔ ข้อ ข้อที่ ๑. เขาเคยทําสมาธิ พอทําสมาธิได้ พอทําสมาธิได้ จิตของเขาดี เวลานั่งสมาธิจนจิตเห็น จิตเห็นเป็นอัตโนมัติ เห็นว่าตัวเองอยู่ในห้องสี่เหลี่ยมในความคิด ความปรุง ความแต่งต่างๆ

ถ้าจิตมันสงบแล้ว พอสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาของเราแล้วย้อนกลับมา ย้อนกลับมาที่ทําความสงบ ถ้าความสงบแล้วใช้สติปัญญาของเราไป

แต่เขาบอกว่าเขามีหน้าที่การงานของเขา เขาต้องทําอาชีพของเขา

เวลาทําอาชีพ เราจะบอกว่า เวลาเราภาวนาเราก็ภาวนา เวลาทํางานเราก็ทํางาน เวลาทํางานเสร็จแล้วเราไปทํางานของเรา พอทํางานของเรา คนที่ทํางาน เขาเรียกว่าคนที่มีศีล คนที่มีศีลอยู่กับทางโลก อยู่กับทางโลก คนที่มีศีล เวลามีศีล มีสมาธิ มีปัญญาของเรา หน้าที่การงานเราก็ทําประกอบสัมมาอาชีวะ แล้วเสร็จแล้วเวลาเสร็จจากงานแล้วเรากลับบ้านของเรา เราก็ภาวนาของเรา

คนที่มีศีลมีธรรมอยู่ทางโลกมันเหมือนคนแปลกๆ เพราะคนที่ทางโลกเสร็จงานแล้วเขาต้องมีการสังสรรค์ของเขา เขาต้องมีการพบกันทางสังคม แต่ของเราเวลาเราทําหน้าที่การงานของเรา เสร็จแล้วเราจะปฏิบัติของเราไง ถ้าปฏิบัติของเรา อยู่สังคมมันต้องแบบว่าให้อยู่กับสังคมได้ ว่าอย่างนั้นเถอะ

ถ้าเราอยู่กับสังคมได้แล้ว ถ้าเราสังเกตของเรา เวลาทํางานเรามีสติไปพร้อมกับงาน แต่เวลาเราทําความสงบของใจเข้ามาใช่ไหม ใจมันสงบเข้ามานี่ เขาบอกว่าเขาเหมือนเข้าไปอยู่ในห้อง นั่งอยู่ในห้องแล้วคอยดูความคิดของตนๆ

ถ้าจิตมันดีมันก็ทําของมันได้ใช่ไหม ถ้าจิตมันมีหน้าที่การงาน มันต้องแบ่งเวลาให้ถูก เราต้องแบ่งเวลา เวลางานเราก็อยู่กับงานเลย ถ้าเราไปอยู่กับงาน เราก็มาคิดว่าจะอยู่ในห้องของเรา มันก็เหมือนทํางานสองหน้าที่ในเวลาเดียวกัน

นี่เราทํางานเราก็ทํางานของเรา แต่เวลาเราเสร็จจากงานแล้วเราก็มาดูแลจิตของเรา ถ้ามันจะเข้ามาอยู่ในห้องนั้นได้ พิจารณาได้มันก็พิจารณา ถ้าพิจารณาแล้วมันจะละเอียดขึ้นดีขึ้น ถ้าดีขึ้นนะ มันจะละเอียดมากขึ้น แล้วมันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

แต่ถ้าอยู่ในห้องๆ มันก็เหมือนอารมณ์ อารมณ์ เหมือนกับอยู่ในอารมณ์ของเรา มันก็อยู่ในห้องของเรา มันสมมุติอันหนึ่งน่ะ แต่เวลาพิจารณาไปแล้วสรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ในห้องนั้นมันก็ต้องทําลายลง ในห้องนั้นมันก็ต้องแปรสภาพของมันไป พอแปรสภาพไปแล้วมันเหลืออะไร มันแปรสภาพจากห้องนี้ไปเป็นอะไร มันแปรสภาพจากมุมหนึ่งไปเป็นมุมหนึ่ง มันพิจารณาอย่างไร นี่แบบว่าถ้ามันจะก้าวหน้าไปนะ มันไม่ยํ่าอยู่กับที่ มันจะพัฒนาของมันไป นี่ข้อที่ ๑.

ข้อที่ ๒. เขาบอกว่าเวลาเขาเกิดกามราคะนะ เขาจะกําจัดได้ด้วยการผ่อนอาหาร ทีนี้การผ่อนอาหาร เขาต้องทํางานหน้าที่ทางโลก มันก็ต้องกินอาหาร พอกินอาหารมันก็มีอารมณ์อย่างนั้นอีก

ถ้ามีอารมณ์อย่างนั้นอีก เรามีสติ เราฝึกหัดของเรา มันแบบว่า ราคจริต โทสจริต โมหจริต ถ้าจริตของใครเป็นอย่างไรมันก็จริตเป็นอย่างนั้น ถ้าจริตเป็นอย่างนั้น เรามีสติปัญญาของเราพร้อมของเรา พิจารณาของเราเลย สรรพสิ่งในโลกนี้มันเป็นญาติกันโดยธรรม คนนั้นเป็นญาติ เป็นพ่อเป็นแม่ เป็นพี่เป็นน้อง เป็นญาติกัน แล้วเราอย่าคิดไปเรื่องอื่นไกลกว่านั้น แล้วเราทํางานของเราไป ถ้าเราจะถือพรหมจรรย์ของเรา

แต่ถ้าเราไปทางโลก นั่นส่วนทางโลก มีสติปัญญาดูแลรักษาของเราไป เรื่องอดอาหาร เรื่องผ่อนอาหารมันเป็นวิธีการ เป็นวิธีการ เป็นเครื่องมือที่เราจะต่อสู้กับกิเลสของเรา ไอ้นี่มันเป็นวิธีการนะ แล้วถ้าเป็นพระมันจะต่อสู้ได้มากกว่านี้ นี่เราเป็นฆราวาส เราเป็นฆราวาสเราก็รู้วิธีการ เราก็เอามาใช้ประโยชน์กับเรา นี่ข้อที่ ๒.

ข้อที่ ๓. เวลาเราต้องอยู่กับทางโลก เขาบอกว่าเขาต้องทํางานกับทางโลก แล้วเวลาเขาทํางานหลายๆ วันแล้วจิตมันเสื่อม เวลาจิตมันเสื่อม เวลาทํางานแล้วเราก็วิตกกังวลว่าจิตมันจะคลายออกไป เราจะรักษาจิตของเราอย่างไร

ถ้ารักษาจิตของเราอย่างไร คนที่มันเป็น คนว่ายนํ้าเป็นลงนํ้าก็ว่ายนํ้าเลย ขึ้นจากนํ้าเขาไม่ต้องว่ายนํ้าเพราะเขาอยู่บนบก นี่ก็เหมือนกัน ถ้าคนที่ฝึกหัดจนชํานาญเขามีสติของเขา จิตมันจะเสื่อมมันบอกเลย มันเริ่มร้อนนะ เริ่มร้อน เริ่มอยู่ไม่ได้ ถ้าอยู่ไม่ได้ โอ้โฮ! จิตเราไม่ดีแล้ว เราก็ต้องเริ่มหลีกเร้นของเรา

แต่ถ้ามันอยู่ของมันได้ มันเหมือนคนว่ายนํ้าเป็น คนขี่จักรยานเป็นจับจักรยานเขาขี่ไปเลย คนเล่นกีฬาเป็นเขาก็เล่นอันนั้น นี่เหมือนกัน ถ้าภาวนาเป็น ภาวนาเป็น เวลาจิตของเราถ้ามันมีสิ่งใด สิ่งใดที่มันกระทบกระเทือน เราหลบหลีก ถ้ามันอยู่ของมันได้ เราก็ทรงตัวของเรา มันเป็นน่ะ คือคนเป็น คนว่ายนํ้าเป็นลงนํ้าก็ว่ายนํ้าได้ คนขี่จักรยานได้เวลาขึ้นจักรยานก็ขี่ไปได้ ถ้าคนไม่ได้มันก็ต้องจูงจักรยานมันไป

นี่ก็เหมือนกัน รักษาจิตของเราให้ได้ เรารักษาจิตของเรา ฝึกหัด ฝึกหัดพอมันเป็นขึ้นมา เวลาอยู่กับงานอย่างที่ว่าทํางานอย่างเดียว เวลาอยู่กับงานก็อยู่กับงาน ทํางานเสร็จแล้วก็จบ มีสติอยู่กับปัจจุบัน ดูแลรักษาใจของเรา รักษาใจของเรา

เพราะเราต้องอยู่กับโลก คนเราเกิดมานะ มีหน้าที่การงาน หน้าที่การงานนั้นมันเป็นเครื่องแสดงออกถึงคนรับผิดชอบมากหรือรับผิดชอบน้อย เรารับผิดชอบหน้าที่การงานของเรา เรารับผิดชอบหัวใจของเรา เรารับผิดชอบชีวิตของเรา เราดูแลชีวิตของเราอย่างนี้ นี่ข้อที่ ๓.

ข้อ ๔. เขาบอกว่าเวลาที่จิตเขาดีไง เวลาจิตเขาดีแล้วเขาคิดสิ่งใด เราพิจารณาสิ่งใดแล้วมันจะเกิดจริงอย่างนั้น

ถ้าเกิดจริงอย่างนั้น ถ้าเกิดจริงอย่างนั้นแสดงว่าเราเข้าใจว่าจิตของเรามันกําหนดได้ ถ้าจิตกําหนดได้ เราไม่ควรทําอะไรทั้งสิ้น กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กันนะ มีการกระทํา แต่เราอภัยไง เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร การกระทบกระทั่งกันมันกระทบกระทั่งกันโดยความผิดพลาดก็ได้ กระทบกระทั่งกันโดยที่ไม่มีเจตนาก็ได้

ฉะนั้น ถ้าเรามีสติปัญญาแล้ว อโหสิกรรมให้เขาทั้งหมด แล้วเราไม่คิดอย่างนั้น ระงับจิตใจของเราไง เราระงับจิตใจของเราเพื่อความดีงามในใจของเรา เราสร้างบุญกุศลเพื่อใจของเรา เราไม่ทําอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่าเวลาเขากําหนดนะ คิดสิ่งใดแล้วมันจะเกิดขึ้นจริงตามนั้น นี่ตามที่เขาว่า ถ้ามันเกิดขึ้นตามนั้น เราก็ไม่สร้างเวรสร้างกรรมของเรา แล้วเราก็ไม่เป็นเหยื่อของใครทั้งสิ้นด้วย นี่พูดถึงในการปฏิบัตินะ

ถาม : เรื่อง “รายงานการปฏิบัติช่วงอธิษฐานพรรษา”

กราบพ่อแม่ครูจารย์ หนูอธิษฐานพรรษาไว้ว่า ถ้ามีเวลาหรือรู้สึกตัวจะนั่งสมาธิทันทีเท่าที่จะทําได้ไม่ว่ากลางวันหรือกลางคืน ไม่ได้อธิษฐานเข้มข้นเหมือนครั้งที่ผ่านมาว่านั่งตลอดรุ่งทุกวันพระ ผลของการนั่งสมาธินั่งได้สงบพอสมควร ไม่ลึก ไม่เคยได้ลึกเหมือนแต่ก่อน แต่มีความสงบ พิจารณาได้บ้างสลับกับมีสมาธิ และสลับกับจิตส่งออกตลอดเวลา มั่วกันอยู่อย่างนี้เจ้าค่ะ แต่ผลทางจิตรู้สึกว่าตนเองตัวเล็กลง ไม่มีความภูมิใจเหมือนแต่ก่อนว่าตนใช้ได้เหมือนกัน

ตอนนี้รู้สึกว่าภูมิธรรมไก่กามากและไม่อยากถามอะไรหลวงพ่อเลย เพราะรู้ตัวว่าจะถามอะไรได้ ตัวเองก็ยังหัดเขียน ก.ไก่อยู่เลย ยังไม่มีวาระติดอะไรทั้งสิ้นแหละ เพราะไม่ไปถึงไหนเลย มันรู้ตัวเอง

เมื่อหนูเผชิญสิ่งใดในทางโลก จากผลการปฏิบัติดีหน่อยที่ทําให้จิตชะงักได้เร็วขึ้น สติทันมากขึ้น ไม่ไล่ตามอารมณ์ และพิจารณาเนื้อเรื่องทางโลกได้ชัดขึ้น และปล่อยความคิดทางโลก ละวางได้ง่ายขึ้น ไม่ค่อยทุกข์ร้อนกับทางโลกเท่าใด แต่ทางธรรมอ่อนใจ คงต้องพยายามต่อไป จึงเรียนมาเพื่อขอคําแนะนําสั่งสอนข้อคิดจากพ่อแม่ครูจารย์และอยากเขียนหาครูบาอาจารย์เท่านั้น

ตอบ : นี่คําถามเนาะ อ่านตั้งนาน งงใหญ่เลย เวลาคําถามถามมาอย่างนี้ ถ้าคําถามถามมาอย่างนี้ เพราะว่าถามมาถึงการประพฤติปฏิบัติ ฉะนั้น เวลาถามมาถึงการประพฤติปฏิบัติ ถามมาถึง เขียนมาเป็นวิสาสะ เขียนมาเป็นวิสาสะว่า ทางโลก เวลาปฏิบัติทางโลกมันก็มีผลการปฏิบัติทางโลก แต่ถ้ามันปฏิบัติทางธรรม ทางธรรมก็ต้องเข้มข้น

คําว่า “ทางธรรม” เห็นไหม มีโลกกับธรรมๆ เวลาประพฤติปฏิบัติไป โลกียปัญญา ปัญญาทางโลก ถ้าปัญญาทางโลก คนที่มีวุฒิภาวะระดับนั้นก็คิดว่าการประพฤติปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ อย่างไรก็แนวทางสติปัฏฐาน ๔ พยายามจะให้เข้าใกล้ชิดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามากที่สุด แต่ทําแล้วมันจะมีผลไม่มีผลมันเป็นสังคมที่เขารับรู้กันอย่างนั้น

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าปฏิบัติ เกิดมาจากโลก อยู่กับโลก ศึกษาก็ศึกษาด้วยโลกนี่แหละ ศึกษาก็ด้วยสมมุติเรานี่แหละ แต่ศึกษาแล้วเรามีครูบาอาจารย์ประพฤติปฏิบัติแล้ว

ด้วยวุฒิภาวะที่สร้างสมมา เห็นไหม เวลาหลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติ เวลาพิจารณากายไปแล้วออกมาก็เหมือนเดิมๆ มันไม่พัฒนาขึ้นเลย ทําไมถึงไม่พัฒนาขึ้นล่ะ ก็ปฏิบัติแบบโลกๆ ไง แล้วท่านแสวงหาของท่าน ท่านถึงพิจารณาของท่าน อ๋อ! เราเคยอธิษฐานเป็นพระโพธิสัตว์ไว้ ท่านถึงได้ลาความเป็นพระโพธิสัตว์ของท่าน พอลาความเป็นพระโพธิสัตว์ของท่าน เวลาท่านมาปฏิบัติพิจารณาเหมือนเดิมนั่นแหละ พิจารณากายเหมือนกัน แต่เวลาพิจารณาไปแล้วมันถอดมันถอนนะ

นี่ไง พิจารณาแบบโลกๆ พิจารณาแบบพระโพธิสัตว์ พิจารณาแล้วสร้างสมบุญญาธิการมา พิจารณาแล้วทําคุณงามความดีสร้างสมให้จิตใจนี้มันมีกําลังมากขึ้น มันมีโอกาสมากขึ้น แต่เวลาพิจารณาทางธรรมๆ ทางธรรมมันถอดถอน มันถอดถอน มันละ มันละความหมักหมมในใจของตนเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าปฏิบัติ ที่เขาปฏิบัติแบบโลกๆ ปฏิบัตินั้นก็เพื่อประโยชน์ของเขา แล้วถ้ามีวุฒิภาวะแค่นั้น การปฏิบัติอย่างนั้นปฏิบัติเพื่อมีคุณธรรมในใจ

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติจริงๆ นะ ถ้าจะมีคุณธรรมในหัวใจมันต้องเข้าสู่โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค เข้าสู่มรรคสู่ผลไง ถ้าไม่เข้าสู่มรรคสู่ผล พระโพธิสัตว์ๆ ก็ปฏิบัติด้วยฌานโลกีย์ คําว่า “ฌานโลกีย์” สร้างสมบุญญาธิการ รู้วาระต่างๆ รู้ต่างๆ ก็รู้ด้วยกําลังของจิตทั้งนั้นน่ะ รู้ด้วยกําลังของจิต

นี่ก็เหมือนกัน เวลาที่เราจะปฏิบัติ เวลาเราปฏิบัติของเรา เราปฏิบัติของเรา เพราะถ้าวุฒิภาวะนะ จิตสงบรับรู้สิ่งต่างๆ โอ้โฮ! มันมหัศจรรย์มาก สิ่งที่มหัศจรรย์นั้นก็มหัศจรรย์แบบโลกๆ นั่นน่ะ

อันนั้นเราจะบอกว่า เวลาเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมา เห็นไหม เวลาอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์คืออะไร ทุกข์คือ ชาติปิ ทุกฺขา ทุกข์คือการเกิดมีภพมีชาติ ที่ไหนมีการเกิด ที่นั่นมีตัวตน ที่นั่นมีความทุกข์ ที่นั่นมีความทุกข์ ฉะนั้น ชีวิตของเรามันเป็นสัจจะเป็นความจริง มันก็มีทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริงอยู่แล้ว

ฉะนั้น เราเกิดมาเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราประพฤติปฏิบัติธรรมเพื่อคลายทุกข์ไง เพื่อบรรเทาๆ ถ้าบรรเทาทุกข์ นี่ธรรมโอสถๆ ปฏิบัติทางโลกก็ปฏิบัติเพื่อคลายทุกข์ๆ ที่เราปฏิบัติกันน่ะ

บอกว่าเราปฏิบัติแล้วจะไม่ได้อะไรเลย ปฏิบัติแล้วมันจะไม่มีสิ่งใดเป็นผลงานของเราเลย

มันก็เป็น ลองไม่มีสติ ไม่มีการประพฤติปฏิบัติ ไม่มีธรรมโอสถคอยชโลมหัวใจอยู่บ้าง มันจะร้อนกว่านี้อีกกี่เท่า มันจะร้อนกว่านี้ไหม มันจะไม่มีทางออกเลย มันจะทุกข์หัวใจ ทุกข์ตรอมตรมในหัวใจเลย แต่เรามาปฏิบัติบ้างมันมีธรรมโอสถช่วยบรรเทาๆ ไง ถ้าปฏิบัติทางโลกมันก็ได้ผลอย่างนี้ไง ได้ผลว่าเราได้บรรเทาทุกข์

เขาบอกมันจะไม่ได้อะไรเลย มันก็ได้บรรเทาทุกข์ไง มันได้บรรเทาทุกข์ มันมีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง พุทธมามกะ เรามีรัตนตรัย มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง เห็นไหม เวลามันทุกข์มันร้อนขึ้นมาเราก็หลบหลีกมา หลบหลีกมาให้มีธรรมะ กางร่ม กางร่มเพื่อความดับร้อนของเรา นี่ปฏิบัติทางโลก

แต่ถ้าปฏิบัติจะเข้าสู่ทางธรรมเลย ทางธรรมจะเอาจริงเอาจังขึ้นมาก็ต้องมีสมาธิ จะเข้าสมาธิ เวลามันเป็นปัญญาขึ้นมามันจะเป็นโลกุตตรปัญญา ถ้าเป็นโลกุตตรปัญญามันก็เป็นความจริงความจังของเราไง ถ้าเป็นความจริงความจังของเรา เราก็อยู่ที่ว่าเราจะวินิจฉัย วินิจฉัยว่าเราจะเอาทางไหน

ถ้าเราเกิดมาเราอยู่กับโลก เราก็มีธรรมะบรรเทา เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนเรื่องการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย และไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย เราเกิดมาพบธรรมโอสถ เราเกิดมาพบพระพุทธเจ้า ธรรมวินัยเป็นศาสดาของเรา มันก็เป็นโอกาส เป็นความชอบธรรมของเราไง ถ้าทําทางโลกได้ก็ทํา ทีนี้พูดถึงว่าเขาปฏิบัติทางโลก

แล้วเวลาปฏิบัติทางธรรมก็ย้อนกลับมาว่า ถ้าจิตมันดีขึ้น มันทําจิตให้มันชะงักได้เร็วขึ้น สติมันทันมากขึ้น ไม่ตามอารมณ์จนเกินไป พิจารณาเรื่องนี้แล้วทางโลกแล้วได้ชัดขึ้น ปล่อยวางความคิดทางโลกเร็วขึ้น วางอารมณ์ได้ง่ายขึ้น แต่ในทางธรรม แต่ในทางธรรมอ่อนใจ อ่อนใจว่าต้องพยายามต่อไป จึงเรียนมาเพื่อขอคําแนะนํา

ถ้าเป็นทางธรรมๆ ถ้าเป็นทางธรรมเราก็ขวนขวายของเรา เราเกิดมาในชาตินี้แล้วด้วยต้นทุนของเรา ด้วยต้นทุนของชีวิตนี้ไง ด้วยต้นทุนของเรา เกิดมามีต้นทุนอยู่แล้ว มีชีวิตของเรา ถ้าเราจะจริงจังปฏิบัติเราก็ปฏิบัติของเราเลย ถ้าไม่จริงจังปฏิบัติ เวลาบอกว่ารอไปอนาคต อนาคตตายไปแล้วไปเกิดเป็นอะไรก็ไม่รู้ แล้วถ้าเกิดแล้วเกิดอยู่ในวัฒนธรรมไหนก็ไม่รู้ ถ้าเกิดในวัฒนธรรมไหนก็มีความเชื่ออย่างนั้น

นี่ไง เราเกิดมา เกิดมาเกิดในประเทศอันสมควร มีพ่อมีแม่ พ่อแม่เป็นชาวพุทธ พ่อแม่ก็พาลูกเข้าวัด ถ้าเราไปเกิดในประเทศไม่สมควร ถ้าเกิดพ่อแม่ชนชาติใดล่ะ เขามีความเชื่ออย่างใดเราก็ต้องไปตามนั้น ถ้าเรามีความเห็นของเรา เราก็ต้องฝืนของเรา มันก็ลําบากมากขึ้น แล้วถ้าเกิดเป็นสัตว์เดรัจฉาน เกิดในตม เกิดในอะไรนั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง นี่พูดถึงว่าอนาคต ถ้ายังหวังพึ่งอนาคต แต่ถ้าเราต้นทุนเหมือนกัน มีชีวิตเหมือนกัน ถ้าเราปฏิบัติเดี๋ยวนี้เราก็เอาจริงเอาจังของเรา ถ้าเราทําได้ก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเราในทางธรรม

เรียนมาเพื่อขอคําสั่งสอนไง

คําสั่งสอนก็เตือนสติเท่านั้นแหละ เตือนสติในปัจจุบันนี้ ดูสิ เวลานี่กลืนกินชีวิตสัตว์โลกทั้งหมด ทุกคนเดินไปข้างหน้าแล้วมันจะพิจารณาของมันเอง มันจะเอาจริงเอาจังแค่ไหน ถ้ามันจะเอาจริงเอาจังได้มันก็เป็นต้นทุนของเรา แล้วทําได้ก็แค่นั้น นี่เราเกิดมา เกิดมานี่ผลของวัฏฏะ เกิดมาชีวิตหนึ่ง เกิดมาชีวิตหนึ่งถ้ามีสติปัญญามากน้อยแค่ไหน ทําได้มากน้อยแค่ไหน

คําถามถามมาเท่านี้ ถามมาไง ถามมาว่า เคยปฏิบัติแล้วว่าตัวเองมีมุมมองที่ดี แล้วตอนนี้ปฏิบัติแล้วในพรรษานี้ แล้วในปีนี้

นี่เราตอบของเรา เราตอบของเรา เราตอบของเราว่าธรรมโอสถ เวลาหลวงตาท่านพูดถึงเหมือนห้างสรรพสินค้า มันมีตั้งแต่แก้ไขอวิชชา กามราคะ ความอุปาทาน แก้ไขสักกายทิฏฐิ แล้วก็แก้ไขความทุกข์ทางโลก เห็นไหม มันมีธรรมโอสถอยู่เต็มไปหมดเลย เราจะหยิบฉวยอะไร เราจะใช้ธรรมโอสถนั้นบําบัดโรคภัยไข้เจ็บในจิตใจของเรามากน้อยแค่ไหนมันอยู่ที่สติปัญญาของเรา มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของเรา นี่ธรรมโอสถ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนห้างสรรพสินค้า แล้วใครเข้ามาในห้างสรรพสินค้านั้นจะได้มรรคได้ผลมากน้อยแค่ไหน

ชีวิตหนึ่งของเราเหมือนกัน เราเกิดมาแล้วเราจะเอาจริงเอาจังของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเราได้มากได้น้อยแค่ไหนอยู่ที่อํานาจวาสนาของบุคคลคนนั้น เอวัง

ท่านเอามาเน้นยํ้าเวลาท่านเทศน์สอนพวกเรา
ท่านเอามาเน้นยํ้าไงว่า
เราไปเจอกับความจริง เวลามันทุกข์ มันทุกข์ขนาดนั้นน่ะ
แต่ถ้ามีสติปัญญาแยกแยะได้ขนาดนั้นน่ะ
มันก็ปล่อยวางได้จริงๆ น่ะ
โดยข้อเท็จจริงเวลามันทุกข์ มันทุกข์อยู่บนหัวใจนี้
เวลามันหลุด มันก็หลุดพ้นที่หัวใจนี้
มันมีความสุขที่หัวใจนี้
ท่านทําได้ตามความเป็นจริงอย่างนั้น
นี่พูดถึงว่าถ้ามันเป็นความจริงมันเป็นแบบนี้

๔

เจ็บที่ใจ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ปมที่ค้างในใจ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กราบขอบพระคุณค่ะ ตอนนี้หลวงพ่อได้แก้ปมในใจออกไปเกือบหมดแล้ว เหลือหนึ่งอย่าง

๑. ไม่ใช่ว่างๆ เคลียร์แล้ว ลูกเข้าใจผิดเองค่ะ ไอ้ที่ว่าไม่ใช่ว่างๆ เคลียร์แล้ว

๒. การพิจารณากาย เคลียร์แล้ว เคยได้ข้อมูลที่ผิดมาก่อน บวกการไปฟังด้วยตัวเองในระยะหลังนี้โดยมีวุฒิภาวะไม่สูงพอ ก็เลยข้องใจมากขึ้นเองค่ะ

๓. ความเจ็บปวดขณะนั่งสมาธิยังค้างใจอยู่ ยังไม่ได้ถาม

ลูกเคยสนทนาธรรมกับพระรูปหนึ่งที่วัดเมื่อครั้งเริ่มฝึกหัดภาวนาใหม่ เริ่มฝึกหัดสมาธิใหม่ๆ พระรูปนั้นเคยกล่าวไว้ว่า ฆราวาสยังจําเป็นที่ต้องอาศัยร่างกายธาตุขันธ์นี้อยู่ การทําสมาธินั้นให้เลือกท่าที่สบาย ถ้าปวดก็เปลี่ยนท่าได้ เพราะวัตถุประสงค์คือเพื่อให้ใจเป็นสมาธิเท่านั้น

ลูกคิดในใจเองว่า เคยได้ยินหลวงตามหาบัวท่านนั่งสมาธิทั้งคืน ลูกก็เลยตอบไปว่า นั่งประมาณหนึ่งหรือสองชั่วโมงมันก็ยังไม่ปวดค่ะ

พระท่านว่า เพราะใจไม่ได้ไปสนใจกับความเจ็บปวดไง แต่ขามันชาไปนานแล้ว และท่านเคยนั่งสมาธิประมาณหกชั่วโมงพยายามเอาชนะความเจ็บปวดไม่ได้ สําหรับฆราวาสไม่ใช่พระ ถ้านั่งมากไปจะเป็นโรคอัมพาตโรคอัมพฤกษ์ ก็แย่ไป ลําบากไป จําเป็นที่ต้องมีการบริหารท่าทาง

ตรงนี้มีข้อเท็จจริงอย่างไรเจ้าคะ พระที่นั่งสมาธิตลอดรุ่งนี้ท่านเปลี่ยนท่าไหมคะ ขอบพระคุณ

ตอบ : นี่พูดถึงว่า เมื่อก่อนว่าว่างๆ ว่างๆ นี่เป็นสมาธิไง อะไรว่างๆ ว่างๆ ปฏิบัติสะดวกสบายขึ้นมาก็ชอบทั้งนั้นน่ะ ก็ว่างๆ ไป ปมนี้ได้แก้ไปแล้ว การพิจารณากาย พิจารณากายโดยที่นึกเอา พิจารณาโดยอุปาทานก็แก้ไปแล้ว

ตอนนี้เรื่องความเจ็บปวด ถ้าเรื่องความเจ็บปวด นี่พูดถึงว่า ไปคุยกับพระองค์หนึ่งที่วัดแห่งหนึ่งท่านบอกว่า ถ้าเป็นฆราวาสยังต้องใช้ร่างกายอยู่ อย่าไปนั่งทรมานร่างกายจนเกินไป แล้วเรายังเป็นฆราวาสอยู่ เราไม่ต้องทําขนาดนั้น นี่พูดถึงว่าความเห็นของเขาไง ความเห็นของโลก เห็นไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้แล้ว กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน ทีนี้กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน สัตว์ที่เกิดมาในโลกนี้มีความรู้ความเห็นความคิดแตกต่างกันไปมหาศาลทั้งนั้นน่ะ ถ้ามีความรู้ความรู้สึกต่างๆ ที่มันแตกต่างกันไป วัวใครเข้าคอกมัน ไอ้ที่ชอบประพฤติปฏิบัติสะดวกสบาย ชอบปฏิบัติง่ายๆ เขาก็ไปหาที่ว่าง่ายๆ ไอ้ที่ชอบปฏิบัติเอาจริงเอาจังนะ เราไม่บอกว่าไอ้ประเภทที่ต้องทุกข์ต้องยาก ไม่ใช่

เราคนปฏิบัติเราไม่ใช่ซาดิสม์ เราปฏิบัติเพื่อเอาความจริง แต่ความจริงมันอยู่ที่ไหน เราจะไปหาที่นั่น เราไม่ใช่ไปหาความเจ็บปวด เราไม่ใช่ไปหาความทุกข์ทรมาน ใครชอบความทุกข์ทรมาน ใครชอบความเจ็บชํ้านํ้าใจ ใครชอบความเจ็บปวด ไม่มีหรอก

แต่เราชอบความจริง เราต้องการความจริงต่างหาก ความจริงๆ สัจจะ อริยสัจจะ เราต้องการอันนั้น เราไม่ต้องการความเจ็บปวดหรอก ใครไม่ต้องการความเจ็บปวด ไม่ต้องการความทุกข์ยาก ทุกคนก็ต้องปรารถนาความสุข ทุกคนก็ปรารถนาประพฤติปฏิบัติแล้วได้มรรคได้ผล ไม่มีใครปฏิบัติแล้วเหลวไหล ไม่มีใครประพฤติปฏิบัติแล้วไม่ได้เนื้อหาสาระ ไม่มีใครต้องการอย่างนั้น ถ้าไม่มีใครไม่ต้องการอย่างนั้น เวลาเราไปประพฤติปฏิบัติเราถึงต้องมีความตั้งใจ มีความเอาจริงเอาจังของเรา ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านชี้นํา

นี่คําถามไง คําถามว่า เขาจําได้ว่าไปวัดหนึ่ง ไปเจอพระรูปหนึ่ง ท่านเคยพูดไว้ ก็เลยจําได้มาอย่างนี้

ถ้าจําได้มาอย่างนี้ เห็นไหม ในเมื่อเราเกิดมาเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ใครเห็นภัยในวัฏสงสารก็จะมาบวชเป็นพระ ถ้าบวชเป็นพระแล้วถ้ามีอํานาจวาสนา ถ้าบวชเป็นพระ บวชเป็นพระแล้วธรรมวินัย ๒๒๗ เหมือนกัน ถ้า ๒๒๗ เหมือนกัน เหมือนกับว่าเป็นพระที่ดีแล้วก็ต้องมีคุณธรรมในใจทุกๆ คนสิ พระบวชแล้วทุกองค์ก็ต้องเป็นพระที่ดีหมด แล้วมันดีจริงไหม

พระที่ดีก็มีครูบาอาจารย์เรา โอ้โฮ! หลวงตานะ ท่านลงใจหลวงปู่มั่นนะ ท่านบอกว่า ถ้าท่านไม่ได้กราบหลวงปู่มั่นก่อนท่านนอนไม่ได้ คืนไหนก็แล้วแต่ท่านจะนอนจําวัดนะ ท่านต้องกราบหลวงปู่มั่นก่อน ถ้าไม่มีรูปเคารพ ท่านก็กราบของท่าน นี่เวลาถ้ามันลงใจแล้วมันเคารพบูชากันอย่างนั้นน่ะ ถ้ามันลงใจ มันลงใจเพราะอะไรล่ะ ลงใจเพราะหลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติมาก่อน

หลวงตาท่านไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ท่านปฏิบัติตามที่หลวงปู่มั่นสอน ถ้าปฏิบัติตามที่หลวงปู่มั่นสอน เวลาสิ่งใดที่เกิดขึ้นในใจของท่านมันไปพิสูจน์กับคําสอนของท่านน่ะ สิ่งใดที่หลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติเป็นความจริงๆ ขึ้นมามันก็ไปพิสูจน์กับคําสอนๆ มันตรงกัน มันตรงกัน มันเป็นอันเดียวกัน มันก็เลยลงใจ มันก็เลยกราบ นี่พูดถึงว่าครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาท่านต้องการความจริงๆ ไง

ถ้าความจริงมันเป็นแบบนี้ พอเป็นแบบนี้ ครูบาอาจารย์ของเราท่านเผยแผ่มา ท่านพยายามชักนําให้ชาวพุทธอย่าดูดายกับชีวิต อย่ามองข้ามกับชีวิตของเรา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เรามีโอกาส เรามีอํานาจวาสนาที่จะประพฤติปฏิบัติได้ ท่านถึงวางข้อวัตรปฏิบัติให้พวกเราปฏิบัติไง

เวลาพวกเราปฏิบัติขึ้นมา พอมันปฏิบัติ สังคมในการประพฤติปฏิบัติมันมีความเชื่อถือ มันก็มีคนสอนเยอะไปหมด เวลาคนสอนเยอะไปหมด ไอ้คนสอนที่มันไม่รู้ไม่เป็นมันก็พูดทํานองนี้ “เราเป็นฆราวาส เรายังทําอะไรไม่ได้”

เออ! ถ้าเป็นฆราวาส อย่างนั้นฆราวาสไม่ต้องมีความทุกข์ มีความทุกข์เฉพาะพระ ถ้าพระปฏิบัติ พระมันทุกข์มันยาก ก็มีความทุกข์เฉพาะพระ พวกฆราวาสไม่มี เพราะเราเป็นฆราวาส เราต้องปฏิบัติ เราต้องใช้ร่างกายอยู่...เป็นอย่างนั้นไหม มันก็ไม่เป็น มันไม่เป็นอย่างนั้นหรอก

ฉะนั้น มันไม่เป็นอย่างนั้น จะบอกว่าเวลาเขาพูดไง เขาบอกว่า ไปที่พระวัดหนึ่งแล้วเขาพูดอย่างนี้ไว้ มันก็เลยคาใจว่า เราเป็นฆราวาส เราไม่ต้องทําแบบนั้น ทําแบบนั้นเป็นพระทํา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาสังคมเขาเชื่อกันไง พระต้องเป็นผู้ทรงศีลทรงธรรม โยมไม่ต้อง เราเป็นฆราวาส เราไม่ต้อง

อ้าว! เวลาเอาเงินมากองไว้ให้ใครนับได้เท่าไร เอาเท่านั้น ทุกคนรีบๆ นับใหญ่เลย เวลาเงินทองมันจะเอา เวลาประพฤติปฏิบัติมันจะเอาง่ายๆ มันเป็นไปไม่ได้หรอก นี่พูดถึงข้อเท็จจริงไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพระองค์นั้นที่พูดไว้มันก็เลยตกค้างในใจของเรา มันก็เป็นปมคาใจ เป็นปมคาใจผู้ที่ไม่เข้าใจตามข้อเท็จจริง

ถ้าผู้ที่เข้าใจตามข้อเท็จจริง ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่ายเขาสร้างอํานาจวาสนาของเขามา ถ้าไปบอกให้เขาทําทุกข์ยาก เขาก็จะไม่ได้ข้อเท็จจริง ถ้าเขาจะปฏิบัติง่ายรู้ง่ายก็เพราะว่าเขาได้สร้างอํานาจวาสนาของเขามา ถ้าเขาสร้างอํานาจวาสนาของเขามาอย่างนั้น ไม่มีพระองค์ไหนไปสอนให้เขาทุกข์เขายากหรอก

แต่ข้อเท็จจริงของเรา เราสร้างของเรา เราสร้างของเรามาครึ่งๆ กลางๆ พวกเราส่วนใหญ่ก็ครึ่งๆ กลางๆ ดีก็ทํามา ชั่วก็ทํามา มันก็ต้องครึ่งๆ กลางๆ ครึ่งๆ กลางๆ มันก็ต้องพิสูจน์กัน ต้องเอาจริงเอาจังของเราขึ้นมา พิสูจน์ให้ได้

เพราะครูบาอาจารย์เราบอกธรรมะอยู่ฟากตาย ฟากตายเพราะอะไร ฟากตายเพราะเวลาเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมามันทุกข์มันยาก มันอ้างตายทั้งนั้นน่ะ “ทําไม่ได้นะ เดี๋ยวตาย” ไอ้นี่คําที่พระพูด “ทําไม่ได้นะ เดี๋ยวเป็นอัมพาต ทําไม่ได้นะ เดี๋ยวเป็นอัมพฤกษ์”

เวลามันสนุกครึกครื้นของมัน มันล้มไป เส้นเลือดแตกเป็นอัมพฤกษ์ยังไม่เป็นไร แต่เวลาจะประพฤติปฏิบัติมันกลัวเป็นอัมพฤกษ์ เวลามันกินไขมันมากๆ อ้วนจนมันเดินไม่ได้ มันบอกอันนั้นดี...นี่มันเป็นความคิด มันเป็นความเปรียบเทียบทางโลกไง

ฉะนั้น เปรียบเทียบทางโลก เราจะบอกว่า เวลาพวกเราไปหาพระ มันก็วาสนาตรงนี้ ไปเจอพระซื่อบื้อมันก็พูดอย่างนี้ ถ้าพระที่ไม่ซื่อบื้อนะ พระที่ไม่ซื่อบื้อเขาจะเชื่อธรรมวินัย เขาจะเชื่อกรรม

เชื่อกรรม มันอยู่ที่ว่าคนทํากรรมมามากมาน้อย คนทํากรรมหนักกรรมเบามามันต้องแก้ไปตามนั้น เหมือนคนเจ็บไข้ได้ป่วย เราเป็นโรคอะไรก็ต้องแก้ตามโรคนั้น เราเป็นโรคโรคหนึ่ง ไปรักษาอีกวิธีการหนึ่ง ไม่มีทางหาย ถ้าใครเป็นโรคสิ่งใด ถ้าหมอเขาเป็นนะ เขาจะแก้ตามอาการนั้น คนที่เป็นหวัดเป็นไอนะ เขาก็ให้อยู่ในความอบอุ่น ไม่ต้องกินยาก็หายได้ ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านไม่ซื่อบื้อท่านจะแก้ไปตามข้อเท็จจริงนั้น ไม่ใช่พูดเหมารวมอย่างนี้ ถ้าพูดเหมารวมอย่างนี้ เห็นไหม ถ้าเป็นฆราวาส เรายังต้องใช้ร่างกายนี้อยู่ เราจะไม่ทรมานให้มันเจ็บปวด ไอ้ที่เขาทําเจ็บปวดนั่นเป็นเรื่องของพระ

แล้วเวลาพระเขาปฏิบัติเขาได้มรรคได้ผล เราก็อยากได้ด้วย เราอยากได้ด้วย ถ้าอยากได้ด้วย เราก็ต้องทําตามนั้นน่ะ ทําตามข้อเท็จจริง เราทําผิดจากข้อเท็จจริงไป เราไม่ได้ผลหรอก เราต้องทําตามข้อเท็จจริง

แล้วเวลาทําตามข้อเท็จจริง เห็นไหม อย่างเราไปหาครูบาอาจารย์ เริ่มต้นเลย ให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน คนเรานะ ต้องทําความสงบของใจก่อน ให้ใจสงบระงับ ถ้าใจไม่สงบระงับ ที่คิดๆ นี้โลกียปัญญาทั้งหมด คือคิดเรื่องโลก ใครมีการศึกษาทางใดมามันก็เปรียบเทียบธรรมะทางการศึกษา ทางวิชาชีพเขา ใครมีมุมมองอย่างไรก็คิดธรรมะตามมุมมองของตน คําว่า “มุมมองของตน” คนมีความรู้ขนาดไหนมันก็ดูตามมุมมองของตนเท่านั้นน่ะ

ฉะนั้น ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา มุมมองของตนวางไว้ ให้มันสงบจริง สงบจริง เวลามันเป็นจริงขึ้นมา เราชอบหรือไม่ชอบ ชอบหรือไม่ชอบคือกิเลสไง ดีหรือชั่วในใจของเรา จิตใจของเราถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมามันจะเป็นมุมมองตรงนั้นน่ะ มองดีหรือชั่ว

ถ้ามันดี เราก็เร่งความเพียรของเรา ถ้าชั่ว เราก็ระงับยับยั้ง ถ้ามันมีสมาธิขึ้นมามันจะเข้าไปเห็นตามความเป็นจริงไง ถ้าไม่มีสมาธิขึ้นมามันจะไม่เข้าไปเห็นตามความเป็นจริง มันจะเห็นตามความพอใจของตน ตามความพอใจของตน มันถึงต้องกําจัดความพอใจของตนด้วยสัมมาสมาธิ ที่ทําสมาธิๆ กันนี่เพื่อไม่ให้เราเข้าข้างตัวเองไง

ทุกคนเข้าข้างตัวเองหมด รู้เห็นอริยสัจตามความเป็นจริงหมดน่ะ แต่แก้กิเลสไม่ได้ แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วมันไปรู้ตามความเป็นจริง มันเป็นไตรลักษณ์ มันทําลาย ทําลายความยึดมั่นถือมั่น สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิคือความเห็นผิด ความเห็นผิดว่านี่เป็นของของเรา ความเห็นผิดว่าร่างกายเป็นของเรา มันเห็นผิดไง ถ้ามันเห็นถูก เห็นถูกก็เป็นของเราอยู่วันยังคํ่าน่ะ เพราะร่างกายของเรา

เห็นถูกมันไปฆ่าตรงความเห็นถูกเห็นผิด แต่ไม่ได้ทําลายร่างกาย ไม่ได้ทําอะไรทั้งสิ้น ไปทําลายทิฏฐิมานะ ไปทําลายกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน นี่ธรรมะสอนอย่างนี้ สอนเวลาเข้าไป เข้าไปทําลายทิฏฐิมานะความเห็นผิดในใจอันนั้น ถ้าความเห็นผิดในใจอันนั้นมันต้องแก้ไขด้วยความสงบของใจเข้ามาก่อน แล้วเกิดวิปัสสนา เกิดปัญญาญาณขึ้นมา นี่พูดถึงว่าตามข้อเท็จจริงนะ

ฉะนั้น เวลาปมที่ค้างคาในใจ เวลาไปฟังพระพูดอะไรที่มันง่ายๆ ติดใจมากเลย เวลาไปเจอครูบาอาจารย์ท่านบอกให้มุมานะ ให้เร่งความเพียร ไม่ติดใจเลย ไม่ชอบเลย

ฉะนั้น พอไม่ชอบเลย ชอบหรือไม่ชอบนั้นเป็นเรื่องหนึ่งนะ จริงหรือไม่จริงต่างหาก ถ้ามันเป็นความจริงๆ ทําให้ใจเราสงบ ถ้าใจเราสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาไปตามข้อเท็จจริงนั้น เราจะให้คะแนนตัวเองไม่ได้ เราจะไปตัดลดตัวเองก็ไม่ได้ มันต้องเป็นจริงอย่างนั้น ถ้าเป็นจริงอย่างนั้นมันถึงจะเป็นสัจจะเป็นตามความเป็นจริง นี่พูดถึงคําถามของเขา

ฉะนั้น เขาถามว่า ลูกได้ยินว่าหลวงตาบอกว่าท่านนั่งสมาธิ ลูกก็เลยบอกว่า เขานั่งกัน ๑-๒ ชั่วโมง แล้วเขาบอกว่าเคยนั่งถึง ๖ ชั่วโมง

ให้ร้อยชั่วโมงด้วย เพราะนั่งนานหรือนั่งชั่วโมงหนึ่งหรือร้อยชั่วโมงไม่สําคัญ สําคัญว่าเกิดปัญญาหรือไม่ เรานั่งมาตั้งนาน เราฝึกหัดมาตลอดเลย เราทําความสงบของใจได้หรือไม่ ถ้าใจสงบแล้วเวลาเราใช้ปัญญาของเราได้หรือไม่

ถ้าเราใช้ปัญญาของเรานะ เวลาที่มันจะชําระกิเลสขาด แค่ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น แพล็บ! งูแลบลิ้นน่ะ เวลามันจะได้เสียกันมันได้เสียกันมรรคสามัคคีเวลามันสมุจเฉทปหาน แค่นั้นน่ะ แต่เวลาจะส่งเสริมขึ้นมา ฝึกหัดศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมา เกือบเป็นเกือบตาย

ฉะนั้น ไอ้ที่ว่า ๖ ชั่วโมง เขาเคยทํา ๖ ชั่วโมงแล้วไม่ได้ผล แล้วหลวงตามานั่งจะได้ผลได้อย่างไร

หลวงตาท่านนั่งมาก่อนหน้านั้น จิตท่านเสื่อมก่อน ท่านออกประพฤติปฏิบัติทําสมาธิได้คล่องแคล่วมาก แต่สุดท้ายแล้วท่านออกธุดงค์ใหม่ๆ ท่านต้องการบริขาร ท่านก็ไปสร้างกลดหลังหนึ่งของท่านเองที่บ้านของท่านน่ะ เพราะไปสร้างกลด จิตมันสงบ จิตมันมีสมาธิ เวลาทําสิ่งใดมันก็ตั้งใจทําจริงจัง พอจริงจังมันก็ไปอยู่กับความจริงจังนั้น พอจริงจังนั้นมันก็ชักจิตออกไป พอมันเสื่อม กลับเข้าไม่ได้น่ะ โอ้โฮ! ทุกข์ยากมาก คนไม่เคยทําสมาธิไม่รู้ว่าสมาธิเสื่อมทุกข์ยากขนาดไหน แต่เวลาเสื่อมแล้วจะเอาขึ้นอีกได้อย่างไร

ตอนนี้ท่านถึงไปอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นก็พยายามฝึกท่านขึ้นมา พอฝึกท่านขึ้นมาแล้ว ทีนี้ท่านรักษาของท่านเลย ท่านบอกว่าจิตเสื่อมไม่ได้ ถ้าจิตเสื่อมขอให้ตาย มันทุกข์ยากขนาดนั้นน่ะ ทีนี้ถ้าจิตเสื่อมขอให้ตาย แสดงว่ามันก็เป็นการตั้งกติกาขึ้นมาเพื่อรักษาตัวเองไง จิตเสื่อมไม่ได้นะ ถ้าจิตเสื่อมต้องตาย แล้วถ้าไม่ให้เสื่อมทําอย่างไร

ไม่ให้เสื่อมก็ต้องมีสติ ต้องมีคําบริกรรม ต้องดูแลจิตตลอด ไม่ให้ออกไปคลุกคลีกับอะไรจนเกินไป จะทําสิ่งใดก็ทําด้วยสติสัมปชัญญะ ทําเสร็จแล้วรีบกลับมา รีบกลับมาดูแลใจของตน แล้วท่านก็วิปัสสนาของท่านขึ้นไป นี่เวลาใช้ปัญญาขึ้นไป

จะบอกว่า นั่งมากนั่งน้อย สิ่งที่ว่าท่านนั่งตลอดรุ่งๆ คําถามถามว่า ถ้าฆราวาสไม่ใช่พระ เวลานั่งเขาบอกว่ามันเป็นอัมพฤกษ์ไปจะลําบาก ฉะนั้น เขาบอกว่า ถ้าหลวงตานั่งตลอดรุ่ง ท่านเปลี่ยนท่าบ้างหรือไม่

การที่นั่งตลอดรุ่ง มีพระมากหรือผู้ที่ปฏิบัติมากถือเนสัชชิก เนสัชชิกคือไม่นอนทั้งคืน คําว่า “ไม่นอนทั้งคืน” ถ้าหลังไม่ติดพื้นไม่เสียคําอธิษฐาน คือว่าอธิษฐานว่าจะไม่นอนตลอดรุ่ง เราอยู่ในท่าใดก็ได้แต่ไม่ให้หลังติดพื้น อันนี้ประเภทหนึ่ง อีกประเภทหนึ่งแบบของหลวงตา ท่านนั่งตั้งแต่ตะวันตกตั้งแต่ ๖ โมงเย็น ถึง ๖ โมงเช้า นั่งท่าเดียวไม่เปลี่ยนเลย นั่งท่าเดียวไม่เปลี่ยนเลย ถ้าไม่เปลี่ยนเลย เห็นไหม

ถ้าถือเนสัชชิกคือว่าหลังไม่ติดพื้น ท่าใดก็ได้ พระบางองค์ท่านอยู่ถึงสว่าง แต่เขาอยู่ในท่านั่งบ้าง ยืนบ้าง เดินบ้าง อยู่จนสว่าง แต่เวลาหลวงตาท่านนั่งท่าเดียวเลย มันมีอยู่ที่เราอธิษฐานไง เราอธิษฐานว่าเราจะทําอย่างใด อย่างเช่นที่เวลาเราสอนพวกโยม โยมบอกเลย ทํานู่นก็ไม่ได้ ทํานี่ก็ไม่ได้ มันติดขัดไปหมดเลย

เราให้อธิษฐานว่า เว้นไว้แต่ เห็นไหม อย่างเช่นหลวงตาท่านบอกว่า ท่านนั่งท่าเดียวตลอดรุ่งไม่ลุกเด็ดขาด เว้นไว้แต่หลวงปู่มั่นท่านเจ็บไข้ได้ป่วย ท่านเรียกใช้ ท่านจะลุกได้ เว้นไว้แต่พระในวัด เช่น พระในวัดกลางคืนขึ้นมาอาจจะเกิดอุบัติเหตุโดนงูกัด หรืออุบัติเหตุพระองค์ใดเจ็บไข้ได้ป่วย ท่านบอกว่า เว้นไว้แต่หลวงปู่มั่นเจ็บไข้ได้ป่วย เว้นไว้แต่พระในวัดมีปัญหา แต่สําหรับเรื่องของตัวเองไม่มี ตลอดรุ่ง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะไปปฏิบัติกัน นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ ถ้ามันยังไม่ได้นะ มันยังติดอะไรนะ ก็เว้นไว้ตรงนั้นน่ะ ตรงนั้นเว้นไว้ก่อน ถ้าถึงตรงนั้นยอมมัน แล้วพอมันชํานาญขึ้น ไอ้ที่เว้นไว้ก็ยกเลิกๆๆ คือเราต้องพัฒนาขึ้น เราปฏิบัติเราต้องดีขึ้นเรื่อยๆ ไง ถึงตรงนั้นเราก็ไม่เว้นเลย เอาถึงที่สุด

นี่พูดถึงว่า ถ้าหลวงตาท่านนั่งสมาธิ ท่านเปลี่ยนท่าหรือไม่

ไม่ ท่านไม่เปลี่ยนท่าเลย ฉะนั้น พอท่านไม่เปลี่ยนท่าเลย ท่านถึงบอกว่ามันทุกข์ทรมานมาก ทีนี้เวลาเราปฏิบัติเราบอกว่าปฏิบัติแล้วจะมีความสุขไง เวลาหลวงตาท่านปฏิบัติแล้วท่านเป็นพระอรหันต์ไง แต่เวลาท่านนั่งตลอดรุ่งใหม่ๆ ท่านบอกว่ามันทุกข์ทรมานมาก เพราะมันทุกข์ทรมานมาก ท่านเปรียบเหมือนว่าท่านนั่งอยู่นี่แล้วมีคนเอาฟืนมาพาดใส่ตัวท่านแล้วจุดไฟขึ้น ร้อนเหมือนกับนั่งท่ามกลางกองไฟ กองไฟที่เขาเอามาพาดน่ะ ฟืนเอามาพาดใส่เราน่ะ เหมือนเผาศพเป็นๆ แล้วมันจุดไฟขึ้น มันจะทรมานแค่ไหน ท่านเปรียบเทียบถึงความทรมานของท่านนะ

แต่ตอนที่ทรมานนั้น นี่ท่านเปรียบเทียบถึง เพราะท่านไม่ใช่คนตาย ท่านคนเป็น ท่านก็รู้สึก เพราะท่านนั่งสมาธิมันเป็นสัมมาสมาธิ เพราะมันมีสติมีปัญญา มันรับรู้ได้ตลอดเวลา เวลามันทุกข์มันยาก ท่านบอกเลยนะ เหมือนเอาท่อนฟืนมากองสุมใส่ตัวท่านแล้วจุดไฟเผาทั้งเป็นน่ะ

แต่ท่านก็ใช้สัจจะของท่าน อะไรตาย ดูก่อน ถ้ามันจะตายถึงที่สุด ถ้ามันเผาแล้วมันก็ต้องตายถึงที่สุด ท่านก็พิจารณาด้วยปัญญาของท่านแยกแยะของท่าน พอแยกแยะไปมันเริ่มเบาลงๆ จนถึงที่สุด ปล่อยหมด เวิ้งว้างหมด ว่างไปหมด หลุดพ้นไปหมด นี่เวลาปัญญามันเกิด เวลาวิปัสสนาญาณมันเกิด

แต่ก่อนที่วิปัสสนาญาณมันจะเกิด ทุกข์มันเกิด ท่านบอกทุกข์ทรมานมาก อันนี้ท่านเอามาเน้นยํ้าเวลาท่านเทศน์สอนพวกเรา ท่านเอามาเน้นยํ้าไงว่า เราไปเจอกับความจริง เวลามันทุกข์ มันทุกข์ขนาดนั้นน่ะ แต่ถ้ามีสติปัญญาแยกแยะได้ขนาดนั้นน่ะ มันก็ปล่อยวางได้จริงๆ น่ะ โดยข้อเท็จจริงเวลามันทุกข์ มันทุกข์อยู่บนหัวใจนี้ เวลามันหลุด มันก็หลุดพ้นที่หัวใจนี้ มันมีความสุขที่หัวใจนี้ ท่านทําได้ตามความเป็นจริงอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าถ้ามันเป็นความจริงมันเป็นแบบนี้

ฉะนั้น จะบอกว่าทุกข์ๆ ท่านบอกเลยว่าท่านทุกข์ทรมานมาก แต่ด้วยขันติธรรม ทนเอานี่เป็นขันติธรรมนะ แล้วถ้าเกิดสติปัญญาขึ้นมาแยกแยะขึ้นมา นี่เป็นวิปัสสนา แล้วถึงที่สุดท่านเป็นพระอรหันต์

พระองค์ที่คุยกับโยมเขาเป็นอะไร พระที่คุยกับโยมเขาเป็นอะไร แต่หลวงตาเราท่านทํามาแล้วท่านเป็นพระอรหันต์

ขณะท่านมีชีวิตอยู่ โกนผมมา ตอนเราอยู่กับท่านน่ะ เกสาของท่าน พระเก็บกันไว้เป็นขดเป็นด้วงแก้วใสหมดก่อนที่ท่านจะเสียชีวิต ของท่านน่ะ เกสาของท่านเป็นพระธาตุตั้งแต่ท่านยังดํารงชีวิตอยู่ อย่าว่าแต่ว่าท่านเสียชีวิตแล้วเผาเลย ท่านมีชีวิตอยู่ เกสาของท่าน พระที่เก็บไว้ เราก็เก็บไว้ เราก็ได้มา ขดเป็นตัวด้วง ขดเป็นใสหมดเลย เราก็มี ฉะนั้น เวลาท่านดํารงชีพอยู่ พวกเราถึงเชื่อว่าท่านเป็นพระอรหันต์ ใครจะใส่ความ ใครจะใส่ไคล้ นั่นมันเป็นสิทธิ์ มันเป็นสิทธิ์ของเขา เราไม่มีความสามารถจะไปโน้มน้าวใครได้ แต่เราเก็บเกสาของท่านไว้ เราฟังเทศน์ท่าน เราเชื่อท่าน

นี่เพื่อจะมาปลดที่ว่ามันค้างคาใจไง ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาโยมจะนั่ง ถ้าแบบว่ามันจะเป็นอัมพาตมันจะเป็นอัมพฤกษ์ โยมจะลุกนั่งบ้างก็ได้ โยมจะเปลี่ยนท่าก็ได้ ไม่เป็นไร สู้มันไปเรื่อยๆ ไง แต่ของหลวงตาท่านนั่งท่าเดียว

จะเชื่อพระองค์นั้นบอกว่าเป็นฆราวาสต้องนั่งแบบฆราวาส ไม่ต้องนั่งแบบพระ หรือจะเชื่อหลวงตาเพราะท่านเป็นพระอรหันต์ แล้วแต่โยมจะเชื่อ นี่พูดถึงปมที่ค้างคาใจเนาะ จบ

ถาม : เรื่อง “เวทนา”

ก่อนอื่นผมขอกราบขอบพระคุณหลวงพ่อเป็นอย่างยิ่งที่เมตตาตอบคําถามของผม หลังจากที่ได้ฟังหลวงพ่อตอบคําถามแล้วผมก็ภาวนาต่อไป ทุกครั้งที่ภาวนาผมจะฟังเทศน์ของหลวงพ่อพร้อมภาวนาไปด้วย รู้สึกเหมือนกิเลสมันโดนหลวงพ่อกระแทกทุกครั้ง

หลังจากนั้นผมก็ภาวนาอานาปานสติ กําหนดลมหายใจต่อไปสักพักจนรู้สึกว่าได้ยินเสียงลมหายใจดังซูดซาดเป็นเส้นๆ กายกับจิตนี้คนละส่วนเลย จิตนี้ไปจ่ออยู่แต่กับลม กายที่ตั้งไว้เฉยๆ ผมก็จดจ่ออยู่กับลมไปเรื่อยๆ จนรู้สึกว่าจิตสงบ สักพักมันก็เกิดอาการเจ็บปวดเท้า นั่งสมาธิเจ็บมากขึ้นเรื่อยๆ ผมก็ตามดูตลอด แต่ผมไม่ทิ้งลมหายใจ คือพยายามพิจารณาความเจ็บนั้นไปด้วย พิจารณาไปก็กลับมาดูลมเหมือนเดิม พิจารณาว่า มึงก็โง่ มึงไปยุ่งกับมันทําไม พอพิจารณาอย่างนี้ซํ้าๆ สักพัก มันก็ค่อยๆ หายไปจนรู้สึกไม่เจ็บอีก

จากนั้นผมก็พักในสมาธิแล้วก็ดูลมหายใจตลอด พอพักได้สักพักก็กลับมาพิจารณาอาการนั้นอีก แต่มันไม่เกิด แต่ผมรู้สึกได้ว่ามันยังมีอยู่ แต่ก็ไม่เกิด หลังจากนั้นผมก็ออกจากสมาธิและนอนหลับพักผ่อน พอเอนกายลงนอน ผมรู้สึกตัวอยู่ตลอดเวลา สติจดจ่ออยู่กับลมตลอดเวลาจนหลับไป

หลวงพ่อครับ ผมอยากให้หลวงพ่ออธิบายอาการที่เกิดขึ้นกับผมหน่อยครับว่าควรภาวนาอย่างไรต่อไปดีครับ

ตอบ : ควรภาวนาต่อไป การภาวนาของเรานะ เราก็ต้องพยายามทําความสงบของใจ ทําไมถึงบอกว่าต้องทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจคือว่าให้จิตใจเข้มแข็ง ให้จิตใจมีสมาธิ ถ้าจิตใจเข้มแข็ง จิตใจมีสมาธิ กลับไปทําสิ่งใดมันก็ได้ประโยชน์

เหมือนนักกีฬา นักกีฬาทุกๆ คนเขาต้องรักษาความฟิตของร่างกายตลอดเวลา นักกีฬาทุกประเภทเลย เขาต้องออกกําลังกายเพื่อร่างกายเขาฟิต แล้วเขาฝึกทักษะเทคนิคต่างๆ มันไปฝึกเอาทีหลัง แต่เวลาที่เขาจะต้องดูแลร่างกายเขา เขาต้องฟื้นฟูร่างกายเขาให้แข็งแรงอยู่ตลอดเวลา นี้คือนักกีฬา

นักปฏิบัติ นักปฏิบัติเราพยายามทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจให้จิตใจเรามั่นคง จิตใจเราเข้มแข็ง

ถ้าจิตใจเราไม่มั่นคง จิตใจเราไม่เข้มแข็งนะ มันจะมีข้ออ้าง นู่นก็เอาไว้ก่อน พรุ่งนี้ค่อยภาวนา เรางานเยอะ โอ๋ย! เราธุระมาก มันผัดวันประกันพรุ่งไปทั้งนั้นน่ะ ถ้าลองจิตใจอ่อนแอนะ ไอ้คําต่อรองมันจะโถมเข้ามาเลยทุกเรื่อง

แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ เราทําใจของเราเข้มแข็ง เราทําใจนะ เรารักษาใจของเราให้เข้มแข็งไว้ ถ้ารักษาใจให้เข้มแข็งไว้ ไอ้ที่ว่ามันต่อรองๆ มันต่อรองไม่ได้หรอก มันจะต่อเรื่องอะไร ก็ทําหมดแล้ว อ้าว! ก็ทําเสร็จแล้วมันถึงภาวนา ก็ทําทุกอย่างพร้อมแล้วถึงได้ภาวนา เราทํางานเรา เราทํางานทุกอย่างเสร็จแล้วเราถึงมาภาวนา เราภาวนาเราก็ภาวนาของเราไปไง

ฉะนั้นบอกว่า เริ่มต้นจะให้ทําอย่างใดต่อไปไง จะให้ทําอย่างใดต่อไป

เราก็พยายามทําความสงบของใจเราเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วก็ฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดของเราๆ ถ้าการฝึกหัดของเรา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า บริษัท ๔ เราจะพ้นทุกข์ด้วยความเพียร

การพ้นทุกข์ด้วยความเพียร สิ่งที่เราต้องการที่สุดคือปัญญา ถ้าเรามีสติ เรามีสมาธิ มันแก้กิเลสไม่ได้ สติ สมาธิมันเป็นพื้นฐาน มันเป็นรากฐานของหัวใจของเรา แต่เวลาจะแก้กิเลส แก้กิเลสมันแก้ด้วยปัญญา แต่ถ้าไม่มีสติ ไม่มีสมาธิ ปัญญาอะไร ทรงจําธรรมพระพุทธเจ้าทั้งนั้นน่ะ ทรงจําๆ คือจําเขามาทั้งนั้นน่ะ มันไม่เกิดความจริงของเราหรอก

ถ้ามันเกิดความจริงของเรา อาการที่มันจะเกิดความจริงของเรา เหมือนคําถามนี้ คําถามเขาบอกว่าเขาภาวนามาตลอดเลย มันเจ็บมันทุกข์มันยากมาตลอด แต่เวลาเขากําหนดลมหายใจของเขา ถ้าใจเขาสงบเข้ามาแล้วเขาพิจารณาของเขาเข้ามาเรื่อยๆ เวลาปัญญามันเกิดไง ปัญญามันเกิดขึ้นมานะ ก็มึงโง่ มึงไปยุ่งกับมันทําไม เวลาปัญญามันเกิด เวลาปัญญามันเตือนทีเดียวเท่านั้นน่ะ เขาบอกเลยนะ พอบอกว่า ก็มึงมันโง่ มึงไปยุ่งกับมันๆ

ยุ่งกับใครล่ะ ไปยุ่งกับใคร เรานั่งอยู่คนเดียวไปยุ่งกับใคร เราไม่ยุ่งกับใครเลย แต่เวลาจิตมันสงบของมัน จิตมันไปเกาะเกี่ยวกับเวทนา ที่ว่ามันเจ็บมันปวดมันเพราะอะไรล่ะ เพราะจิตมันไปเกาะไปเกี่ยวกับเขา

นี่ไง เวลาเขามีสมาธิขึ้นมา พอจิตเขาดูลมหายใจของเขา พอดูลมหายใจของเขาแล้วมันสงบระงับเข้ามา มันมีสติ เวลามันเตือนตัวเองขึ้นมา เวลาปัญญามันเกิดนะ ก็มึงมันโง่ มึงคืออะไร ก็จิตใจ ก็จิตมันโง่ แต่ไม่มีปัญญา

แต่เวลาปัญญามันเกิดนะ พอสติมันทันนะ “ก็มึงมันโง่ แล้วมึงไปยุ่งกับมันทําไม” โธ่! อาย อาย อายเลย อายมากเลย ก็คิดว่าตัวเองฉลาด คิดว่าตัวเองเก่ง เวลาปัญญามันเตือน ปัญญามันเกิดไง “ก็มึงมันโง่ มึงไปยุ่งกับเขาเอง” โอ้โฮ! มันอายนะ มันหดเข้ามาเลยนะ ปวดหายหมดเลย นี่ไง เวลาปัญญามันเกิด เกิดจากอะไร เกิดจากเขาดูลมหายใจเข้าออก

เขาดูลมหายใจเข้าออก ลมหายใจเข้าออก มันเจ็บมันปวดไปทั้งนั้นน่ะ โอ้โฮ! มันปวดมาก มันปวด แต่เวลาจิตมันสงบเข้ามามันเบาบางเข้ามา ทีนี้พอเบาบางเข้ามา พอมันจะเกิดปัญญา ไอ้ที่ว่า “ก็มึงมันโง่ มึงไปยุ่งกับเขาเอง” นี่เตือนตัวเอง

แล้วอตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ครูบาอาจารย์ท่านเตือนมาตลอด ฟังเทศน์มาทุกวัน มันฟังเข้าหูซ้ายทะลุหูขวาไง แต่เวลามันเกิดจากจิต เห็นไหม “ก็มึงมันโง่” โอ้โฮ! ทิ่มเข้าไปกลางหัวใจเลย

อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน เวลามันเกิด มันเกิดจากเราเลย ปัญญามันเกิดกลางหัวใจเลย “ก็มึงมันโง่” เออ! ใช่ ก็โง่จริงๆ “แล้วมึงไปยุ่งกับเขาเอง” ก็ใช่ ก็ไปยุ่งกับเขาจริงๆ นี่มันปล่อยทันที พอมันปล่อยทันที เขาบอกว่า ว่างหมดเลย ความเจ็บไม่มีอีกเลย แล้วเขาก็อยากเป็นอย่างนี้อีกนะ แล้วหาไปแล้วก็ไม่ได้

ไม่ได้หรอก มันเกิดเป็นปัจจุบัน เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา มันต้องมีพื้นฐานมีรากฐานมา เวลาเกิดปัญญา ปัญญาเกิดเป็นปัจจุบันแล้วก็ผ่านไปแล้ว แล้วเวลาจะไปคิดอีกนะ มันเป็นสัญญาแล้ว ทรงจํามา จําของตัวเองมาแท้ๆ เลย

เวลาเกิดเป็นปัจจุบันน่ะเกิดจริงๆ แต่พอเป็นอดีตไปแล้ว ไปคิดอีกมันเป็นสัญญาแล้ว มันไม่เป็นปัจจุบันแล้ว เขาบอกว่า พอไปคิดอีกมันไม่เห็นมี ไม่เห็นมันเกิดเลย

จะมี มีก็ต้องทําความสงบของใจไง มีก็ต้องฝึกหัดสมาธิไง แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา เวลาปัญญามันเกิดมันจะเกิดเป็นปัจจุบัน มันไม่เกิดอย่างนั้นหรอก ถ้ามันไม่เกิดอย่างนั้น

ฉะนั้น เวลามันจะเจ็บมันจะปวด มันเจ็บปวดที่ใจ เจ็บปวดที่ใจ เวลาไปแก้ ไปแก้กันที่ใจ เพราะใจมันโง่ ใจมันโง่ มันไปยึดไปถือเองน่ะ

เล่นไพ่กันแปดวันแปดคืนมันไม่เจ็บไม่ปวดเลย เพราะใจมันไปสนใจอยู่กับไพ่ แต่ถ้าเรานั่งดูทีวีกันทั้งวันก็นั่งดูได้ นั่งสมาธิชั่วโมงไม่ได้ ไม่ได้เพราะใจไปยึดไปมั่น ใจมันโง่ ถ้าใจมันเผลอ มันไปดูทีวี มันไปเล่นการพนัน มันนั่งทั้งวันไม่เจ็บไม่ปวดนะ ลองให้มันนั่งเฉยๆ สิ เกือบตาย เพราะใจมันโง่ มันไปยึด แต่เวลาไปเล่นการพนัน เวลาไปดูทีวี มันไม่โง่หรอก มันไปตามกิเลส มันไปตามตัณหาความทะยานอยาก มันอยากได้ อยากชนะ อยากกําไร มันอยากอันนู้นไง มันเลยลืมอันนี้ไป

แต่เวลาเราปฏิบัติ เราจะเอาความเป็นจริงในใจของเรา มันก็ยังโง่ไปเจ็บไปปวดหมด ทั้งๆ ที่ธรรมะพระพุทธเจ้ารู้หมด ทุกอย่างรู้หมด ทรงจําแม่นมากแต่ไม่เกิดผลจริง เวลาเราใช้สมาธิ เรามีสติมีปัญญาขึ้นมา เวลาเข้าเป็นตัวจริง เวลามันเกิดในปัจจุบัน เกิดในจิตนั่นน่ะ “มึงมันโง่” นั่นล่ะปัญญาแท้ๆ แล้วมันคลายตัวออกหมดแล้วมันก็เป็นอย่างนี้ เสร็จแล้วก็ต้องฝึกหัดซํ้าอย่างนี้ เกิดบ่อยๆ ชํานาญในวสี บ่อยๆ ชํานาญในความชํานาญของเรา แล้วมันจะแก้ไขแบบนี้

นี่เขาถามว่า ให้หลวงพ่ออธิบายว่า ที่มันเกิดขึ้นมันคืออะไร จบ

ถาม : เรื่อง “พระฉันนม”

เรียนถามหลวงพ่อเรื่องพระฉันนมในเวลาหลังเที่ยงครับ กระผมเคยอ่านพบในพระไตรปิฎกและหนังสือบุพพสิกขาวรรณนาเรื่องพระพุทธเจ้าอนุญาตเภสัชแก่ภิกษุคือโคนม

เนื่องจากอินเดียมีโคเป็นจํานวนมาก กระผมเข้าใจว่า นมโคหมายถึงนมโคแท้ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ พระสามารถฉันได้ อย่างในประเทศไทยก็มีนมโคแท้ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ของเดนมาร์ก และนมโค ๙๘ เปอร์เซ็นต์ นํ้าตาล ๒ เปอร์เซ็นต์ ก็น่าจะฉันได้ ส่วนนมที่มีส่วนผสมของแป้งและธัญพืช พระฉันไม่ได้ในเวลาวิกาล ขอหลวงพ่อเมตตาช่วยอธิบายพระฉันนมโคแท้ได้หรือไม่ในเวลาวิกาล

ตอบ : เวลาพูดนี่นะ เราเป็นพระสงบ แล้วเราพูดกับพระสงบ โอ้โฮ! ชัดเจน พูดง่ายๆ เพราะมันมีความเห็น แล้วมันพูดโดยที่จิตใจที่เป็นธรรม จิตใจที่ศึกษาค้นคว้าธรรมวินัยตามข้อเท็จจริง แต่ถ้าพระสงบพูดกับพระทั่วๆ ไปนี่พูดยาก เพราะพระทั่วๆ ไปมันมีอํานาจวาสนาของคน อํานาจวาสนาบารมีสูงตํ่าแตกต่างกันไปไง มันแตกต่างกันไป ดูสังคมเราสิ เห็นไหม ฉะนั้น ถ้าพระสงบพูดกับพระสงบนี่ง่ายๆ

ไม่ได้ นมโคฉันไม่ได้ในเวลาวิกาลนะ ฉันได้ในตอนเช้าเพราะถือว่าเป็นอาหารไง ถ้าตอนเช้าฉันได้ แต่ถ้าวิกาลไปแล้ว นมโค สิ่งใดที่เลี้ยงทารกได้ สิ่งนั้นคืออาหาร ภิกษุฉันอาหารหลังวิกาลไม่ได้ นมโคนี้มันเป็นอาหารเลี้ยงทารกอยู่แล้ว นมโค นมๆ นมไม่ได้ นมเป็นอาหาร ฉันได้ตอนเช้า

แต่ที่ว่า พระพุทธเจ้าอนุญาตเภสัช เภสัชคือเนย เนยใส เนยข้น เนยใส เนยข้นเกิดจากนม นมขึ้นมา เราเอานมมาหมักแล้วเราทําเป็นเนย เนย เนยใส เนยข้น นั่นเป็นเภสัช แต่นมเป็นอาหาร ไม่เป็นเภสัช แล้วจะเป็นบุพพสิกขา จะเป็นพระพุทธเจ้า ไม่อนุญาต ถ้าไม่อนุญาต นี่ถ้าพระสงบพูดกับพระสงบเป็นอย่างนี้ ไม่อนุญาต เพราะนมมันก็คือนม นมคือนม

แต่ในบุพพสิกขา ผู้ถามกลับไปอ่านใหม่เนาะ ไปอ่านใหม่ว่า บุพพสิกขาเขาอนุญาตอะไร เขาอนุญาตเนยใส เนยข้นนะ ถ้าเนยมันเป็นเภสัช แต่ถ้านมไม่ใช่เด็ดขาด

แต่ทีนี้พอบอกว่าฉันไม่ได้ๆ ถ้าพระโดยทั่วไปเขาฉันกันเป็นพื้นเพเป็นธรรมดา อันนี้เพราะว่าเป็นวัฒนธรรม พระในประเทศไทย แม้แต่ในพม่าเขาฉันหรือเปล่าอันนี้ไม่ยืนยัน แต่โดยทั่วไปนะ ถ้าเขาศึกษาบาลีมาด้วยกัน ไม่ได้ ถ้าไม่ได้ก็คือไม่ได้

แต่ในประเทศไทยมันได้เพราะอะไร ได้เพราะว่าการบังคับใช้ธรรมวินัยมันอ่อนแอ มันอนุโลมกันมาเป็นชั้นๆ มา ห่วง ห่วงว่ากุลบุตรกุลธิดาจะลําบาก บวชแล้วจะอยู่ไม่ได้ บวชแล้วจะหิว ผ่อนผันให้ ผ่อนผันให้กุลบุตรกุลธิดาเพื่อความเจริญงอกงามของศาสนา นี่โดยทั่วไปเขาคิดกันอย่างนี้ไง เขาบอกของเล็กน้อยเพื่อความสะดวก

แต่เวลาหลวงตาท่านพูดนะ “เหยียบหัวพระพุทธเจ้าแล้วแสดงธรรม” สะเทือนใจมาก เหยียบหัวพระพุทธเจ้า ธรรมและวินัยนี้เป็นศาสดาของเธอ ธรรมและวินัยนี้เป็นพระพุทธเจ้า ธรรมและวินัยนี้เป็นศาสดาของเธอ เวลาหลวงตาท่านพูดไง “เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไป แล้วแสดงธรรม”

เห็นแก่กุลบุตรกุลธิดา เหยียบยํ่าธรรมวินัยนั้นไป มันมีอยู่ชัดๆ อยู่ในบาลี อยู่ในพระไตรปิฎก ชัดๆ การจะผ่อนผันการจะอนุโลมเป็นการผ่อนผันการอนุโลมกันโดยสงฆ์ในประเทศไทย เพราะสงฆ์ในประเทศไทยมีผู้บังคับบัญชา ผู้บังคับบัญชาจากเถรสมาคมเขาอนุญาตกันเป็นชั้นๆ เว้นไว้แต่ธรรมยุต เว้นไว้แต่ครูบาอาจารย์ของเรา

อันนี้ขอพูดเพียงเท่านี้ ถ้าพูดมากไปแล้วเดี๋ยวพระสงบไม่มีที่อยู่ พระสงบยังอยากอยู่ในประเทศไทย ไม่อย่างนั้นเดี๋ยวพระสงบจะไม่มีที่อยู่เนาะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ไอ้ที่ว่านมแท้ๆ ก็ไม่ได้อยู่แล้ว แต่คําถามว่า ส่วนนมที่มีส่วนผสมของแป้ง มีส่วนผสมของธัญพืช

เวลาเราบอกว่าแป้ง แป้งมาจากข้าว ธัญพืช ธัญพืชก็เป็นอาหาร เวลาบอกมีส่วนผสมของแป้ง ส่วนผสมของธัญพืช เราเข้าใจได้เลยว่ามันเป็นอาหาร ถ้ามันมีส่วนผสมของแป้ง ส่วนผสมของธัญพืช ฉันไม่ได้ ฉะนั้น “พระฉันไม่ได้ในเวลาวิกาล ขอเมตตาหลวงพ่ออธิบายด้วย”

ซื่อสัตย์ แปลบาลีเขามา พระไตรปิฎกฉบับประชาชนก็ได้ ไม่ต้องไปอ่านอะไรลึกลับซับซ้อนหรอก พระไตรปิฎกฉบับประชาชนน่ะ อ่านตามนั้นแล้วตีความตามนั้นนะ โดยความซื่อตรงนะ จบ ไม่มีอะไรพิสดารเลย

แต่ด้วยที่ว่า โดยทั่วๆ ไป ด้วยความเมตตากุลบุตรกุลธิดาจะไม่สามารถอยู่ในศาสนาได้ จะไม่มีใครเชิดชูคํ้าจุนศาสนา ก็อนุโลมๆ นี่ความเห็นอนุโลม

แต่เวลาอย่างพวกเรา เราต้องการธรรมนะ เราต้องการประพฤติปฏิบัติ ต้องการศีล ต้องการสมาธิ ต้องการปัญญา ต้องการความจริงของเรา

อันนี้ตอบเป็นเพราะว่ามันมีปัญหามาเฉยๆ เนาะ แต่ถ้ามันไม่มีปัญหามาหรือมีปัญหาแล้ว เราเองเราไม่อยากชักจูงพระสงบเข้าไปเผชิญกับกระแสสังคม พระสงบมีสตินะ พระสงบไม่อยากจะชักนําพระสงบเข้าไปขัดแย้งกับสังคมเท่าไร แต่ถ้าจะพูดก็พูดเฉพาะปัญหา พูดเฉพาะเพื่อเป็นประโยชน์กับผู้ถาม เป็นประโยชน์กับสังคมไง

ธรรมวินัยเป็นอย่างนี้ จริงๆ แล้วพระสงบไม่อยากจะดึงพระสงบเข้าไปขัดแย้งกับใครทั้งสิ้น แต่เป็นเพราะคําถามเนาะ ตอบพอเป็นกษัยยาเท่านั้นเนาะ เอวัง

เราต้องฝึกหัด
ต้องพยายามประพฤติปฏิบัติเพื่อฝึกหัดใจของเรา
ให้เราเกิดมาเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา
แล้วเราได้ประพฤติปฏิบัติธรรม
รสของธรรม สัจธรรม ให้จิตใจเราได้สัมผัส
เพื่อเราเป็นชาวพุทธ ชาวพุทธที่มีสติมีปัญญา
เป็นชาวพุทธในความต้องการของ
องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

๕

คุณพระพุทธเจ้า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๐ พฤศจิกายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “หัดสวดมนต์”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ลูกพยายามหัดสวดมนต์ ในหนังสือเล่มนี้มีบทสวดชัยปริตรคาถา ปัตติทานคาถา กรณียเมตตสูตร ขันธสูตร มหาสติปัฏฐานสูตรด้วย ลูกก็สวดทั้งหมดเลยค่ะ (สวดไปๆ ก็มีคําถามในใจว่า ผู้หญิงที่เป็นฆราวาสธรรมดาๆ สมควรสวดมนต์บทแบบนี้หรือไม่เจ้าคะ) เนื้อหาดีๆ ทั้งนั้นนะคะ แต่บางส่วนดูคล้ายๆ เหมือนของพระนะคะ กราบขอบพระคุณค่ะ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามเวลาถาม กรณีอย่างนี้มันเป็นวัฒนธรรมนะ วัฒนธรรม ดูสิ เมื่อก่อนเราบวชใหม่ๆ เราไปทางภาคอีสาน เราไปภาคอีสานนะ เวลาพระเดินไปทางไหน ชาวบ้านเขาจะก้มลงแล้วกราบ เดินไปทางไหนเขาเจอพระเขาจะหลบหลีกให้

พอไปอยู่ทางภาคอีสาน วัฒนธรรมมันบังคับเลยนะ บังคับว่าพระต้องเป็นพระที่ดี ดูสิ เขาเคารพบูชากันขนาดนี้แล้วเราจะทําตัวไม่ดีได้อย่างไร เวลาเราอยู่ทางภาคกลาง เข้าไปในกรุงเทพฯ ไปดูสิ เวลาพระเดินไปไหน โยมมันจะเดินชนพระกระเด็นไปเลย ไม่มีใครหลบใครหลีกให้หรอก นี่เป็นวัฒนธรรม เพราะว่าด้วยศรัทธาความเชื่อของเขา

แต่พอไปทางภาคอีสาน เวลาเขาจะพูดกับพระเขาพนมมือนะ แล้วพระเดินไปไหนเขาหลีกทางให้ เวลาเขาเจอพระในวัด เขากราบกับพื้นดินเลย เขาก้มลงที่ดินแล้วกราบกับดินเลย ถ้าเราเป็นพระบวชใหม่ๆ มันสะเทือนใจนะ เรามีคุณธรรมอะไร เรามีสมบัติอะไรเขาถึงเคารพบูชาขนาดนั้น แต่ถ้าในปัจจุบันนี้เราเข้าใจได้ว่าเป็นวัฒนธรรมของเขา เป็นวัฒนธรรมของพื้นถิ่น พื้นถิ่นเขามีเคารพบูชาอย่างนั้น เห็นไหม มันออกมาจากหัวใจของเขา

ฉะนั้น เวลาอยู่ในสภาวะแบบนั้นน่ะ เราควร เขาบอกว่า เราจะไม่ดูถูกดูแคลนความเชื่อของคน ความเชื่อไง ความเชื่อ ฉะนั้น นี้เป็นความเชื่อใช่ไหม ฉะนั้น ในภาคอีสานเขาจะบอกว่า ไปตามวัดตามวา บนอาสน์สงฆ์เขาจะเขียนว่าผู้หญิงห้ามขึ้นๆ ที่ไหนก็ได้ผู้หญิงห้ามขึ้น ทีนี้พอคําว่า “ผู้หญิงห้ามขึ้น” นั่นมันก็เป็นวัฒนธรรมใช่ไหม

ถ้าผู้หญิงห้ามขึ้น เราย้อนกลับ เราย้อนกลับมา ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนนะ สอนภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ภิกษุณี ภิกษุณีก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน ภิกษุ ภิกษุณีก็เป็นเอตทัคคะเหมือนกัน เป็นภิกษุณีก็เป็นเอตทัคคะ แล้วดูสิ ในสมัยสองพันกว่าปี ในสมัยพุทธกาล เรื่องผู้หญิงผู้ชายมันเป็นความเชื่อนะ เรื่องผู้ชาย ผู้ชายมีศักยภาพมาก เวลาผู้หญิงเป็นสมบัติของผู้ชาย ฉะนั้น นี่ความเชื่อของเขา

แต่พระพุทธศาสนาอนุญาตให้ผู้หญิงบวชมาตั้งสองพันกว่าปีแล้ว ถ้าอนุญาตให้บวชมาสองพันกว่าปีแล้ว แต่ในวินัยของภิกษุณี ภิกษุณีจะจําพรรษาอยู่เฉพาะภิกษุณีเองไม่ได้ ภิกษุณีจําพรรษาอยู่ด้วยตัวเองไม่ได้เพราะภิกษุณีเป็นผู้หญิง พอเป็นผู้หญิงแล้ว ภิกษุณี ในพระไตรปิฎก ภิกษุณีโดนพวกนักเลงหัวไม้ทําร้ายร่างกายเยอะแยะ

ฉะนั้น พอโดนทําร้ายร่างกาย สมัยนั้นเพราะเป็นความเชื่อใช่ไหม สมัยพุทธกาลน่ะ สมัยสองพันกว่าปีแล้ว สมัยปัจจุบันนี้ผู้หญิงในบางประเทศเขายังไม่ได้รับสิทธิเสมอภาคคนอื่นเลย แล้วสมัยนั้นสิทธิเสมอภาคมันจะมีไหม ถ้าสิทธิเสมอภาคมันไม่มีอย่างนั้น ฉะนั้น วินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นการปกป้อง ภิกษุณีจะจําพรรษาได้ต่อเมื่อจะมีภิกษุอยู่ด้วย มันมีอย่างนั้นไง มันเป็นวัฒนธรรมเป็นความเชื่อ นี่เราพูดเรื่องวัฒนธรรมความเชื่อก่อน

ถ้าวัฒนธรรมความเชื่อแล้ว ทีนี้เราจะบอกว่ามีคนคิดน้อยใจบอกว่า ไปตามวัดตามวาแล้วเขาเขียนไว้บนอาสน์สงฆ์ บนศาลาว่าผู้หญิงห้ามขึ้นๆ แล้วก็ไปคิดแบบเด็กสมัยรุ่นใหม่ไง อ้าว! อย่างนี้มันก็กดขี่กันน่ะสิ มันไม่เสมอภาค

ความเสมอภาคมันเสมอภาคในหัวใจเราไง ไอ้นี่มันเป็นวัฒนธรรม วัฒนธรรมที่เขาดูแลกันมา เราควรเคารพ เราควรเคารพความเชื่อของเขา วัฒนธรรมของเขา แต่ความเชื่อของเรา ความคิดของเรา เราก็เก็บไว้ในใจของเรา แล้วถ้าเวลาเราจะมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันเป็นสิทธิ์ของเราไง ถ้าเป็นสิทธิ์ของเรา เราทําสิ่งใดก็ได้

นี่พูดถึงไง พูดถึงเวลาตอบคําถาม คําถามบอกว่า เวลาเขาเป็นผู้หญิง เขาเป็นผู้หญิง แต่เขาสวดมนต์ได้ไหม เขาสวดมนต์ มันมีความคิดขึ้นมา เขาสวดไปๆ แล้วเป็นผู้หญิงด้วย เป็นฆราวาสด้วย เป็นคนธรรมดาด้วย สมควรสวดมนต์แบบนี้หรือไม่

สมควร เพราะว่าการสวดมนต์ การสวดมนต์มันเป็นเจริญพุทธมนต์ พุทธมนต์อันนี้เป็นธรรมะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไว้ ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไว้ เวลาสวด พระทําวัตรๆ สวดธัมมจักฯ สวดอาทิตตปริยายสูตร อนัตตลักขณสูตร มันก็เป็นคําสอน ธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม สวดอนัตตลักขณสูตร ปัญจวัคคีย์เป็นพระอรหันต์ สวดอาทิตตปริยายสูตร ชฎิล ๓ พี่น้องเป็นพระอรหันต์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการจบบทนั้นเป็นพระอรหันต์เป็นพันๆ น่ะ

แล้วเราก็มาสวดกัน ทําไมเราจะสวดไม่ได้ สวดนี่ประเสริฐ สวดนี่เลอเลิศ เพราะอะไร เพราะเป็นคําสอนไง เป็นคําสอน สอนอนัตตลักขณสูตร สอนปัญจวัคคีย์

“ขันธ์ ๕ เป็นของเราหรือไม่เป็น”

“ไม่เป็นพระเจ้าค่ะ”

“ไม่เป็นแล้วมันเป็นสุขหรือเป็นทุกข์”

“เป็นทุกข์พระเจ้าค่ะ”

“แล้วเป็นทุกข์แล้วเธอยึดไว้ทําไม ทําไมไม่ทิ้งไม่ขว้างมันไป”

ก็ทิ้งมาเป็นชั้นๆๆ เข้ามา จนถึงที่สุดแล้วเป็นพระอรหันต์เลย พอเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

สวดมนต์นี้ เป็นผู้หญิงสวดมนต์ได้ไหม

ได้ ทําไมมันจะไม่ได้ ได้ทั้งนั้นน่ะ สวดมนต์น่ะได้ มันเป็นเจริญพุทธมนต์ เป็นพุทธคุณด้วย คุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันประเสริฐทั้งนั้นน่ะ ทีนี้เวลาสวดๆ ขึ้นมา สวดนี่ดีมากๆ เราสวดขึ้นมา สวดแล้วนะ เขาบอกเขาสวดแล้วเนื้อหาสาระดีมาก

มหาสมัยฯ ในมหาสติปัฏฐาน หลวงปู่มั่นสวด หลวงปู่มั่นสวดมนต์ทุกวัน หลวงตาท่านบอกท่านก็สวด ท่านสวดของท่านอยู่องค์เดียว เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์นะ มันเป็นแบบว่าความถนัด

เวลาหลวงปู่มั่นท่านมีปัญหา ท่านรวมก็รวมที่ศาลา ศาลาที่วัดหนองผือน่ะ แต่ถ้าเป็นปกติจะไปที่กุฏิของท่าน กุฏิของท่าน เราไปอุปัฏฐากใช่ไหม ไปอุปัฏฐากท่าน ไปฟังเทศน์ มันมีข้อสงสัยก็ขึ้นไปถามท่าน ท่านก็เทศน์ให้ฟัง แต่ถ้าท่านจะเทศน์เป็นทั้งวัดท่านจะเทศน์ที่ศาลา

นี่ก็เหมือนกัน หลวงตาท่านบอกว่า เวลาท่านรวม ท่านรวมที่ศาลา แต่เวลามีปัญหาก็ไปหาที่กุฏิท่าน แล้วเวลาสวดมนต์ท่านให้สวดส่วนตัว คือต่างคนต่างสวด ต่างคนต่างสวดเพราะการภาวนาจริตของคนไม่เหมือนกัน ถ้าจริตของคนไม่เหมือนกัน คนที่นั่งทั้งคืนก็ได้ นั่งเจ็ดชั่วโมงก็ได้ นั่งมากนั่งน้อยแต่ละคนไม่เท่ากัน ถึงให้ทําเต็มที่เลย มันเป็นเหมือนการศึกษาของผู้สูงวัยผู้มีอายุ เห็นไหม

แต่ถ้ามันเป็นจัดระเบียบ จัดต่างๆ มันเป็นการศึกษาของโรงเรียนอนุบาล โรงเรียนอนุบาลถึงเวลาก็ทําวัตรสวดมนต์ ทําวัตรสวดมนต์ นั่งภาวนาที่ศาลา นี่มันโรงเรียนอนุบาล โรงเรียนประถม แต่ถ้าโรงเรียนผู้ใหญ่เขาวัดหน่วยกิต ถ้าพร้อมเขาก็สอบได้ นี่พูดถึงแนวทางในการปฏิบัติมันมีแบบว่าจริตนิสัยครูบาอาจารย์

เราอยู่มาทั้งนั้นน่ะ อยู่สายหลวงปู่ฝั้นท่านสวดมนต์ทุกเย็นแล้วก็นั่งสมาธิ ท่านจะเทศน์ทุกวันเลย หลวงปู่ฝั้นนี่ ท่านเทศน์นะ เทศน์ด้วยคุณธรรมของท่าน โอ๋ย! ฟังแล้วขนลุกทั้งนั้นน่ะ เพราะคําเทศน์ของท่าน ท่านเทศน์นะ “พุทโธสว่างไสว พุทโธผ่องใส”

อู้ฮู! มันสะเทือนใจ สะเทือนมาก สะเทือนเพราะอะไร คุณธรรมของท่านน่ะ บารมีของท่านน่ะ เวลาไปฟังคนอื่นพูดมันไม่เห็นกินใจอย่างนั้นเลย เวลาคนอื่นพูดมันฟังแล้วจืดๆ เวลาฟังท่านพูดนะ อู้ฮู! ขนลุกขนพอง นี่บารมีธรรมของท่าน เวลาท่านเทศน์อย่างนั้นปั๊บ เรานั่งภาวนาไป จิตมันก็แน่น จิตมันก็ดูดดื่ม จิตมันไม่แส่ส่ายอยู่อย่างนั้นน่ะ มันทําง่าย นี่พูดถึงว่าสายหลวงปู่ฝั้น เราเคยอยู่กับสายหลวงปู่ฝั้นมา ท่านทําวัตรเย็น ทําวัตรเช้า แล้วก็นั่งภาวนาต่อ

แต่ถ้าสายหลวงตา อาจารย์สิงห์ทองท่านพูดเอง อาจารย์สิงห์ทองท่านพูดกับพระนะ ครูบาอาจารย์เราท่านไม่พาทํา ท่านให้ต่างคนต่างสวด ต่างคนต่างทํา ต่างคนต่างทํามันเป็นผู้ใหญ่ ใครทํามากทําน้อยให้มุมานะกันไป นี่พูดถึงเวลาสวดมนต์

ทีนี้บอกว่าการสวดมนต์สุดยอดไหม สุดยอด สุดยอดเลย แต่สวดมนต์แล้วอย่าลืมพุทโธนะ สวดมนต์แล้วต่อเนื่องไปก็คือภาวนา ถ้าบอกว่าสวดมนต์สุดยอด เราก็จะสวดมนต์สุดยอด สวดมนต์นี่จิตลงได้ จิตเป็นสมาธิได้ แต่ว่าพุทโธๆ เป็นคําบริกรรม มันเป็นเหมือนเราเข้าเผชิญกับความจริงเลย เราจะบอกว่า สวดมนต์นี้มันก็เป็นบุญกุศลอันหนึ่ง แต่ขั้นต่อไปเราก็ต้องภาวนาไง

ถ้าบอกว่า อย่างนี้ดีมากๆ เพราะทุกคนน่ะ ทุกคนจะแสวงหาความดี แล้วพออันนี้ดีก็ติดตรงนั้นเลย อย่างอื่นไม่ทําต่อ

การสวดมนต์ การสรรเสริญพุทธคุณ เป็นการสรรเสริญธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สุดยอด แล้วสวดแล้วแปลนะ สวดแล้วมีความเข้าใจนะ โอ้โฮ! มันซาบซึ้งมาก ท่านซาบซึ้งกินใจเราเลย แต่เวลาจะเอาจริงๆ ขึ้นมา เราต้องบริหารจัดการได้ เราต้องทําจิตของเราให้สงบ

เวลาจิตสงบแล้วเดี๋ยวมันคลายตัวออกมา เราจะทําให้มันสงบต่อเนื่องอย่างไร แล้วทําให้สงบต่อเนื่องไปแล้ว เพราะจิตสงบแล้วออกมาฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเป็นศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาอย่างนั้นมันก็เข้าสู่มรรคไง เข้าสู่มรรค มรรค ๘

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ถ้ามรรคมันไม่ครบไง คือสวดมนต์มันก็เป็นศรัทธาใช่ไหม มันก็เป็นการสรรเสริญพุทธคุณ แล้วปัญญาของเราล่ะ แต่ถ้ามันแปลความหมายมา ปัญญาของเราใคร่ครวญไปด้วยนะ ปัญญาเรามันก็แตกแขนงออกไป เห็นไหม

ปัญญาอยู่ที่เราพิจารณา มันจะแตกแขนงออกไป มันจะกว้างขวางออกไป มันจะรื้อค้นกลับมาในใจของเรา ปัญญาของเราๆ ถ้ามันเกิดขึ้นมันก็ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาอย่างนี้เกิดจากภาวนามยปัญญา

ฉะนั้น สิ่งที่เขาบอกว่าเขาสวดมนต์ เขาเป็นผู้หญิงสวดได้หรือไม่ เป็นบุคคลธรรมดาด้วยนะ เขาว่านะ เป็นผู้หญิง เป็นฆราวาสธรรมดาๆ คนหนึ่ง จะสวดมนต์อย่างนี้ได้หรือไม่ เพราะเขาเห็นว่าบทสวดมนต์มันสูงส่งมาก

ใช่ สูงส่งมาก เพราะเป็นคําพูดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราเอามาสาธยายกัน สาธยายเพื่อเป็นที่ยึดเหนี่ยว สาธยายคุณของพระพุทธเจ้า อันนี้ประเสริฐมาก อันนี้ดีมากๆ แต่ต้องภาวนาต่อนะ สวดมนต์ส่วนสวดมนต์ ภาวนาส่วนภาวนา

ก่อนที่จะภาวนาจิตใจมันฟุ้งซ่านมาก สวดมนต์ก่อน สวดมนต์มันก็เหมือนให้นํ้า สวดมนต์ก็เหมือนนักมวยไหว้ครู ให้นํ้าเสร็จแล้วก็พุทโธต่อเนื่อง เราสวดมนต์ก่อน สวดมนต์เตรียมความพร้อมของจิตใจของเรา เตรียมความพร้อมร่างกายของเรา แล้วเราก็ภาวนาพุทโธหรืออานาปานสติต่อเนื่องไป

เรายังแบบว่า ทําได้ไหม ได้ ดีไหม ดี แต่ความดีที่มันจะดีกว่านี้ ความดีที่จะเอาหัวใจของเราไว้ มันยังมีการกระทําข้างหน้าต่อไป เราต้องทําสิ่งที่ดีขึ้นๆ ไปเพื่อให้เราดีขึ้นต่อเนื่องไป นี่พูดถึงว่า สวดมนต์แล้วอย่าลืมภาวนาด้วย

ถาม : เรื่อง “ซํ้า”

หลวงพ่อครับ ถึงตอนนี้ผมยังภาวนาแบบเดิมอยู่ครับ พอกําหนดลมหายใจถึงขั้นรู้สึกว่าลมหายใจแทบไม่มี แต่รู้สึกได้ว่ายังมีอยู่ ร่างกายนี้ก็ตั้งไว้เฉยๆ เลยครับ ผมก็เริ่มออกมาพิจารณาอาการความเจ็บปวดบ้างเวลานั่ง บางทีมันก็เอากายมาเทียบเคียง ประมาณว่า ความเจ็บปวดนี้เกิดจากอะไร ร่างกายของเราหรือ กายเป็นอย่างไร ประกอบด้วยอะไร ก็ลึกๆ ลงไปเรื่อยๆ จนรู้สึกว่าร่างกายนี้พิจารณาปล่อยในระดับหยาบๆ

จากนั้นก็กลับมาพิจารณาความเจ็บ ความเจ็บนี้ทําไมถึงเจ็บ ใครเจ็บ ทําไมถึงบอกว่าเจ็บ ตัวเราหรือ มันก็ไม่ใช่ กายก็เพิ่งพิจารณาไป มันก็ไม่ใช่ คราวนี้มันก็ปล่อยของมันอีก ความรู้สึกว่ามันยังอยู่ขั้นหยาบๆ บางทีผมก็คิดว่ามันเป็นสัญญา แต่มันก็ไม่ใช่ เพราะภาวนาจิตมันสงบได้ที่แล้ว เหมือนมันพร้อมที่จะออกทํางานแล้ว หลวงพ่อครับ จากที่ผมเล่ามานี้การพิจารณาของผมถูกหรือเปล่าครับ ขอบพระคุณครับ

ตอบ : นี่พูดถึงว่า ซํ้า คือถามซํ้าน่ะ คือยังไม่แน่ใจ ถ้าถามซํ้า เห็นไหม

ในการพิจารณาของเรา การพิจารณาอย่างนั้น ถ้าการพิจารณาแบบว่า การพิจารณาร่างกายของเรา การพิจารณาความเจ็บปวดถูกต้องไหม ถูก แต่มันเป็นอดีตอนาคตหรือเปล่า

ถ้ามันไม่ใช่อดีตอนาคต มันก็ต้องเราทําความสงบใจเข้ามา เวลาใจสงบแล้วเป็นปัจจุบัน เราพิจารณาปัจจุบัน คําว่า “ปัจจุบัน” มันสดๆ ร้อนๆ พอมันสดๆ ร้อนๆ ถ้ามันปล่อยมันก็ปล่อยสดๆ ร้อนๆ แต่คนเรามันเคยปล่อยหนหนึ่ง เวลามันพิจารณาแล้วมันก็จะเอาของเดิมมาอุ่นกิน ถ้าเอาของเดิมมาอุ่นกิน นี่ไง ครูบาอาจารย์เราที่ประพฤติปฏิบัติมาท่านถึงห่วงตรงนี้ไง ห่วงเรื่องสัญญาๆ สัญญาคือความจํา ความจํา เห็นไหม

เวลาอาหาร เวลาเราทานหมดไปแล้ว อาหารที่เหลือเก็บไว้จะเน่าบูดหมดเลย แต่ความจําตั้งแต่ชาติที่แล้วมันยังไม่เน่าไม่บูดเลย ความจํามันจํามาตั้งแต่สมัยไหนมันก็ยังบอกของมันใหม่ๆ “อันนี้ไม่ใช่สัญญา สดๆ ร้อนๆ” ทั้งๆ ที่มันจํามาจนขึ้นราแล้ว มันแบบว่ามันเข้าข้างตัวเองทั้งนั้นน่ะ เวลากิเลส เราเองเราจะแยกตรงนี้ไม่ถูกหรอก

ฉะนั้น สิ่งที่จะถูกนะ วางให้หมด แล้วกลับไปพุทโธ พุทโธๆ จนจิตสงบแล้วค่อยมาพิจารณา ถ้าพิจารณา ถ้ามันสดๆ ร้อนๆ นะ มันสดๆ ร้อนๆ ของมันสดๆ ร้อนๆ มันทําสิ่งใดมันจะได้ผลทั้งนั้นน่ะ เวลาพิจารณาไปถ้าสดๆ ร้อนๆ โอ้โฮ! มันเวิ้งว้าง มันปล่อยหมดเลย แล้วก็ชอบ แล้วก็จะทําเหมือนเดิมน่ะ

กิเลสมันรู้เท่าแล้ว คราวนี้มันเอาเปลือกกล้วยไปวางไว้ เดินไปเหยียบเปลือกกล้วยลื่นไปเลย มันหลอกน่ะ แต่เราไม่รู้ว่ากิเลสเรามันหลอก สิ่งที่หลอก กิเลสที่มันร้าย มันร้ายอย่างนี้ มันก็เอาของที่เราเคยทํา เอาของที่เราทําแล้วได้ประโยชน์เอามาทําซํ้า ทําซํ้าขึ้นมา เราก็ไม่ได้

แต่เวลาคนที่ถามปัญหาเรามานะ บอกหลวงพ่อมันติดขัดอย่างไร เราบอกให้ทําซํ้า ทําซํ้า หมายความว่า ถ้ามันยังสงสัยอยู่ ทําความสงบของใจเข้ามา พอใจมันสงบแล้วฝึกหัดพิจารณา ถ้าสดๆ ร้อนๆ นะ มันจะเป็นของปัจจุบัน มันมีรสมีชาติ แล้วมันจะปล่อย ปล่อยจริงๆ

แต่ถ้ามันไม่สดๆ ร้อนๆ นะ เราคิดเอาเอง คาดหมายเอาเอง ปฏิบัติธรรมไม่สมควรแก่ธรรม มันก็ครึ่งๆ กลางๆ เก้อๆ เขินๆ จะได้ก็ไม่ใช่ ไอ้ไม่ใช่ก็ว่าจะใช่ ไอ้ใช่หรือมันก็ไม่ใช่ มันก็อย่างนี้ ไอ้ไม่ใช่ก็ว่าใช่ ไอ้ใช่ก็ว่าไม่ใช่ ไอ้ใช่ไม่ใช่ก็เลยมั่วกันอยู่อย่างนี้

วาง เวลาครูบาอาจารย์เราสอนให้วางให้หมดเลย กลับไปพุทโธ พุทโธให้จิตสงบ พอจิตสงบแล้ว พอจิตสงบแล้วมันก็ขี้เกียจแล้ว โอ้โฮ! กว่าจะสงบเกือบตาย สงบแล้ว “นิพพานแล้วแหละ สุขมาก”

เวลาปฏิบัติไปขยับซ้ายก็ติด ขยับขวาก็ติด ไปข้างหน้าก็ลื่นล้ม ไปข้างหลังหรือมันก็จะตกเหว การปฏิบัตินี่ โอ้โฮ! นี่ไง ที่ว่าปฏิบัติต้องมีสติ ต้องรอบคอบ ต้องอะไร ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมาท่านรู้ว่ากิเลสนี้มันร้ายนัก ท่านบอกเหมือนยางเหนียวไง

ยางเหนียวคือมันเป็นยางเหนียวใช่ไหม แล้วเราขยับไม่ได้เลย ซ้ายก็ติด ขวาก็ติด ขยับไป แป๊ะ! ติดแล้ว ค่อยๆ แกะ ตราช้างๆ ติด กิเลสมันคือยางเหนียว ขยับไม่ได้ ติดหมด ติดทุกแง่ทุกมุม ติดทั้งนั้น แต่จะทําอย่างไรให้มันสมดุลพอดีเป็นช่องพอไปได้ นี่ครูบาอาจารย์ท่านสอน สอนอย่างนี้ เราอยู่กับครูบาอาจารย์มานะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอน ท่านสอนอย่างนี้

ถ้าสอนอย่างนี้ปั๊บ สิ่งที่เราทํา ทําไมจะพูดไม่ได้ การพิจารณากายเราก็พิจารณามาแล้ว คนที่ไม่พิจารณาเลยมันก็จํามาพูด แต่คนที่พิจารณาแล้วมันทําได้ มันเคยทําได้มันก็พูดได้ แต่การพูดนั้นมันพูดสมบัติเดิม พูดตั้งแต่ชาติที่แล้ว ชาติที่แล้วเคยทําได้ ชาตินี้กําลังขวนขวายอยู่นี่ ชาตินี้กําลังต่อสู้อยู่นี่ แต่นั่นมันชาติที่แล้ว ยังเอามาคุยโม้อยู่ได้นะ

ไอ้คําว่า “เอามาพูด” มันไม่เสียหายหรอก เพราะเรามีประสบการณ์มา แต่เวลามาทําปัจจุบันนี้ติดหมด แล้วพอติดหมดไปแล้วนะ พอติดบ่อยๆ ติดบ่อยๆ แล้วมันล้า พอติดบ่อยๆ แล้วมันล้า พอติดบ่อยๆ แล้วมันจะแบบว่าไม่อยากทําอีกแล้ว ทําไปแล้วก็เท่านี้ ทําไปแล้วก็ไม่ได้ ทําไปแล้ว โอ้โฮ! กิเลสนี้ร้ายนัก

ฉะนั้น สิ่งที่เขาพูดมาเขาบอกว่า เขาถามไง ถามว่า สิ่งที่เขาทําถูกหรือไม่

ถูก ถูกแล้วนะ ต้องให้เป็นปัจจุบัน ถูกแล้ว เห็นไหม พอบอกถูก “ก็หลวงพ่อบอกว่าถูกแล้วก็ต้องถูกสิ”

ถูก ถูกที่พูดมาน่ะถูก แต่ปัจจุบันนี้ไม่ถูก ไม่ถูกเพราะอะไร ไม่ถูกเพราะมันงงๆ นี่ไง ไม่ถูกเพราะไม่เข้าใจนี่ไง แต่ถ้าถูกแล้วมันวางหมดนะ มันวางหมด นี่มัชฌิมาปฏิปทา สมดุลพอดีแล้วนะ รอบคอบ สุดท้ายดีหมด

แต่ถ้ามันยังไม่ถูก ไม่ถูกก็ทําซํ้า ทําซํ้า หมายความว่า กลับไปทําความสงบก่อน ถ้าทําความสงบแล้วมันปล่อยวางหมดไง แบบว่าล้างไพ่ พอถ้าเรากลับเข้าไปสู่พุทโธๆ ให้จิตสงบ เหมือนล้างไพ่หมดเลย เริ่มต้นกันใหม่ พอเริ่มต้นใหม่เราก็เริ่มต้นใหม่ เริ่มต้นใหม่ก็งานเก่านี่แหละ แต่เริ่มต้นใหม่ ทําใหม่ ขึ้นยกใหม่ ยกนี้ฟาวล์ ทําแล้วกรรมการจับแพ้ฟาวล์เลย ไม่ได้อะไรเลย อ้าว! เริ่มต้นใหม่ๆๆ แต่เริ่มต้นใหม่ต้องกลับไปพุทโธให้มีกําลังขึ้นมา

ไอ้นี่มันไม่อย่างนั้น พอเริ่มต้นใหม่มันคิดเลย กายเป็นอย่างนั้น จิตเป็นอย่างนั้น มันคิดแต่ของเดิม มันเป็นความคิด มันไม่มีกําลัง มันไม่เป็นปัจจุบันน่ะ ไอ้ที่คิดมันเป็นอดีตหมดน่ะ เพราะยกที่แล้ว ยกที่แล้วโดนจับแพ้ฟาวล์ไป ก็จับแพ้ฟาวล์ไปแล้ว ไปคิดอะไรล่ะ พอจับแพ้ฟาวล์ไปแล้วก็จะมาเอาคะแนนยกนี้ได้อย่างไร ก็แพ้ฟาวล์ไปแล้ว เขาไม่ให้

นี่ก็เหมือนกัน เริ่มต้นใหม่ก็ต้องกลับมาเริ่มต้นใหม่ ไปคิดอย่างนั้นไม่ได้ ต้องเปลี่ยน นี่เขาเรียกอุบาย หลวงตาท่านพูดนะ ถ้าใครทําซํ้าๆ ซากๆ ท่านบอกว่า “โง่ยิ่งกว่าหมาตาย” เห็นหมาตายไหม หมามันตายแล้ว โง่กว่ามันน่ะ หมามันนอนตายอยู่นั่นมันไม่มีชีวิตนะ แล้วเราโง่กว่ามันนี่แสดงว่าขนาดไหน

นี่เวลาหลวงตาท่านเหน็บเอาให้คนได้คิดไง ท่านบอกว่า ทําภาวนาโง่อย่างกับหมาตาย ถ้าคนมันก็ต้องคิดบ้างสิเว้ย คนมันก็ต้องมีความคิดสิ มันต้องพลิกต้องแพลงสิ อะไรนี่ภาวนาแบบโง่ยิ่งกว่าหมาตาย ฟังแล้วชอบใจ โง่ยิ่งกว่าหมาตาย หมามันตายไปแล้ว เราโง่กว่ามันนี่แสดงว่า เพราะหมาตายมันไม่มีจิตไง ไม่มีชีวิต มันคือซาก ซากหมา แล้วเราโง่กว่ามันนี่แสดงว่า อู้ฮู!

นี่ไง ฉะนั้น เวลาที่จะทําซํ้าๆ ต้องเป็นคนมีชีวิตด้วย ไม่ใช่โง่กว่าหมาตาย มันก็ต้องใช้ปัญญาอย่างนี้ไง แล้วมันจะได้

ไม่อย่างนั้น โอ้โฮ! ท่านพูดน่ะ คงจะแบบเต็มทีของท่าน คงจะถามซํ้าถามซาก ถามแล้วถามอีกมันไม่ไปไหนไง ท่านบอกเลย นักภาวนาโง่ยิ่งกว่าหมาตาย โอ้โฮ! โง่ยิ่งกว่าหมาตายนี่ โอ้โฮ! สุดๆ เลย มันจะได้ขึ้นมาเฉลียวฉลาดบ้าง ได้คิดขึ้นมาเพื่อหาทางออกบ้าง ไม่อย่างนั้นโง่อย่างกับหมาตายอยู่นั่นน่ะ จบ

ถาม : เรื่อง “พุทโธผุด”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ลูกได้มีโอกาสมาปฏิบัติธรรมในพรรษานี้ ได้พบความรู้สึกมากมาย ได้รับความรู้ความสะเทือนใจจากการฟังเทศน์ ได้รับรู้ว่าจิตสงบเป็นอย่างไร ได้รู้สติอยู่กับกายเป็นอย่างไร ได้เห็นโทสะเวลาโกรธมันวิ่งและรุนแรงอย่างไร ทําให้เกิดระงับและปล่อยวางได้มากขึ้นและนานขึ้น

ขณะที่ลูกได้ปฏิบัติ ลูกกําหนดพุทโธพร้อมลมหายใจและขาที่ก้าวเดิน เกิดเหตุมากมายกับลูก ขอกราบเรียนในเรื่องเดินจงกรม

วันนั้นลูกรู้สึกสบายๆ เดินจงกรมรู้สึกวันนี้อากาศดีมาก ลมเย็นๆ พัด อาจมียุงบ้างแต่น้อยกว่าวันอื่นๆ เดินกําหนดพุทโธพร้อมเท้าทีละก้าว สักพักรู้สึกได้ว่าเหมือนผ่านประตูบานหนึ่ง แล้วเสียงปั้นจั่นที่เขาทํางานกัน เสียงจิ้งหรีด แสงเทียนก็หายไป ลูกรู้สึกได้ถึงว่า พื้นจงกรมที่แข็งๆ มันนิ่มเหมือนฟูก ตัวเราเบาสบายๆ เหมือนไม่ได้เดินกระทบกับพื้นเลย ไม่มีตัวตนเราเลย พอจิตถอนออกมา เหมือนโลกนี้เราได้ชาร์จแบตเต็มๆ เบาๆ และชุ่มเย็นในจิตใจอย่างบอกไม่ถูก

ระหว่างปฏิบัติใหม่ๆ ก็ทรมานมากจนคิดว่าจะอยู่ไม่ได้ แต่นึกถึงแม่และสัจจะในตนเองที่ตั้งไว้ตั้งแต่ปี ๒๕๕๘ ลูกก็เดินท่องแต่คําว่า “เพียรๆๆ” ให้ตัวเองจนอยู่ได้อย่างสงบ ลูกได้ลากลับบ้านในวันออกพรรษา วันจันทร์ที่ ๑๘ ด้วยหัวใจที่พองโต เบาสบาย ชุ่มชื่นอย่างอธิบายไม่ถูก พบใครก็ต้องการให้เขาสุขแบบเรา ไม่ต้องการอะไรอีกแล้ว มีแต่อยากให้ทุกคนมีความสุข กราบเรียนมาดังนี้

๑. อาการที่เกิดจากการเดินจงกรมคือสมาธิหรือเปล่าคะ

๒. ช่วงเวลาภาวนาได้ประมาณสองเดือนกว่า เกิดเหตุการณ์คือภายในจิตของลูกผุดภาวนาเอง จนวันที่ลูกขับรถก็ยังพุทโธๆ เอง ซึ่งลูกไม่สามารถกําหนดให้วางได้ ต้องจอดรถและรวบรวมสติจึงวางได้ ก่อนหน้านี้เคยนอนไม่ได้หนึ่งวัน เพราะพุทโธ เดินตลอดไม่หยุด ลูกไม่แน่ใจว่าเป็นอะไร แล้วควรทําอย่างไร

๓. การนั่งภาวนาไปได้ระยะหนึ่ง เมื่อลูกรู้สึกจิตสงบ สิ่งที่เกิดขึ้นคือเหมือนลมหายใจสะดุดและจิตก็จะหลุด แต่หากลูกนั่งภาวนาต่อไป ลมหายใจก็สะดุดถี่มาก ประมาณครึ่งชั่วโมง ลมหายใจจึงหยุด อยากกราบหลวงพ่อ ตั้งใจกราบเรียนถามหลวงพ่อ แต่พอถึงเวลาพูดไม่ออก จบ

ตอบ : เอาข้อที่ ๑. อาการที่เดินจงกรมแล้วที่ว่าผ่านบานประตูเข้าไปแล้วเกิดความสุขความสบายนั่นน่ะ อันนั้นเป็นสมาธิหรือเปล่า

การที่จะเป็นสมาธิ สมาธิคือจิตตั้งมั่น จิตที่มันสงบ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ การเป็นสมาธิ สมาธิคือจิตมันปล่อยวางเป็นอิสระในตัวของมันเอง เห็นไหม จิตที่เป็นอิสระที่เป็นตัวของมันเอง สมาธิคือจิตที่ไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น สมาธิคือจิตที่มันไม่พาดพิงอารมณ์ใด มันเป็นอิสระของมัน ถ้าเป็นอิสระของมันอย่างนี้ นี่สัมมาสมาธิ

ทีนี้เป็นสัมมาสมาธิแล้วมันอยู่ที่จริตนิสัยของคน ถ้าจริตนิสัยของคน ถ้ามันเห็นนิมิต มันไปรับรู้สิ่งต่างๆ อันนั้นมันเป็นกรณีๆ ไป บางคนสงบเฉยๆ สงบที่ไม่มีอะไรเลย สงบที่เป็นสงบเฉยๆ อันนั้นน่ะสมาธิที่สมบูรณ์

แต่ถ้ามันเห็นว่าตัวเองหลุดเข้าไปในบานประตู ในบานประตูหนึ่ง มีความสุขมีความสงบมาก มีสิ่งต่างๆ นี่มันรู้มันเห็นของมัน ถ้ามันรู้มันเห็นอะไรของมัน นี่มันออกรับรู้แล้ว ถ้าออกรับรู้อย่างนั้นมันเป็นสมาธิหรือไม่

สมาธิส่วนสมาธิ อาการที่เห็นนั้นอีกเรื่องหนึ่งนะ อาการที่เห็นเขาเรียกว่าเป็นนิมิตไง แต่ถ้าอาการที่ไม่เห็น ถ้ารู้สึกในตัวของเราเอง ตัวพอง ตัวใหญ่ ตัวโต นี่เกิดอาการปีติ อย่างเช่นที่ว่า เวลาเสียงต่างๆ มันหายไป ตัวนี้มันเบามาก สิ่งต่างๆ มันเหมือนลอยไปลอยมา ถ้าอย่างนี้ มันเป็นปีติไง

วิตก วิจาร พุทโธนี่วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันจะเกิดสิ่งใดกับจิตนั้น อันนี้มันเป็นจริตนิสัย จริตนิสัยอันนี้คืออาการ แต่จริงๆ แล้วเราต้องการความสงบไง

ทําความสงบเข้ามา ถ้าจิตมันสงบแล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา พอจิตสงบแล้วเราอยากเกิดปัญญา ปัญญาในอะไร ปัญญาการรู้แจ้ง รู้แจ้งในอะไร รู้แจ้งในสติปัฏฐาน ๔ เพราะในสติปัฏฐาน ๔ มันเป็นที่อยู่อาศัยของจิตไง ถ้ารู้แจ้งอันนี้มันเป็นวิปัสสนา วิปัสสนาเพื่ออะไร วิปัสสนาไปเพื่อสอนหัวใจของตนให้ละสักกายทิฏฐิ ละสักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความยึดมั่นถือมั่นในกาย ถ้ามันเห็นตามความเป็นจริง อันนี้จะเป็นมรรค

แต่ถ้าข้อที่ ๑. สิ่งที่ว่าเดินจงกรมนั้นมันเป็นสมาธิหรือเปล่า

เราเข้าใจว่าเป็น แต่เราเข้าใจว่านะ คําว่า “เข้าใจว่า” เพราะอะไร เพราะเราไม่พูดเต็มๆ ไง เพราะสมาธิ สมาธิต้องเป็นอย่างนั้น ทุกคนก็ต้องทําสมาธิให้หลุดเข้าไปในประตูบานหนึ่ง อย่างนั้นเราก็ไปซื้อบ้านกันมีประตูเยอะๆ เข้าหลายๆ บาน มันจะได้เข้าสมาธิได้ มันไม่เป็นอย่างนั้นไง

อย่างนั้นมันเป็นนิมิตของตนเอง เป็นความเห็นของจิตดวงนั้น เป็นอาการของใจดวงนี้ แต่จริงๆ แล้วจิตมันสงบเข้ามา จิตสงบเข้ามาแล้วถ้ามันรู้มันเห็นอะไรนั่นมันเป็นจริต มันเป็นสิ่งที่เห็น ถ้าบอกอันนี้เป็นสมาธิ เราก็จะไปยึดความเห็นอันนั้นเป็นสมาธิ ถ้าคนไม่เห็นแบบนี้ก็ไม่ใช่สมาธิน่ะสิ

ฉะนั้น สมาธิเป็นสมาธิ สมาธิคือจิตที่ตั้งมั่น แต่การรู้การเห็นมันรู้เห็นแตกต่างกันไปแล้วแต่จริตนิสัยของคน เห็นก็คือเห็น ไม่เป็นไร เราต้องการเอาความสงบ เพราะมันมีความสงบ มันมีสมาธิ มันถึงเห็น

ถ้าไม่มีสมาธิมันก็ทุกข์ ถ้าไม่มีสมาธิก็เสียงปั้นจั่นทํางานไง ถ้าไม่มีสมาธิ มันไปยึดเสียงข้างนอก ถ้าเป็นสมาธิ มันปล่อยเข้ามาไง มันปล่อยรูป รส กลิ่น เสียงเข้ามาเป็นตัวของมันเองไง แล้วพอเป็นตัวของตัวเองปั๊บ มันไปเห็นต่างๆ อันนั้นเป็นอาการ อาการของจิต ข้อ ๑.

๒. ช่วงสองเดือนที่ผ่านมาเวลาขับรถไปแล้วพุทโธมันเกิดเอง พุทโธๆ มันผุดขึ้นน่ะ

ถ้าพุทโธกับจิตมันละเอียดเป็นอันเดียวกันนี่เรื่องหนึ่งนะ ถ้าพุทโธมันผุดขึ้นๆ ถ้ามันผุดขึ้นมา ถ้าผุดขึ้น ถ้ามันเป็นไปได้ ผุดขึ้นถ้ามีสติพร้อมนะ พุทโธๆๆ จนพุทโธไม่ได้ พุทโธนี่เป็นคําบริกรรม เราบริกรรมเพื่อค้นหาจิตของเรา

แต่ถ้ามันผุดขึ้นเอง มันผุดขึ้นเองแล้วมันทําให้เราเสียหาย อันนี้ต้องแก้ไขนะ เราพุทโธๆๆ จนขาดสติ พุทโธจนแบบว่ามันครอบคลุมตัวเรา คือพุทโธจนเราคุมตัวเองไม่ได้ เราพุทโธไปแล้วเราทําอะไรล่ะ

อาการ ๓๒ เราต้องเคลื่อนไหวใช่ไหม เราต้องสื่อสาร เราต้องอะไรถ้าเราออกไป แต่ถ้ามันอยู่ในกุฏิของเรา อยู่ในที่รโหฐานของเรา เราพุทโธๆ เราก็นั่งลงแล้วให้มันสงบ พุทโธแล้วต้องสงบเย็น ไม่ใช่พุทโธแล้วมันพุ่งออก พุทโธแล้วมันจะขับดันออก อย่างนี้ไม่ใช่ พุทโธแล้วขับดันเราออก มันให้เราออกไปวุ่นวายกับภายนอก อย่างนี้ไม่ถูก

พุทโธๆ เพื่อสงบระงับ พุทโธเพื่อพุทธะ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน มันตื่นไหม มันเบิกบานไหม ถ้าพุทโธๆ แล้วมันเฉา พุทโธแล้วมันจะพาเราไปชนไปมีอุบัติเหตุ นี้ไม่ใช่ พุทโธต้องเป็นผู้สงบ สว่าง สงบ เห็นไหม พุทโธเป็นผู้เบิกบาน เราต้องการตรงนั้น ถ้าพุทโธจริงๆ เป็นแบบนี้

แต่ถ้าพุทโธๆ เขาบอกว่า กําหนดพุทโธๆ แล้วพุทโธมันผุดๆ ผุดจนเป็นวันๆ นอนไม่ได้เลย

ใครบอกว่าศาสนาเป็นยาเสพติด หลวงตาท่านก็พูด ขอให้มันเสพเถอะ แล้วให้มันติดเถอะ ถ้าศาสนานี่ มันไม่ติดน่ะสิ เวลายาเสพติดไปเสพมัน เวลาศาสนาบอกว่ายาเสพติด แต่เสพแล้วมันไม่ติดไง พุทโธแล้วพุทโธไม่ได้ไง พุทโธก็ไม่ติดสักที

ไอ้ที่มันติดขึ้นมามันส่งออกอย่างนี้ไม่ใช่

มันมีสัมมาและมิจฉา สัมมาคือความถูกต้องดีงาม มิจฉาคือความผิด คือความไม่ถูกต้อง ถ้ามันพุทโธด้วยความไม่ถูกต้อง อย่างนี้เราต้องแก้ไข

แต่พุทโธด้วยความถูกต้องดีงามอย่างนี้ถูกต้อง พุทโธเป็นสัมมาทิฏฐิ ความเห็นดีงามถูกต้อง เราต้องการตรงนี้ พุทโธๆ ที่เป็นมิจฉาคือความหลงใหล คือความผิดพลาด อย่างนี้ไม่เอา ต้องแก้ไขนะ

“๓. พอนั่งภาวนาไประยะหนึ่งรู้สึกว่าจิตมันสงบ เกิดสิ่งขึ้นมาคือลมหายใจที่มันสะดุดและจิตมันก็หลุด”

ถ้ามันสะดุด เราก็พยายามทํา เวลาภาวนาไปถ้าจิตมันสงบ ทุกอย่างมันดีงามทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาภาวนาไปมันจะมีอุปสรรคแต่ละคนไม่เหมือนกัน แล้วอุปสรรคของแต่ละคนคราวนี้เป็นอย่างหนึ่ง คราวหน้าเป็นอีกอย่างหนึ่งนะ

เวลาพุทโธๆ แล้วมันสะดุด มันสะดุดแล้วมันกระเพื่อม สะดุดแล้วมันออก เวลาคนทําสงบ พอมันสงบแล้ว เวลาครั้งต่อไปทําแล้วมันทําได้ยาก กรรมของคนมันไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น เวลามันพุทโธๆ แล้วมันสะดุด แล้วจิตมันหลุด หลุดออกมาเลย

เราต้องการให้มันทวนกระแสกลับเข้าไปสู่ใจของเรา ไม่ใช่สะดุดส่งออก ฉะนั้น ไอ้ที่จิตสะดุด จิตพุทโธ กับไอ้พุทโธที่มันผุด มันเป็นโรคเดียวกัน แต่มันแสดงอาการแตกต่างกัน เวลาเราติด เราติดในเรื่องร่างกายของเรา โรคเดียวกัน แต่ติดคนละเรื่องนะ ไอ้นั่นติดกระแสทางแง่มุมนี้ อันนี้ติดในทางแง่มุมนี้ มันติดโรคเดียวกันแต่อาการแสดงออกแตกต่างกัน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ไอ้ที่ผุดๆ นั่นก็โรคหนึ่ง ไอ้ที่ว่าจิตสะดุด จิตหลุด ก็อีกโรคหนึ่ง แต่มันออกมาจากจิตเดียวกัน

ค่อยๆ แก้ ค่อยๆ แก้ อาการมันจะแตกต่างไปเรื่อยๆ ถ้าเริ่มต้นนะ เราพยายามพุทโธๆ รักษาจิตไว้ให้มันสงบเข้ามาๆ ค่อยๆ แก้ มันจะค่อยๆ เบาลงๆ จนหายไป แล้วเราก็ภาวนาต่อเนื่องไป

แต่คนเรา กิเลส ครอบครัวของมารมันเจ้าเล่ห์เจ้างอนมาก พอเราแก้ได้โรคหนึ่ง มันจะไปแสดงออกอีกโรคหนึ่ง แก้โรคหนึ่งแสดงออกอีกโรคหนึ่ง มันจะมีแสดงออกของมันไป พื้นเพก็คือเชื้อ เชื้อไขคือกิเลสนั่นน่ะ เวลาคนปฏิบัติมันจะมีอุปสรรคอย่างนี้ นี่อยู่ที่อํานาจวาสนาของคนนะ ค่อยๆ แก้ไป ค่อยๆ แก้ไขเนาะ

เขาถามว่า สิ่งที่ทํามาถูกต้องไหม ตั้งแต่ข้อที่ ๑. สิ่งที่ทํามา เดินจงกรมเป็นสมาธิหรือไม่

ถ้าจิตใจไม่ละเอียด ไม่สงบเข้ามา จะรู้เห็นอาการอย่างนั้นไม่ได้ แต่การรู้เห็นอาการอย่างนั้นเป็นอาการ แต่เพราะจิตสงบมันถึงมีอาการอย่างนั้นเกิดขึ้น

๒. ถ้าเกิดว่าพุทโธมันผุด ผุดจนเป็นวันๆ ผุดจนนอนไม่ได้ ผุดจนขับรถต้องจอดรถ

เออ! ต้องจอดๆ แล้วออกมาเป็นปกติแล้วค่อยขับมันไปใหม่ ออกมาเป็นปกติ รับรู้โดยเส้นประสาทเรียบร้อยแล้วเราก็ทําของเราเพื่อไม่ให้เกิดอุบัติเหตุใดๆ ทั้งสิ้น

๓. เวลาจิตมันพุทโธๆ หายใจมันสะดุด จิตมันหลุดอะไรอย่างนี้

เราค่อยๆ ค่อยๆ ทําของเราใหม่ แค่เราได้ทํา เราได้ประพฤติปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อันนี้เราก็เป็นชาวพุทธ นี่สุดยอดแล้ว

เราต้องฝึกหัด ต้องพยายามประพฤติปฏิบัติเพื่อฝึกหัดใจของเราให้เราเกิดมาเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนาแล้วเราได้ประพฤติปฏิบัติธรรม รสของธรรม สัจธรรม ให้จิตใจเราได้สัมผัสเพื่อเราเป็นชาวพุทธ ชาวพุทธที่มีสติมีปัญญา เป็นชาวพุทธในความต้องการขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์เอง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน “อานนท์ เธอบอกบริษัท ๔ นะ ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาเราด้วยอามิส อย่าบูชาเราด้วยสิ่งอื่นเลย”

เพราะอามิสสิ่งอื่นใครๆ ก็ทําได้ แต่การปฏิบัติบูชาต้องเข้าไปเผชิญหน้ากับกิเลสของเราเอง เข้าไปเผชิญหน้ากับครอบครัวของมารที่มันอยู่ในใจของเราเอง ทุกคนไม่อยากไปเผชิญหน้ากับมัน ทุกคนยอมจํานนกับมัน อยู่กับมันให้มันข่มขี่หัวใจ แล้วก็ไปทําเรื่องอย่างอื่นกันไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้เลย “อานนท์ เธอบอกเขานะ ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาเราด้วยสิ่งอื่นเลย”

ปฏิบัติบูชาก็เข้าไปเผชิญหน้ากับไอ้ครอบครัวของมารในใจของเรานั่นแหละ แล้วถ้าเข้าไปเห็นแล้วมันจะเป็นการปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ต่อไป

ถาม : โยมปฏิบัติที่บ้านลุ่มๆ ดอนๆ ช่วงหลังเดือนกว่าที่ผ่านมาหยุดอ่านติดตามข่าวสาร ขึ้นรถฟังธรรมะตลอด ระหว่างขับรถไปทํางานมีจังหวะที่สามารถบริกรรมได้ก็ทําระหว่างใช้ชีวิตประจําวัน สองสัปดาห์ที่ผ่านมาเกิดเห็นเหตุการณ์ที่ทําไว้ในอดีตโผล่มาเทียบเคียงกันเป็นภาพซ้อนเข้ามาเร็วมาก ทําให้โยมเห็นว่า การกระทําโดยไม่มีสติ ไม่ยั้งคิด ก่อให้เกิดโทษคือบาป ตอนนี้กลัวบาปจนขนหัวตั้ง ชั่วแว็บที่เห็นและรู้สึกกลัว รู้ว่าตัวเองเห็นอารมณ์ชัดและเร็วขึ้น หยุดได้บ้าง กระทําไม่ได้บ้าง เห็นหน้าคนไม่ถูกกัน คําด่าโผล่ขึ้นมา แต่หยุดไว้ได้เหมือนเหยียบเบรก แล้วคุยกับเขาเป็นปกติ เสียดายอาวรณ์ของความคิดเห็นที่เตลิด โยมก็พลิกมาคิดอีกด้าน ความคิดก็หยุดลง สังเกตหยุดความคิดได้เร็วขึ้น แต่ความคิดต่อเนื่องมันต่อเนื่องสร้างเรื่องได้ไม่น้อย

ขอเรียนถามว่า ระหว่างใช้ชีวิตประจําวัน โยมเห็นอารมณ์ความรู้สึกแต่ละสถานที่และสถานการณ์ไม่เอื้ออํานวยให้ไล่พิจารณา ในตอนนี้โยมรับรู้และหยุดการสร้างภาพต่อ เพียงพอหรือไม่ หรือต้องทําอย่างไร แล้วกลับมาทําต่อที่บ้าน มันพิจารณาต่อไม่ได้ เหมือนมันขาดตอนไป โปรดแนะนําด้วยค่ะ

ตอบ : ไอ้นี่เวลาถ้ามันมีสติมันมีปัญญานะ เหมือนคนน่ะ ถ้าปล่อยธรรมดามันก็ไม่รู้ไม่เห็นอะไร แต่เวลามันตั้งใจแล้วมันจะมีอุปสรรคมหาศาล

นี่ก็เหมือนกัน เวลาที่ว่าโดยปกติมันก็อยู่โดยชีวิตประจําวัน แต่พอจะมาประพฤติปฏิบัติ พอมาประพฤติปฏิบัติมันจะไปรู้ไปเห็นสิ่งต่างๆ

การรู้การเห็นสิ่งต่างๆ วางทั้งนั้นๆ เราวางทั้งนั้นนะ เพราะการรู้การเห็นน่ะเหมือนสิ่งที่ว่ายังไม่ถึงเวลาที่เราจะมีโอกาสกระทํามัน เรายังทําอะไรไม่ได้หรอก แต่ถ้าเรามีสมาธิ เรามีกําลังแล้วเราจะทํามันน่ะ ตอนนั้นเราจะทํามัน

แต่เวลาเป็นสมาธิ เวลามันมีกําลัง จะหางานทําก็หาไม่ได้ เวลามันยังไม่มีสิ่งใดน่ะมันควรจะเอาความสงบของใจขึ้นมาเพื่อจะทํางานไง มันก็บอกว่าทําความสงบของใจไม่ได้ ไปรู้ไปเห็น มันชักนําไปหมด

ต้องตั้งสติ ต้องตั้งใจ ตั้งใจได้ เพราะเราทําสิ่งใดเราดูแลได้ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องสรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจังใช่ไหม สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ไม่มีอะไรคงที่ ฉะนั้น ไม่มีสิ่งใดคงที่แล้ว เวลาสิ่งที่เกิดขึ้นมันก็เป็นอนิจจังทั้งนั้น สิ่งที่มันเกิดขึ้นๆ มันเกิดขึ้นมาจากสิ่งที่ไม่มี เวลามันไม่มี เราก็ไม่ทุกข์ไม่ยากขึ้นมา

เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ไปเอาสิ่งที่ไม่มีให้มันมีซะ แล้วเวลาเราจะปฏิบัติขึ้นมาก็ปฏิบัติไม่ได้ไง สิ่งที่มันมีขึ้นมา มันมีจากสิ่งที่มันไม่มี สิ่งที่ภาพที่เห็นมันมาจากไหนล่ะ มันมาจากสิ่งที่ไม่มี เพราะก่อนหน้านั้นมันไม่มี เวลามันมีขึ้นมา เราก็ไปติดสิ่งที่มันไม่มีว่ามันมี

ฉะนั้น สิ่งที่มันมีขึ้นมา ทําให้มันไม่มีก็ได้ คือว่าสิ่งที่มันเกิดขึ้น ภาพที่มันรู้มันเห็นขึ้นมา เราระงับได้ ไม่เอาๆๆ เพราะไม่ใช่เวลา

เวลาของเรา ดูสิ อยู่ในรถเราฟังธรรม เราขับรถ เรากําหนดพุทโธของเรา แล้วสิ่งที่มันไหลเข้ามาๆ จะทําอะไรก็ทําไม่ได้สักอย่าง

มันต้องเอาจริงเอาจังไง แต่สมถกรรมฐาน เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วเราค่อยไปพิจารณามัน

แต่ถ้าตอนนี้จะพิจารณาอะไรก็ไม่ได้ จะทําอะไรมันก็ผุดขึ้นมาเรื่อยๆ แล้วจะจับก็จับไม่ได้ ไอ้ไม่จับหรือมันก็จะเสนอให้จับ ทําอะไรก็ทําไม่ได้สักอย่าง

ทีนี้ถ้าทําไม่ได้นะ วางหมด คําว่า “วางหมด” คือเราปฏิเสธได้ สิ่งที่มันเห็นๆ นี่นะ เหมือนสวิตช์น่ะ ถ้าเราดับสวิตช์ ภาพก็ต้องจบไป แต่นี่เราไม่ดับสวิตช์ไง เราไม่ดับสวิตช์ขึ้นมาแล้วเราจะทําอย่างไร ละล้าละลังๆ

ดับมันไปเลย ดับสวิตช์ไป สิ่งใดที่มันมากีดมาขวางมันทําแล้วไม่ได้เป็นประโยชน์ ไม่ต้องไปศึกษามันหรอก ศึกษาของที่ไร้สาระ ศึกษาของที่ไม่เป็นประโยชน์ ศึกษาทําไม

เราทําความสงบของใจเข้ามาให้มีกําลังก่อน ถ้ามีกําลังก่อนขึ้นมาแล้ว พอจะมาศึกษา ค่อยไปศึกษามัน เอาเป็นชิ้นเป็นอันน่ะ เอาเป็นชิ้นเป็นอัน เวลาไม่ศึกษา เราวางเลย ดับได้ ดับได้คือกําหนดพุทโธชัดๆ ดับได้โดยที่ไม่ต้องการรับรู้ภาพนั้น ไม่ต้องการรู้เห็นนั้น ไอ้ที่ว่าไม่เห็นๆ น่ะ

ไอ้นี่ไม่อย่างนั้นน่ะสิ เอ๊ะ! มันอะไร อยากรู้อยากเห็นน่ะ

อยากรู้อยากเห็นมันก็มา คือเราจะบอกว่า ขึ้นต้นก็ทําให้ล้มเหลว อนาคตก็จะล้มเหลว แล้วจะล้มเหลวอยู่อย่างนี้น่ะหรือ เราไม่เอาน่ะ เฮ้ย! มันขึ้นต้นจะเอาความสงบเว้ย ขึ้นต้นจะเอาสมาธิ ขึ้นต้นจะเอาสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน เอาตรงนี้ให้ได้ก่อน

แล้วพอตรงนี้ได้มันก็แหย่มาอย่างนี้ มันก็แหย่มา เห็นนู่นเห็นนี่ ควรจะพิจารณาได้แล้ว พอไปพิจารณาแม่งก็ล้มลุกคลุกคลานนั่นน่ะ

เอาเลย จบ ไม่เอา เอาความตั้งมั่นก่อน พอตั้งมั่นเสร็จแล้วนะ พอตั้งมั่นเสร็จ เข้มแข็งแล้ว มาๆ จะไปฟาดฟันกัน หาไม่เจออีกแล้ว

งานมันเป็นงาน งานเป็นงาน อริยสัจมีหนึ่งเดียว ศีล สมาธิ ปัญญา โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ อริยสัจมีหนึ่งเดียว จะทําแนวทางไหน จะทําอย่างใดก็แล้วแต่ มันต้องเข้าสู่อริยสัจทั้งนั้นน่ะ ถ้าพูดอริยสัจผิด จบ

จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตนี้จะเป็นอริยบุคคลตั้งแต่เป็นโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ ต้องกลั่นออกมาจากอริยสัจ ไม่ใช่ตระครุบเงาไปด้วย ทําอย่างไรก็ได้แล้วมันจะเป็นอริยสัจ ไม่มี

ทุกอย่างมันต้องเข้ามาสู่อริยสัจ เข้ามาสู่มรรคสู่ผลนี้ แล้วถ้าเข้าสู่มรรคสู่ผลนี้ ถ้าเราจะทํา เหมือนการศึกษาน่ะ ตั้งแต่อนุบาล ประถม มัธยม แล้วอุดมศึกษาเลย นี่ก็เหมือนกัน ตั้งแต่ทําความสงบของใจเข้ามา ตั้งสติระงับมัน ทําให้มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา พอเป็นจริงเป็นจังขึ้นมามันเป็นสเต็ปขึ้นไปเลย แล้วครูบาอาจารย์รู้หมด

ไอ้นี่ไม่อย่างนั้นน่ะ พอเด็กมาจะให้เรียนดอกเตอร์ พอเป็นผู้ใหญ่แม่งจะให้เรียนอนุบาล มันงงไปหมดเลย เด็กพอเข้าโรงพยาบาลมา มันต้องดอกเตอร์ ปริญญาเอกแล้ว เวลามันควรจะได้ปริญญาเอก ก.ไก่ ยังอ่านไม่ออก ยุ่งไปหมดเลย

วางให้หมด แล้วมาลําดับการปฏิบัติกันใหม่ แล้วทําตนให้ถูกต้องดีงาม ไม่อย่างนั้นมันก็สับกันไปสับกันมา สัพเพเหระแล้วมันจะไม่ได้ความจริง นี่พูดถึงสัจจะ เวลาพูดถึงการรู้การเห็นมันเป็นการรู้การเห็น แต่มันเป็นขั้นเป็นตอนหรือยัง มันเป็นควรที่จะเป็นจังหวะ เห็นไหม

ดูสิ บุคคล ๔ คู่ ถ้าเป็นปุถุชนก็ทําอะไรไม่ได้ ถ้าทําจิตสงบระงับเข้ามาเป็นกัลยาณชน กัลยาณชนนั่นแหละ กัลยาณชนทําความสงบของใจได้มั่นคงถึงจะยกขึ้นสู่โสดาปัตติมรรค มันจะก้าวเดินของมันเป็นอย่างนี้

ถ้ายังสับปลับอยู่ ยังอะไรอยู่ แล้วก็บอกว่าเป็นปุถุชนคนหนาหยิบจับไปทั่ว อะไรมา อารมณ์อะไรมาก็ไปคว้ามาหมด แล้วบอกจะเข้าสู่อริยสัจ จะเข้าตรงไหน

จากปุถุชนเป็นกัลยาณชน รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร พอมันวางได้หมดมันก็เป็นกัลยาณชน ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงมันเข้าสู่โสดาปัตติมรรค ถ้าเข้าสู่โสดาปัตติมรรคมันเข้าไปโดยที่สติสัมปชัญญะสมบูรณ์ เข้าไปโดยคนที่ทํางานชัดเจน นี่มันถึงเข้าไปเป็นสัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้องดีงาม ชัดเจนแจ่มแจ้ง มันทํางานเป็นชิ้นเป็นอัน นี่ถึงเป็นอริยสัจ เอวัง