คํานํา

ธรรมวินัยนี้ หลวงปู่มั่นเคารพมาก ท่านเก็บหอมรอมริบได้หมด หนึ่งตัวอย่างดีกว่าร้อยคําสั่ง พระป่าจะเคร่งครัดปฏิบัติตามมาก เพราะปรารถนาสมาธิ ปัญญา และความพ้นทุกข์ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต จะเมตตาตอบปัญหาธรรมไว้อย่างละเอียดชัดเจน เพื่อแก้ความเห็นผิด “มิจฉาทิฐิ” และสอนความเห็นถูก “สัมมาทิฐิ”

กรณีตัดต้นไม้พรากของเขียวเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ไม่มีการยกเว้น พระป่าไม่ทําเอง จะบอกให้โยมพิจารณา กรณีกายหายไป หายอย่างไม่มีเหตุผล หรือหายโดยคาดเดา จะตกภวังค์แล้วแก้ได้ยาก ให้แก้โดยตั้งสติ “พุทโธ” ชัดๆ ให้อดนอนผ่อนอาหาร เมื่อกายหายจริง จิตจะเด่นชัดมาก ผู้ฝึกหัดใหม่ การกําหนดพุทโธชัดๆ สําคัญมาก จะแก้อาการต่างๆ ได้ การพิจารณามรรคต้องซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนสมุจเฉทปหาน กรณีหลวงปู่มั่นบรรลุโสดาบันที่ไหน มีหลายทฤษฎี จึงสันนิษฐานเอา แต่มีข้อเท็จจริง

กรณีพระอรหันต์ ควรเคารพเทิดทูนบูชา ครอบครัวกรรมฐานย่อมทราบว่าศิษย์หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น องค์ไหนเป็นพระอรหันต์ ซึ่งท่านจะคมในฝัก กรณีจิตเสื่อมแก้โดยเปลี่ยนคําบริกรรมบ่อยๆ ทําได้ ในทางธรรมจะพูดจะทําในสิ่งที่ถูกต้องดีงาม มีประโยชน์ กรณีฆราวาสสร้างสถานที่ปฏิบัติธรรมให้คนภาวนา ถ้ารับภาระได้ก็ควรทํา แต่การปฏิบัติของเราสําคัญกว่า ส่วนการครองเรือนแสนยากและทุกข์ยากมาก อุปมาวิดนํ้าทั้งทะเลเพื่อปลาตัวเดียว กรณีธรรมยุตแยกจากมหานิกายไม่เป็นสังฆเภท มีกฎหมายรองรับ ต่างกับพระเทวทัตมีความเห็นผิด ทําผิดปาราชิกจนปิดกั้นมรรคผลนิพพาน

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
ตุลาคม ๒๕๖๖

เคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
“ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเธอ”
องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้บัญญัติไว้
ถ้าเราเคารพที่นั่น เราก็เท่ากับเคารพธรรมวินัย
แล้วเคารพตัวเองด้วย
ถ้าเคารพธรรมวินัย เคารพตัวเอง
ตัวเองต้องมีศักดิ์ศรี ตัวเองมีความซื่อสัตย์
ในการประพฤติปฏิบัติมันก็เป็นเหตุเป็นผลขึ้นมา

๑

พรากของเขียว

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๗ สิงหาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พระตัดต้นไม้มาย้อมจีวรและทําแปรงสีฟัน ผิดวินัยไหมครับ”

กราบเรียนท่านอาจารย์ที่เคารพ ผมมีข้อสงสัยเรื่องการตัดต้นขนุนเพื่อนําแก่นมาซักย้อมจีวร และตัดต้นไม้มาทําไม้แปรงสีฟันนั้นผิดวินัยหรือมีข้อยกเว้นไหมครับ ผมเห็นในปาจิตตีย์วรรคที่ ๒ ข้อที่ ๒ ภูตคาม สิกขาบทที่ ๑ เรื่องภิกษุชาวรัฐอาฬวี ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงห้ามภิกษุพรากของเขียว และไม่เห็นข้อยกเว้นครับ ถ้าความผิดวินัย จะมีวิธีการปฏิบัติอย่างไรให้ถูกต้องโดยไม่ผิดวินัยครับ รบกวนช่วยชี้แนะด้วยครับ

ตอบ : นี่พูดถึงกรณีอย่างนี้ที่เมื่อ ๒-๓ วันนี้เขามีการลงประชามติที่บอกว่าคุ้มครองพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาท โอ้โฮ! มีปัญหาทันทีเลย มีปัญหาฝ่ายเถรวาท

มันก็คุ้มครองทั้งหมดนั่นแหละ แต่พูดถึงว่าเขาเน้น เน้นเพราะอะไร เพราะว่าในปัจจุบันนี้ในฝ่ายเถรวาท เถรวาทคือพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ที่ทําสังคายนากันมา ถ้าทําสังคายนากันมา เพราะว่าพระกัสสปะก็ขอญัตติไว้ท่ามกลางสงฆ์ เพราะว่าพระอานนท์บอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งไว้ว่า ถ้าต่อไปภายภาคหน้าในอนาคต ถ้าวินัยนี้ถ้ามันของเล็กน้อยที่มันพอจะยกเว้นได้ให้ยกเว้น

แต่พระกัสสปะขอญัตติไว้เลย ขอญัตติท่ามกลางสงฆ์ว่า เพราะถามพระอานนท์ว่า ที่ว่าเล็กน้อย เล็กน้อยแค่ไหน ที่ว่าให้ยกเว้นได้ ยกเว้นได้แค่ไหน

พระอานนท์บอกว่าไม่รู้ เพราะท่านบอกว่าของเล็กน้อย

เล็กน้อยแค่ไหนไม่รู้ เล็กน้อย เล็กน้อยของใครล่ะ ก็เลยขอญัตติว่าเราจะไม่แก้ไขไง เราจะไม่แก้ไขในพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ที่ทําสังคายนากันมา นี่คือเถรวาท ฉะนั้น ถ้าฝ่ายเถรวาท เถรวาทจะถือตามๆ กันมาอย่างนี้ คือว่าไม่แก้ไขไม่ดัดแปลง ถ้าไม่แก้ไขไม่ดัดแปลง ก็ถือตามกันมา

แต่เมืองไทยตั้งแต่สุโขทัยมา ๗๐๐ กว่าปี แล้วเวลาพระพุทธศาสนามาจากนครศรีธรรมราช นครศรีธรรมราชมาจากลังกา ลังกาก็มาจากอินเดีย อินเดียมาลังกาใช่ไหม ลังกาเผยแผ่มาตามทะเล ก็มาขึ้นที่นครฯ แล้วสุโขทัยก็มาจากนครฯ

เราจะบอกว่า สองพันกว่าปีมันแบบว่า เวลาเกิดศึกเกิดสงครามชาติล่มจม ศาสนาแตกกระสานซ่านเซ็น แล้วพอรวมตัวกันมา มันก็มีนักบุญ มีผีบุญ ผีบุญต่างๆ ก็ต้องมีปราบกัน นี่พูดถึงว่าในธรรมวินัยที่ว่าเถรวาทมั่นคงๆ

มั่นคงเพราะตอนนี้มัน ๒๕๕๙ เป็นประชาธิปไตย ประเทศชาติมั่นคงขึ้นมา เราก็มาบอกว่าศาสนาเราจะมั่นคง ธรรมวินัยเราจะขาวสะอาด

ไม่รู้หรอกว่ามันผ่านศึกผ่านสงคราม ผ่านบ้านแตกสาแหรกขาดมาไม่รู้กี่รอบ เรื่องของศาสนา ทีนี้เรื่องของศาสนามันผ่านบ้านเมืองแตกสาแหรกขาด มันก็เป็นของมันอยู่อย่างนั้นมา

ฉะนั้น เวลาเรามาศึกษามาค้นคว้าในปัจจุบันนี้ ในทางเทคโนโลยีเจริญขึ้นมา กดได้หมดล่ะ เมื่อก่อน อู้ฮู! จะต้องแสวงบุญ จะต้องไปถึงอินเดีย จะต้องเดินผ่านเส้นทางสายไหม เอาชีวิตแลกมา กว่าจะได้ค้นคว้าวินัยแต่ละข้อๆ มา นี่เวลาคนโบราณเขาขวนขวายของเขา

ฉะนั้น เวลาเผยแผ่ธรรมมาสมัยปัจจุบัน ธรรมยุตเกิดจากพระจอมเกล้าฯ พระจอมเกล้าฯ ท่านศึกษาๆ อยากประพฤติปฏิบัติให้มันมั่นคงขึ้นมา แต่ถึงเวลาแล้วตําราชี้ไปอย่างหนึ่ง เวลาพระที่ประพฤติปฏิบัติมันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง ท่านพยายามขวนขวายของท่าน สุดท้ายแล้วด้วยอํานาจวาสนาของท่าน ท่านก็ออกไปเป็นกษัตริย์ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมาประพฤติปฏิบัติของท่าน ค้นคว้าเหมือนกัน ค้นคว้ามา สิ่งที่ทําๆ เห็นไหม

เราจะบอกว่า เวลาคําถาม คําถามถึงบอกว่า เวลาพระตัดต้นขนุนเพื่อนําแก่นมาย้อมผ้าจีวรนั่นผิดศีลหรือไม่ เพราะในวินัย ภิกษุห้ามพรากของเขียว

ห้ามพรากของเขียว พรากของเขียวออกจากขั้วเป็นอาบัติปาจิตตีย์ แล้วมีข้อยกเว้นไหม ไม่มี เป็นอาบัติร้อยเปอร์เซ็นต์ ไม่มีข้อยกเว้นหรอก พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้อย่างนี้ก็เป็นอย่างนี้

ทีนี้พอเป็นอย่างนี้ปั๊บ ทีนี้เพียงแต่ว่าเราอยู่กับทางโลกใช่ไหม เราก็เห็นพระทํางานกันทั่วไป เราก็คิดว่า อ๋อ! พระเขาทํา เขาพรากของเขียวได้ อันนั้นมันเป็นข้อยกเว้นของพระบ้าน พระบ้านเขายกเว้นกันมา เขาทํากันมา ทํากันมาจนมันเคยชินน่ะ

แต่พูดภาษาเรา เราบอกว่า ถ้าเวลาจะพูดสิ่งใดมันต้องมีที่มาที่ไปไง อย่างเช่นกฎจราจรไฟเขียวไฟแดงมันมีมากี่ร้อยปีนี้เอง เขาตกลงกันเมื่อไหร่จะเป็นสากลกันจะเป็นไฟเขียวไฟแดง ไอ้นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่มันใช้กันมาทํากันมาจนเป็นความเคยชินไง เพราะทําเป็นความเคยชิน แล้วทีนี้บอกว่า ถ้าคิดว่าพระตัดต้นไม้ พระจะทําอะไร ทําตามที่เราเห็นไง

ฉะนั้น เราบอกว่า เวลาพระไปตัดต้นไม้ ไปตัดต้นขนุนเพื่อเอาแก่นของมันมาซักผ้าอย่างนี้มันจะเป็นความผิดหรือเปล่า

นี่เราคิดไปเองไง เวลาคนถามคิดไปเองไง เพราะเห็นพระสภาพบ้านเมืองเป็นแบบนั้นไง เห็นสภาพพระที่เขาทํากันอย่างนั้นไง แต่ความจริงพระป่าเขาไม่ได้ทํา เขาไม่ได้ตัด เขาไม่ได้ทํา ต้นไม้เขาไม่ได้ตัด โยมต่างหากเขาตัดให้

ดูสิ แก่นของเราที่โรงรถเต็มเลย คนนู้นก็จะตัดมาให้ คนนี้ก็จะตัดมาให้ เราไม่ได้ไปตัดเลย เราไม่ได้ตัด พระไม่ได้ตัด พวกอุบาสกอุบาสิกาเขาปรารถนาบุญกุศลของเขา เขาเห็นพระใช้สอยอย่างนี้ อุบาสกเขาเห็นว่าพระมีความจําเป็นต้องใช้แก่นขนุนใช่ไหม ย้อมผ้าด้วยนํ้าฝาดใช่ไหม

ธรรมวินัยไง ถ้าพระอยู่ในร่องในรอย ถ้าธรรมะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะสอนไว้ว่า เราใช้ผ้า ผ้าบังสุกุล เก็บเอาผ้าฝ้าย ผ้าดิบ เก็บมาแล้วมาซักมาย้อม ย้อมด้วยนํ้าฝาด ย้อมด้วยเปลือกไม้ อุบาสกที่เขาเห็นบุญกุศลเขาแสวงหาให้ เขาตัดมาให้ พระไม่ได้ตัด แล้วอาบัติมันมาจากไหน มันไม่มี พระไม่ได้พรากของเขียว ไม่มี

โยมอุบาสกเขารู้ อุบาสก นี่ไง คนที่ไปวัดไปวาเขามีการศึกษาของเขา เขาศึกษาแล้วเขาค้นคว้าของเขา เขาอุปัฏฐาก เห็นไหม คนที่จะอุปัฏฐากพระเขาต้องศึกษาว่าพระทําอย่างไรได้อย่างไรไม่ได้

ดูสิ ใบปวารณา “ข้าพเจ้าขอถวายปัจจัย ๔ แก่พระด้วยมูลค่า ถ้าพระคุณเจ้าต้องการประสงค์สิ่งหนึ่งสิ่งใดอันควรแก่สมณะบริโภค ขอได้โปรดเรียกจากไวยาวัจกรผู้ได้รับมอบไว้ตามความประสงค์เถิด” นี่ใครทํา พระไม่ได้ทํา ไวยาวัจกร ผู้ที่อุปัฏฐากเขาเป็นคนทํา แล้วพระไม่ได้ทํา

แล้วบอกว่า เห็นว่าการตัดต้นขนุน

เวลาการกระทําไง เวลาวินัยบัญญัติไว้ พรากของเขียวเป็นอาบัติปาจิตตีย์ อันนี้เวลาจะใช้สอย อย่างเช่นคําถามถามว่า เวลาตัดต้นขนุนเพื่อมาย้อมผ้า ตัดต้นไม้ จําชื่อไม่ได้ เอามาทําไม้สีฟัน

เพราะว่าอะไร เพราะเราอยู่กับพระ เป็นเรื่องของพระไง ถ้าอยู่กับพระนะ เวลาพระผู้ที่เป็นเจ้าอาวาส ผู้ที่เป็นผู้รับผิดชอบ มันมีนะ เมื่อก่อนเราอยู่บ้านตาด ก่อนเข้าพรรษาหลวงปู่ลีท่านพาไปหาไม้ตาด ไม้ตาดก็ไม้ไผ่เล็กๆ ในป่า เอาพวกโยมไป เขาก็ไปตัด พระก็ไปด้วย พระไปนะ เขาตัดเสร็จแล้วพระก็มัด พระก็มัดเอามารวมกันแล้วเอาขึ้นรถ ขึ้นรถเอามาตากให้แห้ง ตากให้แห้งแล้วเอาปลายต่อปลายเข้าไม้ไผ่ เราต้องเตรียมไว้สามอัน ในพรรษาใช้ประมาณสามอัน ในพรรษาจะไม่ให้มีเสียงกระทบกระเทือนกันเลย ไม่มีเสียงก๊อกเสียงแก๊กเลย หลวงปู่ลีเป็นคนพาทํา

พระส่วนใหญ่จะมีไม้กวาดอยู่คนละสามอัน ไม้กวาดที่จะไว้กวาดวัด เพราะสามอันก็สามเดือน สามเดือนออกพรรษา ในพรรษา สามเดือนนั้นจะไม่ให้มีเสียง ไม่มีการสิ่งใดทั้งสิ้น พอสามเดือน ต่างคนต่างถือเนสัชชิก ต่างคนต่างเร่งภาวนา

เวลาผู้ที่บริหารนะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นครูบาอาจารย์ของเรามาท่านจะเตรียมพร้อมของท่าน ฟืน หาฟืนมากองไว้ ก่อนเข้าพรรษานะ จะไปเก็บไม้ฟืนกันมา จะมาตัดกองไว้ที่โรงไฟ เพราะเราต้องต้มนํ้าย้อมผ้า ต้มนํ้าเพื่อสรงนํ้าครูบาอาจารย์ของเรา เราจะเตรียมพร้อม ก่อนเข้าพรรษาเขาจะเตรียมของเขา เตรียมการอยู่จําพรรษา นี่เขาเตรียมที่เตรียมทางของเขา ฉะนั้น ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดี เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่บอกว่าไปตัดไม้โกทา ภาษาอีสานเรียกไม้โกทา ที่ไปตัดกันเราก็ไป แต่พระไม่ได้ทํา พระไป แต่มีเณร มีอุบาสกไป อุบาสกเขาเป็นคนตัด แล้วพระเราอยู่ไปเราเป็นงานนะ พออุบาสกตัดต้นไม้ กิ่งไม้ขาดจากต้น ขาดจากต้นแล้ว มันขาดมาจากต้นแล้ว ตอนนั้นน่ะพระทําได้แล้ว พระก็ต้องช่วยเก็บช่วยอะไร คือพระก็ต้องเป็นไง

ไม่ใช่พระไม่ได้ทําอะไรแล้วพระก็นั่งกระดิกเท้าอยู่ ให้โยมทําให้ เขาทําให้เหมือนกัน ทําให้หนเดียว คราวหน้าชวนไปนะ ไม่มีใครไปด้วยเลย แต่ถ้าเราชวนเขาไปใช่ไหม เราชวนเขาไปหรือเขาชวนเราไป อุบาสกเขาอยากได้บุญนะ ถึงเวลาถึงหน้ากาลของเขา เวลาของเขา ถึงเวลาหรือยัง จะไปหรือยัง ที่ไหน

ในป่ามันจะมีไม้บางชนิดเป็นที่ของเขา พระเราจะรู้แหล่ง รู้แหล่งแล้วเราก็ไป ไปปุ๊บอุบาสกเขาก็ตัดให้เลยๆ กองหน้าก็ตัดไว้ก่อนแล้ววางไว้ๆๆ พอตัดแล้วมันขาดจากต้นแล้ว พระทําได้แล้ว พระก็เก็บรวบรวม ต้องใช้กิ่งใดก้านใดที่เป็นประโยชน์ก็เอากิ่งนั้นขึ้นรถๆๆ ก็กลับวัด

นี่พูดถึงว่า เขาบอกมีวิธีการอย่างใดที่จะหลบเลี่ยงวินัย

ไม่มี เขาทําถูกต้อง ถูกต้องเพราะอะไร ถูกต้องเพราะว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น วัตรปฏิบัติท่านวางไว้ หลวงตาท่านพูดบ่อยมาก เวลาหลวงปู่มั่น เวลาท่านปฏิบัติของท่านจะมีพระอรหันต์สมัยพุทธกาลมาอนุโมทนา แล้วมีพระอรหันต์สมัยพุทธกาลมาอนุโมทนา แล้วพระสมัยพุทธกาลเขาดํารงชีพอย่างไร ทําอย่างไร ตัดผ้าอย่างไร ย้อมผ้าอย่างไร ผ้าสีอะไร หลวงปู่มั่นท่านรื้อฟื้น รื้อฟื้นอย่างนี้ขึ้นมา

หลวงตาท่านถามหลวงปู่มั่นเองเลย วัตรทําอย่างไร วัตรปฏิบัติๆ วัตรปฏิบัติมันมีอยู่แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติธรรมวินัยไว้เอง แล้วเราทําของเราเองไง ทีนี้เวลาเราพูด พระกรรมฐานเราจะทําถูกต้องตามธรรมวินัย

แล้วเวลาทางโลก เราบวชใหม่ๆ มีคนเขาพูดกันอยู่ “อู้ฮู! มันจะทําได้จริงหรือ จะทําได้จริงหรือ”

หลวงปู่ฝั้นท่านพูด ไม่ใช่ทําได้จริงหรอก ทําตามทุกตัวอักษรเลย นี่หลวงปู่ฝั้นพูดเองนะ เราจะถือธรรมตัวอักษรทุกตัวอักษรเลย คนที่มุมานะ คนที่ทําจริงเขาทําจริงของเขาอย่างนั้น

แล้วทําจริง อย่างเราไปเราก็ทําไม่ได้ใช่ไหม เราก็คิดแบบวิทยาศาสตร์ไง เกลียดตัวกินไข่ ไม่พรากของเขียว ให้คนอื่นตัดให้...มันว่าไปนู่นน่ะ เวลากิเลสนะ เห็นเขาทําๆ มันจะทิ่มเขาเรื่อยล่ะ มันจะทิ่มให้เขาล้มไปให้ได้ แต่เวลาทํา ทําไม่เป็น เวลาทําไม่เป็นเพราะอะไรล่ะ

กรรมมันคลุกเคล้าไง อารมณ์ความรู้สึกของเรามันคลุกกันไปหมดเลย แล้วมันแบ่งแยกอะไรไม่ถูก แล้วก็ทําอะไรไม่ได้ “อู้ฮู! ศีลทําลําบาก ศีลปฏิบัติไม่ได้ ศีลมันเยอะเกินไป” นี่คนไม่มีวาสนาไง “ทําไม่ได้ มันลําบาก อู๋ย! มันยุ่ง”

หลวงปู่ฝั้นท่านบอกเลย ไม่ใช่ทําไม่ได้นะ ทําทุกตัวอักษรด้วย เพราะอะไร เพราะคนปรารถนาไง ปรารถนาสมาธิ ปรารถนาปัญญา ปรารถนาจะพ้นจากทุกข์ ถ้าปรารถนาจะพ้นจากทุกข์ทําไมจะทําไม่ได้ ดูสิ เวลาด้วยความหิวกระหาย เวลาหลวงปู่หล้าบิณฑบาตได้มา

อะไรที่ถูกใจ ของเราที่ถูกใจเราต้องเก็บซ่อนไว้เลยเนาะ เดี๋ยวจะฉัน อะไรไม่ถูกใจจับปาทิ้ง คนทําอย่างนี้มันเหมือนกับสิ่งที่เป็นไปไม่ได้เลยนะ มันเหมือนกับเราพูด เราพูดกันเพื่อมาอวดอ้างกัน พวกใครก็ว่าพวกของตัวเองถูกตัวเองดีทั้งนั้นน่ะ

แต่นี่ของท่าน ท่านทําของท่านเอง สิ่งใด เพราะมันตรงกับธาตุขันธ์ คือเราอยู่ชุมชนภูมิภาคใด อาหารท้องถิ่นที่เราเคยกิน โอ้โฮ! อันนั้นอร่อยที่สุดในโลก แล้วถ้าใครได้อาหารท้องถิ่นที่ตัวเองเคยกินมันก็ถูกใจใช่ไหม มันซ่อนไว้ใต้บาตร

ท่านเอานะ แล้วปาเข้าป่า มันทําเพื่ออะไรน่ะ ท่านทําเพื่อดัดกิเลสตนไง อยากได้ อยากได้ ไม่เอา แล้วเอาอะไร เอาที่ไม่อยากได้น่ะ เอาที่เอ็งไม่ชอบ เอ็งไม่ชอบอะไร ฉันอย่างนั้น

นี่ไง คนที่เขาจะประพฤติปฏิบัติเขามีเป้าหมายอย่างนี้ เพราะอะไร เขามีเป้าหมายของเขา เขาทําเพื่อประโยชน์ของเขาข้างหน้าของเขา เราละเรื่องความอยากอย่างหยาบๆ เราต้องการเอาคุณธรรม เอาสิ่งที่ละเอียด แม้แต่การขบการฉัน การขบการฉัน สิ่งใดที่ชอบใจ ไม่เอา แล้วถ้าชอบใจ กินแต่ของดีๆ แล้วนั่งสัปหงกโงกง่วง การไปนั่งสมาธิภาวนาเพื่ออะไร ก็เพื่อคุณธรรมอันนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาถ้าเราทําไม่เป็น กิเลสมันคลุกเคล้า ความรู้สึกของเรามันคลุกเคล้า แล้วทําอะไรไม่ถูก ทําอะไรไม่ได้เลย นี่ไง เวลาบวชมา ถ้าจะบวชสมัยหลวงปู่มั่นต้องเป็นปะขาว เป็นปะขาว ตัดผ้าย้อมผ้าได้ สวดปาฏิโมกข์ได้ ท่านถึงให้บวช สมัยหลวงปู่มั่นนะ ท่านดูว่าเราเอาจริงเอาจังหรือเปล่า

เวลาเราบวชมา บวชมา ๑๐-๒๐ ปียังสวดปาฏิโมกข์ไม่ได้เลย แต่หลวงปู่มั่นท่านเอาก่อนเลย ต้องสวดปาฏิโมกข์ได้เลยนะ ต้องตัดผ้าได้ ย้อมผ้าได้ ทําได้ทุกอย่าง พอมันทําได้ทุกอย่าง เวลามาเป็นพระแล้ว ไอ้อย่างที่ว่า มันยิ่งกว่านี้นะ ในธรรมวินัยบอกว่า หนึ่ง ภิกษุพรากของเขียวไม่ได้ พืชคาม ภูตคาม ภูตคาม กปฺปิยํ กโรหิ แม้แต่พรากของเขียวยังไม่ทํา แล้วสิ่งที่กิ่งก้านเมล็ดที่มันเกิดได้ สิ่งที่เกิดได้ สิทธิของมันมี พระยังห้ามก้าวล่วงสิทธิ์เขาเลย

เวลามาถวาย ที่เขามาถวายพระๆ ถั่วเขียวต้มนํ้าตาล เวลาฉันไปแล้วมันยังไปงอกได้ไง พระก็เลยรังเกียจ สมัยพุทธกาล ฉะนั้น เวลาคนเขามาถวายพระ พระไม่ยอมฉัน ไอ้คนถวายก็เสียใจ ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเรียกพระมา “ทําไมเธอถึงไม่รับของเขา”

“ข้าพเจ้าฉันแล้วถ่ายออกมามันยังเกิดได้”

นี่มีพระรังเกียจ ถ้าพระรังเกียจแล้วให้ทํา กปฺปิยํ กโรหิ กปฺปิย ภนฺเต ของนี้สมควรแก่สงฆ์หรือ เวลาเขาทําสุกแล้ว ประเคนก็จบใช่ไหม ของทั่วไป แต่ถ้าสิ่งที่มันเกิดได้ จะประเคนแล้วต้องอีกชั้นหนึ่ง เพราะรังเกียจ

ของนี้สมควรหรือ กปฺปิยํ กโรหิ ไอ้คนที่ทํามานะต้องทําให้มันพรากจากกัน กปฺปิย ภนฺเต สมควรค่ะ สมควรค่ะ สมควรที่สุดเลย เพราะมันก็มีสิทธิ์ของมัน แต่เราไปแสวงหามา ผู้ที่เป็นเจ้าของไปแสวงหามา ผู้ที่เป็นเจ้าของเขาต้องการถวายทาน ถ้าถวายทานมันมีสิทธิ์ของมัน นี่อีกชั้นหนึ่ง ภูตคาม พืชคาม ภูตคามมีค่าเท่ากัน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพรากของเขียวๆ เพราะคําถาม ไอ้เรื่องนี้เรื่องจุดไต้ตําตอ เรื่องนี้มันเป็นพื้นฐานของพระที่บวชมาต้องรู้หมด ฉะนั้น เพียงแต่ว่าเวลาที่เราเห็นๆ กันนั้นมันเป็นสิ่งที่ว่าเขาทํากันจนเป็นประเพณีของเขา

แต่เวลาของเรา เรามีเป้าหมายใช่ไหม เรามีเป้าหมายว่าเราอยากภาวนาเป็น เราอยากจะมีคุณธรรม ถ้าอยากจะมีคุณธรรม ทาน ศีล ภาวนา ทานเราก็เสียสละความสะดวกสบายของเรา บิณฑบาตได้สิ่งใดมาเรามาเจือจานกัน เราเสียสละทานกัน เรามีนํ้าใจกว้างขวางต่อกัน เพื่อหมู่คณะเป็นสัปปายะ มีความรู้ความเห็นเสมอกัน นี่ทานก็ทําแล้ว ได้รักษาศีล ถ้ารักษาศีลๆ รักษาศีลทําอย่างไร นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ ไม่ได้จริงๆ นะ

เวลาภาคปฏิบัติ เวลาปฏิบัติแล้วเวลาธมฺมสากจฺฉา เราจะคุยกันนะ เพราะว่าจริตนิสัยบางคนก็มีความเห็น ความเห็นของพระเรามันก็มีความแตกต่าง แต่ความแตกต่าง เพราะของนี้มีอายุเท่าไร ของนี้มีคุณค่าอย่างไร เราจะคุยกัน เพราะอะไร เพราะนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เวลาบวชเป็นพระมาแล้ว สิ่งใดที่มันเป็นของที่เขาเรียกว่า เวลาของที่ว่ามันจับต้องไม่ได้ จับต้องเป็นอาบัติ ในวินัยมี

ฉะนั้น เวลาพระที่จับต้องไม่ได้ พอจับต้องไม่ได้ขึ้นมา เขาเว้นไว้แต่สมมุติ สมมุติให้ใครเป็นผู้ดูแล เห็นไหม ภิกษุเก็บของกินไว้ในที่กุฏิไม่ได้ ภิกษุเก็บของไว้ในที่ส่วนตัวไม่ได้ แต่วัดทั่วไปมันก็ต้องมีกุฏิกลางที่จะเก็บของใช่ไหม พอเก็บของสิ่งนั้นก็ต้องตั้งสมมุติ ดูสิ ไปอ่านในวินัยมุข เว้นไว้แต่สมมุติๆ สมมุติที่ให้เป็นผู้ดูแลรักษาไง สมมุติให้เป็นผู้แจกทานไง สมมุติเป็นผู้ที่ให้แบ่งของของสงฆ์ไง

เวลาเกิดขึ้นเป็นของของสงฆ์ใช่ไหม ของอย่างนี้อย่างเช่นยาสีฟันต่างๆ มันเป็นกองกลางใช่ไหม ภิกษุเวลามีใครขาดเหลือขาดแคลนก็มาเบิกเอาจากผู้ให้สมมุติ สมมุติเป็นผู้ที่ดูแลไง ถ้าไม่มีผู้ดูแลก็คิดว่าพระก็สะสม ต่างคนต่างสะสม มันทําไม่ได้ เวลามันอยู่ในนิสสัคคิยปาจิตตีย์ มันมีหมดน่ะ พอมีหมดแล้ว เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติไง

นี่คําถามเขาถามว่า “มันมีวิธีการปฏิบัติอย่างใดให้มันถูกต้องโดยที่ไม่ผิดวินัย”

ไม่ผิดวินัย ไม่ผิดวินัย ทีนี้เพียงแต่ไม่ผิดวินัยเพราะว่าในองค์ประกอบวินัยข้อนั้นเราไม่ได้ทําผิด แต่มันผิดกิเลสคนไง กิเลสคน เราจะบอกว่า นี่ไง เราหลบไปหลีกมาไง

มันไม่ใช่หลบไปหลีกมา เพราะห้ามพรากของเขียว เขาไม่ได้พรากของเขียว ของเขียวนี่นะ มันมีอุบาสกเขาเป็นผู้ทําให้ การกสงฆ์เป็นผู้ทําให้ แล้วผู้ทําให้ เวลาขณะทําให้ ภิกษุห้ามพรากของเขียวเองก็ดี ห้ามใช้คนอื่นพรากก็ดี นี่ไง ก็บัญญัติซํ้าอีกนะ ซํ้าว่าเราทําก็ไม่ได้ สั่งก็ไม่ได้ ถ้าสั่ง สั่งก็เป็นผู้ทํา แล้วไปกับอุบาสก แล้วอุบาสกทําอย่างไรล่ะ

เขาเรียกว่าอะไรนะ ตอนบวชใหม่ๆ นะ อยู่ในยุทธจักร เรื่องนี้ชํานาญมาก ต้องไปแยกไปแยะ เดี๋ยวนี้มาอยู่คนเดียวอย่างนี้ ๓๐-๔๐ ปีนะ มันไม่ได้อยู่ในยุทธจักรมันเลยพูดไม่คล่องไง เมื่อก่อนเราอยู่ในยุทธจักรนะ อ้าว! พระด้วยกันธุดงค์เจอกัน จะทําอะไรมันถูกมันผิดไปหมด อู้ฮู! ได้เถียงกัน ถ้ามันเถียงกัน ธมฺมสากจฺฉา พอได้คุยกันปั๊บ เหมือนมันยกประเด็นแง่กฎหมาย พอยกประเด็นแง่กฎหมายแล้วคุยกันไม่จบก็ต้องคุยกันด้วยเหตุผลจนกว่าจะลงใจกัน ถ้าลงใจกัน เออ! ให้ลงใจกัน ให้ทําร่วมกัน ภิกษุอยู่ด้วยกันต้องมีความเสมอกัน เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราพรากของเขียวก็ไม่ได้ ตัดเองก็ไม่ได้ ใช้คนอื่นก็ไม่ได้ เขาเรียกว่ากัปปิยโวหาร อาจจะผิดนะ เพราะมันวางมือมานาน มันวางมือมานานแล้ว เขาเรียกว่าโวหารน่ะ ฉะนั้น โวหาร

มันมีนะ มีโยมมาอยู่ที่นี่แล้วเขามาถามเรา เขาจะกลับนะ โยมเขาฉลาด เขาจะกลับเขามาถาม “หลวงพ่อ วันนั้นผมไม่รู้เรื่อง ผมอยู่ที่นี่น่ะ พระเขาบอกว่าให้พิจารณาไอ้นี่ทีหนึ่ง ให้พิจารณานี่ที ผมก็ไม่รู้ว่าพิจารณาอะไรหลวงพ่อ เอ๊ะ! ผมจะกลับผมก็มาถามหลวงพ่อว่าเวลาพระมาพูดกับผมอย่างนี้ผมควรทําอย่างใด เขาบอกว่าให้พิจารณาที”

ธรรมดาที่วัดนี้มันจะมีคนงานช่วยดูแล เพราะพระเรา เราให้พระพรากของเขียวไม่ได้ ฉะนั้น ตอนนี้คนงานไม่ค่อยมีใช่ไหม เพราะว่าคนงานเขาเข้มงวด ฉะนั้น มันก็ขึ้นรกไปหมด ของเขียวนี่ ทีนี้พระเขาก็อยากจะให้ช่วยเอาพวกวัชพืชออกจากทางเดินน่ะ ก็ไปบอกโยมบอกว่าโยมพิจารณาตรงนี้ให้ที เขาก็นั่งงงนะ เอ๊ะ! พิจารณาอะไร เขาก็ไม่ใช่นักวิทยาศาสตร์จะให้มานั่งพิจารณาหญ้านี่มันพิจารณาอย่างไร

เขาก็มาถามเรานะ “หลวงพ่อๆ วันนั้นพระเขามาคุยกับผมว่าให้พิจารณาตรงนี้ทีๆ เขาพูดอะไรน่ะผมไม่เข้าใจ”

เราก็อธิบายให้เขาฟัง บอกนั่นแหละเขาต้องการให้โยมช่วยดูให้เขา คือว่าให้ถากหญ้าให้ ว่าอย่างนั้นเลย แต่ก็ใช้เองนะ ภิกษุพรากของเขียวก็ดี ใช้ผู้อื่นก็ดี เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เขาจะบอกให้โยมถากหญ้าไม่ได้ ถ้าพระใช้ให้โยมถากหญ้า ถ้าพระใช้ให้โยมทําเขาก็ผิดด้วยไง คือเขาอยากให้โล่งเตียนแต่เขาไม่อยากผิดเลย เขาไม่อยากรับรู้อะไรทั้งสิ้น เขาก็บอกโยมว่า “โยมพิจารณาตรงนี้ให้ที พิจารณาตรงนี้”

กัปปิยโวหาร ทําเองก็ดี ใช้ให้คนอื่นทําก็ดี ผิดหมด แต่ปาจิตตีย์ก็ปาจิตตีย์ แต่นี้เขาวัดปฏิบัติ ตั้งแต่สมัยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านฝึกกันมา เขาเรียกว่ากัปปิยโวหาร ถ้ากัปปิยโวหาร โยมเข้ามาต้องมาฝึกหัด เห็นไหม “โยมพิจารณานี้ให้ที” พิจารณานี้ใช่ไหม ก็ฉับ! ขาดเลย อ้าว! พิจารณาให้แล้วเรียบร้อย พระก็รับมา มันไม่มีปาจิตตีย์หรอก

แต่คนมันจะแถนะมันก็บอกว่า “อย่างนั้นน่ะหน้าไหว้หลังหลอก จะทําก็ทําไม่จริง ถ้าทําจริงก็อย่ามายุ่ง” นี่คิดแบบทิฏฐิมานะ คิดแบบโลกไง ไม่ทําอะไรเลย ขาวสะอาดเลย เกิดมาก็เป็นพระอรหันต์เลย เกิดมาก็ไม่มีกิเลสในใจเลย มันเป็นไปได้อย่างไร

คนเราเกิดมาต้องฝึกหัด คนเราเกิดมาต้องฝึกฝน คนเราเกิดมาต้องมีการกระทํา แล้วการกระทํา เวลาศีล สมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช่ไหม พระองค์หนึ่งจะไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าจะสึก โอ้โฮ! อะไรก็ผิด อะไรก็ผิด อยู่ไม่ได้แล้วแหละ ร้อน ก็จะไปสึก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามเลย ถ้าศีลเหลือข้อเดียวอยู่ได้ไหม ได้ ศีลมีอยู่ข้อเดียวเลย รักษาใจไว้ ไม่มีเจตนาทําผิด ไม่มี อย่างนั้นอยู่ได้ อยู่ต่อ

ตอนแรกจะสึกนะ อู้ฮู! สองหมื่นกว่าข้อ ทําอะไรไม่ได้เลย ขยับเป็นผิดๆ จนจะไปลาสึก นี่อยู่ในพระไตรปิฎกก็มีนะ

อันนี้ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าวัตรปฏิบัติๆ เราไม่ใช่เกลียดตัวกินไข่ ไม่ใช่ว่าหลีกเลี่ยง ไม่ใช่เหยียบเรือสองแคม ทําเองก็ไม่ได้ ใช้คนอื่นก็ไม่ได้ แต่ในเมื่อชีวิตมันต้องดําเนินต่อไปใช่ไหม สิ่งที่เราอยู่ในป่าในเขา กรณีอย่างนี้เราคิดถึงหลวงปู่มั่นเลย ไอ้ตอนเสือเย็นๆ ตอนไปมูเซอ ไปถึงไปมูเซอ ธุดงค์ไป ไปถึงชาวมูเซอเขาคิดว่าเป็นเสือเย็น แล้วอยู่ที่นั่นนะ โอ้โฮ! มันป่าเขา มันมีแต่รากไม้ทั้งนั้นน่ะ เดินก็เดินอยู่อย่างนั้นน่ะ อยู่จนเขามาเฝ้า ส่งคนมาเฝ้า เฝ้าจนมันไม่ใช่ เข้าไปถามท่านเถอะ

พอคุยไปแล้วพอมีศรัทธาขึ้นมานะ มูเซอมาบอกไง “อยู่ได้อย่างไรเนี่ย ที่อยู่อย่างกับที่อยู่ของหมูอย่างนั้นน่ะ ที่อยู่ของสัตว์ป่า ไปอยู่ได้อย่างไรนั่นน่ะ”

แล้วท่านอยู่อย่างนั้นน่ะ อยู่จนเขายอมรับ พอเขายอมรับนะ เขามาจัดการให้ เขามาทําให้ แล้วเขาก็เศร้าใจของเขานะ พวกมูเซอเขาเศร้าใจมากนะ เวลาเขาศรัทธาแล้ว โอ้โฮ! เขาสะเทือนใจ โอ๋ย! มาปล่อยให้ครูบาอาจารย์อยู่ทุกข์อยู่ยากอยู่อย่างนี้ แล้วท่านก็ไม่ทําอะไร ทําไม่ได้ แต่พอมูเซอมันศรัทธามันมาปรับแต่งให้เรียบกริ๊บเลย

ถ้าเข้าใจกันแล้วก็จบ ถ้ามันไม่เข้าใจกัน จับผิด เพ่งโทษ แล้วพยายามหาความผิดใส่กัน แล้วมันมีประโยชน์อะไรล่ะ ฉะนั้น สิ่งที่เขาเชื่ออย่างนั้นก็เชื่ออย่างนั้น ถ้าเราเชื่อของเรา เราเชื่อของเรา เรามีครูบาอาจารย์ของเรา วัตรปฏิบัตินี้ครูบาอาจารย์ของเราฝึกหัดของเรามา

พรากของเขียวเองก็ดี ใช้ให้คนอื่นพรากก็ดี เป็นอาบัติปาจิตตีย์ อย่าว่าแต่มันทําอย่างไรจะไม่ให้ผิดวินัย

เวลานะ กุฏิของสงฆ์เวลาปลวกมันขึ้น เวลาปลวกมันขึ้นนี่พระเขี่ย พระทําอะไรได้ไหม พระทําอะไรไม่ได้ เดี๋ยวไปทําให้ปลวกมันตาย มันเป็นปาณาติปาตาฯ มันเป็นการทําชีวิตสัตว์ให้ตกล่วง อันนี้เป็นความเห็น

แต่ของเรานะ ของของสงฆ์ใช่ไหม ของของสงฆ์ เวลาภิกษุ เวลาพระมา เราก็มีของสงฆ์ให้เขาใช้ เวลาเขาจะกลับเขาต้องซักต้องล้างคืนให้สงฆ์ ถ้าไม่ซักไม่ล้างคืนให้สงฆ์ ไปโดยไม่ให้ใครทําเป็นอาบัติปาจิตตีย์ เป็นอาบัติเหมือนกัน

นี่ของของสงฆ์ ของของสงฆ์ กุฏิก็เป็นของของสงฆ์ กุฏิอยู่ที่วัดน่ะ แล้วเรารักษาสมบัติของวัด รักษาสมบัติของวัด เราพยายามทําไม่ให้มันถึงแก่ชีวิต เราพยายามของเรา แต่เรารักษาของสงฆ์ ถ้าไม่รักษาของสงฆ์ สิ่งที่เขาสร้างไว้ในถาวรวัตถุในศาสนา ใครจะดูแลรักษา

การดูแลรักษาก็เรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้าดูแลรักษาปั๊บ กิเลสมันบอกไง ปลวกมันตาย ทําอะไรไม่ได้...ทําอะไรไม่ได้ ไม่ได้หรอก ให้ปลวกมันกิน เขาสร้างให้พระอยู่ ไม่ได้สร้างให้ปลวกอยู่ ใครสร้างวัดให้ปลวกอยู่ ไม่มีเลย เขาสร้างให้พระอยู่ พระต้องดูแลรักษา ถ้าเรามีสติมีปัญญาจะรักษา เราก็รักษาของเรา แต่ทําไมมันมีมุมมองที่ไม่เห็นด้วย สิ่งใดที่ไม่เห็นด้วย ไม่เห็นด้วยก็ศึกษาค้นคว้าสิ

เพราะศึกษาค้นคว้านะ เราต้องศึกษาค้นคว้าเข้าไปในกฎกติกานั้น เพราะเราดูนะ วินัยมุข วินัยมุข ๑ ๒ ๓ บุพพสิกขา ส่วนใหญ่แล้วสมณเจ้าเป็นผู้ที่เรียบเรียงมาอีกชั้นหนึ่ง แต่ถ้าเป็นปาฏิโมกข์ มันจะเข้ากับพระไตรปิฎก ปาฏิโมกข์ ๒๒๗ เวลาเทียบเคียงแล้วมันจะเข้า เพราะเวลาสวดแล้วเวลาไปเปิดพระไตรปิฎก

ฉะนั้น สิ่งที่เวลาเราศึกษาค้นคว้าเข้าไปดูที่มาที่ไปไง เช่น ตําราเล่มนี้ เล่มนี้ใครเป็นผู้รจนามา ใครเป็นผู้แต่งมา แล้วใครเรียบเรียงมา ถ้าเรียบเรียงมานะ ถ้ามันมีมหามกุฏฯ มหาจุฬาฯ เพราะเวลาพระเราจะคุยกัน เราจะหาเหตุหาผลกัน จะเข้าไปถึงต้นขั้วเลยว่าต้นขั้วใครเป็นคนพูด ใครเป็นคนสั่ง สั่งด้วยเหตุผลอะไร มันมาที่ไหน มันมาอย่างไร เราจะเข้าไปถึงนั่นเลยเวลาโต้แย้งกันนะ

ชีวิตเรานะ ใครบวชหรือใครปฏิบัติ ชีวิตเรานะ เราจะต้องเอาความจริงนะ เพราะเราต้องการความจริง แล้วเราจะไปเชื่อสิ่งที่ไม่มีเหตุไม่มีผลได้อย่างไร ฉะนั้น สิ่งที่ว่าสิ่งที่ศึกษาๆ อย่างเช่นตํารับตํารา อย่างวินัยมุขต่างๆ อันนี้ประสาเรานะ เราเห็นด้วยเพราะมันเป็นเรื่องของสังคม แต่ถ้าเป็นเรื่องความจริงๆ มันจะมาปฏิบัติที่นี่เลย นี่พูดถึงว่าถ้ามันเป็นความจริงเราจะสืบค้นกันเลยว่ามันมาจากไหน มันมาอย่างไร

อย่างเช่นการประพฤติปฏิบัติเหมือนกัน เวลาพระเรา พระที่ด้อยประสบการณ์เวลาจะมาโม้อะไรนะ “โอ้โฮ! ฉันปฏิบัติไปแล้วรู้อย่างนั้นเห็นอย่างนั้น”

โถ! ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาวงในรู้หมด วิทยานิพนธ์ของใครล่ะ ของหลวงปู่ขาวก็อย่างหนึ่ง ของหลวงตาก็อย่างหนึ่ง เพราะอะไร มันต้องมีที่มาที่ไป แต่ถ้ามันซํ้ากันแสดงว่าซ้อนกัน วิทยานิพนธ์ซ้อนไม่มี

ฉะนั้น เวลาไอ้พวกอ่อนด้อย ด้อยประสบการณ์ ฟังอะไรมา มาจับปั๊บ โอ้โฮ! ไปจินตนาการเลยว่าเป็นอารมณ์ของตน แล้วก็จะมาเที่ยวโฆษณา ฟังทีเดียวรู้เลยจําใครมา

มันมีที่มาที่ไปไง ย้อนกลับเข้าไป ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติมา ครูบาอาจารย์ที่เป็นพระอรหันต์น่ะ ท่านมีวิทยานิพนธ์ของท่าน ท่านมีความจริงในใจของท่าน แล้วท่านเทศนาว่าการโดยความถนัดของท่าน ท่านทําของท่าน ท่านมีกึ๋น ว่าอย่างนั้นเลย มีความรู้ ในใจมีมรรคมีผล ถ้ามีมรรคมีผลจะเป็นอย่างนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพรากของเขียวๆ โอ้โฮ! มันเยอะนะ จะบอกว่า สิ่งที่โยมถามมาไง บอกว่าสิ่งที่พระไปตัดต้นขนุนเพื่อมาย้อมผ้า แล้วทีนี้พระพรากของเขียวมันเป็นอาบัติปาจิตตีย์ แล้วพระไปตัดต้นขนุนมาย้อมผ้าได้อย่างไร แล้วถ้าตัดอย่างไรไม่ให้มันเป็นอาบัติล่ะ ตัดอย่างไรที่ไม่ให้มันเป็นความผิดล่ะ

คําถามมันถามผิดไง เพราะว่าพระเขาไม่ได้ตัด อุบาสกอุบาสิกาเขาตัดมาให้ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ที่ไม้สีฟันๆ อุบาสกอุบาสิกาเขาไปทําให้ แต่เขาไปทําให้เขาไปตัดให้เพราะเขาอยากได้บุญกุศล แต่เขาไม่มีเวลาทําให้หรอก ไอ้ทําไม้สีฟันมันต้องใช้สติใช้ความรอบคอบนะ พอได้ไม้มาแล้วเขาก็ทุบให้ข้างบนมันเป็นฟู ให้มันเป็นใยแล้วค่อยเหลา เหลา พระก็ตั้งสติ พระก็พยายามทําด้วยความประณีต เพราะทําเพื่อถวายครูบาอาจารย์

สิ่งที่ถวายครูบาอาจารย์มันตั้งสติ มันเป็นเครื่องแสดงออกถึงความกตัญญู เครื่องแสดงออกถึงนํ้าใจ ท่านปกป้องดูแลเรา ท่านสั่งสอน ท่านคุ้มครองดูแลเรา เรามีสิ่งใดที่แบ่งเบาภาระท่านได้ สิ่งใดที่เป็นประโยชน์ได้ เราทําของเราๆ อย่างนี้ เรามีนํ้าใจต่อกัน แต่มันทําถูก ทําถูกตามขั้นตอน ไม่ได้ตัดไม้ แต่ทําไม้เจีย ไม่ได้ตัดไม้ แต่ถาก ไม่ได้ตัดไม้

อย่างเช่นการจุดไฟ ภิกษุจะจุดไฟสิ่งที่ไม่เคยจุดไม่ได้ เพราะมันมีจุลินทรีย์ มันมีสิ่งมีชีวิต แต่ถ้าเป็นเตาที่มันเป็นเตาไฟอยู่นะ ภิกษุจุดได้ เพราะเขาก็จุดไฟอยู่ตลอดเวลาใช่ไหม มันเป็นที่เขาจุดไฟ ภิกษุทําได้ ภิกษุทําให้อาหารสุกเองไม่ได้ แต่ภิกษุปรุงอาหารได้ ปรุงรสได้ แต่ภิกษุทําให้ของดิบเป็นของสุกไม่ได้ ไม่ได้ๆ ไม่ได้เยอะแยะเลย

กรณีอย่างนี้มันเป็นประสบการณ์ของการจะเป็นผู้นําคน แค่กิริยาแค่การกระทําเขาก็รู้แล้วว่ารู้จริงหรือรู้ไม่จริงไง ถ้ารู้จริง บุคคลตัวอย่าง หนึ่งตัวอย่างดีกว่าร้อยคําสั่ง หลวงปู่มั่น หลวงตาท่านชื่นชมมาก เราก็ชื่นชม เราชื่นชมที่ไหน เราชื่นชมที่ว่าท่านได้สร้าง ได้เป็นแบบอย่าง สร้างเป็นวัฒนธรรมของกรรมฐานเลย คนที่ไม่มีอํานาจวาสนาจะเป็นบุคคลตัวอย่างอย่างนั้นไม่ได้ ทําได้ยากนะที่ทําให้คนยอมรับ แล้วทําให้คนยอมรับแล้วทําให้คนทําตาม

นี่หลวงปู่มั่น เพราะหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่นแล้วท่านชื่นชมหลวงปู่มั่นมาก เพราะหลวงตาท่านไปศึกษาของท่านมา แล้วบุคคลตัวอย่างมันหายากไง ทีนี้พอหลวงปู่มั่นเป็นตัวอย่างขึ้นมา แล้วหลวงปู่มั่นสั่งไว้ว่า พูดกับพระไว้ไงว่า ถ้าท่านล่วงไปแล้วให้มหานะ มหาดีทั้งนอก ดีทั้งใน

นอกก็คือข้อวัตรปฏิบัติ ในก็ในใจของท่าน แล้วท่านก็พยายามทําท่านเป็นตัวอย่างเหมือนกัน ท่านเสียสละนะ สิ่งใดที่เป็นความสุข ความสุขทางโลกนะ ความสุขคือความสะดวกน่ะ ความสุขคือความสะดวก คือความคล่องตัว ท่านยังเสียสละเลย ท่านเสียสละไว้เพื่อให้พระที่มันรุ่นต่อไปได้เห็นแบบอย่าง พอให้ได้เห็นแบบอย่างปั๊บ

ไอ้นี่เขาทําๆ อยู่ แต่เห็นครึ่งเดียว เห็นตอนเขาทําแล้วก็คิดว่าเขาไปตัดไม้เอง แต่ความจริงเขาไม่ได้ไปตัด แก่นขนุนเขาก็ไม่ได้ตัด ไม้โกทาเขาก็ไม่ได้ตัด ไม้โกทาส่วนใหญ่แล้ว ภิกษุขับรถเองไม่ได้ ฉะนั้น เวลาไปจะมีคนขับรถไปให้ ไอ้คนขับรถมันตัดได้อยู่แล้ว แล้วอุบาสกที่ไปด้วยก็ตัดให้ได้ พอตัดเสร็จแล้ว ตัดแล้วมันพ้นจากอาบัติแล้ว เพราะมันหลุดจากต้นมันแล้ว ตอนนั้นน่ะทําได้หมด

เวลาทําได้ เราก็ไม่รู้อีก อ้าว! ก็มันยังเขียวๆ อยู่

เขียวๆ ก็เขาตัดมาแล้ว มันออกมาจากต้นแล้ว คือมันไม่เห็นตอนทําไง แล้วมันคิดไปเองไง ถ้าคิดไปเองก็เลยถามนี่ไง ในเมื่อภิกษุพรากของเขียวไม่ได้แล้วภิกษุเอาแก่นขนุนมาต้มนํ้าย้อมผ้าได้อย่างไร

สงสัยก็เลยถามมา พอถามมา เห็นไหม เขาไม่ได้ทํา เราไม่ได้เห็นว่าเวลาเขาทํา เขาทําอย่างไร ถ้าเราเห็นเขาทําแล้วก็จบเลย เราถึงบอกว่าคําถามนี้มันเหมือนจุดไต้ตําตอเลย มันเป็นเรื่องชีวิตประจําวันของพระ แล้วชีวิตประจําวันมันทํากันมาจนเป็นเรื่องธรรมดา แต่ถ้ามันไม่มีที่มาที่ไปมันก็ทําไม่เป็นนะ แต่เพราะมันมีที่มาที่ไป มีครูบาอาจารย์ท่านพาทํามา เราก็ทําต่อเนื่องกันมา มันก็เลยเป็นการว่าพ้นจากอาบัติ

แต่เราจะบอกว่า พระกรรมฐานผู้ที่ปฏิบัติโดนสังคมเขาเพ่งเล็งตรงนี้ “พูดอย่าง ทําอย่าง”...ก็รู้ครึ่งๆ กลางๆ ไง รู้ไม่จริงไง ถ้ารู้ไม่จริงก็บอกว่าพระเกลียดตัวกินไข่ ไม่รับตังค์แต่ใช้ตังค์ อู้ฮู! ใส่กันเละเลย

เราจะบอกว่าสิ่งนี้มันทําให้ศาสนามั่นคงนะ มันมีบุคคลที่สาม บุคคลที่ดูแล ถ้าเราทําเองไม่ได้ ถ้าเขาตัดให้เรา มันต้องมีสติยับยั้งแล้วนะ มันเป็นความดีทั้งนั้นน่ะ มันเป็นการพรากออกไปจากผลประโยชน์ เรื่องดีๆ ทั้งนั้นน่ะ แต่เขาไม่ชอบ เขาอยากจะกระโจนลงไปอยู่กับผลประโยชน์อันนั้นไง แต่ตามวินัยมันกันพระกับเรื่องผลประโยชน์ออกจากกันนะ กันให้ห่างๆ กันไว้ มันไม่ดีตรงไหน มันดีน่ะ แต่กิเลสมันไม่ชอบ กิเลสมันจะกระโจนเข้าไปไง แล้วพอกระโจนเข้าไปแล้วมันก็เป็นฝักฝ่ายใช่ไหม ไอ้พวกที่ไม่กระโจนเข้าไปเกลียดตัวกินไข่

ไม่ใช่ เคารพ หลวงตาท่านบอกว่า เคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเธอ” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้บัญญัติไว้ ถ้าเราเคารพที่นั่น เราก็เท่ากับเคารพธรรมวินัย แล้วเคารพตัวเองด้วย ถ้าเคารพธรรมวินัย เคารพตัวเอง ตัวเองต้องมีศักดิ์ศรี ตัวเองมีความซื่อสัตย์ ในการประพฤติปฏิบัติมันก็เป็นเหตุเป็นผลขึ้นมา

ไอ้นี่เริ่มต้นจากสกปรกหมดเลย ไม่เชื่อใครไม่ฟังใครทั้งนั้นเลย ดื้อด้านหมดเลย แล้วทําแล้วได้อะไรขึ้นมา แต่ถ้าเราเคารพเราก็มีสัจจะ เราก็มีตัวมีตนของเรา เราทําคุณงามความดีของเรา เราทําของเราได้มากได้น้อยขึ้นมามันก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเราแล้วนะ

ไอ้นี่ไง จุดไต้ตําตอเลย เขาไม่ได้ทําอย่างที่เราถาม เขาทําของเขา ชีวิตของพระป่า ชีวิตเขาปฏิบัติมามันหลายชั่วอายุคนแล้ว เขาอยู่สุขสบาย โยมเพิ่งเข้ามาแล้วโยมก็ถามเลยว่า พระตัดต้นไม้ ตัดต้นขนุนมาย้อมผ้าได้อย่างไร

เขาไม่ได้ตัด อย่างนี้เขาเรียกแจ้งความเท็จๆ ต้องแจ้งความ มันแจ้งความเท็จ มันไม่มีมูล ไม่มีมูลมันก็จบ แต่ทีนี้พอถามมาแล้วมันเป็นโอกาสให้เราพูด เราก็พูดขึ้นมา การพรากของเขียวผิดหมด ไม่มีข้อยกเว้น ทําเองก็ดี ใช้คนอื่นก็ดี

นํ้า นํ้าที่ต้องมีไว้ นํ้ามีตัวสัตว์ ใช้นํ้านั้นก็เป็นอาบัติทันที นํ้ามีลูกนํ้า มีทุกอย่าง เป็นอาบัติทันที เราถึงมีผ้ากรอง มีธมกรก มีทุกอย่างพร้อม แล้วใช้เป็นใช้ไม่เป็น ต้องใช้ให้เป็น ใช้ให้ได้ แล้วใช้ให้เป็น ใช้ให้ได้ ใช้จากพระผู้ใหญ่พาทํา สังคมพาทํา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นพาทํา เราถึงทํากันมา เวลาบวชแล้วต้องมีธมกรก คนเราขาดนํ้าไม่ได้ ถ้าขาดนํ้าไม่ได้ นํ้าที่มีตัวสัตว์ใช้ไม่ได้

ไปดูศาสนาเชนแก้ผ้าหมดเลย ไม่ติดอะไรทั้งสิ้น เวลาไปไหนก็มีพัดอันหนึ่งคอยปัดแมลงๆ นี่มันสุดโต่ง สุดโต่งไปอย่างนั้นน่ะ ติดนะ ฉันมีของใช้สอย ติด ต้องไม่มีอะไรเลย ชีเปลือยไง เดี๋ยวนี้ยังมีอยู่ มีความเชื่ออย่างนี้อยู่ แล้วความเชื่อ นี่ไง

แต่พระพุทธศาสนาเราเวลาใช้ ใช้ปิดเพื่อความอาย ด้วยความเป็นสุภาพบุรุษ ไม่อยู่ในที่โล่งแจ้ง มันเป็นไปได้ๆ พระพุทธศาสนามันมีเหตุมีผล แต่เราไม่เคยกระทําถึงได้ถามอย่างนี้มา ถ้าถามมาแล้ว นี่ตอบแล้ว

ไม่ได้พราก ไม่ได้ทําอะไรเลย ทําความถูกต้องดีงาม ถ้าผู้ที่เป็นธรรมนะ

แต่ถ้าผู้ที่มีกิเลส ผู้ที่มีกิเลสมันกดดันอยู่มันก็มีความผิดพลาด ถ้าความผิดพลาด ถ้าเขามีความสํานึกได้เขาต้องปลงอาบัติ ถ้าเขาไม่ปลงอาบัติของเขามันดินพอกหางหมูไง

การปลงอาบัติมันไม่จบสิ้นหรอก กรรมคือกรรม ใครทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ใครทําแล้วเป็นกรรมทั้งหมด ปลงอาบัติแล้วกรรมก็อยู่อย่างนั้นน่ะ เพียงแต่ปลงอาบัติแล้วมันเหมือนกับเราสารภาพแล้วเราจะเริ่มต้นใหม่ นับหนึ่งใหม่ เราจะเริ่มต้นทําคุณงามความดี การปลงอาบัติน่ะ

ฉะนั้น ใครทําสิ่งใดสํานึก ให้ปลงอาบัติ ปลงอาบัติแล้วให้เริ่มต้นเป็นคนดี เริ่มต้นเพื่อฝึกฝนเอาใหม่ เอาใหม่ ทําใหม่ ชีวิตใหม่ จะเริ่มต้นใหม่ สิ่งที่ได้ทําไปแล้วนั่นก็เป็นกรรมข้างหน้า มันจะตัดทอนอย่างไรอีกเรื่องหนึ่ง แต่เราจะเอาความจริงอย่างนี้ นี่พูดถึงว่าถ้าคนที่มีสํานึกๆ ทําคุณงามความดี

ฉะนั้น ธรรมวินัยเป็นธรรมวินัย ไม่มีการยกเว้นทั้งสิ้น แต่เขาทําถูกต้องดีงามของเขาด้วยวัตรปฏิบัติของเขาโดยที่เขามีครูบาอาจารย์ของเขามา เอวัง

ตั้งสติไว้ กําหนดลมหายใจเข้าออก
พุทก็พุท โธก็โธ ชัดๆ อยู่อย่างนี้ ทําข้อเท็จจริงชัดๆ
ถ้าชัดๆ ก็สติสมบูรณ์
หลวงตาบอกว่า จะทําสิ่งใดขาดสติ นั้นคือเป็นมิจฉาทั้งหมด
ถ้าทําให้มันถูกต้อง ต้องมีสติ สติอยู่กับพุทโธของเรา
พุทโธของเรา อยู่กับพุทโธ อยู่กับอานาปานสติ
อยู่ชัดๆ ชัดๆ

๒

กายหายไป

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๔ กันยายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ข้อเท็จจริงการปฏิบัติภาวนา”

กราบนมัสการครูอาจารย์ ครั้งที่แล้วผมได้กราบเรียนเรื่อง จิตสงบ จิตเป็นสมาธิ จิตรวม หลวงพ่อได้ตอบอย่างละเอียดมากๆ ครับ นับว่าเป็นประโยชน์ต่อผู้ปฏิบัติมาก

ครั้งนี้ขอเรียนถามเรื่องภาวนาครับ ผมได้ภาวนาโดยกําหนดคําบริกรรมพุทโธพร้อมทั้งลมหายใจเข้าออก ใช้วิธีเดินจงกรมเกือบทั้งวันทั้งคืนมานานพอสมควร จึงเกิดผลคือคําบริกรรมพุทโธได้หายไปในขณะเดินจงกรม และลมหายใจค่อยๆ เบาลงและละเอียดลงจึงไปนั่ง ปรากฏว่าลมหายใจได้หายไป และกายก็หายไป มีความรู้คือจิตเด่นขึ้นมาแทน แต่หูได้ยินเสียงรอบข้าง แต่ไม่เก็บมาปรุงแต่ง สักแต่ว่าได้ยินเท่านั้น เฝ้ามองผู้รู้มานานพอสมควรจึงคลายออก มีความรู้สึกสดชื่นเบิกบาน ร่างกายก็ไม่ปวด เป็นครั้งแรกรู้สึกตื่นเต้นมาก แต่ตอนนี้ไม่ตื่นเต้นแล้วครับ เพราะเป็นหลายสิบครั้งแล้ว เป็นต่อเนื่องกันมาหลายเดือนแล้ว ขอถามข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นครับ

๑. อาการที่เกิดขึ้นนี้เรียกว่าอะไร

๒. เป็นวสีหรือยัง (เวลาทําวัตรเสร็จ อ่านหนังสือ เดินจงกรมก็เริ่มเข้าอาการนี้ได้แล้วครับ)

๓. ทําอย่างไรต่อไป (ประเด็นอยู่ตรงนี้ครับ) ขอความเมตตาชี้ทางเดินแบบละเอียดและชัดๆ ครับ เพราะอยากทําต่อ ทํางานของพระ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : นี่เขาว่าเขาเป็นพระเหมือนกัน ถ้าเป็นพระเหมือนกัน ครั้งที่แล้วเขาถามมาเรื่องจิตสงบ สมาธิ จิตรวม เหมือนหรือแตกต่างอย่างใด

เราอธิบายหมดแล้ว จิตสงบนะ พอคําว่า “จิตสงบ” ของที่เคลื่อนที่มันก็ไม่สงบใช่ไหม ถ้านิ่งอยู่ ถ้านิ่งอยู่มันก็สงบ คําว่า “จิตสงบ” มันจิตสงบของใครล่ะ สงบของปุถุชน สงบของโสดาบัน สงบของสกิทาคามี สงบของอนาคามี สงบของพระอรหันต์

พระอรหันต์นะ ดูพระอรหันต์เอาอะไรมาสงบล่ะ เพราะมันไม่มีกิเลสไง แต่ถ้าเป็นสงบของโสดาบันก็ส่วนหนึ่ง สกิทาคามีก็ส่วนหนึ่ง อนาคามีก็ส่วนหนึ่ง เพราะว่าพระโสดาบันก็มีวุฒิภาวะละสังโยชน์ ๓ ตัว พระสกิทาคามีก็ละสังโยชน์ ๓ ตัว ทั้งกามราคะปฏิฆะอ่อนลง ถ้าพระอนาคามี ปฏิฆะ กามราคะ สังโยชน์ชั้นตํ่าหมดเลย พระอรหันต์สังโยชน์ ๑๐ ไม่มีเลย ไอ้สังโยชน์ ๑๐ นั่นแหละมันเป็นเครื่องวัดว่าสงบมากสงบน้อย แต่คําว่า “สงบ” ก็สงบเหมือนกันนั่นแหละ การเคลื่อนไหวนิ่งอยู่ก็สงบ คนทั่วไปก็สงบได้ คําว่า “จิตสงบ” ไง

ถ้าจิตเป็นสมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ สมาธิมันก็แตกต่างกัน

ถ้าบอกจิตรวม จิตรวมถ้ารวมใหญ่ รวมใหญ่คือถ้าทําความสงบเข้ามามันก็รวมใหญ่ได้ ทําสมาธิรวมใหญ่ รวมใหญ่นี่นิ่งหมดเลย รวมใหญ่ เดี๋ยวจะอธิบายเรื่องรวมใหญ่ต่อ

แล้วถ้าพูดถึงพิจารณาไป เวลาพิจารณาไป สังโยชน์ ๓ ตัวมันขาดไป จิตนี้เวิ้งว้างหมดเลย พิจารณาซํ้าเข้าไป เวลากายกับจิตมันแยกออกจากกัน นั่นน่ะ อาการอย่างนั้นน่ะ อาการคล้ายๆ อย่างกับรวมใหญ่ แต่มันรวมใหญ่พร้อมกับกิเลสขาดไป

เราถึงบอกการรวมใหญ่มีสองอย่าง อย่างหนึ่งรวมใหญ่โดยพร้อมกับกิเลสขาดไปด้วย พิจารณาไป พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ แล้วกิเลสขาดไปด้วย แล้วก็รวมใหญ่ลงด้วย มหัศจรรย์มาก แต่โดยปุถุชนมันรวมใหญ่ รวมธรรมดาไง รวมใหญ่เหมือนกัน เขาเรียกว่ารวมใหญ่ สมาธิ ทําสมาธิเขาเรียกว่ารวมใหญ่ ครูบาอาจารย์บอกรวมใหญ่

รวมใหญ่นะ เวลาพิจารณาไป ดูสิ หลวงตาท่านมาพูดที่โพธารามบ่อยว่าท่านเนตรๆ เวลาภาวนานะ คนเรามันอยู่ที่นิสัย นิสัยมันเข้มแข็ง นิสัยคนมันเด็ดขาด พอเด็ดขาดมันต้องวิกฤติมันถึงจิตมันจะลง พยายามจะนึกถึงเสือ ดูสิ อย่างเช่นหลวงปู่จวน อย่างครูบาอาจารย์ท่านจะไปนั่งบนหน้าผา ถ้าวูบก็ตกหน้าผาตายเลย คนที่จิตเขาเข้มแข็งเขาไปหาสถานที่อย่างนั้นเพื่อจะเอาความจริง อย่างนั้นมันรวม เวลารวมลง ๗-๘ ชั่วโมง

ถ้าคนไม่เคยจิตรวมพูดเรื่องจิตรวมไม่ถูก ไม่เป็น ไม่มี คนที่จิตรวมเท่านั้นจะพูดถึงเรื่องจิตรวมถูก แล้วคนที่เคยจิตรวมปกติธรรมดานั้นเคยรวมอย่างไรแล้วถูกด้วย แล้วพอพิจารณาไปๆ เวลาพิจารณาไป สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสขาดไป ถ้าพิจารณาไป กามราคะปฏิฆะขาดไป โอ้โฮ! มันรวมลงนะ โลกนี้ราบหมดเลย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต แยกจากกันโดยกายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส ที่ชินเชาพูดกับเว่ยหล่างไง

เขียนหนังสือ ถ้ามันมี หมั่นเช็ดกระจก มีหนังสือ เช็ดกระจก แล้วกระจกมันจะติดอะไร ที่เขาว่าไง “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส” ชินเชาว่าอย่างนั้น “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส” อู้ฮู! ลูกศิษย์สาธุกันใหญ่เลย เว่ยหล่างมันบอกเลย “กายก็ไม่มี จิตก็ไม่มี แล้วฝุ่นมันจะเกาะอะไร”

นี่มันเป็นชั้นๆ ไป เวลาพูดมารู้เลยว่าวุฒิภาวะเขาแค่ไหน “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส” นั่นสกิทาคามี “กายก็ไม่มี จิตก็ไม่มี ใสหมดเลย” นั่นน่ะอนาคามี

เสร็จแล้วสังฆราชของเขาเอาไม้ไปเคาะ เขาเป็นคนตําข้าวไง ไปเคาะที่ครกตําข้าวสามที หนึ่ง สอง สาม อนาคามี แล้วตีสามให้เข้าไปหา ฝึกเว่ยหล่างจนเว่ยหล่างสิ้นไป นี่คําพูดคําเดียว คนภาวนาเป็นฟังทะลุปรุโปร่งเลย แต่ถ้าคนไม่เป็นวนอยู่นั่นน่ะ ไม่รู้เรื่องหรอก

นี่พูดถึงว่าถ้าจิตรวม รวมโดยปกติก็ได้ รวมพร้อมกับกิเลสขาดก็ได้ จะรวมชนิดใดร้อยแปด จิตนี้เป็นได้หลายหลากนัก คนที่ภาวนาเป็นแล้วจะเข้าใจได้หมด คนที่ภาวนายังไม่เป็นก็พยายามของเราไง

นี่พูดถึงว่า เวลาเขาถามมาครั้งที่แล้ว จิตสงบเป็นอย่างไร

สงบของใครล่ะ เคลื่อนไหวอยู่ก็ไม่สงบ นิ่งอยู่ก็สงบแล้ว วัยรุ่นมันก็ทําได้ คนปกติก็ทําได้ เรานั่งนิ่งๆ ก็สงบนะ ถ้าเราเคลื่อนไหว อาบเหงื่อต่างนํ้านี่ไม่สงบ นั่นสงบของใครล่ะ แต่สงบของพระอริยเจ้าก็เป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป เห็นไหม

ฉะนั้น หลวงตาท่านพูดบ่อย ว่างข้างนอก ไม่ว่างข้างใน ข้างนอกว่างหมดน่ะ แต่ข้างในยังไม่ว่าง แล้วถ้าข้างในว่าง ข้างในว่างขั้นไหน ข้างในมันว่างตั้งหลายขั้น นี่วงกรรมฐาน ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ครูบาอาจารย์เราเวลาเขาคุยธรรมะกันเขาคุยกันแบบนี้ คุยแล้วเข้าใจกันหมด ใครมีมากมีน้อย ใครมีสูงมีตํ่า จบ อ้าปากมาน่ะหมดเลย กี่ไส้กี่ขดๆ เรียบร้อย แต่ไอ้คนพูดยังไม่รู้นะ ยังแจ้วๆๆ อยู่ ยังขี้โม้ต่อไป ไม่รู้หรอกว่าไส้กี่ขดมันได้แผ่ไปกลางตลาด ขายตลาดหมดแล้ว เขารู้หมด นี่ถ้าคนเป็นนะ

นี่พูดถึงว่า การที่ว่าเขาถามมา ถามว่าเรื่องจิตสงบเป็นอย่างไร สมาธิเป็นอย่างไร จิตรวมเป็นอย่างไร อธิบายไปแล้ว แต่อธิบายไปแล้ว เวลาเข้าไปปฏิบัติแล้วมันย้อนกลับมา ย้อนกลับมาเป็นคําถาม คําถามนี่นะไม่ถูกเลย ผิดหมด นี่ไง ผิดหมด ผิดหมดตรงไหนล่ะ

เขาบอก เวลาเขาพูดอย่างนี้ เพราะอะไร เพราะว่ามันเป็นจินตนาการของนักปฏิบัติไง ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ มันเข้าใจกันไปเอง ความเข้าใจว่า เข้าใจผิด เข้าใจไม่ถูกต้อง ความเข้าใจไม่ถูกต้อง เข้าใจไม่ถูกต้องเพราะอะไร เข้าใจไม่ถูกต้องเพราะว่ากิเลสของเรา อวิชชาของเรา ความไม่รู้ของเราดั้งเดิมมันมีของมัน จิตใต้สํานึกมันไม่รู้ มันไม่เป็นความจริง พอไม่เป็นความจริงปั๊บก็เลยเขียนถามมา เขียนถามมานี่

เวลาธมฺมสากจฺฉา แค่เขียนถามมานี่ คนอ่านจบแล้วรู้หมด แล้วเพียงแต่ว่าจะอธิบายอย่างไรเท่านั้นเอง อธิบายให้เห็นว่า ที่เขียนมามันถูกอย่างไร มันผิดอย่างไร ตรงไหนมันถูก แล้วตรงไหนมันผิด ที่มันถูก ที่มันถูกอย่างที่ว่า อย่างไรเรียกว่าจิตสงบ อย่างไรเรียกว่าเป็นสมาธิ อย่างไรเรียกว่าจิตรวม อธิบายไปแล้วรอบหนึ่ง นี่อธิบายรอบสอง รอบสองนะ ย้อนกลับมา จะเข้ามาที่คําถามไง เวลาที่คําถามเขาบอกเขาพุทโธๆ เขาทําปฏิบัติพุทโธจนพุทโธมันหายไป

พุทโธหายไปมันหายได้ตั้งหลายอย่าง หายไปด้วยความเร่ง ด้วยความเร่งของเราไง พุทโธๆๆ จนพุทโธหายไปเลย แล้วหายไปไหนล่ะ มันไม่ได้หายไปไหนหรอก มันไม่หายด้วย เราทําให้มันหายไง เวลาพุทโธหายมันหายด้วยการปฏิเสธ หายด้วยสติมันอ่อนแอ หายด้วยการไม่รับรู้ มันก็หายไปของมันโดยที่ว่าเราไม่ได้เป็นข้อเท็จจริงไง

แต่ถ้าพุทโธๆ มันจะหายจริงนะ พุทโธๆ นะ ถ้าพุทโธมันหายจริง เราจะเปรียบเทียบให้เห็นเลยว่าถ้ามันจะหายจริงมันหายอย่างไร ถ้ามันหายไม่จริงมันหายอย่างไร

เขาบอกพุทโธๆ คําบริกรรมจนพุทโธหายไป แล้วกลับไปนั่งมันก็ละเอียดขึ้น แต่ละเอียดขึ้น สิ่งที่ว่าเวลานั่งไปแล้วกายก็หายไป ทุกอย่างก็หายไป ทีนี้พอทุกอย่างหายไป แต่คนไม่เป็นน่ะ มันหายไปมันก็หายไปหมดเลย

เวลาว่าจิตรวม จิตรวมโดยปุถุชนนะ เวลาเราพุทโธๆ พุทโธละเอียดขึ้นๆ พุทโธมันละเอียดจนมันระลึกไม่ได้ พอระลึกไม่ได้ แต่สติเรายังพร้อมนะ สติเราพร้อมอยู่ ทีนี้เราพร้อมอยู่ ที่ว่าเขากลับไปนั่งแล้วมันกายหายไป จิตหายไป

คําว่า “หายไปๆ” นี่ตกภวังค์ทั้งนั้นน่ะ จะบอกว่าเป็นมิจฉา เป็นมิจฉาเลย เพราะมันหายไปโดยที่ไม่มีสิ่งใดสืบต่อ ไม่มีสิ่งใดนะ เหมือนเราตามสิ่งใดเข้าไปแล้วมันหายไปจนเราหามันไม่เจอ หามันไม่เจอ แต่ถ้าเราพุทโธของเราไปเรื่อยๆ พุทโธของเราไปเรื่อยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ มันอย่างไรมันก็รู้ตลอด

ถ้าพุทโธมันหายไปจริงนะ เขาจะไม่เขียนมาถามเลย เพราะเราเคยพุทโธหายไง เราก็เคยพุทโธหาย ทุกคนก็เคยพุทโธหาย แล้วพอมันหายไปแล้วนะ เข้าใจแจ่มแจ้งชัดเจน ไม่มีสิ่งใดสงสัยเลย

หลวงตาถึงพูดไง ตอนที่เขามากล่าวตู่กรรมฐานไง บอกว่า ต่างคนต่างว่ามีความรู้ธรรมๆ ใครเป็นคนรับประกัน ใครเป็นคนพยากรณ์

หลวงตาท่านบอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านยกไว้ให้กับปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตน รู้แจ่มแจ้ง รู้ชัดเจน ยกให้กับปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก

ถ้าพุทโธหายนะ อื้อหืม! ไม่มีเขียนมาถามเลย ไม่ถาม ชัดเจนมากเลย

เพราะเราก็หายของเราเอง เราก็หาย แต่พุทโธหายนะ คําว่า “พุทโธหาย” ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านขึ้นไปมูเซอ แล้วท่านเดินจงกรมของท่านอยู่ แล้วพวกชาวบ้านเขาเข้าใจว่าเป็นเสือเย็น เขาก็เข้ามาเฝ้ามาดูแลหลวงปู่มั่นตลอดว่ามาทําอะไร หลวงปู่มั่นภาวนาจนเขาสงสัย เขามาถาม ถามว่า “ตุ๊ ตุ๊หาอะไรน่ะ เห็นเดินไปเดินมา เดินมาเดินไป”

“พุทโธเราหาย”

“เฮ้ย! แล้วอย่างนี้ชาวบ้านช่วยค้นหาได้ไหม”

“ได้ๆ ช่วยกันหาเลยนะ”

“ให้ค้นหาอย่างไรล่ะ”

“ก็ให้หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ”

เวลาเขาไปพิจารณาของเขา เขาไปหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ จนพุทโธเขาหาย พอพุทโธเขาหายนะ จิตเขาสว่างหมดเลย เขาส่งมองไปที่หลวงปู่มั่น “โอ้โฮ! พุทโธตุ๊ไม่หาย พุทโธตุ๊สว่างไสว พุทโธตุ๊ครอบ ๓ โลกธาตุ พุทโธตุ๊หายไปไหน พวกเราต่างหากพุทโธหาย พวกเราต่างหากโง่เขลาเบาปัญญา ให้บอกว่าพุทโธหาย ให้เราช่วยหา จริงๆ แล้วพุทโธตุ๊ไม่ได้หาย”

มันหายแต่พวกคนโง่เง่าเต่าตุ่นอย่างพวกเรานี่ไง แล้วพวกเราก็พุทโธๆ จนมันหายไป พอมันหายไปมันชัดเจน พอพุทโธมันหาย อู้ฮู! มันสว่างไสวหมดเลย มันหันกลับไปดูหลวงปู่มั่น โอ้โฮ! มันเศร้า คนพอรู้แล้วมันสังเวชตัวเองไง คนอวดฉลาดน่ะมันโง่ คนไหนอวดฉลาด คนนั้นน่ะโง่ ไอ้คนที่รู้แจ้งนะ โอ้โฮ! มันไม่หาย มันสว่างไสวนั่นน่ะ

แต่คําว่า “พุทโธหาย” ของท่าน ท่านเป็นอุบายสอนให้พวกคนโง่เง่าเต่าตุ่นมันทําน่ะว่าให้ช่วยหาๆ ของมันหายใช่ไหม เราก็ต้องตั้งใจดูตั้งใจชัดเจนนะ เพราะเขาจะค้นคว้า ค้นคว้าเอาไปฝากหลวงปู่มั่น ของท่านหาย เราจะมาดูแลให้เจอ จะหาให้เจอ ยิ่งจะหาให้เจอ ยิ่งพอมันหาย มันหายจริง นี่ไง พุทโธหาย หายแบบหลวงปู่มั่น หายแบบผู้ใหญ่บ้านมูเซอน่ะ เวลามันหาย มันสว่าง มันกระจ่างแจ้ง โอ้โฮ! มันชัดเจนน่ะ ถ้าพุทโธหายนะ

ไอ้นี่บอกว่า พุทโธผมหายไป กายก็หายไปด้วย แต่ได้ยินเสียงนี่มันชัดๆ

ได้ยินเสียงมันผ่านอายตนะ ถ้าพุทโธมันหายไปนะ สักแต่ว่ารู้ แม้แต่กายกับใจอยู่ด้วยกัน หัวใจนี้มันสลัดร่างกายนี้ทิ้งเลย

โดยธรรมชาติของความเกิดเป็นมนุษย์นะ มนุษย์สมบัติมีกายกับใจ หัวใจนี้มันอยู่ในร่างกายนี้ หัวใจมันตั้งแต่ปฏิสนธิในไข่ นั่นน่ะตั้งแต่จิตหยั่งลงสู่ครรภ์แล้ว แล้วอยู่ในครรภ์เก้าเดือน นั่นน่ะจิตพร้อมสมบูรณ์ เวลาคลอดออกมาเป็นมนุษย์ กายกับจิตก็อยู่ด้วยกันมาสมบูรณ์ จนหมดอายุขัย จิตนี้ออกจากร่างนี้ไปคือคนตาย มันทิ้งร่างกายนี้ไว้ จิตมันก็จะเสวยภพเสวยชาติของมันต่อไป นี่มันโดยธรรมชาติเป็นแบบนี้เลย โดยข้อเท็จจริง โดยธรรมชาติผลของวัฏฏะเลย

แต่เวลาเราพุทโธๆๆ พอมันละเอียด พอมันสักแต่ว่า พอมันจะหาย มันทิ้งร่างกายนี้เลย ทั้งๆ ที่มันอยู่ด้วยกันนี่ คนเราชีวิตจิตใจอยู่ในร่างกายนี้ แล้วมันรวมลง มันทิ้งร่างกายนี้เลย แล้วเด่นชัด เด่นชัด สักแต่ว่ารู้

แปลกมาก หลวงตามาโพธารามท่านชอบพูดเรื่องนี้ เรื่องรวมใหญ่ๆ แล้วท่านก็พูด เราก็นั่งยิ้มๆ ทุกที ท่านบอกว่า คนทําไม่เป็นพูดไม่ได้ รู้ไม่ได้หรอก คนไม่เคยเห็นพูดไม่ได้ แต่ท่านพูดที่โพธารามบ่อยมาก มาโพธารามทีไรท่านเทศน์ก็จะเข้าตรงนี้ จะรวมใหญ่ๆ จะรวมใหญ่ จะมารวมใหญ่ที่โพธารามบ่อยมาก แล้วคนอื่นไม่รู้ คนอื่นไม่รู้ คนที่ไม่รู้คือไม่รู้ ถ้าคนที่ไม่รู้

นี่ไง อย่างที่ว่า พอพุทโธมันหายไปแล้ว แต่หูยังได้ยินเสียงรอบข้าง แต่ไม่ปรุงแต่ง

ได้ยินเสียงนั่นน่ะมันไม่พุทโธหรอก ได้ยินเสียงมันไม่หายหรอก มันยังอยู่ของมัน อยู่ของมันเพราะอะไร เพราะเสียง จิตมันจะรับรู้เสียงได้ด้วยอะไร ด้วยร่างกายนี้ไง ด้วยโสตประสาท ถ้าไม่มีโสตประสาท จิตมันจะรับรู้ได้ไหม ฉะนั้น มันจะหายไปได้อย่างไร มันยังชัดๆ อยู่นั่น มันไม่หาย

ก็บอกว่าคําถามมันไม่จริงไง แล้วมันไม่จริง มันไม่จริงคือว่ามันหายไม่จริง ว่าอย่างนั้นเถอะ จะบอกว่าไม่จริง “โอ้โฮ! หลวงพ่อ ผมเป็นพระนะ ผมไม่ได้โกหกนะ ผมพูดจริงๆ”

ก็จริงๆ นี่ไง ปัจจัตตัง คนรู้แค่ไหนพูดได้แค่นั้น คนภาวนาได้แค่ไหนพูดได้แค่นั้น พูดได้แค่ที่ตัวรู้นั่นน่ะ แต่ถ้ามันเป็นจริงมันจะเป็นจริงอย่างนั้น

ฉะนั้นจะบอกว่า ถ้ายังหูได้ยินเสียงอยู่มันไม่เข้าองค์ประกอบของพุทโธหาย ถ้าพุทโธหาย พุทโธหายหมายความว่าอัปปนาสมาธิ รวมใหญ่นี่คืออัปปนาสมาธิ ถ้าอัปปนาสมาธินี่นะ เวลากําหนดอานาปานสติมันก็จะดูลมเข้าไปเรื่อยๆ ดูลมเข้าไปเรื่อยๆ เกาะลมเข้าไปเรื่อยๆ ถ้าเข้าไม่ได้ ลมจะใส นั่นน่ะมันเหมือนกับพุทโธสักแต่ว่า ก็ยังรู้อยู่ พุทโธอยู่ ถ้ามันอานาปานสติจนลมใสก็ใสอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่มันละเอียดเข้าไปๆ แล้วลมใสจะโยนทิ้ง จะให้ทิ้งยังไงก็ทิ้งไม่ได้ เพราะจิตมันไม่ละเอียดพอ วุฒิภาวะของจิตมันไม่ละเอียดพอ มันเข้าสถานะอย่างนั้นไม่ได้ มันต้องกลมกล่อม มันต้องบริกรรมจนกลมกล่อม จนละเอียดกว่า

สิ่งที่ละเอียดกว่า เหมือนนํ้าตะกอน ถ้าตะกอนมันจะนอนก้น มันต้องมีนํ้าหนักของมัน มันถึงจะนอนก้นของมัน จิตก็เหมือนกัน มันต้องบริกรรมของมัน ถ้าไม่บริกรรมของมัน มันจะเป็นอย่างนั้นไม่ได้ ถ้าไม่บริกรรมนะ มันก็ต้องอานาปานสติของมันจนกว่ามันจะละเอียดของมันเข้าไป ถ้าพอมันละเอียดเข้าไป เหมือนกับละเอียดเข้าไปใช่ไหม อย่างไอ้พวกตะกอนในนํ้าต้องตกผลึกแตกต่างกันไป

จิต จิตมันบริกรรมพุทโธของมัน ใช้อัปปนาสมาธิของมัน ถ้ามันละเอียดเข้าไปๆ ละเอียดเข้าไปจนพุทโธไม่ได้ พุทโธไม่ได้ ตะกอนในแก้วนํ้านั้นกับนํ้านั้นมันอยู่ด้วยกัน

นี่ก็เหมือนกัน มันบริกรรมไม่ได้ แต่จิตมันลงสักแต่ว่า ทิ้งร่างกายนี้ เขาบอกว่ามันทิ้งร่างกายนี้ ร่างกายนี้มันทิ้งหมดนะ ทั้งๆ ที่อยู่ด้วยกันนะ ทิ้งไม่ได้นะ ทางวิทยาศาสตร์ทิ้ง ตายนะ แต่โดยจิตมันทิ้งเลย มันอิสระของมันเลย นี่อัปปนาสมาธิ ไม่เป็นพูดไม่ได้หรอก ไม่เป็นรู้ไม่ได้ คนเป็นเท่านั้น คนเคยเป็นอย่างนั้นถึงจะเป็น

แล้วไอ้ที่ว่า ถ้าหูได้ยินอยู่นี่ มันแค่อุปจาระ ถ้าทําสมาธิเขาบอก นี่คําถามนะ “ผมทําสมาธิ ผมเดินจงกรมทั้งวัน มันมหัศจรรย์ มันตื่นเต้น มันมีความสุขมาก”

สาธุนะ ผู้ปฏิบัตินี่เขาปฏิบัติได้ หลวงตาท่านจะสอนว่า “การปฏิบัติมียากอยู่ ๒ คราว คราวเริ่มต้นกับคราวถึงที่สุด” นี่คราวเริ่มต้นไง มันจะทุกข์มันจะยากหน่อยแต่ก็ทําได้เก่งแล้วล่ะ

นี่เป็นพระนะ ที่เขียนมาคือพระ แต่เพราะเขียนมาแล้ว นี่ถามปัญหา เราเป็นจิตที่สูงกว่าคือเป็นอาจารย์ที่เขาถาม เราต้องตอบให้ชัดเจนให้เคลียร์ให้ปัญหานี้จบเลย

ฉะนั้น ไอ้ที่บอกว่าพุทโธหาย อะไรหาย มันหายโดยความเข้าใจไง หายโดยความเข้าใจของผู้ปฏิบัติไง แต่มันไม่ใช่หายแบบที่ว่าองค์ของอัปปนาสมาธิ องค์ของความรู้จริง

องค์ของความรู้จริง ถ้าหายอย่างนั้นมันหายแบบชัดเจน หายแบบหูตาสว่างกระจ่างแจ้ง หายแบบรับรู้ ไม่ใช่หายแบบไม่รู้เรื่องๆ เทศน์เมื่อวานไง ไม่รู้เรื่องว่านิพพานไง ไม่รู้อะไรเลย นิพพาน ก็มันไม่รู้น่ะ ปฏิเสธมันไปเรื่อย

จริงๆ นะ เวลาภาวนา ที่ภาวนากันไม่ได้เพราะเหตุนี้ หายเพราะการปฏิเสธ หายเพราะความสะเพร่า หายเพราะความเข้าใจผิด เพราะเราเข้าใจผิดนะ คนปฏิบัติเข้าใจผิดเยอะมาก พุทโธไปแล้วพุทโธต้องหาย มันก็เลยพุทโธเบาๆ นิ่งๆ แบบคล้ายๆ ว่าอยากจะลืมมันน่ะ อยากจะให้มันหาย...หายแบบนี้หายโดยที่ภาษาเรานะ พยายามจับยัด แล้วมันก็หายจริงๆ แต่หายไปในมิจฉา ไม่ได้หายไปตามข้อเท็จจริง

หายตามข้อเท็จจริงมันจะละเอียดของมัน อย่างที่ว่า ละเอียดรอบคอบของมันแล้วชัดเจนของมัน หายอย่างนี้หายโดยคุณสมบัติขององค์ของสมาธิ ไม่ใช่หายแบบจับยัด ถ้าจับยัดไว้ด้วยการบังคับโดยให้มันหายก็หาย วางยาสลบก็หาย หลับไปเลย แล้วถ้าหายอย่างนี้บ่อยๆ เข้า เดี๋ยวเข้าภวังค์ แล้วจะเป็นผลเสียของการปฏิบัติ

ฉะนั้น การปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ต้องให้เป็นข้อเท็จจริง ให้เป็นข้อเท็จจริงแล้วพยายามส่งเสริม พยายามทําให้มันเป็นจริงขึ้นมา ถ้ามันจะหาย มันจะหายอย่างนั้น

ฉะนั้น ผู้ถามนะ ไอ้ที่ถามมานี่นะ ให้ขยันให้หมั่นเพียรนะ

“แหม! หลวงพ่อพูดทีเดียวใจหายวูบเลย เลิกดีกว่า”

โอ้โฮ! เสียเลยนะ แต่เพราะว่าเราอธิบายแล้วรอบหนึ่ง แล้วเขามั่นใจของเขาไง อธิบายมาแล้ว ครั้งที่แล้วว่าจิตสงบ สมาธิ จิตรวม เราได้อธิบายมาแล้วรอบหนึ่ง คําว่า “อธิบายรอบหนึ่ง” เขาเป็นคนถามเอง เพราะเขาเป็นคนถามเอง เขาต้องเอาคําตอบของเราไปทดสอบกับจิตของเขาแล้ว

คนเรานะ ไปหาหมอครั้งหนึ่ง หมอได้ตรวจอาการแล้ว แล้วเราเป็นคนไข้ เราอยากหาย เราก็ต้องวัดอาการของเรา แล้วคราวนี้เป็นคําถามที่สอง คําถามที่สองเขาบอกว่า “จิตมันหาย กายมันหาย ใจทุกอย่างหายหมดเลย” แต่เพราะเขาพยายามอธิบายเอง “แต่เสียงได้ยินอยู่”

ใช่ ถ้าเสียงได้ยินอยู่นี่อุปจาระ เพราะว่าถ้าจิตสงบเข้ามาแล้วเป็นอัปปนา อัปปนานี่สักแต่ว่า พิจารณาไม่ได้หรอก แต่มันเป็นฐานของจิต จิตที่มั่นคงมาก แล้วเวลาจะพิจารณานะ คลายตัวออกมา เวลาเข้าอัปปนาสมาธิ จิตรวมใหญ่ สักแต่ว่า สักห้าชั่วโมง แปดชั่วโมงก็แล้วแต่ เวลามันคลายออกมา มันเริ่มซ่าออกมา เหมือนกับคนเราที่ว่าเป็นเหน็บชาแล้วเราพยายามจะเดินได้

จิตก็เหมือนกัน เวลามันจะคลายตัวออกมา พอมันสักแต่ว่า มันเงียบ เด่นชัด แต่พอมันจะรับรู้นะ มันรับรู้เรื่องร่างกายเรานี่แหละ มันรับรู้ถึงความรู้สึก ถึงความรู้สึกเรื่องกาย มันจะรับรู้ออกมา แผ่ซ่านออกมา ขยายตัวออกมา พอออกมามันก็ร้อง เออ! กูนั่งอยู่นี่ อ๋อ! เนื้อนี่ออกไปผิวหนัง ขยับได้ รับรู้ได้

นี่ไง รับรู้ได้ก็รับรู้เสียงนี้ได้ไง อายตนะมาสมบูรณ์ไง ถ้ามาสมบูรณ์ ขันธ์ก็สมองก็ทํางานไง เรื่องสมอง เรื่องขันธ์ เวลาทํางาน ขันธ์ เรื่องความคิด ความปรุง ความแต่งไง พอมันออกมาปั๊บ ถ้ามันเคยเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ก็เริ่มพิจารณาตรงนี้ไง ถ้าออกมาอุปจาระ ตรงอุปจาระนี่ ตรงหัดใช้ปัญญา วิปัสสนาญาณเกิดตรงนี้ วิปัสสนาญาณเกิดตรงอุปจารสมาธิ

ขณิกสมาธิมันก็แบบว่ากําลังมันอ่อนเกินไป บางคนก็ทําได้ ทําได้เล็กๆ น้อยๆ แต่ทําแล้วมันไม่เป็นชิ้นเป็นอันไง มันก็ทําความสงบให้มากขึ้นๆ มันเป็นอุปจาระ มันก็เป็นชิ้นเป็นอัน งานเป็นชิ้นเป็นอัน

แล้วถ้าคนที่งานเป็นชิ้นเป็นอัน แต่มันไม่เป็นชิ้นเป็นอันเสียทีหนึ่ง เราก็บอกว่าให้กําหนดให้ลึกเข้าไป ให้เข้าไปสู่อัปปนา เข้าไปสู่ข้อมูลเดิม เข้าไปรื้อค้นว่า เรา จิตดวงนี้ควรทํางานอย่างใด จิตดวงนี้มีอํานาจวาสนาแค่ไหน ก็เข้าไปเพื่อเข้าไปหาข้อมูลของตน แล้วถ้ามันคลายตัวออกมา เราก็ฝึกหัดทํางานของเรา

นี่มันสําคัญๆ ครูบาอาจารย์ทุกองค์สําคัญมาก สําคัญ ยกลูกศิษย์ ยกหัวใจขึ้นสู่วิปัสสนา ยกหัวใจขึ้นสู่การทํางานไง งานของพระพุทธศาสนา งานของการวิปัสสนา มันสําคัญที่ใจของคนยกขึ้นสู่วิปัสสนา แล้วมันจะยกอย่างไรล่ะ ยกอย่างไร ไอ้ยกตรงนี้แหละ คนที่ภาวนากันแล้วไม่ก้าวหน้า ภาวนาแล้วไม่เจริญงอกงาม ภาวนาแล้วไม่มีเหตุมีผลเพราะตรงนี้ ถ้าไม่เข้ามามันก็อยู่ในโลกียปัญญา อยู่ในจินตนาการ อยู่ในการตะครุบเงาอยู่นั่นน่ะ ถ้าตะครุบเงาแล้วตะครุบเงาอีก มันก็ไม่ได้ประโยชน์ไง

แล้วถ้าเราจะไม่ตะครุบเงา เราจะเอาจริงเอาจัง มันก็ต้องเข้าสู่สมาธิให้ลึกขึ้นไง ให้เรามีสถานะมากขึ้นเพื่อจะได้เป็นชิ้นเป็นอันไง เป็นชิ้นเป็นอันมันก็เป็นอริยสัจ เป็นชิ้นเป็นอันก็เป็นวิปัสสนาญาณ นี่ญาณวิถี ว่าอย่างนั้นเลย เกิดญาณวิถี เกิดความหยั่งรู้ เกิดปัญญา นี่พูดถึงถ้าเป็นวิปัสสนานะ

ถ้าไม่วิปัสสนา “เอ๊ะ! พระกรรมฐานเขาคุยอะไรกันน่ะ เฮ้ย! กรรมฐานเขาทําอะไรน่ะ ทําไมเขาไม่มาเรียนปริยัติ เขาทําอะไรกันน่ะ เขาทําอะไรกัน”

เพราะมันไม่มีตรงนี้ไง มันทําไม่เป็นไง แต่ถ้าคนเขาทําเป็นเขาก็หาตรงนี้กัน เขาหาครูบาอาจารย์กัน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาพูด “เวลาปรากฏว่าลมหายใจมันหายไป กายมันหายไป ผู้รู้หรือจิตนี้เด่นขึ้น”

ไอ้นี่มันเป็นไปได้ มันเป็นไปได้โดยความไม่ละเอียด ความไม่รอบคอบของเรา แต่ถ้ามันหายจริงๆ มันต้องหายแบบที่เราอธิบายมานั่น แต่นี่พอมันบอกพอมันหายแล้ว ทีนี้เพียงแต่ว่ามันสรุปลงที่ว่า “แต่ว่า”

เพราะมันต้องพูดข้อเท็จจริงไง เพราะคนเราเวลาเราไม่รู้ เราก็อยากจะถามผู้รู้ ฉะนั้น เวลาถามผู้รู้ เราก็ต้องบอกสมุฏฐานของโรคทั้งหมดเพื่อผู้รู้เขาจะได้วินิจฉัยได้ถูกต้อง

ฉะนั้น เขาถึงบอกว่า “ลมหายใจหายไปเลย กายหายไปเลย จิตนี้เด่นมากเลย แต่เสียงรู้ยังมีอยู่”

นี่คืออุปจาระ มันจะเข้าไป แต่เพราะว่าเขาบอกว่าเขาสุขมาก เขาไม่เคยเห็นอย่างนี้มาก่อน

ใช่ จิตเป็นขณิกะ เป็นอุปจาระก็สุขมาก สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตสงบนี้มีความสุขมาก แต่พอมันสุขมันสงบบ่อยๆ มันสงบแล้วสงบเล่ามันก็เลยชักจืดชืดไง เมื่อก่อนเวลาคนที่มีปีติ พอปีติแรกก็ โอ้โฮ! มหัศจรรย์มาก พอมีบ่อยๆ ครั้ง บ่อยๆ ครั้ง “ปีติมันไม่มีเลยเดี๋ยวนี้” มันมี แต่มันคุ้นชินไง นี่ก็เหมือนกัน พอมันสงบบ่อยๆ ครั้งเข้ามันคุ้นเคย พอคุ้นเคยเข้า ทําอย่างนี้มันเป็นบ่อยๆ เป็นอย่างนี้มาเยอะแยะแล้ว

กลับไปจับพุทโธใหม่ แล้วพุทโธชัดๆ ไม่ให้มันหาย มันจะหาย นี่ชัดๆ ไปเลย ชัดๆ ไปเลย ไม่ให้มันหาย

แล้วมันก็วูบหายไป วูบหายไปทุกที เพราะคนเคยเป็น พอตกภวังค์แล้วนะ มันจะตกบ่อยๆ แล้วมันยิ่งร่อง เราเปรียบเทียบเหมือนกับคอสะพาน เวลานํ้าหลาก พอคอสะพานขาด รถมามันตกคอสะพานหมดน่ะ นี่ก็เหมือนกัน พอพุทโธ เพราะมันวูบหาย นั่นน่ะคอสะพานระหว่างโลกียปัญญามันจะเข้าโลกุตตระ ถ้ามันจะเข้าสู่ความสงบ

ไอ้คอสะพานนี่ร้ายกาจนัก เพราะมันตกประจําไง แต่เราเข้าใจว่า เราข้ามสะพานไปแล้ว เข้าไปว่างหมดเลย ทั้งๆ ที่มันอยู่คอสะพานนั่น มันไม่ได้เข้ามาหรอก มันตกอยู่คอสะพานนั่น จิตอยู่แค่นั้นน่ะ

ฉะนั้น แก้ ถมคอสะพานนั้น ถมคอสะพานนั้นจนมันเป็นถนนเรียบ รถเราจะข้ามผ่านจากคอสะพานนั้นข้ามสะพานนั้นไป นี่ก็เหมือนกัน พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ ถมมันด้วยสติ ถมมัน แต่ยากมาก เพราะเราเคยถมมาแล้วไง เราเคยตกภวังค์มาเต็มที่แล้ว นักปฏิบัติทุกคนเคยสมบุกสมบันมาทั้งนั้นน่ะ เพียงแต่ว่าจะยกตรงไหนมาอธิบาย จะจับตรงไหนมาอธิบายไง ถ้าคนผิดทางนี้ เราก็เคยผิดมาแล้ว ก็จับตรงนั้นอธิบาย คนผิดอย่างนี้ เราก็เคยผิดอย่างนี้ ก็จับตรงนั้นมาอธิบาย

ครูบาอาจารย์ที่แต่ละองค์ที่จะผ่านมานะ เคยผ่านสมบุกสมบันมาทั้งนั้นน่ะ แล้วตกที่ไหน ตกอย่างไร จิตมันเป็นอย่างนี้มาตลอด เพียงแต่ว่าคนที่ทํามามันเป็นจริตไง บางคนผิดอย่างนี้ บางคนผิดชนิดนี้ บางคนผิดชนิดนี้ บางคนผิดอย่างนี้

แต่อย่างเรานี่ผิดหมดทุกเรื่องเลย ไม่รู้สร้างกรรมอะไรมา ผิดมันทุกเรื่องเลย แล้วต้องแก้มาทุกเรื่องนะ แก้แล้วถึงได้เห็นว่ามันผิด ถ้าไม่แก้นะ สําคัญตน

เราเคยเป็น นั่งทีหนึ่ง ๗-๘ ชั่วโมง หายไปเลย ๗-๘ ชั่วโมง มาคุยด้วยทุกวัน แล้วพอหายไปแล้วนะ พอเลิกภาวนา เพราะเขานั่งภาวนาบนศาลา พอภาวนาจบแล้วนะ มันสําคัญตนนะ เราเก่ง เก่งเพราะอะไร เพราะภูมิใจว่าทําได้ไง คําว่า “ทําได้” เราทํางานร่วมกันใช่ไหม แล้วเราทําได้เราจะภูมิใจไหม ทุกคนภูมิใจทั้งนั้นน่ะ มันภูมิอกภูมิใจ แหม! เก่ง ใช้ได้ เราเป็นพระ เราปฏิบัติดี

แต่มีวันหนึ่งนั่งภาวนาเสร็จมันเปียกที่หน้าอกไง หยิบขึ้นมาดมไง เฮ้ย! นี่นํ้าลาย ที่เอ็งภูมิใจๆ เอ็งนั่งหลับตลอดเลย เอ็งนั่งหลับมาตลอดเลย โอ้โฮ! ใจนี่แป้วเลยนะ แล้วก็เกิดความมุมานะ เกิดการบากบั่น ก็จะแก้ไข

เพราะได้อ่านประวัติหลวงปู่มั่น ได้อ่านประวัติครูบาอาจารย์มาเยอะว่าตกภวังค์มันไม่ดี อะไรไม่ดี แล้วเราก็ไม่รู้ว่าตกภวังค์เป็นอย่างไรไง แต่เราก็นั่งไปแล้ว ๗-๘ ชั่วโมง ก็ภูมิใจนะ ยังนึกถึงเดี๋ยวนี้ว่าตอนนั้นภูมิใจจริงๆ ตอนที่ยังไม่รู้ว่าภวังค์นี่ภูมิใจมาก แต่พอนํ้าลาย นํ้าลายของตัวเองมันสอน อาจารย์ใหญ่ของเราคือนํ้าลายของเราเอง ยกขึ้นมาดม นํ้าลายนี่ไม่มีใครเอามาแกล้งเราหรอก มันต้องไหลจากปากเราเอง ไม่มีใครแกล้งกูหรอก กูเป็นเอง พอเป็นเอง โอ้โฮ! คอตกเลยนะ เศร้าใจ แล้วก็หาทางแก้ไขมาๆ

นี้พูดถึงว่าเวลาที่ว่ามันหายไปเลยๆ เราหายทีหนึ่ง ๘ ชั่วโมง นํ้าลายไหลยืดเลย หายทีหนึ่ง ๘ ชั่วโมง ๑๐ ชั่วโมง สบายๆ แล้วภูมิใจมาก ยังคิดแล้วมันเสียวนะ ถ้าตอนนั้นสําคัญตนว่าตัวเองเก่ง ตัวเองดีนะ ไปอีกนะ มันไม่รู้ว่ามันจะไปไหนน่ะ แล้วมันจะกลับมาอย่างไรน่ะ ที่มันกลับมาได้เพราะนํ้าลาย กลับมาได้เพราะนํ้าลายของตัวเอง แล้วกว่าจะกลับมาได้เกือบปี เกือบตาย

พอรู้ว่าตกภวังค์ปั๊บก็คิดถึงพระโมคคัลลานะ เวลาเราศึกษา ศึกษาพระพุทธเจ้า ศึกษาหลวงปู่มั่น เวลาคิดถึงพระโมคคัลลานะเลย พระโมคคัลลานะตกภวังค์ นั่งหลับ พระพุทธเจ้ามาแก้อย่างไร ที่สอนพระโมคคัลลานะ ทําหมดเลย แล้วไม่ได้เรื่อง ไม่ได้สักอย่าง ถามตัวเองว่าทําไมมันไม่ได้

ท่านบอกให้ตรึกในธรรม ตรึกในธรรมก็ตรึกจนแบบนกเขา เปรียบเหมือนนกเขากับแมว แมวมันจะกินนกเขา นกเขาอยู่ในกรง พอนกเขามันเห็นแมวมันก็ตกใจมันก็ดิ้น ก็วิ่งบินไปบินมาไปข้างกรง เสร็จอีก ไอ้นี่ก็ตรึกไปตรึกมาตกภวังค์อีก ตรึกไปตรึกมาหายไปเลย แก้ไม่หาย แก้อย่างไรก็ไม่หาย ทําแบบพระโมคคัลลานะนั่นน่ะไม่ได้เรื่อง

สุดท้ายผ่อนอาหาร อดอาหาร ได้เพราะอดอาหาร ไม่กิน อ้าว! มึงหลับไป ไม่กิน จนเดินแทบไม่ได้ เดินนี่จะล้มเลย อดกับมัน สู้กับมัน นี่แก้มาแล้ว

ฉะนั้น เวลาคําถาม เราเคยเป็นมาแล้วไง มันถึงตอบผู้ถามได้ชัดๆ ยิ่งได้ยินเสียงแล้วว่าจิตมันหาย

กิเลสมันทําให้หายได้ หายด้วยความคาดหวังของเรา หายด้วยความต้องการของเรา หายอย่างนั้นน่ะ แล้วพอหายแล้วไม่ธรรมดานะ ถ้าเขาอยู่ต่อหน้าเรา เขาจะบอกเลย อู๋ย! มันมีความสุขมากนะ อู๋ย! มันมหัศจรรย์มากนะ

กิเลสมันหลอกอย่างนั้นน่ะ หลอกว่ามหัศจรรย์ หลอกว่ามันสุดยอดไง หลอกอย่างเดียวไง แล้วให้มึงจมอยู่นั่นไง เอ็งรู้จักกิเลสไหม รู้จักหน้ากิเลสหรือเปล่า ไม่รู้จักน่ะสิ ไม่รู้จักนี่มันบังเงาไง เอาธรรมะมาบังไง แล้วเราก็สําคัญตนไง นี่ครูบาอาจารย์ท่านเป็นแล้ว

ที่พูดนี้ไม่ใช่โกรธนะ เดี๋ยวมาบอก “โอ้โฮ! หลวงพ่ออิจฉา กลัวเขาจะภาวนาเท่าหลวงพ่อ อัดใหญ่เลย”...ไม่ใช่ เราทุกข์มาก่อน ทุกข์มาก อาการแบบนี้ทุกข์มาก แต่เวลาแก้มาแล้ว อย่างที่ตอบไป จิตสงบ สมาธิ จิตรวมใหญ่ แตกต่างกันอย่างไร

แตกต่างกันหมด เพราะอะไร แตกต่างกันเพราะเคยเป็นมาหมด

นี่ก็เหมือนกัน คําถามที่ ๑. “อาการแบบนี้คืออะไร”

ตกภวังค์

“เป็นวสีหรือยัง”

ถ้าเข้าไม่ถูก มันจะเป็นวสีได้อย่างไร เป็นวสีมันต้องชํานาญเข้าที่ถูก เริ่มต้น ท่ามกลาง ที่สุดถูกหมด ไอ้นี่เริ่มต้นถูก แล้วท่ามกลาง มันเป็นสมาธิ สมาธิมีสัมมาและมิจฉา มิจฉาสมาธิก็ได้ สัมมาสมาธิก็ได้

ถ้ามันถูกต้องดีงามมันต้องมีสติรอบคอบหมด นั่นเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิโดยความเข้าใจ โดยกิเลสมันจับยัด เป็นมิจฉา มิจฉาสมาธิคือให้เราติดอยู่ที่นั่น ไม่ก้าวเดินไป มิจฉาสมาธิก็ได้ ถ้ามันสัมมา สัมมาต้องมีสติปัญญาพร้อม พร้อมยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถึงเป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิก็เข้าสู่มรรค มิจฉาสมาธิก็เข้าสู่มิจฉามรรค เข้าสู่กิเลส

“๓. ทําอย่างไรต่อไป”

อธิบายมาตั้งแต่ต้น อธิบายมาตลอด ทําอย่างไรต่อไป เริ่มต้นทําให้ชัดๆ นะ คือว่าถ้ามันเป็นสมาธิก็เป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิแล้วก็ฝึกหัดใช้ปัญญาได้ ฝึกหัดใช้ปัญญา แล้วพอมันเข้าสมาธิ ไม่จําเป็นจะต้องเข้าอัปปนาสมาธิ ไม่จําเป็นต้องเข้าถึงที่สุด ฝึกหัดมันๆ แล้วพยายามดูพยายามสังเกตความถูกต้องว่ามันถูกต้องไม่ถูกต้อง แล้วทําให้มันดีหรือทําให้มันไม่ดีไง แก้ไขตรงนี้ไง

ถ้าจะทําอย่างไรต่อไป ประเด็นอยู่ตรงนี้ ประเด็นที่ว่า จะทําอย่างไรต่อไป ถูกหรือผิด แล้วจะทําอย่างไรต่อไป

ตั้งสติไว้ กําหนดลมหายใจเข้าออก พุทก็พุท โธก็โธ ชัดๆ อยู่อย่างนี้ ทําข้อเท็จจริงชัดๆ ถ้าชัดๆ ก็สติสมบูรณ์ หลวงตาบอกว่า จะทําสิ่งใดขาดสติ นั้นคือเป็นมิจฉาทั้งหมด ถ้าทําให้มันถูกต้อง ต้องมีสติ สติอยู่กับพุทโธของเรา พุทโธของเรา อยู่กับพุทโธ อยู่กับอานาปานสติ อยู่ชัดๆ ชัดๆ

แล้วถ้าชัดๆ นะ เวลาถ้ามันจะเป็นนะ ไอ้ที่ว่ามันจะหาย โอ้โฮ! มันละเอียดเข้ามานะ ละเอียดจนอย่างว่า คิดดูสิ มันเหมือนคน จะบอกว่าวางยาสลบมันก็ไม่เหมือนกัน ถ้าวางยาสลบ คนมันไม่รู้ มันนอนใช่ไหม แล้ววางยาแล้วมันก็หลับไป

แต่นี้เราเป็นคนเดินอยู่ เพราะเริ่มต้นเราเป็นคนเดินอยู่นะ เดินจงกรมอยู่นี่มันเดินไม่ได้ พอเดินไม่ได้ เราก็ยืน ยืนกําหนดลมหายใจ กําหนดพุทโธ ยืนก็ยืนไม่ได้ พอยืนไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันไม่มีสติจะสามารถบังคับให้เส้นประสาทให้กายมันตรงอยู่ไง เราก็เลยนั่งลง นั่งลงทางจงกรมนั่นแหละ มันก็ละเอียดๆ จนมันทิ้งกายเลย พอมันทิ้งกาย นั่นน่ะรวมใหญ่ แล้วโดยทางวิทยาศาสตร์นะ มันหายไปหมดเลย แต่ไม่หายหรอก จิตเด่นชัดมาก จิตเด่นชัดมาก แต่เป็นสักว่ารู้ จิตล้วนๆ

คนเรามันมหัศจรรย์นะ มหัศจรรย์ วิทยาศาสตร์พิสูจน์ไม่ได้นะ พิสูจน์ว่าให้แยกความรู้สึกกับร่างกายนี้ออกจากกันให้คนยังมีชีวิตอยู่ ทําไม่ได้ แต่รวมใหญ่เป็นอย่างนั้น ชัดเจนมาก ไม่มีที่ว่าได้ยินอยู่ในหู หยาบมาก ได้ยินอยู่นี่ปวดหัวเลย มันไม่เป็นอย่างนี้หรอก แต่ถ้ามันเป็นอย่างนี้ เราจะบอกว่าเป็นอย่างนี้แสดงว่าผู้ปฏิบัติปฏิบัติได้อย่างนี้ ถ้าปฏิบัติได้อย่างนี้มันก็เป็นผลของเขา คือว่าเขาบอกว่าไม่เคยเห็นเลยนะ มหัศจรรย์มากเลยนะ สุดยอดมากเลยนะ...ก็แบบว่าสูงสุดของผู้ปฏิบัติไง

แต่ทีนี้เพียงแต่ว่าจะทําอย่างไรต่อไป คําถามมันอยู่ที่ตรงนี้ไง ถามว่า “แล้วทําต่ออย่างใด จะก้าวเดินอย่างไรจะให้มันถูกต้องต่อไป”

เพราะเขาถามมานะ เดี๋ยวเวลาถ้าเขาถามเสร็จแล้วเขาไปทําแบบว่าลูกล่อลูกชนแล้วไปคุยกับคนอื่น “พระสงบรับประกันแล้ว” ยุ่งเลย “ถามพระสงบมาแล้ว พระสงบบอก อู้ฮู! ภาวนาเก่ง สุดยอด” เออ! ก็แค่นี้แหละ กรรมฐานก็มีอยู่แค่นี้ กรรมฐานก็หางอึ่งนี่ไง

แต่ถ้ากรรมฐานความจริงนะ โอ้โฮ! เป็นสมาธิต้องเป็นสมาธิจริงๆ ยกขึ้นสู่วิปัสสนาต้องวิปัสสนาจริงๆ แล้วมันจะเป็นความจริง

ไอ้นี่ขนาดว่าครึ่งๆ กลางๆ ยังมหัศจรรย์ขนาดนี้ ครึ่งๆ กลางๆ ไอ้คนถามยัง โอ้โฮ! มหัศจรรย์มากๆ แต่มีอยู่อันเดียวเท่านั้นน่ะ แต่มันเป็นบ่อยนะ มันไม่ตื่นเต้นแล้วแหละ มันจืดชืดแล้ว มันเป็นวสีหรือเปล่า

ของถ้าเป็นของจริงนะ สดๆ ร้อนๆ รสชาติเข้มข้นตลอด ไม่มีว่าจืดชืด คําว่า “จืดชืด” มันเข้าไปคุ้นชิน ไอ้จืดชืด จืดชืดแบบโลกๆ กินทีเดียวใช่ไหม นี่ไง คนเคยภาวนาเห็นกายทีหนึ่งแล้วบอกเห็นตลอดไป...ไม่ใช่

ภาวนากายเป็นปัจจุบัน เป็นปัจจุบันตลอด แต่ถ้าเป็นสัญญา เห็นกายเหมือนกัน แต่ไม่ใช่ นี่ก็เหมือนกัน เข้าได้หนเดียว ครั้งที่สองเป็นสัญญา ไม่มี หนเดียว หนเดียวเท่านั้น สดๆ ร้อนๆ ชัดๆ รสชาติเข้มข้น ไม่มี ไม่มีที่ว่าจืดชืด ไม่มี นี่พูดถึงถ้าเป็นความจริงนะ

ฉะนั้น ทําใหม่ ที่ทํามาแล้วก็แล้วไป เราก็ยังถือว่าเก่งนะ ยังทําได้ขนาดนี้ถือว่าเก่ง ใช้ได้อยู่

ฉะนั้นที่ว่า ถ้าพุทโธหายให้หายตามข้อเท็จจริง อย่าคิดหวังอยากให้หาย อยากประสบความสําเร็จ อยากดีงาม ก็เลยรู้โจทย์ก่อน ก็ทําให้มันหายไปซะ หายแบบนี้หายแบบไม่มีเหตุมีผลไง หายแบบให้เขาดูถูกกรรมฐานไง

กรรมฐานมีข้อเท็จจริงนะ มีองค์ความรู้จริง มีมรรคมีผล ไม่ใช่หายโดยนึกว่า ลืมไป หายหรือเป็นจริงแล้วพูดไม่ได้ ไม่มี หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เรามาได้เลย จะร้อยประโยคก็มา มาเถอะ ถ้าความจริงมันมีอยู่ แต่ความจริงมันไม่มี มันจบที่นั่นไง

ฉะนั้น ทําให้จริงให้จังขึ้นมาแล้วฝึกหัดปฏิบัติของเราให้ตามข้อเท็จจริงอย่างที่ว่ามานี้เนาะ เอวัง

ครูบาอาจารย์ของเราไม่ใช่ทฤษฎี
ไม่ใช่ปั้นแต่ง ไม่ใช่เจาะจงสิ่งใดทั้งสิ้น
มันเป็นข้อเท็จจริง มันเป็นประวัติของหลวงปู่มั่น
มันเป็นการกระทําของเอกบุรุษที่ทําขึ้นมาได้ตามข้อเท็จจริงนั้น
แล้วข้อเท็จจริงนั้นมันเป็นข้อเท็จจริงที่ใครจะไปบิดเบือนไม่ได้
เพราะไม่มีสิทธิ์บิดเบือน
ถึงมันจะบิดเบือนไม่บิดเบือน มันก็เป็นข้อเท็จจริงอยู่อย่างนั้น
เพียงแต่ผู้ที่ไม่เข้าใจไปสันนิษฐานกันไปเอง

๓

สันนิษฐานเอา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๐ กันยายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เรียนถามหลวงพ่อเรื่องประวัติหลวงปู่มั่น”

ในประวัติหลวงปู่มั่น ท่านสําเร็จโสดาบันที่ไหนครับ กระผมทราบเพียงว่าท่านสําเร็จสกิทาคามีและอนาคามีที่ถํ้าสาริกา นครนายก ส่วนสําเร็จพระอรหันต์ที่ถํ้าดอยคํา อําเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ แต่ใคร่อยากทราบว่า ในประวัติหลวงปู่มั่นที่เขียนโดยหลวงตามหาบัวนั้น ท่านสําเร็จโสดาบันที่ไหนครับ ผิดถูกประการใดขอหลวงพ่ออธิบายด้วยครับ ด้วยความเคารพอย่างสูง

ตอบ : นี่ผู้เขียนมาน่าจะเป็นผู้ดูแลหลวงตาด้วย ฉะนั้น อย่างที่เขียนมานี่ ถ้าเขียนมาด้วยความอยากรู้ ด้วยความเคารพนี่เขียนเรียบๆ เขียนเรียบๆ ด้วยเราเป็นลูกศิษย์ครูบาอาจารย์เดียวกันมา แต่ลูกศิษย์เป็นลูกศิษย์ทางพระ ลูกศิษย์ทางฆราวาส ทางพระก็เป็นลูกศิษย์ทางพระ ก็ใกล้ชิด ได้การปฏิบัติ ได้อุปัฏฐากอุปถัมภ์ท่าน ทางฆราวาส ฆราวาสเราก็เคารพบูชาของท่าน เราเคารพบูชาของเรา ครูบาอาจารย์ของเราเป็นที่น่าเคารพบูชา เคารพบูชาเพราะอะไร

เพราะท่านทําของท่านได้ ท่านเป็นพระที่ดี ท่านพูดได้ทําได้ ท่านอยู่ในกรอบของศาสนา ท่านอยู่ในกรอบของธรรมวินัยไง แล้วท่านทําเป็นตัวอย่าง ครูบาอาจารย์ของเรา เราเคารพบูชาด้วยนํ้าใจของเรา ถ้าเราเคารพบูชาด้วยนํ้าใจของเรา

แต่ที่ความสงสัยๆ เพราะว่าเวลาอ่านประวัติหลวงปู่มั่น เราก็เคยอ่านมา เวลาอ่านมา ตอนที่ปฏิบัติใหม่ๆ ก็ไม่เข้าใจสิ่งใดมากพอสมควร ก็พยายามขวนขวายของเรา พยายามขวนขวาย แล้วพอปฏิบัติไปแล้ว พอมีความเข้าใจแล้วมาอ่านใหม่ มันก็มีความรู้มากขึ้น มันเข้าใจมากขึ้นไง

ทีนี้ความเข้าใจมากขึ้น ในประวัติหลวงตา หลวงตาท่านบอกว่า ประวัติหลวงปู่มั่นท่านเขียน ๗๐ เปอร์เซ็นต์เท่านั้นน่ะ อีก ๓๐ เปอร์เซ็นต์ที่ท่านไปค้นคว้ามาหามา ท่านไม่เขียนทั้งหมด เห็นไหม

ถ้าอย่างเป็นพวกเรา อย่างตอนนี้เราทําประวัติครูบาอาจารย์อยู่เหมือนกัน ประวัติครูบาอาจารย์ในเว็บไซต์จะมาเรื่อยๆ ประวัติครูบาอาจารย์ เพราะเราเคารพบูชาของเรา เราเคารพบูชาของเรา มันกินใจเราน่ะ มันกินหัวใจเรา

กินหัวใจเราว่า ท่านต้องมีอํานาจวาสนาของท่าน ท่านขวนขวายของท่านแล้วท่านทําประสบความสําเร็จของท่าน แล้วพอกาลเวลามันผ่านไป คนเราก็จะลืมเลือนไป แล้วสิ่งที่ว่าเป็นความจริงมันก็จะมีสิ่งที่ความจอมปลอมเข้าไปปนเปไง มันจะด้อยค่าไปเรื่อยๆ เราก็อยากจะทําไว้ด้วยความเคารพบูชา ไม่ใช่อยากดัง อยากเด่น อยากใหญ่ อยากแสดงว่าอวดรู้อวดเห็น ไม่ใช่หรอก

อยากทําไว้ อยากทําไว้ว่า ครูบาอาจารย์ของเรากว่าท่านจะเกิดมาแต่ละภพแต่ละชาติ เวลาท่านทําคุณงามความดีของท่านมา แล้วมันเป็นการเชิดชูศาสนาไง เพราะศาสนาของเรา พระพุทธศาสนา ผู้ที่ปฏิบัติจริงทําได้จริงจะเป็นพระอรหันต์ จะมีคุณธรรมในหัวใจ มันเป็นการประกาศสัจธรรมว่าสัจธรรมนี้มีอยู่จริงไง นี่เราเคารพบูชาอย่างนั้น เราถึงขวนขวายของเรา เราทําเพื่อบูชาธรรมน่ะ บูชาธรรม บูชาศาสนา บูชาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราทําตรงนั้น เราทําแค่นี้ เราทําด้วยความพอใจของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่เวลาทําไปๆ ทีนี้เวลาจะเอาถึงประวัติของใคร นี่ก็เรียงมาเรื่อยๆ ตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่ตื้อ ของอาจารย์สิงห์ทอง แล้วจะไปหลวงปู่จวน จะไปหลวงปู่พรหม ไปหลวงปู่ขาว

“ประวัติของครูบาอาจารย์ชุดนี้เขาทําอยู่แล้ว แล้วหลวงพ่อไปยุ่งอะไรกับเขาล่ะ”

สิ่งที่เขาทํามาๆ เช่น ตอนที่หลวงปู่ขาวท่านนิพพาน ตอนนั้นเราก็อยู่ที่บ้านตาดนั่นน่ะ เขาก็มาขอไง มาขอว่าอยากจะทําประวัติหลวงปู่ขาว

หลวงตาท่านพูดเอง เราอยู่ที่นั่น เราได้ยินน่ะ ท่านบอกว่า ต้องไปทําอะไร ก็ตัดปฏิปทาฯ ประวัติของหลวงปู่ขาวตั้งครึ่งเล่ม แล้วท่านก็เป็นคนจัดการให้หมดเลย นั่นก็เป็นเพราะหลวงตาท่านเขียนไว้

คราวนี้หลวงตาท่านบอกว่า ในประวัติหลวงปู่มั่นท่านเขียนแค่ ๗๐ เปอร์เซ็นต์เท่านั้นน่ะ อีก ๓๐ เปอร์เซ็นต์ไม่อยากเขียน เพราะมันอาจจะกระทบกระเทือนคนอื่นไง สิ่งที่เขียน เขียนเพื่อเป็นการเชิดชูนํ้าใจ เพื่อเป็นการสมานชาวพุทธเราด้วยกันไง สิ่งที่ ๓๐ เปอร์เซ็นต์นั้นไม่ได้เขียน ท่านไม่อยากเขียนถึง ถ้าเขียนถึงบางทีเขียนไปแล้วมันเป็นที่อ้างอิงไง มันเป็นที่อ้างอิงของใครที่อยากจะสวมรอยไง

ดูสิ ในประวัติหลวงปู่มั่นเยอะมากเลย มีพระหลายๆ องค์มากบอกว่า ตรงนั้นเป็นเรื่องของฉัน ตรงนี้เป็นเรื่องของฉัน แล้วหลวงตาบอก ไม่ใช่ อีกองค์หนึ่งต่างหาก นี่มันมีประเด็นอย่างนี้ไง เวลาหลวงตาท่านจะทําสิ่งใดท่านทําเพื่อประโยชน์ไง ไม่ให้ใครไปอ้างอิง

ฉะนั้นจะบอกว่า ในประวัติหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านสําเร็จโสดาบันที่ไหน

ฉะนั้น พอสําเร็จโสดาบันที่ไหน มันมีอยู่ในหนังสือประวัติครูบาอาจารย์ที่เราทําไปแล้ว มี อยู่ในนั้นเลย ชัดๆ ด้วย มันมีอยู่แล้ว แต่ที่เราไม่พูดออกไปตรงนี้ ไม่พูดออกไปตรงนี้เพราะอะไร เพราะว่ามันเป็นสันนิษฐาน

เวลาของเรา เราเชื่อมั่นของเรานะ ครูบาอาจารย์ มันมีเหตุมีผลรองรับหมดน่ะ มีเหตุมีผลรองรับ มันเป็นความจริง ว่าอย่างนั้นเลย มันเป็นความจริง

แต่ที่เราได้ยินมาๆ เวลาทีมงานของเราที่ไปเก็บข้อมูลเขาบอกว่าหลวงปู่มั่นสําเร็จโสดาบันที่นั่นๆ มันมีอยู่ ๓-๔ ทฤษฎีว่าสําเร็จที่ไหน นี่เป็นความเห็นของเขา แต่ในมุมมองของเรา ความเห็นของครูบาอาจารย์เรามันมีอยู่

แต่ที่ว่าทําไมถึงว่า “ในประวัติหลวงปู่มั่นท่านสําเร็จโสดาบันที่ไหนครับ อยากทราบ เพราะอย่างสกิทาคามี อนาคามีที่ถํ้าสาริกา สําเร็จพระอรหันต์ที่ถํ้าดอยคํา ที่พร้าว”

อันนี้มันเพราะหลวงตาท่านมาพูดทีหลังไง เวลาหลวงปู่มั่น เขียนประวัติหลวงปู่มั่นไปแล้วใช่ไหม แต่ที่ถํ้าสาริกากับที่พร้าว หลวงตาท่านมาพูด มาเปิดอกในหัวใจของท่านตอนช่วงท้ายๆ คนก็เลยได้จับเป็นประเด็นขึ้นมา มันก็จับสถานที่ จับสถานที่ว่าหลวงปู่มั่นท่านไปสําเร็จที่ไหน มันไปจับตอนที่หลวงตาท่านเล่า

แต่ถ้าเป็นโสดาบัน ท่านไม่พูด ท่านไม่ค่อยได้พูดถึง ท่านไม่ค่อยพูดถึงเพราะว่ามันมีลูกศิษย์ของหลวงปู่มั่นหลายๆ องค์ที่แบบว่า เราจะบอกว่าวุฒิภาวะไม่ถึงหรือความไม่เข้าใจของเขา เขาใช้คําว่า “สันนิษฐาน” สันนิษฐานนั่นคือเดา พวกนี้เขาสันนิษฐานเอา

ทีนี้พอสันนิษฐานปั๊บมันก็มีความเชื่อเป็นกลุ่มๆ ขึ้นมาไง เราถึงไม่อยากพูดถึงไง ถ้าเราพูดถึงแล้วเดี๋ยวมันก็ต้องชี้แจงกัน แต่มี มีในประวัติครูบาอาจารย์น่ะ มี อยู่ในนั้นน่ะชัดเจนเลย เพราะเราก็วางยาไว้ไง เราทําไว้ให้เป็นหลักฐานไว้ เราทําไว้เป็นหลักฐาน มีอยู่ในหนังสือ แต่ไม่พูดออกอากาศ

ทีนี้คําถามไง ฉะนั้น สิ่งที่ว่าสิ่งที่ดี สิ่งที่ดีมันก็เป็นคุณงามความดีทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น คุณงามความดีๆ คุณงามความดีอย่างเช่นประวัติหลวงปู่มั่น หลวงตาท่านพูดเอง หลวงปู่มั่นท่านเป็นคนถามขึ้นมาเองว่าท่านได้ทําประโยชน์กับโลกไว้พอสมควร มีใครคิดถึงท่านหรือไม่

หลวงตาท่านบอกว่า คิดเต็มหัวอกๆ แต่ตอนนี้งานของตนยังไม่จบ

ท่านบอก เออ! ใช่ ทํางานของตนให้จบก่อน

พองานของตนจบแล้ว แล้วท่านค่อยมาเขียนประวัติหลวงปู่มั่นน่ะ พอเขียนประวัติหลวงปู่มั่นขึ้นไป มันเป็นการเชิดชูครูบาอาจารย์ การเชิดชูครูบาอาจารย์ มันเป็นบุคคลที่ควรเชิดชู

ดูสิ เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ที่ควรสร้างเจดีย์ ตั้งแต่พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า พระอรหันต์ พระจักรพรรดิ นี่เป็นผู้ที่ควรเชิดชู คนที่ควรเชิดชู เราเชิดชูด้วยนํ้าใจที่ใสสะอาด มันอ่านแล้ว ใครศึกษาแล้ว โอ๋ย! มันชื่นใจ อ่านแล้วมันชื่นใจนะ สิ่งใดมันเป็นเรื่องการสันนิษฐาน เป็นเรื่องการเล่าลือ เป็นตํานานมาตลอด แต่เวลาหลวงตาท่านเขียนมาเป็นทางวิชาการ เป็นตัวอักษรชัดเจนอย่างนี้ โอ๋ย! มันจับต้องได้

หลวงปู่มั่นท่านทําคุณงามความดีมหาศาลเลย แต่มันก็เป็นการรํ่าลือกันมา มันเป็นสังคมยอมรับไง เวลาหลวงตาท่านเขียนเป็นประวัติของหลวงปู่มั่นขึ้นมา มันเป็นสิ่งที่ประวัติที่จับต้องได้ เป็นสิ่งที่เป็นรูปธรรมขึ้นมา มันเป็นเครื่องยืนยันกับสังคมไง คนก็เลยมีศรัทธามีความเชื่อเป็นรูปธรรมขึ้นมา เป็นรูปธรรมขึ้นมาด้วยหัวใจ คุณธรรมของครูบาอาจารย์เราท่านทําอย่างนั้นไง

ทีนี้เวลาพวกสันนิษฐาน พวกที่เขาไปเขียนของเขา ไปจินตนาการของเขา มันแอบแฝง พอมันแอบแฝง มันมีสิ่งเจือปนมา พอมีสิ่งเจือปนมา เพราะมันไปค้นคว้าไปอ่านแล้วมันเหมือนกับเราอ่านแล้วเหมือนกับสิ่งใดที่มันไม่สะอาดบริสุทธิ์ มันมีสิ่งเจือปน มันแปลกๆ น่ะ

แต่ถ้าเป็นของครูบาอาจารย์เราเป็นประโยชน์ใช่ไหม ทีนี้เป็นประโยชน์นะ สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์ การเชิดชูครูบาอาจารย์ของเรา นี่หลวงตาท่านเขียนไง ท่านเขียนประวัติของท่าน

ฉะนั้น คําถามว่า ท่านสําเร็จโสดาบันที่ไหนล่ะ

ต้องไปค้นคว้าในหนังสือ สืบถามจากทีมงานของเราก็ได้ เขาจะบอกเลยว่ามันอยู่ตรงไหน เล่มไหน ชัดๆ ชัดๆ เลย มีที่มาที่ไปพร้อมหมดน่ะ ไปหาเอาที่นั่นนะ

พูดออกไปแล้ว มันอย่างที่พูด เห็นไหม มันมีหลายทฤษฎีหลายแนวทางที่เขาเชื่อกัน แต่ครูบาอาจารย์ของเราไม่ใช่ทฤษฎี ไม่ใช่ปั้นแต่ง ไม่ใช่เจาะจงสิ่งใดทั้งสิ้น มันเป็นข้อเท็จจริง มันเป็นประวัติของหลวงปู่มั่น มันเป็นการกระทําของเอกบุรุษที่ทําขึ้นมาได้ตามข้อเท็จจริงนั้น แล้วข้อเท็จจริงนั้นมันเป็นข้อเท็จจริงที่ใครจะไปบิดเบือนไม่ได้ เพราะไม่มีสิทธิ์บิดเบือน ถึงมันจะบิดเบือนไม่บิดเบือน มันก็เป็นข้อเท็จจริงอยู่อย่างนั้น เพียงแต่ผู้ที่ไม่เข้าใจไปสันนิษฐานกันไปเอง พอสันนิษฐานไปเอง มันมีหลายทฤษฎีของเขา อันนี้ยกไว้ให้กับสังคมไป

ถาม : เรื่อง “การพิจารณา”

กราบหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูงครับ ผมเชื่อมั่นในธรรมที่หลวงพ่อสอนว่าเป็นของจริง รู้จริงเห็นจริงตามหลักจริง ผมมีคําถามถามหลวงพ่อสั้นๆ ครับ

มรรค ๒ เวลาพิจารณาจะพิจารณาจับเอาอย่างใดอย่างหนึ่งที่เราจับได้ให้มาพิจารณาในขณะปัจจุบันนั้น หรือคือกาย ความสุข ความทุกข์ จิต หรือธรรมารมณ์ที่พิจารณาในปัจจุบันนั้นๆ จับพิจารณาเหมือนมรรคแรกได้หรือไม่ สติปัฏฐานทั้ง ๔ ใช้ได้ถึงมรรคไหนครับ

ในที่นี้ผมไม่ได้กล่าวนําเรื่องสมาธิมาก่อน เพราะผมเข้าใจเรื่องสมาธิดีแล้ว และหลวงพ่ออ่านคงเข้าใจเหมือนที่ผมเข้าใจครับ ขอให้หลวงพ่ออยู่เป็นครูบาอาจารย์สั่งสอนไป

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามขึ้นมา เวลาถาม เวลาบอกว่า “ผมเคารพหลวงพ่ออย่างสูงเลยครับ หลวงพ่อพูดจริงทําจริงครับ มันเป็นความจริงครับ มรรค ๒ เวลาพิจารณาจะพิจารณาอย่างไร”

มรรค ๒ มันมรรค ๒ มรรค ๓ มรรค ๔ ไอ้นี่มันเป็นบุคคล ๔ คู่ ถ้าบุคคล ๔ คู่ บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มรรค ๔ ผล ๔

มรรคที่ ๑ มรรคที่ ๒ มรรคที่ ๓ มรรคที่ ๔ ถ้ามรรคแล้ว พอมรรคที่ ๑ มันก็ต้องมีผลที่ ๑ ถ้ามรรคที่ ๑ มันไม่มีผลที่ ๑ มันจะไปมรรคที่ ๒ มรรคที่ ๓ มรรคที่ ๔ มรรคอะไร

ไอ้คําพูดอย่างนี้มันเป็นคําพูดของกรรมฐาน วงกรรมฐานเวลาเขาคุยกัน เขาคุยกันโดยแนวทางปฏิบัติ เวลาแนวทางปฏิบัติ เวลาใครปฏิบัติไปแล้วได้ผล ได้วุฒิภาวะมากน้อยแค่ไหน เขาจะเข้าใจกัน ฉะนั้น เวลาผล

มาพูดถึงมรรค ๒ แล้วบอกว่า “ที่ผมไม่พูดถึงสมาธิเลย หลวงพ่อคงเข้าใจแล้วครับ”

เข้าใจอะไรล่ะ ไม่เห็นเข้าใจอะไรเลย ไม่เข้าใจ ไม่เห็นเข้าใจอะไร เราไม่ได้เข้าใจ ถ้าไม่เข้าใจ ถ้ามันจะเป็นมรรค ๒ มรรค ๓ มันก็ต้องมีที่มาที่ไป นี่มันลอยจากฟ้ามันจะเป็นมรรค ๒ เดี๋ยวเราก็จะมีมรรค ๓ ไอ้นู่นก็จะมีมรรค ๔ มันก็เลยกลายเป็นกองทัพภาคเลย กองทัพภาคที่ ๑ ที่ ๒ ที่ ๓ ที่ ๔ ใครอยู่กองทัพภาคที่ ๔ นั่นก็เป็นพระอรหันต์แล้ว เพราะอยู่กองทัพภาค ๔ เขาอยู่มรรค ๔ ไง

เอาอะไรมาพูดน่ะ มันมาพูดโดยที่ไม่มีเหตุผลรองรับ ไม่มีเหตุผลรองรับนะ นี่มรรคที่ ๒ มรรคที่ ๒ มรรคที่ ๒ อย่างไร ถ้ามรรคที่ ๒ นะ

เวลาภาวนาไป มีคนเขาพิจารณา เวลาจิตเราสงบแล้วเราเห็นกาย เราพิจารณากายของเราแล้วมันปล่อย มันปล่อย ถ้ามันภาวนาซํ้านี่มันชั่วคราว มันทําแล้วทําเล่าเป็นร้อยครั้งพันครั้ง ของเรา เราปล่อยแล้วปล่อยเล่าเป็นร้อยครั้งพันครั้ง ถ้าเป็นมรรคก็พันมรรค มรรคที่หนึ่งพัน

ร้อยครั้งพันครั้ง แสดงว่าเรามีมรรคพันกว่ามรรค เราก็เข้าใจของเราอย่างนี้ไง แต่เขาบอกว่า มรรคที่ ๒ มรรคที่ ๓ เขาเข้าใจของเขา ไอ้เราเข้าใจมรรคที่พัน มรรคที่ห้าหมื่นนู่นแน่ะ ทําแล้วทําเล่าๆ มันจะขาดไม่ขาดมันเรื่องของเรา เราจะมุมานะของเรา เราจะทําของเราขึ้นไป นี่เป็นความเห็นของเราไง

ไอ้นี่การพิจารณา จะให้หลวงพ่อตอบให้ชัดเจน ให้ละเอียด

ให้ละเอียดนะ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าในการพิจารณาอย่างนั้นน่ะ ไอ้นี่การพิจารณามันพิจารณาอย่างไร มันทําอย่างไรมันถึงเป็นมรรค ๑ มรรค ๒ มรรค ๑ มรรค ๒ มันดีกว่านี้ มันทําได้กว่านี้

แล้วนี่เวลาพูด เขาบอก “ผมไม่พูดถึงสมาธิเลย เพราะผมเข้าใจเรื่องสมาธิดีแล้ว” อันนี้มันติดใจเรา “ผมเข้าใจเรื่องสมาธิ”

เข้าใจ เข้าใจเหรอ สมาธิเป็นสมาธิ ความเข้าใจ เวลาคําพูดมันจะมีอะไรแปลกๆ ของมันอยู่

ฉะนั้น เขาว่า “หลวงพ่ออ่านแล้วหลวงพ่อคงเข้าใจ”

อืม! เราก็เข้าใจมรรคที่ห้าพัน เรามีห้าพันหกพันมรรคเลย แล้วเรามีของเราเอง เพราะเราทําซํ้าทําซาก ไอ้นี่ถ้าจะว่าเป็นการพูดเล่นก็เล่น ถ้าพูดเป็นความจริงก็จริง เพราะมันซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันพิจารณาปล่อยแล้วปล่อยเล่า ปล่อยแล้วปล่อยเล่าอยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้ามันไม่สมุจเฉทปหาน มันทําแล้วทําเล่า มันเป็นอะไร

นี่ก็เหมือนกัน เราเข้าใจ เขาบอก “หลวงพ่อคงเข้าใจ”

เราเข้าใจ เราเข้าใจที่ว่าเวลาคนพิจารณาไปแล้วเวลามันวาง เวลามันวางแล้วมันก็คิดว่าจบแล้ว นั่นมรรคที่ ๑ เดี๋ยวมันก็เจออีก แล้วพอมันเจอมันบอกมรรคที่ ๒ เวลามรรคที่ ๒ ก็อย่างที่เราว่านี่ เราทําเป็นร้อยหนพันหน พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถ้ามันปล่อยวางแล้วขนาดไหน เพราะมันวางแล้วเดี๋ยวมันก็กลับไปจับไปฉวยอีก มันไม่เป็นความจริงหรอก มันไม่เป็นความจริงเพราะอะไร เพราะมันยังไม่เป็นความจริง ถ้ามันไม่เป็นความจริง ทําอย่างไรเป็นความจริง ก็พิจารณาซํ้าๆ ของมันไป ถ้าพิจารณาได้นะ ถ้าคนที่พิจารณาได้ นี่พูดถึงความเห็นของเรานะ

ฉะนั้น เวลาคําถามเวลาถามมาแล้ว พอเวลาเราตอบไปแล้วก็บอกว่าเห็นด้วยๆ

อืม! เมื่อก่อนพระสงบ ใครๆ ก็ไม่อยากได้ยินชื่อเลยนะ ชื่อมันเป็นสกังก์เหม็นเน่าเลยน่ะ แต่ตอนนี้ใครๆ จะเห็นด้วย เวลาเหม็นน่ะเหม็นมากเลย แต่ตอนนี้จะเอาไปเป็นประโยชน์ นี่พูดถึงความเห็นของเขา ความเห็นของเขานะ ฉะนั้น มรรค ๑ มรรค ๒ ไอ้ตรงนี้ถ้าพูดไปแล้วมันก็เป็นว่าเรารู้เราเห็นด้วย

ฉะนั้น เขาคิดบอกว่า “แล้วพิจารณาอย่างไร”

ก็ถ้าได้มรรคที่ ๒ แล้วเขาก็ต้องพิจารณาแล้ว ถ้าพิจารณาแล้วถามมา ถามมาเราก็ไม่รู้ เราไม่รู้ด้วย การถามมา ไม่ส่งเสริม ไม่รับรู้ ถ้าเขาทําได้ก็ให้เขาทําของเขาไป นี่พูดถึงว่าคําถามในเว็บไซต์เนาะ

อันนี้มันคําถามสดๆ ไอ้นี่ที่ว่าเขาเคยมาปฏิบัติที่วัด

ถาม : ลูกมีโอกาสได้มาปฏิบัติที่วัดในพรรษานี้ แล้วได้กราบเรียนถามผ่านทางเว็บไซต์เรื่องปีติ ลูกมีโอกาสครั้งแรกเมื่อปี ๒๕๕๘ และฟังเทศน์หลวงพ่อเกิดศรัทธา จึงตั้งจิตว่า หากมีโอกาสจะไปปฏิบัติที่วัด แล้วลูกก็ได้มาปฏิบัติในปีนี้ เมื่อประมาณก่อนหน้านี้สิบวัน ลูกนั่งสมาธิแล้วรู้สึก แล้วจิตสู้กับตนเองโดยภาวนาพุทโธ ทรมานมาก จนเปลี่ยนมาเป็นพุทโธสู้อยู่ห้าครั้ง รู้สึกว่ามีเลือดอุ่นๆ วิ่งมาตามแขนขา วิ่งจากบ่าไปปลายเท้าที่นิ้วโป้ง วิ่งลงแรงมาก เหมือนนํ้าสายยาง ลูกเลยรู้แล้ววางไว้ พุทโธต่อ แล้วก็สงบไป สักพักรู้สึกว่าขนจากข้อเท้ามันลุกวิ่งผ่านหลังมาถึงหน้าผาก โดยเฉพาะที่แผ่นหลัง รูขุมขนใหญ่เท่าฝ่ามือ รู้แล้วก็วาง แล้วพุทโธต่อ

เคยฟังเทศน์หลวงพ่อให้พุทโธอย่างเดียว แล้วมันก็สงบไป แล้วจากนั้นมาก็ไม่ได้นึกถึงหรือสนใจ จนสองวันก่อนนี้ลูกเดินจงกรมอยู่ แล้วก็กล่าวพุทโธ แล้วดังกล่าวก็ผุดกลับมาอีก ทําไมไม่พิจารณา วางทําไม โง่

หลวงพ่อ : ไอ้นี่เวลาธรรมมันเกิดนะ

ถาม : ลูกกราบถามหลวงพ่อว่า

๑. ลูกควรพิจารณาหรือไม่ ถ้าลูกควร จะพิจารณาพุทโธอย่างเดียว

๒. ระหว่างความสงบกับสมาธิแตกต่างกันอย่างใด

ตอบ : นี่เอาความจริงก่อนเนาะ ความจริงเราก็พุทโธของเราไป พุทโธของเราไป คําว่า “ให้พุทโธอย่างเดียว” คําว่า “พุทโธอย่างเดียว”

ฟังให้ดีนะ คําว่า “ให้พุทโธอย่างเดียว” แล้วพุทโธชัดๆ มันเป็นเวลาของการทําสมาธิ เวลาเราทําสมาธิ เราต้องการความสงบ เราจะพุทโธของเราไปๆ พอพุทโธของเราไปถ้ามันสงบลงได้ มันสงบลงได้นะ หรือจิตมันมีกําลังขึ้นมา เวลาที่มันมีความรู้ขึ้นมา เขาบอกว่า ที่ความรู้เกิดขึ้นว่า “ทําไมไม่พิจารณา วางทําไม โง่”

“ทําไมไม่พิจารณา ทําไมไม่พิจารณา” เวลาเราทําสมาธิมันก็จะหลอกให้เราออกไปพิจารณา

“วางทําไม แล้วก็ว่าโง่ด้วย” ไอ้นี่เวลาพูด เราพูดขึ้นมาเองนะ ทีนี้เวลาเราพูดขึ้นมาเอง คือจิตใต้สํานึกมันพูดออกมา ถ้ามันมีสมาธิ มันมีอํานาจวาสนานะ เวลามันผุดออกมานี่มันจะเป็นธรรม

เวลาคนที่นั่งภาวนาไปๆ มันจะมีคําบาลีขึ้นมาหรือคําต่างๆ ขึ้นมา แล้วตัวเองก็ไม่เข้าใจ เอามาถามเราเยอะมากนะ คนนั่งสมาธิ นั่งสมาธิแล้วมันมีคําพูดผุดขึ้นมา แล้วตัวเองก็ตัดสินไม่ได้ ตัวเองก็เข้าใจไม่ได้ ก็เก็บคาหัวใจไว้ แล้วก็มาถามเรา ถ้ามันเป็นบาลีนะ บาลีบางทีเราก็ไม่เข้าใจ แต่ถ้ามันเป็นภาษาไทยหรือภาษาที่มันพูดขึ้นมา เราก็มาสร้างเหตุผลของมันสิ แล้วมันควรหรือไม่ควร

นี่ก็เหมือนกัน “ทําไมไม่พิจารณาๆ” คําว่า “พิจารณา” เวลาเราฝึกหัด เรามาเริ่มต้น เรามาฝึกหัดภาวนา เราจะทําความสงบของใจก่อน คือว่าพุทโธอย่างเดียวๆ ถ้ายังเริ่มต้นคิดมันเป็นโลกียปัญญา มันเป็นปัญญาจากกิเลสทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันปัญญาจากกิเลส แล้วเราก็จะมาล้มลุกคลุกคลานอยู่กับกิเลส

ที่เราจะมาปฏิบัตินี่เราก็ละทิ้งทางโลกมา ทางโลกคือความคิดพื้นฐาน ความคิดสัญชาตญาณ นี่คือเรียกว่าโลก เราจะมาละทิ้งมันๆ ไง ละทิ้งให้มันสงบระงับ ให้จิตมันมีหลักเกณฑ์ของมัน เราก็ต้องพุทโธชัดๆ พุทโธอย่างเดียวเลย อะไรมันจะมาชักมานํา อะไรมันจะมาหลอกมาล่อ ไม่ไปกับมัน ถ้าอะไรจะมาชักมานํา มาหลอกมาล่อ มันเสียเวลาเราไง เราก็พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ แล้วถ้าพอพุทโธชัดๆ แล้วถ้ามันสงบลงบ้าง แล้วถ้ามันไม่สงบ หรือว่ามันไม่สงบได้ดังใจเรา แต่ถ้ามันมีกําลังแล้ว เห็นไหม

“๑. ลูกควรพิจารณาหรือไม่”

รับรู้แต่ไม่ต้องใส่ใจ ขณะที่เรากําลังทําสมาธิอยู่ เราทําสมาธิอยู่ ขณะที่เราพยายามทําความสงบของใจ เราไม่ต้องใส่ใจ ขณะที่เรากําลังมีคําบริกรรมพุทโธอยู่ ถ้าเรากําลังพุทโธอยู่ เราพุทโธชัดๆ เลย

แต่ถ้าบางคราวไง เพราะบางคราว อย่างเช่นคราวนี้ เวลาสิ่งใดจะเกิดขึ้น เราจะวางพุทโธ แล้วเราจะลองหัดพิจารณา อย่างนี้ได้ เวลาเราจะพิจารณานะ

เวลาเราจะทําความสงบเราพุทโธชัดๆ เลย แต่เวลาเราจะพิจารณา เราวางพุทโธเลย เราพิจารณาหน้าเดียวเลย คือเราทําสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ด้านใดด้านหนึ่ง ทําให้มันชัดๆ ไปเลย

ถ้าพุทโธเราก็พุทโธชัดๆ เราทําความสงบของเราชัดๆ แล้วพอชัดๆ แล้วมันก็จะได้พักได้ผ่อน มันจะเป็นการยืนยันกับสัจธรรมของเราไง มันจะยืนยันว่า เวลามันฟุ้งซ่าน มันฟุ้งซ่านได้ เวลามันสงบ มันก็สงบได้ เวลาสงบแล้วเราฝึกหัดให้มันสงบ ให้มันเอกัคคตารมณ์ คือมันตั้งมั่นมีกําลังหน่อยหนึ่ง แล้วถ้าอยากจะพิจารณา ลองเลย เวลาพิจารณา เราพิจารณาได้เลย

นี่ข้อที่ ๑. ว่า “ควรพิจารณาหรือไม่”

เวลาจะพิจารณา ควรพิจารณา แต่เวลาหยุดพิจารณาแล้ว ควรพุทโธ เวลาควรพุทโธ อยู่กับพุทโธชัดๆ อย่าให้หลอก

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลามันมีคนเยอะแยะ เวลาตื่นเช้าขึ้นมา เวลานั่งภาวนาตอนตั้งแต่หัวคํ่าไปล้มลุกคลุกคลาน ไม่ได้อะไรเลย เวลาตีสามตีสี่เขาจะต้องหุงข้าวใส่บาตรไง อู้ฮู! มันภาวนาดีมากเลยนะ ไม่อยากจะลุกไปหุงข้าว แล้วก็มาถามเรา “หลวงพ่อ หนูควรลุกไปหุงข้าวไหม”

ไปเลยไป หุงข้าวซะจะได้ใส่บาตร ได้บุญแน่ๆ อยู่แล้ว

ไอ้นี่เวลาจะนั่งจริงๆ ก็ไม่ได้เรื่อง เวลาจะไปหุงข้าวมันบอกกําลังจะดีเลยล่ะ กําลังจะดีเลย อย่าไปหุงข้าว ก็เลยไม่ได้ทั้งสองอย่าง ไม่ได้ ไม่ได้ทั้งสองทางเลย ก็เลยตัดใจซะ ลุกเลย ไปหุงข้าว หุงข้าวใส่บาตรมันได้แน่ๆ อยู่แล้ว หุงข้าวใส่บาตรได้ใส่บาตรชัดๆ เลย แล้วกลับมานั่งต่อ

นี่กิเลสมันหลอก เวลากิเลสมันหลอกนะ เขามาเล่าให้ฟังเอง บอกว่านั่งตั้งแต่หัวคํ่าไม่เอาไหนเลย อู้ฮู! ล้มลุกคลุกคลานเลย แต่ใกล้ๆ หุงข้าวนี่ แหม! มันกําลังจะลงๆๆ แต่ไม่ลงนะ กําลังจะลงๆ แต่ไม่ลงหรอก จะลงๆ นะ แล้วห้ามไปทําอย่างอื่นด้วย มันกําลังจะลง มันไม่ให้ไปหุงข้าว แล้วมาถามเรา “หลวงพ่อ หนูควรทําอย่างไร”

ลุกเลย ไปหุงข้าวซะ หุงข้าวอย่างไรมันก็จับได้ชัดๆ จับให้มั่นคั้นให้ตายอยู่กับเราเลยนะ หุงข้าว ได้หุงข้าวแล้ว ได้ใส่บาตรแล้ว แล้วคราวหน้าค่อยว่ากันใหม่ นี่มันกํ้ากึ่ง

อันนี้ก็เหมือนกัน “เราควรพุทโธชัดๆ หรือควรพิจารณา”

มันต้องตัดสินใจตรงนี้ ตัดสินใจว่า ถ้าเราเองเรายังไม่มีกําลังพอ หรือถ้าพิจารณาแล้วมันจะไม่ได้ประโยชน์สิ่งใด เราก็พุทโธชัดๆ ของเราไป มันจะมาหลอก มันจะล่ออย่างไร ไม่เอา

แต่ถ้าเราสบายอกสบายใจแล้ว เรามีหลักเกณฑ์แล้ว ลอง ลอง เอาเลย อ้าว! พุทโธมาครึ่งทาง พุทโธมาสักพักหนึ่ง พอมันผุดมามันโผล่มา อ้าว! วางพุทโธเลย แล้วหันไปหามัน อะไรวะที่จะให้พิจารณาเนี่ย มันอะไรวะ ซัดกับมันเลย

ถ้ามันมีกําลังนะ มันก็เข้าใจ โอ้โฮ! ปลื้มใจดีใจ แต่ถ้ามันไม่เข้าใจหรือมันไปไม่ได้นะ ปล่อยเลย กลับมาพุทโธใหม่ แสดงว่าเอ็งหลอกกู แสดงว่าเอ็งหลอก ได้พิสูจน์แล้ว กลับมา กลับมาพุทโธต่อ นี่ข้อที่ ๑.

“๒. ระหว่างความสงบกับสมาธิแตกต่างกันอย่างใด”

เราตอบบ่อย ระหว่างความสงบ อย่างเช่นเดือดเนื้อร้อนใจ มีความขุ่นใจ แล้วมันวางลงได้ นี่สงบ เวลาคนที่สงบ สิ่งที่เคลื่อนไหวอยู่มันเคลื่อนไหว ถ้ามันนิ่งก็คือสงบ ทีนี้คําว่า “สงบ” สงบนี่มันสงบของใครล่ะ สงบของเด็กน้อย เด็กน้อยบางครั้งก็สงบ สงบของคนผู้ใหญ่ สงบของผู้เฒ่า ผู้เฒ่านี่รัตตัญญูรู้เห็นโลกมาเยอะแล้ววางได้สงบได้ นี่สุดยอด นี่ความสงบเหมือนกัน ครูบาอาจารย์ของเราความสงบขั้นไหนล่ะ ทีนี้ความสงบ ความสงบก็คือการวางใจได้มันก็สงบได้

แต่ถ้าเป็นสมาธิล่ะ สมาธิมันมีพลัง สมาธินะ โอ้โฮ! มันมีพลังนะ สมาธิ โอ้โฮ! ว่าเป็นสมาธิ เวลามันปล่อยวาง แล้วตัวมันเอง ตัวมันเองมันชัดเจนของมัน มันสดชื่น นี่คําว่า “สมาธิ” ฉะนั้น เราทําสมาธิบ่อยๆ ทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจให้ใจมันสงบเข้ามา

ถ้าความสงบๆ มันก็มี หนึ่ง บารมีของคน บางคนที่ทําสมาธิได้ง่าย บางคน ดูสิ ปัญญาวิมุตติ สมาธิ สมาธิก็สมาธิพื้นๆ แต่มีกําลังของมันนะ เพราะเขาสร้างอํานาจวาสนามาอย่างนี้ ฉะนั้น เวลาความสงบก็เป็นความสงบ ความสงบคือว่าคนที่มีคุณธรรมท่านก็สงบของท่าน

ความสงบ เราจะบอกว่า ความสงบชื่ออันเดียวกัน แต่มันอยู่ที่วุฒิภาวะของคนสูงตํ่า คนใหญ่โตเวลาสงบมันก็กว้างขวาง คนทุกข์คนเข็ญใจเวลาสงบมันก็สุขในใจเราน่ะ เห็นไหม ความสงบมันแตกต่างกันอย่างนี้

นี่ก็ว่าแบ่งชนชั้น...ไม่ใช่ นี้เราเปรียบเทียบให้เห็นเฉยๆ ว่ามันอยู่ที่บารมี คือบารมีของคน คนที่บารมีกว้างใหญ่ไพศาล เวลาปีติ เวลาคนที่บารมีกว้างใหญ่ไพศาลเวลามันสงบลงมันเกิดปีติ รู้วาระจิตไปหมดเลย ปีตินี่นะ

ปีติของคนถ้ามันมีบารมี โอ้โฮ! มันกว้างใหญ่ไพศาลมากนะ คําว่า “กว้างใหญ่ไพศาล” ก็คืออํานาจวาสนาไง แบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างมามหาศาลอย่างนั้นน่ะ อย่างทุคตะเข็ญใจเป็นพระอรหันต์เหมือนกัน ไม่เคยฉันข้าวอิ่มแม้แต่มื้อเดียวเลย นี่พูดถึงว่าบารมีของคน นี่พูดถึงความสงบ

ถ้าสมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ในสมาธิมันก็มีหยาบ มีกลาง มีละเอียด มันก็ใหญ่โตของมัน ฉะนั้น เพราะว่า คําว่า “สงบหรือสมาธิ” ถ้าเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านพูดเรื่องอจินไตย ๔ ไง อจินไตย ๔ มีพุทธวิสัย คืออํานาจวาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรื่องโลกนี่อจินไตย เรื่องกรรม เรื่องกรรมมันซับซ้อนมาก เรื่องกรรมเป็นอจินไตย แล้วก็เรื่องฌานก็เรื่องความสงบนี่ไง

ไอ้สมาธิกับสงบมันเป็นอจินไตยอันหนึ่งเลยล่ะ ว่ามันกว้างแคบขนาดไหน เพราะบารมีคนมันแตกต่างกันมาก มันเป็นอจินไตยเชียวนะ อันนี้คุยเสียหน่อย มันเป็นอจินไตยคือว่ามันคาดหมายแทบไม่ได้เลยล่ะ มันเป็นอจินไตยเลย

อจินไตย ๔ ฌาน เรื่องความสงบ นี่อจินไตยหนึ่ง มันกว้างแคบ มันเกี่ยวกับบารมีของคนไง มันเกี่ยวกับวาสนาที่สร้างมาไง ถ้าคนมีอํานาจวาสนาเวลาสงบ ผัวะ! นั่งอยู่บนก้อนเมฆ สงบ ตัวนี้ลอยหมดเลย ไอ้เราขอให้สงบก็ดีแล้ว ขอให้มันสงบได้เถอะ

นี่พูดถึง “ระหว่างความสงบกับสมาธิแตกต่างกันอย่างใด”

มันแตกต่างกันอย่างนี้ นี่พูดถึงเวลาฝึกหัดทําไป ปูพื้นฐานของเราไป ทําของเราไปนะ ปูพื้นฐานของเราไปให้มันเป็นความเป็นจริงของเรา เราทําความเป็นจริงของเรา เรามาฝึกหัดของเรา

นี่เราได้แนวทางแล้ว ไอ้แนวทางมันลงสู่ที่ใจนะ เขาเรียกวาสนาๆ นั่งสมาธิฝึกหัดภาวนามันเป็นร่องรอยของจิต ดูสิ ทําบุญกุศลมันก็ซับลงที่จิต มานั่งสมาธิภาวนาก็ซับลงที่จิต พอมันซับลงๆ มันเป็นวาสนา พอมันไปเกิดภพใดชาติใดมันก็อยากทําต่อเนื่องไปถ้ามันไม่สิ้นกิเลส ถ้ามันสิ้นกิเลสก็สิ้นชาตินี้เลย ถ้านั่งภาวนานี่แหละ

หลวงตาท่านบอกว่า ทําบุญกุศลมากน้อยขนาดไหน เหมือนแม่นํ้ากั้นเขื่อนไว้ มันกั้นเขื่อนไว้ อยากจะเป็นประโยชน์ก็ต้องภาวนา อยากจะสิ้นกิเลสก็ต้องภาวนาทั้งนั้นน่ะ นี่เรามาฝึกหัดภาวนาของเรา

ไม่ต้องไปวิตกกังวล เพียงแต่ว่าตอนนี้มันมีอยู่สองประเด็น ประเด็นหนึ่งว่า แล้วควรจะพิจารณาตอนไหนล่ะ

เวลาบอกว่า พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ ให้พุทโธอย่างเดียว คําว่า “ให้พุทโธอย่างเดียว” คือเราช่วยไง เราช่วยป้องกันไม่ให้กิเลสมันหลอก ว่าอย่างนั้นเลย เราใส่หมวกกันน็อกไว้ให้ เวลาล้มหัวจะได้ไม่ฟาด

พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ อย่าไปยุ่งกับมัน นี่ใส่หมวกกันน็อกไว้เลย แล้วถ้าถึงเวลาถอดหมวกกันน็อกก็ได้ พิจารณาบ้างก็พิจารณา ไม่อย่างนั้นเราจะวนอยู่อย่างนี้ วนอยู่อย่างนี้ไม่ไปไหน ถ้าพุทโธชัดๆ เลย แล้วถ้ามันมีกําลัง มันมีความรู้ขึ้นมา อย่างที่มันว่า “ทําไมไม่พิจารณา วางทําไม โง่”

เออ! มันมาเตือนเหมือนกันเนาะ เวลามาเตือน มันมาเตือนก็ได้ มันมาหลอกก็ได้ ถ้ามันมาหลอก เห็นไหม เราทํากําลังจะเข้าด้ายเข้าเข็มเลย มันมาหลอกแล้ว เอานู่นมาล่อ เอานี่มาล่อ นี่มันมาเตือนก็ได้ มันมาหลอกก็ได้ อยู่ที่เชาวน์ปัญญาของเรา ถ้าเชาวน์ปัญญาของเราใช้ได้ เชาวน์ปัญญาของเราฝึกหัดทดสอบเลย กลับไปนี่เอาเลย พิจารณาเลย แล้วพิจารณาแล้วมันไม่ได้เรื่อง เออ! มันหลอกชัดๆ เลย แล้วกลับมาพุทโธใหม่แล้วค่อยดําเนินการต่อไป จบ

ถาม : ลูกอยากขอโอกาสกราบขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยแบกปัญญาด้วยค่ะ เมื่ออาทิตย์ที่ผ่านมานี้ลูกมีอาการจิตหนักๆ เหมือนมีความอึดอัดในใจ แล้วเราพยายามพิจารณาเหตุผลว่าเกิดจากอะไร แต่ไม่สามารถหาเหตุผลได้ จึงไม่รู้ว่าลูกควรจะพิจารณาอย่างไร หรือมีเจ้าคะ

ตอบ : คือถ้าจิตมันหนักๆ ถ้าเรากําหนดพุทโธ เราก็กําหนดพุทโธของเราไป ถ้ามันจะหนัก มันจะอย่างไร มันจะหนักเวลาเรากําหนดพุทโธนะ ถ้ามันจะหนักมันจะหน่วงอย่างไรเราก็พุทโธไปเรื่อยๆ เดี๋ยวมันจะคลายออกไป

แต่ถ้าเราไม่ได้กําหนดพุทโธ ถ้ามันหนักๆ อยู่ จะหนักๆ อยู่หรือตัวเอียงๆ อยู่ หรือจะมีสิ่งใด พอมันมีสิ่งใดที่ผ่านเข้ามาในคลองของอายตนะ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ แล้วถ้ากิเลสมันสนใจ มันก็ไปจับสิ่งใดไว้

อาการหนักๆ อาการหนักๆ เหมือนเรานั่ง เรานั่งโดยปกติขามันก็เหน็บชา แล้วถ้าจิตมันรับรู้นะ ต่อไปมันก็จะมาหลอกอยู่เรื่อยๆ ไง อาการหนักๆ ก็เหมือนกัน อาการหนักๆ จิตมันสนใจ มันอยากรู้ มันซับไว้แล้ว เราใช้คําว่า “แผ่นเสียงตกร่อง”

แผ่นเสียงตกร่อง พอจิตมันซับไว้ จิตมันรับรู้ไว้นะ แล้วมันจะผ่านตรงนี้ พอมันจะมาถึงตรงนี้มันจะมาหนักๆ หนักๆ เริ่มภาวนาก็จะหนักๆ หนักๆ จะทําอะไรก็หนักๆ หนักๆ แต่ถ้าเราพุทโธๆ หรือว่าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราไม่สนใจหนักๆ นะ มันก็ค่อยจางไปๆ มันจะหายของมันไปเอง มันจะหายของมันไปเอง

เราอยากให้หาย อยากให้มันหาย อยากให้มันไม่มี มันก็จะกวนเราไปอย่างนี้ เพราะมันเป็นเรื่องนามธรรม มันไม่ใช่รูปธรรมที่จะจับต้องได้ แต่หนักๆ นามธรรมแต่หนักๆ อาการอย่างนี้ ผู้ที่ปฏิบัติใหม่ นานๆ มันก็มาล่อทีหนึ่ง ล่อให้ติดมันไง บางคนนะ มันเอียงๆ “หลวงพ่อ นั่งแล้วตัวมันเอียงๆ”

เอียงๆ เอ็งดึงกลับมามันก็หาย แต่มันก็เอียงๆ เอียงๆ เอียงๆ ก็ส่วนเอียงๆ แต่ถ้าเราตั้งสติของเราไว้ เราตั้งสติของเราไว้ อาการอย่างนี้มันค่อยๆ จางไปๆ อาการ คําว่า “อาการ”

คําว่า “อาการ” เพราะเราไปจับต้องมันถึงมีขึ้นมา ถ้าเราไม่จับต้องมันก็ไม่มีขึ้นมา คําว่า “อาการ” เห็นไหม คําว่า “อาการ” แต่คําว่า “อาการ” แต่เวลาถ้ามันเป็นจิตแล้วมันเป็นเรื่องใหญ่เรื่องโตเลย เพราะอะไร เพราะมันมาต่อรองกับจิต แล้วจิต กิเลสมันสงสัย กิเลสมันผูกพันน่ะ พอผูกพัน จะทําอะไรไปอาการอย่างนี้มันจะมาเกิดขึ้นเลย

เราจะบอกว่า ถ้ากําหนดพุทโธๆ กําหนดพุทโธคือคําบริกรรม คือเราเอาจิตมาไว้กับพุทโธ แล้วอาการหนักๆ เราพยายามไม่รับรู้มัน เราไม่รับรู้มัน เราอยู่กับพุทโธของเราไป อยู่กับพุทโธของเราไป แล้วมันก็จะทําให้เราหนักหน่วง จะทําให้เราวิตกกังวล มันก็เรื่องของกิเลส นี่กลวิธีการของมันน่ะ เล่ห์กลของมันเป็นอย่างนี้ แล้วเราก็ไปศึกษาเล่ห์กลของมันน่ะ ทําไมมันเป็นอย่างนี้ๆ

ก็มันเป็นอย่างนี้ ก็มันชื่อกิเลสไง กิเลสมันชื่ออย่างนี้ มันก็มีอาการอย่างนี้ แล้วเราไปศึกษาชื่อของมัน ไปศึกษาอาการของมัน เราก็อยู่กับมันไปไง เราไม่ต้องไปศึกษาอะไรของมันเลย เราไม่ต้องสนใจเลย เรามาอยู่กับพุทธานุสติ เราอยู่กับคําบริกรรม จบ จบเลย

คือมันหลอกล่อให้เราไปผูกพันกับมัน ทีนี้ถ้าเราไม่ไปผูกพันกับมัน แล้วไม่ผูกพันกับมันแล้วทําอย่างไรล่ะ

ไม่ผูกพันกับมันก็ต้องเอาจิต เอาจิตมาบริกรรม เอาจิตมาอยู่กับสติปัญญา แล้วถ้ามันอยู่กับสติปัญญามันก็ไม่ไปรับรู้สิ่งนั้น สิ่งนั้นมันมาล่อไม่ได้ มันมาใช้เล่ห์กลไม่ได้ มันใช้เล่ห์กลไม่ได้ ไม่ได้ประโยชน์ มันก็จะหายไป ข้อเท็จจริงเป็นอย่างนี้ แต่มันหายไปยากไง หายไปยากเพราะอะไร เพราะกิเลสมันชอบ ไอ้สงสัยนี่ร้ายกาจ คือมันเป็นทางเดียวกันกับมันน่ะ

ฉะนั้น เรามาอยู่กับคําบริกรรม ถ้าเราอยู่กับอานาปานสติ อยู่กับอะไรก็แล้วแต่ อยู่กับที่เราภาวนา แล้วอย่างนั้นมันจะค่อยๆ จางไป แต่ถ้าเราไปสนใจ เราไปวิตกกังวล มันก็จะอยู่กับเราไปเรื่อยๆ อย่างนี้ แล้วพออยู่เรื่อยๆ มันก็จะอยู่กับเราตลอดไป ฉะนั้น เราทําอย่างนี้เพื่อจะพ้นไปจากอาการหนักๆ เอวัง

จะพูดก็พูดแต่สิ่งที่ดีงาม พูดก็พูดเป็นประโยชน์
แล้วถ้ามันจะทํา ถ้าทําได้นะ กลับไปพูดชัดเจนมาก
เวลาจะทํา ทําให้มันได้ประโยชน์
จะพูดจะทําให้มันถูกต้องดีงาม
ถ้าถูกต้องดีงามแล้ว ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม
สมควรแก่ธรรม ไม่เบียดเบียนใคร
เบียดเบียนกิเลสเราเท่านั้นน่ะ
เวลาประพฤติปฏิบัติ เราจะต่อสู้กับกิเลสของเรา
เราจะค้นคว้าหากิเลสของเรา
เราจะฟาดฟันกับกิเลสในใจของเราเพื่อให้ใจของเราเป็นธรรม

๔

จะพูดจะทํา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๑ กันยายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พระอรหันต์”

ตอบ : ถ้าเขาถามเรื่องพระอรหันต์นะ ถามเรื่องพระอรหันต์แล้วยังยกถึงเรื่องของครูบาอาจารย์เรามาแล้วบอกว่าให้หลวงพ่ออธิบายให้ที เพราะหลวงพ่อเคยอยู่กับครูบาอาจารย์มาไง นี่เขาพูดถึงเรื่องพระอรหันต์

คําว่า “พูดถึงเรื่องพระอรหันต์นะ” เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นพระอรหันต์ แล้วเวลาสิ้นสุดแห่งทุกข์ในพระพุทธศาสนาคือเป็นพระอรหันต์ คือสิ้นสุดแห่งทุกข์ นี่คือเป้าหมายของชาวพุทธเราไง ถ้าเป็นเป้าหมายของชาวพุทธนะ เวลาเขาพูดถึงพระอรหันต์ พระอรหันต์ประเภทใด หลวงพ่อช่วยอธิบายที

ให้อธิบายอย่างนี้มันเหมือนกับเราพูดกันเป็นเรื่องการพูดเล่น เป็นการพูดเล่น เป็นการพูดแบบว่าไม่ได้เคารพบูชาไง

แต่ถ้าเป็นการเคารพบูชานะ เรื่องพระอรหันต์ เราพูดถึงหลวงปู่มั่นบ่อย เวลาเราจะอ้างอิงๆ เราอ้างอิงหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แล้วเราประกาศประจํา เราเชื่อของเราว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ๆ

เวลาคนอื่นพูดเรื่องพระอรหันต์ บอกว่าอย่าไปพูดถึงพระอรหันต์ แต่เวลาเราพูดเราก็ยืนยันว่าพระอรหันต์ๆ

แล้วอะไรเป็นพระอรหันต์ อะไรไม่เป็นพระอรหันต์ล่ะ

คําว่า “พระอรหันต์” เป็นความจริงไง ความจริงในใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ความจริงในใจของครูบาอาจารย์ท่านเป็นพระอรหันต์ เวลาท่านเป็นพระอรหันต์แล้วท่านสั่งสอนอย่างไร ท่านดํารงชีพอย่างไร ท่านทําตัวอย่างไร นั่นเวลาเราพูด เราพูดอย่างนี้ เราพูดถึงว่าท่านสิ้นกิเลสอย่างไร

เวลาท่านสิ้นกิเลส ท่านต่อสู้กับกิเลสของท่านมา ท่านทุกข์ท่านยากมาอย่างไร แล้วท่านทุกข์ท่านยากขึ้นมา เวลามันเพลี่ยงพลํ้า เพลี่ยงพลํ้าอย่างไร เวลาท่านรวมกําลังของใจขึ้นมา ท่านต่อสู้แล้วท่านชนะอย่างไร

แล้วท่านเห็นพวกเราเป็นไอ้พวกโง่บ้าเซ่อ ไอ้พวกเซ่อๆ ซ่าๆ ไอ้พวกเดินก็สะดุดขาตัวเองล้มแล้วบอกว่าจะภาวนา ท่านเห็นแล้วมันไปขวางตาท่านไง ขวางตาท่าน ท่านก็คอยชี้นํา ถ้าภาษาโลกก็คอยเหน็บคอยแนม

แต่การเหน็บแนมของครูบาอาจารย์มันไม่ใช่เหน็บแนมเพื่อโทษไง การเหน็บการแนม เหน็บแนมให้ได้สติไง บอกเราให้ได้สติ แต่บอกตรงๆ ขึ้นมากิเลสมันก็ต่อต้าน ท่านก็ต้องตีวัวกระทบคราด ไปบอกอ้อมๆ ให้พอมันได้คิด ให้มันได้ยั้งคิด นี่เวลาเราพูดถึงพระอรหันต์ เวลาเราพูดถึงครูบาอาจารย์ของเราไง ทีนี้เวลาพูดถึงครูบาอาจารย์ของเรา เราพูดอย่างนี้ เราพูดเพื่อด้วยการเคารพบูชา ด้วยการเชิดชู

แต่ถ้าเป็นทางวิชาการ ทางวิชาการเราศึกษาๆ เวลาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม เวลาท่านเทศนาว่าการพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม สัจธรรมๆ สัจธรรมอันนั้นน่ะ เวลาสัจธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ

เราพูดทุกวันว่ากราบธรรมๆ สัจธรรมอันนี้ เห็นไหม เวลาคนที่สิ้นกิเลสหัวใจเป็นธรรมมันพ้นจากวัฏฏะ พ้นจากวัฏฏะมันเป็นสัจจะเป็นความจริงอันนั้นไง ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงอันนั้น เวลาเราพูดถึงพระอรหันต์ด้วยการเชิดชูด้วยการเคารพบูชา

ไม่ใช่เอามาพูดกัน เวลาพูดกัน พูดกันในเชิงลบหลู่ เวลาเราได้ยินนะ บางทีเวลาเขาพูดกันน่ะพูดในเชิงลบหลู่ พูดโดยเชิงเอามาเป็นสินค้า พูดโดยเชิงว่าเอามาเป็นฐานเหยียบก้าวข้ามขึ้นไป ฟังแล้วเศร้า ฟังแล้วเศร้าใจนะ

เราปรารถนาสิ่งนั้นน่ะ เพราะสิ่งนั้นสัจธรรมมันสูงส่งนะ มันเหนือโลก เหนือโลกก็คือเหนือทรัพย์สมบัติ เหนือโลกธรรม ๘ เหนือลาภ เหนือสักการะ เหนือทุกๆ อย่างน่ะ ไอ้นั่นมันเป็นเป้าหมาย เป็นสิ่งที่เราเชิดชู

แล้วถ้าครูบาอาจารย์ของเราท่านทําได้จริง ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านไปอยู่เชียงใหม่ เจ้าคุณอุบาลีฯ ท่านให้พระครูไง ให้เป็นเจ้าอาวาสที่วัดเจดีย์หลวงไง เวลาท่านรักษาดูแลอยู่พักหนึ่งแล้วท่านก็บอก “พระครูให้เฝ้าโบสถ์นี้ไว้นะ พระมั่นจะเข้าป่าแล้วล่ะ”

ใจครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นธรรมนะ แล้วท่านทําโดยเบื้องหลัง ท่านทําด้วยตัวท่านเองไง สุดท้ายท่านมาเล่าให้หลวงตาฟังไง “พระครูเฝ้าวัดนะ พระครูเฝ้าวัด พระมั่นจะเข้าป่า”

ท่านทําของท่านมันเรื่องธรรมดา มันเรื่องจิตใจที่เหนือโลกแล้วมันมองเห็นทุกอย่างเป็นของประจําโลก ไม่แสวงหา แม้แต่เขาให้ตําแหน่งมายังให้เฝ้าวัดไว้เลย แล้วตัวเองก็ไปแล้ว ไปเพราะอะไร เพราะมันเป็นความจริง ผู้ที่อยู่ในวัดนั้น ผู้ที่รองลงไปก็รักษาดูแลกันไป ท่านก็ไปแสวงหาความสงบสงัดของท่าน ท่านไปหาความจริงของท่าน ท่านไปอยู่กับสัจจะความจริงแล้วมันปลอดโปร่งมันโล่งโถง มันมีความสุขของท่าน นี่เวลาพระอรหันต์ท่านเป็นแบบนั้น

ฉะนั้น คําว่า “พระอรหันต์” ถ้าพูดด้วยการเชิดชู อันนั้นเวลาเราพูด เราก็พูดด้วยความเชิดชู พูดด้วยเป็นบุคลาธิษฐาน พูดด้วยเป็นแบบอย่าง เวลาเราจะพูด เราจะพูดในเชิงแบบอย่าง ในเชิงที่ครูบาอาจารย์เราท่านดํารงชีพอย่างนี้ ท่านทําอย่างนั้น เราพูดด้วยความเคารพบูชา

ไม่ใช่ว่า ถามเรื่องพระอรหันต์ พระอรหันต์ประเภทใด แล้วเอาพระอรหันต์มาวิเคราะห์วิจัยกัน

เวลาหลวงตาท่านพูดนะ ไอ้พวกหมาบ้า ตอนนี้โรคพิษสุนัขบ้ากําลังกลับมาระบาดอีกแล้วนะ คนน่ะ ดูสิ ที่ว่าเขาเป็นตํารวจที่เขาไปดูแลไปเลี้ยงสุนัข เขามีใจเมตตา สุดท้ายแล้วไปโดนมันกัดเสียชีวิต เสียชีวิตเลย

นั่นน่ะเวลาหลวงตาท่านพูดนะ ไอ้พวกหมาบ้า คําว่า “หมาบ้า” มันย้อนมากัดธรรมะไง ย้อนมาขบมากัด ไอ้พวกหมาบ้า ธรรมะท่านไม่เอามาเล่น ธรรมะท่านไม่เอามาพูดเล่นพูดหัว พูดหยอกพูดล้อ ไม่มี หลวงตาท่านไม่ทําอย่างนั้น หลวงปู่เสาร์ ครูบาอาจารย์เราไม่ทําอย่างนั้น หลวงปู่มั่นไม่ทําอย่างนั้น ท่านเคารพท่านบูชาของท่าน ท่านเคารพบูชาของท่าน

เวลาเราแสดงธรรมๆ เวลาเราตอบปัญหา เวลาเราจะพูดถึง เราพูดถึงในทางเคารพบูชา เราพูดถึงในการเชิดชู เราพูดถึงเป็นเป้าหมายของเราที่เราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะค้นคว้า เราจะให้ได้อย่างนั้น

แต่จะให้เราพูดถึง ให้พูดถึงครูบาอาจารย์ว่าเราเคยอยู่กับครูบาอาจารย์มา ให้อธิบายมา เป็นอย่างไร พระอรหันต์เป็นอย่างไร

แหม! กลัวเขาไม่รู้ว่าเป็นพระอรหันต์เนาะ กลัวเขาไม่รู้ว่าเรามีวุฒิมีภูมิเหรอ กลัวเขาไม่รู้ว่ามีภูมิ

โธ่! เราเคารพบูชาของเรา เราเคารพบูชาของเราอยู่แล้ว เพียงแต่ว่ามันเป็นเหตุเป็นผลไง อย่างเช่นใครทํางานใช่ไหม เวลาทํางานมันมีอุปสรรคใช่ไหม เวลาเราจะบอกว่าวิธีการจะแก้ไขอย่างไร เออ! ถ้าอย่างนั้นน่ะใช่ ถ้าอย่างนั้นถึงเวลาแล้ว

เพราะจะบอกว่าถึงเวลา หลวงตาท่านสอนนะ มีดคมในฝัก ชักออกมาจากฝักจะได้ประโยชน์ทุกที มีดไม่ใช่อยู่นอกฝัก บาดทั้งตัวเอง บาดทั้งคนอื่น บาดเขาไปทั่ว ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถ้ามันมีจริงมันคมในฝัก อย่าให้ชัก ชักออกมานี่ได้เสียหมด ชักออกมานี่ขาดหมด ทุกอย่างต้องเป็นอย่างนั้น เป็นจริงๆ ตลอด

ฉะนั้น หลวงตาท่านถึงบอกอย่างนั้น ธรรมะคมในฝัก แล้วมันเก็บอยู่ในฝัก ฝักมีดมันไม่บาดใครหรอก ฝักมีดมันรักษาคมอันนั้นไว้ นี่ก็เหมือนกัน สัจธรรมๆ อย่างนี้หลวงตาท่านชื่นชม ท่านชื่นชมว่าคมในฝัก ให้มันเป็นความจริงอย่างนั้น อย่าให้เป็นหมาบ้า อย่าให้เที่ยวระรานเขา อย่าให้เที่ยวทําลายเขา อย่าให้เที่ยวเอาไปเป็นสินค้า นี่พูดถึงพระอรหันต์

เขาจะให้ตอบเรื่องพระอรหันต์ โอ้โฮ! เวรกรรมเลย เวลาเขาจะให้พูด เราไม่พูดหรอก เวลาเขาไม่ให้พูดน่ะชอบพูด เวลาเขาไม่ให้พูด แหม! ยกตัวอย่างเป็นคุ้งเป็นแควเลย ต้องเป็นอย่างนั้นๆ เวลาเขาไม่ให้พูดนะ เวลาเขาจะชวนให้พูดน่ะไม่พูด ไม่พูดเลย

เพราะว่าผู้ถามเขายกชื่อครูบาอาจารย์มาเป็นแถบเลย ถ้าผู้ถามเขาเชื่อมั่น เขาบอก นี่พระอรหันต์แต่ละองค์ตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นลงมาเลย เป็นสิบๆ องค์

ถ้าเราเคารพบูชาของเราแล้วเราก็เคารพบูชาของเรา เราเชื่อมั่นในใจของเรา ฉะนั้น จะเอามาให้เราชี้แจงๆ นี้มันเป็นเรื่องอะไร

ถ้ามันจะเป็นไปได้มันเป็นทางวิชาการ ถ้าทางวิชาการน่ะได้ ทางวิชาการ ทางวิชาการเปิดกว้าง เวลาทางวิชาการเขาประชุมกัน เขาหาข้อมูลกัน ได้เลย อธิบายเลย ให้มันชัดเจนไปเลย นั่นทางวิชาการ ทางวิชาการเขาเปิดกว้างได้

แต่ในทางปฏิบัติมันมีเขามีเรา มันมีแนวทางปฏิบัติๆ นะ ถ้าแนวทางปฏิบัติ หลวงตาท่านพูด ในครอบครัวกรรมฐานเขาจะรู้กันเองว่าใครจริงใครไม่จริง แล้วมันมีจริงหรือมีไม่จริง แล้วถ้ามีจริงก็มีอย่างนี้ มีเวลาว่าเวลาวิกฤติ เวลามีปัญหาขึ้นมาชักออกจากดาบเลย ดาบนี่ชักออกจากฝักเลย ฟันชัวะๆๆ เลย นั่นน่ะมีจริง มีจริงมันจะตัดสินนะ มันจะพิจารณาเป็นฉับๆๆ เลย

แต่ถ้าไม่มีจริงทําอะไรไม่ได้ หันรีหันขวางเลย พระอรหันต์ตาขวางไง หันไปหันมา หันรีหันขวาง ทําอะไรไม่ได้เป็นชิ้นเป็นอันเลย แต่พระอรหันต์เป็นชิ้นเป็นอันเลย ถ้าชักออกจากฝักก็ฉับๆๆ เลย นั่นตอนนั้นมันถึงจะรู้ว่า เออ! จริงหรือไม่จริง แล้วถ้ามันเป็นจริง มันเป็นจริงอย่างนั้น นี่พูดถึงพระอรหันต์ จบ

ถาม : เรื่อง “เปลี่ยนคําบริกรรมบ่อยๆ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ กระผมอยู่ในช่วงที่จิตเสื่อม เลยขออนุญาตกลับมาคําถามถามเหมือนคนที่ไม่เคยภาวนาอีกครั้งครับ หวังว่าหลวงพ่อจะเมตตา

เนื่องจากแต่ก่อนผมภาวนาพุทโธ หรือธัมโม หรือสัมมา อะระหัง หรือคําอื่นๆ แต่หลังๆ กิเลสทันกระผมแล้วครับ ทันทุกคําบริกรรมเลย ทําให้ทุกคําบริกรรมมันยากมากๆ ที่จะให้มันชัดๆ กระผมเลยไม่รู้ว่าจะทําอย่างไร กระผมก็เลยใช้วิธีเปลี่ยนคําบริกรรมบ่อยๆ เลย

ในการนั่งสมาธิครั้งหนึ่งกระผมเปลี่ยนคําบริกรรมถึง ๔-๕ คํา เช่น พอ “พุทโธๆ” ไปสักพัก พอไม่ไหว มันหนักอึ้ง ผมก็เปลี่ยนคําบริกรรมทันทีเป็น “จิตตะๆ” พอไม่ไหวอีกก็เปลี่ยนเป็นคําว่า “พุทธานุสติๆ” พอไม่ไหวอีกผมเปลี่ยนเป็นคําว่า “สัมมา อะระหัง” วนลูปไปอย่างนี้ ปรากฏว่ามันได้ผล แต่พอเปลี่ยนคํามันก็แน่นชัดขึ้นมา แต่ก็ต้องเปลี่ยนไปเรื่อยๆ อยากถามความมั่นใจกับหลวงพ่อว่า

๑. ในการนั่งสมาธิครั้งหนึ่งถ้าผมเปลี่ยนคําบริกรรมไปเรื่อยๆ หลายๆ คําแบบนี้ แต่ว่ายังมีสติกับทุกคํา ไม่ให้แว็บ ถือว่ายังถูกต้อง ใช้ได้หรือเปล่าครับ

๒. เวลาท่องคําบริกรรมผมไม่กําหนดจิตอยู่ตรงไหนเป็นเฉพาะ ผมท่องคําบริกรรมให้คําบริกรรมอยู่ท่ามกลางความมืด เพราะผมเคยกําหนดจิตอยู่ที่ปลายจมูกบ้าง หน้าอกบ้าง แต่ว่ามันกลายเป็นว่าสติไม่จับคําบริกรรม แต่ไปจับที่ปลายจมูกหรือหน้าอก แล้วคําบริกรรมกลายเป็นแค่เสียงเอ็กโค ผมเลยว่าไม่เอาจิตไว้ที่ไหนดีกว่า เอาแต่สติจับไว้กับที่คําบริกรรมไปเลย ถือว่าผิดหรือเปล่าครับ ผมกลัวจะเป็นการทําผิดแบบแผ่นเสียงตกร่องโดยไม่รู้ตัวว่าผิดแล้วยังดื้อดึงทําไป แล้วร่องมันจะกว้างขึ้นเรื่อยๆ กราบขอเมตตาหลวงพ่อด้วยครับ

ตอบ : นี่พูดถึงเวลาคําถามเนาะ เรื่องคําบริกรรม เวลากําหนดพุทโธๆ เราจะพูดอย่างนี้ เราจะพูดถึงนะ เวลาเราตอบคําถาม เวลาเราตอบคําถาม เราตอบเฉพาะบุคคลบุคคลนั้น ถ้าบุคคลนั้นเขามีอุปสรรคของเขา เราก็ตอบเพราะบุคคลคนนั้น แต่ถ้าใครฟังแล้วมันเป็นประโยชน์ เราเอาไปทดลองของเรานะ แต่ถ้ามันไม่ตรงจริตกับเรา ถ้าเราทําของเราดีอยู่แล้วเราพยายามทําของเราไปก่อน อย่าจับจด เวลาที่เราปฏิบัติ เส้นทางของเราหรือการปฏิบัติของเราถ้ามันเป็นเส้นทางที่ดี เราปฏิบัติพอมันจะเป็นไปได้ เราทําในเส้นทางของเรา

แต่เวลาหลวงพ่อตอบปัญหามันหลากหลายใช่ไหม จริตของคนมันไม่เหมือนกันใช่ไหม ทุกๆ คนมันมีอุปสรรคของมันใช่ไหม เวลาเราอธิบายไป อธิบายเฉพาะคนคนนั้นไง เฉพาะคนคนนั้น หมายความว่า เช่น เวลาเขาขับรถไป ทางที่ขับรถไปมีก้อนหินขวางหน้าเขาอยู่ หรือถ้าเขาขับรถไปในหนทางนั้นมีหลุมขวางทางเขาอยู่ เขาต้องหลบหลีกไป แต่ในทางของเรา ในทางของเรามันเป็นถนนไฮเวย์ มันไม่มีก้อนหินขวางอยู่ มันไม่มีหลุมขวางอยู่ เราขับตรงๆ ไป เราขับไปบนถนนไฮเวย์ มันเรียบ มันสะดวกสบายอยู่แล้ว ไม่ใช่ว่าถนนไฮเวย์มันไม่มีก้อนหินนะ เวลาหลวงพ่อตอบว่าถ้าไปเจอก้อนหินต้องหลบไปทางซ้ายนะ ไอ้เราไม่มีก้อนหินเลย เราก็ดันจะหักหลบไปทางซ้าย เราจะถามว่าบ้าหรือเปล่า

ฉะนั้น เวลาฟังตอบคําถาม ถ้ามันตรงกับเรา มันเป็นอุปสรรคที่มันมีอยู่ข้างหน้าเรา เราก็เอามาเป็นอุบายได้ แต่ถ้ามันไม่ตรงกับเรา ไม่ต้องหยิบจับไปใช้นะ ทางของเราดีอยู่แล้ว ทางของเราราบรื่นดีงาม ไม่มีอะไรเลย ทางของเขา เขาไปเจอก้อนหินขวางหน้าอยู่เขาก็ต้องหลบหลีกเป็นธรรมดา ไอ้คนฟังก็ไม่รู้ ไอ้เราไม่มีก้อนหินก็อยากจะหลบบ้างน่ะ ก็ทําให้การภาวนาเสีย

เขามีก้อนหิน เขาต้องหลบของเขา ไอ้เราไม่มี ไปหลบอะไร ไม่มีอุปสรรค อยากจะมีหรือ แล้วพอมีขึ้นไปแล้วเดี๋ยววุ่นวายเลย เดี๋ยวภาวนาล้มลุกคลุกคลานแล้วก็จะมาโทษ “ภาวนาแล้วไม่ได้ผลๆๆ”

ก็เราจะเอาไปหมดเลย ทางของเรามันไม่มีอุปสรรค ทางของเรามันราบเรียบอยู่แล้ว ก็ตรงๆ ไปนี่แหละ ตรงๆ ไปมันก็จบ มันจะถึงเป้าหมายเอง ไอ้ทางที่เขาจะหลบจะหลีกเพราะเขามีอุปสรรคของเขา เขาก็ต้องหลบหลีกของเขาเพื่อแก้ไขอุปสรรคของเขา เราทางเราดีแล้ว เราก็ไปดีแล้ว ถ้าใครมีอุปสรรคใช้ประโยชน์นั้นได้ก็ใช้ประโยชน์นั้น

นี่พูดถึงเวลาตอบปัญหา ตอบปัญหาคนคนหนึ่ง อีกคนคนหนึ่งเอาไปใช้ แล้วดีๆ อยู่น่ะเสียเลยนะ ถ้าเราดีอยู่แล้วไม่จําเป็นต้องเอาไปใช้ แต่ถ้ามันมีอุปสรรคที่เอามาปรับใช้ได้ เออ! ใช้ได้ นี่พูดถึงเวลาตอบปัญหา

๒. เวลาผู้ถาม เขาถามบอกจิตมันเสื่อม แต่ก่อนเขาบอกว่าเขาเคยถามปัญหามา ถามปัญหาธรรมะ หลวงพ่อตอบเป็นคุ้งเป็นแคว เขาก็ภาวนาดีเลิศเลย ตอนนี้บอกว่าจิตผมเสื่อมหมดแล้ว เขียนมาเลยนะ จิตผมเสื่อมหมดแล้ว

เราจะบอกว่า เวลาจิตเสื่อม เวลาคนเรามันท้อถอย เวลาคนมันทุกข์มันยาก ตอนนี้เอามาแก้ไขนี่ใช่ แต่ตอนที่มันภาวนามันดีอยู่ ภาวนาดี ภาวนาที่ราบรื่นน่ะ เราก็ใช้ปัจจุบันไปเลย ไม่ต้องกลับมาแก้ไข ไม่ต้องมาห่วงหน้าพะวงหลัง

แต่ถ้าเวลาคนจิตเสื่อม เราจะบอกว่า เวลาภาวนาไป เวลามีอุปสรรค เวลาแก้ไขแก้จิตมันมีเป็นวรรคเป็นตอนน่ะ มันไม่เหมือนกัน มันไม่เหมือนกันหรอก ปัจจุบันนี้ถ้าจิตมันดีมันก็ดีของมันอยู่แล้ว ถ้าจิตมันเสื่อมก็ต้องแก้ไปตามภาวะที่จิตเสื่อมนั้น มันเป็นวรรคเป็นตอน มันไม่เหมือนกันนะ

จิตนี้เป็นหลากหลายนัก จิตนี้มหัศจรรย์นัก จิตนี้มันร้อยแปด แล้วเราก็จะไปรวบหมดเลยว่าเรามีอุปสรรคทุกอย่างเลย...อืม! เราจะทํากรรมมาขนาดนี้เชียวหรือ เราก็ต้องมีกรรมดีของเราบ้างล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน นี่เราบอกว่า เวลาจิตเสื่อม เวลาแก้ก็ต้องแก้ แต่เวลาจิตเราไม่เสื่อมมันไม่ต้องแก้ เราก็รักษา เราก็พุทโธของเราไปเรื่อยๆ พุทโธของเราไป อันนี้มันก็ถูกต้อง

นี่พูดถึงไอ้ข้อแรก นี่จะพูด เวลาจะพูดถึงมรรคถึงผล เวลาเราจะพูดถึงทางวิชาการ เราก็พูดให้มันถูกต้องดีงาม ไอ้นี่เวลาจะทํา เวลาจะทําๆ เวลาทําดีๆ ทําดีต้องได้ดีไง ทําดีต้องได้ดี แต่กิเลสมันมาบังเงาไง กิเลสมันมาชักนําให้เราเสียหายไง กิเลสมันทําให้เราเสื่อมไง เราเสื่อม เราก็ทําของเรา

ฉะนั้น คําถามที่ว่า แต่เดิมเขาว่าพุทโธชัดๆ เวลาพุทโธชัดๆ

เพราะเราตอบปัญหาเยอะ คําว่า “พุทโธชัดๆ” เวลาครูบาอาจารย์ท่านตอบปัญหานะ ทําอะไรต้องมีสติ ท่านจะพูดถึงสติก่อน พอสติเสร็จแล้วเราค่อยระลึกพุทโธ พุทโธเสร็จแล้วพร้อมกับสติ

แต่นี้เราจะตอบรวบรัดว่า “พุทโธชัดๆ” ถ้าคําว่า “ชัดๆ” สติไม่พร้อมมันชัดไม่ได้ สติมันต้องมีพร้อมมันถึงพุทโธชัดๆ มันพร้อมทั้งสติ พร้อมทั้งคําบริกรรม พร้อมกับจิตที่สมบูรณ์ขึ้นมามันก็พุทโธชัดๆ

นี่เขาบอกว่า เวลาเมื่อก่อนเขาพุทโธชัดๆ ตอนนี้พุทโธชัดๆ ไม่ได้แล้ว แล้วเขาก็แก้ไขของเขาไป

เราจะบอกว่า คนเรานะ มันมีเชาวน์มีปัญญา เวลาเรามีอุปสรรคอะไร ถ้าปัจจุบันเราแก้เองได้หรือเรามีปัญญาค้นหาได้นั้นทําเลย ทําเลย ภาษาเรา ใครมีบาดแผลก็ต้องทําความสะอาดบาดแผล ต้องปิดบาดแผล ต้องใช้ยา ว่าอย่างนั้นเถอะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตเราเสื่อม เวลาจิตเรามีอุปสรรค เรามีบาดแผล เราก็แก้ไขของเรา ขณะที่แก้ไขมันจะมีอุบายมีวิธีการอย่างนี้ใช้ได้ เราจะบอกว่าใช้ได้

อย่างเช่นคําถามนี้คําถามว่า เขาจะบริกรรม คําบริกรรมที ๔-๕ คําไง วนไปเรื่อยอย่างนี้

นี่มันก็เป็นโอกาสไง มันเป็นที่ว่าถ้าเราพุทโธอย่างเดียวแล้วมันเสื่อมหมดเลย เราทําอะไรแล้วมันเหลวไหลหมดเลย เราก็พลิกแพลง ขณะ เห็นไหม เหมือนกับรถ เวลาขณะที่ว่ารถมันติด มันต้องรอเขาก็ต้องรอ ไอ้ทางข้างหน้ามันไม่ติด เราจะเหยียบคันเร่ง เราก็ต้องไปของเรา มันอยู่ที่เหตุการณ์เฉพาะหน้า เวลาขับรถไปน่ะ ถ้ารถเขามีอุปสรรค มีอุบัติเหตุข้างหน้า เขาไปไม่ได้ ไปไม่ได้ เราก็ไปทางอื่นซะ หาทางอื่นหลบหลีกกันไป นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะแก้ของเรา มันจะเป็นอุปสรรคกับเรา เราก็แก้ไขของเราอย่างนี้ นี่พูดถึงเวลาแก้ไขนะ

แต่เวลาปกติ เราก็ควรจะทําต่อเนื่อง ทําของเรา บริกรรมสิ่งใดก็เป็นคําๆ ไป แต่ถ้ามันมีปัญหาขึ้นมา เวลาเขาบอกว่า เวลาเขาใช้คําบริกรรมของเขา ๔-๕ คําเลยนะ พอพุทโธๆ ไป มันชักหนักอึ้ง หนักอึ้งขึ้นมา เขาก็เปลี่ยนไปจิตตะ พอมันไปสักพักหนึ่งมันเปลี่ยนเป็นพุทธานุสติ พอสักพักเปลี่ยนเป็นสัมมา อะระหัง ก็เปลี่ยนของเขาไป แต่เขาบอกว่ามันดี

เห็นไหม นี่เวลามันแก้ไขๆ ระยะแก้ไข ระยะแก้ไข ระยะที่เราจะให้ยา เวลาเราจะรักษาบาดแผลของเรา เราจะรักษาตัวเราเอง อุบาย อุบายร้อยแปดเลย

เวลาหลวงตาท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกว่า เวลาเราคําบริกรรม เราทําสมาธิ เวลาถ้ามันสงบขึ้นมามันก็เหมือนนํ้าล้นแก้ว นํ้าแก้วหนึ่ง คือสมาธิก็แค่สมาธิไง เวลาขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต ปัญญาไม่มีขอบเขตนะ มันหาเหตุหาผลไปได้ทั่วเลย ไอ้นั่นคือว่า ศีล สมาธิ ปัญญา

แต่ตอนนี้ของเรา ถ้าจิตเราเสื่อม เราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา เราจะแก้ไขจิตเราด้วยปัญญา ถ้าแก้ไขด้วยปัญญา ไม่มีขอบเขตเหมือนกัน จะคําไหน จะอะไร ถ้าจิตใจมันนิ่งสงบให้เรามีความสุขอยู่บ้าง เวลาจิตมันเสื่อมมันร้อน เวลาจิตมันเสื่อมมันทุกข์มาก เวลาจิตมันเสื่อม

ดีนะ จิตเสื่อมแล้วยังทนภาวนาได้ คนเราพอเวลาจิตเสื่อม จิตมันไม่เอานะ เลิกเลย คนภาวนาเยอะมาก ภาวนา ๕ ปี ๑๐ ปีแล้วหยุดไป แล้วกลับมาถามปัญหาเราใหม่ “หลวงพ่อ ผมเคยเป็นอย่างนั้นๆ เมื่อ ๑๐ ปีที่แล้ว ๒๐ ปีที่แล้ว” คือถึงเวลาเขาเลิกเลย ถึงเวลาเขาจะเลิกแล้วกลับมาใหม่ก็ต้องมาเริ่มต้นกันใหม่ แต่นี่เวลาจิตเสื่อมแล้วก็ยังสู้ยังทําอยู่ นี่เราถือว่าใช้ได้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาทําอยู่นี่ ขณะที่อุบายแก้ไขนี่ได้

ฉะนั้น คําถามว่า “๑. ในการนั่งสมาธิครั้งหนึ่ง ถ้าผมเปลี่ยนคําบริกรรมไปเรื่อยๆ หลายๆ คําแบบนี้ แต่ว่ามีสติกับทุกคํา ไม่ให้มันแว็บ ถือว่าทําถูกต้องได้หรือเปล่าครับ”

ถ้าคําถามที่ ๑. เพื่อยืนยันว่าเขาทําความถูกต้อง ถ้าทําความถูกต้อง ขณะที่แก้ไข คนเราเจ็บไข้ได้ป่วยมันก็ต้องรักษาตัวไป นี่ก็เหมือนกัน ร่างกายเราปกติเราก็ทํางานโดยปกติ ถ้าเรามีอุบัติเหตุมา ร่างกายบางส่วนใช้งานไม่ได้ เราก็ทํางานส่วนที่ใช้ได้ มันก็แตกต่างกันไป การภาวนาต้องเป็นแบบนี้ การภาวนาอยู่ที่ปัจจุบันไง ไม่ใช่ว่าต้องอย่างนี้ตลอด แล้วเวลาเจ็บไข้ได้ป่วยมาซีกหนึ่งทํางานไม่ได้ก็ต้องทําอย่างนั้นตลอด ก็เลยไม่ทําไง

โดยปกติเราต้องทํางานโดยปกติ แต่เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา ซีกหนึ่งมันยังไม่รู้สึกตัว เราก็ทํางานด้วยซีกหนึ่งของเราไป เดี๋ยวมันฟื้นฟูขึ้นมา ถ้ามันสมบูรณ์แล้วเราก็กลับมาทําเหมือนเดิม

นี่ก็เหมือนกัน ข้อที่ ๑. ที่ทําอย่างนี้มันถูกต้องใช้ได้หรือไม่

ได้ ได้ ได้เพราะว่าถือว่า เพราะคําถามเริ่มต้นบอกว่า “ปัจจุบันนี้จิตผมเสื่อมหมดเลย ทุกข์ยากมาก” คํานี้มันเปิดกว้างแล้วแหละ เพราะจิตเสื่อม ไม่ใช่ว่าเพราะเราไม่รู้ เพราะเราขี้เกียจ เพราะเราภาวนาแล้วเราจะเอาแนวทางนี้ ไม่ใช่ เพราะจิตเสื่อม

เราเคยทํามาได้ เราเคยทํามาดี จิตใจเราเคยดี จิตใจเราเคยดี เราเคยมีสมาธิ เราเคยมีปัญญาของเรา แต่ถึงคราวหนึ่งจิตมันเสื่อมไป หลวงตาท่านบอกเวลาจิตเสื่อมเหมือนเศรษฐีล้มละลาย ไอ้คนที่ทํามาหากินขึ้นมาโดยที่ไม่เคยเป็นเศรษฐีเลย เขาพยายามขวนขวายของเขา เขาไม่คาดหมายของเขา ไอ้เศรษฐีเป็นเศรษฐีแล้วล้มละลาย เวลามันทําอะไรแล้วมันห่วงหน้าพะวงหลัง เพราะเคยเป็นเศรษฐี มันเคยรู้ถึงว่ามันมีเงินมากน้อยแค่ไหนไง ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่เวลาจิตเสื่อม ฉะนั้น จิตเสื่อมไปแล้วเราแก้ไขของเรา

“๒. เวลาท่องคําบริกรรม ผมไม่กําหนดจิตอยู่ที่ไหน เพราะว่ากําหนดอยู่แล้วจิตมันไปที่ปลายจมูก ไปที่หน้าอก”

เวลาจิตมันคําบริกรรมมันไปจับที่ปลายจมูก คือว่ามันแยก มันเหมือนกับเราบริกรรมหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เวลาหายใจเข้านี่เป็นอานาปานสติ หายใจเข้า หายใจออก เป็นอานาปานสติเพราะเรากําหนดลมหายใจ แต่พุทโธๆ เป็นพุทธานุสติ

แต่ครูบาอาจารย์ของเราฉลาด ฉลาดที่ว่า คนที่ปฏิบัติใหม่ๆ มันเป็นนามธรรม มันจับต้องอะไรมันไม่ถนัดไง หายใจเข้าให้นึกพุท หายใจออกให้นึกโธ มันเป็นรูปธรรมไง เป็นรูปธรรมที่มันชัดเจนขึ้น มันหยาบที่สุดที่สติมันจะจับได้ มันให้ของที่ชัดเจนที่สุด

ก็ฝึกหัดๆ แต่เวลาพอไปๆ แล้วมันก็จะตกภวังค์เสีย เพราะกว่าจะนึกพุทกว่าจะนึกโธ มันเกี่ยวเนื่องกับลมหายใจด้วยไง แล้วก็ให้พุทโธอย่างเดียว ให้กําหนดลมหายใจอย่างเดียว เอาอย่างใดอย่างหนึ่งให้ชัดเจน ให้จิตสมบูรณ์ ให้จิตละเอียดมากขึ้น ให้จิตละเอียดมากขึ้น

แต่เดิมเราจับ จับทั้งพุทโธด้วยและลมหายใจด้วย ถ้าเราจับลมหายใจอย่างเดียว พุทโธอย่างเดียว มันก็ทํางานเฉพาะ ทํางานเฉพาะมันก็จะทํางานที่ละเอียดขึ้น มันก็ดีขึ้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลามีคําบริกรรม แล้วคําบริกรรมแล้วพุทโธด้วย มันก็จะไปอยู่ที่คําบริกรรม เขาบอกกําหนดจิตไว้ที่ไหนไง

กําหนดไว้ที่ตรงไหนก็ได้ กําหนดไว้ตรงไหนก็ได้ ถ้ามันจะรวมลงมาเดี๋ยวมันรู้เอง หดสั้นเข้ามาๆ เวลามันจะรวมมันละเอียดเข้ามาๆ แล้วมันหดเข้ามาๆ หดสั้นเข้ามานะ หดสั้นเข้ามา จากที่อายตนะที่รับรู้ร่างกายมันจะหดเข้ามาถึงตัวมันเอง หดเข้ามา แล้วมันจะรวมลงที่ไหนล่ะ จิตแท้ๆ อยู่ตรงไหน จิตแท้ๆ จิตแท้ๆ จิตชัดๆ เวลาทําขึ้นมามันจะเป็นอย่างนั้นเลย

ฉะนั้น คําว่า “เวลาเป็นอุปจารสมาธิ” มันจิตสงบ แต่มันไม่หดเข้ามา มันรับรู้ แต่ถ้ามันทํางานได้ เราก็ทํางานได้แล้ว มันขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ

อุปจาระนี่ทํางาน แต่ถ้าเราต้องการให้ละเอียดลึกขึ้น ให้มีกําลังมากขึ้น เราจะทําเข้าสู่อัปปนาสมาธิ อันนั้น อันนั้นน่ะมันเข้าไปพัก เข้าไปเพื่อดูถึงจริตนิสัยของตน แต่ถ้ามันเป็นอุปจาระที่มันพิจารณาได้มันก็พิจารณาแล้ว นี่พูดถึงว่าในการพิจารณา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาถามว่า สิ่งนี้ที่ว่าจิตมันไม่จับคําบริกรรมเลย มันผิดหรือไม่ผิด เพราะเขาบอกว่า ตอนนี้เขาไม่กําหนดจิตไว้ที่ไหนเลย เขาคําบริกรรมอย่างเดียว

แก้ไขไปก่อน แก้ไขของเราไป ไม่กําหนดไว้ตรงไหนเลยก็ได้ พอไม่กําหนดไว้ที่ไหนเลย ทีแรกมันก็ดี ดีนะ เพราะถ้ากําหนดไว้แล้วเหมือนมันบังคับ พอปล่อยมันสบายของมัน มันก็สบายของมัน แต่พอจิตมันจะละเอียดขึ้นมา มันจะหาตัวตนมันไม่เจอ ทําอย่างไร

ถ้ามันจะกลับมากําหนดก็ได้ เราจะบอกว่า ถ้ามันไม่กําหนด ถ้ามันดี มันฝึกหัดภาวนา คือยังภาวนาอยู่ ยังทํางานอยู่ เป็นคนดีอยู่ คนไม่ใช่ทิ้งเลย ไม่เอาไหนเลย ไม่ทําอะไรเลย นั่นคือคนเหลวไหล

แต่คนทํางานอยู่ เวลางานที่มันจะละเอียดขึ้น งานที่มันจะประสบความสําเร็จ คือถ้ากําหนดพุทโธๆ ไป กําหนดคําบริกรรมอะไรไปก็แล้วแต่ ถ้ามันไม่จับสิ่งใดเลยก็ไม่เป็นไร

แต่ถ้าพอมันจะละเอียด พอมันละเอียด หมายความว่า เราจะกําหนดอะไร เราจะบริกรรมอะไร ถ้ามันยังจับได้ มันยังไปได้ มันยังบริกรรมอยู่ไง แต่บริกรรมไปแล้วมันจับอะไรไม่ได้เลย ตอนนั้นเราค่อยมากําหนดไง ถึงตอนนั้นมันทําอะไรไม่ได้เลย แล้วก็ไม่มีอะไรที่จะทําเลย แล้วก็ไม่รู้จะทําอะไรเลย เดี๋ยวมันจะไปยุ่งอีกเรื่องหนึ่งไง

ฉะนั้น ถ้ามันไม่กําหนดแล้วมันดี ดีมาเรื่อยๆ แต่ถ้าไปข้างหน้ามันจะมีอุปสรรคอะไร เราจะไปแก้กันตรงนั้นอีกทีหนึ่ง แต่ถ้าพูดถึงถ้ามันไม่มีอุปสรรค ถ้ามันดีได้ ดี ใช้ได้เลย

ฉะนั้น เขาขอคําการันตีว่า ที่ทํามานี่ถูกต้องหรือไม่ ที่คําถามถามว่า เขาทําอย่างนี้ใช้ได้หรือไม่

ได้ คนเรามีปัญหาแล้วแก้ไข ได้ทั้งนั้นน่ะ ระยะความแก้ไข ระยะที่แก้ไขสิ่งที่ไม่ถูกให้มันถูก อะไรก็ได้ ขอให้กลับมาถูก เพราะพอถูกแล้ว อย่างที่ว่า พอบริกรรมไปแล้วถ้าไม่กําหนดอะไรเลยก็ได้ ขอให้มันรวมตัวเข้ามา แล้วถ้าถึงเวลามันจะรวมตัวจริงๆ แล้วจะรวมที่ไหนล่ะ แล้วจะกลับมากําหนดใหม่ก็ไม่เป็นไร ถึงตอนนั้นมันต้องแก้ไขไป การแก้ไข นี่คือการภาวนา การภาวนาเวลามันอุปสรรคเฉพาะหน้า เราจะแก้ไขไปด้วยความเป็นอุปสรรคเฉพาะหน้า นี้จะทํา

จะพูดก็พูดแต่สิ่งที่ดีงาม พูดก็พูดเป็นประโยชน์ แล้วถ้ามันจะทํา ถ้าทําได้นะ กลับไปพูดชัดเจนมาก เวลาจะทํา ทําให้มันได้ประโยชน์ จะพูดจะทําให้มันถูกต้องดีงาม ถ้าถูกต้องดีงามแล้ว ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สมควรแก่ธรรม ไม่เบียดเบียนใคร เบียดเบียนกิเลสเราเท่านั้นน่ะ เวลาประพฤติปฏิบัติ เราจะต่อสู้กับกิเลสของเรา เราจะค้นคว้าหากิเลสของเรา เราจะฟาดฟันกับกิเลสในใจของเราเพื่อให้ใจของเราเป็นธรรม เอวัง

เวลาท่านลงมา ท่านลงมาเพื่อประโยชน์ทั้งนั้นน่ะ
ท่านทําประโยชน์ๆ มันทําประโยชน์กับศาสนา
แล้วก็เพราะมีครูบาอาจารย์เรานี่แหละ
มันถึงทําให้ฟื้นฟูในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา
ถ้าเราไม่ได้ฟื้นฟูการปฏิบัติขึ้นมานะ
มันยังต่างคนต่างจมอยู่ในมูตรในคูถนั่นน่ะ
นี่มันจะดีขึ้นมาๆ ท่านจะปฏิบัติของท่าน

๕

ความเห็นผิด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๗ กันยายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สถานที่ภาวนา”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพ ผมมีเรื่องจะขอคําชี้แนะจากหลวงพ่อคือ กระผมอยากทําสถานที่ภาวนา โดยการจัดสถานที่ให้เหมาะแก่การภาวนา เพราะบางทีกระผมไม่สะดวกไปภาวนาที่วัด ผมมีสวนอยู่ มีลําไยในสวน มีต้นไม้ แต่อยากปลูกต้นไม้เพิ่มให้เหมือนวัดป่า แล้วสร้างที่พักเล็กๆ พร้อมทางเดินจงกรม ผมสามารถทําได้หรือไม่ครับ จะผิดไหมครับ

ถ้าผมจะไม่หาคู่ครองอีก เพราะผมเคยแต่งงานมีคู่ครองมาแล้ว และปัจจุบันหย่ากันมาสองปีแล้วและไม่มีลูก ก็มีผู้หญิงเข้ามาในชีวิตบ้าง พยายามจะจริงจัง แต่ผมก็อธิบาย การมีครอบครัวมันมีความทุกข์มากกว่าความสุข ผมให้เหตุผลว่า มาภาวนาดีกว่า เพื่อจะได้บุญกุศลหรือมรรคผล แต่ดูเธอจะงงๆ กับเหตุผลของผม โดยเธอเห็นว่า มีครอบครัวจะมีความสุขมากกว่าการอยู่คนเดียว เธอให้เหตุผลว่า เวลาแก่ตัวจะพึ่งใคร ใครจะมาดูแลเรา แต่ผมให้เหตุผลว่า เราจะมีโอกาสอยู่ถึงแก่กันหรือเปล่า พยายามให้เหตุผลว่า ไปปฏิบัติธรรมดีกว่า ผมพยายามเฉยๆ โดยคิดว่าเธอทนไม่ได้ เธอคงจะละความพยายามไปเอง ปัจจุบันผมรับราชการอยู่

ตอบ : นี่เขาว่านะ เขารับราชการอยู่ เขามีที่จะทําสวน เขามีสวนของเขา เขาจะทําสถานที่ปฏิบัติของเขา ถ้าทําสถานที่ปฏิบัติ ตอนนี้ในปัจจุบันนี้มีคนจะทําสถานที่ปฏิบัติธรรมเยอะมาก แต่การทําสถานที่ปฏิบัติธรรมกับเราปฏิบัติธรรมแตกต่างกันนะ

ถ้าเราจะปฏิบัติธรรม เรามีสวน เรามีสถานที่ ถ้าเราจะปฏิบัติธรรมของเรา เราจะทําที่ปฏิบัติธรรมของเรา มันไม่เป็นภาระใคร แล้วมันไม่เป็นภาระเราด้วย ถ้าไม่เป็นภาระเรานะ เราทําสถานที่ปฏิบัติของเรา ถ้าเราปฏิบัติแล้วมีคนเห็นดีเห็นงามด้วยที่จะมาปฏิบัติกับเรา อย่างนี้เราก็โอเคไง แต่ถ้าเราไปทําเป็นสถานที่ปฏิบัติมันเป็นภาระ มันเป็นภาระนะ

ในการประพฤติปฏิบัติ ในการปฏิบัติของเราสําคัญมาก ในการปฏิบัติของเรา ถ้าเรามีมรรคมีผลขึ้นมามันจะเป็นประโยชน์กับเรามาก แล้วนี่เวลาจะปฏิบัติขึ้นมามันต้องใช้เวลา มันต้องใช้ความหลีกเร้น คือว่าไม่คลุกคลีไง แต่ถ้าเราจะทําสถานที่ปฏิบัติ ใช่ เราจะทําสถานที่ปฏิบัติ มันเป็นจิตใจสาธารณะนะ จิตใจสาธารณะ จิตใจเพื่อให้โอกาสคนอื่น จิตใจเป็นบุญกุศล ว่าอย่างนั้นเถอะ แต่ภาระหน้าที่มันมากนะ

ภาระหน้าที่ ดูสิ เวลาเขาจะมาปฏิบัติขึ้นมา วันนี้วันศุกร์นะ อย่าเพิ่งปิดประตูนะ กว่าจะออก เวลาถึงนั่นสี่ทุ่มนะ เดี๋ยวตีสองจะเข้านะ เดี๋ยวเช้าจะออกนะ โอ้โฮ! เดี๋ยวภาระมันเต็มไปหมดไง นี่เราพูดถึงภาระ แต่ถ้าเราคิดว่าภาระอย่างนี้เรารับผิดชอบได้ มันอีกเรื่องหนึ่งนะ เพราะสถานที่ปฏิบัติธรรมเดี๋ยวนี้มันมี มีผู้ที่ใจเป็นกุศลนะ ใจเป็นกุศล เขาทําธุรกิจของเขาแล้วชีวิตของเขามั่นคงแล้ว เขาเจียดเงินส่วนหนึ่งมาทําสถานที่ปฏิบัติธรรม มี หลายสถานที่ปฏิบัติธรรม เราเห็นข่าวอยู่ ที่ว่าพระเขาไปเทศน์ไปสั่งสอนกันน่ะ มันมี

มันปฏิบัติแล้วมันธรรมดาของโลกเนาะ โลกเรามันแบบว่าโลกนี้พร่องอยู่เป็นนิจ ทุกคนก็มีความจําเป็นทั้งนั้นน่ะ ทุกคนเวลาจะมาปฏิบัติธรรม เวลาที่ตกทุกข์ได้ยากหรือว่ามีความทุกข์มาก็อยากมาปฏิบัติ เวลาปฏิบัติแล้วทุกคนก็จะมีภาระรับผิดชอบเยอะแยะไปหมดเลย เวลาภาระหน้าที่รับผิดชอบเยอะแยะไปหมด ทีนี้จะนั่งฟังแล้ว สถานที่ปฏิบัติธรรม พอตกเย็นขึ้นมา ใครๆ ก็เอาแต่ความทุกข์มาเผยแผ่กัน เอาความทุกข์มาเจือจานกันนะ นั่งฟังแต่ความทุกข์คนอื่นแล้ว นี่ถ้าใจเป็นกุศลนะ นี่พูดถึงว่าจะทําสถานที่ปฏิบัติธรรม

เราเห็นด้วย เราเห็นด้วยกับคนที่เขาสามารถรับภาระอย่างนี้ได้ เราเห็นด้วยนะ แต่ถ้ามันไม่เป็นภาระที่เราจะรับผิดชอบได้ มันเป็นภาระ มันเป็นภาระมาก แต่ถ้าเราจะปฏิบัติธรรมนะ ลูกศิษย์เยอะมาก เวลาเขาบอกเลยนะ อยู่คอนโดไม่มีที่ทางเดินจงกรม ทุกคนว่าตัวเองไม่มีที่ปฏิบัติไง ถ้าสถานที่ปฏิบัตินะ ถ้าเราหาของเรา เราจะปฏิบัติของเรา แล้วนี่มันเป็นภาระ ถ้ามันเป็นภาระนะ

“สถานที่ปฏิบัติธรรม ผมควรทําหรือไม่ จะผิดหรือไม่”

ไม่ผิด แต่เรารับภาระนั้นได้หรือไม่ แล้วเป็นภาระขึ้นไปนะ พอมันเปิดขึ้นมา พอเริ่มต้นใหม่ๆ มันก็มีคนมาปฏิบัติบ้าง แล้วพอนานไปๆ นะ ทีนี้เราต้องรับผิดชอบ ต้องซ่อมแซมดูแลรักษา โอ้โฮ! เป็นภาระไปหมดเลย ทั้งๆ ที่ว่าเราทําของเราไว้อันสองอันก็พอ แล้วเราภาวนาของเราคนเดียว โอ๋ย! สบาย ถึงเวลาแล้วเราภาวนาของเราเลย เอาตัวเองให้รอดได้ แล้วใครจะมาขอพึ่งพาอาศัยคนสองคนแล้วแต่ ถ้ามันจะมากขึ้นอะไรขึ้นนั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง ถ้ามันมากขึ้นนะ แต่เวลามันมีปัญหาก็ปัญหาขึ้นมา นี่ปัญหาเรื่องปฏิบัติธรรม

๒. เรื่องปัญหาที่ผู้หญิงเขามาจริงจังกับเรา แล้วเราไม่อยากจริงจังกับเขา

ถ้าเขามาจริงจังกับเรานะ ตอนนี้เราไม่อยากจริงจังกับเขา พอเวลามันผ่านไปจะมาเสียดายทีหลังนะ เวลาเขามาชอบเรา เราก็ไม่ชอบเขา ถึงเวลาเราจะไปชอบเขา คนอื่นก็ไม่ชอบเรา มันไม่พอดีทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันไม่พอดีทั้งนั้น

ทีนี้เขาบอกว่า เขาเคยมีภรรยามาแล้ว แล้วเขาเคยหย่ามาแล้ว

นี่เคยหย่ามาแล้ว เราก็เห็นโทษของมันอยู่แล้ว ถ้าเห็นโทษของมันอยู่แล้วนะ ถ้ามันเป็นสดๆ ร้อนๆ แผลสดๆ ร้อนๆ มันยังจําไง แต่ถ้าพอมันแผลเป็นขึ้นมา เดี๋ยวมันก็คิดประหวัดไปร้อยแปดพันเก้า แต่เรามีสติปัญญาของเรา เวลาคุยกับเขาน่ะถูกต้อง

เราเกิดมา เกิดมาเป็นสัตว์ร่วมโลก เราเกิดมาเป็นญาติกันโดยธรรม ถ้าเราเกิดมาแล้วเรารู้จักกันได้ เราปรึกษาหารือกันได้ เราเป็นที่พึ่งอาศัยกันได้ แต่ถ้าเป็นภาระที่มันเป็นภาระเกินไปนะ เวลาคนมันใกล้ชิดไปแล้วเดี๋ยวมันก็จะมีผลกระทบไง ถ้ามีผลกระทบ เห็นไหม

การครองเรือนนี้แสนยาก การครองเรือนนี้ทุกข์มาก ความเป็นทุกข์ในการครองเรือน ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วิดทะเลทั้งทะเลเลย เอาปลาตัวเดียว

แต่ถ้าเราเป็นผู้พึ่งพาอาศัยกันได้แล้วมันไม่เหมือนการครองเรือนนะ อย่างไรมันก็ไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกันหรอก แล้วเวลามันไม่เหมือนกันมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง นี่พูดถึงว่า อยู่ที่เรา เรามีสติปัญญามากน้อยแค่ไหน ฉะนั้น มีสติปัญญามากน้อยแค่ไหนนะ มันก็วาสนาของคนไง หวานอมขมกลืน เวลามันหวานอมขมกลืนไปแล้วมันก็เป็นเรื่องอย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าเวลาอยู่ด้วยคนเดียว เราก็อยาก

อย่างที่ว่าเหตุผลของเขา มีครอบครัวมีความสุขกว่า อยู่คนเดียวไปแล้วเวลาแก่เฒ่าไปจะพึ่งพาอาศัยใคร เวลาแก่เฒ่าขึ้นมา แก่เฒ่ามีคู่ครองขึ้นมา คู่ครองเขาไม่ดูแลด้วย

เรานี่เป็นพระ ได้ยินเรื่องนี้มามาก พ่อแม่มีลูกมีเต้ามหาศาลเลย แล้วลูกเต้ามันทิ้งๆ ขว้างๆ เจ็บชํ้านํ้าใจมากกว่านั้นอีก

เวลาคนที่เขามีครอบครัวแล้วเขาไม่มีลูกไง เขาเป็นข้าราชการผู้ใหญ่นะ เขาสองคนตายายไม่มีบุตรไง แล้วเขาไปเฝ้าพระเทพฯ พระเทพฯ ไปใต้ ที่ใต้มันมีที่สงเคราะห์เลี้ยงคนแก่อยู่ เวลาแกไป แกเป็นตํารวจ แกไปรักษาความปลอดภัย สุดท้ายแกก็สงสัย พอสงสัยแล้วแกไปดูทีหลังนะ พอเสร็จงานแกแล้วแกไปโดยส่วนตัวน่ะ ไปเห็นคนแก่ โอ้โฮ! เป็นที่สงเคราะห์ผู้เฒ่าผู้แก่ แล้วแกเองแกไม่มีลูก แกก็อยากมีลูกมาก แกก็ไปถามคนแก่ว่า ป้าๆ มีลูกไหม มี ตาๆ มีลูกไหม มี มีแล้วมันเอามาทิ้งไว้ที่สถานสงเคราะห์น่ะ

ความคิดเขาเกิด นี่เขาเล่าให้เราฟังเองนะ ความคิดเขาขึ้นมานะ ตื้นตันใจขึ้นมาเลย เออ! เราไม่มีบุตรน่ะดีแล้วแหละ ถ้ามีเป็นอย่างนี้นะ เราจะเสียใจซํ้าสอง เราจะเสียใจสองเท่าน่ะ

นี่เขาไม่มีบุตรเขาก็อยากมีมาก เขาอยากมีบุตรมากนะ เขาเป็นข้าราชการผู้ใหญ่นะ ตํารวจชั้นผู้ใหญ่แล้วเขาไม่มีบุตรเขาก็อยากมีบุตรมากๆ สุดท้ายแล้วโดยหน้าที่การงานต้องไปรักษาความปลอดภัยพระเทพฯ พระเทพฯ ไปสงเคราะห์ทางภาคใต้ เสร็จงานแล้วเขาก็ไป ไปถามนะ ป้ามีลูกไหม มี ตามีหลานไหม มี มีทั้งนั้นเลย แต่มันเอามาทิ้ง มันเอาแต่ตัวมันรอดกันน่ะ นั่นน่ะ นี่มันเป็นความเห็นของเขา นี่คนที่เขาไปเจอประสบอย่างนี้เขาก็มี

แต่นี้ว่าเวลาแก่เวลาเฒ่าแล้วใครจะดูแล

เวลาเราแก่เราเฒ่าขึ้นมา คนแก่ที่รักษาสุขภาพนะ เขาดูแลเขาจนวันตาย เขาดูแลตัวเขาเองได้หมด นี่เราไปคิดวิตกวิจารณ์กันไปไง เราวิตกวิจารณ์อยากให้คนมาดูมาแล เราดูแลตัวเองไม่ได้หรือไง ถ้าเราดูแลตัวเองได้ด้วย ยิ่งปัจจุบันนี้ ปัจจุบันนี้นะ ทางเทคโนโลยีทางการแพทย์เจริญ เขามีผู้รับดูแลเยอะแยะไป แล้วถ้าไม่ดูแลนะ เดี๋ยวเราไปลงในเว็บไซต์น่ะ โอ้โฮ! คนทุกข์คนยากเปิดบัญชี เดี๋ยวมาเต็มเลย ตอนนี้กําลังดังมาก อันนี้พูดถึง นี่พูดเป็นเกร็ดเฉยๆ

แต่ถ้าเรามีสติปัญญามันก็เรื่องของเรานะ นี่เรื่องของเรา เรื่องการจะเปิดสถานที่ปฏิบัติธรรม ถ้าเราจะปฏิบัติธรรม เราเห็นด้วยร้อยเปอร์เซ็นต์เลย แต่ถ้าจะเปิดสถานที่ปฏิบัติธรรมมันเอาภาระ เอาความที่เราจะต้องไปบริหารจัดการไปตั้งค่อนหนึ่ง อย่าว่าครึ่งนะ ค่อนเลย แล้วทีนี้จะเดินจงกรมก็ห่วงแต่คนนู้น จะเดินจงกรมก็ห่วงแต่คนนี้ จะนั่งสมาธิแล้ว นู่นก็จะปิดไม่ได้ นู่นก็ยังเปิดไม่ได้

ไม่มาเป็นพระสงบจะรู้ บริหารวัดอยู่นี่ นี่ขนาดอย่างนี้นะ วันศุกร์หกโมงเย็นปิดประตู ไม่อย่างนั้นมันจะมาบอกว่า รอก่อนได้ไหม สี่ทุ่ม มันจะให้รอเปิดประตูให้มันนะ ปิดหมด ปิดทั้งนั้น ถ้าเวลาเปิดสถานที่ปฏิบัติธรรม ถ้ามันเป็นความเป็นภาระอย่างหนึ่ง แต่การปฏิบัติธรรม เห็นด้วย

ฉะนั้น ไอ้กรณีนี้ยิ่งเกิดมีผู้หญิงมาจริงจังกับเรา เพราะเคยมีภรรยามาแล้ว หย่าร้างมาแล้ว แล้วเราคิดว่าเราจะมาปฏิบัติธรรมแล้ว ให้จิตใจมั่นคง มั่นคงเข้มแข็งของเรา แต่ถ้ามันเป็นเรื่องการสงเคราะห์กัน เรื่องการมีนํ้าใจต่อกัน เราคิดว่าควร เราควรมีนํ้าใจกับสัตว์โลกทั้งหลาย เราควรมีประโยชน์ตรงนั้น นี่พูดถึงจะเปิดที่ปฏิบัติธรรม

ถาม : เรื่อง “การทําสังฆเภท”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพ กระผมมีข้อสงสัยเรื่องสังฆเภท มีในเว็บไซต์ต่างๆ ในเว็บพันทิปก็ดี กล่าวว่า “ธรรมยุตทําสังฆเภท” ผมอยากให้หลวงพ่อช่วยอธิบายเพื่อคนที่สงสัยในเรื่องการแยกนิกายระหว่างมหานิกายกับธรรมยุต แต่ถ้าสังฆเภท ฆราวาสทํากับพระทํา อย่างไหนเป็นสังฆเภท

แต่ในความเข้าใจของผมเอง ผมว่าไม่ได้เป็นสังฆเภท เพราะพระธรรมยุตบวชใหม่ในนิกายสีมากัลยาณีมีมาก่อนแล้ว ผู้ที่บวชก็มีความเห็นเป็นสัมมาทิฏฐิ ซึ่งต่างกับความเห็นของพระเทวทัตที่แยกสงฆ์ออกไปจากความถูกต้องไปเป็นความเห็นผิด ซึ่งข้อเท็จจริงแตกต่างกันกับกรณีของพระธรรมยุต ผมเลยวินิจฉัยว่า การที่แยกมาเป็นธรรมยุตไม่เป็นสังฆเภท

ตอบ : อันนี้คําถามเนาะ ถ้าไม่เป็นสังฆเภทมันก็จบแล้วไง เพราะมันไม่เป็นสังฆเภท

ฉะนั้น เขาบอกว่า ถ้าเวลาสังฆเภทๆ ไอ้กรณีนี้มันเป็นกรณีที่ว่าเหน็บแนมกันมาตลอด เป็นการเอามาเสียดสีกันมาตลอด การเสียดสี เพราะคนที่มีกิเลสมาก คนที่มีอิจฉาตาร้อนในใจมันก็คิดว่ากันไปไง

แต่ถ้าคนที่เป็นธรรมๆ อย่างเช่นเรา เราจะบวชนี่นะ เราเคยบวชมหานิกายมาแล้ว เราเป็นคนโพธาราม ไม่มีธรรมยุตหรอก เราบวชมหานิกายมาแล้ว พอบวชเสร็จแล้วพ่อแม่ขอร้องให้สึกก็สึกไป แล้วเวลามีปัญหา เราจะมาบวชใหม่ นี่เราเลือกเอง เราเลือกเอง เพราะมหานิกายเราก็บวชมาแล้ว เยอะแยะไปหมด เราเคยอยู่กับมหานิกายมา มหานิกายพยายามจะบอกเลยว่าธรรมยุตเป็นแค่เศษเสี้ยว เป็นผู้ที่เห็นแก่ตัวร้อยแปด เราอยู่กับมหานิกายมา มหานิกายกรอกหูเรามาเยอะเลย เราก็รับรู้ไว้ เพราะตอนนั้นเราบวชแบบประเพณี บวชแบบวัยรุ่นมันก็ไม่รู้อะไรหรอก เขาว่าอย่างไรก็ว่าตามกันไป แต่ก็ไม่ได้เชื่อถืออะไรทั้งสิ้น แต่ก็ฟังไว้ เพราะเราเป็นบุคลากรในฝ่ายนั้น

แต่เวลาเราจะมาบวชอีกทีเรามาคิดว่าถ้าบวชแล้วเราต้องการหาครูบาอาจารย์ เราเคยศึกษาประวัติของหลวงพ่อปาน ที่เวลาไปบวช เวลาบวชแล้ว ถ้าบวชแล้วออกธุดงค์ต้องบิณฑบาตกับเทวดา ต้องนอนอยู่ห่างหมู่บ้านหนึ่งกิโลเมตร

เราก็คิดนะ เออ! ถ้าธุดงค์แบบนี้สงสัยตายแน่ๆ เลย เพราะคนอย่างเราเทวดาไม่มาใส่บาตรหรอก คนยังไม่อยากจะใส่เลย เอาเทวดาที่ไหนมาใส่ อดตายแน่ๆ เลย

แต่พอมาอ่านประวัติหลวงปู่มั่นน่ะ ท่านอยู่แบบมนุษย์ อยู่แบบคนนี่ไง ปฏิปทาของพระกรรมฐาน พอเราอ่านแล้ว เออ! อย่างนี้เราทําได้ อย่างนี้เราทําได้

ที่เราเลือก เราเลือกเพราะว่าแนวทาง เราเลือกแนวทางที่ปฏิบัติ แนวทางที่มีคนชักนํา เราเลือกว่าที่มีครูมีอาจารย์ เหมือนเวลาคนป่วย คนป่วยเราไปโรงพยาบาลไหนที่มีหมอ หมอที่มีความชํานาญ เราก็อยากไปโรงพยาบาลนั้นใช่ไหม เวลาใครเจ็บไข้ได้ป่วยในประเทศไทยก็จะไปศิริราช อย่างอื่นไม่เอา เอาศิริราชเพราะอะไร เพราะมันมีหมอที่น่าเชื่อถือที่น่าไว้วางใจไง

นี่เวลามาบวชเหมือนกัน เวลาบวชเราก็บวชธรรมยุต เพราะธรรมยุตมีครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมยุต แต่เราก็ไม่รู้ว่าธรรมยุตกับมหานิกายมันมาอย่างไร เราก็ไม่รู้ ตอนบวชใหม่ๆ ไม่รู้หรอก เราไม่รู้เรื่อง เราไม่รู้เรื่อง เขาบอกว่าธรรมยุตทําสังฆเภทๆ

ถ้าธรรมยุตทําสังฆเภทนะ เถรสมาคม กฎหมายมันต้องบังคับใช้ไง เราบอกว่า เลิกพูดกันเสียที เพราะในเถรสมาคมมันมีธรรมยุตกับมหานิกายอยู่ร่วมกัน แล้วมาอยู่ร่วมกันแล้ว กฎหมาย ดูสิ พรบ.สงฆ์เขารับรอง พรบ.สงฆ์เขารับรอง รับรองเถรวาท รับรองธรรมยุต รับรองมหานิกาย ถ้ามันผิด มันเป็นสังฆเภท แสดงว่ากฎหมายนี่รองรับของผิดกฎหมายหรือ กฎหมายมันยอมรับความผิดกฎหมาย มันเป็นไปได้ไหม

นั่นมันเป็นสงฆ์ไทย มันอยู่ในสงฆ์ไทย อยู่ในการยอมรับโดยกฎหมาย กฎหมายยอมรับ กฎหมายบังคับใช้ว่าในเมืองไทยมันมีพระประเภทใดๆ ถ้ามันผิด กฎหมายก็ต้องบังคับใช้สิว่ามันผิด ผิดก็ต้องลงโทษ นี่กฎหมายเขารองรับ มันจะผิดตรงไหนล่ะ มันไม่ผิด มันไม่ผิด ถ้ามันผิดมันต้องมีผลรองรับตรงนั้น แล้วถ้ามันไม่ผิด มันไม่ผิดแล้ว

เขาก็บอกว่า เป็นการแยกสงฆ์

มันน่าเห็นใจนะ เวลาอย่างเช่นเราเจ็บไข้ได้ป่วยเราไปโรงพยาบาล เราก็อยากมีหมอที่ดี มีเครื่องมือแพทย์ที่ดี นี่ก็เหมือนกัน ผู้ที่บวชมาแล้ว บวชมาแล้วก็อยากจะมีแนวทางในการปฏิบัติ อยากมีครูบาอาจารย์ พระจอมเกล้าฯ ท่านบวชแล้วท่านก็อยากปฏิบัติของท่าน ท่านธุดงค์นะ ท่านพยายามสร้างทําคุณงามความดีของท่าน สุดท้ายแล้วท่านก็ต้องสึกไปเป็นพระจอมเกล้าฯ นี่ไง แล้วท่านตั้งมาด้วยอํานาจวาสนาบารมี มันก็เป็นคณะธรรมยุตมา

เราจะบอกว่า ทั้งธรรมยุต ทั้งมหานิกาย มีทั้งดีและเลว พระที่ดีๆ ในมหานิกายก็เยอะ พระธรรมยุตที่เป็นพระดีๆ ก็เยอะ แต่ธรรมยุต ไม่ใช่ว่าธรรมยุตจะดีทั้งหมด เพราะในสังคมของคน คนมีทั้งดีและชั่วปนกัน คนมีทั้งดีและเลวปนกัน ไม่มีว่าถ้าตีตราธรรมยุตแล้วต้องเป็นพระดีหมด ตีตราเป็นมหานิกายต้องพระดีหมด ถ้ามันดีหมด ตํารวจก็ไม่ต้องจับ ตํารวจพระก็ไม่ต้องมี เช้าบิณฑบาตขึ้นมามันก็จะไม่ไปยืนรอกันอย่างนั้น เพราะมันบวชแล้วต้องเป็นคนดี แต่มันบวชมาแล้วมันก็มีดีและชั่ว

ฉะนั้น ไอ้ตรานี่ หลวงปู่มั่นท่านบอก ธรรมยุต มหานิกาย ไก่มันก็ยังมีชื่อ ธรรมยุต มหานิกาย มันก็แค่ชื่อ แค่ชื่อ แบรนด์มันทําให้คนดีไม่ได้หรอก มันจะดีจะชั่วมันอยู่ที่พฤติกรรม อยู่ที่การประพฤติปฏิบัติ อย่าเอาตรงนั้นมาอ้างอิง เราไม่รับประกันว่าธรรมยุตดีหมดนะ แต่เขาบอกถ้าเป็นสังฆเภท ถ้าเป็นสังฆเภทแล้วมันจะปิดกั้นมรรคผล

ดูหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเราเป็นพระอะไร หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติมา ใครจะพูดอย่างไรมันเรื่องของเขา เราพยายามจะไม่พูดถึงเรื่องนี้ เพราะถ้าพูดถึงเรื่องนี้แล้วมันเป็นการตอกลิ่ม เป็นการแบ่งแยกไง แต่เราเชื่อของเรา เราเชื่อของเราว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ หลวงปู่แหวน หลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ขาว หลวงปู่พรหม อาจารย์สิงห์ทอง หลวงปู่ลี เราเชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เราเชื่อ เราเชื่อเพราะอะไร เราเชื่อเพราะเราคลุกคลีอยู่กับท่าน เราได้ฟังเทศน์ท่าน เราได้ฟังธรรมของท่าน ท่านเป็นคนชี้ทางให้เรา ท่านเป็นคนชี้แนวทาง คนที่ไม่เคยไปผ่านทางนั้นจะชี้แนวทางได้อย่างไร

ดูสิ วิศวกรรม เขาจะเจาะภูเขาเจาะถํ้า เขาจะขุดอุโมงค์ เขายังต้องมีทางวิศวกรรมของเขา ต้องมีการคํานวณของเขา ในการเจาะอุโมงค์ระหว่างสองอุโมงค์ ระหว่างภูเขาเจาะมาชนกันพอดี เขาคํานวณของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ของเราท่านจะมาภาวนาในทางจิต ท่านมีแนวทางของท่าน ท่านมีแนวทางของท่าน แล้วบอกสังฆเภทๆ

สังฆเภทอะไร พระอรหันต์เต็มเลย สังฆเภท เห็นไหม ตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ตั้งแต่หลวงปู่แหวน หลวงปู่ขาว หลวงตา หลวงปู่พรหม พระอรหันต์ทั้งนั้น

โดยทางกฎหมาย โดยทางกฎหมายเรื่องธรรมยุตทําสังฆเภทๆ ทางกฎหมาย กฎหมายก็รองรับอยู่แล้วว่าไม่เป็นทางกฎหมาย จบ ถ้าทางกฎหมายจบแล้วไม่ต้องมาเสียดสี ไม่ต้องมาตอกลิ่ม ไม่ต้องมาแบ่งแยก

ในทางพฤติกรรม ในทางพฤตินัย ในการประพฤติปฏิบัติ ในความเป็นจริง ในความเป็นจริงครูบาอาจารย์ของเราท่านสําเร็จมามหาศาลเลย ในทางของเราๆ แล้วเวลาสําเร็จมาแล้ว สําเร็จก็สําเร็จเฉพาะผู้ที่ปฏิบัติ สําเร็จเฉพาะครูบาอาจารย์ ไม่ใช่ธรรมยุตสําเร็จ

ธรรมยุตไม่สําเร็จ เพราะธรรมยุตเป็นธรรมยุต ธรรมยุตเป็นแบรนด์ ธรรมยุตเป็นชื่อ แต่คนที่สําเร็จ คนที่สําเร็จคือหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไง คนที่สําเร็จๆ คือครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติจริงไง ถ้ามันสําเร็จ มันสําเร็จอย่างนั้น สําเร็จเพราะการกระทําดี เพราะทําคุณงามความดี มันไม่ใช่สําเร็จเพราะธรรมยุตหรอก มันสําเร็จเพราะท่านทําของท่านดี

เวลาหลวงปู่มั่น ดูสิ เวลาท่านสั่งสอนท่านบอกว่ามันก็แค่ชื่อ มันก็แค่ชื่อน่ะ ทําดีมันก็ได้ดีทั้งนั้นน่ะ ใครทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว แล้วนี่ก็เหมือนกัน มันก็แค่ชื่อ ถ้าแค่ชื่อ

เขาบอกทําสังฆเภท นี่เขาพูดนะ ระหว่างธรรมยุตกับมหานิกาย แล้วเขาถามว่า สังฆเภท ฆราวาสทําและพระทํา อย่างไหนเป็นสังฆเภท

ถ้ามันยุแหย่ ถ้ายุแหย่ ถ้าโยมทํา ถ้าเป็นฆราวาสทํา ฆราวาสก็ยุแหย่ให้พระแตกแยกนั่นแหละ เขาบอกต้องเป็นพระเท่านั้นถึงเป็นสังฆเภท ในธรรมวินัยไง เพราะพระเป็นคนทํา อย่างเทวทัต เทวทัตเขามีเป้าหมายของเขา เขามีจิตใจ พอจิตใจระลึกคิดจะทํา สิ่งเป็นฌานโลกีย์ของเขาหายหมดเลย เขาเหาะเหินเดินฟ้าได้นะ เขาทําสิ่งใดได้ เวลาเขาคิดปั๊บ ญาณเสื่อมหมดเลย ฌานของเขา ปัญญาของเขาเสื่อมหมดเลย เขาทําอะไรไม่ได้เลย นี่เวลาถ้าทําสังฆเภทมันเป็นแบบนั้น

แล้วนี่บอกทําสังฆเภทๆ ดูครูบาอาจารย์เราสิ หลวงปู่มั่นเทศนาว่าการอยู่เชียงใหม่ สี่ทุ่มมาแล้ว เทวดามาแล้ว พรหมมาแล้ว เวลาเทวดามาใส่บาตรหลวงปู่ชอบอย่างนี้ เทวดามาเอาอาหารทิพย์จะมาลูบไล้ร่างกายหลวงปู่ชอบอย่างนี้ แล้วเรื่องอย่างนี้นะ หลวงตาท่านรู้อยู่เต็มหัวอก เวลาประวัติหลวงปู่มั่นท่านไม่เคยเขียนเลย ท่านไม่ระบุชื่อ ท่านเอาแต่คุณธรรม เอาแต่ความดีนั้นมาเปิดเผย

นี่เหมือนกัน นี่พูดถึงถ้ามันยืนยัน มันยืนยันกันอย่างนี้ มันยืนยันพฤติกรรมไง ยืนยันโดยพฤตินัย พฤตินัยว่ามันเป็นสังฆเภทจริงหรือไม่จริง ถ้าเป็นสังฆเภทจริง สมาธิยังทําไม่ได้เลย ไม่มีสมาธิเลย ได้แต่ไปกว้านเอาฟืนเอาไฟมาเผาใจของตนแล้วก็เที่ยวโพนทะนาไปว่าตัวเองมีคุณธรรมๆ โพนทะนาไปแล้วมันได้อะไร มันไม่มีความจริงในใจเลย

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราอยู่ในป่าในเขาเงียบกริบ มีแต่พวกเราไปแสวงหา พวกเราแสวงหา พวกเรามีศรัทธามีความเชื่อของเรา พวกเราแสวงหา แสวงหาความจริงไง นี่ความจริงมันเป็นแบบนี้ ความจริงเขาไม่โฆษณาชวนเชื่อ ความจริงเขาไม่ต้องมาโพนทะนา ความจริงมันเป็นความจริง กลิ่นของศีลกลิ่นของธรรมหอมทวนลม

แต่นี่มันมาเสียดสีกันน่ะ มันมาพูดกันน่ะ เรื่องสังฆเภทๆ น่ะ สังฆเภทก็พูดไป สังฆเภทมันมีผลของมัน มันมีผลของมันในการปิดกั้นมรรคผล มันทําให้หัวใจนั้นเข้าสู่ธรรมไม่ได้ มันมีเหตุมีผลของมันในความเป็นสังฆเภท นี่เวลามันพูดกันว่าสังฆเภทๆ แต่ครูบาอาจารย์ของเราทํากันแล้วผลมันตรงข้ามหมดเลย ผลมันตรงข้ามหมดเลย

นี่พูดถึงนะ จริงๆ เราไม่อยากลงรายละเอียด ไม่อยากลงไป ลงไปแล้วมันแก้ได้หมดน่ะ เวลาคําพูดมันแก้ได้หมด แล้วมันก็มีอย่างนี้มาตลอดไง แต่นี้พอมีอย่างนี้มาตลอด มันก็อย่างว่าแหละ บางทีมันก็เป็นการโยนหินถามทางแหย่ไปเรื่อยๆ เพราะตัวเองทําไม่ได้ไง แต่ถ้ามันทําได้ๆ นะ มันก็จบ

นี่ความเห็นของเขา เขาบอกเขาเป็นนักกฎหมายนะ เขาถาม แล้วเขาก็มีความเห็นของเขาว่ามันไม่เป็น

ถ้ามันไม่เป็น เราก็ไม่เป็น คือเขาแหย่ เวลาเขาแหย่นะ เราอยู่กับหลวงตา หลวงตาท่านจะพูดบ่อย ถ้าอะไรมันเป็นประเด็นขึ้นมา เราอย่าไปยุ่งกับเขา บอกว่า ถ้าไปแหย่ก็บอกว่ามันเหม็นน่ะ มูตรคูถมันเหม็น ยิ่งไปเขี่ย กลิ่นมันยิ่งไปใหญ่

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เขาจะพูดให้คนสนใจในพฤติกรรมของเขา เขาจะสนใจว่าจะจุดประเด็นน่ะ จะทําให้มันเป็นประเด็น แต่ถ้าเราไม่เอาให้มันเป็นประเด็น เราไม่ไปสนใจมัน มันก็ต้องจางไป แล้วมันก็ทําอย่างนี้ มันไม่มีอะไรจะทํา งานว่างเกินไปไง อย่างของเรา เราจะแสวงหาหัวใจของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะเอาความจริงของเรา

ฉะนั้น กรณีอย่างนี้มันมีของมัน มันเป็นความเห็นของเขา สังคมเป็นอย่างนั้น แล้วเวลาใครจะมาทําความดี ใครจะทําคุณงามความดีมากขึ้นไปหน่อยหนึ่งมันก็จะเกินหน้าเกินตา

ในมหานิกายในสายหลวงปู่ชา ผู้ที่ปฏิบัติก็เยอะ ในมหานิกายที่ไปอยู่กับหลวงปู่มั่นน่ะ หลวงตาท่านไปเยี่ยมแถวปากช่องเยอะแยะ ถ้าทําดีๆ นะ คนที่ทําดีๆ เพียงแต่ว่าเวลาคนไปทําดีแล้วน่ะ อย่างเช่นหลวงปู่ขาว หลวงปู่ฝั้น ท่านเป็นมหานิกายมาทั้งนั้นน่ะ สมัยนั้นทางอีสานมีแต่มหานิกาย เพราะธรรมยุตยังไม่เจริญไง

แล้วสุดท้ายแล้วหลวงปู่ฝั้นท่านไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ไปอยู่กับหลวงปู่มั่นคือว่าท่านอยากจะประพฤติปฏิบัติแล้วมีแนวทางท่านสั่งสอนไง นี่ครูบาอาจารย์เล่าต่อๆ กันมา แล้วท่านก็ได้ประโยชน์ ได้ประโยชน์จากหลวงปู่มั่นมหาศาลเลย เพราะหลวงปู่มั่นเป็นคนชี้ทางให้ท่าน

เวลาคนไข้ไปหาหมอ หมอให้ยา หมอดูแลเราทุกอย่างเลย แล้วเวลาหมอแก่เฒ่า เพราะอะไร เพราะถ้าเป็นนานาสังวาส ห้ามอยู่ ห้ามร่วม ห้ามกินห้ามนอนร่วมกัน ถ้าห้ามกินห้ามนอนร่วมกันน่ะ หลวงปู่ฝั้นท่านได้ประโยชน์จากหลวงปู่มั่นแล้วท่านจะตอบสนองบุญคุณหลวงปู่มั่นน่ะ อย่างเช่นรับประเคนอย่างนี้ อย่างเช่นรับประเคนยาแล้วถวายท่าน อยากจะสนองตอบท่านน่ะ ท่านคิดของท่านอย่างนี้ท่านถึงได้มาญัตติเป็นธรรมยุต

หลวงปู่ฝั้นท่านพูดเอง ท่านพูดให้ลูกศิษย์ของท่านฟังเองบอกว่า เราได้ประโยชน์จากท่านมหาศาลเลย แล้วเราจะตอบแทนบุญคุณท่านบ้าง เราจะมีกตัญญูกับท่านบ้าง แต่เราทําอะไรไม่ได้ เพราะอะไร เพราะสุภาพบุรุษ ถ้าเป็นมหานิกาย เขาว่าเขาก็เป็นมหานิกาย ถ้าเป็นธรรมยุต เขาก็ว่าเป็นธรรมยุตถือวินัยแตกต่างกัน เพราะถือวินัยแตกต่างกันเลยเป็นนานาสังวาส เป็นนานาสังวาส เธอจะอยู่ร่วมกัน กินร่วมกัน นอนร่วมกันไม่ได้ ฉะนั้น นานาสังวาส เขาอยู่ด้วยกัน อยู่ด้วยกัน แต่เขาแยกกันอยู่

อย่างเช่นของเราน่ะ กุฏิของเราหลังๆ ก็ไม่ได้นอนร่วมกันอยู่แล้ว เวลาฉันก็ฉันบาตรใครบาตรมัน มันก็ไม่ต้องอยู่ด้วยกันอยู่แล้ว เวลาลงอุโบสถ อุโบสถก็แยกกันลง แต่มันก็ทํากิจกรรมของตนเหมือนกันทั้งนั้นน่ะ เพราะว่านานาสังวาส ห้ามอยู่ ห้ามนอน ห้ามกินร่วมกัน ห้ามหมด ห้ามอยู่ไหนๆ ห้ามมันอยู่ในธรรมวินัยไง

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านลงอุโบสถ เวลาท่านฝึกหัดพระมหานิกายเป็นพระดีๆ เยอะแยะเลย แต่เวลาจะลงอุโบสถ ท่านก็ลงอุโบสถเฉพาะท่าน ลงอุโบสถ แล้วพวกนั้นให้แยกลงอุโบสถ นี่ไง ท่านทําๆ ก็มีคนบอกว่าพระยังแบ่งแยก

คนดีๆ นะ เวลามันขับรถในกรุงเทพฯ ไม่มีไฟเหลืองไฟแดง คนอื่นเขาจอดกันหมด มันฝ่าไปหมดเลย ไฟเหลืองไฟแดงมันเป็นกติกาทางสังคม ธรรมและวินัยมันเป็นกติกาของวัฏฏะเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทวดา อินทร์ พรหมก็เข้าใจเรื่องนี้ เวลาเทวดา อินทร์ พรหมจะมาฟังเทศน์หลวงปู่มั่น จะฟังเทศน์บทอะไร จะฟังเทศน์เรื่องอะไร

เทวดามาเตือนหลวงปู่มั่นไง บอกเวลาท่านจะมาพบหลวงปู่มั่นน่ะ พระเวลานอน นอนไม่สํารวมระวัง แล้วหลวงปู่มั่นก็มาบอกพระไง แก้กับเทวดาก่อน บอกพระนอนหลับ นอนหลับมันก็ขาดสติ มันก็นอนธรรมดาอย่างนั้นน่ะ

อ้าว! ถ้าอย่างนั้นก็นอนในที่ลับหน่อย อย่าให้มันประเจิดประเจ้อ

นี่มันเป็นกติกาของวัฏฏะ ถ้าเป็นกติกาของวัฏฏะ แล้วครูบาอาจารย์ของเราถ้าถือธรรมวินัยคือเคารพวินัย ที่เวลาหลวงตาท่านบอกเลย “เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไปแล้วแสดงธรรม”

นี่ไง ธรรมวินัย ธรรมวินัยเป็นศาสดาของเรา ธรรมวินัยนี้ห้ามไว้ไง หลวงปู่มั่นท่านเคารพ ท่านเคารพพระพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ของเราถ้ามีคุณธรรมในใจ ท่านเคารพพระพุทธเจ้า เคารพพระพุทธเจ้าก็คือเคารพธรรมวินัย ธรรมวินัยบัญญัติไว้อย่างไรก็ทําตามนั้น

แต่จิตใจของเราไม่ถือสากัน จิตใจของเรามีนํ้าใจต่อกัน แต่สิ่งที่บัญญัติไว้ บัญญัติไว้นั่นก็เคารพ ก็แค่นั้น แล้วก็ออกไปก็ “แหม! มันแบ่งแยก”

ไอ้คนพูดนั่นแหละมันแบ่ง ไอ้คนที่ทําเขาไม่ได้แบ่ง เขาทําคุณงามความดีของเขา นี่พูดถึงในความเห็นของสังคม ความเห็นของโลก ปัญญาของเราไม่เท่าทันครูบาอาจารย์เราหรอก ปัญญาของเรา ความรู้สึกนึกคิดเราไม่ทันท่านหรอก ท่านทําของท่านเป็นประโยชน์กับท่าน

นี่พูดถึงว่าธรรมยุตทําสังฆเภท

ไม่ แต่ท่านจะทําคุณงามความดีของท่าน ท่านจะเป็นแบบอย่างของท่าน แล้วเวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านพูด เวลาหลวงปู่มั่น เพราะหลวงปู่เจี๊ยะอุปัฏฐากหลวงปู่มั่นอยู่ที่เชียงใหม่ เวลาท่านจะลงมา หลวงปู่เจี๊ยะถามว่าทําไมออกจากเชียงใหม่

จะไปเอาหมู่ คือจะไปสร้างศาสนทายาท เพราะอยู่ที่เชียงใหม่ พระตามขึ้นไปแต่มันน้อย ถ้าลงมาทางภาคอีสานนี่พระเยอะ แล้วมันเป็นสัปปายะ มันเป็นสถานที่ ท่านลงมาเพื่อเหตุนี้ไง

เวลาท่านลงมา ท่านลงมาเพื่อประโยชน์ทั้งนั้นน่ะ ท่านทําประโยชน์ๆ มันทําประโยชน์กับศาสนา แล้วก็เพราะมีครูบาอาจารย์เรานี่แหละ มันถึงทําให้ฟื้นฟูในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราไม่ได้ฟื้นฟูการปฏิบัติขึ้นมานะ มันยังต่างคนต่างจมอยู่ในมูตรในคูถนั่นน่ะ นี่มันจะดีขึ้นมาๆ ท่านจะปฏิบัติของท่าน

ฉะนั้นบอกว่า ธรรมยุตทําสังฆเภท

ไอ้กรณีอย่างนี้ เพราะเราก็เกิดไม่ทัน เราก็เกิดไม่ทัน ไม่มีใครเกิดทันหรอก แต่ถ้ามันเกิดสภาวะแบบนั้นมันเป็นปัญหาสังคมอย่างนั้น สังคมอย่างนั้น

เขาขวนขวายทําคุณงามความดีกันมา แล้วเวลาทําคุณงามความดีกันมา แล้วสังคมไทยกฎหมายยอมรับหมด เถรสมาคม ในพรบ.สงฆ์ก็ยอมรับทั้งนั้น เพราะในรัฐธรรมนูญ สิทธิของความเป็นมนุษย์ มนุษย์จะนับถือศาสนาใดที่ในการรับรองของกฎหมายไทย กฎหมายไทยยอมรับ ยอมรับกี่ศาสนาล่ะ มีพุทธ อิสลาม คริสต์ ซิกข์ นี่เวลาที่กฎหมายนี้ยอมรับ แล้วกฎหมายยอมรับก็มีสิทธิตามกฎหมาย แล้วนี่กฎหมายยอมรับ ธรรมยุตยอมรับหมด แล้วมันผิดตรงไหนล่ะ มันมีอะไรผิด

มีแต่อิจฉาล่ะผิด อิจฉามันบอกว่าผิด แต่กฎหมายมันบอกว่าถูก แล้วพฤติกรรมในการประพฤติปฏิบัติยิ่งยอดเยี่ยมใหญ่เลย พระครูบาอาจารย์ในสมัยกึ่งพุทธกาลที่มีชื่อเสียง พระป่าทั้งนั้นน่ะ แล้วไม่ใช่มีชื่อเสียงขึ้นมาด้วยหน้าม้า ไม่ใช่มีชื่อเสียงขึ้นมาด้วยการเยินยอกัน

มีชื่อเสียงขึ้นมาด้วยสังคมยอม สังคมยอม ยอมสยบให้กับธรรมของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น กิเลสยอมสยบให้กับคุณธรรมของท่าน แล้วมันจะสังฆเภทที่ไหนล่ะ มันเป็นไปไม่ได้ ไอ้สังฆเภทๆ มันพูดไปเอง มันไม่จริงหรอก ฉะนั้น ถ้ามันเป็นความจริง มันเป็นความจริงอย่างนี้ นี่พูดถึงความเห็นเนาะ

จริงๆ กรณีนี้เราไม่ค่อยพูดถึงมาก เพราะหลวงตาฝึกมา หลวงตาบอกว่า ขี้อย่าไปเขี่ยมัน ท่านเน้นยํ้ากับเราบ่อย อย่าไปยุ่ง เราอย่าไปยุ่งนะ เราทําคุณงามความดีของเรา เราทําคุณงามความดีของเรา เราทําคุณงามความดีของเรา ท่านเน้นยํ้าตรงนี้ตลอด ท่านเน้นยํ้ามาตลอด

ถ้าเมื่อก่อนเรามันก็เป็นธรรมดาของคนประสบการณ์น้อยๆ เนาะ เรายังอายุน้อยอยู่มันก็แบบอยากจะชัดเจนอยากจะแจ่มแจ้ง แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านมีประสบการณ์ รัตตัญญู ท่านอยู่ล่วงราตรีมานาน มันลึกลับซับซ้อนน่ะ มันเป็นปัญหา ถ้าพูดถึงทางโลกเขาบอกเป็นการเมือง เป็นการเมืองเป็นการฉ้อฉล เราเข้าไปเราก็เข้าไปติดกับเขาเปล่าๆ เราทําความดีของเราๆ นี่เพราะเหตุนั้น

ฉะนั้นถึงบอกว่า เรื่องอย่างนี้จริงๆ ไม่ค่อยอยากพูดถึงเลย ไม่ค่อยอยากพูดถึงเลย แต่วันนี้เขาพูดออกมา เขาถามมา เขาถามมาว่า เขาเป็นนักกฎหมายด้วย แล้วเขาก็คิดว่ามันไม่เป็นด้วย แต่เขาอยากจะฟังความเห็นเราบ้างไง

ถ้าฟังความเห็นของเราบ้าง เขาเป็นนักกฎหมาย เราเลยบอกเลย กฎหมายยอมรับธรรมยุตน่ะ มันผิดตรงไหนล่ะ อ้าว! ถูกต้องตามกฎหมาย ถูกต้องตามพฤตินัย ตามนิตินัย ถูกต้องหมดเลย

แต่ไอ้ที่มันพูดๆ มันบอกว่าดีเด่น มันเข้าใจเรื่องธรรมะไหม รู้จักสมาธิ รู้จักปัญญาไหม รู้จักภาวนามยปัญญาไหม รู้จักบุคคล ๔ คู่ที่จิตมันพัฒนาขึ้นไปจนมันทําลายภวาสวะทําลายภพ มันรู้จักไหม ไอ้ที่ว่ามันถูกต้องดีงามรู้จักไหม

แต่ไอ้ที่ว่าทําผิดๆ ท่านทะลุปรุโปร่งหมดล่ะ หลวงตาเทศน์แจ่มแจ้งมาก เวลาเทศน์นะ ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์เอานิพพานมาแผ่ให้เห็นเลย เวลาเราฟังเทศน์ขึ้นมา เวลาหลวงตาท่านฟังเทศน์หลวงปู่มั่น นิพพานหยิบเอาได้เลย เพราะหลวงปู่มั่นท่านพูดออกมาจากใจของท่าน ท่านพูดถึงความเป็นจริงในใจของท่าน บอกนิพพานหยิบจับได้เลย แต่พอท่านเทศน์จบเท่านั้นน่ะ มืดตึ๊ดตื๋อเลย คิดเองไม่ได้ คิดเอง ความฝันเองไม่ได้ แต่คนเป็นบอก อู้ฮู! มันจะหยิบจะเก็บเอาเลย นี่ครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราท่านสมบุกสมบันมา ท่านทําของท่านมา

ฉะนั้น เพียงแต่ว่า อย่างเช่นหลวงปู่มั่นท่านพูด เห็นไหม มันก็แค่ชื่อ ครูบาอาจารย์ของเราท่านไม่ถือไม่สา ท่านเมตตาพวกสัตว์โลกด้วย ถ้าเมตตาสัตว์โลกนะ ฉะนั้น เราเป็นลูกศิษย์ครูบาอาจารย์ไง เราฟัง รับรู้ แล้วเก็บไว้ในใจ

พยายามจะไม่พูดนะ เรื่องนี้พยายามหลีกๆ มาตลอด แต่วันนี้ขอพูดนิดหนึ่ง วันนี้ขอพูดนิดหนึ่ง เพราะพูดไว้เพื่อให้เขาเห็นว่าพวกเราก็มีกึ๋น ธรรมยุตไม่ใช่โง่ๆ หรอก ธรรมยุตมันก็มีภูมิ แต่เขาไม่พูด เอวัง