คํานํา

ศาสนาพุทธเรียบง่ายติดดิน โศลกธรรมของหลวงปู่ดูลย์ อุตโล “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่ต้องอาศัยความคิด” เหตุผลสมบูรณ์กระชับชัดเจน พูดง่าย ทํายาก กว่าท่านจะหลุดพ้นรู้เข้าใจจริง พูดง่ายๆ ท่านปฏิบัติยากเย็นแสนเข็ญมาก่อน ปุถุชนคิดแบบโลกไม่อาจเข้าใจได้จึงตีความสงสัยกัน ปฏิบัติก็จะเอาง่ายรวบรัด ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้ตอบโศลกธรรมนี้ไว้อย่างผู้รู้จริง ทําให้เข้าใจง่าย

ผู้คิดล่วงเกินพระรัตนตรัยเป็นเวรกรรม ให้ขอขมาแล้วภาวนา ทําแต่ความดีก็จะจางไป เมื่อพ้นทุกข์ก็จะหายไปเอง ส่วนความเชื่อพระโพสพ แม่ย่านาง เป็นขวัญกําลังใจ หากอยากพ้นทุกข์ ต้องวางหมด ให้เชื่ออริยสัจ เชื่อสัจจะความจริง บําเพ็ญศีล สมาธิ ปัญญา

ธรรมอยู่ฟากตาย หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น พาปฏิบัติอุกฤษฏ์ แต่ปัจจุบันปฏิบัติลัดสั้นง่ายๆ สบายๆ ไม่มีธรรมในใจ รับรองกันเองเป็นอุปาทานหมู่ ถ้าภาวนาแล้วเป็นทุกข์เป็นยาก มีอาการเกร็ง เป็นเวรกรรม เป็นเหตุให้ใช้สติปัญญา ให้พุทโธชัดๆ เดินจงกรม หากลังเลสงสัย กิเลสสงสัย พุทโธไม่ได้ ให้ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ กรณีพระวินัย ขาดเจตนาอยากได้ไม่เป็นปาราชิก การปฏิบัติยากคราวเริ่มต้น ถ้าตั้งเป้าไว้ ทําให้ได้ ตกภวังค์ให้แก้ไขไปเรื่อยๆ คุ้นชินจนเผอเรอให้มีสติ ถ้าภาวนาเป็น เป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา มีเหตุมีผล เป็นขั้นเป็นตอน ถึงที่สุดวิมุตติธรรม

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
กุมภาพันธ์ ๒๕๖๖

มันเป็นวัฒนธรรม เป็นความเชื่อ
มันเป็นขวัญและเป็นกําลังใจ
ฉะนั้น มันเป็นเรื่อง ถ้าจะบอกว่าจะเป็นไสยศาสตร์ไป
มันก็จะไปว่าเขาแรงเกินไป มันเป็นความเชื่อท้องถิ่นน่ะ
แล้วเป็นขวัญกําลังใจให้คนอยู่ร่มเย็นเป็นสุข
แต่ถ้าจะพ้นจากทุกข์ วางให้หมดเลย
ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗
ศีล สมาธิ ปัญญา ฝึกหัดเพื่อเข้าสู่มรรคสู่ผล

๑

ขวัญกําลังใจ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓ กรกฎาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “คําหยาบในใจเวลาคิดถึงพระรัตนตรัย”

กราบเท้าหลวงพ่อ กระผมเป็นคนที่เคยขอความเมตตาจากหลวงพ่อเมื่อปีที่แล้ว เรื่องมีคําหยาบต่อท้ายเวลาคิดถึงพระพุทธเจ้าหรือเห็นภาพพระสงฆ์ครับ ตั้งแต่ได้รับการอบรมการฝึกทําสมาธิตามคําแนะนําของหลวงพ่อ ตอนนี้คําหยาบเบาบางลง มีไม่บ่อยเท่าแต่ก่อน แต่ก็ยังไม่หายขาดครับ

อยากมาขอความเมตตาจากหลวงพ่อครับ ทุกวันนี้ที่พออยู่ได้ไม่ทุกข์มากก็เพราะการเริ่มมีพื้นฐานของสมาธิบ้างแล้ว เวลามีคําหยาบขึ้นมา สติจะตามทัน ผมก็จะปล่อยลมหายใจแรงๆ เพื่อไม่ให้คําหยาบหลุดลอยออกมาได้ครับ แต่ถ้าผมอยากหายขาด ผมต้องทําอย่างไรดีครับหลวงพ่อ ขอความเมตตาครับ

ตอบ : อันนี้พูดถึงเวรกรรม เห็นไหม เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ตลอด แล้วเราก็ยืนยันตลอด “ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว” ใครทําคุณงามความดีมา มันจะมีบุญกุศลส่งเสริมมา ใครทําบาปอกุศลมา มันจะฝังหัวใจนั้นมา แต่มันจะปะทุออกมาตอนไหนไม่มีใครรู้ เวลาไม่ทําสิ่งใดมันจะเก็บไว้ในหัวใจนะ แต่เวลาจะมาทําคุณงามความดี สิ่งที่เป็นบาปอกุศลมันจะปะทุออกมา

มันมีโยมมาหาเรานะ เขาบอกว่า หลวงพ่อ เขาศรัทธามาก เวลาเข้ามาในศาลามันก็เริ่มต่อต้านแล้ว มันเริ่มมีคําหยาบออกมาเรื่อยๆ แล้วเขาบอก เดินเข้ามาใกล้พระไม่ได้ ยิ่งแรงขึ้นๆ ยิ่งเข้าใกล้พระพุทธรูป โอ้โฮ! มันต้านเลยนะ มันแรงมากเลยนะ แล้วเขาก็บอกนะ เขาต้องถอยออกไปห่างๆ

นี่เราจะบอกว่า เจตนาในปัจจุบันของเขา เขาศรัทธา เขามานี่เขามาด้วยความศรัทธาทั้งนั้นน่ะ แต่ไอ้เวรกรรมอันนั้นน่ะมันปะทุออกมา มันต้านออกมา

มาพูดกับเรานี่นั่งร้องไห้ แล้วคุยกับเรา นั่งร้องไห้ๆ ศรัทธานะ ศรัทธามากเลย แต่เวลาเข้ามาใกล้มันจะมีคําหยาบคําต่างๆ ปะทุออกมาจากในใจ ยิ่งเข้าใกล้พระพุทธรูปนะ มันยิ่งแรงเป็นสองเท่าสามเท่าเลย เขาต้องถอยออกไป

เราก็สอนเขาอย่างนี้ เพราะเรื่องนี้มันเป็นเวรเป็นกรรม คําว่า “เป็นเวรเป็นกรรม” กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน คือสิ่งที่เขาได้กระทํามาแล้ว สิ่งที่เขาทํามา สิ่งที่เกิดขึ้นคือวิบาก คือผล ผลที่มันตอบสนองจากการกระทําอันนั้น

ทีนี้เพียงแต่ว่าเรามีศรัทธามีความเชื่อของเรา เรามีศรัทธามีความเชื่อของเรา ถ้าเราหนีห่างออกไปหรือเราไม่ได้แก้ไข มันจะทําให้เราเบี่ยงเบนออกไป แต่ถ้าเราจะแก้ไขของเรา เราแก้ไขของเรา สิ่งที่เราเคยทํามามันคือสิ่งที่เราไม่เข้าใจหรือเราทําความผิดพลาดมา แต่ในปัจจุบันนี้เราสํานึกได้ เรามีสติปัญญาสํานึกได้ ขออภัย ขอโทษ ขอโทษ นี่ไง เวรระงับด้วยการไม่จองเวรไง เราขอโทษขออภัย

นี่ก็เหมือนกัน เวลามีสิ่งนี้ขึ้นมาแล้ว ถ้ามันจะมีคําต่อต้านคําอะไร สาธุ ตอนนี้ไม่เห็นผิดแล้ว พูดกับตัวเองเลย ตอนนี้ไม่เห็นผิดแล้ว ตอนนี้เห็นถูกแล้วแหละ แต่ไอ้สิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่ทํามา มันมีผลไง เราก็ค่อยๆ เจือจางมันไป เจือจางมันไป ผลมันตามมา ตามมาเหมือนคนที่เขาถามมานี่ เขาถามมาตั้งแต่ปีกลาย มันเป็นอย่างนี้

เราก็บอกว่าให้ภาวนา เวลาก่อนภาวนาให้ขอขมาลาโทษพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วก็พุทโธของเราไป พุทโธของเราไปนะ เลิกจากการภาวนาก็ขอขมาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ขอขมาลาโทษ สิ่งใดที่ได้ทําเป็นบาปเป็นกรรม สิ่งใดที่ได้ทําแล้ว ปัจจุบันนี้สํานึกได้ ระลึกได้ ขอโทษเถอะ ขออภัย ขอโทษๆ นี่วิธีการแก้ วิธีการแก้เพราะอะไร

เพราะสิ่งนั้นทํามา สิ่งนั้นมันมีของมันอยู่ เหมือนกับการกระทําแล้วมันเกิดผล ถ้าเกิดผลแล้ว มันเกิดผลมา แล้วสิ่งที่ทํามานี่มันทํามาจากอดีต เราเปรียบเหมือนต้นไม้ ต้นไม้ประเภทใดเพาะพันธุ์มาประเภทนั้น มันก็ต้องออกเป็นประเภทนั้นน่ะ ถึงตอนนี้เราได้หญ้า บอกจะเอาทุเรียน ต้นหญ้าจะเป็นทุเรียนได้อย่างไร ต้นหญ้ามันก็เป็น ต้นหญ้า เพราะเราทํามาแค่นี้ไง โอ้โฮ! ทุเรียนเขาประคบประหงมกันมากขนาดไหน เขาดูแลกันมาขนาดไหน ไอ้เราไม่ทําอะไรเลย จะเอาเป็นทุเรียน มันไม่มีหรอก มันก็ต้องแก้ไขเอาอย่างนี้ นี่ก็เหมือนกัน ต้องแก้ไขเอา

ฉะนั้น เวลาคําถามถามมาว่า สิ่งที่ได้ทํามาแล้วดีมากเลย นี่สิ่งที่ทํามา วิธีการแก้ไข เวลาหลวงตาท่านพูด เวลาท่านสอนพวกเรามาตลอด เวลาเราทําสิ่งใดก็แล้วแต่ มันจะมีคนมากีดมาขวาง มาคอยจ้องทําลาย ท่านบอกว่า ใครจะทําอย่างใดก็เรื่องของเขา พวกเราจะทําคุณงามความดีกัน พวกเราจะทําคุณงามความดีกัน

ใครจะทําอย่างใดเรื่องของเขา เรื่องของเขา เพราะเราจะไปบอกเขาให้เขาทําเหมือนเรา บอกเขาให้มีความเห็นเหมือนเรา มันเป็นไปไม่ได้หรอก ถ้ามันเป็นไปไม่ได้ ใครจะทําอย่างใดนะ มันเรื่องของเขา ถ้าเราเจรจาได้ เราพูดได้เราก็พูด แต่ส่วนใหญ่แล้วพูดไม่ได้หรอก เพราะที่เขาทําเขาคิดว่าเขาได้ ไอ้ที่เราพูดนี่พูดให้สละ เราพูดให้เสียสละ ใครเขาจะชอบ คนกําลังโกรธมา บอก “เฮ้ย! มึงอย่าโกรธเขา” ใครมันจะชอบ ถ้าบอก “เอ็งโกรธมาใช่ไหม ไป กูจะช่วยเอ็งด้วย” มันชอบ แต่ถ้าบอกว่าเราให้อภัยแก่เขา ไม่มีใครชอบหรอก

ฉะนั้น สิ่งนี้เราคุยกับเขาไม่ได้ เราพูดได้ แต่มันไม่มีประโยชน์ไง มันก็ต้องเป็นเรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดีกัน เราพยายามยับยั้งของเรา เราพยายามตั้งใจของเรา เราสร้างแต่คุณงามความดีของเรา มันจะเป็นได้มากน้อยแค่ไหน เราก็จะทําของเรา นี่เวลาหลวงตาท่านสอน สอนอย่างนั้น

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน สิ่งใดที่มันเป็นมา มันเป็นที่ว่าเป็นผู้ถามหรือคนทั่วไป เขาเองต่างหากเป็นสุภาพบุรุษ ใครมีสิ่งใด ไปหาหมอ เราก็พูดตามนั้น มันก็แก้ไขตามนั้นไง ถ้าแก้ไขตามนั้นแล้ว เราก็แก้ไขของเราไป ถ้ามันดีขึ้น มันดีขึ้นแสดงว่าเราทําถูกทาง เราทํามาถูกทางแล้ว เราพยายามจะทําให้มันดีขึ้น ถ้ามันดีขึ้นมันก็เป็นประโยชน์กับเรา เห็นไหม

แต่เขาบอกว่า “แต่ผมอยากจะหายขาดเลย ผมจะต้องทําอย่างไรหรือครับหลวงพ่อ”

เออ! คําว่า “จะหายขาด” นะ มันต้องหมดกิเลสไง ถ้ามันหมดกิเลสมันถึงจะหายขาด ถ้าไม่หมดกิเลส ภาษาเรา อย่างต้นไม้ประเภทใดมันก็ต้องมีชีวิตของมัน มันก็ต้องมีอาหารของมัน นี่ก็เหมือนกัน จริตนิสัยของเราไง จริตนิสัยของเราก็เวรกรรมของเรามันมีอยู่อย่างนี้ แต่คนถ้าจะหายขาดนะ มันหายขาดต่อเมื่อสิ้นกิเลสไป พอสิ้นกิเลสก็จบ

พอสิ้นกิเลส เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเย้ยมารไง เยาะเย้ยมารเลย “เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดจากหัวใจเราไม่ได้เลย”

แต่นี่เรายังมีความรู้สึกนึกคิดอยู่ มันมีช่องทางของมันอยู่ แต่ถ้าเรามีอํานาจวาสนานะ เราขออภัยอย่างนี้เรื่อยๆ ไป ถ้าเราทําคุณงามความดีมากขึ้น ที่มันเป็นกรรม กรรมชั่วมันกลายเป็นกรรมดี กรรมดีขึ้นมาเพราะเราทําคุณงามความดีมากขึ้นๆ มากขึ้นจนความดีนั้นมันท่วมท้นหัวใจ มันคิดแต่เรื่องดีๆ ไง มันไม่คิดแต่เรื่องคําหยาบไง ถ้ามันทําความดีมากขึ้นไป เราใกล้ชิดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จนถึงที่สุดแล้วเราจะคิดเรื่องอะไรสิ่งใด ชาวพุทธเรานะ ผู้เฒ่าผู้แก่บ้านนอก พอมีอะไรตกใจ “พุทโธ พุทโธ” เขามีในหัวใจเขาตลอดเวลา

นี่ก็เหมือนกัน เราคิดของเราตลอดไป เราอยู่กับพระพุทธเจ้าจนท่วมท้นหัวใจของเรา ถ้ามันท่วมท้นหัวใจของเรา มีอะไรก็ระลึกถึงพุทโธ นึกถึงพระพุทธเจ้าตลอด มันนึกถึงบวก ไม่นึกถึงลบเลย แต่ถ้ามันนึกถึงลบ ถ้ามันเป็นความดี เป็นความดีอย่างนี้ แต่ถ้ามันจะหายขาดจนจบสิ้นไปเลย มันก็ต้องสิ้นกิเลสมันถึงจะจบ ถ้าไม่สิ้นกิเลส จริตนิสัยไง มันมีช่องทางอย่างนี้ ร่องรอยมันเป็นมาอย่างนี้ มันก็จะเป็นของมันไปอย่างนี้ แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราก็แก้ไขของเราไปอย่างนี้ เราแก้ไขของเราขึ้นมา แก้ไขให้มันเป็นประโยชน์กับเรานะ เป็นประโยชน์กับเรา เราก็ทําเพื่อเรา

ไอ้นี่กรรมเก่า กรรมเก่านะ บางคน ดูสิ ถ้ากรรมเก่า กรรมส่งเสริมมาดี สามเณร ๗ ขวบเป็นพระอรหันต์ คําว่า “พระอรหันต์” นะ พระอรหันต์มันต้องเกิดจากอรหัตตมรรค มันต้องมีโสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค

อรหัตตมรรค ดูสิ เวลาหลวงตาท่านเทศน์ของท่าน เวลาปัญญาของท่านหมุนติ้วๆๆ นั่นน่ะ ตั้งแต่พิจารณาอสุภะ แล้วท่านไปเห็นจุดและต่อม ท่านพิจารณาของท่าน นั่นน่ะอรหัตตมรรค แล้วสามเณร ๗ ขวบเป็นพระอรหันต์น่ะ ๗ ขวบมันต้องมีคุณสมบัติอย่างนี้มันถึงเป็นพระอรหันต์ได้ ถ้าไม่มีอรหัตตมรรคก็ไม่มีอรหัตตผล ถ้ามีอรหัตตมรรคมันถึงจะมีอรหัตตผล แล้วเด็ก ๗ ขวบมันเป็นพระอรหันต์น่ะ นี่เราพูดถึงว่าเราทึ่งไง ถ้าเด็ก ๗ ขวบเขามีปัญญาได้ขนาดนั้นน่ะ เขามีความละเอียดรอบคอบได้ขนาดนั้น เขาจะต้อง โอ้โฮ! นี่พูดถึงว่าเราวัดด้วยอายุใช่ไหม แต่ถ้าเราพูดถึงเรื่องบุญกุศลนี่ล่ะ

ก็เขาสร้างของเขามา ถ้าเขาสร้างของเขามา บุญเขามากไง มันก็เหมือนคิดเรื่องปกติ คิดเรื่องธรรมดา คนมีบุญคิดเรื่องปกติ คิดธรรมดา มันเป็นดีไปหมดเลย ไอ้คนคิดไม่ดี ให้มันคิดดีคิดไม่เป็น คิดไม่ได้ แต่ถ้าคนมันมีบุญกุศลมาไง สามเณร ๗ ขวบเป็นพระอรหันต์ ถ้าเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา มันต้องมีบุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค ถึงเป็นพระอรหันต์ได้ นั่นมันก็อยู่ที่บุญกุศล เห็นไหม นี่การสร้างคุณงามความดี สร้างบุญของเรามันเป็นแบบนี้ ถ้าเป็นแบบนี้

นี่พูดถึงว่าคําหยาบ อยากให้คําหยาบนี้หายขาดไปเลยครับ

ถ้ามันมีอยู่มันก็ทุกข์ มันก็ทุกข์แล้วมันทําให้เบี่ยงเบนไง คนเราพยายามทําคุณงามความดี พยายามสร้างความดีอยู่ แล้วมันมีแต่ความคิดไม่ดีมันคอยมาทิ่มมาตํา มันก็ธรรมดา มันทําให้เสียแรงไง ทําให้เสียแรง ทําให้เสียความตั้งใจ มันก็ทําให้เหนื่อย ทําให้การภาวนามันลําบากขึ้น แต่เราต้องย้อนกลับไปไง ย้อนกลับไปตั้งแต่ต้นน่ะ ตั้งแต่ต้นที่เวลามันเกิดขึ้นแล้วเราทุกข์ยากมากไง แล้วเราก็ได้เริ่มขอขมาลาโทษมา เราได้ประพฤติปฏิบัติมา มันก็ดีขึ้นมาเรื่อยๆ

เขาบอก “ตอนนี้ดีขึ้นได้ครับ ทุกวันนี้พออยู่ได้ ไม่ทุกข์มาก ก็เพราะเริ่มมีพื้นฐานของสมาธิบ้างแล้ว แต่คําหยาบก็ยังมีขึ้นมาบ้าง”

ถ้ามีสติตามทันมันก็จบ เราก็ยังทําอยู่แบบเดิมนี่ ถ้าทําอยู่แบบเดิม เพราะเราทําแล้วมันได้ประโยชน์มา มันได้ประโยชน์มาคือมันเบาบางลง ทําให้เราไม่ทุกข์จนเกินไป แล้วพอเราอยู่ได้ แล้วพอเราภาวนาของเราได้ ถ้าเราทําต่อไปมันจะดีขึ้นไปเรื่อยๆ เพราะตอนนี้ทําอยู่คือทําดี ตอนที่ทาน ศีล ภาวนา ตอนนี้เราภาวนาอยู่ เราทําของเราอยู่ กําลังทําคุณงามความดีของเรา แล้วมันจะจางไปๆ แล้วทีนี้จะคิดแต่เรื่องดีๆ เรื่องดีๆ ไป ถ้าคิดเรื่องดีๆ มันจะมีความคิดต่อเนื่องไป

ถ้ามันจะหายขาด ไม่มีสิ่งใดเข้ามารบกวนใจเลย ก็พระอรหันต์ แต่ถ้าเรายังไม่ได้เป็นพระอรหันต์ สิ่งใดถ้ามันรบกวน เพราะกิเลสมันยังมีอยู่ มีอยู่ เราก็ต้องสู้กับมัน เราต้องแก้ไขของเราไปเนาะ นี่พูดถึงว่า คําหยาบในใจเวลาคิดถึงรัตนตรัย

ทํามาถูกทางแล้ว แล้วเราจะทําของเราไปอย่างนี้ ทําคุณงามความดีของเราไปเรื่อยๆ เพื่อประโยชน์กับเรา เพื่อให้ใจเรามั่นคงขึ้นมาเพื่อประโยชน์กับเรา จบ

ถาม : เรื่อง “เพื่อความรู้เรื่องพระโพสพและแม่ย่านางมันจริงไหมคะ”

เห็นเวลาใครมีรถก็ต้องไหว้แม่ย่านางก่อน และมีคนแก่พูดไว้ว่าปลูกบ้านทับยุ้งข้าวไม่ได้ เพราะทับแม่โพสพ เลยอยากถามหลวงพ่อเพื่อไว้เป็นความรู้ว่า ในทางพุทธของคําสอนพระพุทธเจ้าได้สอนเรื่องนี้ไว้อย่างไรคะ

ตอบ : เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้สอนไว้ สอนไว้ ดูสิ เวลาท่านพูดถึงอยู่ในสุตตันตปิฎก อยู่ในสุตตันตปิฎกนะ เวลาท่านบอกว่าท่านจะบรรลุธรรมใช่ไหม พญามารน่ะ พญามารเกณฑ์กองทัพมาเพื่อจะทําให้บัลลังก์ภาวนาของท่านให้ล่มสลายไป ท่านยืนยันกับพญามารไงว่าท่านได้ทําบุญกุศลมามาก เพราะท่านได้ทําของท่านมามาก แล้วใครเป็นพยาน ก็แม่โพสพเป็นพยานไง เพราะเวลาเราทําบุญกุศลกัน เราจะกรวดนํ้าๆ ไง สิ่งที่กรวดนํ้าไว้ๆ สิ่งนั้นมันสะสมไว้ เอาแม่โพสพเป็นพยาน แม่โพสพเป็นพยานนะ สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้สร้างกุศลไว้ บีบมวยผมไง นํ้าท่วมมารตายหมดเลย

ฉะนั้น เราทําบุญไว้มากๆ นะ เรากรวดนํ้าไว้มากๆ นํ้าที่เรากรวดไว้มันก็เหมือนพระแม่โพสพเอาไว้เป็นพยาน ถึงเวลาแล้วก็เอาไปท่วมมารตายหมดเลย พวกเราก็ไม่ต้องภาวนา เพราะมารโดนนํ้าท่วมตาย แต่ไม่ใช่เพราะเราภาวนา

มันเป็นบุคลาธิษฐาน เห็นไหม แต่จริงๆ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านต่อสู้กับมาร ท่านพิจารณาของท่านด้วยอาสวักขยญาณ ด้วยมรรคด้วยผลของท่าน แต่เวลาท่านพูดในสุตตันตปิฎกอันนี้เป็นนิทาน คําว่า “นิทาน” นะ สุตตันตปิฎกคือนิทาน นิทานมันก็เหมือนกับความระลึกได้ อย่างระลึกชาติกี่ชาติๆ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสอนท่านสอนอย่างนี้

ทีนี้สอนอย่างนี้ เราจะบอกว่า สิ่งนี้มันเป็นวัฒนธรรม สิ่งที่เป็นวัฒนธรรมนะ สิ่งที่เป็นวัฒนธรรม ดูสิ เวลาพระพุทธศาสนา ๒,๐๐๐ กว่าปี แต่ก่อนหน้านั้นเขาก็ถือผีกัน การถือผีกัน สิ่งนี้มันเป็นความเชื่อ ถ้าความเชื่ออย่างนี้มันถูกต้องไง มันถูกต้องเพราะถ้าเราไม่มีความเชื่อ ในปัจจุบันนี้เราไปวิทยาศาสตร์กันจนเรามองข้ามวัฒนธรรมของชาวพุทธเราเอง เรามองข้ามวัฒนธรรมของท้องถิ่นไง ขวัญข้าว ขวัญยุ้ง ขวัญฉาง เราไปมองไง เวลาเราบวชพระ ทําขวัญนาค ทําขวัญนาคเขาก็เรียกขวัญไง

ฉะนั้น คําว่า “มีขวัญๆ” มันขวัญกําลังใจ สิ่งนี้มันเป็นวัฒนธรรมท้องถิ่น มันเป็นตํานาน มันเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์นะ เป็นประโยชน์ให้ท้องถิ่นนั้น มันเป็นกําลังใจ เพราะการทํามาหากิน ดูสิ เวลาเขาทําขวัญข้าว เวลาทําอย่างนี้ ไอ้อย่างนี้เราไม่คัดค้านนะ มันเป็นวัฒนธรรม มันเป็นความเคารพของเขา ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นตํานาน

ทีนี้ถ้าพูดถึงในพระพุทธศาสนา ถ้าในพระพุทธศาสนานะ อย่างพระพุทธศาสนา ดูสิ ถ้าพระพุทธศาสนาในวัดบ้านวัดทั่วไปเขาแห่พระเวส เขามีทําบุญกุศลประจําปีร้อยแปดเลย นักษัตรมี ๑๒ เดือน ทําได้ทุกเดือน ทําได้ทุกวัน มีตลอด อันนั้นก็เป็นประเพณี ถ้าเป็นประเพณี นั้นพูดถึงว่าพระพุทธศาสนา

ในทางพุทธ พระพุทธเจ้าสอนอย่างไร

ถ้าพระพุทธเจ้าสอนก็สอนเด็กๆ สอนเด็กๆ เข้าวัดเข้าวามา ให้พ่อแม่พาลูกมาวัด มาวัดขึ้นมาให้มันรู้จักวัดๆ ให้มีที่พึ่งที่อาศัย สิ่งนี้มันเป็นการสอนเด็ก แต่ถ้าเป็นพระป่า พระปฏิบัติ เพราะหลวงปู่มั่นปฏิบัติ พอหลวงปู่มั่นปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติ ของอย่างนี้มันเป็นของให้เนิ่นช้า

เวลาหลวงปู่มั่นไปแก้หลวงปู่เสาร์ เห็นไหม เพราะทางอุบลฯ เขามีความเชื่อกัน ความเชื่อว่า ขอให้ธรรมมาสถิตที่ตา ขอให้ธรรมมาสถิตที่ใจ ขอให้ธรรมมาสถิต เห็นไหม ขอให้ธรรมมาสถิตๆ สวดเสร็จแล้วค่อยมาเดินจงกรม ค่อยมาภาวนา

หลวงปู่มั่นแก้หลวงปู่เสาร์ เพราะหลวงปู่มั่นท่านทํามาก่อน เวลาท่านมาปฏิบัติจริงๆ แล้วมันอยู่ที่ความเพียรของเรา มันอยู่ที่สติปัญญาของเรา มันอยู่ที่ความจริงของเรา ถ้าความจริงของเรา ถ้ามันเข้าสู่มัชฌิมาปฏิปทา เข้ามาสู่ความสมเหตุสมผล เข้าสู่มรรคสู่ผล มันก็เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา

แล้วเวลาเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา หลวงปู่มั่นท่านบอกท่านพิจารณาของท่านแล้วนะ เพราะอํานาจวาสนาของพระโพธิสัตว์ เวลาพระโพธิสัตว์นะ เวลาทําได้แค่ได้ฌานโลกีย์ สงบก็สงบธรรมดานี่ มันจะเข้าสู่มรรคไม่ได้ ถ้ามันเข้าสู่มรรคปั๊บ มันจะเป็นพระโสดาบัน ถ้าพระโสดาบันเป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี มันก็จะสิ้นชีวิตไป จบไปใช่ไหม

แต่ถ้าเป็นพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย มันวนอยู่อย่างนั้นน่ะ วนจนสร้างอํานาจวาสนาบารมีจนเต็มน่ะ แล้วถ้ามาเข้าสู่พระโสดาบัน ๗ ชาติ สกิทาคามี ๓ ชาติ พระอนาคามีไม่เกิดบนพรหมแล้ว หักวัฏฏะแล้ว นี่มันคนละแขนงกัน มันไปคนละแนวทางกัน

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านพิจารณาโดยถูกต้องดีงามด้วย แต่พิจารณากายแล้ว ออกมาแล้วมันก็ยังปกติ พอปกติ สุดท้ายมันเป็นเพราะอะไร เป็นเพราะว่าท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ท่านถึงทําความสงบของใจเข้ามา เข้าไปในสมาธิ ไปลากันในสมาธินั้น

พอลาในสมาธินั้น เวลาออกมาปฏิบัติ พอจิตสงบเข้าไป พอจิตสงบเข้าไปแล้วพิจารณากายเข้าไป พอเข้าไป เพราะลาพระโพธิสัตว์แล้ว ถูกต้องดีงามแล้ว มันยังมีเกร็ดเล็กเกร็ดน้อย มันมีอะไร มันต้องตรวจสอบตัวเองตลอด หลวงปู่มั่นท่านตรวจสอบตัวเองตลอด พอลาพระโพธิสัตว์แล้ว จิตสงบแล้วเข้าไปพิจารณากาย คราวนี้มันไม่เหมือนเดิมแล้ว คราวนี้มันเข้าสู่อริยสัจไง คราวนี้มันเข้าสู่มรรค เพราะพอพิจารณาไปแล้ว โอ้โฮ! มันถอดมันถอนไง เออ! มันต้องเป็นอย่างนี้สิ

นี้บอกว่าหลวงปู่มั่นท่านได้ตรวจสอบ ท่านได้พิจารณาของท่านตลอด ทีนี้ท่านก็เทียบเคียงไปถึงหลวงปู่เสาร์ เพราะท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ หลวงปู่เสาร์ท่านปรารถนาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า ท่านถึงไปแก้หลวงปู่เสาร์ไง เวลาไปแก้หลวงปู่เสาร์ ไอ้ที่ว่า ขอให้ธรรมมาสถิตที่ตา ขอให้ธรรมมาสถิตที่ใจ มันก็จะสร้างความเป็นพระโพธิสัตว์ คือสร้างความสงบของใจเป็นบาทเป็นฐานต่อไป นี่ไปแก้ที่นั่น

ฉะนั้น พูดถึงว่า สิ่งที่รถที่เขาไหว้แม่ย่านางกันอะไร ถ้าพูดบอกว่า เวลาเขามีรถ เขาก็ไหว้แม่ย่านาง บอกว่าหลวงพ่อเห็นด้วย โอ้โฮ! เดี๋ยวพรุ่งนี้รถจอดเต็มเลย เวลารถมานี่ “หลวงพ่อ เจิมๆ”

ไม่ทําให้ใครหรอก เพราะว่าอย่างนั้นมันก็เป็นตํานาน มันเป็นความเชื่อ มันเป็นเรื่องนั้น ที่เขาทําๆ กันนะ เราก็เห็นใจ เพราะจิตใจคนมันมีสูงมีตํ่า ถ้าจิตใจเขาอย่างที่เขาไม่มีที่พึ่งของเขา เขามีอย่างนี้เป็นที่พึ่งของเขา เราก็ปล่อยเขา เห็นว่าจิตใจของเขายังเชื่อเรื่องอย่างนี้

แต่ของพวกเรา เราเป็นชาวพุทธใช่ไหม เราเชื่อกรรม เชื่อการกระทําของเรา เราเชื่อคุณงามความดีของเรา เราก็มีสติมีปัญญา เราขับรถด้วยความไม่ประมาทตลอด เราจะเป็นอิสระกับตัวเรา เห็นไหม ถ้าเราเชื่อของเราอย่างนี้ มันอยู่ที่จิตใจของคน

ทีนี้พวกเราจิตใจอ่อนแอ เวลาไปอยู่ในสังคม “รถนี้เจิมหรือยัง ระวังนะ ขับระวังให้ดี” อย่างนั้นเดี๋ยวรีบๆ ไปเจิมเลย เราก็ไปเชื่อเขาอีก ฉะนั้น เราไม่เชื่อเขา เราเช็กของเรา เวลาเราเข้าศูนย์ของเรา เราตรวจสอบของเรา รถของเราสมบูรณ์ของเรา เราขับของเราปกติของเรา ถ้าไม่มีเวรมีกรรมมันก็จบ

นี่พูดถึงว่า เวลาใครเขามีรถ เห็นเขาไหว้แม่ย่านางกัน

อันนั้นก็เป็นความเชื่อของเขา มันเป็นจิตใจของคนไง จิตใจของคนมันหลากหลาย

และคนแก่ที่ว่าเขาปลูกบ้านไม่ให้ทับยุ้งข้าว

ไอ้กรณีนี้ คนแก่คนเฒ่าเขาสอนนะ เวลาทําข้าวตกให้เก็บนะ ให้เก็บแล้วให้ไปทิ้งเสียงดัง ไอ้นี่มันเป็นภาษิตไง ดูสิ ไอ้ที่เขาสอนกัน คําโบราณของเรา เมื่อก่อนจําได้เยอะ เดี๋ยวนี้มันลืมหมดไง นี่เขาสอนกัน เขาสอนกันมาเพื่อให้เด็กมันกตัญญู มันเป็นเทคนิคการสอน มันปลูกฝังวัฒนธรรมของพวกเราไง มันปลูกฝังให้เด็กของเรา ให้คนของเรามันมีหัวใจที่เป็นธรรมๆ มันไม่เสียหายหรอก มันเป็นคุณงามความดี

แต่เวลาเราจะมาประพฤติปฏิบัติกัน เราอ้างชาวพุทธเลย ชาวพุทธ พระพุทธเจ้าสอนเรื่องนี้ไว้อย่างไร

พระพุทธเจ้าเวลาสอนนะ เวลาพูด พระเราไปธุดงค์มา ไปเห็นหมู่บ้าน เห็นที่ทํามาหากินแล้วมาคุยกัน ท่านบอกว่า นี่ติรัจฉานวิชา วิชาทําให้เนิ่นช้า

เวลาพระปฏิบัติ กิเลส ถ้ามันเผลอปั๊บ กิเลสมันจะเข้าครอบงําเลย กิเลสมันจะยุแยงเลย ท่านจะให้พูดถึงสัลเลขธรรม เวลาคุยกันก็คุยกันเรื่องทาน เรื่องศีล เรื่องสมาธิ เรื่องปัญญา เห็นไหม เวลา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาคุยสนทนาธรรมกันเป็นมงคลชีวิต เป็นมงคลในการประพฤติปฏิบัติ ท่านให้คุยกันเรื่องอย่างนี้ ท่านให้ประพฤติปฏิบัติเรื่องอย่างนี้

ถ้าพูดถึงว่า เวลาพระพุทธเจ้าสอนเรื่องนี้ไว้อย่างไร

พระพุทธเจ้าสอนเรื่องอย่างนี้ มันเรื่องเวรเรื่องกรรม มันวางมา คนที่จะประพฤติปฏิบัติ เรื่องของทานมันจะวางสิ่งนี้มา พอวางสิ่งนี้มาแล้ว พอมันเป็นจริงขึ้นมา ฉะนั้น ถ้ามันเป็นเรื่องของทางโลกเขา เราเห็นด้วยนะ ขวัญกําลังใจนี้สําคัญ เพราะความเชื่อของมนุษย์เขาจะเชื่อว่าทุกอย่างมันมีขวัญของมัน ทุกอย่างเขาจะเคารพของเขาด้วยความเคารพ

ก็เหมือนเราฝึกหัดสติ ถ้าเราฝึกหัดสติ เราจะทําอะไรไม่ผิดพลาดเลย เพราะมันเป็นสิ่งที่น่าเคารพ แต่ถ้าเราไม่ใช่ไปเคารพด้วยที่ว่าอันนั้นเป็นรัตนตรัย เป็นที่พึ่ง เราเป็นการฝึกหัดสติ เป็นการฝึกหัดเพื่อความถูกต้องดีงาม การเก็บเข้าที่เข้าทาง นี่พูดถึงนะ ฉะนั้น มันเป็นเทคนิค

ถ้าไม่พูดอย่างนี้ปั๊บ เด็กมันก็ไม่เข้าใจ เด็กมันก็ไม่ดูแล จะบอกว่าทุกอย่างมีขวัญ ไอ้พวกชนรุ่นใหม่ก็ไปบอกเลย ชนรุ่นเก่านี่ครึล้าสมัย

ไอ้ครึล้าสมัยเลี้ยงดูเราโตมาอยู่นี่ เลี้ยงกันจนนั่งมาอยู่นี่ ฉะนั้น สิ่งที่เป็นขวัญเป็นกําลังใจ เราเห็นด้วย แต่เวลาเราจะมาประพฤติปฏิบัติ เรื่องของพระพุทธศาสนาอีกเรื่องหนึ่งเลย

เรื่องของพระพุทธศาสนาสอนเรื่องอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค พูดถึงที่ไหนมีการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย มันต้องมีพ้นจากความไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย พระพุทธศาสนาสอนที่นี่ สอนถึงการเกิดและการตาย เกิดที่ไหน มีการดับที่นั่น ถ้าที่ไหนไม่มีการเกิด ที่นั่นไม่มีการดับ พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้เลย ทีนี้สอนอย่างนี้แล้ว เอาอย่างนี้ไปสอนคนอื่น แล้วสอนอย่างไร

นี่ไง เวลาพระพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ” ความจริงในใจเรานี่ ธรรมะนี่ มันจะสื่อออกไปอย่างไร มันจะมีเทคนิคอย่างไรให้คนฝึกหัด ให้คนมีแนวทางแล้วปฏิบัติได้ นี่เวลาออกไป

ฉะนั้น พอออกไปแล้ว พอเข้าไปในท้องถิ่นใดเขามีความเชื่ออย่างใด ก็พยายามเอาสิ่งนั้นเป็นตัวตั้งแล้วอธิบาย นี่ไง พุทธเข้าไปในพราหมณ์ พุทธเข้าไปในขงจื๊อ พุทธเข้าไปในเต๋า มันก็เป็นเซน เป็นอะไรไป มันก็แตกแขนงกันไป เพราะความเชื่อพื้นถิ่นเขามีอย่างนั้น แล้วพระพุทธศาสนาจะสอนให้คนเข้ามาถึงความจริงของเรา

พระพุทธศาสนาสอนอย่างใด

พระพุทธศาสนาสอนถึงการไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย

แต่ถ้าเห็นเขาทํากันอย่างนั้น มันเป็นวัฒนธรรม เป็นความเชื่อ มันเป็นขวัญและเป็นกําลังใจ ฉะนั้น มันเป็นเรื่อง ถ้าจะบอกว่าจะเป็นไสยศาสตร์ไป มันก็จะไปว่าเขาแรงเกินไป มันเป็นความเชื่อท้องถิ่นน่ะ แล้วเป็นขวัญกําลังใจให้คนอยู่ร่มเย็นเป็นสุข อยู่ร่มเย็นเป็นสุข อยู่แล้วไม่หวาดระแวง ดูสิ อยู่ด้วยความสงสัย อยู่ด้วยความหวาดระแวง มันจะมีความสุขตรงไหน เราทําทุกอย่างพร้อมแล้ว นอนก็สุข ไปไหนก็สุข แต่สุขของเขาก็สุขอย่างนั้น

แต่ถ้าจะพ้นจากทุกข์ วางให้หมดเลย ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ ศีล สมาธิ ปัญญา ฝึกหัดเพื่อเข้าสู่มรรคสู่ผล นี้ความเชื่อในพระพุทธศาสนา เชื่อเรื่องอริยสัจ เชื่อเรื่องสัจจะความจริง เอวัง

ภาวนาแล้วเป็น มันก็เป็นทุกข์เป็นยาก
ถ้าภาวนาเป็น มันเป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญา
ภาวนาแล้วก็จะมีความสุข ความสงบ ความระงับ
มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

๒

ภาวนาแล้วเป็น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๙ กรกฎาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ภาวนาแล้วเกิดอาการเกร็ง”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมขอเล่าอาการระหว่างการภาวนาถวายหลวงพ่อ และขออุบายจากหลวงพ่อหน่อยครับ

ที่ผ่านมาผมภาวนาทุกวัน วันละหลายชั่วโมง ภาวนาได้ดี ตกภวังค์บ้าง แต่ก็ค่อยๆ ก้าวหน้า เอาชนะความเจ็บทางกายได้ดีเรื่อยๆ แต่พักหลังอยู่ดีๆ ก็เกิดอาการบางอย่างที่ผมเอาชนะมันไม่ได้คืออาการเกร็งที่หัว และคอ และใบหน้าครับ พอผมจับลมหายใจไปเรื่อยๆ ปรากฏว่าหัวก็เหมือนมีคนเอามือมากระชากหัวกะโหลกให้แยกจากกัน โดยเหมือนมีคนเอานิ้วมือมางัดเบ้าตาไปทางซ้ายทีขวาที จนถึงขนาดหัวมันโยกไปมาช้าๆ เลยครับ ที่ขมับก็เหมือนมีคนเอากําปั้นมายีหัวแบบแรงๆ ตลอด และขากรรไกรมันเกร็งจนเหมือนมีแรงอะไรบางอย่างมาจับคางผมให้เลื่อนซ้ายเลื่อนขวาและง้างปากผมออก และคอก็จะเกร็งจนหัวมันเงยขึ้นไปเลย

กระผมก็ไม่พยายามสู้โดยไม่สนใจมัน คิดว่ามันคือขันธมาร โดยคิดว่า อะไรที่เราเจอ ครูบาอาจารย์ก็คงต้องเจอเหมือนกัน ท่านยังเอาชนะมันได้ แต่พอสู้ไปสักพัก ลมหายใจก็ไม่รู้สึก เพราะมันเกร็งมากจนชา ลมหายใจก็ไม่รู้สึกและจับไม่ได้เลย เพราะแต่ละครั้งที่หายใจเข้าหรือออก ความเกร็งมันก็จะทวีคูณทุกครั้งที่ลมหายใจมีการเคลื่อนเข้าเคลื่อนออก

พอไม่ไหวแล้ว ผมก็ลืมตาขึ้น ปรากฏว่าคอผมเกร็งมาก ยืดขึ้นเหมือนกิ้งก่าชูคอ และคางก็เหมือนคนขากรรไกรค้าง ปากอ้าค้างจนแบบอ้ากว้างที่สุด แต่พอลืมตาแป๊บหนึ่งก็หายครับ เป็นอย่างนี้ทุกครั้งที่นั่ง จากแต่ก่อนนั่งได้ชั่วโมง จะเจ็บขาหรือปวดหลังอย่างไรก็ทนได้ เพราะความเจ็บอยู่กับที่ เดี๋ยวนี้เต็มกลืนก็ ๒๐ นาที เพราะร่างกายมันโดนแรงความเกร็งทําให้ขยับไปมาเอง ทั้งๆ ที่ผ่านมาไม่เคยเจออาการแบบนี้เลย แต่ผมก็พยายามภาวนาต่อไปถึงแม้จะยังเจออาการแบบนี้

กระผมรบกวนขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยบอกชี้แนะนําให้ทีครับว่า คนอื่นทั่วไปเจออย่างกระผมหรือเปล่าครับ หรือว่ามันเป็นวาสนาหรือกรรมเฉพาะตนของกระผมที่ทําให้มารขวางกั้นการภาวนาแบบนี้ครับ และผมควรจะต้องทําอย่างไรดีครับเพื่อให้กลับมาภาวนาได้เหมือนเดิม

ตอบ : นี่เวลาคนภาวนานะ ถ้าตั้งใจภาวนา ถ้าภาวนาแล้วประสบความสําเร็จมีความสุข คนนั้นก็จะมีความชื่นใจ มีอํานาจวาสนาบารมี ทําแล้วประสบความสําเร็จมีความชื่นใจมีความสุขของเขา เวลาคนเราเวลาทําไปแล้วบางครั้งมันก็ประสบความสําเร็จ บางครั้งมันก็มีอุปสรรค คําว่า “มีอุปสรรค” อุปสรรคของคนมันจะมีมากมีน้อยนั่นอีกเรื่องหนึ่ง

ทีนี้อีกเรื่องหนึ่งนะ คนเราเวรกรรมแตกต่างกันมา เห็นไหม เวลาโดยทั่วไปที่เวลาพระพุทธศาสนา ในการฝึกหัดภาวนาที่เจริญรุ่งเรืองขึ้นมา ครูบาอาจารย์ของเรานะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านภาวนาของท่านมา เวลาคุยกันในวงกรรมฐาน ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ บอกว่า ธรรมะอยู่ฟากตาย ธรรมะอยู่ฟากตาย พูดกันด้วยความยิ้มแย้มแจ่มใส พูดกันด้วยความรื่นเริง เพราะอะไร เพราะต่างองค์ต่างได้เผชิญกับวิกฤติของแต่ละองค์มา เผชิญมาทั้งนั้นน่ะ ความทุกข์ความยากในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ท่านเผชิญของท่านมา เวลาท่านคุยกัน คนจริงกับคนจริงคุยด้วยกันไง

แต่เวลาสังคมเชื่อถือขึ้นมา ในปัจจุบันนี้เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันมีผู้ที่ประพฤติปฏิบัติบอกว่า มันไม่มีความจําเป็นที่จะต้องไปทุกข์ไปยากอย่างนั้น ทําอย่างไรก็ได้ ทําของเรา ทําง่ายๆ ทําแล้วมันจะมีความสะดวกความสบายของเขา

อันนั้นมันเป็นอุปาทานหมู่ คําว่า “เป็นอุปาทานหมู่” ทําของเขาแล้วเขาว่าเขามีความสุข เขาว่าเขามีมรรคมีผลของเขา มีมรรคมีผลของเขาเพราะมันเป็นการรับรองในหมู่ของเขา ในหมู่ของเขาทํากันอย่างนั้นไง มันเหมือนกับสังคมสังคมหนึ่งมีความเชื่อกันอย่างไรก็คุยกัน ยอมรับความเชื่อกันในสังคมนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาบอกว่าทําง่ายๆ ทําแล้วมีความปลอดโปร่ง ทําแล้วมีความสุขมีความสบาย การประพฤติปฏิบัติแบบนี้มันก็เข้ามรรคเข้าผล ไม่ต้องไปทําอัตตกิลมถานุโยค ทําแบบพระป่า พระป่านี่ทํารุนแรงเกินไป ทําแล้วมีแต่ความทุกข์ความยากอย่างนั้น เราไม่ต้องการทําอย่างนั้น

แต่ความทุกข์ความยากอย่างนั้นทําแล้วมันเกิดสัจจะมันเกิดความจริง มันเกิดความจริงไง ความจริงเพราะมันหลอกตัวเองไม่ได้ไง ถ้ามันหลอกตัวเองไม่ได้ การว่าอีกชุมชนหนึ่ง อีกชุมชนหนึ่งเป็นอุปาทานหมู่ คําว่า “อุปาทานหมู่” ความเชื่อตามๆ กันไปเป็นอุปาทานหมู่น่ะ

พูดไปแล้ว จริงๆ ลึกๆ แล้วมันสงสัยทั้งนั้นน่ะ คําว่า “อุปาทาน” มันไม่ใช่ตัวจริง ถ้าอุปาทานมันก็มีความสงสัยอยู่ลึกๆ แต่คําว่า “อุปาทานหมู่” คนนั้นว่าใช่ คนนี้ว่าใช่ ใช่ก็เลยใช่ตามๆ กันไป พอใช่ตามๆ กันไปนะ ก็ทํากันง่ายๆ แบบนั้นไง แต่เวลาทําทุกข์ทํายากอย่างนี้ โอ้โฮ! มันทุกข์มันยากนะ

นี่พูดถึงว่าเวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมา ท่านปฏิบัติมาถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริง ท่านเคยผ่านวิกฤติในการประพฤติปฏิบัติมา เวลาเจอเหตุการณ์อย่างนี้ อย่างที่ผู้ถามนี่ การถามอย่างนี้ถามมา การถามมันก็อยู่ที่อุปสรรคของแต่ละบุคคล ไอ้นี่เพราะคนที่ถามมาเขาเคยเขียนถามมาบ้างแล้ว ถามมาบ้างแล้ว คนที่ภาวนา คนทํางาน คนทํางานมีอุปสรรคไปทุกๆ คนน่ะ มีมากมีน้อย มันต้องมีของมันอยู่แล้ว ถ้ามีมากมีน้อย แต่เขาก็ทํางานประสบความสําเร็จของเขามา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนามานี่ เขาก็ผ่าน เขาบอกว่าเขาภาวนาวันละหลายๆ ชั่วโมง เขาภาวนาของเขามา เขาทําของเขามา เขาก็มีความเชื่อ มีความเชื่อในพระพุทธศาสนา มีความเชื่อในมรรคในผล แล้วถ้ามรรคผลนี้มันจะเกิดขึ้นมา เกิดขึ้นมาจากการกระทํา เห็นไหม เวลาเกิดขึ้นจากการกระทํา

เวลาพระเราบวชมา บวชมาก็ศึกษาเล่าเรียนในเรื่องปริยัติ ศึกษาปริยัติเสร็จแล้ว ศึกษาจบแล้ว เขาให้ศึกษาแล้วให้ปฏิบัติ เวลาไปปฏิบัติแล้ว ผู้ปฏิบัติประสบความสําเร็จแล้วก็เกิดปฏิเวธ เกิดสัจจะความจริงในใจ

คนที่เขาบวชมาแล้วเขามีการศึกษา ศึกษามาแล้วก็ว่ามีความรู้ มีความรู้ ศึกษาแล้วก็ได้วุฒิ ได้วุฒินั้นก็ไปบริหาร บริหารแล้วก็เอาตําแหน่งหน้าที่ทางโลก อันนั้นเขาก็อยู่ในคันถธุระ ในการปกครอง ในการเผยแผ่ศาสนาในทางทฤษฎี

แต่เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ เวลามันภาวนาถ้ามันมีเหตุมีผลของมันขึ้นมา นี่ไง เวลาหลวงตาท่านพูดไง เวลาท่านยืนยัน เวลาท่านออกมาโครงการช่วยชาติฯ ท่านยืนยันว่าท่านประสบความสําเร็จในใจของท่าน

อู้ฮู! มีพระเยอะแยะเลยบอกว่า “ใครรับรอง ใครรับประกัน มันต้องมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามารับรอง”

ท่านบอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามอบไว้ให้สันทิฏฐิโก ความรู้เฉพาะตน ความรู้จริงในใจอันนั้นมันเป็นความจริง นั่นท่านพูดของท่านอย่างนั้น ถ้าท่านพูดของท่านอย่างนั้น ความจริงที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ความจริงอย่างนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันจะมีมรรคมีผลขึ้นมา มันเป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจนั้น ถ้าเป็นสัจจะความจริงในหัวใจนั้น มันไม่มีความลังเลสงสัยไง

นี่คําว่า “ความลังเลสงสัย” นะ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติต้องมีสัตย์ คําว่า “มีสัตย์” นะ ถ้ามันเกิดสงสัย เวลาหลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติของท่านขึ้นไป ตอนท่านไปอยู่บ้านผือ ท่านเป็นโรคเสียดอก ท่านว่านะ เวลาพิจารณาของท่านไป พิจารณาของท่านไป มันปล่อยวางหมด แล้วท่านพิจารณาของท่าน มันเสวยอารมณ์แล้วมันก็ปล่อย มันมีความคิดขึ้นมาเลย บอก “นี่ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ นี่ไม่ใช่นิพพานหรือ”

แต่ท่านบอกว่า เวลามันเสวยอารมณ์แล้วมันปล่อย นี่ไม่ใช่พระอรหันต์ คําว่า “นี่” ของท่าน เห็นไหม “นี่” คือว่ามันยังสงสัยไง ลึกๆ แล้วมันก็มี “นี่ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ ที่เราปฏิบัตินี่ไม่ใช่มรรคผลหรือ” คําว่า “นี่” มันก็สงสัยไง

นี่ไง คําว่า “ถ้าคนมีสัตย์” มีสัจจะมีความจริงในใจนะ สิ่งใดที่มันอยู่จิตใต้สํานึกเรา เราระแวงเองไง เราระแวงว่ามันจะใช่หรือไม่ใช่ แล้วเราจะระแวงว่ามันจะจริงหรือไม่จริง

แต่ผู้ที่ปฏิบัติลัดสั้น ผู้ที่ต้องเอาง่ายๆ เขาจะรับรองกันไปเอง แล้วมันเป็นอุปาทานหมู่ คําว่า “อุปาทานหมู่” ลึกๆ ในใจมันต้องมี “นี่” ไอ้หรือว่าที่เราเป็นอยู่นี่ใช่หรือไม่ใช่ ไอ้ที่ว่าใช่ๆ มันใช่หรือไม่ใช่...มันมีของมันอยู่ ถ้ามีของมันอยู่ เห็นไหม

ท่านบอกว่า เพราะการศึกษา เพราะท่านศึกษามา ศึกษามาแล้วบอกว่า ถ้าลังเลสงสัยแล้ว ยกให้เป็นสมุทัย สมุทัยคือความลังเลสงสัย สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก สมุทัยคือกิเลส มันจะมีมากมีน้อยมันเป็นกิเลสทั้งนั้นน่ะ

ถ้ามันเป็นความจริง บอกว่า ถ้าสันทิฏฐิโก มันถอนรากถอนโคนเลย มันถอนรากถอนโคนถึงจิตใต้สํานึกเลย จบสิ้นกระบวนการของมันจบเลย อันนั้นท่านถึงว่าเป็นความจริงของท่าน นี่เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมา แต่ท่านก็ล้มลุกคลุกคลานมาทั้งนั้นน่ะ คําว่า “ล้มลุกคลุกคลานขึ้นมา” นะ

ฉะนั้น ในสังคมที่ปฏิบัติมันก็มีแนวทางหลากหลาย ถ้ามันตรงจริตนิสัย ถ้ามันตรงจริตนิสัย ทําแล้วมันเป็นความสงบร่มเย็น มันเป็นความสุขของเขา อันนั้นก็วาสนาของเขาได้แค่นั้น

แต่เวลาครูบาอาจารย์เราที่ประพฤติปฏิบัตินะ จะไปศึกษาแนวทางใดก็แล้วแต่ ดูเจ้าชายสิทธัตถะสิ ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ เกือบหมดเลย ศึกษาจากทุกแนวทาง ทุกวิธีการปฏิบัติเลย แล้วท่านไม่เชื่อ อาฬารดาบส อุทกดาบสยังบอกเลย “เจ้าชายสิทธัตถะมีความรู้เสมอเรา มีความรู้เท่าเรา” อาจารย์คํ้าประกันเลยว่ามีความรู้เท่าเราเลย เป็นเรานี่ถ้าอาจารย์ยกย่อง อู้ฮู! ลอยเลย นี่ท่านยังไม่เอาเลย

นี่ก็เหมือนกัน แนวทางปฏิบัติมันหลากหลาย ถ้าแนวทางปฏิบัติหลากหลาย ถ้าเป็นจริตนิสัยของเขา ถ้าเขาเชื่อสิ่งใด เขาชอบสิ่งใด เขาทําของเขาแล้ว เขาทําแล้วได้ประโยชน์ของเขา เขาได้ประโยชน์แค่นั้น ได้แค่นั้น

แต่ถ้ามันเป็นความจริงๆ นะ ความจริงมันเป็นความจริงในใจของเรา สงสัยหรือเปล่า เราจะตายเปล่าใช่ไหม เราปฏิบัติแล้วเราจะตายเปล่าใช่ไหม ถ้าเราไม่ตายเปล่า เราต้องมีเหตุมีผลสิ คําว่า “มีเหตุมีผล” นะ มรรค ๔ ผล ๔ บุคคล ๔ คู่ จิตมันพัฒนาการของมัน

ดูสิ ประเทศที่พัฒนาแล้ว เมื่อก่อนนะ เมืองไทยเราบอกว่าเป็นประเทศที่ด้อยพัฒนา สินค้าของเราเอามาใช้มันมีแต่ของคุณภาพตํ่าๆ ทั้งนั้นน่ะ แล้วด้วยพัฒนาการ ด้วยการอุตสาหกรรมในนวัตกรรมที่มันได้ทําบ่อยครั้งๆ จนมีความชํานาญขึ้นมา เดี๋ยวนี้สินค้าไทยนะ เดี๋ยวนี้มีความเชื่อถือในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สินค้าไทย มันก็เหมือนของเราเมื่อก่อนใช้ของญี่ปุ่น ถ้าของญี่ปุ่นดีกว่าของไทย ตอนนี้รอบข้างเมืองไทย ของไทยดีกว่าของเขา นี่พัฒนาของการของมัน พัฒนาของมันไง

นี่ก็เหมือนกัน ในหัวใจของเราที่ประพฤติปฏิบัติ วิวัฒนาการของจิต จิตที่มันพัฒนาการของมันขึ้น มันจะมีวุฒิภาวะ มันจะรู้จริงเห็นจริงของมัน มันจะมีวาสนาของมัน มันจะมีกําลังของมัน ถ้ามีกําลังของมันนะ นี่แนวทางที่ปฏิบัติ มันเหมือนงานน่ะ งานอะไรที่มันทําแล้วมันเป็นประโยชน์มันก็เป็นประโยชน์ ถ้างานสิ่งใดไม่เป็นประโยชน์มันไม่เป็นประโยชน์ ไม่เป็นประโยชน์ มันทําแล้วมันไม่มีผลตอบแทน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ในการภาวนา การภาวนาเราฝึกหัดภาวนาเป็นความจริงนะ ถ้าเป็นความจริง ทีนี้คนมีศรัทธามีความเชื่ออยากจะประพฤติปฏิบัติ ทีนี้มันมีอยู่ ๒ แนวทาง ไม่ใช่ ๒ แนวทาง มันเป็นเรื่องของอํานาจวาสนา เป็นเรื่องของจิตไง เราจะบอกว่า เวลาคนภาวนาไปแล้วมันจะมีอุปสรรค เวลาคนภาวนาไปแล้วถ้าจิตมันมีปัญหาขึ้นมา อันนี้กรณีหนึ่ง แล้วก็จะโทษกันว่าเพราะภาวนาแล้วมันถึงเป็นแบบนี้ๆ ภาวนาแล้วเป็นแบบนี้ๆ

เวลาภาวนาขึ้นไปถ้าเกิดมรรคเกิดผลขึ้นไป ศีล สมาธิ ปัญญา จากปุถุชน ถ้าเรามีความชํานาญของเรา เรารักษาจิตของเราได้ มันจะเป็นกัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชน หมายความว่า มันรู้เท่าทันรูป รส กลิ่น เสียง รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

ไอ้พวกเราที่มันภาวนากันไม่ลงก็รูป รส กลิ่น เสียง รูป รส กลิ่น เสียงทั้งนั้นน่ะ มันกระทบกับจิตทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้ามันมีสติมีปัญญาเท่า นี่มันเป็นบ่วงของมาร มันเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้าเรารู้เท่า มันปล่อยมันวางได้ รูปก็สักแต่ว่ารูป เสียงก็สักแต่ว่าเสียง รสก็สักแต่ว่ารส สภาวะมันรู้เท่าทั้งหมด มันมีจริงของมัน มันเป็นข้อเท็จจริงของมัน แต่จิตใจของเรามั่นคงไม่หวั่นไหวไปกับมัน นี่กัลยาณปุถุชน ทําสมาธิได้ง่าย

แล้วถ้ายกขึ้นโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ นี่เราจะบอกว่าพัฒนาการของจิต วิวัฒนาการ พัฒนาการของมันที่มันพัฒนา นักภาวนาเขาภาวนากันอย่างนี้ ถ้านักภาวนาภาวนาอย่างนี้ มันเป็นขั้นเป็นตอนของมันขึ้นไป

แต่ถ้ามันภาวนาขึ้นไปมันมีเหตุมีผลใช่ไหม มันชัดเจน มันเป็นมรรค แต่ถ้าจิตในปัจจุบันนี้มันมีปัญหาอยู่ปัญหาหนึ่ง เขาบอกภาวนาแล้วมันจะมีปัญหาๆ...มันไม่ใช่ มันมีเหตุอย่างนี้ มันมีเหตุที่ว่า จิตของคนที่มันผิดปกติมาตั้งแต่ต้น อย่างเช่นเรามีความเก็บกดหรือว่าจิตของเรามันผิดปกติ ผิดปกติปั๊บ เราก็ไปหาหมอ หมอก็ให้ยาคุมมาอะไรมา นี่มันผิดปกติมาตั้งแต่ต้น ถ้าผิดปกติมาตั้งแต่ต้น เวลาภาวนาไปแล้วมันจะเกิดจินตนาการ ถ้าจินตนาการอย่างนั้นไปแล้วมันจะมีปัญหาไง

ถ้าจิตของใครก็แล้วแต่ที่มันผิดปกติ มันยํ้าคิดยํ้าทํา มันมีความติดข้องในใจ ถ้าจะมาฝึกหัดภาวนาเพื่อเป็นธรรมโอสถก็กําหนดพุทโธเฉยๆ ไม่ต้องใช้สติไม่ต้องใช้ปัญญาให้มากเกินไปนัก พุทโธเฉยๆ มีสติ ไม่ต้องมีปัญญา ปัญญามันจินตนาการ มันคิดของมันไป เราฝึกหัดให้มันมีสติ ให้จิตมันกลับมาเป็นปกติ ถ้าจิตกลับเป็นปกติแล้ว ถ้ามันลงสมาธิได้ ถ้ามันลงสมาธิได้

ถ้าจิตมันไม่ปกติมันลงไม่ได้ ลงไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันติดข้อง รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร คนที่จิตมันผิดปกติมันจะแว่ว มันจะได้ยินเสียง มันจะยึดมั่นถือมั่นของมัน ตรงนี้ๆ แล้วเวลาไปหาหมอ หมอเขาจะให้ยา ถ้าให้ยา เรากินยานั้น เราก็พุทโธของเราเบาๆ เพื่อต้องการให้จิตเราสงบระงับเข้ามาก็พอ ให้กลับมาเป็นปกติไง นี่เราจะพูดประเด็นหนึ่ง ประเด็นที่ว่ามันผิดปกติมาตั้งแต่แรก ถ้าผิดปกติมาตั้งแต่แรก เราต้องดูแล เราต้องดูแลรักษาของเรา ดูแลรักษาของเราให้มันกลับมาเป็นปกติ

แต่ทีนี้ปัญหานี้เป็นปัญหาที่ว่าผิดปกติ ทีนี้เป็นปัญหาว่าพวกเราเป็นพวกที่ปกติ พวกที่นักปฏิบัติ พวกที่นักปฏิบัติเราต้องการการปฏิบัติอยู่แล้ว ถ้าเราปฏิบัติอยู่แล้ว เวลาที่เราปฏิบัติไป เพราะผู้ถามว่า ภาวนาแล้วอาการมันเกร็ง แต่ก่อนหน้านั้นเขาก็ภาวนาของเขา เพราะภาวนาของเขาแล้วมันก็ราบรื่น ราบรื่นมา ภาวนาหลายๆ ชั่วโมง หลายชั่วโมง มีการตกภวังค์บ้าง มีอุปสรรคบ้าง แต่มันก็ก้าวหน้ามาเรื่อยๆ ก้าวหน้ามาเรื่อยๆ

เวลาคนภาวนาไปมันก็ดี เวลาดีมันก็ดีขึ้นมาได้ ถ้าเวลามันเสื่อม เวลามันเสื่อม มันมีอุปสรรคขึ้นมาอย่างนี้ ถ้าเวลามันมีอุปสรรคขึ้นมา มันมีอาการต่างๆ อาการต่างๆ อย่างนี้ อาการต่างๆ อย่างนี้มันเกิดขึ้นๆ ถ้ามันเป็นเวรเป็นกรรม อย่างที่เขาว่ามันเป็นเวรเป็นกรรมของเขา ถึงเวลาที่มันจะประสบของมัน เราก็แก้ไขของเรา เราแก้ไขของเรานะ

เริ่มต้นวิธีการอย่างที่ทํานี่ เขาบอกว่าเวลาเขาเป็นอย่างนั้นเขามีสติปัญญาของเขา เพราะเขาฟังเทศน์พอสมควร ว่าของเขา เขาจะอยู่ของเขาแบบนี้ ว่ามันเป็นขันธมาร เขาจะดูแลของเขา มันไม่เชื่อ ไม่ส่งออกไป

ถ้าไม่ส่งออกไป เห็นไหม อยู่สภาวะแบบนี้ รักษาให้มันหาย มันจะเริ่มจางออกไปๆ เหมือนคนที่มีอุปสรรคนะ เวลาปกติก็ไม่เห็นมีอะไร พอจะนั่งขึ้นมามันจะมีอุปสรรค ตัวโยก ตัวคลอน ตัวสั่น ตัวไหวต่างๆ เรากําหนดของเราไว้ เพราะถ้ามันเกิดสิ่งใดขึ้น เกิดสิ่งใดขึ้นแล้วมันก็จะจําไว้เป็นแผ่นเสียงตกร่อง แล้วสิ่งนี้มันจะเป็นอุปสรรคตลอดไป มีอุปสรรคตลอดไป พอจิตมันลงขณะนี้มันจะเกิดอาการอย่างนี้ เกิดอาการอย่างนี้ แล้วเราก็ต้องกําหนดพุทโธๆ จนมันจะค่อยๆ จางไปๆๆ ถ้ามันลงสมาธิก็หาย ถ้ามันลงสมาธิได้นะ ถ้าลงสมาธิได้ สิ่งนี้จะหายหมด แต่ถ้ามันลงสมาธิไม่ได้ ลงสมาธิไม่ได้เพราะสิ่งนี้อาการบางคนมันรุนแรงมากถ้าบางคนมีเวรมีกรรมนะ

อย่างเช่นเราเคยอยู่กับพระ พระเราเวลาสวดปาฏิโมกข์ ทุกคนก็สวดปาฏิโมกข์ได้โดยปกติ เราอยู่กับพระ มันมีพระอยู่องค์หนึ่ง เวลาสวดปาฏิโมกข์ทีไร ปากจะเป็นนกกระจอก ปากจะเน่าทุกทีเลย ปากจะเน่าเลยนะ แล้วพอเลิกสวด หาย พอจะมาสวด ปากเน่าเลย จนสุดท้ายเขาเอาหนังสือ เพราะเขาเป็นคนที่มีศรัทธา พระนะ มีศรัทธามาก เห็นหมู่คณะทํา เขาก็อยากทําตาม แล้วเขาอยากได้บุญกุศลไง เพราะว่าในพระไตรปิฎก เวลาสวดปาฏิโมกข์นี่เป็นการทําแทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ก่อนท่านเป็นคนแสดงปาฏิโมกข์เอง แล้วมีอยู่คราวหนึ่งท่านไม่ยอมแสดงปาฏิโมกข์ พระอานนท์ก็บอกแล้วว่า “นี่หัวคํ่านะ เที่ยงคืนแล้วนะ จะสว่างแล้ว”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เราแสดงไม่ได้ เพราะพระไม่บริสุทธิ์”

พระโมคคัลลานะกําหนดจิตดูเลย มีพระที่ไม่บริสุทธิ์องค์หนึ่งนั่งอยู่ที่นั่น ไปจูงมือท่านออกเลย แล้วกลับมาบอกองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “บัดนี้สงฆ์สะอาดแล้ว สงฆ์บริสุทธิ์แล้ว นิมนต์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงปาฏิโมกข์เถิด”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลยให้โอวาทไง สลดใจมาก “ต่อไปนี้ให้พระเป็นผู้แสดงปาฏิโมกข์นะ เราจะไม่แสดงปาฏิโมกข์อีกแล้ว”

ฉะนั้น ผู้ที่แสดงปาฏิโมกข์เป็นผู้ที่ทําการแทนพระพุทธเจ้า มีบุญกุศลมาก ทีนี้ในความเชื่อของพระกรรมฐานเรา พระกรรมฐานส่วนใหญ่จะสวดปาฏิโมกข์ได้เกือบทุกองค์เลย เกือบทุกองค์ เพราะปาฏิโมกข์บอกว่า ถ้าผู้ที่พ้น ๕ พรรษาเป็นผู้ฉลาด ผู้ฉลาดก็เหมือนผู้รู้กฎหมาย ผู้รู้กฎหมายมันไปไหนมันเอาตัวรอดได้ไง สวดปาฏิโมกข์ได้ก็เหมือนกับท่องกฎหมายได้ ท่องศีลได้ ฉะนั้น พระนี้เขาก็อยากทํา

พระปฏิบัติเราส่วนใหญ่จะได้ปาฏิโมกข์ พอได้ปาฏิโมกข์แล้ว คนที่พอท่องปาฏิโมกข์ได้ เหมือนเราท่องกฎหมายได้ มันทําอะไรมันมีสติยับยั้งนะ รู้ว่าผิด จะจับอะไรมันก็รู้ว่าผิด เพราะเราท่องอยู่ เราท่องอยู่ทุก ๑๕ คํ่า ฉะนั้น ผู้ที่พระ ๕ พรรษาเป็นผู้ฉลาด ให้พ้นจากนิสัย ฉะนั้น ผู้ที่ฉลาด ฉลาดก็ท่องปาฏิโมกข์ได้อะไรได้ พระกรรมฐานมีความเชื่อกันอย่างนี้ ทีนี้พระกรรมฐานมีความเชื่อกันอย่างนี้ พระป่ามีความเชื่อกันอย่างนี้ พระป่าส่วนใหญ่แล้ว ส่วนใหญ่เป็นพระที่ปฏิบัติ พระที่ดี เขาจะท่องปาฏิโมกข์ได้

ฉะนั้น พระองค์นี้ก็อยากจะท่องปาฏิโมกข์ จับหนังสือทีไร ปากเน่า จับหนังสือทีไร ปากเน่า ถ้าวางหนังสือ หาย มีความเสียใจมาก มีความเสียใจมาก แต่เขาก็ต้องทนเอา นี่พูดถึงว่าเวลาเวรกรรมมันให้ผลนะ เห็น เวลามันเห็น มันเห็นอย่างนี้ เวลาคนอื่นที่เขาไม่เห็น มันก็ได้แต่คําว่า นี่เห็นกันจริงๆ เลยนะ กรรมมันให้ผลอย่างนั้น

นี่จะย้อนกลับมาว่า เวลาที่ผู้ถาม แต่ก่อนหน้านั้นเคยปฏิบัติมาเป็นครั้งเป็นคราว ปฏิบัติมาดี แต่ตอนนี้ถ้ามีอาการแบบนี้ อาการที่เขาเขียนมานี่รุนแรงเนาะ แต่รุนแรงมันก็รุนแรงโดยนามธรรม เพราะเวลาเขาบอกเลย เวลานั่งสมาธิไป โอ๋ย! คอเป็นอย่างนั้นๆ เลย แต่พอลืมตาขึ้นมาพักหนึ่งก็หาย พอลืมตาขึ้นมาแป๊บหนึ่งมันก็หายครับ

นี่มันเป็นอาการของจิตทั้งหมด มันเป็นอาการไง มันเป็นความรับรู้ มันไม่ได้เป็นอย่างนั้นจริงๆ เพราะอะไร เพราะเดี๋ยวมันก็หาย แต่มันรุนแรง รุนแรงที่บอกว่า โอ้โฮ! หัวเหมือนโดนฉีกเลย โดนต่างๆ เลย

มันรุนแรงของมัน มันเวรกรรมของแต่ละบุคคลมันไม่เหมือนกันอย่างนี้ แล้วถ้าเวรกรรมของคนไม่เหมือนกัน เห็นไหม ยกกลับไปที่ประวัติของหลวงปู่มั่น เวลาหลวงตาท่านเล่า เวลาท่านจะไปหาหลวงปู่มั่น ท่านฝัน พอหลวงตาท่านจะไปหาหลวงปู่มั่น ท่านฝัน ฝันว่าเหมือนกับว่าท่านจะไปหาหลวงปู่มั่น มันต้องข้ามฝั่งไป ต้องมุดกอไผ่ไป ต้องมุดกอหนามไป ท่านฝันแล้วท่านไปเล่าให้หลวงปู่มั่นฟัง

หลวงปู่มั่นบอก ปฏิปทาของมหาจะเป็นปฏิปทาที่ขี้ทุกข์ขี้ยาก เพราะกว่ามันจะผ่านไปแต่ละชั้นเป็นตอนต้องมุดกอไผ่ไป มุดกอไผ่ไปแล้วนะ ก็ต้องพยายามดึงบริขารไป มันทุกข์มันยากมาก แต่ไปรอด มันทุกข์มันยาก แต่ไปรอด

แล้วสุดท้ายแล้วท่านก็ทําของท่าน ทําของท่านก็ทุกข์ยากจริงๆ ๙ ปี เวลาไปธุดงค์กลับมา จนหลวงปู่มั่นตกใจ เหลืองหมดเลย เป็นไข้เหลืองมานี่ อดอาหารจนเหลือแต่หนังหุ้มกระดูก

เวลาคนที่มีกําลังใจ เวลาคนที่กําลังพิจารณา ถ้ามันจะได้มรรคได้ผลนะ มันมีสัตย์ มันมีรสมีชาติ มันไปได้ มันมีกําลังใจ ว่าอย่างนั้นเถอะ แต่อย่างพวกเราปฏิบัติมันไม่มีกําลังใจไง ทําอะไรแบบว่าแห้งๆ ซังกะตาย แล้วมันไม่มีนํ้าหล่อเลี้ยงไง แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําท่านมีมรรคมีผลนะ ท่านมุมานะ ท่านทําของท่าน

เห็นไหม เวลาท่านฝันแล้วไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกเลย “ฝันของมหามันเป็นคนขี้ทุกข์ขี้ยาก มันทํามันจะมีความลําบาก แต่ไปได้ แต่ผ่านพ้นไปได้ ฉะนั้น ให้มหาเข้มแข็งนะ ให้มหาพยายามนะ” แล้วท่านก็พยายามของท่าน

อันนี้ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาผู้ถามไง เวลาทําไปแล้วมันมีอาการต่างๆ มันฉีกเนื้อฉีกตัวไปทั้งหมดเลย

ไอ้ฉีกนั้นเป็นอาการทั้งหมด ถ้าอาการทั้งหมดนะ มันเป็นความยึดมั่นยึดติดของใจ ถ้าใจมันปล่อยวาง ปล่อยวางสิ่งนี้ พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ สู้กับมัน ถ้าสู้กับมัน มันก็ผ่านไปได้ ถ้าผ่านไปไม่ได้หรือผ่านไปไม่ไหว อย่างที่ว่านี่ ในปัจจุบันนี้ เมื่อก่อนนั่งภาวนาเป็นชั่วโมงๆ ตอนนี้เต็มกลืนก็ไม่เกิน ๒๐ นาที

ไม่เกิน ๒๐ นาที เราก็มาเดินจงกรม เพราะการเดินจงกรมนี่นะ มันลืมตาอยู่ การเดินจงกรม การเดินจงกรมแล้วเราใช้สติปัญญาผ่อนคลาย ผ่อนคลายให้มันเบาบางลงไง ภาษาเรานะ ชดใช้เวรกรรม ทีนี้การชดใช้เวรกรรมด้วยตบะธรรม ด้วยตบะธรรมมันแผดเผา มันแผดเผานะ คุณธรรมเราแผดเผา แผดเผาไอ้เวรไอ้กรรมให้มันเบาบางลง เบาบางลงตรงไหน

เบาบางลง การตบะธรรมที่มันแผดเผา แผดเผาด้วยสติด้วยปัญญา ด้วยสติปัญญา เห็นไหม เดินจงกรม พิจารณาเลย พิจารณาอาการที่มันเป็นน่ะ พิจารณา มันเวรกรรมสิ่งใด มันเป็นไปได้อย่างไร ร่างกายของคนจะเป็นอย่างนี้หรือไม่ ถ้าร่างกายของคนไม่เป็นอย่างนี้ มันเป็นที่ความรู้สึกหรือไม่ ถ้าเป็นความรู้สึก ความรู้สึกทําไมเป็นแบบนี้ ถ้าความรู้สึกเป็นแบบนี้ มันเกิดจากเวรจากกรรมอย่างใด ถ้าเกิดจากเวรจากกรรมอย่างใด นี่ใช้สติปัญญา ตบะธรรมมันแผดเผา มันแผดเผาเจือจางให้มันเป็นผุยผงไป คําว่า “เป็นผุยผงไป” สติปัญญามันจะชะล้าง ชะล้างไอ้สิ่งที่มันฝังอยู่ในหัวใจน่ะ แล้วมันจะหมดไป

เพราะเขาบอกมันมีอาการ มันรุนแรงมาก ทุกอย่างมันรุนแรงมากนะ อาการเกร็ง อาการต่างๆ มันรุนแรงมาก ออกมามันยังเกร็งเลย แต่พอออกมาแล้ว พอลืมตาปั๊บ หายหมด หายหมด

มันเป็นเรื่องความรู้สึกหมด เป็นอาการทั้งหมด ถ้าหายหมดก็คือปกติ เรานั่งก็โดยปกติอยู่แล้ว ร่างกายก็เป็นเรื่องปกติ แต่จิตใจของเรา จิตใจของเรา เพราะเรื่องเวรเรื่องกรรมมันให้ผลเป็นภพเป็นชาตินะ แต่เวลาตบะธรรมมันแผดเผา เห็นไหม เวลาคนเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย ภพชาติเรานี่ไม่มีที่สิ้นสุด แต่พอเป็นพระโสดาบันอีก ๗ ชาติ อย่างมากเกิดอีก ๗ ชาติ มันมีกําหนดแล้ว ถ้าเป็นสกิทาคามี พระอนาคามีไม่เกิดในกามภพ พระอนาคามีไม่มาเกิดตั้งแต่กามภพ ไม่เกิดแล้ว เกิดบนพรหม พระอรหันต์สิ้นไปเลย นี่ไง พอมันสิ้นไป ตบะธรรมมันแผดเผา แผดเผาเอาเวรกรรม

เพราะเวรกรรมนะ เวรกรรมของคนมันไม่มีต้นไม่มีปลาย มันจะหมุนไปเรื่อยๆ ไม่มีวันจบ มันจะหมุนของมันอยู่อย่างนี้ มันจะหมุนของมันไปอย่างนี้ แต่ถ้าโสดาปัตติมรรค ถ้ามันเป็นโสดาปัตติผลนี่อีก ๗ ชาติ ถ้าตบะธรรมมันแผดเผา แผดเผาสิ่งที่มันไปตลอด มันไม่มีที่สิ้นสุด ตบะธรรมมันสํารอกมันคายจนหมดเลย

ถ้าเป็นเวรเป็นกรรมนะ อาการอย่างนี้มันก็เป็นเวรกรรมของเรา มันเป็นเวรกรรมคือมันกดดันหัวใจไปตลอด แต่พอเรามาปฏิบัติมันเป็นปัจจุบัน เป็นปัจจุบัน ถ้ามันลงสมาธิได้มันก็สร้างบุญกุศล สร้างบุญกุศลให้กุศลมันดีขึ้น

บางคนบอกว่า เราทําบุญๆ บุญเป็นอย่างไร บุญกับบาปอยู่ในใจเรามันเป็นอย่างไร เวลาบาปมันให้ผล ทําอะไรก็ผิดๆ พลาดๆ ทําอะไรไปไม่ประสบความสําเร็จ แต่เวลาคนมีบุญ ถูกรางวัลที่หนึ่ง ๒๐ ใบ ๓๐ ใบ ไอ้เราไม่ถูกสักใบ นี่มันมา มันมาอย่างนี้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเดินจงกรมใช้สติใช้ปัญญา นี่ภาวนาเป็น ถ้าภาวนามันเป็นทุกข์เป็นยากขึ้นมา เราก็ภาวนาให้มันเป็นมรรคเป็นผล ถ้าเป็นมรรคเป็นผล เดินจงกรม

ถ้าคนมีอาการแบบนี้นะ มันมีประโยชน์อันหนึ่ง ประโยชน์อันหนึ่ง หมายความว่า เวลาคนที่ภาวนาอยู่นี่ ที่มานั่งภาวนากันอยู่ ภาวนาไม่ก้าวหน้า ภาวนาไม่คืบหน้า ไม่คืบหน้าเพราะอะไร เพราะมันไม่มีเหตุไม่มีผล ไม่มีงานให้ทําน่ะ

ฉะนั้น ถ้ามันเกิดเหตุการณ์อย่างนี้มันมีงานให้เราทํา มันจําเป็น เห็นไหม เวลาคนกลัวผีมาภาวนา กลัวไปหมดเลย ไอ้ความกลัวนั้นมันเป็นเชื้อ มันเป็นอุปกรณ์ให้จิตมันได้แก้ไข ถ้ามันได้แก้ไขนะ พอมันแก้ไข โอ้โฮ! มันโล่ง มันมีความสุข มันมีความพอใจ เพราะเราได้ทํางานเสร็จไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาคนเขาภาวนาเขาไม่มีเหตุมีผล ไม่มีอะไรให้ทําใช่ไหม ไอ้นี่เวลานั่งภาวนาไป แต่เดิมมาก็ดีหมด แต่ในปัจจุบันนี้อาการเกร็ง อาการเกร็งที่มันกระชากหัวกะโหลกไปเลย มันแยก มันควักลูกตาเลย ต่างๆ...นี่มันเป็นเหตุ เป็นเหตุให้เราใช้สติใช้ปัญญาพิจารณา ถ้าเราพิจารณาแก้ไขมันๆ มันก็เป็นงานของเรา

ถ้าพูดถึงว่าในการปฏิบัติมันเป็นความทุกข์ความยาก มันเป็นอุปสรรค มันก็เป็นอุปสรรคอันหนึ่ง แต่ถ้าอุปสรรคอย่างนี้ เวร จะบอกกรรม กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน กรรมเก่ากรรมใหม่ของคน ทุกคนมันมีเวรมีกรรมทั้งนั้นน่ะ

ถ้ามีเวรมีกรรม การภาวนามันจะล้างเวรล้างกรรม ถ้าล้างเวรล้างกรรม เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา พิจารณาแก้ไข เราจะล้าง เราจะใช้ตบะธรรมแผดเผาทําลายล้างเวรล้างกรรมอันนี้ ถ้าล้างเวรล้างกรรม พอสติปัญญามันทะลุนะ โล่งหมดเลย ไอ้ที่เป็นๆ นี่หายหมดเลย แล้วจิตลงสู่ความสงบ ถ้าจิตลงสู่สมาธิได้ จิตลงสู่สมาธิได้ เข้าสู่มรรค ศีล สมาธิ ปัญญา

จิตเราลงสู่สมาธิไม่ได้ พอลงสมาธิไม่ได้ มันโดนด้วยการกระชากหัว การควักลูกตา เราลงสมาธิไม่ได้ มันเป็นอาการทั้งหมด อาการกับอาการกระทบกัน ทุกข์น่าดูเลย กรรมมันแสดงผล ทุกข์น่าดูเลย ถ้ากรรมมันแสดงผล ทุกข์น่าดูเลย เราใช้สติปัญญา ตบะธรรมแผดเผามันๆ ทีนี้การแผดเผามันก็แผดเผาบนหัวใจของเรา

คนที่เวลาจะภาวนาบอก “ชีวิตนี้ก็ทุกข์อยู่แล้ว ทําไมต้องมาภาวนาให้มันทุกข์มันยากขึ้นไปอีก”

เพราะเรามีสติมีปัญญาใช่ไหม ความทุกข์อย่างนี้จะพ้นจากทุกข์ใช่ไหม ตบะธรรมที่มันแผดเผาขึ้นมามันทําลายอย่างนี้มันจะเป็นประโยชน์กับเราใช่ไหม เราถึงภูมิใจ ภูมิใจแล้วรื่นเริงในการกระทํา ไม่อย่างนั้นพระโสณะเดินจงกรมจนฝ่าเท้าแตก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเที่ยว ไปตรวจวัด “ที่นี่ที่เชือดโคของใคร ที่นี่ที่เชือดโคของใคร” เขาเดินได้อย่างไรน่ะ

เวลาหลวงตาท่านภาวนาของท่าน เวลาท่านใช้ปัญญาของท่าน จนผิวหนังฝ่าเท้าท่านบางจนเลือดซิบๆ เลย ท่านบอก อ๋อ! เข้าใจพระโสณะเลย อ๋อ! เขาเป็นอย่างนี้เอง เพราะใจมันหมุน มันมีงาน เหมือนเราทําอะไรก็ประสบความสําเร็จ มันเพลิน มันเพลินกับงานจนลืมทุกเรื่องเลย แม้แต่ฝ่าเท้าแตกเลือดออกก็ยังลืม ไม่รับรู้เลย มันเพลินกับผลที่มันได้

นี่เวลาเขาทํา ที่มันทําได้มันทําได้อย่างนั้น ครูบาอาจารย์ของเราท่านทํา ท่านเพลินในรสของธรรม เพลินในการประพฤติปฏิบัติ ถ้ามันเพลินอย่างนั้น มันเป็นอย่างนั้นมันก็เป็นประโยชน์ในการปฏิบัติ

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้ามันทุกข์มันยาก เราสู้ เราสู้เพื่อประโยชน์อันนี้ไง สู้เพื่อประโยชน์อันนี้ มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

ภาวนาแล้วเป็น มันก็เป็นทุกข์เป็นยาก ถ้าภาวนาเป็น มันเป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญา ภาวนาแล้วก็จะมีความสุข ความสงบ ความระงับ มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา มันเป็นการแก้ไข

ถ้าไม่แก้ไขที่การภาวนานะ สิ่งที่เกิดขึ้นกับเรามันก็จะให้ผลในชีวิตน่ะ ให้ผลในชีวิตของคน คนเราเดี๋ยวก็มีความคิดที่ปลอดโปร่ง ความคิดที่ดี เวลาคนเราไปจนตรอกนะ มันก็คิดจะเอาตัวรอด สร้างเวรสร้างกรรมอะไรบ้างก็ไม่รู้ แต่ของเราถ้าเราเผชิญกับมันเลย ความจริงอย่างนี้ ภาวนาเป็นแบบนี้เพื่อประโยชน์แบบนี้นะ

ฉะนั้น เขาบอกว่า “ผมรบกวนขอให้หลวงพ่อเมตตาช่วยชี้นําให้ทีครับว่า คนอื่นทั่วไปเจออย่างกระผมหรือเปล่าครับ หรือว่ามันเป็นวาสนาของผม กรรมเฉพาะตัวของกระผมที่ทําไว้เป็นมารมาขวางกั้นในการภาวนาแบบนี้หรือไม่”

ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัตินะ มันต้องเอาสมัยพุทธกาล เอาพระอรหันต์ในสมัยพุทธกาล เอตทัคคะของพระพุทธเจ้าแต่ละพระองค์ พระพุทธเจ้าแต่ละพระองค์ท่านสรรเสริญท่านยกย่องใครบ้าง พระสีวลี พระโมคคัลลานะ ต่างคนต่างสร้างมาเองทั้งนั้น

เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ เวลามาบวช องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย อัครสาวกเบื้องซ้ายเบื้องขวามาแล้ว ตอนที่ท่านจะมาขอบวชน่ะ พอบวชเสร็จแล้วท่านก็ตั้งให้ พระทั่วไปบอกเลยว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าลําเอียง ไม่ตั้งพระอัญญาโกณฑัญญะ เพราะพระอัญญาโกณฑัญญะเป็นพี่ใหญ่ เป็นสงฆ์องค์แรก

พระพุทธเจ้าบอกไม่ใช่ เราพูดตามข้อเท็จจริง มันเป็นของของเขา มันเป็นของพระสารีบุตร ของพระโมคคัลลานะ ท่านสร้างมาตั้งแต่อดีตชาติ ท่านสร้างมา ท่านปรารถนาเป็นพระอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา ท่านสร้างบารมีของท่านมา ท่านทําของท่านมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ทําเฉพาะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อัครสาวกท่านทําของท่าน แต่ด้วยวาสนาของคนมันมาเกิดร่วมกัน แล้วถึงเวลาแล้วท่านก็ชี้ว่าเป็นของของเขา ท่านตั้งของเขา

อันนี้ก็ย้อนกลับมาที่เรา อะไรที่มันเกิดขึ้น เกิดขึ้นจากประสบการณ์ของจิต ประสบการณ์ของเรา ของเราทั้งนั้น ความคิดดีคิดชั่ว ความคิด ความคิดก็ของเราทั้งนั้น ถ้ามันมีแนวโน้ม แนวโน้มกรรมเก่ามามันก็คิดเหลวไหล ถ้ามันมีแนวโน้มทางบุญมามันก็คิดดีๆ แล้วในปัจจุบันนี้มันก็มีทั้งคิดดีและคิดชั่วอยู่ในใจของเรา

ในปัจจุบันเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนแต่เรื่องดีๆ แล้วสอนเรื่องดีๆ แล้วสอนให้พวกเรามีสติมีปัญญาด้วย ให้พวกเราเป็นคนที่ควบคุมตัวเองด้วย ให้พวกเราเป็นคนส่งเสริมในทางดีทางชั่วด้วย ฉะนั้น เรามีสติปัญญาอย่างนี้ เราก็ส่งหนุนแต่สิ่งที่ดีๆ

ดีๆ ต้องดีๆ ในศีลในธรรมนะ อย่าดีเราคิดว่าดี ถ้าเราคิดว่าดี โอ้โฮ! เราก็คิดของเราไปเรื่อย ต้องดีในศีลในธรรม ถ้าดีในศีลในธรรมเป็นอย่างนั้น นี่พูดถึงวิธีที่การแก้เนาะ แก้ของเรา เห็นไหม

การภาวนาแล้วจิตที่มันเกร็ง มันเกร็งแล้วเราเริ่มต้นตั้งแต่นั่นเลย ตั้งแต่ว่าถ้าจิตมันผิดปกติมาบ้าง ไอ้นั่นต้องกลับไปทําให้เป็นปกติก่อน จิตของคนที่ว่ามันยํ้าคิดยํ้าทําต่างๆ มันมี มันมีขึ้นมา แต่เราคิดว่าเราภาวนาเพื่อประโยชน์กับเรา ใช่ ภาวนาเพื่อประโยชน์กับเรา แต่ถ้ารู้อย่างนั้นแล้วเราไม่ลงลึกไปจนใช้ปัญญา ใช้ปัญญามันจะออกเป็นจินตนาการไป เราต้องกลับมาให้เป็นปกติ แล้วถ้าจิตเป็นปกติแล้วนะ ทีนี้เป็นเรื่องของเราแล้ว จิตเป็นปกติ ทุกอย่างพร้อม ทุกอย่างพร้อม เราจะทะลุทะลวงเวรกรรมของเรา

ขันธ์ ๕ เหมือนเปลือกส้ม เราปอกเปลือกส้ม เราจะกินผลส้ม ขันธ์ ๕ คือความรู้สึกนึกคิด จิต จิตคือจิตเดิมแท้ จิตมันเป็นเนื้อของจิต ถ้าจิตสงบเข้ามา มันผ่านเปลือกเข้ามา ผ่านขันธ์ ๕ เข้ามา มันก็สู่จิต ถ้าสู่จิตก็สู่ใจของเรา สู่ใจของเราก็สู่สัมมาสมาธิ ถ้าจิตเป็นสัมมาสมาธิ สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาในเนื้อของส้ม เนื้อของส้มมันมีรสชาติ ไม่ใช่ขมๆ เหมือนเปลือกส้ม

เปลือกส้มมันขมๆ อารมณ์ความรู้สึกของเราทุกข์ๆ ยากๆ เข้าไปสู่เนื้อส้มมีรสหวาน รสหวาน รสของสัมมาสมาธิมีความสงบระงับ แล้วถ้าเกิดภาวนามยปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมา มันจะเกิดวิปัสสนา วิปัสสนาการรู้แจ้ง รู้แจ้งในเหตุในผล รู้แจ้งในเรื่องของกรรมดีกรรมชั่ว รู้แจ้งในเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ถ้ามันสํารอกมันคายขึ้นไป นั่นน่ะมันจะเป็นผลของเรา นี้ปฏิบัติเพื่อเหตุนี้

ปฏิบัติมา ถ้าภาวนาเป็น มันก็เป็นมรรคเป็นผล ถ้าภาวนาแล้วมันเป็นทุกข์เป็นยาก อันนั้นเป็นเรื่องเป็นเวรเป็นกรรม ถ้าภาวนาเป็น เป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา แล้วปฏิบัติไปถึงที่สุดแห่งทุกข์ มันจะเป็นผลของเรา เอวัง

เรื่องของโลก เราอยู่กับโลก
ถ้าจะชักนําไป เราพยายามสร้างบุญสร้างกุศลของเรา
ให้มีสติมีปัญญา มีบารมี อย่าให้ใจนี้ไหลไปกับเขา
เวลามีสติปัญญานี่ยับยั้งได้
แต่ถ้าขาดสตินะ เห็นดีเห็นงามกับเขาไปหมดเลย
ใครจะชักนําอย่างไรก็ไปกับเขา

๓

กิเลสสงสัย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๐ กรกฎาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอเพิ่มเติมจากคําถามเรื่องภาวนาแล้วเกร็ง”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ผมเพิ่มเติมคําถามครับว่า ถ้ามันเกร็งแบบนี้แล้วเราหายใจหรือพุทโธไม่ได้ เราสามารถทิ้งพุทโธและลมหายใจ แล้วเอาสติไปจับกับอาการเกร็งไปเลย หัวมันจะดึงจะโยกไปไหนก็รู้ ปากมันจะดึงจะอ้าไปไหนก็รู้ ได้หรือไม่ครับ เคยลองทําดูทีสองทีแบบเอาสติไปจับต้อง ปรากฏว่าหัวมึนไปหมดเลยครับ แล้วเหมือนมันเพ่งเข้าไปที่เกร็งจนมุดเข้าไปภายในกะโหลกอย่างไรอย่างนั้นครับ ขอความเมตตาหลวงพ่อด้วยครับ

ตอบ : เมื่อวานอธิบายถึงนะ อธิบายถึงบอกว่าวิธีการแก้ไข วิธีการแก้ไข เวลาเราแก้ไข ถ้าเราใช้ปัญญาๆ การใช้ปัญญามันจะเข้าไปแก้ไข แต่การไปเพ่ง การไปเพ่งหรือไปกดทับไว้ เห็นไหม ในทางโลกที่เขาติเตียนกรรมฐานที่เขาบอกว่า “ไอ้พุทโธเป็นหินทับหญ้า สมาธิเป็นหินทับหญ้า”

การว่าเป็นหินทับหญ้าคือว่าเราเพ่งหรือเรากําหนดเข้าไป มันเพ่งเฉยๆ ไง มันไม่ได้มีปัญญา แต่ถ้าการมีปัญญา เมื่อวานอธิบายถึงการเดินจงกรม นั่งสมาธิ ถ้าเราจะแก้ไขของเรา เพราะนั่งเป็นชั่วโมงๆ ก็ได้ แต่สุดท้ายแล้วนั่งแค่ ๒๐ นาทีก็ไม่ได้ เราถึงให้เดินจงกรม ถ้าเดินจงกรมแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าปัญญาไปฝึกหัด ไปคัดไปแยก พอไปคัดไปแยกด้วยปัญญา ทุกอย่างมันจะแก้ไขด้วยปัญญา แต่ปัญญาของคน ปัญญาระดับไหน

ปัญญาของเขา เด็กมีการศึกษาเขาฝึกหัดใช้สติปัญญา คนที่ทํางานก็ฝึกหัดใช้สติปัญญา คนที่ทํางานแล้วไปเจออุปสรรค เขาก็ให้ใช้สติปัญญาแก้ไขอุปสรรคของเขา ใครเกิดปัญหาชีวิตก็ต้องมีสติปัญญาแก้ไขปัญหาชีวิตของตน เวลาใครไปเจอกิเลสตัณหาความทะยานอยากก็ต้องใช้สติปัญญาของตน เวลาคนจะเจ็บไข้ได้ป่วย เวลาจะเป็นจะตาย ก็ต้องใช้สติปัญญาของตน สติปัญญาเท่านั้นที่จะแก้ไข แต่สติปัญญาของใคร ถ้าสติปัญญานะ มันเป็นทุจริต เวลาเขาทําทุจริตกัน เขาวางแผนซับซ้อน ซับซ้อนขนาดไหน นั่นก็เป็นสติปัญญา แต่เป็นสติปัญญาเป็นมิจฉาทิฏฐิ เป็นความเห็นผิดไง

ฉะนั้น ที่ว่าเวลาจะแก้ไข เวลาเราบอกว่าให้เดินจงกรม ให้นั่งสมาธิภาวนา ให้ฝึกหัดใช้สติปัญญาของเรา

ฉะนั้น คําถามขอเพิ่มเติม ขอเพิ่มเติม เวลาที่ว่าเวลาเรากําหนดแล้ว เรากําหนดพุทโธไม่ได้หรือลมหายใจไม่ได้ เราจะทิ้งพุทโธใช่ไหม พร้อมลมหายใจ เอาสติจ่อเข้าไปที่เกร็งนั้น

สติจ่อเข้าไป เอาจิตที่จ่อเข้าไป จ่อเข้าไปที่อาการอย่างนั้น เวลาจิตที่จ่อเข้าไปอาการอย่างนั้น ถ้าจิตมีกําลังนะ พอจ่อเข้าไป มันแตกได้

อย่างเช่นเราพิจารณาสิ่งใด เราเจอสิ่งใดที่เป็นรูป เวลาจี้เข้าไปแล้วรูปนั้นมันจะแยกออกจากกัน ถ้ามันเป็นสมาธิ ถ้ามีกําลังพอนะ ถ้ามีกําลังพอ กําลังของจิตมันจี้เข้าไปที่ไหนมันจะระเบิด มันจะแตกออกไปจากกันถ้ามีกําลัง ถ้าไม่มีกําลังนะ พอจิ้มเข้าไป พอจี้เข้าไปแล้วมันสู้กันไม่ได้ คือกําลังมันไม่พอ กําลังไม่พอ อาการที่มันเกร็ง อาการที่มันเจ็บปวดนั่นน่ะมันจะเจ็บปวดมากขึ้นๆ เพราะอะไร เพราะมันใช้กําลังเฉยๆ มันไม่ใช้ปัญญา

คําว่า “ใช้ปัญญาๆ” ปัญญาของใคร

ถ้าปัญญาของเรา ปัญญาของเรามันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาเกิดจากสมอง ปัญญาเกิดจากปฏิภาณ แต่ถ้าปัญญาเกิดจากสมาธิล่ะ เวลาถ้าทําสมาธิแล้ว ปัญญาเกิดจากสมาธิ เพราะสมาธิมันไม่มีตัวตน ถ้ามีตัวตน เป็นสมาธิไม่ได้ ถ้าเป็นสมาธิ ไม่ใช่เรา ไม่ใช่เขา ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล ไม่ใช่เรา ไม่ใช่เขา ไม่ใช่สิ่งใดทั้งสิ้น มันเป็นสัมมาสมาธิ

แต่ถ้ามีเรามีเขาเข้าไป นี่มีสมุทัย มีเรามีเขาเข้าไป มันมีสมุทัย หมายความว่า มันไม่สะอาดบริสุทธิ์ มันไม่มีกําลังพอ ถ้าไม่มีกําลังพอ โดยสามัญสํานึกทุกคน ทุกคนก็ต้องมีตัวตนของตน ถ้ามีตัวตนของตน ความคิดที่เกิดจากตัวตนของตนนี่โลกียปัญญาทั้งนั้น นี่โลกียปัญญา ถ้ามันเป็นโลกียปัญญา เพราะมันกลัวจะไม่รู้ไง กลัวจะไม่รู้ กลัวจะโง่ กลัวเราจะไม่เข้าใจ เวลาใช้ปัญญาอะไรเกิดขึ้นต้องจําไว้ก่อนนะ เดี๋ยวออกจากภาวนาแล้วไปเล่าให้เขาฟังไม่ถูก...นั่นน่ะ ตัวตนทั้งนั้นน่ะ

มันถึงเวลาภาวนาเข้าไปแล้วนะ พอไปเจอสิ่งใดนะ อู้ฮู! เห็นไปหมดเลยนะ รู้ไปหมดเลยนะ แล้วจําแม่นเลย เดี๋ยวจะไปคุยโม้ข้างนอกได้ไง เวลาออกจากภาวนาจะไปคุยโม้กับคนนู้น คุยโม้กับคนนี้ว่าเราใช้ปัญญาอย่างนั้น นี่โลกียปัญญาทั้งนั้น ปัญญาที่ตัวตน กลัวรู้ กลัวไม่รู้ กลัวผิดกลัวพลาด กลัวไปหมดน่ะ

แต่ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ไม่มีตัวไม่มีตน มันเป็นสัมมาสมาธิ เวลามันเกิดปัญญาขึ้นมามันเป็นสัจจะ มันเป็นสัจจะ เราเอ๊อะๆๆ ไม่เห็นรู้อะไรเลยนะ นั่นน่ะมันเป็นมัชฌิมาปฏิปทา เป็นความสมดุลของมัน มันจะไปของมัน พอไปของมัน ออกมาบอกไม่ถูก พูดไม่ได้ แต่พูดได้ พูดได้เพราะเราเป็นคนทําไง แต่มันไม่มีตัวตนของมัน

นี่พูดถึงว่าเวลาใช้ปัญญา ปัญญามันหลากหลาย เพราะเวลาขั้นของสมาธิ นํ้าล้นแก้ว สมาธิ เราทําของเรา สมาธิจนจิตมีกําลัง นํ้าเต็มแก้วนั่นน่ะ ถ้ามันล้นมันก็ล้นไป มันจะนํ้าล้นแก้วแล้ว มันได้แค่นั้น แต่ขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต ไม่มีล้นแก้ว มันไปได้หมดเลยถ้าขั้นของปัญญานะ แล้วปัญญามันมหาศาลมาก

ฉะนั้น เวลาเขาบอกว่า เวลาถามแบบนี้แล้วจะทิ้งลมหายใจ มันลมหายใจไม่ได้ มันพุทโธไม่ได้ สามารถทิ้งพุทโธได้หรือไม่

ได้ ทิ้งเลย ทิ้งพุทโธ เราใช้ปัญญาของเรา ถ้าเป็นปัญญาของเราก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิคือปัญญาใคร่ครวญรักษาจิตของตน รักษาจิตของตนไม่ให้มันทุกข์มันยากจนเกินไป นี่ปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นปัญญาโลกๆ เป็นปัญญาในปัจจุบันที่วุฒิภาวะของจิตมันมีความสามารถได้แค่นี้

วุฒิภาวะของจิตของเรามีความสามารถได้แค่ไหน มันจะเกิดปัญญาได้ระดับนั้น เพราะอะไร เพราะบุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค ระดับของสมาธิกับระดับของปัญญาแตกต่างกันหมดเลย หยาบละเอียดแตกต่างกันหมดเลย นี่ไง ที่เวลามันไป มันยังแตกต่างกันไปอีกมากมายมหาศาล

แล้วปัญญาที่คุยๆ กันอย่างนี้มันเป็นปัญญาสถิติ ปัญญาที่จดจารึกกัน ปัญญาวิทยาศาสตร์ มันฆ่ากิเลสไม่ได้ ไม่ได้

ถ้ามันจะเป็นปัญญาที่ฆ่ากิเลสนะ มันจะเป็นมรรคนะ มรรคมันเกิดจากสัมมาสมาธินะ มันเป็นบุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค แล้วถ้ามันชําระล้างกิเลสไปแล้วมันจะเป็นสกิทาคามิมรรค ถ้าภาวนาเป็นนะ ถ้าภาวนาไม่เป็น ติดแค่นั้นน่ะ พอมันสําเร็จผลแล้วมันจะยกขึ้นสู่มรรคผลอีกขั้นหนึ่ง มันจะต้องขุดคุ้ยหา

การขุดคุ้ยการหา มันเหมือนจําเลย จําเลย เรารู้ได้ว่าใครทําผิด แต่เราไม่ได้ตัวมันมา เราจะเอาเขาทําโทษไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน เราไม่รู้ไม่เห็นกิเลส ฆ่ากิเลสไม่ได้ ไม่ได้หรอก ฉะนั้น โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มรรค ๔ ผล ๔ บุคคล ๔ คู่ นี่ถ้าจิตใจมันเป็น นี่พูดถึงว่าถ้าเป็นมรรค เป็นวิปัสสนา

แต่เวลาเราบอกว่าเรากําหนดพุทโธไม่ได้ ลมหายใจไม่ได้ เพราะมันเกร็งไปหมดเลย เราจะทิ้งได้ไหม

เราทิ้งเลย เพราะเราทิ้ง ถ้าทําอย่างนั้นปั๊บ มันละล้าละลัง แต่เวลาเราใช้ปัญญา ปัญญาจิ้มเข้าไปตรงเกร็งเลย อะไรเกร็ง จับมาพิจารณา อะไรเกร็ง หัวจะโยกจะคลอน จับมันๆ จับความรู้สึก จับความรู้สึกอันนั้นแล้วใช้ปัญญาแยกแยะ มันมีอยู่จริงหรือ มันเป็นอยู่จริงหรือ ถ้ามันมีอยู่จริง มันต้องคงที่ของมันสิ ไอ้นี่มันมาชั่วครั้งชั่วคราว นี่ใช้ปัญญาแยกเข้าไป จับแล้วพิจารณาเข้าไป มันเป็นอะไร มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เป็นปัญญาสามัญสํานึกของจิตที่มีวุฒิภาวะแค่นี้

จิตที่มีวุฒิภาวะแค่ไหนก็ต้องเริ่มต้นจากตรงนั้น เวลาการประพฤติปฏิบัติก็ต้องเริ่มต้นจากตน เริ่มต้นจากใจของเรานี่แหละ ใจของเรามีคุณสมบัติขนาดไหนก็ต้องเริ่มต้นจากตรงนี้เพราะมันเป็นปัจจุบัน มันเป็นของของเราไง ถ้าจากปัจจุบันนี้เราพิจารณาไป อย่างนี้เราพิจารณาไป จับอาการเกร็ง จับต่างๆ แล้วพิจารณาเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

ทําไมต้องเป็นปัญญาอบรมสมาธิล่ะ

เป็นปัญญาอบรมสมาธิหมายถึงสถานะการใช้ปัญญาอย่างนี้ แต่เวลาที่เราพิจารณา เราพิจารณาอาการเกร็ง อาการเจ็บ อาการปวด อาการที่เกิดจากใจ เราไม่ต้องไปห่วงว่ามันจะเป็นมรรคเป็นผลหรือไม่ เพราะวุฒิภาวะเราแค่นี้ เราเริ่มต้นจากตรงนี้ เราต้องทําอย่างนี้ พอทําอย่างนี้ ทําอย่างนี้เพื่ออะไร ทําอย่างนี้เพื่อให้อาการเกร็ง อาการที่มันเจ็บปวด อาการที่มันเกิดจากเรา ใช้ปัญญาแยกแยะไปแล้ว ถ้ามันปล่อยวาง มันหลุดจากจิตของเราไปก็จบ จบหมายความว่ามันผ่านพ้นอันนี้ไป

ถ้ามันไม่ผ่านพ้นไป เราก็ใช้อุบายของเรา ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอมันปล่อยมันวางแล้วมันยังไม่จบ ไม่จบ เรากลับมาพุทโธต่อเนื่อง พุทโธต่อเนื่องเพื่ออะไร พุทโธต่อเนื่องเพื่อให้จิตมันสงบลึกเข้าไป หมายความว่า ในระดับพื้น เราสามารถแยกแยะได้ ปัญญามันสามารถพิจารณาได้จนมันปล่อยวางหมดแล้ว แต่ถ้าพอเรากลับไปพุทโธอีก มันก็เกิดอาการเกร็งอีก ถ้าเกิดอาการเกร็งอีก เราใช้ปัญญาไป พอมันปล่อยวางแล้วเรากําหนดพุทโธต่อเนื่อง ต่อเนื่องให้จิตมันละเอียดเข้าไป ละเอียดเข้าไป มันก็จะลงลึกลงไปอีก ลงลึกลงไปสิ่งที่มันหมักหมมมันสะสมไว้เป็นเวรเป็นกรรมของจิต แล้วพุทโธให้มันลึกลงไปแล้ว พอไปจับได้ จับอาการอย่างนั้นได้ แล้วเราก็พิจารณาต่อเนื่องอีก คือมันถอดถอนเป็นชั้นๆๆ เข้าไป

ถ้าเวรกรรมของคนตื้นลึกหนาบางแตกต่างกัน ถ้าเรามีเวรกรรมเท่านี้ เราพิจารณาอย่างนี้ปั๊บ เวลามันถอดมันถอนนะ เวลาปัญญาพิจารณาไปแล้วมันโล่งหมดเลย มันปล่อยหมดเลย นี่คือว่าเราถอดถอนได้สําเร็จ ถ้ามันถอดถอนไม่สําเร็จ แสดงว่ามันมีลึกซึ้งกว่านี้ ถ้าลึกซึ้งกว่านี้ เราต้องทําความสงบของใจให้มากกว่านี้ ถ้ามากกว่านี้ก็ลงไปสู่จิตนี้ จิตที่มันสะสมไว้ที่นั่น สะสมไว้ที่นั่น มันก็ต้องไปใช้ปัญญาแยกแยะกันที่ตรงนั้น ถ้าแยกแยะตรงนั้นมันก็เป็นการกระทําของเรา

นี่พูดถึงว่าเขาถามเพิ่มเติม เมื่อวานอธิบายไปแล้ว ๑ รอบ นี่เพิ่มเติมขึ้นมาเพราะบอกว่าถ้าเราทําไม่ได้ไง เราทําไม่ได้ เรากําหนดลมหายใจไม่ได้ เรากําหนดพุทโธไม่ได้ เราทิ้งแล้ว ทิ้งลมหายใจแล้วเอาสติจับอาการเกร็งไปเลย

หัวมันจะตึงจะโยกอย่างไร ปากมันจะอ้าอย่างไร ได้หรือไม่ครับ

มันเป็นอุบายเป็นวิธีการนะ เวลาคําถามมันก็ถามเป็นทฤษฎีอย่างหนึ่ง เวลาเราปฏิบัติมันต้องเอาปัจจุบันนั้นไง เอาปัจจุบันที่เราเป็น เอาปัจจุบันที่เราแก้ไขอยู่นี่ ตรงนี้มันจะสําคัญ ฉะนั้น สิ่งที่มันลังเลสงสัยมันก็เป็นกิเลสทั้งนั้นน่ะ กิเลสมันพาเราสงสัย แล้วเราก็มีกิเลสอยู่แล้ว เวลาเราปฏิบัติ เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่เราทํามาๆ เราพยายามฝึกฝนใจเราขึ้นมา ถ้าใจมันเป็นมันก็เป็น ถ้าใจไม่เป็น เราก็ฝึกหัดให้มันเป็น ถ้าเป็นแล้วมันจะได้จบ จบนะ เพราะอะไร เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันชําระล้างกิเลสไง

กิเลสไม่กลัวอะไร กิเลสกลัวธรรมอย่างเดียว กิเลสกลัวศีล กลัวสมาธิ กลัวปัญญา กลัวสติที่มันยับยั้ง กลัวสติ กลัวสมาธิ มีสมาธิ กลัวปัญญา นี่มันกลัว มันกลัวตรงนี้ มันไม่กลัวสัญญาอารมณ์ มันไม่กลัวการคาดหมาย มันไม่กลัวใดๆ ทั้งสิ้น เพราะสิ่งนั้นมันสามารถพลิกแพลงได้ แต่ถ้ามันมีปัญญาแยกแยะเข้าไปแล้ว ทะลุทะลวงเข้าไปถึงตัวมันแล้ว จบหมดนะ กิเลสมันกลัว มันกลัวตรงนี้ ฉะนั้น เราจะต้องตั้งใจของเราไง

ฉะนั้น สิ่งที่เขาประสบการณ์ที่เขาทํามา “เคยลองทําดูทีสองที แบบเอาสติจับตรงนั้น ปรากฏว่ามึนหัวไปหมดเลยครับ แล้วเหมือนเพ่งเข้าไปที่เกร็งจนมุดเข้าไปภายในกะโหลกอย่างไรอย่างนั้นครับ”

นี่ก็บอกว่า ไอ้การที่ว่าเราเพ่ง เรากําหนดไว้ บางทีมันเป็นวิธีการนะ ในการปฏิบัติ ถ้าเราพยายามทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วเราจับสิ่งใดได้ เราพิจารณาของเรา พอพิจารณาของเรา การพิจารณามันใช้กําลังมาก มันใช้กําลังของจิตไปมาก แล้วมันเหนื่อย แล้วมันไม่มีกําลังพอ เราสามารถยันไว้ การที่ว่าการเพ่ง การเพ่งเหมือนการยันไว้ การเพ่งหรือการกําหนดเหมือนการยันไว้ มันไม่ใช่เป็นการใช้ปัญญาไง แต่จะบอกว่าผิดทั้งหมด กรณีอย่างนี้มันเป็นวิธีการอันหนึ่งไว้เวลาพักผ่อน เวลาจิตของเรา เราทํางานจนเหนื่อย เราใช้ปัญญาจนเต็มที่แล้ว เรายันไว้ เราเพ่งไว้เฉยๆ การเพ่งการยันไว้ ถ้ามันเป็นธรรมะก็เป็นขันติธรรม ความอดทน ความอดกลั้น เพ่งยันไว้ การยันไว้มันก็เป็นวิธีการอย่างหนึ่ง

แต่ถ้าบอกว่าถูกไหม ไม่ถูก ไม่ถูกเพราะอะไร เพราะมันเป็นวิธีการพัก แต่ถ้ามันใช้ให้ถูก มันต้องใช้ปัญญา

ทีนี้ปัญญา เราใช้ปัญญาไปแล้ว แล้วเราเหนื่อยมาก ใช้ปัญญานะ มันต้องใช้ปัญญา ต้องขุดต้องคุ้ย มันเหนื่อยมันหอบเลย ถ้าสมาธิมันอ่อน เราวางเลย แล้วกลับมาพุทโธๆ กลับมาพุทโธ กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มีกําลังแล้วเราต้องเข้าไปพิจารณาต่อเนื่องไป

ฉะนั้น เขาบอกว่า ที่เคยทําแล้ว ที่เพ่งไปแล้ว ที่เกร็ง มันจะมุดเข้าไปเลย

เวลามันมุดเข้าไปเลยเพราะมันไม่มีปัญญา เราไม่ได้ใช้ปัญญา เราใช้เพ่งเฉยๆ ฉะนั้น เราจับ การเพ่งกับการจับ เราจับอาการปวด จับอาการความรู้สึกอย่างนั้นแล้วใช้ปัญญาแยกแยะ แยกแยะหมายความว่ามันเป็นของสมมุติไง ก่อนนั่งสมาธิก็ไม่มี นั่งสมาธิบางทีก็ไม่เกิด แล้วถ้ามันเกิดแล้ว มันเกิด ถ้ามันเป็นจริงมันต้องอยู่กับเราตลอดไป อยู่กับเราตลอดไป หมายความว่า มันจะปวดตั้งแต่ก่อนนั่ง มันจะปวด ความปวดกับหัวเรามันจะอยู่กันตลอดไป

แต่นี้มันไม่มี มันจะมีต่อเมื่ออุปาทาน ต่อเมื่อเวรกรรมมันเสวยผล พอเสวยผล มันจะเกิดอาการอย่างนี้ขึ้น เกิดอาการอย่างนี้ขึ้นปั๊บ แล้วเราก็ตามอาการนั้นไป พอตามอาการนั้นไป อาการนั้นมันก็เพิ่มจํานวนมากขึ้น ขยายส่วนมากขึ้น

แต่ถ้าสติปัญญาเราขีดวงของมัน เราพิจารณาของเราไปนะ เราแยกแยะขึ้นมานะ เราจะกําจัดมันออกไปไง เพราะว่ามันเป็นอนิจจัง มันไม่มีตัวไม่มีตน มันมีขึ้นมาเพราะความโง่ของจิต เพราะจิตมันโง่ จิตมันถึงเสวยอารมณ์นั้น ถ้าจิตมันไม่โง่ จิตมันไม่ยอมเสวยอารมณ์นั้น แล้วอารมณ์นั้นมันเป็นอารมณ์ทุกข์ อารมณ์ทุกข์ที่เราไม่ต้องการ ไม่พอใจ เราใช้ปัญญาแยกแยะไป มันจะมีเหตุมีผล มีเหตุผลจนกิเลสมันอาย ถ้ากิเลสมันอาย มันต้องหายตัวของมันไป เพราะมันอายเหตุอายผล อายธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ถ้าพิจารณา พิจารณาอย่างนี้

แต่ถ้ามันมุดเข้าไปคืออาการเพ่ง อาการกดทับไว้ มันใช้กําลังของจิตไง แต่ถ้าการเพ่ง การจับ มันก็ต้องเพ่ง ต้องเข้าไปจับตรงนั้นมันถึงจะพิจารณาได้ ถ้าเราพิจารณาตอนที่เราไม่ภาวนา เขาเรียกว่าทํางานข้างเดียว พูดข้างเดียวใครก็เก่ง ถ้าให้เราพูดข้างเดียว เราพูดได้ทั้งวันเลย เราเป็นคนดี ดีดี๊ดี ดีที่สุด ก็พูดข้างเดียวไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราคิดข้างเดียว เราคิดข้างเดียวใช่ไหม ก่อนภาวนาเราคิดได้หมด ถ้าอาการเกร็งมันเกิด เราทําอย่างนั้นๆๆ...เราคิดข้างเดียว แต่พอภาวนาไปแล้วมันเกิด มันเป็นระหว่างเวรและกรรม สิ่งที่เกิดขึ้นกับสติปัญญาของเรามันเป็นการพิจารณาแยกแยะกัน เวลาวิปัสสนามันต้องวิปัสสนาอย่างนี้ ไม่ใช่คิดข้างเดียว

คิดข้างเดียวทุกคนก็ทําได้หมดน่ะ ทุกคนก็คิดว่าฉันทําจะทําอย่างนั้นประสบความสําเร็จ ฉันทําอย่างนี้จะประสบความสําเร็จ มันคิดข้างเดียวไง แต่ถ้าเวลาไปเจอหน้ากิเลส กิเลสมันแสดงตัว เพราะอะไร เพราะเราจะชําระล้างมัน เราจะชําระล้างมัน จิตต้องสงบ แล้วไปรู้ไปเห็นตามความเป็นจริง เห็นกิเลสตัวจริงๆ แล้วพิจารณากันจริงๆ นั่นล่ะ ระหว่างกิเลสกับธรรมต่อสู้กัน

หลวงตาท่านเทศน์สอนนะ ท่านบอกสงครามธาตุสงครามขันธ์ สงครามธาตุก็ธาตุ ๔ สงครามขันธ์ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง สงครามธาตุสงครามขันธ์ที่มันเกิดขึ้นบนหัวใจ บนจิต บนจิตไง บนสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน เวลากิเลสกับธรรมที่มันต่อสู้กัน นี่ไง จิตใจที่จะมีมรรคๆ ไง

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล จิตใจดวงไหนไม่มีมรรคไม่มีผล จิตใจดวงใดที่มีการกระทํา มรรคมันเกิดจากใจดวงนั้น ถ้ามรรคมันเกิดจากใจดวงนั้น มันเป็นมรรคของใจดวงนั้น มรรคของใจดวงนั้นจะชําระสะสางในใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นที่มันสกปรกโสมมของมันน่ะ นี่มรรคมันเกิดอย่างนี้ ถ้ามรรคมันเกิดอย่างนี้นะ แล้วคนไม่เคยเห็นอธิบายไปเถอะ อธิบายไป พูดข้างเดียวมันพูดได้หมดล่ะ มันต้องให้ใครก็แล้วแต่ที่เคยผ่านตั้งปัญหาถาม ถ้าถามขึ้นมาเขาถามโดยข้อเท็จจริง ตอบไม่ได้หรอกถ้าไม่เคยเห็นนะ

นี่พูดถึงว่าเขาขอเพิ่มเติม เขาขอเพิ่มเติมจากคําถามเรื่องภาวนาเกร็ง

ฉะนั้น อย่างที่ว่าฝึกหัดใช้ปัญญา แล้วจะบอกว่า เวลาปฏิบัติไปแล้วถ้ามันไม่ได้ดั่งใจ มันไม่ได้ดั่งใจหรอก เพราะใจของเรามันก็ตัณหาความทะยานอยากคาดหมาย อยากให้ประสบความสําเร็จอย่างที่ใจต้องการ เวลาจิตของเรามีความเจ็บชํ้านํ้าใจ เราก็อยากจะวิปัสสนาให้มันหายหมด เวลามันเกิดอาการเกร็ง อาการที่ไม่พอใจในใจ คิดว่าจะทําแล้วมันหายหมด

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญาค่อยๆ พิจารณาไป มันค่อยๆ จางไปๆ เราต้องมีสติมีปัญญา ต้องอดทน ต้องอดทน ต้องอดทนแล้วต้องมีความพยายามของเรา ไม่ใช่ว่าทําแล้วมันจะหาย พอทําหนสองหน “หลวงพ่อ มันไม่หาย”

มันเป็นมากี่ภพกี่ชาติ แล้วเวลามีสติปัญญาจะทําทีเดียวให้มันหาย แต่ถ้าคนมันสร้างบุญกุศลมามันก็หายเหมือนกันนะ นี่เราบอกไว้ก่อนไง บอกว่า อย่าไปหลงเอาตัณหาความทะยานอยาก ตัณหาความทะยานอยากคือสมุทัย คือกิเลส แล้วเอามาเสริมกับการปฏิบัติของตน

ในการปฏิบัติของตนมันก็มีอวิชชา มีความไม่รู้เป็นกิเลสดั้งเดิมอยู่แล้ว แล้วเวลาทําแล้วยังไปเสริมมันด้วยตัณหาความทะยานอยากเสริมเข้าไปอีก แล้วพอเสริมเข้าไป มันเป็นเรื่องกิเลสทั้งนั้นเลย เป็นเรื่องของกิเลสคือเรื่องการตัดกําลังใจของตน การตัดทอนความพยายามของตน แล้วเราก็ทําของเราพร้อมกับความตัดทอนตัวเอง มันจะประสบความสําเร็จไหมล่ะ

แต่ถ้าเราทําของเรานะ ทําของเราด้วยความเพียรชอบ ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เราทําของเรา แล้วพยายามทําให้ดําริชอบ ดําริคือความคิดความปรุงความแต่งให้มันสมดุล ให้มันเป็นสัมมาทิฏฐิ ให้มันเป็นธรรม ให้เป็นธรรม

ทีนี้เราไม่เคยทํา คําว่า “เป็นธรรมๆ” จิตใจมันอยู่ในกิเลสครอบงํามาตลอด เวลาทําให้เป็นธรรมๆ เป็นธรรมเป็นอย่างไรล่ะเป็นธรรม ก็คิดถึงธรรมพระพุทธเจ้าตลอดเวลา เวลาคิดนี่ธรรมพระพุทธเจ้าทั้งนั้นเลย ศึกษามานี่ธรรมะพระพุทธเจ้าทั้งนั้นเลย นี่ธรรมตลอด...คิดเอาเองไง ฉะนั้น ถ้าคิดเอาเอง ค่อยๆ ค่อยๆ ทําของเราไป

นี่เราบอกไว้ก่อนไง ไม่อย่างนั้นเวลาบอกว่า “ก็ฟังแล้ว ก็เข้าใจหมดแล้ว แต่ทําไมทําไม่ได้ล่ะ ทําไมไม่เป็นล่ะ”

ก็นี่ไง ก็อยากได้อยากเป็นมันก็เป็นสมุทัย เป็นตัณหาความทะยานอยากมาตัดทอน ฉะนั้น ทําของเราด้วยความเข้มแข็ง ทําของเราด้วยความจริงจังเนาะ นี่พูดถึงว่าเพิ่มเติม จบ

ถาม : เรื่อง “เปิดร้านอาหารถือว่าบาปไหมครับ”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ลูกอยากทราบว่า ร้านอาหารที่ซื้อเนื้อสัตว์เพื่อมาทําอาหารขาย แต่ไม่ได้ซื้อสัตว์เป็นๆ มาทํา อย่างนี้ถือว่ามีส่วนในการสร้างบาปสร้างกรรมที่จะได้เงินจากการค้าเนื้อสัตว์ไหมครับ กราบหลวงพ่อให้ความกรุณาสั่งสอนด้วยครับ

ตอบ : ถ้าเราทําร้านอาหารมันเป็นสัมมาอาชีวะนะ คนเราเกิดมามันต้องมีอาชีพ ถ้าคนมีอาชีพ อาชีพทางโลกเขาที่อาชีพในนวโกวาทเขาบอกอาชีพที่ไม่ควรทํา อาชีพที่ค้าอาวุธ ค้าสิ่งที่ทําลายล้างกัน สิ่งนั้นไม่เป็นธรรม แต่นี่เราค้าอาหาร อาหารคือปัจจัย ๔ ปัจจัย ๔ คนเราต้องกินอาหารอยู่แล้ว ฉะนั้น ถ้าเราค้าอาหาร เราต้องไปซื้อเนื้อสัตว์ ซื้อเนื้อสัตว์มาทําอาหารขาย มันเป็นการว่ามันเป็นการค้ากําไรจากเนื้อสัตว์อย่างนั้นหรือไม่

ของอย่างนี้นะ เราไปที่ตลาด เวลาไปที่ตลาด เราไม่รู้หรอกว่า ที่ตลาดนั้นมันมีอะไร แล้วที่ตลาดมีมาอย่างไร ฉะนั้น มันสะอาดบริสุทธิ์อยู่แล้ว

พระนะ เวลาที่เขาบอกว่าพระนี่ฉันเนื้อสัตว์แล้วมันเป็นบาปเป็นกรรม

ทีนี้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีอยู่ เนื้อที่บริสุทธิ์ ไม่ได้ฆ่าเพื่อตน ไม่ได้ยิน ไม่รับรู้ ทีนี้ในโลกนี้มันมีเรื่องนี้อยู่แล้วไง ถ้ามีเรื่องนี้อยู่แล้ว เพียงแต่ว่าเรามีนัย มีนัยบอกว่าเขามีอยู่แล้ว เราอยากได้ เราก็ไปส่งเสริมเขา...นี่ไม่ใช่ เราไม่ไปส่งเสริมอะไรเขา มันเป็นอาชีพของเขา เขาเลือกเอง เขาเลือกอาชีพนี้ของเขา ถ้าเขาเลือกอาชีพนี้ของเขา

แต่ของเรา เราเลือกการเปิดร้านอาหาร การทําร้านอาหาร เราเลือกของเรา เราเลือกของเรา เราก็ไปซื้อวัตถุดิบของเรา เราไปซื้อวัตถุดิบของเราที่ตลาด แล้วบอกว่า จิตใจของคนถ้ามันละเอียดอ่อนไง จิตใจคนละเอียดอ่อนก็บอก อ้าว! ก็มันเป็นเนื้อสัตว์ เราก็จะแสวงหากําไรจากเนื้อสัตว์เข้าไปอีก

อ้าว! เนื้อสัตว์ ไอ้คนที่เขาเชือดมา เขามาขาย เขาทําของเขาจบแล้ว ไอ้เราก็ไปซื้อของเรามา ซื้อของเรามาแล้วเราก็ทําของเรา

ในปัจจุบันนี้นะ เพราะว่าในการค้าในสมัยต่อเนื่องไป การค้ามันต้องเข้ากับสภาวะแวดล้อม มีธุรกิจหลายๆ อย่างเลย เขาว่าธุรกิจสีเขียว นี่ก็เหมือนกัน เราทําร้านอาหาร เราก็มีเนื้อสัตว์ของเรา แต่ถ้าเรามีไอเดีย เราทําสิ่งใดดีๆ ขึ้นมา เดี๋ยวคนเขาเข้ามาร้านของเรานะ แล้วเขาเห็นไอเดียของเรา เขาเห็นแล้วเขาชื่นใจ เขาส่งเสริม เดี๋ยวเราไปโลดเลย นี่ถ้าเราคิดเป็นไง เราคิดเป็น เราไม่ต้องวิตกกังวล

ศึกษาธรรมะมา ศึกษาธรรมะมาแล้ว ศึกษามาแล้วต้องให้มีสติมีปัญญา ไม่ใช่ศึกษาธรรมะมา ทุกคนพูดหมดเลย “ทําธุรกิจไม่ได้”

“ทําไมล่ะ”

“เพราะผิดศีล ๕”

เอ็งตั้งใจโกหกเขาตั้งแต่แรกเลยหรือ เราไม่ได้ตั้งใจโกหกเขาตั้งแต่แรกมันจะผิดศีลตรงไหนล่ะ มันไม่ผิดศีลหรอก ทีนี้มันเป็นความเคยชิน พูดโกหกกันจนเคย พอจะมาถือศีล ๕ “หลวงพ่อ ถือศีล ๕ ไม่ได้แล้ว”

“ทําไมล่ะ”

“เพราะเราค้าขาย”

ค้าขาย เราก็บอกเขาไป บอกเขาไปตามนั้นน่ะ ต้นทุนเท่านั้น เราต้องการกําไรเท่านั้น เราบวกได้หมดล่ะ เราไม่ได้โกหกใครทั้งสิ้น เราพูดตามเนื้อผ้าของเรา แต่ถ้ามันโกหก โกหกก็ต้องบอกว่า นี่ซื้อมา ๕ บาท บอก ๑๐ บาท อย่างนี้โกหก ถ้าเราซื้อมา ๕ บาทคือ ๕ บาทไง แต่มันมีส่วนผสมอย่างอื่นอีกล่ะ นี่เราพูดได้หมดล่ะ เราพูดตามความจริงก็ได้ แล้วถ้าพูดตามความจริง การค้าถ้ามันจะมีลูกค้าที่เขาชื่นชอบคือเขามีสัตย์ไง เขาเชื่อใจ ซื่อสัตย์ จะทําให้การค้านี้ยั่งยืน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าทําของเรา ทีนี้เราไปคิดเองไง เพราะว่า เราจะบอกว่านักบวชเรา หลายๆ คนเขาพูดไงว่า ไม่ฆ่าสัตว์ แต่ก็ยังกินเนื้อสัตว์ การกินเนื้อสัตว์ก็กลายเป็นการส่งเสริมคนฆ่าสัตว์...นี่เขาพูดของเขานะ

โรงเชือดมันจะเจ๊งอยู่แล้ว เพราะเขาจะกินอาหารคลีนน่ะ ต่อไปนี้ชาวบ้านเขาเลือกไม่กินกันเอง เอ็งไม่ต้องห่วงหรอก ต่อไปนี้เรื่องสุขภาพ เขาจะกินอาหารที่คลีนเลยล่ะ ไม่กินเนื้อสัตว์เลย

นี่เวลาเขาพูดไง เพราะคําพูดอย่างนี้มันมีพระเคยพูดกันมาเยอะไง “บาปอยู่ที่คนทํา กรรมอยู่ที่คนกิน” มันเป็นโวหารน่ะ เป็นโวหารที่พูดไป เพราะมันจะพูดสิ่งใด เราต้องย้อนกลับไปในพระไตรปิฎก พระพุทธเจ้าพูดไว้อย่างไร

ในพระไตรปิฎกบอกนะ เพราะในประเพณีของพระเรานะ เวลาไปนิมนต์พระ นิมนต์พระมาฉันอาหารที่บ้าน เขาจะให้ไปนิมนต์พระให้ไปฉันจังหันที่บ้าน เขาไม่บอกอาหารไง ถ้าเขาบอกอาหาร เพราะอะไร เพราะเป็นการเจาะจง เจาะจงนี่มันจะเข้ากับเนื้อที่ผิด เนื้อที่ว่า “พรุ่งนี้ไปฉันอาหาร ไปฉันแกงไก่บ้านหนูนะคะ แล้วก็ไปเชือดไก่เพื่อให้พระองค์นี้นะคะ”

เจาะจงนี่เจาะจงกับพระองค์นั้น พระองค์นั้นเป็นต้นเหตุให้ไก่ตัวนั้นเสียชีวิต ถ้าพระองค์นั้นตักอาหารคํานั้นเข้าปาก ๑ คํา เป็นปาจิตตีย์หนึ่งตัว ถ้าตักอาหารเป็นคําที่ ๒ เป็นปาจิตตีย์ตัวที่ ๒ ทุกคํากลืนเป็นปาจิตตีย์ทั้งหมด นี่พระพุทธเจ้าบังคับไว้ขนาดนี้

ไอ้ผู้ที่พูดว่า “บาปอยู่ที่คนทํา กรรมอยู่ที่คนกิน” เอ็งยังไม่ได้ครึ่งหนึ่งของพระพุทธเจ้าเลย พระพุทธเจ้าปรับอาบัติทุกคํากลืนน่ะ ทุกคําที่กลืนลงไปเป็นอาบัติทุกคําเลย ถ้ารู้ว่าเจาะจงกับพระองค์นั้น แล้วพระองค์นั้นรับรู้แล้ว แล้วไปฉันเข้า

แต่ถ้าเขานิมนต์ไปฉันจังหัน แต่ไอ้นั่นมันเป็นเจตนาของเขา เป็นการกระทําของเขา สัตว์นั้นไม่ได้ตายเพราะเราไม่รู้เราไม่เห็นใดๆ ทั้งสิ้น นี่เนื้อบริสุทธิ์ พระฉันได้

มันมีอยู่ในสุตตันตปิฎกนะ ในสมัยพุทธกาลก็มี ในสมัยปัจจุบันนี้ก็มี ในสมัยปัจจุบันนี้เป็นเรื่องของแม่ชีแก้ว ควายมันโดนยิงตายในป่า สัตว์ป่านี่นะ สัตว์มันมีความรู้สึก นี่อยู่ในสุตตันตปิฎกนะ สัตว์มันอิจฉามนุษย์ มันเห็นมนุษย์ทําบุญ มนุษย์มีกฎหมายคุ้มครอง มนุษย์มีความสุข สัตว์ สัตว์ป่ามันเห็นมนุษย์ไม่ได้เลย มนุษย์เห็นมัน มนุษย์จะฆ่ามันทันทีเพราะเอามาเป็นเนื้อ มันต้องหลบต้องหลีก ต้องหลบจากมนุษย์ เพราะมนุษย์เป็นยักษ์ฆ่ามันตลอด

แล้วทีนี้ถ้าเป็นสัตว์เลี้ยง สัตว์เลี้ยง สัตว์ที่ในประวัติเขาเป็นสัตว์เลี้ยง สัตว์เลี้ยงเขาเอามาไถนา บอกเลยนะ “มนุษย์นี่ต้องคอยเอาใจ จะทําอะไรก็ไม่ได้ เดี๋ยวเขาตีเอา จะกินนํ้าก็ไม่ได้กินถ้าเขาไม่ผ่อนเชือก เขาดึงไว้นี่ไม่ได้กินนํ้าเลย ทําอะไรก็ต้องทําเอาใจเจ้านาย สุดท้ายแล้วถึงเวลาวันนี้เจ้านายก็เชือด เมื่อคืนเพิ่งเชือด”

แล้ววิญญาณนั้นก็มาเข้านิมิตแม่ชีแก้ว “ถ้าพรุ่งนี้เขาเอาลาบควายมาถวาย ขอให้แม่ชีได้ฉันให้หน่อยหนึ่งนะ” คือเขาอยากได้บุญน่ะ เขาอยากให้ได้ฉันเนื้อของเขาเพราะเขาจะได้บุญกุศลนี้บ้าง เพราะเขาเกิดเป็นสัตว์แล้วเขาไม่ได้ทําบุญกุศลอะไรเลย

นี่อยู่ในสุตตันตปิฎก มันเป็นสัตว์ป่าแล้วโดนล่า มันตาย มันมาเข้านิมิตของครูบาอาจารย์เหมือนกันในสมัยพุทธกาล อย่างนี้เหมือนกันเลย “ถ้าพรุ่งนี้เขามีอาหารมา ขอให้ได้ขบได้ฉันบ้างนะ เนื้อของกระผม ขอให้ขบให้ฉันบ้าง เพราะสัตว์มันไม่มีคุณงามความดีอะไร สัตว์มันก็มีเนื้อเท่านั้นน่ะ แต่ที่ตายนี่ไม่อยากตายหรอก แต่เขาล่า ถ้ามันสุดวิสัยแล้ว เพราะมันตายไปแล้วมันไม่มีสิ่งใดเป็นประโยชน์ ขอให้ขบฉันเนื้อของเกล้ากระผมบ้าง ผมจะได้มีบุญมีกรรมให้เกิดพ้นจากความเป็นสัตว์ มันทุกข์เหลือเกิน ทุกข์เหลือเกิน” นี่ไง มันเป็นความปรารถนาของเขา แต่นี่ด้วยความบริสุทธิ์นะ

อย่าใช้เล่ห์ อย่าใช้เล่ห์แล้วก็จะไปโกงชีวิตเขา อยากกินเนื้อเขาก็แกล้งไปฆ่าเขา ไอ้นั่นมันเป็นเล่ห์กลน่ะ แต่เวลาที่มันเกิดขึ้นตามความเป็นจริง เขาก็ปรารถนาบุญกุศลของเขา เขาก็ปรารถนาคุณงามความดีของเขา ไอ้คนที่บอก “บาปอยู่ที่คนทํา กรรมอยู่ที่คนกิน” นั่นน่ะเอ็งพูดแต่ปาก

สัตว์โลกเป็นไปตามเวรตามกรรม วาระของกรรมมันให้ผล ถึงเวลาวาระอย่างนั้นน่ะ คนมันสิ้นไร้ไม้ตอก มันก็อยากได้บุญกุศลของมัน สัตว์มันก็มีความคิดนะ สัตว์มันก็มองเราอยู่นะ

นี่พูดถึงว่า บาปอยู่ที่คนทํา กรรมอยู่ที่คนกินไง เพราะคํานี้ใช่ไหมเขาถึงได้บอกว่า ถ้าเขาเปิดร้านอาหารซื้อเนื้อสัตว์มาเพื่อทําอาหารขาย แต่ไม่ได้ซื้อสัตว์เป็นๆ มาทํา อย่างนี้ถือว่าเป็นส่วนในการสร้างบาปสร้างกรรมหรือไม่

สร้างเวรสร้างกรรม เรามีเจตนาที่สะอาดบริสุทธิ์ เจตนาที่ดี เจตนาทําเพื่ออาชีพของเรา เราทําของเรานะ เราทําของเรา ทําด้วยคุณงามความดีของเรา ด้วยสัจจะด้วยความจริงของเรามันจะเป็นประโยชน์กับเรา เราไม่ได้เลือกอาชีพที่ผิดศีลผิดธรรม เราทําของเราได้ เราทําของเราได้แล้วเราอยากให้ทําด้วย อยากให้ทํา อยากให้คนมีอาชีพ เราต้องการให้คนมีอาชีพ คนที่มีหลักมีเกณฑ์เพื่อดํารงชีพเพื่อไม่ทุกข์ไม่ยากจนเกินไปไง

ทุกคนต้องขยันหมั่นเพียร ใครมีอาชีพอะไรเราก็ขยันทํากินของตน ขยันทํากินของตนจนตนยืนในสังคมได้ เรามีเวลาแล้ว สวดมนต์สวดพรแล้วฝึกหัดภาวนาของเรา เกิดเป็นคนแล้วทางโลกเราต้องหาสัมมาอาชีวะของเราแล้ว เราต้องหาคุณธรรมของเรา หาสัจธรรมของเรา เราทําคุณงามความดีของเราต่อเนื่องของเราไป เราทําของเราไป เห็นไหม เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ไม่เหยียบแผ่นดินผิด พระพุทธศาสนาสอนให้สร้างคุณงามความดี แล้วทําประโยชน์กับเรา ประโยชน์เพื่อตัวของเราไง ทําได้

กรณีอย่างนี้มันเหมือนกรณีทั่วไป เราไม่ได้ไปชี้สัตว์เป็นๆ อย่างที่ร้านอาหารที่ชี้สัตว์เป็นๆ ไอ้คนชี้นั่นน่ะมีเวรมีกรรม เพราะไปเจาะจงเขา ไปเจาะจงให้เขาสิ้นชีวิต ถ้าเราไปเจอร้านอาหารอย่างนั้น เราก็ไม่ต้องเข้า เราไปร้านอาหารที่มันมีของเขาพร้อมอยู่แล้ว เลือกได้ เราเลือกได้

แล้วถ้ามีสติมีปัญญานะ เราจะบอกว่า คนถ้ามีสติมีปัญญามากขึ้น เขาก็พยายามจะหลบหลีกให้ชีวิตของเขาไม่สร้างเวรสร้างกรรมจนเกินไป ให้ชีวิตของเราไม่สร้างเวรสร้างกรรม ถ้ามันจะสร้างกรรมก็กรรมดี พยายามสร้างคุณงามความดีของเรา แต่ถ้ามันผิดพลาดไป สิ่งใดที่ผิดพลาดไปแล้วนะ เราก็ขออโหสิกรรม

คนเราถ้ามันทําผิดทําพลาดสิ่งใดมา ระลึกได้ถึงภายหลังแล้วมันเสียใจๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้ สิ่งใดทําแล้วนึกถึงได้ทีหลัง เสียใจ สิ่งนั้นไม่ควรทําเลย ไม่ควรทําเลย แต่ตอนนี้เรามีสติปัญญา เราเลือกของเรา เราเลือกของเรานะ

ตอนนี้ เวลาอย่างนี้ถาม แต่พอเดี๋ยวไปเปิดร้านอาหารนะ พอมันขายดีขึ้นมา ลืมหลวงพ่อเลย ขายดี ทีนี้จะเอาใหญ่เลย

เวลาขายดีขายอย่างไรก็ให้มีสติปัญญาไว้ แต่ถ้ามันมีร้านอาหารแล้ว ถ้ามันมีอย่างใดที่ยังไม่ประสบความสําเร็จ เราก็หาหนทางของเรา มันมีขึ้นมีลงนะ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา ถ้ามีสติมีปัญญานะ มีหลักมีเกณฑ์ในใจของตน จะทําสิ่งใด เราทําแล้วไม่ทุกข์ไม่ยากจนเกินไป เราหลบเราหลีกเอา

เกิดมาในโลกนี้ อย่างที่เทศน์ตอนเช้าน่ะ โลกนี้คนโง่กับคนฉลาด ใครมากกว่า ถ้าประสาเราว่า คนชั่วกับคนดี ใครมากกว่า ถ้ามันมีคนชั่วมันมากกว่า เราอยู่สังคมอย่างนั้น เราหลบหลีกเอา เราหลบหลีกเอา แต่เราไม่เป็นแบบเขา เราอย่าไปเป็นแบบเขา

เราภูมิใจในคําสอนของหลวงตามาก หลวงตาจะสอนประจํา “ใครจะทําอย่างไรเรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดีกันว่ะ”

ท่านจะเตือนลูกศิษย์ตลอดเวลานะ อย่าไปทะเลาะเบาะแว้งกับใคร อย่าไปโต้แย้งอะไรกับใคร อย่าโต้แย้ง อย่าไปทะเลาะกับเขา เราจะทําคุณงามความดี ทําคุณงามความดี แต่เวลาท่านเทศน์ โอ้โฮ! รุนแรงขนาดนั้นน่ะ หลวงปู่มั่นยิ่งรุนแรงกว่านั้นอีก รุนแรงกับใครล่ะ รุนแรงกับกิเลสในใจของสัตว์โลก เราไม่ต้องไปทะเลาะกับใคร ให้ทะเลาะกับกิเลสในใจเรานี่ ให้ทะเลาะกับความเห็นผิดเรานี่

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน “อย่าเบียดเบียนกัน อย่ารังแกกัน อย่าทําให้คนอื่นเดือดร้อน” แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่นชม ชื่นชมผู้ที่ฆ่ากิเลส กิเลสต้องฆ่ามันนะ กิเลสในใจของเราต้องฆ่ามัน เอาไว้ไม่ได้ มันสร้างลูกสร้างหลานเป็นครอบครัวตระกูลให้เราเดือดร้อนทั้งนั้นน่ะ เวลาจะต่อสู้ก็ต่อสู้กับกิเลสของตน แต่อย่าไปทําให้ใครเดือดร้อน

นี่ท่านสอนประจํา “ใครจะดีใครจะชั่ว เรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดีกัน เราจะทําคุณงามความดีกัน”

ฉะนั้น เราทําคุณงามความดี เวลาเราภาวนา เราก็จะภาวนาเพื่อฆ่ากิเลส ฆ่ากิเลสของเราให้จิตมันพ้นจากทุกข์ ถ้าอย่างนี้มันเป็นเรื่องประเสริฐ ถ้ามันประเสริฐ ประเสริฐจากการกระทําของเรา

เรื่องของโลก เราอยู่กับโลก ถ้าจะชักนําไป เราพยายามสร้างบุญสร้างกุศลของเราให้มีสติ มีปัญญา มีบารมี อย่าให้ใจนี้ไหลไปกับเขา เวลามีสติปัญญานี่ยับยั้งได้ แต่ถ้าขาดสตินะ เห็นดีเห็นงามกับเขาไปหมดเลย ใครจะชักนําอย่างไรก็ไปกับเขา

เราไม่ไปกับเขา เห็นไหม โลกนี้คนโง่มากกว่าคนฉลาดมาก เราจะเป็นคนฉลาดคนหนึ่ง เขาโคกับขนโค ขอเป็น ๒ เขาของโคนั้นเถิด ขอให้มีสติมีปัญญาเอาตัวรอดได้ เอวัง

ก่อนที่จะพูดง่าย เขาทํายากมาก่อน
เวลาทํายากเย็นแสนเข็ญ ทํามาจนเข้าใจแล้วถึงพูดง่ายๆ
เขายากเย็นแสนเข็ญพยายามประพฤติปฏิบัติมา
จนตัวเองมีความรู้ความเห็นชัดเจนมา
ถึงมาพูดให้พวกเราฟังง่ายๆ
ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติแล้วท่านพูดให้เราฟังง่ายๆ
เพื่อให้เราเข้าใจง่ายไง ท่านย่อยแล้ว
ย่อยทุกอย่างให้สรุปลงแล้ว แล้วมาสอนพวกเรา
ไอ้พวกเราจับแล้ว เพราะเราไม่รู้
เราก็ต้องกลับไปขยายความต่อ
แล้วก็เลยไปยุ่งไปยากต่อ

๔

พูดง่าย ทํายาก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๖ กรกฎาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบนมัสการพระอาจารย์ที่เคารพ”

ศิษย์ขอเรียนถามเกี่ยวกับการปฏิบัติดังนี้

“คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต่อเมื่อหยุดคิดได้จึงรู้ แต่ต้องอาศัยความคิดนั่นแหละจึงรู้”

ตรงคําว่า “แต่ต้องอาศัยความคิดนั่นแหละจึงรู้” ท่อนนี้กระผมเรียนถามครับว่า อันที่จริงแล้ว เรารู้ได้จากการภาวนาอยู่แล้ว เพราะจิตที่เห็นธรรมชาติของจิตหรือเห็นทางออกก็รู้แล้วด้วยตัวของมัน แต่คําว่า “ต้องอาศัยความคิดนั่นแหละถึงรู้” กระผมเข้าใจว่า หมายถึงจิตเจอทางของเขาแล้ว เพียงแต่จะรู้แบบโลกๆ ได้ ก็ต้องคิดหรือนํามาไตร่ตรองอีกที ข้อนี้ผมเข้าใจถูกผิดคลาดเคลื่อนประการใด ขอความเมตตาจากพระอาจารย์ด้วยครับ ขอบพระคุณ

ตอบ : นี่ถ้าพูดถึงคําถาม เวลาครูบาอาจารย์ท่านสนทนาธรรม ท่านสนทนาธรรมกัน ท่านจะมีการถามตอบ หรือใครปฏิบัติสิ่งใดแล้ว อย่างเช่นหลวงตาท่านเล่าให้ฟังว่า เจ้าคุณจูมให้ท่านกับหลวงปู่ขาวคุยกันน่ะ เวลาหลวงปู่ขาวคุยกัน ท่านเป็นผู้น้อย ให้หลวงปู่ขาวพูดก่อน พูดเสร็จแล้ว ท่านก็พูดของท่านให้หลวงปู่ขาวฟัง ถ้าฟังแล้วมันเหมือนกันๆ ไง คําว่า “เหมือนกัน” คนที่เขารู้เขาฟังเข้าใจเลยว่าผู้ที่พูดออกมาวุฒิภาวะสูงตํ่าแค่ไหน

อย่างเช่นคําถามนี้ คําถามนี้เข้าใจผิดหมดเลย คําถามนี้เข้าใจผิดเพราะวุฒิภาวะของเขาเป็นโลก เป็นโลกเพราะตรงไหนรู้ไหม ตรงที่เขาบอก “กระผมเข้าใจว่า หมายถึงจิตเจอทางออกของเขา เพียงแต่รู้แบบโลกๆ ก็ต้องคิดหรือมาไตร่ตรองอีกที”

พอพูดแค่นี้มันก็จับใจความได้แล้วว่าเขามีความรู้ได้อย่างไร ถ้าความรู้ของเขาถ้ามันเป็นธรรมมันจะเป็นธรรมอย่างไร ถ้ามันเป็นโลก เป็นโลกก็ตอบแบบนี้ เป็นโลกตอบแบบวิทยาศาสตร์

ฉะนั้น ถ้าวิทยาศาสตร์นะ สิ้นสุดของวิทยาศาสตร์จะเข้าสู่ธรรมะ เพราะวิทยาศาสตร์เป็นสสาร เป็นวัตถุที่ต้องอธิบายได้ แต่พอเป็นธรรมะเป็นนามธรรมไปแล้ว สิ้นสุดของวิทยาศาสตร์เข้าสู่ธรรม ถ้ายังอยู่ในวิทยาศาสตร์ก็อยู่แบบโลก ถ้าสิ้นสุดวิทยาศาสตร์ มันก็เป็นธรรมใช่ไหม

ฉะนั้น เวลาถ้าเป็นคําถามของเขา นี่วุฒิภาวะของจิต ถ้าจิตเข้าใจได้ จิตมีการกระทําแล้วจิตมันจะพูดได้ถูกต้อง ถ้าจิตไม่มีการกระทํา จิตก็พูดแบบโลกๆ โลกๆ ก็แบบที่เราเข้าใจนี่ ทีนี้เข้าใจ ฉะนั้น ประเด็นนี้มันเป็นประเด็นที่ว่ามันน่าเห็นใจนะ มันน่าเห็นใจเพราะว่าเราดูข่าวสารอยู่ เขาบอกต่อไปนี่นะ มหายานเขาอธิบายเรื่องการประพฤติปฏิบัติ มหายานเขาจะไม่ค่อยยึดติดกับตํารับตํารา มหายานเขาเรียกว่าอาจริยวาท เขาเชื่อตามอาจารย์ของเขา ถ้าเชื่อตามอาจารย์ของเขา ถ้าอาจารย์ของเขามีหลักมีเกณฑ์ เขาจะฝึกหัดของเขา

เขาบอกว่า ฝ่ายมหายานส่วนใหญ่แล้วเขาจะไปเดินสติ เขาจะไปตั้งอะไรของเขา คือเขาอยู่ในฝ่ายปฏิบัติ แล้วเขาบอกว่าต่อไปเถรวาทเราจะไปนับถือมหายานทั้งนั้นน่ะ ถ้ามหายานเข้ามาอยู่เมืองไทย

ทีนี้พอเมืองไทยเรา เราอยู่เถรวาท เราอยู่โดยการท่องจํา ท่องจําคือปริยัติ เราท่องจํากันมาไง แล้วกลัวจะคลาดเคลื่อน กลัวจะผิดจากนั้นไป เราก็ต้องทําให้แม่นๆ ไง แล้วเวลาปฏิบัติไป ปฏิบัติไปด้วยความท่องจํา คําว่า “ท่องจํา” ก็คือเราท่อง แล้วเวลามีความรู้สึกนึกคิดออกมาก็คําถามที่ถามมานี่

ฉะนั้น เราจะบอกว่า เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติแล้วนี่นะ ท่านจะพูดให้มันเรียบง่าย พูดให้เข้าใจง่ายๆ พูดง่าย แต่ทําน่ะมันยาก

ฉะนั้น เวลาเราพูดกัน เวลาเราพูดนะ เราฟังพระเทศน์บ่อยๆ มากเลย เวลาเทศน์นะ โอ๋ย! อวิชชาเลยนะ พูดถึงมรรคสูงส่ง กลัวเขาจะไม่รู้ว่าตัวเองเก่งไง

แต่ถ้าเป็นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น อย่างหลวงตาท่านเทศน์ เทศน์ง่ายๆ เทศน์เรียบๆ เทศน์ง่ายๆ เทศน์ที่เราเข้าใจได้ เห็นไหม พูดให้มันง่ายไง คนที่เขาเป็นแล้วเขาพยายามจะอธิบาย อธิบายถ่ายทอดให้คนเข้าใจนี้เข้าใจได้ง่าย ถ้าเข้าใจได้ง่าย ความเข้าใจนั้นมันก็เป็นปริยัติ เพราะมันบอกว่าจะพูดให้รู้มันเป็นไปไม่ได้ มันต้องปฏิบัติรู้

ทีนี้เวลาพูด เวลาเราศึกษา เราพูดให้เข้าใจได้ พูดให้เขามีหลักไว้ ให้เขามีหลักมีเกณฑ์ของเขาไว้ อย่างเช่นเวลาหลวงตาท่านปฏิบัติของท่านนะ ที่ท่านไปอยู่ที่บ้านผือน่ะ พอจิตมันจับแล้วมันก็ปล่อย จับแล้วมันปล่อย มันปล่อยมันก็ว่างหมดไง แล้วจับไม่ใช่จับปล่อยตั้งแต่เริ่มต้นนะ ท่านจับปล่อยจนขั้นสุดท้ายแล้ว เพราะท่านบอกว่าท่านเป็นโรคเสียดอก แล้วท่านพูดเอง ไม่อยากตาย เพราะตายไปแล้วมันยังไปเกิดอีก เพราะมันไปเกิดบนพรหม แสดงว่าท่านได้อนาคามีแล้ว

ฉะนั้น เวลาจับปล่อยไม่ใช่จับปล่อยแบบพื้นๆ จับปล่อยแบบสูงสุด จับแล้วปล่อย จับแล้วปล่อย คือมันรู้สึกว่ามันคลายออก รู้สึกว่าคลายออก “เอ๊ะ! อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ” พออย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์ปั๊บ ท่านบอกว่า ปริยัติคือการศึกษามา แนวทางมันเป็นหลักการไว้ ถ้าเอ๊ะ! คือสงสัยไง “เอ๊ะ! อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ” ถ้าเป็นเรา เราว่าใช่ๆ พระอรหันต์ ใช่ ใช่เลย เพราะอยากเป็นพระอรหันต์ แต่ท่านบอกว่า “เอ๊ะ! อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ”

ท่านรีบปฏิเสธเลย “ไม่ใช่ๆ ไม่ใช่เพราะสงสัย” เพราะคําว่า “เอ๊ะ!” นี่แหละท่านถึงบอกว่าคือสงสัย ถ้าสงสัยแล้วใช้ไม่ได้ ถ้าสงสัยมันต้องตรวจสอบ ท่านก็เลยทิ้งตรงนี้ไป แล้วท่านกลับไปไง กลับไปที่ดอยธรรมเจดีย์ ถึงจะไปรู้ไปเห็นที่นั่น ออกจากบ้านผือแล้วกลับวัดดอย กลับวัดดอยก็ไปรู้แจ้งกันที่วัดดอยนั้น แต่ตอนนั้นท่านบอกเอ๊ะ!

เราบอกว่า ถ้าเรียบง่าย พูดให้เข้าใจๆ มันเป็นหลักไว้ อย่างเช่นหลวงตาท่านศึกษาปริยัติไว้ มันเป็นประโยชน์ตรงนี้ ประโยชน์ตรงเวลาปฏิบัติไปแล้วมันติดขัดอย่างไร ไอ้ตรงนี้มันจะมาตรวจสอบ ไม่ใช่ฟังรู้แล้วเข้าใจ ไม่มีหรอก มันไม่มี

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพูดให้ง่ายๆ พูดให้เรียบง่าย ศาสนาพุทธนี่ศาสนาที่เรียบง่าย ติดดิน ไอ้ความวิเศษวิโสนั่นเป็นอภิญญา อภิญญา ดูสิ มันแบบว่าพระอรหันต์เอตทัคคะ ความถนัดทางไหน พระอนุรุทธะท่านถนัดทางรู้จิต เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอรหันต์ทั้งนั้นเลย เอตทัคคะนั่งล้อมพระพุทธเจ้าอยู่หมดเลย พระอรหันต์ถามขึ้นมาเลยว่า “นี่พระพุทธเจ้าไม่ได้นิพพานไปแล้วหรือ”

พระอนุรุทธะเป็นพระอรหันต์เหมือนกัน แต่ชํานาญการทางนี้ไง “ยัง ยัง ตอนนี้เข้าฌานสมาบัติอยู่”

พระอรหันต์ด้วยกันน่ะ พระอรหันต์ด้วยกัน นั่งล้อมพระพุทธเจ้าอยู่ด้วยกันนั่นแหละ แต่พระอรหันต์ก็ถามขึ้นมา จะเป็นพระอานนท์ถามขึ้นมา พอถามขึ้นมาแล้วพระอนุรุทธะก็พระอรหันต์เหมือนกัน “ยัง ตอนนี้อยู่ขั้นนั้นๆ ตั้งแต่ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน เข้าสมาบัติอยู่ แล้วระหว่างรูปฌาน อรูปฌาน ท่านนิพพานตอนนั้น” พอนิพพาน พระอนุรุทธะบอก “นี่พระพุทธเจ้านิพพานแล้ว” นี่ความถนัด ความถนัด ฉะนั้น ความถนัดของแต่ละบุคคลอยู่นี่มันเป็นสมบัติส่วนตน

แต่ถ้าเป็นมรรค เป็นมรรคตั้งแต่โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มรรคมันก็มีขั้นมีตอนของมัน ถ้ามีขั้นมีตอนของมัน มันก็เป็นการกระทําในใจ ถ้าทําเสร็จแล้วมันเรียบง่าย เรียบง่ายมาก แล้วครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ ท่านพูดเรียบง่าย พูดให้เราเข้าใจได้

ฉะนั้น พอเข้าใจได้ เข้าใจ แต่เวลาพอเราเข้าใจแล้วกิเลสมันร้าย พอว่าเข้าใจแล้วมันว่ามันรู้ไง พอว่าเข้าใจแล้วมันรู้ ที่ว่าที่ประพฤติปฏิบัติกัน ครูบาอาจารย์ของเราของจริง พูดง่ายๆ แล้วเราก็เอาคําพูดของท่านมาตีความกัน เอาคําพูดของครูบาอาจารย์มาตีความกัน แล้วก็ไปเป็นอุดมการณ์ของสํานักปฏิบัติใดว่าของฉันแนวทางนั้น ของฉันแนวทางนี้ แล้วแนวทางนั้นก็ขยายความ พยายามจะอธิบายให้เป็นมุมมองของตน ตอนนี้ลงทะเลหมดล่ะ ไปหมดเลย

ฉะนั้น พูดน่ะมันง่าย ปฏิบัติน่ะมันยาก เวลาถ้ามันยากขึ้นมา เราถึงต้องตรวจสอบของเรา เราพยายามทําของเรา ถ้าทําของเรา ทําให้เป็นความจริงของเราขึ้นมา ถ้าเป็นความจริง เราจะเข้าสู่คําถาม ฉะนั้น เวลาที่ว่าหลวงปู่มั่นท่านก็มีความเชี่ยวชาญของท่าน เวลาหลวงปู่เสาร์ท่านก็ดํารงชีวิตเป็นแบบอย่าง ครูบาอาจารย์แต่ละองค์ท่านก็มีความชํานาญของท่านแต่ละองค์ๆ

ทีนี้ย้อนมาหลวงปู่ดูลย์ หลวงปู่ดูลย์ท่านก็ชํานาญของท่านทางนี้ ถ้าหลวงปู่ดูลย์ท่านชํานาญของท่านทางนี้นะ แล้วเวลาเราบวชแล้วเราประพฤติปฏิบัติ เราก็ฟังข่าวอยู่เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ท่านเวลาไปหาหลวงปู่ดูลย์ๆ “ไม่ใช่ๆ”

คําว่า “ไม่ใช่” มันแบบว่ามันยังไม่เข้าถึงจุดนั้น “ไม่ใช่ๆ” แต่ท่านก็พูดเรียบง่ายนี่แหละ แต่การเรียบง่ายของเรา ไอ้คนปฏิบัติปฏิบัติเกือบเป็นเกือบตาย ฉะนั้น เวลาปฏิบัติเกือบเป็นเกือบตายมันต้องทําความเป็นจริง นี่มันเป็นความถนัดของท่าน ทีนี้ความถนัดของท่าน ท่านก็พูดเอง

คําถาม “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต่อเมื่อหยุดคิดถึงรู้ แต่ต้องอาศัยความคิดนั่นแหละจึงรู้”

ไอ้นี่มันเป็น ๒ ชั้นขึ้นไป เห็นไหม ทีนี้ความจริงของท่านเวลามันขยายความกันไปเรื่อย แต่ความจริงของท่าน “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่ต้องอาศัยความคิด” เท่านี้ ของหลวงปู่ดูลย์เนื้อๆ แค่นี้ “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่ก็ต้องอาศัยความคิด” นี่มันชัดเจนของเขา

นี่ไง “คิดเท่าไรก็ไม่รู้” ถ้าเราคิดของเรา เราศึกษาแล้วจะจําแล้วให้รู้ พยายามคิดของเรา มันก็เป็นวิทยาศาสตร์ คิดแบบโลก โลกียปัญญา

“ต้องหยุดคิด” ถ้าหยุดคิดขึ้นมา ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอหยุดคิด หยุดคิดนั่นน่ะสัมมาสมาธิ

“แต่ก็ต้องอาศัยความคิด” แต่ก็ต้องอาศัยความคิด ชัดเจนอยู่ที่ความเป็นจริง นี้ความเป็นจริง

ทีนี้ผู้ถามเขาถามแยกออกไปไง เขาถามแยกออกไป “แต่ก็ต้องอาศัยความคิดนั่นแหละจึงรู้” เน้นยํ้าคําว่า “จึงรู้” และ “รู้” นี่เขาจะเน้นยํ้าตรงนี้ แล้วเขาก็สงสัย สงสัยว่าในการภาวนา “อันที่จริงแล้ว เราก็รู้ได้จากการภาวนาอยู่แล้ว เพราะจิตที่เห็นธรรมชาติของจิตหรือเห็นทางออกก็รู้แล้ว”

นี่ไง เขาบอกว่า “อันที่จริงแล้วเราก็รู้ได้จากการภาวนาอยู่แล้ว” ภาวนาอยู่แล้ว นี่ไง เวลาพูดออกมามันพูดจากความรู้ของตนนั่นแหละ ไอ้คนพูดมันก็เหมือนวุฒิภาวะแค่ไหนก็พูดแค่นั้นน่ะ เวลาเขาพูดออกมาปั๊บมันก็บอกแล้ว จริงๆ มันภาวนาก็ต้องรู้ แล้วภาวนาอย่างไรล่ะ ภาวนาอย่างไร แล้วรู้อย่างไร อะไรถึงรู้

กรณีอย่างนี้นะ ถ้าธมฺมสากจฺฉา ครูบาอาจารย์ท่านสอบกันอย่างนั้นมันก็จบไง อันนี้เพียงแต่เขาก็บอกว่า ที่ถามมานี่เขาถามมาด้วยความเคารพ เขาถามมาเพื่อสนทนาธรรมกัน เพื่อหาทางออก ฉะนั้น หาทางออก เขาก็พูดด้วยความเข้าใจของเขา แต่นี้เวลาเราอธิบาย เราอธิบายถึงบอกว่าโลกียะกับโลกุตตระ

คิดแบบโลก คิดแบบวิทยาศาสตร์ พูดแบบข้อเท็จจริง กลัวผิดพลาด อยู่ในกรอบโลก

คิดแบบธรรม ถ้าคิดแบบธรรม ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา จิตมันสงบแล้วถ้ามันเห็นของมัน ไอ้ตอนเห็นนั่นน่ะ แล้วเวลาอธิบายมา หลวงปู่ดูลย์ท่านเห็นอย่างนี้ ท่านรู้อย่างนี้ ท่านถึงอธิบายออกมา แต่เราเอาโลกไปจับไง แต่ถ้าเอาธรรมไปจับนะ เอาธรรมไปจับมันคนละเรื่องเลย เอาธรรมไปจับ มันมีเรื่องของโลกแล้วเรื่องของธรรม

แต่ถ้าคนที่ไม่เคยพิจารณาจนเข้าสู่เรื่องของธรรม มันคิดโดยโลกหมด เพราะมันไม่เคยเห็นธรรม แต่ถ้าเห็นธรรมปั๊บ มันจะเข้าใจคําพูดของหลวงปู่ดูลย์ ถ้าเข้าใจคําพูดหลวงปู่ดูลย์ปั๊บ เวลาปฏิบัติมันก็ต้องมีขั้นตอนแบบนั้น ขั้นตอนแบบที่มันจะเป็นน่ะ

เวลาคิดเท่าไรก็ไม่รู้ คิดอยู่นี่แหละ คิดเท่าไรก็ไม่รู้ แต่ก็ต้องคิด คิดเพื่อให้มันหยุดคิด ปัญญาอบรมสมาธิถ้ามันรู้เท่ามันหยุดหมด หยุดหมดเพราะอะไร หยุดเพราะว่ามีสติปัญญาไง มีสติปัญญาเท่าทันความคิดของตน แล้วความคิดของตนที่คิดอยู่นี่มันสมบัติบ้า

สมบัติบ้าคือมันคิดแล้วมันไปกว้านเอาแต่ความสงสัยมา แต่ถ้าคิดไล่จนทันๆ ถ้ามันทันกันปั๊บ มันเสมอกัน เสมอกัน หยุด หยุดหมด เดี๋ยวคิดอีก หยุดหมดๆ หยุดหมดเพราะมันเสมอกันแล้วมันโดยข้อเท็จจริง มันเป็นวิทยาศาสตร์ทางจิต ถ้ามันเท่าทันกันแล้วมันหยุด ถ้ามันไม่หยุดแสดงว่ามันไม่เท่าทันกัน มันต้องเหลื่อมกันมันถึงคิดต่อ แต่ถ้าทันปั๊บ หยุด แล้วอาศัยปัญญามากขึ้นๆ

“คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด” หยุดคิด หยุดคิดเป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิแล้ว “แต่ก็ต้องใช้ความคิด” พอความคิด แต่ก็ต้องใช้ความคิดขึ้นไป มันจะเป็นโลกุตตรปัญญา โลกุตตรปัญญาเพราะจิตมันเห็นอาการของจิต จิตไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นตามความเป็นจริงแล้ว เห็นไหม

เพราะเขาถามว่า “อันที่จริงมันรู้อยู่แล้ว มันรู้อยู่แล้วเพราะภาวนารู้ ถ้าจิตเห็นธรรมชาติของจิต”

“จิตเห็นธรรมชาติของจิต”...ไม่ใช่

จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิต เพราะธรรมชาติของจิตเฉยๆ คือภพ เวลาพิจารณาไปแล้ว พอมันปล่อยหมดแล้วนะ มันพิจารณาขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ จากข้างนอกทิ้งมาหมดเลย อาการของใจมันทิ้งมาเรื่อยๆ ทิ้งมาเป็นชั้นๆ ขึ้นมา พอทิ้งเป็นชั้นๆ ขึ้นมาแล้ว ถึงที่สุดแล้วตัวมันเอง ตัวมันเองมันจะเห็นตัวเองไม่ได้ ถ้าเห็นตัวเองไม่ได้ นี่ธรรมชาติของจิตๆ

ธรรมชาติของจิต จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ถ้าธรรมชาติของจิต แล้วจะไปทําลายธรรมชาติของจิตได้อีกทีหนึ่ง เพราะธรรมชาติกับจิต ธรรมชาติเป็นธรรมชาติสิ ธรรมชาติคือธรรมชาติ แต่ธรรมชาติของจิตเพราะมันมีจิตไง ถ้าไม่มีจิตของเรามันก็ไม่ใช่ธรรมชาติของจิตเรา มันเป็นเรื่องธรรมชาติของสาธารณะ ธรรมชาติของสสาร ไม่เกี่ยวอะไรกับเรา แต่ถ้าไม่เกี่ยวอะไรกับเรา เออ! ไม่เกี่ยวอะไรกับเรามันก็ไม่ถึงใจเรา

ถ้าธรรมชาติของจิต นี่เขาพูดของเขา “จิตต้องเห็นอาการของจิตหรือเห็นทางออกของจิตก็รู้แล้ว”

“ก็รู้แล้ว” มันก็เลยรู้อยู่แค่นี้ไง แต่ถ้าเป็นมรรคนะ มันละเอียดกว่านี้ ทางออกส่วนทางออก ทางออกเหมือนถนน ถนนคือให้คนสัญจร เห็นไหม ทางออก ทางออกต้องให้จิตสัญจร จิตนี้สัญจร จิตนี้มันพิจารณาของมันอย่างไร จิตมันจับตัวอะไรมันได้มันถึงสัญจรนั้น สัญจรนั้นคือหนทาง หนทางแห่งมรรค มัคโค แล้วตัวมันล่ะ ตัวที่มันจะเข้าไปสู่สัญจรนั้นล่ะ

นี่พูดถึง เพราะว่าเราจะบอกว่า คําถาม เพราะว่าเวลาผู้รู้พูดเรียบง่าย พูดง่ายๆ ให้เราเข้าใจได้ แต่มันอยู่ที่คนที่มีวุฒิภาวะมากน้อยแค่ไหน คนที่มีวุฒิภาวะมากขึ้นมาเขาจับของเขาได้ เขาขยายความได้ เขาเข้าใจได้ ถ้าคนที่วุฒิภาวะไม่ถึงมันก็ตีความเป็นโลก ตีความเป็นโลกเข้าไป พอตีความเป็นโลกเข้าไปแล้วมันจะเกิดความสงสัยทันที เกิดความสงสัยเพราะอะไร เพราะมันจะเอาอารมณ์ เอาจิตนี้ไปแยกแยะ แยกแยะ อะไรเป็นจิต อะไรเป็นอารมณ์ อะไรเป็นธรรม อะไรเป็นกิเลส เดี๋ยวได้เสีย พอคิดขยายความ

พอคิดขยายความ ทีแรกถ้าสมาธิมันดีนะ มันคิดขยายความแล้วมันสรุปได้เพราะสมาธิมันดี แต่พอสมาธิมันเสื่อมนะ คิดแล้วมันสรุปลงไม่ได้ มันสรุปไม่ได้หรอก มันเหลื่อม มันมากเกินไปหรือน้อยเกินไป แล้วไปไม่ได้ พอไปไม่ได้ แล้วพอคิดต่อเนื่องไป สมาธิอ่อนลงไป ทีนี้เสื่อมหมดเลย นี่พูดถึงว่าเวลาที่เราก้าวเดินอยู่นะ แล้วถ้ามันพิจารณาไปมันจะมีอาการของมันอยู่อย่างนี้

ฉะนั้น สิ่งที่เขาพูดมันเป็นเหมือนกับว่าเราสวดมนต์น่ะ ถ้าสวดมนต์ สวดธัมมจักฯ มันก็คือธัมมจักฯ นั่นน่ะ เพราะเราสวด ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาพูด “อันที่จริงเราก็ต้องรู้ได้อยู่แล้ว เพราะภาวนารู้ได้อยู่แล้ว เพราะจิตมันเห็นธรรมชาติของจิต เห็นทางออกก็รู้แล้ว”

นี่มันรู้แล้ว มันก็เหมือนกับมันวนอยู่อย่างนั้นน่ะ มันเป็นข้อเท็จจริงอย่างนั้นน่ะ แต่เราไม่ได้มีความรู้แตกฉานชําระล้างถอดถอน สํารอกคายออก ทําลาย สมุจเฉทฯ นี่ถ้าพูดถึงถ้ามันจะปฏิบัตินะ ถ้าปฏิบัติ พอถ้าเป็นอย่างนี้ปั๊บ มันก็จะไม่มาสงสัยตรงนี้ คําว่า “สงสัยของเขา”

“กระผมเข้าใจว่าหมายถึงจิตที่เจตนาเจอทางออกของเขา เพียงแต่จะรู้แบบโลกๆ ได้ก็ต้องคิด”

อันนี้เขาเรียกว่าเป็นโศลกใช่ไหม มหายานเขาจะมีคําถามเป็นโศลกให้ลูกศิษย์ได้คิด แล้วถ้ามีคําถามคําใดคําหนึ่ง ลูกศิษย์คิดแต่ละคนมันจะมีปัญญาแยกแยะกว้างขวางออกไป อันนี้ก็เหมือนกัน มันเป็นโศลกของหลวงปู่ดูลย์ เป็นของหลวงปู่ดูลย์ไง แล้วเวลาเราเองเราเคารพท่าน เราเคารพท่าน เราเคารพบัณฑิต เคารพครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง เราเคารพ เราเคารพเพราะว่าจิตดวงหนึ่งเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ได้บวชเป็นพระ แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์นี่สุดยอด

คําว่า “สุดยอดของคน” นะ เห็นไหม เวลาหลวงตาท่านแสวงหาหมู่คณะ ท่านไปกราบหลวงปู่แหวน ไปสนทนาธรรมกับหลวงปู่แหวน ท่านบอกว่าท่านแสวงหาอย่างนี้ ท่านแสวงหาอยากจะฟังธรรมจริงๆ อย่างนี้ ไม่อยากฟังเลยความโสโครกสกปรกโสมมของโลกที่เอาธรรมมาบิดเบือน ท่านไม่อยากได้ยินได้ฟังเลย เวลาเราอยากได้ยินได้ฟัง เราก็อยากได้ยินได้ฟังที่เป็นสัจธรรม

ฉะนั้น เวลาของหลวงปู่ดูลย์ เพราะท่านประกาศตั้งแต่ท่านมีชีวิตอยู่ เราได้เห็นได้อ่านมาตั้งแต่สมัยไหนแล้ว แล้วเวลาที่โศลกของท่าน ท่านประกาศออกมา ประกาศออกไป ท่านพิมพ์หนังสือออกไป ไม่มีใครคัดค้าน ไม่มีใครโต้แย้งเลย เพราะมันเป็นความจริง แล้วท่านมีชีวิตอยู่ ท่านมีชีวิตอยู่ เวลาคนศึกษาแล้วสงสัยไปถามท่านได้ แต่เวลาท่านเสียชีวิตไปแล้วน่ะสิ พอเสียชีวิตไปแล้วคนก็อ้าง ทุกคนก็อ้าง อ้างว่าท่านพูดอย่างนั้น คือพยายามจะเอาความคิดของตนไปยัดเยียดให้กับตําราของท่าน แล้วก็มาตีความขยายความกัน นี่พูดถึงถ้าเป็นลูกศิษย์ของท่านนะ

แต่นี่ผู้ถามไม่ใช่ ผู้ถามเพียงแต่ว่าอ่านแล้วมันสงสัยไง แล้วตัวเองก็ขยายความไป ถ้าขยายความไป ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไปนะ เวลาสงสัย ถามหลวงพ่อมา หลวงพ่อก็พยายามจะตอบให้สงสัยมากขึ้น แล้วถ้าเวลาปฏิบัติไปแล้วนะ มันจะทะลุทะลวง หายสงสัยหมด แล้วมันก็จะลดให้สั้นลง “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่ก็ต้องใช้ความคิด” จบ แล้วไม่ต้องไปต่อเติม

เราไปต่อไปเติม ไปขยายความ มันบิดเบือนไปหมด เพราะท่านจะทําให้กระชับแล้วสั้น เพราะอะไร เพราะมันเรียบง่าย เรียบง่ายมาจากไหน เรียบง่ายมาจากการกระทําของท่าน แล้วมันสรุปลงเป็นอย่างนี้ มันสรุปลงเป็นแค่นี้ แต่ความจริงท่านขยายความออกไป ท่านพิจารณาของท่านมากี่สิบปีกว่าท่านจะรู้ของท่าน แต่เวลาเอาจริงๆ แล้วท่านสรุปลงได้แค่นี้ ถ้าสรุปลงได้แค่นี้ปั๊บ ทีนี้เราพอสรุปลงได้แค่นี้ เราไม่รู้ ไม่รู้ เราก็ต้องเพิ่มใช่ไหม เพิ่มจํานวนคําเข้าไป ไอ้จํานวนคําที่เพิ่มนั่นน่ะเป็นความเห็นของเรา ความเห็นของเราว่าถ้าเพิ่มจํานวนเข้าไปแล้วมันถึงจะสรุปได้ แต่ความจริงของท่าน ท่านสรุปของท่านแล้ว “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่ก็ต้องใช้ความคิด” จบ

ไอ้นี่ของเขามาบอกว่า ต้องอาศัยความคิดนั่นแหละถึงจะรู้

“ถึงจะรู้” คําว่า “ถึงจะรู้” มันเป็นสองเป็นสามไปแล้วนะ “ถึงจะรู้” ของท่านไม่ต้องคิด ไม่ต้องรู้ จบไปแล้ว จบเลย จบคือจบ ไม่ต้องมา “ถึงจะรู้” ถึงจะรู้ก็มีตัวมีตน มีเขามีเรา แล้วต้องคราวหน้าคราวหลัง ถ้า “ถึงจะ” นี่ไม่มี

หลวงปู่มั่นเวลาเทศน์ไม่มีเลย ต้อง! ต้อง! อย่างเดียวเลย แค่นี้ๆ ไม่มีมากและน้อย แค่นี้ ไม่มีมากกว่าและน้อยกว่า มากกว่าก็ผิด น้อยกว่าก็ผิด แต่ของท่านแค่นี้

เพียงแต่ว่า ฉะนั้น เราจะย้อนกลับมาที่ว่า “ฉะนั้น กระผมเข้าใจของผม ฉะนั้น จิตจึงมีทางออกของเขา เพียงแต่จะรู้แบบโลกๆ หรือไม่” อันนี้เป็นความเข้าใจของเขา แล้วความเข้าใจของเขา เขาก็เขียนมาให้เราช่วยพิจารณาใช่ไหม เราก็พิจารณาของเรา

พิจารณาของเรา เวลาเราพิจารณา เวลาคนที่ขยายความ เพราะเรามีความรู้ เรามีปัญญามากขึ้น เราขยายของเราไป แต่ของท่านมันจบของท่านแล้ว เราเข้าใจอย่างนั้น ฉะนั้น เราบอกว่า พูดง่าย ทํายาก พูดง่ายๆ ทํายาก

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ถ้าท่านมีสติปัญญา เพราะเวลาคนที่เขาเอาเรื่องของมหายาน เรื่องเซนไปถามหลวงตา หลวงตาท่านพูดเอง ปัญญาวิมุตติ เราเข้าใจได้ว่าเป็นปัญญาวิมุตติ มันมีปัญญาวิมุตติ ปัญญาวิมุตติหมายถึงว่าเป็นทางออกของพระสารีบุตร พระสารีบุตรเวลาสนทนาธรรมกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นเสนาบดีแห่งธรรม เป็นผู้ที่มีปัญญารองจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาท่านประพฤติปฏิบัติท่านใช้แนวทางปัญญาของท่าน แล้วถ้าเป็นเจโตวิมุตติในทางของพระโมคคัลลานะ ท่านใช้สมาธิขึ้นมาแล้วพิจารณากายแบบครูบาอาจารย์ที่ท่านพิจารณาของเรา ฉะนั้น นี่พูดถึงว่าในมุมมองของเรานะ

แต่ถ้าในสังคม สังคมในฝ่ายมหายานเขาไม่ถือว่าพระสารีบุตรเป็นต้นศาสดาของเขา เขาถือพระกัสสปะ เพราะในพระไตรปิฎกมีอยู่นะ เวลาที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมด้วยการชูดอกไม้ขึ้น แล้วพระกัสสปะยิ้มไง พระกัสสปะยิ้ม เขาบอกพระกัสสปะเข้าใจ ฉะนั้น เขาบอกลัดสั้นๆ ของเขา ลัดสั้นคือการแสดงธรรมโดยยอดธรรม โดยศูนย์รวม ฉะนั้น เวลาเขาทํากันอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าเขาถึงว่าพระกัสสปะเป็นต้นของฝ่ายมหายานเขา

แต่ของเราเวลาในพระไตรปิฎก เราก็เข้าใจได้ เพราะพระกัสสปะเป็นเอตทัคคะในธุดงควัตร ถ้าในธุดงควัตร ถือธุดงควัตรในการเข้มข้น แต่ในธุดงควัตร ในพระไตรปิฎกที่เราศึกษากัน เราศึกษากัน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสนทนาธรรม พระสารีบุตรจะแตกฉานมาก

แต่เวลาท่านพูดกับพระกัสสปะ “กัสสปะเอย เธอก็มีอายุเท่าเรา ๘๐ เท่าเรา ทําไมต้องถือธุดงควัตร ทําไมยังต้องถือผ้า ๓ ผืน สังฆาฏิปะถึง ๗ ชั้น” จนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขอแลก เอาผ้าสังฆาฏิของท่านแลกกับพระกัสสปะ นี่มันเป็นจุดเด่นไง พอจุดเด่นขึ้นมา ไอ้นี่เราก็เข้าใจได้ นี่พูดถึงว่าเวลามุมมองไง มุมมองในพระไตรปิฎกนะ ๒,๐๐๐ กว่าปี แล้วดูถึงสายปฏิบัติมา สายนี้มีความเห็นอย่างไร มีความรู้อย่างไร นี่พูดถึงเวลาเขาไปถามหลวงตา แล้วหลวงตาตอบเขา เราก็ฟังอยู่

ฉะนั้น ฟังอยู่ ท่านบอกว่า ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติๆ ฝ่ายมหายานเขาเป็นปัญญาวิมุตติ ฉะนั้น ย้อนกลับมาถึงหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ปัญญาท่านกว้างขวาง ท่านสอนลูกศิษย์ลูกหาทั่วไปใช่ไหม แล้วเวลาลูกศิษย์ลูกหาจริตนิสัยก็ไม่เหมือนกันใช่ไหม แล้วคนที่มีอํานาจวาสนาบารมีมามันจะยอมฟังกันไหม

แล้วเวลาหลวงปู่ดูลย์ท่านก็เป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่นเหมือนกัน ฉะนั้น เวลาท่านปฏิบัติ เวลาคนปฏิบัติแล้วมันต้องมีหนทางที่เราจะพิจารณาของเราให้กว้างขวาง คือว่ามีทางเดินได้หลากหลาย

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่ดูลย์ท่านก็พิจารณาพุทโธเหมือนกัน เวลาเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิหรือใช้ปัญญาไป เวลามันไปถึงหนทางที่มันไปไม่ได้ ท่านก็ใช้พุทโธของท่าน ท่านก็อธิบายเรื่องพุทโธเหมือนกัน ท่านก็ใช้พุทโธเหมือนกัน แต่เวลาด้วยความถนัด ด้วยเวลาท่านจะชําระล้างกันก็เข้ามาที่โศลกของท่านนี่ “จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ความคิดทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของมันคือทุกข์ จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลเป็นทุกข์ จิตเห็นจิตเป็นมรรค ผลของจิตเห็นจิตเป็นนิโรธ” นี่เวลาท่านสรุปลง สรุปลงอย่างนี้ การสรุปลงอย่างนี้มันก็เป็นปัญญาของท่าน นี่ท่านใช้ปัญญา มันก็ถูกต้องของท่าน

ฉะนั้น เราจะบอกว่า สิ่งที่หลวงปู่ดูลย์ท่านได้สรุปไว้ จริงๆ นะ เราอยากจะสลักไว้ที่ไหนให้มันเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ แล้วอย่าไปขยายหรืออย่าย่อความ มีแต่ว่าเราต้องพยายามค้นคว้าของเรา ค้นคว้าของเราให้เรารู้แจ้ง ถ้าเรารู้แจ้ง อันนั้นน่ะสุดยอด

แต่นี่มันไม่อย่างนั้น มันไปขยายความย่อความอันนั้นไง แต่หัวใจ หัวใจว่าฉันเก่งนะ ฉันยอด แต่ถ้าอันนั้นสรุป ท่านสรุปลงแล้ว เหมือนปัญญาสรุปแล้ว เหมือนกับธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่บัญญัติไว้แล้ว ถ้าผู้ใดกล่าวตู่พุทธพจน์ แล้วมีพระสวด สวดหมายความว่าพูดให้เปลี่ยนความคิดเห็น ถ้าพูดถึง ๓ หน ถ้าเขาไม่เปลี่ยนความเห็น เป็นอาบัติสังฆาทิเสส กล่าวตู่พุทธพจน์ไง เราถือกันแบบนี้

กล่าวตู่พุทธพจน์เพราะอะไร เพราะพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ ตอนที่สังคายนา บอกว่าธรรมวินัยที่สังคายนาแล้วเราจะไม่แก้ไข มันเป็นญัตติของพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ที่ทําสังคายนาครั้งแรก พวกเถรวาทก็เลยเชื่อกันแบบนี้มาตลอดไง ไม่แก้ไข ไม่ดัดแปลง

ถ้าแก้ไข ดัดแปลง มันก็ไปเข้ากับปาฏิโมกข์ที่สวดอยู่นี่ กล่าวตู่พุทธพจน์เป็นอาบัติสังฆาทิเสส พวกเราก็เลยไม่ได้แก้ไข ไม่ได้ขยายความย่อความ ให้มันอยู่ของมันเป็นบาลีอย่างนั้น แต่เวลาเราศึกษามาแล้วเราศึกษามาเพื่อประพฤติปฏิบัติ ศึกษามาเพื่อสัจจะความจริง

อันนี้เราก็คิดของเราเป็นนโยบาย เป็นความรู้สึกว่า สิ่งที่หลวงปู่ดูลย์ได้สรุปไว้นี่สุดยอด ฉะนั้น เวลาสุดยอดแล้ว สลักไว้เลยเป็นคําอย่างนั้น แล้วอย่าไปขยาย อย่าย่อความ แต่ถ้าเวลาศึกษาแล้วเราเอามาตีความ เอามาฝึกหัด เวลาใช้ปัญญาฝึกหัดวิจัย เออ! นี่อีกเรื่องหนึ่ง เราฝึกหัดของเรา เราหาความรู้ของเรา

แต่นี่พอเวลาเขาคิดของเขาแล้วเขามีความรู้ของเขาขึ้นมา มันขยายออกไปไง “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิดถึงจะรู้”

คําว่า “ถึงจะรู้” มันก็เติมเข้าไปแล้ว “แต่ก็ต้องอาศัยความคิด นั่นแหละจึงรู้”

แต่ของท่าน ที่เราดูของท่านมา “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่ก็ต้องอาศัยความคิด” เท่านี้ แล้วไอ้นั่นมันส่วนสั้นๆ ของท่าน ไอ้นี่เป็นความถนัดของคนนะ

นี่พูดถึงว่า ถ้าจิตใจของท่านไม่สําเร็จ จิตใจของท่านไม่สิ้นสุด ท่านจะพูดอย่างนี้ได้อย่างไร แล้วท่านพูดแล้ว ภาษาเรานะ ถ้าใครมีปัญญาก็แล้วแต่ โต้แย้งสิ นี่มันโต้แย้งไม่ได้ มีแต่พาล พวกพาลชนมันบิดเบือนไง มันบิดเบือนไง

อย่างที่ว่า หลวงปู่ดูลย์ว่า “จิตส่งออก คิดเท่าไรก็ไม่รู้ จิตส่งออก พอเป็นจิตส่งออกมันเป็นสมุทัย”

ทางนี้ก็บอกว่า “จิตส่งออกไม่ได้ อารมณ์ต่างหากส่งออก” นี่เวลาพูดออกมาแค่นี้ เวลาอ้าปากพูดแล้วมันบอกถึงวุฒิภาวะไง บอกถึงความรู้ของคนที่พูด “จิตส่งออกไม่ได้ จิตนี้เป็นพลังงาน” แล้วบอกว่า “จิตส่งออกไม่ได้ สิ่งที่ส่งออกคืออารมณ์ต่างหาก”

อารมณ์มันอาศัยพลังงานนั้นน่ะ อารมณ์ความรู้สึกมันต้องอาศัยพลังงานนั้น ถ้าไม่มีพลังงานนั้น อารมณ์มันเกิดได้อย่างไร มันส่งออกของมันอยู่แล้ว แต่ความจริงตัวเองเข้าไม่ถึงจิต เข้าได้แค่อารมณ์นั้น เข้าได้แค่อารมณ์ ก็เหมือนเรามีความคิด แล้วบอกความคิดเราเป็นทุกข์ๆ แต่ความคิดเกิดจากอะไรล่ะ เกิดจากจิต ฉะนั้น เริ่มต้นก็จิตส่งออกหมดน่ะ

ฉะนั้น สิ่งที่เวลามันไม่ได้มันถึงไปบิดเบือนไง พอบิดเบือนไปมันก็เลยเสียหาย ความเสียหาย เวลาพูดมามันถึงเข้าใจได้ นี่ก็เหมือนกัน ไอ้คําถามนี้ก็เหมือนกัน ไปขยายความคําพูดของท่านมา แล้วไปบอกเป็นความเห็นของเขา เขาเห็นอย่างนี้ก็เป็นความเห็นของเขา ฉะนั้น เพียงแต่ว่าถามมา เราถึงสรุปเอาว่า พูดง่าย แต่ทํายาก

พูดง่ายๆ คําว่า “พูดง่าย” ก่อนที่จะพูดง่าย เขาทํายากมาก่อน เวลาทํายากเย็นแสนเข็ญ ทํามาจนเข้าใจแล้วถึงพูดง่ายๆ เขายากเย็นแสนเข็ญพยายามประพฤติปฏิบัติมาจนตัวเองมีความรู้ความเห็นชัดเจนมา ถึงมาพูดให้พวกเราฟังง่ายๆ ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติแล้วท่านพูดให้เราฟังง่ายๆ เพื่อให้เราเข้าใจง่ายไง ท่านย่อยแล้ว ย่อยทุกอย่างให้สรุปลงแล้ว แล้วมาสอนพวกเรา ไอ้พวกเราจับแล้ว เพราะเราไม่รู้ เราก็ต้องกลับไปขยายความต่อ แล้วก็เลยไปยุ่งไปยากต่อ

ฉะนั้น ถ้าจะทําให้มันจริงจัง ใช่ ทําง่ายๆ นั่นแหละ แล้วเราเอามาเป็นต้นแบบ แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติ มันจะทุกข์จะยากอย่างไรก็ทนเอา เพราะเวลาประพฤติปฏิบัติ งานอย่างอื่นก็ทํามาแล้ว จะทุกข์ยากแสนเข็ญทุกอย่างก็ทํามาแล้ว แต่เวลามาวัดให้นั่งเฉยๆ แล้วก็หายใจเข้าพุท หายใจออกโธนี่ทําไม่ได้ ให้ไปอาบเหงื่อต่างนํ้านี่ชอบ ให้นั่งเฉยๆ ทําไม่ได้ ให้นั่งเฉยๆ แล้วก็บ่นว่าทุกข์ว่ายากนะ ให้นั่งเฉยๆ ทําไมทําไม่ได้ ไม่ต้องทําอะไรเลย นั่งเฉยๆ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ให้นั่งเฉยๆ อย่าบ่น อย่าบ่นว่าทุกข์ นั่งเฉยๆ นั่งเฉยๆ นั่งไม่ได้

เห็นไหม มันจะทุกข์มันจะยากอย่างไร ทํามา สรุปแล้วมันก็สรุปง่ายๆ แต่นี้เราไปขยายให้มันยาก ถ้ายากก็ยากเพราะกิเลสเรา ยากเพราะในหัวใจของเรามันไม่รู้ ยากเพราะมันสงสัย ยากเพราะกิเลสมันดิ้นรน แล้วเราจะชําระล้างมัน มันยาก ยากตรงนี้จริงๆ

ฉะนั้น เวลามันบอกว่า คําว่า “ง่ายๆ” สาธุนะ คําพูดหลวงปู่ดูลย์ เราสาธุ เราเห็นด้วยหมด แต่ที่เราโต้แย้งเราคัดค้านเพราะว่าเขาพูดออกมา เราจับความได้ว่าเขาไปเพิ่มเติมบิดเบือน ไอ้ที่เวลาเราโต้แย้ง เราโต้แย้งผู้บิดเบือน ผู้บิดเบือน ผู้ไปขยายความ เราไม่ได้โต้แย้งหลวงปู่ดูลย์ ไม่ได้โต้แย้งครูบาอาจารย์

ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงท่านเป็นจริงวันยังคํ่า จะไปอยู่ที่ไหน อยู่ที่ไหนก็เป็นความจริงตลอดไป แต่เวลาโต้แย้ง โต้แย้งไอ้ที่บิดเบือน ไอ้ที่ไปขยายความ เราโต้แย้งตรงนี้ โต้แย้งตรงนี้คือว่าสิ่งแปลกปลอมไม่ให้มันเข้ามาเจือปน เราโต้แย้งสิ่งแปลกปลอมที่จะเข้ามาอาศัยชื่อเสียงของหลวงปู่ดูลย์ แต่ถ้าความเป็นโศลกของท่าน เป็นธรรมะของท่าน เราสาธุ เรายอมรับหมด

ฉะนั้น ถึงบอกว่ามันถึงเป็นพูดง่ายๆ ท่านพูดง่ายๆ เพราะท่านรู้จริง ไอ้พวกเราพวกไม่รู้เรื่อง เลยพูดยาก แล้วเข้าใจยาก แล้วเวลาปฏิบัติขึ้นมาก็จะเอาง่ายๆ จะเอารวบรัด จะมาพิจารณาของเราก็ทําไม่ได้ พยายามทําของเรา แล้วทําแล้วจะเข้าใจหมดเลยนะ

สาธุ! เราสาธุจริงๆ โศลกหลวงปู่ดูลย์นี่เราสาธุมาก เพราะมันคม มันคม เหตุผลสมบูรณ์ มันสมบูรณ์ในตัวมันเอง เวลาคนมันจริงมันสมบูรณ์ในตัวมันเอง มันสมบูรณ์น่ะ ไม่สมบูรณ์มันจะสิ้นกิเลสได้อย่างไร มันสมบูรณ์ มันกระชับ มันสมบูรณ์ในตัวมันเอง

แต่ที่มันมีปัญหา ไอ้พวกที่ไปต่อเติม ไปต่อเติมแล้วยังไปดึงฟ้าตํ่าอีกนะ แล้วยังอวดตัวเองอีกด้วย ฉะนั้น เราพูดถึงคนที่เขาบิดเบือนนะ แต่ไม่ได้พูดถึงคนเขียน คนเขียนนี่ไม่ได้พูดนะ คนเขียนปรึกษาเฉยๆ เขามีความเห็นอย่างนี้ แต่เพียงแต่เราพูด มันมีโอกาสได้พูดก็พูดเพื่อความเข้าใจนะ เพื่อความเห็นของคนหลายๆ คนไง แล้วสุดท้ายแล้วมันก็เป็นสมบัติของหลวงปู่ดูลย์

แต่สมบัติของเราล่ะ เวลาจริงๆ แล้วมันอยากได้สมบัติของเราไง สุขทุกข์ก็ของเราไง ที่เรามาดิ้นรน เรามาปฏิบัติ อย่างน้อยก็ได้ให้แสงเงาของหลวงปู่ดูลย์คุ้มหัวเราก็ยังดี ขอให้ธรรมะครูบาอาจารย์คุ้มหัวเรา แล้วเราปฏิบัติเอาจริงเอาจังแค่นี้ก็ยังดี นี่เราอาศัยตรงนี้ต่างหาก ฉะนั้น สิ่งนี้มันจะเป็นประโยชน์กับเรานะ

เราไม่ไปบิดเบือน ไม่ไปทําให้มันเสียหาย แต่เราเอาอันนั้นเป็นทางเดินไง เอาเป็นการสร้างศรัทธา เป็นการชักจูงเราเพื่อให้เราขวนขวาย ให้เราประพฤติปฏิบัติให้เป็นคุณธรรมในใจของเรา เอวัง

การปลงอาบัติ
เราเริ่มต้นกันใหม่
สิ่งที่เป็นเวรเป็นกรรมก็เป็นเรื่องหนึ่ง
แต่สิ่งที่มันเป็นการว่าเราได้สารภาพ ได้สารภาพแล้ว
แล้วเราได้เจตนาว่าเราจะตั้งใจทําความดีแล้ว
นี่มันเริ่มต้นใหม่ไง มันจะตัดนิวรณธรรม
ความสงสัย ความสิ่งใดที่มันค้างอยู่ในใจ
ตัดมันไปด้วยการปลงอาบัติ
แต่เวรกรรมนะ มันมีของมันอยู่

๕

ขาดเจตนา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๗ กรกฎาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ปาราชิกหรือไม่ครับ”

ปาราชิกหรือไม่ครับ ฝากเรียนถามหลวงพ่อครับ ผมขอสอบถามหน่อยครับ พอดีบวชเป็นพระมาได้ ๒ สัปดาห์แล้วครับ เมื่อวันพระที่ผ่านมาทางวัดได้จัดเตรียมผลไม้ที่ญาติโยมนํามาทําบุญไว้เป็นถุงๆ แล้วก็แจกจ่ายให้พระเป็นกลุ่มๆ โดยที่ให้รวมๆ มาหลายถุง มาวางไว้โดยไม่ได้ระบุว่าถุงนั้นถุงนี้เป็นของพระรูปใด และเมื่อเสร็จพิธี อาตมาก็ได้มาหยิบถุงผลไม้ซึ่งเหลืออยู่ ๒ ถุง เมื่อหยิบมาแล้วอาตมาได้เห็นว่าในถุงที่หยิบมามีเครื่องดื่มชูกําลัง และอีกถุงหนึ่งที่ยังไม่ได้มีพระมาหยิบ มีนํ้าผลไม้ อาตมาจึงเปลี่ยนสลับถุงกันเพื่อหวังจะได้ถุงที่มีนํ้าผลไม้ เพราะอาตมาไม่ดื่มเครื่องดื่มชูกําลัง

และเมื่อครู่นี้อาตมาได้มาอ่านเกี่ยวกับอาบัติปาราชิกในหนังสือวิชาวินัยมุขที่บอกเกี่ยวกับอาการที่ถือเอาเป็นการลักทรัพย์ที่บอกไว้ว่า ดังนี้

ลักสับ เวลาแจกของ ภิกษุมีไถยจิตสับฉลากชื่อตนแล้ว ชื่อภิกษุอื่นในกองของ แล้วหมายจะเอาลาภของภิกษุอื่นที่มีราคามากกว่าของตน พอสับเสร็จก็เป็นอาบัติถึงที่สุด อนึ่ง เอาของไม่ดีมาสับเปลี่ยนเอาของดี จัดว่าเป็นสิกขาบทนี้ อยากทราบว่า การกระทําของอาตมานั้นเข้าข่ายข้อนี้หรือไม่

ตอบ : ไม่เข้าข่าย ไม่เข้าข่ายเพราะว่าไม่มีเจตนา ไม่มีเจตนานะ ไม่มีเจตนาว่าจะลักทรัพย์ เพราะว่าเขาเอามาแจก เขาเอามาแจกให้พระใช่ไหม เป็นถุงเหมือนแจกทานเป็นกองๆ กองนี้เป็นของกองนี้ กองนี้เป็นของกองนี้

เวลาเราไปบ้านตาดสมัยก่อน เวลาหลวงตาอยู่ มีกฐินน่ะ ของเราก็ได้กองหนึ่ง พอพระไปงานจะมีให้กองหนึ่งๆ แล้วบางทีตอนต้นเราไม่รู้ เรากลับเลย เสร็จกฐินแล้วกลับเลย แล้วพอไปปีหลังๆ พระมานะ พระหมูมันเป็นคนบอกว่า “เฮ้ย! หงบ เอ็งเอาของไปสิ กูโดนด่านะ” คือเขาโดนหลวงตาเอ็ด เพราะเขาจัดให้เรา

แต่เรานี่เวลาเราไป เราไปด้วยหัวใจ เราไม่ต้องการสิ่งใดเลย ไม่ปรารถนาสิ่งใดทั้งสิ้น ไปเพื่อความเคารพบูชาไง ไม่เคยเอาเลย เรากลับมาตัวเปล่าตลอด แต่สุดท้ายแล้วต้องรอ พอเสร็จแล้วนะ ได้กองของอีกกองหนึ่งด้วย แล้วยังมีปัจจัยแถมมาอีกด้วย ท่านจะแจก ตอนนั้นท่านยังไม่มีโครงการช่วยชาติฯ เวลาเป็นกฐินในวัดปั๊บ ท่านจะแบ่งให้พระหมดเลย พระมากี่วัด พระองค์ไหนมาก็แล้วแต่จะได้ ถ้ามาเป็นตัวแทนของวัดนั้น ท่านก็จะเอาเครื่องไทยทานกองๆๆ ไว้ แบ่งกันให้ครบจํานวน แล้วเงินท่านก็จะแบ่งให้วัดเท่าไรๆ นี่เวลาท่านให้

เราบอกว่า ถ้ามีการให้ มันไม่มีอาการลักไง ถ้าเขาไม่ได้ให้ ของเขาไม่ได้ให้ แล้วเราไปลัก เออ! นี่อาการของการลักขโมย

อาการของการไม่ลัก ของเขาแจกอยู่แล้ว ๑. ของเขาแจกอยู่แล้ว ๒. บอกว่าตัวพระองค์นี้ท่านไม่ฉันเครื่องดื่มบํารุงกําลัง ท่านไม่ฉัน ท่านบอกเป็นยาเสพติด ท่านไม่ฉัน แต่ทีนี้พระที่เขาฉันเขาถือว่าเป็นยา เขาบอกว่ายาบํารุงกําลังไง

ผู้ที่ไม่ฉันก็สาธุนะ ใครทําดีเราสาธุ ถ้าใครทําคุณงามความดี ความดีคือความดี แต่ถ้าเกิดไม่ฉันก็คือไม่ฉัน ถ้าไม่ฉันแล้ว ไปเห็นอีกถุงหนึ่งเป็นนํ้าผลไม้ ก็ขอสับเปลี่ยนกัน

ไอ้นี่นะ ถ้าการสับเปลี่ยน อย่างไถยจิต เราเป็นคนโลภมาก เป็นคนเห็นแก่ตัว เราเจอของดีๆ ไอ้นี่ไถยจิต ไถยจิตคือจิตที่มันคิดปรารถนาจะเอา แล้วถ้ามันทําตามนั้นเป็นอาบัติปาราชิก คําว่า “ปาราชิก” ไถยจิตก็อยากได้อยากดี อยากจะเอาของคนอื่น ด้วยเล่ห์ด้วยกลน่ะ พยายามเจ้าเล่ห์เจ้ากลจะพลิกแพลงเอา อย่างนั้นน่ะผิด

แต่นี่เราไม่มี ไม่ได้คิดอยากได้ เพียงแต่ว่าสิ่งที่ว่านํ้าผลไม้กับเครื่องดื่มบํารุงกําลัง เราบอกว่าเครื่องดื่มบํารุงกําลังน่าจะมีราคาแพงกว่านะ ทางโลกมันมีคุณค่า คือเราเอาของดีไปแลกของไม่ดี คนเราที่จะลักจะขโมยคือเอาของดีไปแลกของไม่ดีใช่ไหม ของของเรามีค่าตํ่ากว่า เราจะเอาของที่มีค่าสูงกว่า เออ! อย่างนี้มันมีความผิด แต่ว่ามันมีความผิดเพราะว่ามันต่างกันที่ราคา แต่ถ้าจิตใจไม่มีไถยจิตคือจิตใจไม่ได้คิดอย่างนั้น

ถ้าทางโลกนะ ทางคดีความเขาว่าเจตนาไง มันขาดเจตนา มันขาดเจตนาการทําความผิด มันขาดเจตนาการอยากได้ มันขาดเจตนา คนที่ขาดเจตนา ทําโดยไม่มีเจตนา มันถือว่าไม่ผิด ถือว่าไม่ผิดปาราชิกนะ

แต่ถ้าบอกว่าถ้าไม่ผิดเลย การกระทําอย่างนี้ในตําราเขาบอกไว้ ก็เขาไปอ่านไง อ่านในวินัยมุข วินัยมุขเล่ม ๑ เล่ม ๒ เล่ม ๓ เราก็อ่านมาแล้ว เราอ่านมาหมดน่ะ บุพพสิกขาก็อ่าน มหาขันธ์ อ่านหมด เพราะต้องอ่าน อ่านไว้เพื่อเป็นความรู้ของเรา

เราเป็นประชากรในเมืองไทย เราต้องรู้กฎหมายไทยนะ จะอ้างว่าไม่รู้กฎหมายไม่ได้ บวชมาเป็นพระก็เหมือนกัน ต้องรู้ธรรมรู้วินัย ฉะนั้น ที่อ่านมา อ่านมาเพื่อความรู้ของตนนั่นน่ะ

ฉะนั้น ในวินัยมุขก็เขียนไว้อย่างนั้น เขาบอกไว้อย่างนั้น ถ้าบอกไว้อย่างนั้น เวลาไปอ่านแล้วน่ะ เราตีความกันไปไง เราจะตีความแล้วว่า มันเป็นการไถยจิต มันมีการลักทรัพย์ เวลาในวินัยมุขเขาจะอธิบาย อธิบายไว้ มันก็เหมือนกับขอบเขตของกฎหมาย อธิบายไว้ มีขอบเขตไว้ เพื่อคนมันจะดิ้นรนออกหาทางบิดเบือนไง ถ้าทางโลกเขาเรียกว่าเลี่ยงบาลีๆ

ภิกษุที่เรียนมากรู้มาก แต่ก็ทําความเลวมาก ภิกษุอยู่ป่า เขาอ้างว่า ภิกษุอยู่ป่าไม่มีการศึกษา นั่งหลับหูหลับตาแล้วมันจะรู้ได้อย่างไรเรื่องธรรมวินัย

ไอ้พวกที่หลับหูหลับตาอยู่ในป่า ไอ้พวกนี้มันมีนํ้าใจ มันมีจิตใจที่เป็นสะอาดบริสุทธิ์ จิตใจที่จะเข้าถึงธรรมนะ มันมีความละอายใจ มันไม่ทํา ไอ้ที่ว่าเรียนมากรู้มากนั่นน่ะ นั่นน่ะมันจะบิดพลิ้ว นั่นน่ะบิดพลิ้วไปแล้ว แล้วมันก็เป็นอย่างนั้นไง

ฉะนั้น ที่บอกว่า ไอ้ที่หลับหูหลับตามันจะรู้ได้อย่างไร มันไม่มีการศึกษา

ไม่มีการศึกษา ศึกษาโดยข้อเท็จจริง ศึกษาโดยเจตนานะ เจตนาของเรา เราอยากทําคุณงามความดี คนที่นั่งสมาธิจะรู้ ถ้าจิตใจของเรานะ เราไม่ใช่พวกอารมณ์สองเพศ คิดแล้ว คิดอย่าง ทําอย่าง เวลาเรามีอะไรผิดพลาด สมาธินั่งไม่ได้หรอก มันหลอกตัวเอง ทําอะไรไม่ได้หรอก ถ้าหลอกตัวเองนี่ทําไม่ได้ ถ้าทําไม่ได้ปั๊บ ไอ้ที่ว่า ไม่มีการศึกษา นั่งหลับหูหลับตา

ไม่มีการศึกษา นั่งหลับหูหลับตาน่ะ เขามีความละอายแก่ใจ เขาตั้งใจทําคุณงามความดีของเขา ถ้าใครภาวนาเป็น ภาวนาได้ มันจะเป็นประโยชน์กับเขา ถ้าใครภาวนาไม่เป็น ไม่ได้ นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ

นี่พูดถึงว่า เวลาอ่านเรื่องวินัยมุข วินัยมุขอ่านน่ะ สาธุ มันเป็นวิชาการ การศึกษาถูกต้องทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น ถูกต้องแล้วมันเข้ากับอารมณ์ความรู้สึกของเราไง อารมณ์ความรู้สึกที่เราเป็นคนทําน่ะ ว่าที่เขาทําอย่างนี้เขามีการแจกถุงผลไม้ แล้วให้พระหยิบไป ให้พระหยิบไป เราหยิบของเรา แต่เราแลกเปลี่ยน

สิ่งที่พระเรา เวลาเขาเรียกวิสาสะ วิสาสะ เรากับพระมีความสนิทคุ้นเคยกัน ถ้ามีความสนิทคุ้นเคยกัน เราหยิบของใช้กันได้ ถือว่าวิสาสะ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเป็นในวัดนะ ถ้ามันพูดกัน มันไม่มีโจทก์ ไม่มีจําเลย แล้วเราไม่มีเจตนา ถ้าไม่มีเจตนาแล้ว ไถยจิตๆ จิตที่มันคิดอยากได้ คิดอยากได้ คิดแบบกิเลส

แต่ไอ้นี่มันคิดอยากได้ คิดอยากได้แบบว่าของที่ว่ากินแล้วมันเป็นประโยชน์ไม่เป็นประโยชน์ไง เราก็สับเปลี่ยนของเรา เราโดยเจตนาที่ว่าเราแค่ของใช้

แล้วอีกอย่างหนึ่ง อย่างที่ว่าถ้าของที่มีค่าเกินบาทหนึ่ง ถ้าพระภิกษุหยิบจับต้องแล้วเคลื่อนที่ เป็นอาบัตินะ เว้นไว้แต่ของกิน ของกินนะ

ของกิน สิ่งของในครัว อย่างเช่นอาหารมานี่ ตั้งมานี่ ของที่เคนหรือยังไม่ได้เคน พระบางองค์ไม่รู้นึกว่าเคนแล้ว ฉันไปก็เป็นอาบัติ

แต่ว่ามันมีค่าเกินบาท มันเป็นปาราชิกไหม

เวลาของกินมีค่าเกินบาท มีค่า บางอย่างมีค่ามากนะ เขาเว้นไว้เหมือนกัน ฉะนั้น สิ่งที่เป็นของที่วัดเขาแจก เพราะวัดโดยทั่วไปนะ เวลาวันสําคัญ เขาจะมีคนมาทําบุญมาก เวลาทําบุญมากแล้ว สิ่งใด เรายังชื่นชมนะ ชื่นชมว่าเจ้าอาวาส ผู้นําเป็นผู้ที่มีนํ้าใจ ไม่เหมือนบางวัดเนาะ อย่างเช่นเรานี่ ของกูๆ สะสมไว้คนเดียว คนอื่นไม่ได้กิน เออ! นี่มีการแจกกัน มีการนึกหัวอกเขาหัวอกเรา

นี่เขาบอกว่า ที่วัดเขาเวลาทําบุญแล้วมีของมาก ทางวัดเขาก็จัดเป็นถุงๆ ไง ใส่ถุงแจกแล้วไปตามวัด

เออ! เห็นอย่างนี้แสดงว่าเจ้าอาวาสมีความเป็นธรรม ถ้าเจ้าอาวาสเป็นธรรม หัวหน้าเป็นธรรมนะ พระที่อยู่ด้วยนะ อยู่ด้วยความอบอุ่นนะ ถ้าหัวหน้าที่ไม่เป็นธรรม หัวหน้าสะสมไว้จนกินไม่หมดน่ะ ไอ้ลูกน้องหิ้วท้องอยู่นั่นน่ะ ไม่ได้กินน่ะ ถ้ามีการแจกจ่าย นี่ถ้าหัวหน้าเป็นธรรม ถ้าหัวหน้าเป็นสิ่งที่ดี

ฉะนั้น แต่นี้เป็นเพียงแต่เป็นปัญหาผู้ถามว่าเป็นปาราชิกหรือไม่

ไม่ ไม่เป็นปาราชิก ถ้าปาราชิกมันมีเจตนาอยากจะลัก อยากจะขโมย อยากจะได้ของเขา แล้วถ้าอยากจะลักขโมย ไปถึงแล้วจับของนั้น ของนั้นยังไม่เคลื่อนจากที่ ยังไม่เป็นทั้งนั้นน่ะ มันต้องครบองค์ประกอบไง ถ้าเราตั้งใจจะลักของคนนี้ แล้วเราก็เดินไป แล้วเดินกลับ

นี่ยังไม่เป็น มันตัดสินใจยังไม่ได้ ตั้งใจจะลักของคนนี้ เดินไป แล้วหยิบ ยังไม่ตัดสินใจ ปล่อย กลับมา ก็ยังไม่เป็นปาราชิก แต่ถ้าเดินไปตั้งใจจะไปหยิบของเขา หยิบ หยิบแล้วยกขึ้นหรือมันเคลื่อนที่ ปาราชิก มันครบองค์ประกอบของมันไง

นี่พูดถึงยังไม่ครบองค์ประกอบ แต่เวลาบอกเราเดินไปยังไม่หยิบ ไม่เป็นปาราชิก ไม่เป็นหรอก แต่เศร้าหมองนะ จิตใจเราคิดจะเอาของเขานี่แย่แล้ว

แต่พูดถึงปาราชิก มันขาดจากการเป็นพระ แต่เวลาจิตใจของเรามันเศร้าหมอง จิตใจเรามันไม่ดี สิ่งไม่ดีไม่งาม สิ่งที่ไม่ดีไม่งามมันเป็นอาบัติทุกกฏๆ ทั้งนั้นน่ะ อาบัติทุกกฏมันมีทุกตัวไป

แล้วอาบัติทุกกฏ ปาจิตตีย์ เสขิยวัตร อนิยต ๒ สังฆาทิเสส นี่ยังปลงอาบัติได้ ถ้าปาราชิกแล้วจบเลย ฉะนั้น เวลาไปนี่ยังไม่เป็นปาราชิก ยังไม่จบไง แต่มันมีอาบัติตัวเล็กๆๆ ไปเยอะแยะเลย

นี่ก็เหมือนกัน มันไม่ครบองค์ประกอบ ไม่ครบองค์ประกอบ ถึงว่าความเป็นปาราชิก ภาษาเราว่า เวลาเราเทศน์นะ เราก็สอนอยู่ เป็นอาบัติเพราะไม่รู้ ไม่รู้ ฝืนทํา เป็นอาบัติ สงสัย ทํา เป็นอาบัติ แล้วทําโดยความผิดพลาด เป็นอาบัติ อาบัติเป็นได้ตั้งหลายทางนะพระนี่

ถ้าลังเลสงสัย อย่าทํา ถ้าทําปั๊บนี่อาบัติทันทีเลย เพราะเราไม่รู้ เราทําไปด้วยความไม่รู้ เป็นอาบัติแล้ว ถ้าลังเลสงสัย ทํา เป็นอาบัติ แล้วถ้าไม่รู้ ทําไป เป็นอาบัติ แต่ถ้ามันตั้งใจทํา เป็นอาบัติ ก็เป็นอาบัติ อาบัติเป็นได้หลายทาง

แต่ไอ้นี่มันสงสัย ทั้งสงสัย ทั้งไม่เข้าใจ ตอนนั้นคิดว่าของแจก ของวัดเขาแจก แล้วธรรมดาเราไปเห็น คนก็คิดอย่างนี้ แต่ถ้าเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ ความที่ไม่กระทบกระเทือนเลย ก็ถ้าเราทําถูกต้องดีงามตามกติกาเขา เขาให้อย่างใด เขาทําอย่างไร เราก็ตามนั้น เพราะเป็นพระ พระเลือกไม่ได้ พระเลือกไม่ได้ พระจงใจไม่ได้ แล้วแต่มันจะได้ มันจะเป็น แล้วถ้ามันได้มา เราไม่ใช้หรือใช้ไม่ได้ เราก็เสียสละให้คนอื่นไปซะ เพราะเราบวชมาเพื่อการเสียสละ เราไม่ได้บวชมาเพื่อการสะสม ฉะนั้น นี่พูดถึงถ้ามันเป็นความสิ่งที่มันสะอาดบริสุทธิ์นะ

แต่กรณีอย่างนี้กรณีที่ทําแล้ว พอทําแล้วมันก็เป็นไฟเผาใจแล้วว่าเป็นอาบัติปาราชิกหรือไม่ เป็นอาบัติปาราชิกหรือไม่

เราว่าไม่เป็น เพราะเขาถามเรามา เราบอกว่าไม่เป็น

แต่นี้ในตําราเขาบอกว่า มีไถยจิต อยากได้ แล้วจับแล้วมันเคลื่อนที่ สมบูรณ์ นี่เขาว่า

อันนั้นตั้งใจทํา อันนั้นเขาตั้งใจทําของเขา แต่ไอ้ของเรานี่เราไม่ได้ตั้งใจทํา ขาดเจตนา แต่ถ้าพูดถึงถ้าเวลาเขาจะพูดกัน ปรับเป็นอาบัติ เขาจะปรับอาบัติ อาบัติตัวที่มันปลงได้ เราก็ปลงซะ สาธุ สุฏฺฐุ ข้าพเจ้าจะไม่ทําอีก การปลงอาบัติคือการประจานความผิดของตน เวลาเราทําสิ่งใดไปมันเป็นผลเวรผลกรรมอยู่แล้ว แต่การปลงอาบัติเป็นการสารภาพ สาธุ สุฏฺฐุ ข้าพเจ้าจะตั้งสติ ข้าพเจ้าจะไม่ทําความผิดพลาดอีก

การปลงอาบัติ เราเริ่มต้นกันใหม่ สิ่งที่เป็นเวรเป็นกรรมก็เป็นเรื่องหนึ่ง แต่สิ่งที่มันเป็นการว่าเราได้สารภาพ ได้สารภาพแล้ว แล้วเราได้เจตนาว่าเราจะตั้งใจทําความดีแล้ว นี่มันเริ่มต้นใหม่ไง มันจะตัดนิวรณธรรม ความสงสัย ความสิ่งใดที่มันค้างอยู่ในใจ ตัดมันไปด้วยการปลงอาบัติ แต่เวรกรรมนะ มันมีของมันอยู่

มันก็เริ่มต้นกันใหม่ไง แบบว่าเรามาเริ่มต้นกันใหม่ พอเริ่มต้นมันก็ทําผิดอีก เริ่มต้นก็ทําผิดอีก อย่างนี้ก็ใช้ไม่ได้ เริ่มต้นใหม่แล้วเราจะไม่ทําอีกแล้ว นี่เวลาปลงอาบัติ

กรณีนี้ไม่เป็นปาราชิก แต่ถ้ามันเศร้าหมอง เราก็ปลงอาบัติซะ เราปลงอาบัติซะ ถ้ามันค่าเกินเท่าไร เราหยิบผิดพลาดขึ้นมา เราปลงอาบัติ ปลงอาบัติเสร็จมันก็จบ

นี่พูดถึงว่า เป็นปาราชิกหรือไม่

ไม่เป็น แต่อาบัติอื่นเป็น อาบัติเล็กๆ น้อยๆ มันมีของมันน่ะ เราก็ปลงอาบัติของเราซะ เพราะว่าพระ เวลาไปหาครูบาอาจารย์ท่านจะบอกเลย ท่านเตือนเราประจํา “ภิกษุนี่ผิวหนังบางนะ ต้องระวังตัว” คือว่าเราต้องตั้งใจของเรา เราอย่าทําอะไรโดยมุทะลุ ทําอะไรด้วยยั้งคิด เพราะว่าผิวบางไง มันขาดจากความเป็นพระได้ง่ายๆ ไง

ฉะนั้น ถ้ามันขาดจากความเป็นพระ เราอย่าไปมุทะลุทําอะไรโดยพลการ เราศึกษานิดหนึ่ง ถ้ากรณีอย่างนี้ พอความผิดพลาดอย่างนี้ เราพูดเพื่อความร่มเย็นเป็นสุข พูดเพื่อให้หัวใจความเร่าร้อนมันหมดไป แล้วสิ่งที่อะไรผิดพลาดก็ปลงอาบัติซะ แล้วเริ่มต้นใหม่ แล้วตอนนี้จะทําอะไรเราก็ต้องมีสติปัญญาเพื่อจะไม่ต้องให้เราร้อนใจ

เวลาเป็นทุกข์เป็นยาก เป็นอาบัติ มันเป็นร้อนใจคนทํานะ ไอ้คนอื่นไม่รู้เรื่องกับเราหรอก ไอ้คนข้างนอก องค์อื่นก็เป็นองค์อื่น ไอ้คนทํานั่นแหละ ยิ่งสงสัยด้วย ยิ่งตั้งใจดีๆ แล้วมาผิดพลาด นี่มันเพิ่งเริ่มต้น เพิ่งบวชได้ ๒ สัปดาห์ เพิ่งได้ ๒ อาทิตย์ เขาก็ต้องมีปัญหาของเขา ก็ต้องค่อยๆ แก้ไขกันไป

นี่พูดถึงว่า เป็นอาบัติหรือไม่

ไม่

ฉะนั้น เป็นคําถามนี้เนาะ

ถาม : ๑. พอตั้งใจมาก เวลาปฏิบัติก็มักจะตั้งเป้าหมายคาดหวังผล มีวิธีการวางใจหรือปล่อยวางความคาดหวัง แก้ทิฏฐิมานะอย่างไร

๒. แก้แล้วตกภวังค์ แม้กินอาหารแค่มื้อเดียว ต้องทําอย่างไร ฟังเทศน์เกาะเสียงแทนได้หรือไม่

๓. เวลานั่งสมาธิ คําบริกรรมเดิมมันคุ้นชินแล้ว เอาไม่อยู่ ต้องเปลี่ยนคําบริกรรม ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ซึ่งเป็นการภาวนาแต่ละครั้งจะใช้คําบริกรรมผสมกับการใช้ปัญญาอบรมสมาธิครั้งเดียวกันได้หรือไม่ หรือต้องทําอย่างใดอย่างหนึ่ง ขอบพระคุณ

ตอบ : นี่พูดถึงว่า เวลาที่ตั้งใจภาวนามาก แล้วมันตั้งใจมาก ตั้งใจมาก ตั้งใจนี่เป็นความดี ความตั้งใจนะ เป็นเจตนา ถ้าเจตนาเราดีแล้ว เราเจตนาแล้วเราก็วางไว้ แล้วเรามาบริกรรมพุทโธของเรา เรามาทําของเรา เพราะตั้งใจมาก ตั้งใจมากมันก็คาดหมาย คาดหมายมันก็เหมือนเพ้อเจ้อ ความเพ้อเจ้อของเรา เห็นไหม

อธิษฐานบารมี บารมี ๑๐ ทัศนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ก็ตั้งเป้าหมาย พอตั้งเป้าหมายเสร็จแล้วท่านก็ทําของท่านไป ท่านทําของท่านไป ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะนับไม่ได้ๆ แต่ความตั้งอันนั้นน่ะ แล้วพอความตั้งอันนั้นแล้ว ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านลาการเป็นพระโพธิสัตว์ของท่าน การตั้งเป้าหมายแล้วเราทํา มันมีสายบุญสายกรรมทั้งนั้นน่ะ เวลาเราจะลาจากเป้าหมายนั้น หลวงปู่มั่นท่านต้องทําสมาธิของท่าน จิตสงบแล้วไปลากันในสมาธินั้นน่ะ แล้วออกมาพิจารณามันถึงจะผ่านมาได้ นี่พูดถึงการตั้งเป้าหมาย การตั้งอธิษฐานบารมี

การตั้งเป้าหมาย มันมีจุดหมายปลายทางของมัน ถ้าจุดหมายปลายทางของมัน ในการปฏิบัติ จุดหมายปลายทางของคนมันก็ถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ พอสิ้นสุดแห่งทุกข์มันจบแล้ว ไม่มีภพไม่มีชาติแล้ว มันจบแล้ว แต่ถ้ามันยังมีภพมีชาติอยู่ มันก็ตั้งเป้าหมายกันไป แต่นี้ในปัจจุบันนี้พอเราตั้งเป้าหมาย พอตั้งเป้าหมายแล้วเราทําไม่ได้ดั่งเป้าหมายนั้นน่ะสิ ถ้าเราตั้งเป้าหมายอย่างนั้น

เราเคยฟังเทศน์ของหลวงปู่หล้านะ หลวงปู่หล้าบอกว่า “นี่เป็นพระ ตั้งเป้าหมายแล้วทําไม่ได้คือโกหกตัวเอง เป็นอาบัติปาจิตตีย์” ท่านว่าอย่างนั้นเลยนะ โอ้โฮ! เรายังว่าเขาเอาแรงมาก หลวงปู่หล้านี่ ท่านบอกว่ามันเสียสัตย์กับตนไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราตั้งเป้าหมายแล้วเราก็พยายามของเรา เราพยายามของเรานะ พยายามของเรา ถ้ามันได้หรือไม่ได้นั่นมันอยู่ที่ความสามารถของเรา

ตั้งเป้าหมายแล้ววางเลย แล้วกําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ทําได้หรือไม่ได้ ถ้าทําได้นะ ฉะนั้น พอเราตั้งเป้าหมายแล้ว เวลาเราปฏิบัติ เราจะสอนมาก เพราะอย่างเรา ความรู้สึก อารมณ์มันคุมไม่ได้ เราถึงบอกว่า เราปฏิบัติเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราปฏิบัติเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธะ พุทโธๆ จนพุทโธมันเป็นตัวมันเอง เดี๋ยวรู้เอง เพราะอะไร เพราะพูดมาก รู้มาก มันก็พลิกแพลงมาก กิเลสนี้มันไม่ได้หรอก กิเลสมันไปกับเราตลอด

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์เวลาท่านตอบปัญหานะ ท่านจะตอบปัญหาเป็นกําลังใจ เวลาเป็นข้อเท็จจริง ท่านจะข้ามไป ท่านจะไม่บอก เพราะบอกแล้ว สิ่งที่มันจะเป็นจริงมันกลับไม่เป็น เพราะมันจ่อๆ อย่างนั้น มันไม่ได้หรอก มันไม่ได้อยู่อย่างนั้นน่ะ เพราะมันสงสัย มันสงสัยอย่างนั้น ถ้ามันไม่สงสัย มันทําจริงๆ จังๆ มันผ่านไปเอง นี่ก็เหมือนกัน นี่พูดถึงว่า นี่การตั้งเป้าหมายไว้

“๒. วิธีแก้ตกภวังค์ แม้แต่กินข้าวมื้อเดียวแล้วมันยังตกภวังค์”

กินข้าวมื้อเดียวยังตกภวังค์น่ะ กินข้าวมื้อเดียวนะ ดูสิ เวลาคนเขาลดความอ้วนน่ะ เขาอดกันเป็นเดือนๆ ไอ้นี่มื้อเดียวแค่วันเดียว เพิ่งวันนี้ ไอ้เมื่อวาน ๓ มื้อมันยังเหลือมานะ ยังเหลือเยอะด้วย

เพราะเวลาอดอาหาร เราเคยอดอาหารมานาน มันมีความรู้สึกเลยนะ ดูเวลาคนหลงป่าเขาจะอยู่ได้กี่วัน เพราะมันมีไขมันในร่างกายมันดึงมาใช้ได้ ไอ้เรากินมาน่ะ ไอ้ที่กินมาเยอะแยะมันสะสมไว้เต็มเลย มันยังไม่ได้ดึงมาใช้เลย ถ้ามันดึงมาใช้

ฉะนั้น มันยังตกภวังค์อยู่ ฉะนั้น เวลาเราคิดไง เวลาเราอยู่ทางโลก อยู่บ้าน เรากินปกติ เราก็อยู่ของเรา ทีนี้พอมาวัดปั๊บ พอมากินมื้อเดียว มื้อเดียวตอนนี้หรือ แล้วที่มันเหลือล่ะ แล้วที่มันเหลือนะ เพราะอดได้อีกเยอะเลย เพราะเวลาอดไปแล้วมันจะดึงพลังงานไขมันในตัวมาใช้ ร่างกาย แล้วมันจะไปเรื่อยๆ เลย

ฉะนั้น ถ้ากรณีอย่างนี้กรณีที่ว่ามื้อเดียวแล้วมันยังตกภวังค์ ไอ้มื้อเดียวนี่เอามาต่อรองไม่ได้ คําว่า “มื้อเดียว” เราคิดว่าเรามื้อเดียวแล้ว เราลงทุนมากแล้ว เราทําเยอะแล้ว...ยัง มันยังไม่ต่อเนื่องไง

เพราะถ้ามันหายตกภวังค์ก็จบ ถ้ายังไม่หายตกภวังค์ ไอ้กรณีนี้เราเอามาอ้างไม่ได้ อ้าง มันก็เหมือนกิเลสเอามาต่อรองกับเราไง เราไม่ให้กิเลสมาต่อรองกับเรา มื้อเดียวมันเป็นว่าเราถือธุดงควัตร เราถือศีลในศีล

ศีลในศีล เวลาศีลธุดงค์ ๑๓ เป็นเครื่องขัดเกลา คําว่า “เครื่องขัดเกลา” ไม่ใช่ตัวขัดเกลา ตัวขัดเกลาคือศีล สมาธิ ปัญญา แต่การอดนอนผ่อนอาหารมันเป็นเครื่องส่งเครื่องเสริม เครื่องเสริม เครื่องขัดเกลากิเลส แต่ไม่ใช่การขัดเกลากิเลส

การขัดเกลากิเลส สุดท้ายแล้วมันก็ต้องเป็น ศีล สมาธิ ปัญญา การขัดเกลากันจริงๆ จะเป็นตรงนั้น แต่ไอ้ที่เราทํากันอยู่นี่ เราถือศีลไง ศีลในศีลไง

ฉะนั้นว่า ถ้ามันตกภวังค์ เราก็ต้องใช้ปัญญา มันจะแก้ไขได้ด้วยสติด้วยปัญญาของเรานะ ไอ้เรื่องตกภวังค์นี่ ตกภวังค์ เพราะเวลาการตกภวังค์ เราจะใช้ปัญญาของเรา ทําไมถึงตกภวังค์ เพราะเหตุผลอะไร ถ้าเหตุผลด้วยสติด้วยปัญญา แล้วก็วูบหลับไปอีกแล้ว ไม่ทันหรอก ค่อยๆ แก้ไปเรื่อย มันจะทันขึ้นมา

มันก็เหมือนพุทโธนี่แหละ พุทโธๆ หายวูบไปเลย แล้วพุทโธไปไหนก็ไม่รู้ พุทโธๆ เดี๋ยวไปอีกแล้ว แล้วถ้ามีสติปัญญา พุทโธๆ ชัดเจนกับเรา ชัดเจนกับเรา ชัดเจนจนละเอียดเข้าไปเรื่อยๆ เดี๋ยวก็เข้าใจหมด ถ้ามันเข้าใจหมดมันก็จบไง

ฉะนั้น เรื่องการตกภวังค์ก็ต้องค่อยๆ แก้ไปเรื่อยๆ ค่อยๆ แก้ ค่อยๆ แก้ มันไม่ปุ๊บปั๊บหายหรอก เพราะอะไร เพราะหลงผิดกันมานาน หลงผิดกันมาเยอะ เราหลงผิดกันมาทั้งชีวิต แล้วไม่ใช่ชีวิตนี้ หลงผิดมาในวัฏฏะไม่รู้กี่ภพกี่ชาติ แล้วพอมาชาตินี้ภาวนาแล้วจะให้สว่างแป๊บ แต่เวลาหลงผิดมา หลงผิดมานาน

ค่อยๆ แก้ ค่อยๆ แก้ ไม่ใช่ว่าพอแก้เดี๋ยวนี้มันจะหายเดี๋ยวนี้ไง มันเหมือนพันธุกรรมน่ะ ดูสิ พันธุกรรม เรามีพันธุกรรมจากพ่อจากแม่มา ถ้าพ่อแม่มีโรคนี้ เขายังบอกว่าเราเกิดมาจากพ่อจากแม่ เราจะมีโอกาสเสี่ยงเป็นโรคนี้ นี่ขนาดภพชาติเดียวนะ

ฉะนั้น ตรงนี้เราใช้ปัญญาของเรา ไอ้เรื่องภวังค์มันเหมือนกับความกลัว ความกลัว เดี๋ยวเราก็หายกลัว สักพักก็กลัวอีก กลัวอีก เดี๋ยวพิจารณาจนหายกลัว เดี๋ยวมันก็กลัวอีก คือมันเกิดดับ ไอ้ภวังค์ก็เหมือนกัน ถ้าเราแก้ไขไม่จบนะ มันก็ยังมี เพราะเรายังมีชีวิตของเราใช่ไหม เรายังมีการปฏิบัติอยู่ใช่ไหม มันก็เหมือนกับนอน นอนกับตื่นนอน นอนหลับ ตื่นแล้ว เดี๋ยวก็นอน นอนแล้วเดี๋ยวก็ตื่น

จิตก็เหมือนกัน ถ้าเป็นสมาธิก็จบ ถ้าเป็นสมาธิก็ลงสมาธิไปเลย ถ้าลงสมาธิไม่ได้ก็ลงสู่ภวังค์ เราก็ต้องศึกษา ศึกษาแล้วพยายามปฏิบัติ เดี๋ยวเราจะเข้าใจทะลุปรุโปร่งหมดเลย

“๓. เวลานั่งสมาธิไปแล้วมันคุ้นชินกับคําบริกรรมแล้ว แล้วเอาไม่อยู่ จะใช้ปัญญาอบรมสมาธิพร้อมกับคําบริกรรมได้หรือไม่”

เวลาเราใช้คําบริกรรมมันคุ้นชิน พุทโธ ๒,๐๐๐ กว่าปีแล้ว คุ้นชินไหม มันคุ้นชินนะ คําว่า “คุ้นชิน” ถ้าสติอ่อนแอน่ะคุ้นชิน สติชัดๆ นี่โอ้โฮ! พุทโธนี่ชัดเจนมาก ถ้าพุทโธชัดเจนมาก แล้วพุทโธๆ เวลาจิตมันเป็นพุทธะเสียเอง โอ้โฮ! มันสว่างกระจ่างแจ้ง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า คําว่า “คําบริกรรมเราไปคุ้นชิน”

ไม่ได้คุ้นชิน เพียงแต่ว่ามันเผอเรอ มันเผอเรอต่างหาก มันเผอเรอแล้วเราทําไม่ชัดเจน มันก็เหมือนกับคุ้นชิน ความเผอเรอ ความไม่เอาไหนของเรา เราเข้าใจว่ามันเป็นการคุ้นเคย เป็นการคุ้นชิน การคุ้นชินมันก็เป็นการคุ้นชินได้จริง

แต่ถ้าคนมีสติปัญญา คุ้นชินก็คุ้นชินแบบพุทธะ คุ้นชินแบบชัดเจน สําคัญที่สติไง คําว่า “สําคัญที่สติ” ถ้าสติดีๆ มันจะสดๆ ร้อนๆ คําว่า “สดๆ ร้อนๆ” คือมันชัดเจนไง

แต่พอเราไปคุ้นเคยกับมัน คุ้นเคยกับมันนี่สติอ่อนแล้ว เหมือนเรา เราคุ้นเคยกับใคร เราก็ไม่ระวังภัยเลย ลองคิดว่าไอ้คนนั่งข้างๆ กูนี่มันนักโทษประหารนะ โอ้โฮ! ระวังตัวเต็มที่เลย คนนั่งข้างๆ กูนี่นักโทษประหารนะ มันแหกคุกมา โอ้โฮ! ระวังตัวเต็มที่เลย แต่ถ้าเราไปไว้ใจ เราวางใจ นี่ไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลากําหนดพุทโธๆ ถ้าเรามีสติปัญญา มันจะคุ้นชินไหม นักโทษประหารนะ กิเลส เราจะฆ่ากิเลส นี่มันชัดเจนไง คําว่า “คุ้นชิน” มันเหมือนเป็นความคิดของเราเอง เป็นความคิดของเราเอง แล้วมันไม่มีทางเลือก ไม่มีทางเลือกเพราะว่ามันอยู่กับเรามันต้องคุ้นชิน

แต่ถ้านักปฏิบัติ ไม่ชิน ไม่ชิน สดๆ ร้อนๆ สติชัดๆ จะคุ้นมันไหม ไม่คุ้นหรอก เพราะอะไร เพราะเราเคารพพระพุทธเจ้า แก้วสารพัดนึก พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระรัตนตรัย องค์พุทธะ องค์พระพุทธเจ้าสูงส่งมาก เราไม่กล้าตีเสมอท่านหรอก เราจะไม่คุ้นชินกับท่าน เราจะกําหนดพุทโธๆๆ

แต่ถ้าเวลากําหนดพุทโธกับจิตเป็นอันเดียวกันนะ เออ! เป็นพุทธะโดยตัวของจิตเอง นั่นน่ะ นั่นน่ะพุทธะกลางหัวใจ นั่นน่ะได้เฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อย่างนี้ไม่ใช่คุ้นชิน อย่างนี้ชัดเจน เราต้องฝึกหัดอย่างนี้ ปฏิบัติอย่างนี้ ถ้าปฏิบัติอย่างนี้ไปแล้ว เห็นไหม

คําที่เขียนมานี่ คําถามน่ะ คําถามมันเป็นกิเลสกับเราเป็นอันเดียวกันไง มันเลยคิดได้แค่นี้ไง มันคิดได้แค่นี้ แต่ถ้าใช้ปัญญาแยกแยะไปแล้ว ธรรมเป็นธรรมไง เออ! กิเลสมันหลอกให้กูเขียนไปนี่ กิเลสมันหลอกให้กูเขียนออกมา แสดงว่าเรามีอารมณ์อย่างนี้ เรามีความรู้สึกอย่างนี้ เห็นไหม ถ้าเราพลิกอารมณ์เรา มันก็เกิดปัญญา

ถ้าเกิดปัญญาขึ้นมาแล้ว อย่างเช่นกําหนดพุทโธ คําบริกรรมก็คือคําบริกรรม ถ้ามันคุ้นชิน คําว่า “คุ้นชิน” แสดงว่าสติอ่อน สติอ่อนมันก็เลยคุ้นเคยกัน ถ้าสติมันมานะ โอ้โฮ! ชัดเจนมาก ทีนี้ถ้าสติชัดเจนมาก ชัดเจน พุทโธ พุทโธจนพุทโธไม่ได้ ตัวเราเป็นพุทโธเสียเอง ธัมโม ธัมโมจนธัมโมไม่ได้ สังโฆ สังโฆจนสังโฆไม่ได้ มรณานุสติ ระลึกถึงความตายๆ จนจิตมันว่างหมด เห็นไหม นี่เวลามันเป็น มันเป็นอย่างนี้

แต่ความรู้สึกของเรา เวลามันผิดพลาดขึ้นมา เราจะหาเหตุหาผล เราก็หาเหตุหาผลได้ที่คําถามที่เขียนมานี่ไง แต่คําถามที่เขียนมานี่มันเป็นวิทยาศาสตร์ เป็นคนที่คิดได้ มันเป็นรูปธรรม

แต่ถ้าเป็นข้อเท็จจริง อย่างที่เราพูดนี่ ถ้าสติพร้อม ทุกอย่างพร้อมนะ เวลาหลวงตาท่านสอน เวลาพิจารณากายๆ เวลามันพิจารณาไปมันสมดุลของมัน กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ เห็นไหม กายก็จริงของกาย จิตก็เป็นจริงของจิต ทุกข์ก็เป็นจริงของทุกข์ จิตนี้รวมลง ทุกข์จริงของทุกข์ กายจริงของกาย จิตจริงของจิต พิจารณาไปแล้วมันต่างอันต่างจริง ถ้ามันต่างอันต่างจริง ต่างอันต่างคงที่ นี่แหละของจริง

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ ก็จริงของพุทโธไง พุทโธก็จริงตามพุทโธไง เราก็จริงตามเราไง ถ้ามีสติสัมปชัญญะ กําหนดพุทโธๆ ไปเรื่อยๆ มันจะชัดเจนของมัน นี่พูดถึงถ้ามันเป็นจริงนะ ถ้าจริงแล้วมันจะเป็นอย่างนี้ ต่างอันต่างจริง มันจริงด้วยกัน จริงกับจริงเจอกัน

แต่เรายังไม่จริงไง พอมันไปเจอความจริงเข้ามันก็ เออ! ไปทางซ้ายก็ติด ไปทางขวาก็ติด ถอยหน้าก็ไม่ได้ เดินหน้าก็ไม่ได้ ติดไปหมดเลย นี่ฝึกหัดใหม่ๆ เป็นอย่างนี้หมด หลวงตาท่านสอนว่า การปฏิบัติยาก ยากคราวเริ่มต้นนี่ เริ่มต้นนะ ทําสมาธิได้ จากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชนคือทําสมาธิได้คล่องตัวขึ้น คือคนทํางานเป็นมันจะก้าวเดินไปเรื่อยๆ มันจะเริ่มต้นมันยาก มันยากตรงนี้ ถ้ายากตรงนี้ เราก็ฝึกหัดของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่เขียนมานี่ก็เพียงแต่ว่าเป็นคําถาม สุดท้ายแล้วเราอธิบาย พออธิบายไปแล้ว เวลาคนไปปฏิบัติมันก็อยู่ที่นํ้าหนัก อยู่ที่นํ้าหนัก อยู่ที่ทิศทาง ทิศทาง นํ้าหนัก เราควบคุมอย่างไร เราดูแลอย่างไร ถ้าสมดุล มัชฌิมาปฏิปทา นํ้าหนักพอดี พอดี แล้วพอดีของใคร

ฉะนั้น ไอ้นํ้าหนัก ทิศทาง เราพยายามดู พยายามฝึกหัด แล้วพยายามควบคุม ฝึกหัดจนมีความชํานาญ ชํานาญในวสี หลวงปู่เจี๊ยะท่านสอน ชํานาญในการเข้าและการออก ชํานาญในวสี ชํานาญในการให้จิตมันก้าวเดิน

ถ้าก้าวเดินได้นะ เราจะทําได้ แล้วทําได้ เราจะพิจารณาได้ เห็นไหม คนที่ภาวนาเป็นๆ เวลาพูดสิ่งใดไปมันมีเหตุมีผล มีขั้นมีตอนของมัน แล้วทําเสร็จแล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงการภาวนา เอวัง