คํานํา

เรียนธรรม คือ เรียนสัจจะความจริงที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ และ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น รู้ธรรมตาม ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ดําเนินตามอริยปฏิปทาเน้นเรียนปริยัติแล้วต้องปฏิบัติตามความเป็นจริง จึงเกิดปฏิเวธ ด้วยธรรมเป็นที่พึ่งได้จริง ในการเผยแผ่ธรรม ท่านทําตามคําสั่งองค์หลวงตาฯ วัดต้องไม่กวนบ้านกวนเมือง จึงไม่มีการบอกบุญเรี่ยไร หาผลประโยชน์ การสอนพระบวชใหม่จะเป็นพระดี พระจะดีต้องศึกษาและถือธรรมวินัยเคร่งครัด ต้องมีครูบาอาจารย์รู้จริงชี้แนะฝึกหัด ก็จะคลายความสงสัยในพระวินัย และจะได้ขวนขวายปฏิบัติให้ยิ่งๆ ขึ้น

เมื่อเริ่มปฏิบัติมีอุปสรรคมักหวังผล บ้างก็สงสัยคล้ายจิตมีอาการเมาค้าง ด้วยธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ และ ชีวิตมีการพลัดพรากเป็นที่สุด ไม่เป็นกบเฝ้ากอบัว หากมีวาสนาบารมี ปฏิบัติจริงจังเป็นปัจจุบันธรรม สร้างแต่เหตุ โดยไม่หวังผล ก็จะได้รู้ธรรมพ้นทุกข์ หรือภพชาติสั้นลง

การปฏิบัติมีทั้งมิจฉาและสัมมา ครูบาอาจารย์สนทนาธรรมจึงสั้นกระชับอย่างผู้รู้ เขารู้ เพราะต่างรู้จริง เช่น สมาธิมี มีองค์ความรู้จริง ดั่งนํ้านิ่งแต่ไหล จิตสงบแต่มีพลังงาน เป็นสัมมาสมาธิ สติปัฏฐาน ๔ จริง ส่วนสมาธิไม่มี ไม่มีองค์ความรู้ ดั่งนํ้าเน่า สมาธิหัวตอ ปฏิบัติแบบว่างๆ สบายๆ หลับไปเป็นมิจฉาสมาธิ สติปัฏฐาน ๔ ปลอม ถ้าผู้ใดปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรม เรียนธรรมย่อมรู้ธรรม สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม และที่สุดวิมุตติธรรม จะบังเกิดในใจผู้นั้นเป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺฐิโก

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
กุมภาพันธ์ ๒๕๖๖

การเรียนธรรม การเรียนธรรมในภาคปฏิบัติเนาะ
ต่างคนต่างขวนขวาย ต่างคนต่างกระทํา
ต่างคนต่างศึกษาขึ้นมาให้เป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก
เรียนธรรม เรียนในภาคปริยัติ เรียนแล้วให้ปฏิบัติ
เวลาปฏิบัติแล้วเราก็เรียนตามความเป็นจริง
เรียนในการประพฤติปฏิบัติ เรียนมาให้เป็นผลงานของเรา
เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตน

๑

เรียนธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓ เมษายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “จิตมีแต่เป็นปัจจุบัน”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีเรื่องราวจากการปฏิบัติ รบกวนกราบเรียนหลวงพ่อครับ จากการที่ผมพิจารณาการทํางานของขันธ์ ๕ สุขและทุกข์ทางใจล้วนมาจากสัญญาที่สังขารไปปรุงมัน ทั้งที่สัญญาเหล่านั้นมันก็มีอยู่ของมัน บางอย่างมันก็ไม่ใช่ความเป็นปัจจุบันเลย ไม่ไปยุ่ง มันก็กองอยู่ตรงนั้นแหละ แต่พอสังขารไปหยิบมาปรุง มันก็สุขและทุกข์ที่เกิดขึ้น มันถึงเป็นปัจจุบันขึ้นมา อารมณ์ที่รับจากการปรุงจึงตกไปที่จิต

ความจริงแล้วจิตก็อยู่ของมัน แต่สังขารไปทําให้มันเคลื่อนสูงๆ ตํ่าๆ ผมว่าจิตมันเป็นปัจจุบันตลอดเวลา จนแทบจะเรียกว่าไม่มีอดีตและอนาคตเลย แต่สังขารนั่นแหละที่เป็นมาร ดึงอดีตดึงอนาคตมาให้จิตที่เป็นปัจจุบันอยู่ตลอด ต้องเคลื่อนสูงๆ ตํ่าๆ ตามอารมณ์ที่เสวยมา เมื่อพิจารณาลึกลงไปอีก สังขารมันทํางานได้ดีมากน้อย ก็ขึ้นอยู่กับกิเลสที่เกาะจิตเรามีมากหรือน้อยเพียงใดในความเป็นปัจจุบันของจิตขณะนั้น

ฉะนั้น จริงแล้วจิตมีแต่ความเป็นปัจจุบันเสมอ การดูแลจิตจึงต้องดูแลความเป็นปัจจุบัน ชําระกิเลสปัจจุบัน ผมเลยเน้นพิจารณาทันการทํางานของสังขารที่ส่งอาหารให้จิตเสวย ผมพิจารณาถูกหรือไม่ ขอหลวงพ่อช่วยกรุณาชี้แนะด้วยครับ

ตอบ : นี่พูดถึงเขาให้ช่วยกรุณาชี้แนะ หมายถึงว่าเขาให้เราวิจารณ์ได้ ถ้าไม่วิจารณ์ได้นะ มันก็เป็นความคิดของเขา ฉะนั้น เวลาเป็นความคิดของเขานะ เพราะความคิดของเขา เราเป็นชาวพุทธไง เราเป็นชาวพุทธนะ คนที่ไม่เชื่อนับถือศาสนาก็ไม่เชื่อเรื่องมรรคเรื่องผล ไม่เชื่อเรื่องการเกิดและการตาย เรื่องนรกสวรรค์ ไม่เชื่อทั้งนั้น

แต่คนที่เชื่อ เวลาคนที่เชื่อจะประพฤติปฏิบัติไง พอประพฤติปฏิบัติ เพราะอะไร เพราะเราขาดครูบาอาจารย์ไง เวลาขาดครูบาอาจารย์ เราก็ปฏิบัติของเราใช่ไหม พอปฏิบัติของเรา ก็ตั้งเป็นองค์กรกันขึ้นมา พอตั้งเป็นองค์กรขึ้นมา ก็ศึกษาพระพุทธศาสนา ศึกษาโดยธรรมะ ศึกษาโดยพระไตรปิฎก ศึกษาโดยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็สําคัญตนว่าการศึกษานั้นเป็นการรู้ธรรม ถ้าการรู้ธรรมนะ ก็บอกว่าเป็นแนวทางปฏิบัติสติปัฏฐาน ๔

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาเราปฏิบัติกัน เรากําหนดพุทโธ เราใช้ลมหายใจเข้าออก การปฏิบัติอย่างนี้ เขาบอกว่าการปฏิบัติอย่างนี้มันเป็นสมถะ มันไม่ใช่วิปัสสนา ไม่ใช่สติปัฏฐาน ๔ เพราะเป็นการทําสมาธิ นี่เขาวิจารณ์กันร้อยแปด โลกนี้เขาวิจารณ์กันร้อยแปดเลย ใครมีมุมมองอย่างไร ใครมีความเห็นอย่างไรก็วิจารณ์ของเขาไป ก็เขามีมุมมอง มีปัญญาได้แค่นั้น เขาก็วิจารณ์ของเขาไป เพราะการวิจารณ์ของเขาไง แต่เวลาเขาไม่ได้ยืนหัวใจให้เขาเป็นกลาง แล้วค่อยๆ ศึกษาไง

เวลาศึกษา ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในพระไตรปิฎกบอกไว้ล่ะ บอกว่า ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านแยกไว้ชัดเจนเลยนะว่าปริยัติคือการศึกษา แล้วถ้าจะปฏิบัติ เป็นฝ่ายปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติต้องปฏิบัติตามความเป็นจริงเลย ถ้าศึกษามาก็ศึกษา

นี่ศึกษามาแล้วก็บอกว่า พิจารณาของมันไป กําหนดรู้เท่ากันไป ก็บอกนี่เป็นแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เพราะได้ฝึกหัดใช้ปัญญา

แต่เวลาพระปฏิบัติ ใช้คําว่า “พระปฏิบัติ” ทําไมถึงใช้คําว่า “พระปฏิบัติ” ล่ะ เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่านมาก่อน ท่านค้นคว้าของท่านมาก่อน ท่านค้นคว้าจนประสบความสําเร็จของท่าน ประสบความสําเร็จ เวลาท่านปฏิบัติของท่านไป ท่านค้นคว้าของท่านไป แล้วท่านต้องสั่งสอนลูกศิษย์ของท่านไปด้วย

เวลาหลวงปู่มั่นท่านทิ้งหมู่คณะมาอยู่ถํ้าสาริกา พอท่านได้สัมผัสธรรมๆ นี่เวลาในประวัติของหลวงปู่มั่น ท่านบอกว่าท่านได้สกิทาคามี ได้อนาคามีที่ถํ้าสาริกา ท่านเป็นห่วงเป็นใย ท่านคิดถึงพระ ท่านคิดถึงลูกศิษย์ลูกหา ท่านก็กลับไปสอนที่ภาคอีสาน เวลากลับไปสอนแล้ว ไปสั่งไปสอน ไปได้ลูกศิษย์ลูกหาเยอะแยะเลย

หลวงปู่เกิ่ง หลวงปู่เกิ่งเป็นอุปัชฌาย์ วัดทั้งวัดเลย ญัตติจากมหานิกายมาเป็นธรรมยุตเลย วัดทั้งวัด หลายวัดเขาญัตติใหม่หมด พอญัตติใหม่หมด ท่านก็สั่งสอนเป็นภาระมันก็เกิดขึ้น พอภาระมันเกิดขึ้น ท่านบอกว่า “กําลังยังไม่พอ กําลังยังไม่พอ” คือท่านยังไม่ได้เป็นพระอรหันต์ ท่านยังไม่สิ้นกิเลส ท่านถึงหาอุบายเอาแม่ไปส่งที่อุบลฯ แล้วบอกว่าสุดท้ายแล้วท่านก็หนีขึ้นไปเชียงใหม่ ท่านไปสําเร็จที่เชียงใหม่

เราจะบอกว่า หลวงปู่มั่นท่านต้องปฏิบัติไปด้วย ค้นคว้าพยายามปฏิบัติของท่านเองด้วย แล้วต้องสั่งสอนลูกศิษย์ลูกหาไปด้วย แล้วพอท่านค้นคว้าของท่านมาขนาดนั้น เราถึงบอกว่า ทําไมบอกว่าพระปฏิบัติ

อ้าว! ก็ปฏิบัติจากแนวทางของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แต่ในภาคปฏิบัติแล้ว ในสังคมทุกสังคมมีผู้ปฏิบัติแล้วเข้าถึงธรรม ผู้ปฏิบัติแล้วพยายามขนาดไหน แต่จิตใจยังเข้าไม่ถึงธรรม ถ้าเป็นสุภาพบุรุษก็บอกว่าเราปฏิบัติ เราขวนขวายอยู่ เราขวนขวายอยู่ แต่มันยังไม่ได้มีคุณธรรมในหัวใจ ถ้าเรายอมรับสภาพแบบนั้น เราก็เป็นสุภาพบุรุษ เราซื่อสัตย์ เรามีสัตย์ ถ้าเรามีสัตย์ เราก็พยายามประพฤติปฏิบัติไป

เรามีหมู่คณะเยอะ ท่านปฏิบัติ แล้วท่านพูดกับเราเอง บอกว่า “หงบเอ้ย เราปฏิบัติมันยังไม่ได้คุณธรรมสิ่งใดหรอก แต่เราก็พยายามขวนขวายของเราเพื่อให้ภพชาติมันสั้นเข้า”

“ให้ภพให้ชาติมันสั้นเข้า เรายังไม่สามารถตัดภพตัดชาติ แต่เราก็พยายามจะให้ภพให้ชาติสั้นเข้า” คือท่านก็ยังซื่อสัตย์กับการประพฤติปฏิบัติ ซื่อสัตย์กับคุณธรรม

อวดอุตตริมนุสสธรรม ธรรมไม่มีในตน แล้วแสดงออกไป มันเป็นการอวดอุตตริมนุสสธรรม เห็นไหม ถ้าครูบาอาจารย์ท่านมีสัตย์ มีสัจจะความจริง นี่พูดถึงภาคปฏิบัติ

ทีนี้เวลาภาคปริยัติ เวลาปริยัติเวลาศึกษาไปแล้ว เขาศึกษามา แล้วเขาก็กําหนดของเขาตามแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ตามแนวทางในพระไตรปิฎก นั้นมันเป็นวิธีการ เขาให้ศึกษา ศึกษามาเป็นปริยัติ ศึกษามาเป็นความรู้ เป็นทางวิชาการ แล้วเวลาปฏิบัติแล้ว เวลาปฏิบัติต้องมาเริ่มต้นใหม่เลย

เวลาเริ่มต้นใหม่นะ ดูสิ โปฐิละ โปฐิละใบลานเปล่า ใบลานเปล่า เห็นไหม ศึกษามา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจนมีลูกศิษย์ลูกหาเยอะแยะ ก็เหมือนกับครูบาอาจารย์ องค์กรต่างๆ ที่มีคนศึกษาเยอะๆ อย่างนี้ แต่เวลาไปกราบพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกว่า “ใบลานเปล่ามาแล้วหรือ ใบลานเปล่าไปแล้วหรือ” การศึกษาเปล่าๆ

ทีนี้ในการศึกษาเปล่าๆ แต่เรามีครูบาอาจารย์ มีสายหลวงปู่มั่นปฏิบัติใช่ไหม เราก็พยายามจะค้นคว้า พยายามปฏิบัติไง

รู้เท่าทัน รู้ทั่วพร้อมไปหมดน่ะ แต่ไม่มีสมาธิ ไม่มีสัมมาสมาธิ ไม่มีความจริง เป็นสติปัฏฐาน ๔ ปลอมๆ นึกเอา คาดหมายเอา จินตนาการเอา แล้วก็สําคัญตน ยกตนว่าเป็นผู้มีคุณธรรม แล้วผู้ที่ประพฤติปฏิบัติปฏิบัติไม่ได้เพราะเขามีความอยาก พวกที่ปฏิบัติ พระปฏิบัตินี่ปฏิบัติไม่ได้หรอก เพราะเขามีความอยาก เขาไม่รู้จริง เขาไม่ใช้ปัญญา...นี่เขาสําคัญตนของเขาไป

แต่เวลาจะปฏิบัติจริงๆ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอน โปฐิละ โปฐิละใบลานเปล่า ใบลานเปล่า เวลาโปฐิละใบลานเปล่า เวลาไปเฝ้าพระพุทธเจ้า “ใบลานเปล่ามาแล้วหรือ ใบลานเปล่ากลับแล้วหรือ” แต่ในปัจจุบันนี้ใบลานเปล่ามันบอกว่ามันเป็นวิปัสสนาจารย์ มันมีความรู้มีความเห็นทั้งนั้นน่ะ มันคิดเอาเอง

แต่เวลาโปฐิละเขามีสติมีปัญญา ถ้าพระพุทธเจ้าพูดอย่างนี้แสดงว่าต้องมีเหตุผล ก็เลยไปสํานึกได้ สํานึกได้ก็เลยไปแอบ แอบออกจากวัด หนี หนีจะไปวัดปฏิบัติ เวลาไปวัดปฏิบัติขึ้นมาแล้ว เพราะพระปฏิบัติเขารู้ถึงกิเลส

อาจารย์นะ เจ้าอาวาสเป็นพระอรหันต์ อู้ฮู! พระป่ามันอยู่ป่าอยู่เขา มันไม่มีการศึกษา มันจะไปสอนได้อย่างไร เรียนจบมาเป็นใบลานเปล่า เรียนจบปริยัติมา อู้ฮู! ร้อยประโยคเลย จะไปสอนได้อย่างไร ก็จะลดทิฏฐิไง บอกว่า “เราสอนไม่ได้ เราไม่มีปัญญา” ก็ไล่ไปเรื่อย องค์ที่สองก็ไล่ รับไม่ได้ องค์ที่สามก็รับไม่ได้ สุดท้ายก็เณรน้อย

พอเณร เณรก็เป็นพระอรหันต์ เวลาเป็นพระอรหันต์นะ อ้าว! เณร อาจารย์บอกว่าเณรก็ลองดูก่อนไง ลองรับไว้ พอเณรรับไว้ เณรฉลาด เพราะพระอรหันต์ “ถ้าอย่างนั้นรับไว้ก็ได้ แต่ลดทิฏฐิก่อน เราจะเอาไม้ไผ่ ให้ห่มผ้าไปเอาไม้ไผ่”

คนมีทิฏฐิมานะขนาดนั้นเป็นอาจารย์ที่ลูกศิษย์เต็มบ้านเต็มเมือง ต้องมาตัดไม้ไผ่ให้เณรน่ะ แต่ต้องห่มผ้าเข้าไปด้วยนะ ห่มผ้าเข้าไป ผ้าก็ต้องขาด ไปเกี่ยวกับหนามไผ่ก็ขาดหมดน่ะ ต้องห่มผ้าเข้าไป

โดยทางวิชาการ โดยหลักการ มันเป็นไปไม่ได้ที่ห่มผ้าแล้วไม่ให้หนามเกี่ยว มันเป็นไปไม่ได้หรอก คือพูดสิ่งที่เป็นไปได้ แต่คนที่มีปัญญามากก็ต้องคิดว่าเขามีปัญญา เขาก็ต้องดื้อดึง เขาก็ต้องไม่ไปใช่ไหม แต่นี่ก็ด้วยปัญญาของเขา เขาก็ยอมลงตนลงใจไป พอไปถึงเข้าใกล้ๆ กอไผ่ เณรบอกว่า “ไม่เอาแล้วล่ะ ให้กลับมา” เขาดูว่าจิตใจมันยอมลงหรือไม่ สุดท้ายแล้ว “อย่างนั้นเราจะเอาของในนํ้า ให้ห่มผ้าลงนํ้าไปเลย” ก็ห่ม ก็จะไปเหมือนกัน “อ้าว! ไม่ต้องไป ไม่ต้องไป พอแล้วแหละ” แสดงว่าเชื่อฟัง นี่ไง คําว่า “ลงใจๆ”

ถ้ามันไม่ลงใจ ปฏิบัติไปเถอะ เอ็งพูดไปอย่าง กูก็ทําของกูไปอย่างไง เอ็งบอกอย่างนี้ กูจะไปทางนู้นน่ะ เอ็งบอกอย่างนู้น กูจะไปทางนั้นน่ะ มันไม่มีทางหรอก ความคิด โธ่!

สุดท้ายพอเขาลงใจ อ้าว! จะสอนแล้ว พอจะสอนนะ “ร่างกายนี้เปรียบเหมือนจอมปลวก มีรูอยู่ ๖ รู ปิดรูซะ ๕ รู ตา หู จมูก ลิ้น กาย เปิดไว้รูหนึ่งคือใจ คอยจับเหี้ยตัวนั้น” นี้คือทําความสงบ นี้คือสมถะ กําหนดไง กําหนดทั้งหมด

เวลาเขาคัดค้านไง ผู้ที่ใช้ปัญญาๆ เขาบอกว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ ปัญจวัคคีย์ ไม่ได้สอนสมาธิเลย”

๖ ปีที่ปฏิบัติอยู่กับเจ้าชายสิทธัตถะนั้นทําสมาธิหรือไม่ คนที่มีสมาธิอยู่แล้ว เขาไม่ต้องสอน เขาใช้ปัญญาไปเลยไง

เวลาบอกว่า “ไม่ได้ทําสมาธิเลย ไม่ได้กําหนดพุทโธเลย ไม่ต้องทําอะไรเลย พระพุทธเจ้าแสดงธรรมเป็นพระโสดาบันเลย”

แล้ว ๖ ปีทําอะไรอยู่ ๖ ปีน่ะ นี่ไง คนที่ใช้สมาธิแล้วท่านก็สอนปัญญาไปเลย คนที่ยังไม่ได้สมาธิ ท่านก็ให้ทําให้ได้สมาธิก่อน พอได้สมาธิแล้วท่านถึงสอนใช้ปัญญาไป ถ้าใช้ปัญญาไป เวลายกขึ้นสู่ปัญญาอีก ยกไม่เป็นอีก

ไม่ได้สมาธิก็ไม่เคยจิตสงบเลย พอจิตสงบแล้วก็ติดในสมาธิ สมาธิคือนิพพาน แล้วก็มาพูดมาถากมาถางกัน “สมาธิก็หินทับหญ้า สมาธิมันแก้กิเลสไม่ได้”

ไม่มีสมาธิ เอ็งทําอะไรไม่ได้แล้วกันแหละ

นี่มันจะย้อนกลับมาที่คําถาม เพราะคําถามอย่างนี้มันถึงพยายาม วันนี้จะมาเรียนธรรม เรียนธรรมคือเรียนสัจจะความจริง

ถ้าเราเรียนธรรมนะ เรียนธรรมโดยกิเลส เวลาเรียนธรรมโดยกิเลส พอศึกษาธรรมะแล้วว่าเข้าใจๆ นี่ก็ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาผู้ที่ปฏิบัติ เราไม่ได้พูดถึงคนปฏิบัตินะ คําถาม ผู้ถามมานี่เรายกย่อง เรายกย่อง เราเห็นใจ เราเห็นใจ หมายความว่า เขาปฏิบัติมา เริ่มต้นปฏิบัติมันก็มีความรู้ความเห็นอย่างนี้ จิตใจที่สูงกว่าจะดึงจิตใจที่ตํ่ากว่า

สิ่งที่คําถามถามมานี่ เขาคิดได้อย่างนี้ เวลาเราเทศน์เราก็เทศน์ มนุษย์ทุกข์เพราะคิด มนุษย์มีความทุกข์เพราะความคิด เราต้องดับความคิด แล้วดับความคิดจะดับที่ไหน นี่เวลาเขาปฏิบัติไป เขาใช้ปัญญา เขาก็เห็นเหมือนกัน เห็นไหม เวลามันพิจารณาไปแล้ว สิ่งที่มันเป็นกิเลส มันเป็นความทุกข์ มันเป็นสัญญาทั้งนั้น สัญญา เพราะมีสัญญามันเทียบเคียงมามันถึงมีความทุกข์ของเขา

นี่พูดถึงว่า เขาพิจารณาอย่างนี้ถูกหรือไม่

เริ่มต้นพิจารณาก็พิจารณาอย่างนี้ เพราะกิเลส ปัญญาอย่างหยาบๆ มันก็เป็นอย่างนี้ ปัญญาอย่างหยาบส่วนใหญ่แล้วมันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ คือปัญญาเท่าทันความคิดของตน ถ้าปัญญาเท่าทันความคิดของตน คิดก็ทุกข์ไง ที่มันฟุ้งซ่าน มันคิดอยู่นี่ก็ทุกข์ไง แล้วถ้ามันเท่าทันความคิด มันก็หยุดไง ถ้าหยุดแล้วมันดีไหม ก็ดีไง แต่ความดีก็ส่วนความดี

ทีนี้มันเป็นบอกว่า ที่เขาใช้ปัญญา ที่เขาถามมานี่ เขามีความเห็นของเขา เขาบอกถูกไหม

เราจะบอกว่า ถ้าเริ่มต้นปฏิบัติใหม่ๆ มันก็มีความรู้ความเห็นแบบนี้ เหมือนกับเราฝึกหัดใหม่ๆ ก็ ก.ไก่ ก.กา เราก็หัดเขียนให้เป็นไง ถ้าเขียน ก.ไก่ ก.กา แล้ว เราผสมคําได้ต่อเนื่องไป มันก็จะเป็นคํามากขึ้นไปไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติอย่างนี้ถูกไหม ถูก ใช้ได้ไหม ได้ แต่ทีนี้ความเห็น ถ้าคําว่า “ใช้ได้” แสดงว่าเราก็ต้องยอมรับใช่ไหมว่าสังขารมันเป็นมาร...ไม่ใช่

เขาบอกเลย เขาเห็นว่าสังขารมันคือมาร

เวลาถ้าความคิดหยาบๆ ก็คิดเพราะความทุกข์นี่ไง แต่สังขารมันเป็นมารที่ไหน ความคิดมันเป็นมารหรือ ไม่เป็นหรอก ความคิดไม่ใช่มาร มารคือมาร กิเลสคือกิเลส

ฉะนั้น เวลาคนที่ปฏิบัติจริงๆ เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติ ท่านบอกให้ทําใจให้สงบก่อน พอใจสงบมันจะรู้เลยว่าใจฟุ้งซ่านกับใจสงบมันแตกต่างกันอย่างไร ถ้าใจมันสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา

เวลาใช้ปัญญาไปแล้ว เห็นไหม ใช้ปัญญา ปัญญาก็สังขารนั่นแหละ แต่มีสมาธิรองรับ สมาธิมันรองรับ มันก็เป็นธรรม เป็นธรรมเพราะว่ามันไม่มีตัวตน ไม่มีเราบวกเข้าไป แต่ถ้าเป็นความคิดของเรา เราคิด เรารู้เราเห็น เราอยากได้ เราต้องการ เพราะตัวเราเข้าไป นี่เขาเรียกสมุทัย

สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก ตัณหาความทะยานอยากปลอมปนเข้าไปกับความคิด เพราะสมุทัย ตัณหาความทะยานอยากปลอมปนเข้าไปกับความคิด มันถึงได้ทุกข์ได้ยาก

ในปัจจุบันนี้ถ้าเราไม่ได้ทําสมาธิเลย มันไม่ใช่ปลอมปน มันตัวมันเองเลย ตัวมารเลย ไอ้ที่คิดๆ อยู่นี่มารทั้งนั้นน่ะ เพราะมารมันพาคิด คิดธรรมะก็ตรึกในธรรมะ มันก็มารทั้งหมด ต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้วมันจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นความคิดมันเป็นมารไหม

เป็น เป็นตอนที่เป็นปุถุชนนี่ไง แต่เวลาเป็นพระอรหันต์นะ มันเป็นภาระ มันไม่ใช่กิเลสเลย ขันธ์ ๕ ไม่ใช่กิเลส เวลาธรรมะลึกๆ ธรรมะที่สูงส่ง รูปอันวิจิตร เสียงอันวิจิตร สรรพสิ่งในโลกนี้ สิ่งที่เป็นอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส กิเลสคือตัณหาความทะยานอยากของเราต่างหากเป็นกิเลส ความคิดก็ไม่ใช่กิเลส สรรพสิ่งนี้ไม่ใช่กิเลส เพราะความคิดมันมีไง

ถ้าความคิดมันมี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔๕ ปี ท่านใช้อะไรสื่อสารกับเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดกับเรา นั่นน่ะ สังขารทั้งนั้นน่ะ ในพระไตรปิฎกผ่านจากสังขารมาทั้งนั้นน่ะ ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่พูดออกมา ใครจะจดจารึกมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดออกมา คําพูดมันผ่านอะไรออกมา มันเป็นกิเลสหรือเปล่า ไม่เป็น แต่ของเราเป็นไหม เป็น ขันธมารไง ปุถุชนนี่เขาเรียกขันธมาร ขันธ์มาร แต่ถ้าเป็นพระอรหันต์ ขันธ์นี่ขันธ์สะอาดบริสุทธิ์ไง

แล้วขันธ์สะอาดบริสุทธิ์มีหรือ

ถ้ามันจะมาวิเคราะห์กันทางวิทยาศาสตร์ ถ้าขันธ์สะอาดบริสุทธิ์ แล้วขันธ์ของเราล่ะ ขันธ์ ๕ มันสะอาดบริสุทธิ์ที่ไหน สะอาดบริสุทธิ์เพราะมันเป็นภาระ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา เป็นเศษไง สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่นี่ มีชีวิตอยู่เพราะมันมีขันธ์ แต่อนุปาทิเสสนิพพาน เพียวๆ เลย สุดไปเลย เพราะมันทิ้งเศษส่วน ทิ้งสิ่งที่เหลือ

เราเกิดมาเป็นมนุษย์ใช่ไหม เรามีกิเลสใช่ไหม พอเราประพฤติปฏิบัติเป็นพระอรหันต์ไปแล้วเราก็ยังเป็นมนุษย์อยู่ใช่ไหม เรายังมีชีวิตอยู่ใช่ไหม แต่ใจเป็นพระอรหันต์ ธรรมธาตุอันนั้นเป็นพระอรหันต์ไปแล้ว แต่ชีวิตยังเหลืออยู่ ๔๕ ปีของพระพุทธเจ้า นี่เศษ เศษที่เหลือกับวัฏฏะ แต่พอตายอีกทีหนึ่งหมดเลย เศษไม่มีเหลือ ทิ้งเศษไปเลย เศษอันนั้นกับความคิดเรามันเป็นกิเลสหรือเปล่า มันไม่ได้เป็น

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า เวลาเขาพูดมันถูกไหม ถ้ามันถูก ถูกแบบตามตํารับตํารา ถูกแบบเริ่มต้นปฏิบัติ มันก็มีความคิดอย่างนี้ มันก็คิดของมันได้ แต่ถ้ามันเป็นความจริง คําถามไง คําถามว่า เขาถามอย่างนี้มันถูกไหม

ถ้าไม่ไปยุ่งกับมัน เขาบอกสัญญาที่ไม่ไปยุ่งกับมันก็กองอยู่นั่นน่ะ แต่เพราะสังขารไปหยิบมาปรุงเอง นอนมันยังฝันน่ะ เวลานอนมันยังฝันเลย แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วมันมีความคิดอย่างนี้ มันมีความคิดแล้วมันมีจินตนาการ มันรู้ได้ นี่จินตมยปัญญา

สิ่งที่เขาคิดอย่างนี้ถูกไหม ถูก แต่ทําซํ้าๆ ไป ใช้สติปัญญาไป

วันนี้เขียนมาถาม แล้ววันนี้เราตอบ พอเราตอบแล้วเขาต้องฟังในเว็บไซต์ แล้วเขาก็ต้องไปจินตนาการ เดี๋ยวพรุ่งนี้ความคิดแปลกๆ มาเยอะแยะเลย เพราะอะไร เพราะเราเป็นคนชี้ทางให้ แต่เดิมมันคิดเอง พยายามคิดของตัวเองก็มีความสามารถเท่านี้ แต่นี้พอถามไปหาหลวงพ่อ “หลวงพ่อ สิ่งที่ถามมานี่บอกว่าถูกไหม”

เราเห็นด้วย เห็นด้วยเพราะอะไร เพราะว่าเวลาเราเทศน์ เราเทศน์กับประชาชนทั่วไป เราก็เทศน์อย่างนี้ เทศน์แบบคําถามนี่ ที่ไหนมีความคิด ที่นั่นมีความทุกข์ เราก็เทศน์อย่างนี้ เพราะอะไร เพราะประชาชนเขารับรู้ได้แค่นั้น ไปเทศน์เรื่องดาวอังคาร ไปเทศน์เรื่องจักรวาล เขาไม่ต้องการ เขาไม่รู้กับเราหรอก

เวลาเราเทศน์ เราก็เทศน์อย่างนี้ เทศน์เพราะเรามีความคิด เราทําให้เราทุกข์ทั้งนั้นน่ะ เราต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วเราค่อยไปพิจารณา แล้วพอพิจารณาเข้าไป เพราะมันเป็นความจริงมันไม่เป็นอย่างนี้แล้ว มันไม่เป็นอย่างนี้

เวลามันปล่อยขึ้นมา มันปล่อยขึ้นมาเพราะอะไร เพราะขันธ์มันไม่ใช่กิเลส อ้าว! ถ้าขันธ์มันเป็นกิเลส เวลาเราไม่คิด เราต้องไม่มีกิเลสสิ อ้าว! เวลาเราเข้าสมาธิมันก็เป็นพระอรหันต์ใช่ไหม เพราะมันไม่คิดอะไรเลย แล้วเป็นไหม ไม่เป็น

กิเลสมันไม่ใช่ขันธ์ แต่มันอาศัยขันธ์ออกไปหาเหยื่อ มันอาศัยขันธ์ไปคิดทําลายคนอื่น ขันธ์ ๕ มันมีอยู่แล้วใช่ไหม เหมือนถนน แต่รถเราวิ่งไปบนถนนไง จิตนี้มันคือรถนั้น แต่รถมันจะวิ่งที่ไหน มันก็ต้องวิ่งไปบนถนนนั้น สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง จิตมันวิ่งผ่าน มันอาศัยขันธ์ เห็นไหม ขันธ์ไม่ใช่กิเลส แต่กิเลสมันอาศัยขันธ์นี้ออกไปทําดีทําชั่ว

แล้วเวลาจิตเราสงบแล้ว เวลาปัญญามันเกิดขึ้น มันก็เป็นสังขารนี่แหละ แต่มันมีสมาธิ สมาธิมันเป็นตัวกรอง ตัวดักกั้นไม่ให้กิเลสมันคิดตามสะดวกของมัน ทีนี้พอไม่มีความคิดตามสะดวกของมัน เวลามันคิดในธรรมะ มันตรึกในธรรมะ นี่ไง วิปัสสนาเกิดตรงนี้ไง

วิปัสสนามันก็เป็นสังขารนี่แหละ แต่สังขารที่มีสมาธิเป็นพื้นฐาน

ศีล สมาธิ ปัญญาไง เพราะมันมีศีล ศีลคือความปกติของใจ ถ้ามันเป็นสมาธิแล้ว เวลามันยกขึ้นสู่วิปัสสนามันจะเกิดปัญญา แล้วปัญญาอย่างนี้มันเกิดขึ้นโดยสัมมาสมาธิ เวลามันเกิดปัญญา มันจะทะลุทะลวง คิดพิจารณาสิ่งใดมันจะทําลายหมด มันจะเป็นไตรลักษณ์ทั้งหมด

แต่สมาธิมันอ่อนลง สมาธิมันเริ่มกําลังน้อยลง คิดเหมือนโลกแล้ว คิดไปคิดมามันวกวน มันคิดยอกย้อน มันไปไม่ได้ ถ้ากลับมาทําความสงบ พอมีความสงบขึ้นมามันไปได้แล้ว ถ้าคนภาวนาเป็น ฉะนั้น สิ่งที่พิจารณาไปมันจะลึกกว่านี้

ทีนี้คําถามเขาถาม เราถึงชมไง ชมว่าถ้าเขาทําอย่างนี้มันเป็นแบบว่า พอเขาปฏิบัติไปแล้ว นี่เขาเรียกปัจจัตตัง คือเขารู้เขาเห็นด้วยความเป็นจริงไง ถ้าความเป็นจริง เราเรียนภาคปริยัติมา ปริยัติเป็นปริยัติ ศึกษามาขนาดไหนเป็นปริยัติ ถ้ายังไม่ได้กระทํา จะไปจําความรู้ จะไปถ่ายรูปใครมา จะไปถ่ายธรรมะใครมา ก็ของเขา ไม่ใช่ของเรา

ถ้าเป็นของของเรามันต้องเกิดจากจิต เกิดจากปัจจัตตัง เกิดจากสันทิฏฐิโก เกิดจากการกระทํานี้ ถ้ามันทําอย่างนี้ได้มันเป็นจริงไง มันเป็นจริงเพราะเขาทําแล้วเขารู้เขาเห็น พอความจริงแล้วมันเท่าทัน

บอกว่า “สิ่งที่เราทุกข์เรายากเพราะเราไปหยิบไปฉวยมันขึ้นมาเอง ถ้าอารมณ์จากการปรุงการแต่ง ปรุงแต่งแล้วก็ตกที่จิต ความจริงแม้แต่จิตมันก็อยู่ของมัน แต่สังขารไปจํา ไปทําให้มันเคลื่อนสูงๆ ตํ่าๆ”

สูงๆ ตํ่าๆ ตัวจิตมันก็สูงๆ ตํ่าๆ

เหมือนกับจะค้านเขาทุกข้อเลย

ตัวจิตมันก็สูงๆ ตํ่าๆ คําว่า “สูงๆ ตํ่าๆ” หมายความว่า เวลามันเข้าไปนะ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส เดี๋ยวก็เศร้าหมอง แม้แต่เป็นตัวจิตมันก็สูงๆ ตํ่าๆ ถ้าสมาธิมันดี มันเป็นแท่งเลยนะ ใสแหนวเลย พอเวลามันเสื่อมขึ้นมามันเศร้าหมอง เห็นไหม

ตัวจิตมันก็สูงๆ ตํ่าๆ เพราะอะไร เพราะเดี๋ยวสมาธิมันมั่นคง สมาธิมันคลอนแคลน เดี๋ยวมันออกจากสมาธิมามันก็สูงมันก็ตํ่าเหมือนกัน ค่อยๆ ทําไป

เราชมคนถามนะ ไม่ได้ติเตียนเลย ชมคนถาม แต่มาพูดให้เห็นชัดๆ ว่าในภาคปริยัติกับภาคปฏิบัติมันแตกต่างกันอย่างไร ถ้าในภาคปริยัติ สิ่งที่เขียนมา สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง มันมีอยู่ในตําราหมดแล้ว แล้วเราก็ทําครบสมบูรณ์แล้ว พอทําครบสมบูรณ์ ทําจบกระบวนการแล้ว เราฟังมา เราฟังมาในฝ่ายปฏิบัติในอภิธรรมเขาพูด “ถ้ารู้จริงเห็นจริงแล้วเป็นพระโสดาบัน ถ้ารู้จริงเห็นจริง”

เขาพูดของเขา เขาพูดกันเองว่าเป็นพระโสดาบัน เขาให้เครดิตกัน แต่คนที่ได้เครดิตแล้วเขาก็ยังงงๆ อยู่นะ เพราะมันไม่เข้าใจความเป็นโสดาบันหรอก เพราะอะไร เพราะว่ามันศึกษามา

แล้วพอเขามาฟังเทศน์เราบ้าง เขามาหาเรา เขาคุยกับเราไง เขาบอกว่า “ไอ้ที่เขาให้โสดาบันๆ มันไม่ใช่หรอก” เขาพูดเอง มีคนมาคุยกับเรา เขาบอกว่า “ในความเชื่อถือของพวกเขา เขาบอกว่าเป็นโสดาบัน ถ้าส่งอารมณ์รับอารมณ์กันได้นี่เป็นโสดาบัน” แต่พอมาฟังเทศน์เรานะ เขาบอกว่ามันไม่ใช่หรอก พอไม่ใช่แล้วเขายอมรับไง

นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษาๆ ศึกษามาอย่างนี้ แล้วเวลาปฏิบัติของเขาก็ปฏิบัติตาม เขาภูมิใจ ภูมิใจว่าปฏิบัติตามพระพุทธเจ้า เขาภูมิใจ แต่ในตําราพระพุทธเจ้าบอกว่า “ศึกษาไว้ แล้วออกปฏิบัติ เวลาปฏิบัติต้องวางการศึกษานั้น ให้ปฏิบัติเป็นจริงขึ้นมา”

เป็นจริงขึ้นมาคือเป็นขึ้นมาจากจิต ถ้าเป็นจริงขึ้นมาจากจิต ก็อย่างที่เราพูดนี่ ถ้ามันเป็นสังขาร สังขารมันไม่ใช่กิเลสหรอก แต่เพราะเราทุกข์เพราะมาร เพราะมันเป็นถนนหนทาง ทางเดินของจิต มันเป็นการออกไปหาเหยื่อ ออกไปทําความทุกข์ ออกไปทําความทุกข์ร้อนกับจิต แต่จิตมันเป็นจิต แต่มันต้องอาศัยสังขารมันถึงแสดงตัวได้ ถ้าจิตมันเป็นจิต

หลวงตาท่านเปรียบว่า จิตนี้มันเหมือนนํ้าใสอยู่ในแก้ว ถ้าไม่เติมสีเติมอะไร เราจะไม่รู้ว่าในแก้วมีนํ้าหรือไม่มีนํ้าไง จิตถ้ามันไม่มีสังขาร ไม่มีความคิด มันก็แสดงตัวไม่ได้ จิตมันก็อาศัยความคิด อาศัยนี้แสดงตัวออกมา แสดงตัวออกมา แล้วตัวจิตมันมีกิเลสไง พอแสดงออกไปแล้วมันก็แสดงตามใจของมันไง

แต่ถ้าเรามีสมาธิๆ เวลามันจะแสดง เราบิดมัน แสดงให้เป็นธรรมไง ที่ธรรมเกิดๆ ไง เพราะมีสมาธิแล้ว มีสมาธิมันจะแสดงตัวตามกิเลสไม่ได้ไง เพราะมันรู้ว่าผิด ผิดศีลผิดธรรม ถ้ามันถูก มันถูกก็เป็นมรรคไง มันก็เข้าของมันไง นี่ถ้าภาคปฏิบัติ

ฉะนั้น เขาบอกว่า “เพราะว่าสังขารมันไปจับมา มันสูงๆ ตํ่าๆ สูงๆ ตํ่าๆ ผมว่าจิตมันเป็นปัจจุบันตลอด”

มันเป็นปัจจุบันตลอด แต่มันพึ่งตัวเองไม่ได้ มันเป็นปัจจุบันตลอด เพราะมันมีอวิชชายางเหนียว มันถึงแปะเขาไปทั่วไง จิตมันทรงตัวอยู่ไม่ได้ จิตมันทรงตัวอยู่ไม่ได้ ไม่ได้ เพราะจิตมันทรงตัวอยู่ไม่ได้ มันไม่เคยตาย แต่มันทรงตัวมันอยู่ไม่ได้ พอทรงตัวอยู่ไม่ได้ มันก็มีตัณหาความทะยานอยาก ครอบครัวของมารชักนํากันไป มาศึกษาธรรมะก็ศึกษาด้วยสิ่งนี้ ศึกษาด้วยอย่างนี้ ฉะนั้น พอศึกษาแล้ว เข้าใจแล้ว เราต้องทําสมาธิของเราไง

เขาบอกว่า “ผมว่าจิตนี้มันเป็นปัจจุบันตลอดเวลาจนแทบจะเรียกได้ว่าไม่มีอดีตอนาคตเลย มีแต่สังขารนี่แหละที่เป็นมาร”

ตัวมันเองมันเทียบอยู่ไม่ได้ ตัวมันเป็นคือตัวอวิชชานะ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส ตัวจิตเดิมแท้นั่นน่ะคือตัวอวิชชา เพราะมันเป็นปัจยาการ คําว่า “ปัจยาการ” อิทัปปัจจยตากับขันธ์ ๕ คนปฏิบัติไปแล้วมันจะรู้จะเห็นไง

ทําไมถึงมีสติ มหาสติ ตัวความคิด ความปรุง ความแต่งเป็นสังขาร พอสังขารมันขาดเป็นชั้นเป็นตอน พระโสดาบัน ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ สังขารไม่ใช่เรา เราไม่ใช่สังขาร สังขารไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่สังขาร ในสักกายทิฏฐิ ๒๐ สังขารไม่ใช่เรา เราไม่ใช่สังขาร สังขารไม่มีในเรา เราไม่มีในสังขาร มันเป็นเราไหม ถ้ามันไม่เป็นเรา ถ้าสังโยชน์มันขาด สังโยชน์มันขาด แล้วขึ้นไปเป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี มันเป็นจบที่นั่นเลย เพราะมันไม่มีปฏิฆะ ไม่มีกามราคะ ปฏิฆะ กามราคะ

ปฏิฆะ กามราคะ ถ้าพูดถึงปุถุชนนะ สิ่งที่มันเป็นกามเพราะมันต้องถูกสเปก ชอบไม่ชอบ กามมันเกิดตรงนั้น ถ้าเวลามันขาดหมด พระอนาคามี จริงๆ แล้วขันธ์ ๕ มันไปขาดจบตรงนั้นเลย ถ้าจบตรงนั้นแล้ว ต่อไปอิทัปปัจจยตาเกิดตรงนู้นน่ะ แล้วอิทัปปัจจยตา ถ้าใครรู้จริงใครเห็นจริง อยู่ตรงนั้นน่ะ แล้วตรงนั้นน่ะ ตรงนั้นน่ะมันไม่ใช่ขันธ์ ไม่ใช่อะไรเลย แล้วมันจะสูงๆ ตํ่าๆ ไหม โอ้โฮ! ถ้าปฏิบัติไปแล้วนะ ปฏิบัติไปมันมหาศาล ฉะนั้น เวลาเริ่มต้น เวลาปฏิบัติเริ่มต้นขอให้มันเป็นจริงเถอะ

ฉะนั้นที่ว่า “สังขารนี่แหละมันเป็นมาร”

ถ้าเป็นโดยทั่วๆ ไป ถ้าเป็นโดยทั่วไปคือเป็นเราคุยกันภาษาประชาชนเนาะ เราก็ว่า เออ! ใช่ สังขารเป็นมาร ใช่ เราก็ว่าใช่ไปด้วยแหละ แต่ถ้าภาคปฏิบัติไม่เป็นอย่างนี้เลย ถ้าปฏิบัติเข้าไปเป็นชั้นๆ เข้าไป ลึกกว่านี้เยอะเลย มันทิ้งขันธ์หมด ทิ้งทุกอย่างหมดเลย มันจะเป็นอิทัปปัจจยตา มันจะเป็นตัวมันอยู่นู่น นั่นแหละจิตเดิมแท้ ตัวนั้นน่ะ ถ้าถึงตัวนั้นแล้วมันจะเป็นประโยชน์

ฉะนั้นบอกว่า “สังขารเป็นมารหรือไม่”

ถ้าเราเป็นประชาชนด้วยกันบอกใช่ แต่ถ้าเราคุยกันในวงกรรมฐาน “เอ็งมีความรู้แค่นี้หรือ” หลวงตาท่านพูดไง เวลาท่านปฏิบัติของท่าน ท่านบอกว่า เวลาหลวงปู่มั่นเสียไปแล้วท่านจะหาคนที่ชี้นํา แล้วตอนที่ท่านติด ๘ เดือนนะ ท่านไปทั่วนะ คิดดูสิ ท่านไปได้สติ ได้กําลังใจจากหลวงปู่กงมา บอกว่า “ปฏิบัติไป ๙ ปีจะจบ นี่ก็ ๙ ปีแล้ว” หลวงปู่กงมาบอก “เฮ้ย! ๙ ปีมันต้องเข้าพรรษานู่น”

ท่านจะไปได้กําลังใจจากผู้ที่แนะนําที่เป็นสัมมาทิฏฐิ แล้วเวลาไปฟังจากคนอื่นมานะ คนอื่นเวลาพูดไป เบี้ยหัวแตก จับต้นชนปลายไม่ได้ ท่านบอกว่า “มีความรู้แค่นี้หรือจะมาสอนเรา” เพราะจิตใจเรามันผ่านมาหมดแล้ว คําพูดอย่างนั้นน่ะเราได้ผ่านมาหมดแล้ว แล้วเขายังมาพูดถึงไอ้ปัญหาเบสิก ปัญหาพื้นๆ แล้วเอามาพูดเป็นชิ้นเป็นอันน่ะ ทุเรศ แต่คนมันเป็น มันเป็นอย่างนั้น นี่พูดถึงในวงกรรมฐานก่อน

เพราะเวลาเราพูด เขาลงในเว็บไซต์ คนฟังเรามันเยอะไง ตั้งแต่สูงสุดจนตํ่าสุดก็ฟังเว็บไซต์อยู่ เดี๋ยวไอ้คนสูงสุดบอก “เออ! เราก็เชื่อไอ้หงบมันมานาน คราวนี้มาตอบปัญหานี่หมดเลย แสดงว่ามันก็ไม่มีกึ๋นเลยนะไอ้หงบนี่”

ที่พูดอยู่นี่เพราะกลัวคนที่เขามีปัญญาเขาฟังแล้วเขาจะเสียใจ แต่ถ้าเป็นคนที่ปฏิบัติใหม่ มันก็เห็นใจว่าปฏิบัติแล้วมันก็เป็นอย่างนี้

ถ้าสังขารเป็นมารใช่ไหม ใช่

แต่ถ้าเป็นนักปฏิบัติเข้มข้นเขาบอกว่า มันจะเป็นมารได้อย่างไร ความคิดน่ะ ความคิดมันก็เป็นสสารอันหนึ่ง มันก็เป็นธาตุอันหนึ่ง มันจะเป็นกิเลสไปได้อย่างไร ตัวกิเลสมันอยู่ที่จิตนั่น ตัวอวิชชานั่น เจ้าวัฏจักรนั่น แล้วมันส่งมาเป็นชั้นๆๆ นั่น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาบอกว่าสังขารนั่นแหละมันเป็นมาร

เวลาทําไปแล้ว สิ่งจริงๆ แล้ว เวลาอยู่ที่อารมณ์ที่มันเสวย เพราะมันทําแล้วไง สุดท้ายแล้วเขาบอกว่า “กิเลสมันเกาะที่จิตที่มีมากน้อยเพียงใด ในความปัจจุบันของจิตนั้น ตัวจิตต่างๆ”

ค่อยๆ ทําไป เพราะคําพูดตรงว่ากิเลสมันอยู่ที่จิต แล้วว่าจิตมันเป็นปัจจุบัน...มันส่งออกหมด มันเป็นปัจจุบันไม่ได้ แต่เราพยายามจะทําให้มันเป็นปัจจุบัน

ความเป็นปัจจุบันคือมันมีสมาธิใช่ไหม พอมีสมาธิ มันก็เป็นปัจจุบัน เพราะเป็นสมาธิไง เพราะสมาธิทําให้เป็นปัจจุบัน แต่ถ้าคลายออกจากสมาธิไปแล้วมันส่งออก คือความรู้สึกมันส่งออกตลอด มันก็มีอดีตอนาคตในตัวมันเองนั่นน่ะ

ฉะนั้น เวลาอรหัตตมรรค หลวงตาท่านพูดไว้ เวลายกขึ้นให้จิตเป็นมัธยัสถ์ จิตเป็นมัธยัสถ์นั่นคือตัวปัจจุบัน ขณะที่เราใช้ปัญญากันในโสดาบัน ในสกิทาคามี ในอนาคามี มันยังเคลื่อนเลย เคลื่อนเพราะอะไร เพราะสังขารเกิดจากจิต เพราะจิตมันต้องส่งออกไป

แต่เวลาขึ้นไปถึงตัวอวิชชา เห็นไหม ให้จิตมันเป็นมัธยัสถ์ ให้มันเป็นกลาง เป็นปัจจุบันไหม แต่ถ้าไม่มีสติไม่มีปัญญาจะตั้งมันได้ไหม เพราะเราตั้งไม่ได้ มันไปหมด มันไปหมด มันเป็นปัจจุบันไม่ได้ แต่ถ้ามันเป็นปัจจุบันได้ อรหัตตมรรคนู่น มันจะเริ่มเป็นปัจจุบัน อรหัตตมรรค

แต่ของเรา ไอ้นี่เราพูดกัน ไอน์สไตน์เขาตายไปร้อยกว่าปีเพิ่งพิสูจน์กัน ไอ้คลื่นโน้มถ่วงน่ะ ร้อยกว่าปีเพิ่งพิสูจน์ได้ ไอ้นี่ภาวนาไปก่อน เดี๋ยวพิสูจน์ได้ในใจของเรา ถ้าพิสูจน์ได้แล้ว โอ้โฮ! มันจะสุดยอดเลย วันนี้เรามาเรียนธรรมกันนะ

“ฉะนั้น จริงๆ แล้วจิตนี้มันเป็นปัจจุบันเสมอ การดูแลจิตคือดูแลให้เป็นปัจจุบัน ชําระกิเลสในปัจจุบัน ผมเลยเน้นการพิจารณาการทํางานของสังขาร”

ไอ้เน้นการพิจารณาการทํางานของสังขาร สังขารมันเป็นเงา สังขาร ที่ดูจิตๆ ดูความคิดที่เราโต้แย้งกับพวกดูจิต เขาบอกดูจิตๆ ดูความคิด

ความคิดก็คือเงาไง ความคิดเกิดจากจิต แล้วดูจิตตรงไหนล่ะ เราดูความคิด ดูอารมณ์นะ อารมณ์นี้เกิดจากจิต

แล้วนี่ก็เหมือนกัน เขาบอกว่า “เน้นที่การพิจารณา การทํางานของสังขาร ผมพิจารณาอยู่นี่” เขาเน้นอยู่เพราะจะให้เป็นปัจจุบัน

ถ้าเริ่มต้นอย่างนี้ เราคิดว่านี่เป็นปัจจุบันแล้ว ก็เหมือนเด็ก เด็กเราบอกว่าเรามีความเร็วแค่นี้ จิตได้แค่นี้ มันก็เป็นปัจจุบันแล้ว ถ้าเป็นปัจจุบันมันก็เป็นปัจจุบัน ก็กับปุถุชนที่เขาไม่ได้ดูเลย เขาไม่รู้เลยปัจจุบันเป็นอย่างไร ปัจจุบันเขาดูเข็มนาฬิกานู่น ไอ้นี่ดูที่อารมณ์ อารมณ์ก็คือขันธ์ ๕ เขาเน้นพิจารณาที่สังขาร เขาบอกว่าจะให้เป็นปัจจุบัน พอมันปล่อยตรงนั้นมามันก็เป็นสมาธิ มันปล่อยมามันก็เป็นตัวจิต แล้วตัวจิตมันก็ยังหมุนในตัวมันเองนะ

นี่ไง ที่หลวงปู่ชาบอกว่า “นํ้านิ่งแต่ไหล นํ้านิ่งแต่ไหล”

ไอ้เราไม่รู้เรื่องหรอก ไอ้นํ้านิ่งแต่ไหลนี่ ไอ้นํ้านิ่ง เราก็นํ้าเน่าไง นํ้านิ่งก็กักไว้นั่นน่ะ รอออกซิเจนมันหมด มันจะได้เน่าไง

แต่ของหลวงปู่ชาท่านบอก “นํ้านิ่งแต่ไหล”

เออ! เราฟังแล้วใช่ คนเป็นมันพูดอย่างไรมันก็พูดเป็นจริงๆ นะ จะพูดให้มันไม่เป็นมันก็เป็น ถ้าคนเป็น ไอ้คนไม่เป็นพูดอย่างไรมันก็ผิด ถ้าคนเป็น เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน เขาบอกว่าเขาจะให้เป็นปัจจุบันเพราะจิตมันเป็นปัจจุบันอยู่แล้ว

ไอ้จิตเป็นปัจจุบันก็นิพพานมีอยู่แล้ว ส่วนใหญ่ด้วยวิทยาศาสตร์ ด้วยความคิด ด้วยความตรึก เราชมคนถามนะ เราชมที่ว่าเขาปฏิบัติไปแล้วเขามารู้มาเห็นอย่างนี้ มันเป็นเรื่อง ไอ้ที่เขาปฏิบัติเป็นเรื่องการแผ้วถาง

เราจะพูดถึงการปฏิบัติอยู่บ่อยครั้ง การปฏิบัติเริ่มต้นต้องทําความสงบของใจ เหมือนกับเราจะทําไร่ไถนา เราต้องแผ้วถางที่ปลูกพืชของเรา การแผ้วถางก็ทําความสงบของใจไง

ที่เขาทําอยู่นี่คือการแผ้วถาง แผ้วถางไอ้อวิชชา แผ้วถางไอ้สติปัญญาที่มันเคยมีอยู่ แผ้วถางให้มันเวิ้งว้าง แผ้วถางให้มันสะอาดบริสุทธิ์ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาขึ้นมา เดี๋ยวเราจะได้ปลูกมรรคปลูกผล ปลูกพืชพันธุ์ลงไปบนจิตของเรา

ที่ทําอยู่นี่มันแค่แผ้วถาง แล้วเดี๋ยวจะต้องชักนํ้าเข้านาอีกนะ ยังต้องชักนํ้าเข้านา ยังต้องไปหาเมล็ดพันธุ์ข้าว จะปลูกข้าวพันธุ์อะไร แล้วปลูกแล้วยังต้องดูแลมันอีก โอ้โฮ!

พูดนี้ไม่ใช่พูดให้ท้อถอยนะ พอพูดแล้ว “โอ๋ย! กลับบ้านดีกว่า เลิก ทําขนาดนี้ยังไม่ได้อะไรเลย เลิกดีกว่า”

เราถึงบอกว่าเราชมไง เราชมถึงผู้ที่ฝึกหัด ผู้ที่ปฏิบัติใหม่ แต่ถ้าเราเอามา วันนี้เรามาเรียนธรรมกัน เรียนธรรมในภาคปฏิบัติ ฉะนั้น เราเรียนธรรมในภาคปฏิบัติ ปฏิบัติไปมันจะละเอียดลึกซึ้งเข้าไปเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป แล้วถ้ามันรู้จริงเห็นจริง มันจะเป็นจริงขึ้นไป ถ้ามันรู้จริงเห็นจริง

กิเลสมันไพล่ไปยึดมั่นพระไตรปิฎก สาธุ พระไตรปิฎกเป็นคําสั่งสอนของพระพุทธเจ้านะ เราไม่ได้ดูถูกดูแคลนอะไรทั้งสิ้นเลย เรายกย่อง เราสรรเสริญ เรากราบ เราเคารพบูชาของเรา แต่วิธีการแก้กิเลส อย่าให้กิเลสมันอ้าง มันบังเงา มันไปหยิบฉวยธรรมะของพระพุทธเจ้ามาอ้างอิงว่ามันถูก ทั้งๆ ที่มันเป็นกิเลส ทั้งๆ ที่มันเป็นมาร เราถึงต้องทําความเป็นจริงของเราขึ้นมาไง

สาธุ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่สุดยอด ธรรมและวินัย เวลาปฏิบัติไปแล้ว ความจริงของเรากับธรรมอันนี้มันจะเข้ากันเลย แต่ของเรากิเลสเต็มตัว มันมีแต่พญามาร แต่มันไปหยิบฉวยเอาธรรมะของพระพุทธเจ้ามาบังไว้ว่าเหมือนกันๆ แล้วอ้างแต่ธรรมะพระพุทธเจ้าไง แต่ความจริงมันไม่เกิดไง

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนนะ สอนให้ทําความสงบของใจเข้ามาแล้วพิจารณาของเราเข้าไป พอมันเป็นจริงขึ้นไป หลวงตาท่านจบมหามา ท่านปฏิบัติแล้วท่านเทียบเคียงกับธรรมะพระพุทธเจ้ากับการปฏิบัติของท่านน่ะ อันเดียวกันเลย อันเดียวกันเลย แต่ตอนปฏิบัติใหม่ๆ หลวงปู่มั่นบอกให้วางไว้ก่อนๆ เห็นไหม ปฏิบัติเป็นอย่างนี้ ปริยัติแล้วมาปฏิบัติ

ไม่ใช่เอาปริยัติ ศึกษามารู้มาแล้วอวด “สติปัฏฐาน ๔ ปฏิบัติโดยปัญญา พระฝ่ายปฏิบัติโง่งม พุทโธไม่มีปัญญา” ไม่ฝึกหัดใจของเรา ไม่ทําใจของเรา

ปรับพื้นที่ของเรา ที่เขาทํานี่ถูกต้อง แล้วทําของเราให้มันถูกต้องดีงามขึ้นไป

สิ่งที่ว่า “เลยมาพิจารณาว่าจะให้เป็นปัจจุบัน ก็เลยมาดูที่สังขาร”

สังขารเกิดจากจิต สังขารคือเงา ตัวจิตจริงๆ คือตัวธาตุรู้ ตัวธาตุรู้

ค่อยๆ ทําไป เพราะพูดมากแล้วกลัวคนถามจะงงมาก เพราะคนถามเขาเพิ่งปฏิบัติใหม่ ปฏิบัติใหม่ใจเย็นๆ นะ แล้วค่อยๆ ทํา กลับไปปฏิบัติก่อน อย่าใจร้อน แล้วไม่ต้องเขียนมาถามตอนนี้หรอก เพราะให้มันปฏิบัติให้เป็นจริงเป็นจังแล้วค่อยเขียนมาใหม่

แล้วถ้าพูดว่า “หลวงพ่อลําเอียง พูดโดยที่ว่าไม่ฟังเหตุผล”

อันนั้นให้เก็บความคิดนี้ไว้ก่อน แล้วไตร่ตรองดีๆ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ให้หาเหตุหาผลพอสมควรแล้วค่อยกลับมาถามใหม่เนาะ

นี่เราชื่นชมนะ ชื่นชมว่าเขาทําของเขา เขามีความรู้ความเห็นของเขา คือปัจจัตตัง คือสันทิฏฐิโกของเขา เขามีความรู้ความเห็นอย่างนี้ เขารีบเขียนมา เขาเขียนมาถามว่าถูกต้องหรือไม่ แล้วก็บอกว่า “หลวงพ่อกรุณาว่ามันถูกหรือผิดอย่างไร” ถ้าทํามาอย่างนี้มันเป็นการเริ่มต้น การฝึกหัดเริ่มต้นมันเป็นอย่างนี้

เวลาเราฝึกหัดใช้ปัญญา หลวงตาท่านใช้คําว่า “วิปัสสนาอ่อนๆ” วิปัสสนาอ่อนๆ คือฝึกหัดใช้ ถ้าเราไม่ใช้ เราไม่ทําเองเลย เราก็จะไม่มีผลงานของเราไง ผลงานของเราคือความรู้จริงของเรา นี่คือการปฏิบัติธรรม นี่ภาคปฏิบัติ ปฏิบัติมันต้องรู้จริงเห็นจริงจากจิตดวงนั้น แล้วจิตดวงนั้นเขาจะรู้ถูกรู้ผิดขึ้นมา แล้วจิตดวงนั้นจะทําของเรา เป็นความดีของเราขึ้นมา อันนี้จบ

ถาม : เรื่อง “กราบเรียนถามท่านอาจารย์เรื่องภาวนาพุทโธระหว่างวัน”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ขอถามดังนี้

๑. ผมเป็นฆราวาสนะครับ ผมอาศัยการภาวนาพุทโธระหว่างวัน เช่น ระหว่างรอลิฟต์ ตอนเดิน ตอนไม่ได้คุยกับคนอื่น ระหว่างทานข้าว ทุกขณะเท่าที่จะทําได้ครับ เรียนถามท่านอาจารย์ว่า การทําเช่นนี้เพียงพอในการเป็นพื้นฐานของวิปัสสนาได้ไหม หรือจําเป็นจะต้องภาวนาพุทโธในรูปแบบด้วย นั่งนิ่งๆ หรือเดินจงกรมเป็นหลายๆ ชั่วโมงเท่านั้นครับ

ปล. ผมทําระหว่างวันก็ทําทั้งวันนะครับ เรียกว่าอาจจะมีขาดช่วงบ้าง แต่พยายามทําให้ต่อเนื่องเท่าที่จะทําได้ ทําตลอดวันครับ ขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : ไอ้ที่ว่าสิ่งที่เขาทําอย่างนี้มันเพียงพอหรือไม่ การใช้วิปัสสนา วิปัสสนา เวลาเดินจงกรมอยู่ คนที่สมาธิเขาดี เดินจงกรมอยู่ เห็นโครงกระดูกเดินอยู่ตรงหน้า จิตเขาสงบแล้วเขาเห็นโครงกระดูก คือเขาเห็นกาย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตเราสงบแล้ว ถ้าเรามีกําลัง ถ้าเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นี้คือยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ แต่ถ้าเราไม่เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง กําลังเราไม่พอ กําลังเราไม่ได้

แต่ทําอย่างนี้พอหรือไม่ เพราะเขาจะถามว่า จิตมันมีกําลังขนาดไหนถึงจะวิปัสสนาได้ แล้วเขาเป็นฆราวาส แล้วเขาพิจารณาในระหว่างวัน พุทโธในระหว่างวันได้หรือไม่

ได้หรือไม่ เรากลับมาวัดที่ใจไง กลับมาวัดที่ว่า ถ้าจิตเราจับ จับนะ จับ หมายความว่า เราตั้งประเด็น ตั้งประเด็นเรื่องกาย เรื่องเวทนา เรื่องจิต เรื่องธรรม แล้วเราใช้ปัญญาไปมันทะลุไหม คือว่าปัญญามันจะแตกแขนง มันจะเต็มที่ นี้วิปัสสนาได้

วิปัสสนาหรือไม่วิปัสสนา อยู่ในกระบวนการของมัน อยู่ในกระบวนการของอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ถ้าจิตมันหมุนไปได้ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตนี้มันได้วิเคราะห์วิจัยออกจากอริยสัจมา มันจะเกิดการเบา เกิดการถอดการถอน นี่มันอยู่ตรงนี้ ถ้าอยู่ตรงนี้ได้ ทําอย่างนี้

ฉะนั้นบอกว่า เขาเป็นฆราวาส แล้วทําอย่างนี้มันพอในการวิปัสสนาหรือไม่

การวิปัสสนามันอยู่ที่กําลังของสมาธิ กําลังของสมาธิถ้ามีเพียงพอแล้ว คนมีสมาธิดีๆ แต่ไม่เคยวิปัสสนาเลยหรือวิปัสสนาไม่เป็น เขาก็ไม่ได้ประโยชน์กับเขา อย่างเช่นฤๅษีชีไพรเขาทําสมาธิของเขาได้ เขาทําฌานสมาบัติได้ด้วย แต่เขาทําปัญญาไม่เป็น สมาธิอย่างนั้นก็ไม่เป็นประโยชน์ไง มันเป็นมิจฉาไง

ถ้าเป็นสัมมานะ มีสมาธิ มีกําลังแล้ว เราตั้งประเด็น กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้ามันจับแล้วมันพิจารณาของมันได้ เวลามันจับนะ เวลาปัญญาอบรมสมาธิ เราจับอารมณ์ความรู้สึกของเรา เราจับของเรา แล้วพิจารณาของเรา ใหม่ๆ ก็ไล่ตามจนเหนื่อยหอบเลย แต่พอมันปล่อย เราเห็นแล้วมันปล่อย ปล่อย มันสงบแล้ว แล้วถ้ามันเห็นอาการคือมันจับได้ จับความคิด จับต่างๆ จับที่ว่าขันธ์ ๕ ที่มันถนนหนทางที่กิเลสมันใช้สอยประโยชน์ของมัน ถ้าเราจับได้ เราไล่เท่าทันมัน วิปัสสนาเกิดตรงนี้ไง ถ้าวิปัสสนามันเกิดขึ้นมันก็เป็นไปได้ เห็นไหม

นี่พูดถึงว่า การเรียนธรรม การเรียนธรรมในภาคปฏิบัติเนาะ ต่างคนต่างขวนขวาย ต่างคนต่างกระทํา ต่างคนต่างศึกษาขึ้นมาให้เป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เรียนธรรม เรียนในภาคปริยัติ เรียนแล้วให้ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติแล้วเราก็เรียนตามความเป็นจริง เรียนในการประพฤติปฏิบัติ เรียนมาให้เป็นผลงานของเรา เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตน เอวัง

พระเราจะดี เราต้องมีศีลมีธรรม
พระจะดี แต่ถ้าเรามีการศึกษา
แล้วเรามีครูบาอาจารย์เป็นแบบอย่างเสียหน่อยหนึ่ง
แต่ถ้ากรณีนี้เวลาเราจะศึกษาสิ่งใด เราก็บอกว่าเรารู้แล้วๆ
แต่พอจะไปทํา ทําไม่ถูกสักอย่าง
แต่ครูบาอาจารย์ของเราฝึกมาตลอดนะ ตั้งแต่เป็นปะขาว
ปะขาวให้กปฺปิอย่างนี้ ให้ประเคนของอย่างนี้
พระทําได้ พระทําไม่ได้
สิ่งใดพระทําได้ ให้พระทํา
ถ้าสิ่งที่พระทําไม่ได้ เราต้องทําหน้าที่ของเรา
นี่เวลาเขาฝึกหัดอย่างนี้

๒

พระจะดี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๙ เมษายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ข้อสงสัยเกี่ยวกับพระวินัยที่เกี่ยวเนื่องกับบิณฑบาต”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ กระผมมีข้อสงสัยเกี่ยวกับพระวินัย ๒ ข้อครับ ๒ คําถามดังนี้คือ

๑. ถ้าหากเราธุดงค์ไปผ่านตามชนบทต่างๆ กรณีบิณฑบาตตอนเช้าแล้วบังเอิญเดินผ่านร้านค้า แล้วลูกค้าที่มาซื้อของที่ร้านเขานิมนต์ให้หยุดรับบิณฑบาต เราก็หยุดรับตามที่เขานิมนต์ แต่เผอิญว่าตอนที่เขาเอาของมาใส่บาตร เขาหยิบของมาเลย ยังไม่ได้จ่ายตังค์ เนื่องจากบางคนเขาต้องซื้อของอื่นๆ เพิ่มอีก หรือบางรายก็นั่งทานชากาแฟที่ร้านต่อ หรือบางคนก็ยังไม่จ่ายในวันนั้น ลงรายการไว้รอจ่ายงวดเดียว ซึ่งขณะที่เขาใส่บาตรนั้น เจ้าของร้านก็รู้เห็นอยู่ด้วย

ปัญหาคือ เรารับบิณฑบาตของเขาแล้วเกิดวิตกขึ้นมาภายหลังว่า แล้วถ้าเขาไม่จ่ายตังค์ล่ะ ตัวเราก็ไม่เท่ากับรับของโจรหรอกหรือ

๑/๑. ตามกรณีที่กล่าวมานี้ เราจะต้องอาบัติปาราชิกหรือไม่ หากไม่ เราจะต้องอาบัติใดบ้างครับ

๑/๒. หากเจอกรณีดังกล่าวมานี้ในครั้งต่อๆ ไป เราควรปฏิบัติตนอย่างไรจึงจะเหมาะสมครับ บอกให้เขาจ่ายตังค์ก่อน หรืองดรับบิณฑบาตเลยได้ไหมครับ

๒. หากเราเดินบิณฑบาตไปแล้วมีโยมนิมนต์ให้หยุดรอหน้าบ้าน สักพักหนึ่งได้ยินเสียงตีไข่และเจียวไข่ ไม่นานนักเขาก็ออกมาใส่บาตรเรา พร้อมๆ กับในมือถือข้าวและไข่เจียวอุ่นๆ

๒/๑. เราจะสามารถรับบิณฑบาตที่เขาใส่ได้หรือไม่ หากเรารับ นํามาฉัน จะอาบัติอะไรหรือไม่ประการใดครับ (เพราะเคยศึกษาในประวัติหลวงปู่ตื้อที่มีเณรพรากชีวิตไก่ แล้วทําอาหารมาถวายหลวงปู่ตื้อ แล้วท่านไม่รับ แต่กรณีที่เจอมานี้เป็นไข่ไก่ ไม่ใช่ตัวไก่ ก็เลยไม่แน่ใจครับ)

๒/๒. กรณีที่ญาติโยมนําไข่เจียวมาใส่นั้นถือว่าเป็นปาณาติบาตหรือไม่ประการใด กราบขอความเมตตาหลวงพ่อให้ความกระจ่างด้วยครับ ขอบพระคุณ

ตอบ : นี่พระนะ เขาบอกเขาเป็นพระใหม่ เวลาออกไปธุดงค์แล้วมีปัญหามาอย่างนี้ ทั้งๆ แค่บิณฑบาตไง

การบิณฑบาต บิณฑบาตเป็นวัตร ถ้าเป็นพระนะ ถ้าเป็นพระกรรมฐาน ก่อนที่จะบวชมันจะเป็นปะขาวก่อน ถ้าเป็นปะขาวแล้วเดินตามพระบ้าง แล้วอุปัฏฐากพระบ้าง เรื่องกรณีอย่างนี้มันจะตกไปเลย เพราะว่าเราจะบอกว่าต้องศึกษาก่อนไง ศึกษานักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก แล้วประโยคที่ ๑ ประโยคที่ ๒ ประโยค ๓

อย่างที่ว่านี่ เพราะเราอยู่ในวงการพระมาเหมือนกัน เวลาศึกษามาแล้ว ถ้าศึกษา คนที่จิตใจเขามั่นคง ศึกษาแล้วมันก็พอจะแก้ความสงสัยได้ คนที่มีความสงสัยอยู่มากๆ ศึกษาแล้วอย่างไรก็ยิ่งสงสัย ยิ่งศึกษามากมันยิ่งมีช่องทาง ทางโลกเขาเรียกว่าเลี่ยงบาลีๆ ยิ่งศึกษามากยิ่งหลบหลีกได้เยอะมาก นี่พูดถึงว่าถ้าคนมันไม่ซื่อสัตย์กับตนไง

แต่ถ้าคนซื่อสัตย์กับตนนะ ถ้าเป็นพระกรรมฐาน กรณีอย่างนี้มันจะจบ จบตั้งแต่เวลาเป็นปะขาว เพราะเป็นปะขาวมันได้รับรู้ มันได้อุปัฏฐากพระไง เวลาพระออกบิณฑบาต สิ่งกรณีอย่างนี้มันเกิดขึ้นได้เยอะมาก

ทีนี้พอเราศึกษาด้วยตนเอง เพราะเราเป็นฆราวาสใช่ไหม เราก็ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะเขาเขียนว่าเขาได้เคยอ่านประวัติของหลวงปู่ตื้อ การกระทําอย่างนั้นๆ เราได้ศึกษามา ศึกษาอย่างนี้มันศึกษาจากประวัติของครูบาอาจารย์ ประวัติของครูบาอาจารย์ ท่านจะเอาประสบการณ์ของท่าน มันไม่ได้เกี่ยวกับวินัยบางข้อ ท่านไม่ได้เอามาให้เราศึกษาโดยตรง ถ้าศึกษาโดยตรง แต่เวลาเราเป็นปะขาว กรณีอย่างนี้เราจะเห็นพระทํา แล้วมันทําไม่ใช่ว่าเถรส่องบาตรคือว่าทําตามๆ กันมาไง

คนที่เขามีสติมีปัญญา เวลาครูบาอาจารย์ทําสิ่งใด เขาจะศึกษาว่ามันมีที่มา ที่มาอย่างใด อย่างเช่นเวลาหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น ท่านบอกว่าท่านเคารพหลวงปู่มั่นด้วยหัวใจเลย ด้วยหัวใจเพราะอะไร

๑. เวลาลังเลสงสัยว่ามรรคผลมีหรือไม่ ท่านก็ชี้เลยบอกว่า “มหา มหามาหามรรคผลนิพพานใช่ไหม มรรคผลนิพพานไม่ได้อยู่บนอากาศ ไม่ได้อยู่บนวัตถุ ไม่ได้อยู่บนสิ่งใดเลย มันอยู่ในหัวใจของสัตว์โลก”

เวลาสงสัยข้อสิ่งใดขึ้นไปหาท่าน ท่านก็กําราบมา หงายท้องลงมาทุกที ด้วยความเคารพ ท่านเคารพหลวงปู่มั่นอย่างสูง แต่ท่านพูดเอง ขนาดหลวงปู่มั่นท่านพูดถึงธรรมวินัยข้อใดก็แล้วแต่ ท่านก็เอามาเปิดเทียบเคียงในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเข้ากันได้ เข้ากันได้ตลอดเลย เราศึกษาแล้วเราต้องค้นคว้าของเรา เราค้นคว้าของเราด้วย เวลาท่านขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ท่านบอกท่านขึ้นไปหาด้วยความเคารพ

คําว่า “ความเคารพ” เพราะเราภาวนาไปแล้วเราจะมีข้อลังเลสงสัย เราเห็นนิมิต เราไปเห็นสิ่งใด เขาเรียกว่าความรู้ของตน ถ้าความรู้ของตน แต่เป็นความรู้ที่ผิด ความรู้ที่มีอวิชชา ความรู้ที่มีสมุทัยเจือปนอยู่ แต่เรารู้ พอเรารู้ขึ้นไป เราก็ขึ้นไปหาท่าน เวลาท่านแก้ปัญหา ท่านก็พูดโดยหลักการของท่าน แต่นั่นเป็นความจริงของท่าน

แต่ของเรา เรารู้ เวลาท่านบอกว่าท่านโต้แย้ง ท่านโต้เถียง เถียงกับหลวงปู่มั่นเอาเป็นเอาตาย แต่ด้วยความเคารพ ไม่ได้เถียงด้วยทิฏฐิมานะ เถียงด้วยความรู้ความเห็นของเรา ใครไปรู้ไปเห็นอะไรขึ้นมา มันก็เรารู้เราเห็นน่ะ เราเป็นคนรู้คนเห็นของเราเอง ฉะนั้น เราก็พูดของเราตามประสาโง่ๆ ประสาที่มีกิเลส

แต่เวลาท่านไม่มีกิเลส ท่านตีเอา โอ้โฮ! กําราบเอาหงายท้องเลย พอหงายท้อง เพราะมันต้องเหนือเหตุเหนือผลน่ะ เหตุผลของเรา เหตุผลของทางโลกๆ เหตุผลของท่าน เหตุผลของธรรมะ เวลาท่านซัดมาทีหนึ่งหงายท้องหมดน่ะ

นี่เขาว่าเถียงโดยความเคารพ ถ้าเถียงโดยความเคารพ เวลาพระกรรมฐานที่ว่ารู้แจ้งๆ มันเป็นข้อเท็จจริง เป็นการฝึกหัด มันเป็นการฝึกหัดจากเด็กในโรงงานเลย ฝึกขึ้นมา เป็นขึ้นมาจากการกระทําเลย

แต่ของเรา เวลาพูดถึงเวลาพระต้องศึกษา เวลาศึกษา เวลาพระเขาบอกว่าบวชแล้วต้องศึกษานักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก ต้องครบ ๕ พรรษาแล้วค่อยออกธุดงค์ เวลาจะออกธุดงค์ขึ้นมา ไฟมันมอดหมดแล้ว พอ ๔ พรรษา ๕ พรรษา มันจะสึกอย่างเดียว มันไม่ธุดงค์ มันจะสึก แต่ถ้าไฟมันยังโชติช่วง ไฟมันยังแรงอยู่ เวลาออกไปจะมีปัญหา ถ้ามีปัญหานะ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์ท่านก็จะพยายามชี้นํา แล้วเราดูไง

กรณีบวชใหม่ๆ เวลาธุดงควัตร ธุดงควัตร เวลาบิณฑบาตไป เขาห้ามนะ ห้ามละเว้นขันใดขันหนึ่ง จะต้องเรียงลําดับไปไง เพราะว่ามันมีคนรวยคนจน คนที่พอใจไม่พอใจไง ไอ้เราก็จะเอาแต่ของดีๆ ไง

เวลาธุดงควัตร บิณฑบาตห้ามลัดขัน คือห้ามลัดที่เขาเอาขันมาตั้งไว้ ห้ามลัดคนที่ตั้งใจมาใส่บาตร เราห้ามหลีกห้ามเร้น ต้องรับหมด จะดีจะจน จะสูงจะตํ่า เราต้องรับทุกขัน นี่ธุดงค์ ๑๓ นะ ถ้าธุดงควัตร บิณฑบาตเป็นวัตรๆ แล้วบิณฑบาตเป็นวัตร ต้องทอดสายตาลงตํ่าไม่ให้เกิน ๓ ก้าว

ทีนี้ก็บอกว่าทอดสายตาลงตํ่าไม่เกิน ๓ ก้าว อยู่ในกรุงเทพฯ รถชนตายหมด เวลามา พระบิณฑบาต รถเอาไปกินหมดเลย แต่ในเสขิยวัตรนะ เวลาจะบิณฑบาตต้องทอดสายตาลงตํ่า พ้นจาก ๓ ก้าว ห้ามพ้นจาก ๓ ก้าว ห่มผ้า เวิกผ้าออก เอาบาตรคล้อง ในบุพพสิกขาก็สอนไว้ ในต่างๆ ก็สอนไว้ๆ แต่เราทําได้มากน้อยแค่ไหน

ฉะนั้น พระกรรมฐาน เวลาเข้ามาเขาต้องขอนิสัย ต้องได้นิสัย การได้นิสัยก็ฝึกหัดกันตรงนี้ เห็นไหม เวลาออกไปบิณฑบาตเป็นแถว แล้วจะทําเหมือนกัน เหมือนกับหุ่นยนต์เลย แต่หัวใจไม่เหมือนกัน หัวใจมันดิ้นรน หัวใจของคนแตกต่างกัน แต่ทําอย่างนั้นเพราะอะไร เพราะเป็นธรรมวินัย เป็นสิ่งที่ว่าทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน เราถึงร่วมสังฆกรรมกันโดยที่ความเสมอภาค

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาถือธุดงควัตรด้วยบิณฑบาตเป็นวัตร ไม่ลัดขันคือไม่เลือก ต้องบิณไปตามลําดับ แล้วถ้าบิณมาแล้ว ภาชนะเดียว ถ้าโดยเสขิยวัตร โดยวัตร ภิกษุให้บิณฑบาตได้ไม่เกิน ๓ บาตร เต็มบาตรได้ ๓ ครั้ง ถ่ายได้ ๓ ครั้ง แต่หลวงตาท่านบอกท่านถ่ายบาตรทีหนึ่ง ๓๐๐ กว่าบาตร วันๆ หนึ่งน่ะ ท่านถ่ายเอา ท่านบอกท่านถึงไม่บิณฑบาตเพราะมันไม่ไหว มันบิณฑบาตแล้วมันถ่าย มันเวียนหัว ท่านรักษาธาตุขันธ์ไว้เพื่อให้ท่านดํารงชีวิตอยู่กับเรา ให้เป็นมงคลชีวิตกับพวกเรา ท่านถึงได้งดบิณฑบาต

แต่ตามธรรมวินัย ถ้าเราบิณฑบาตนะ เราจะถ่ายบาตรได้ไม่เกิน ๓ ครั้ง เพราะว่ามีคนเขาโจมตีว่า พระบิณฑบาตแล้วฉันหมดหรือ พระสะสมได้อย่างไร พระเห็นแก่ตัว เขาติเตียนทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าพระที่มีคุณธรรม พระที่เป็นที่พึ่งของสังคม เขาบิณฑบาตเอาหัวใจของสัตว์โลก

ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ “หลวงพ่อก็บอกห้ามเลี่ยงบาลี หลวงพ่อน่ะจะเลี่ยงแล้ว” ห้ามเลี่ยงบาลีนะ แต่ทีนี้ห้ามเลี่ยงบาลี ธรรมและวินัย ธรรมและวินัย วินัยจะบังคับเลย ต้องอย่างนี้ เสขิยวัตรอย่างนี้ แต่เวลาหลวงตาท่านบิณฑบาต ท่านบอกว่าท่านบิณฑบาตเอาหัวใจคน การเอาหัวใจคนนี่เป็นธรรม เอาหัวใจคน ไม่ทําให้เขาเสียใจ

ศรัทธาไทย คนที่เขาจะมาเคารพนับถือศาสนา เขาก็ต้องใช้ปัญญาของเขาแยกแยะอยู่แล้วว่ามันน่าเชื่อถือได้มากน้อยแค่ไหน เห็นไหม คนที่ยังไม่นับถือศาสนา ก็พยายามจะทําให้เขาเชื่อถือ ถ้าเขาเชื่อถือแล้ว ถ้าเราไปทําลายนํ้าใจเขา เขาก็บอกว่าอุตส่าห์นะ อุตส่าห์มานับถือ ถ้าอย่างนั้นเขาก็เลิกไง ใครทําให้ศรัทธาไทยตกล่วงก็เป็นอาบัติเหมือนกัน

ฉะนั้น เวลาเอาใจคนๆ สิ่งที่เขาทํา แต่คนที่จะเอาใจคนได้มันต้องเป็นนักว่ายนํ้าไง คนที่ว่ายนํ้าเป็นจะไปช่วยคนที่จมนํ้าได้ คนที่ว่ายนํ้าไม่เป็นโดดไปช่วยคนจมนํ้า ตายหมด เราจะเอานํ้าใจเขา เรามีคุณธรรมหรือไม่ เราจะเอานํ้าใจเขานี่ ฉะนั้น คนที่จะเอาตัวรอดได้มันถึงต้องพยายามเข้มงวดกับตัวเองไง

ถ้าการเข้มงวดกับตัวเอง ธรรมวินัยบัญญัติไว้อย่างไร เราพยายามจะทําอย่างนั้นน่ะ วินัยบัญญัติอย่างไร เราทําอย่างนั้น แล้วทําอย่างนั้น บางทีมันก็ขัดแย้งกับใจของคนบ้าง ไม่ได้ดั่งใจของคนบ้าง ไอ้ที่ไม่ได้ดั่งใจของคน ถ้าถึงเวลาที่เขาเข้าใจได้ เขาจะเคารพบูชาเราเอง ถ้าเขาเข้าใจเราไม่ได้ เห็นไหม

นี่พูดถึงว่าอารัมภบทมาซะเยอะเลย เพื่อให้เห็นว่า เวลาพูดโดยธรรมโดยวินัย วินัยโดยกฎหมายต้องเป็นอย่างนั้น แต่โดยธรรม โดยธรรมน่ะ โดยธรรมนะ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านเล่าให้ฟัง ท่านอยู่ในป่าอย่างนี้เหมือนกับผู้ถาม ท่านบิณฑบาต แล้วพอบิณฑบาตได้แต่ข้าวเปล่ามา วันหนึ่งมาถึงมีโยมย้ายบ้านมาใหม่ เขาขอดูบาตรว่าวันนี้บิณฑบาตได้อะไรมาบ้าง “โอ้โฮ! ไม่ได้อะไรเลย แล้วจะไปฉันอย่างไรล่ะ” ก็สั่งให้ลูกสาวไปตําปลาร้า ท่านก็เห็นอยู่ ไปเปิดในไหปลาร้า

ภิกษุห้ามฉันเนื้อดิบ ปลาร้ามันเป็นปลาร้าดิบ ถ้าปลาร้าจะถวายพระ เขาจะเอาปลาร้ามาหลนไฟให้สุกก่อนแล้วค่อยตําปลาร้ามาถวายพระ

ทีนี้เขาเอาปลาร้ามา เขาตําๆ เลย เพราะทางอีสานเขากินกันอย่างนั้น ท่านก็ยืนดูอยู่ ท่านก็เห็นอยู่ แล้วก็มาใส่บาตร แล้วเขาก็สาธุ ได้ปลาร้าไปแล้ว ท่านอาจารย์คงฉันด้วยมีความสุข ว่าอย่างนั้นเถอะ เขาภูมิใจ เขาทําด้วยความเต็มใจภูมิใจว่า ทีแรกมาดูบาตร โอ้โฮ! มีแต่ข้าวเปล่าแล้วจะไปฉันอย่างไรล่ะ แล้วไปตํามาก็ปลาร้าดิบ แล้วเขาก็เข้าใจของเขาอย่างนั้นว่าพระฉันได้

ท่านบอกว่า เอานํ้าใจเขา เขาสาธุ เขาปลื้มใจนะ โอ้โฮ! เขาได้บุญเยอะเพราะเขาชื่นใจของเขา แต่เวลาท่านบิณฑบาตไปแล้ว ไปถึงท่านธุดงค์ไปในป่าไง ท่านก็เอาปลาร้าไปวางไว้บนขอนไม้เพื่อให้ทานสัตว์ ท่านก็กลับไปฉันข้าวเปล่าๆ อย่างเดิม เพราะมันฉันไม่ได้ ถ้าฉันนะ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ทุกคํากลืน หนึ่งคําก็อาบัติปาจิตตีย์ตัวหนึ่ง หนึ่งคําก็อาบัติปาจิตตีย์ตัวหนึ่ง ท่านก็เอานี่ไปวางไว้

ถ้าพูดถึงทางเศรษฐกิจนี่เสียของใช่ไหม เขาใส่มาของเขา อู้ฮู! เขาก็ทุกข์ก็จนนะ เขาอุตส่าห์มาทําปลาร้าให้ พระบิณฑบาตไปแล้วก็ไม่ฉันของเขา แต่คุณค่าหัวใจของเขามหาศาลเลย

นี่พูดถึงคนว่ายนํ้าเป็นไง รู้ว่าถ้าเราฉัน เราก็เป็นอาบัติ ถ้าเราปฏิเสธเขา ก็ไปทําลายนํ้าใจเขา ฉะนั้น ก็ให้เขาใส่มา แต่เราก็พยายามรักษาตัวเราโดยเอาสิ่งนั้นไปสละให้เป็นทานให้คนอื่น ให้เป็นทานกับสัตว์ แต่เราก็ยังฉันข้าวเปล่าอยู่ นี่คนว่ายนํ้าเป็น ถ้าคนว่ายนํ้าเป็นนะ มันจะแก้ไขเหตุการณ์เฉพาะหน้าได้ แล้วไม่ทําให้กระทบกระเทือนต่อหัวใจของใคร แต่ถ้าคนว่ายนํ้าไม่เป็นนะ “ไม่ได้ๆ” ไอ้เขาก็เสียใจ ไอ้เราก็แหม! เก่งมากเลย ได้อวดวินัย วันนี้ได้เทศน์สอนโยม มันว่ายนํ้าไม่เป็น ถ้าว่ายนํ้าเป็นมันจะแก้ไขสถานการณ์สิ่งต่างๆ ได้ นี่พูดถึงเวลาหลวงตาท่านทําอย่างนั้นนะ

เราจะเข้ามาที่ปัญหา ปัญหาคําถามที่ ๑. ถ้าเราธุดงค์ไปในชนบท ขณะที่บิณฑบาตตอนเช้า บังเอิญที่ร้านค้านั้นมีลูกค้าเขาซื้อของมาใส่บาตร แล้วเราให้หยุดรับ หยุดนิมนต์ เราก็รับเขา เขานิมนต์มันถูกต้องดีงามอยู่แล้ว แต่บังเอิญไปเห็นว่าเขาหยิบมาโดยไม่ได้จ่ายตังค์ ถ้าไม่ได้จ่ายตังค์ มาใส่ของเรา แล้วถ้าใส่แล้วเขาจะจ่ายตังค์หรือไม่จ่ายตังค์ ถ้าเขาไม่จ่ายตังค์ไปแล้ว ถ้าตอนหลังถ้าเกิดเขาไม่ได้จ่าย เราจะเป็นผู้รับของโจรหรือไม่

ไม่มีปัญหาทั้งสิ้น ไม่มีปัญหา เพราะภิกขาจาร เราบิณฑบาตเป็นวัตร พระเรา เราบิณฑบาตเป็นวัตร เพราะเราธุดงค์ไป เวลาเราธุดงค์ไป เราไปแต่ตัวไง เรามีบริขาร ๘ ไป ชีวิตนี้ฝากไว้กับบริษัท ๔ อุบาสก อุบาสิกา ชีวิตเราฝากไว้กับสังคม ถ้าสังคมเขาใส่บาตรมา เราก็ธุดงค์ได้ เวลาครูบาอาจารย์เราธุดงค์ไปก็เป็นอย่างนี้ หลวงปู่ชอบท่านมาจากพม่า ๓ วันไม่ได้บิณฑบาตเลย จนเทวดามาใส่บาตรน่ะ เวลาเทวดามาใส่บาตรพระ มันเพราะอะไร เพราะท่านมีคุณธรรม อย่างพวกเราไม่ต้องหรอก ให้มีคนใส่บาตรก็พอแล้ว ใส่บาตร เรารักษาให้เขาดีๆ ก็พอ

ฉะนั้น สิ่งที่เรา ชีวิตของพระ เราอยากจะเป็นพระที่ดี เราอยากเป็นพระที่ดี เราต้องทําสิ่งที่ดีๆ ถ้าทําสิ่งที่ดี เราทําคุณงามความดีของเราให้มันถูกต้องดีงาม นี่ศีล เราเลี้ยงชีพชอบ ถ้าเลี้ยงชีพชอบขึ้นมาแล้ว ถ้าเราจะไปประพฤติปฏิบัติ เพราะเราธุดงค์ไป ธุดงค์ไปเพื่อฝึกหัดใจของเราไง แต่ทีนี้เราต้องดํารงชีพ ดํารงชีพด้วยภิกขาจาร ด้วยลําแข้งของเรา

ฉะนั้น ด้วยลําแข้งของเรา เราไปรู้ไปเห็นมาสิ่งนี้ เขาจะใส่บาตร แต่เขาหยิบของมา เขาจะจ่ายตังค์หรือไม่จ่ายตังค์ เขาเจตนาของเขา แล้วที่เจ้าของร้านเขาก็รับรู้ของเขา เขาจะจ่ายทีหลังไม่จ่ายทีหลัง มันขาดไปจากเรา เราไม่มีหน้าที่รับผิดชอบ เพราะเขาหยิบมา

เวลาลักของคนนะ ลักของเขานี่ตั้งใจ ตั้งใจว่าจะลัก เดินไป จับของ แล้วคิดได้ วางซะ ไม่เป็นอาบัติ ตั้งใจว่าจะลักของเขา เดินไป จับของ ของนั้นเคลื่อนที่ ของนั้นเคลื่อนที่ หยิบของหรือจับของขยับเคลื่อนที่ เป็นอาบัติปาราชิก ของนั้นเคลื่อนที่

นี่ก็เหมือนกัน เราไม่ได้ทําอะไรเลย เรายืนอยู่เฉยๆ แล้วเขานิมนต์ด้วย ไม่มีอาบัติอะไรเลย แต่สิ่งที่ว่า ถ้าเขาจะจ่ายหรือไม่ ไม่จ่ายหรือไม่ เศร้าหมองไหม มันเศร้าหมอง มันเรื่องของเขา ปฏิคาหก ผู้ให้ เขาเป็นคนให้ เขาเป็นคนใส่บาตร แล้วญาติโยมเขาตั้งใจจะใส่บาตร แล้วเขาก็ไปซื้อที่ร้านค้า แล้วเอาอันนั้นมาใส่ นี่มันปฏิคาหกไง ผู้ให้ เราเป็นผู้รับ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันจะรับของโจรหรือไม่ สิ่งต่างๆ นี่จบ ไม่มี เพียงแต่เวลาเรา มันมีพระเรา พระบางองค์เขาตั้งใจจงใจจะไปรับ ตั้งใจจงใจที่จะไป มันมีที่เจตนา เจตนาของพระที่ว่าร้อยแปด มันเป็นพระแต่เปลือกไง

เวลาหลวงตาท่านพูด พระภิกษุต้องโกนหัว ต้องบวชโดยถูกต้องตามญัตติจตุตถกรรมตามกฎหมาย นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ถึงเป็นพระ แล้วอย่างที่เขาเป็นพระ เวลาเขานุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ เขาบวช บวชเป็นพิธีกรรม แล้วหัวใจเขาล่ะ นี่พูดถึงว่าถ้าเขาตั้งใจอย่างนั้น ถ้าเราไม่ได้ตั้งใจอย่างนั้นก็จบ นี่พูดถึงว่า เราจะรับของโจรหรือไม่

๑/๑. กรณีที่เขาว่า ถ้าไม่ได้รับของโจร เราจะเป็นอาบัติปาราชิกหรือไม่ เราจะเป็นอาบัติปาราชิกหรือไม่ หากไม่ เราต้องอาบัติอะไรบ้าง

เราไม่ต้องอาบัติอะไร นิสสัย ๔ อกรณียกิจ ๔ ห้ามทํา ๔ อย่าง ปาราชิก ๔ แล้วให้ทํา ๔ อย่าง ให้บิณฑบาตเป็นวัตร อยู่โคนไม้เป็นวัตร นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ แล้วก็รักษาตัวเองด้วยนํ้ามูตรเน่า รักษาด้วยยาไง อกรณียกิจ ๔ นี่พูดถึงชีวิตของพระ

แล้วนี่เราบิณฑบาตเป็นวัตร ฉะนั้น ไม่เป็นปาราชิก ไม่ได้ตั้งใจหยิบของใคร ไม่ได้ลักของใคร ถ้าปาราชิกนี่ต้องไปศึกษา ถ้าศึกษาอีกอย่าง ก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง

ไม่เป็น ไม่เป็นอาบัติปาราชิก

“แต่ถ้าไม่เป็น จะเป็นอาบัติอะไร”

อาบัติมันรู้อยู่กับเราไง นี่ว่าศีล สมาธิ ปัญญา คนที่จะภาวนานะ ถ้าศีลมันไม่ดี สิ่งนั้นมันจะฟื้นฟู มันจะกระตุ้นมาตลอดเวลา แต่ถ้าของเรา เราทําอย่างนั้นน่ะ เพราะเราไม่ได้ศึกษา คือเราไม่มีความรู้ พอไม่มีความรู้ปั๊บ กิเลสมันก็หลอกได้ แต่ถ้ามีความรู้ ก็เราไม่ได้ทํา เราไม่ได้ทําอะไรเลย เราบิณฑบาตเป็นวัตร แต่สิ่งที่กระทํา ผู้ให้ เราไม่ได้ทําอย่างนั้น ถ้าจะทําอย่างนั้น

ถ้าพูดอย่างนี้แล้วพูดถึงสังคม สังคมพระที่เวียนเทียนน่ะ ที่เวียนเทียนที่นั่งอยู่นั่นน่ะ นั่นเขาตั้งใจเลย แล้วพระพวกนั้นมันไม่ได้คิดเลยมันเป็นอาบัติข้อไหน ไอ้พระที่เวียนเทียน ไอ้พระที่นั่งอยู่ตามร้านค้านั่นน่ะ ไม่เห็นเป็นอาบัติข้อไหนเลย

แต่เวลาเราจะเอาความจริง จะเป็นพระดี พระจะดี พระจะดีก็ต้องมีธรรมวินัย เป็นพระดีไง พระจะดี เรามีเจตนาที่ดี สิ่งที่ดี เวลากิเลสมันปลิ้นปล้อน กิเลสมันอ้างอิง ทําให้เรางงไปหมดน่ะ อย่างนั้นถ้าเรามีการศึกษา ศึกษาอย่างนี้ ไม่เป็น ไม่เป็นอาบัติปาราชิก

“แล้วถ้าเป็นอาบัติ อาบัติอะไร”

ถ้าพูดถึงถ้าไปร่วมมือกัน เขาเรียกโลกวัชชะ โลกเขาติเตียนน่ะ โลกเขาติเตียน โลกเขาติฉินนินทา สิ่งนี้ถ้าทําบ่อยๆ เป็นอาจิณ ไม่ดีมาก ไม่ดี ทําให้ศาสนาคลอนแคลน

แต่ถ้าเราจะเป็นพระดี พระจะดีต้องศึกษาต้องค้นคว้าของเรา กรณีอย่างนี้ไม่มี ไม่เป็นอาบัติสิ่งใดเลย ไม่เป็นอาบัติสิ่งใด แต่ว่ากิเลสของเรามันสงสัยเอง พอสงสัยขึ้นไป ถ้าสงสัยก็เป็นอาบัติ อาบัติเป็นเพราะอาบัติ อาบัติเพราะเราทําความผิด อาบัติเพราะลังเลสงสัยแล้วฝืนทํา สิ่งที่มันเป็น แล้วมันไม่เป็นสิ่งใดก็ไม่เป็นสิ่งใดทั้งสิ้น

“๑/๒. หากเจอกรณีที่ดังกล่าวมานี้ในครั้งต่อๆ ไป เราควรปฏิบัติอย่างไรจึงจะเหมาะสมครับ บอกเขาให้จ่ายตังค์ก่อน หรืองดรับบิณฑบาตของเขาไปเลย”

สิ่งนี้ที่พูด เราก็รับของเขา เรารับของเขา ถ้าเจอกรณีอย่างนี้ แต่ว่าเราไม่เจอบ่อยๆ หรอก เวลาเราธุดงค์กันไป เราเที่ยวกันไป มันอยู่ในป่าในเขา เขาเก็บเอาหัวไร่ปลายนามาใส่บาตร ของที่เขาหามาใส่บาตร แล้วอย่างเช่นเวลากิจนิมนต์ เขาบอกว่าห้ามบอก ห้ามบอกว่านิมนต์แล้วจะไปฉันอะไร เพราะอะไร มันเป็นการเจาะจง

การตาย เนื้อสามส่วน หนึ่ง ไม่ได้ยินไม่ได้ฟัง ไม่รู้ไม่เห็น ไม่ได้เจาะจงเพื่อเรา ฉันได้ เนื้อบริสุทธิ์ แต่ถ้า “พรุ่งนี้ไปฉันบ้านกระผมนะ กระผมจะทําแกงไก่ให้ฉัน” เจาะจง เรารับรู้ เป็นอาบัติทุกคํากลืนเลย เพราะไก่ตัวนั้นตายเพราะเรา

ฉะนั้น เขานิมนต์ ดูสิ เวลาเขานิมนต์พระไปฉันที่บ้าน เขาจะไม่บอกว่าไปที่บ้านจะได้อาหารอะไร เพราะว่าไม่เจาะจง ไม่สิ่งใดทั้งสิ้น แล้วเวลาคน คนไปตลาดเขาไปซื้อเนื้อซื้อไก่มาทําอาหาร เขาบอกว่า “พระฉันแล้ว บาปอยู่ที่คนทํา กรรมอยู่ที่คนกิน พระกิน พระก็กรรมหมดเลย”

แสดงว่าถ้าไม่มีพระ ตลาดจะไม่มี ตลาดเขาทํามาเพื่อจะขายให้พระ ถ้าที่ไหนมีพระ ตลาดจะยิ่งใหญ่ ถ้าไม่มีพระ ตลาดจะยุบยอบ...ไม่ใช่ ตลาดเขามีเพื่อสังคม แล้วสังคมเขาก็ดํารงชีพกัน พระอาศัยสิ่งนี้อยู่ ฉะนั้น สิ่งนี้ไม่ได้ยินไม่ได้ฟังทั้งสิ้น

เวลาคนที่เขาจะหาเรื่องยุแยงตะแคงรั่วพูดไปเรื่อย ไอ้พระใหม่ๆ ก็งงนะ “บาปอยู่ที่คนทํา กรรมอยู่ที่คนกิน”

อ้าว! คนกินน่ะกินปฏิสังขาโยนะ ปฏิสังขาโย ของเน่าเปื่อย ของบูดเน่า มีด้วยสติด้วยปัญญาทั้งนั้น คนกินน่ะ คนกินด้วยการปฏิสังขาโย พิจารณาก่อนฉัน พิจารณาแล้วว่าสิ่งนี้มันเป็นของเน่าของบูด ของที่ได้มา

เวลาพูดก็พูดกันไปไง มันเป็นโวหารน่ะ มันก็พูดอย่างนั้นน่ะ ถ้าพูดอย่างนั้น มันก็เป็นอย่างนั้นไป แต่ถ้าเราไม่รับรู้ ไม่ได้สิ่งใดทั้งสิ้น มันไม่มีเจตนาอะไรทั้งสิ้น รักษาหัวใจของตน เห็นไหม

ที่ว่าธรรมวินัย วินัยเยอะแยะไปหมด พระจะสึกในสมัยพุทธกาล มาหาพระพุทธเจ้าไง พระพุทธเจ้าบอกว่า “ถ้าศีลข้อเดียวรักษาได้ไหม”

“ได้”

รักษาใจตัวเดียว เราไม่มีเจตนา เราคิดแต่เรื่องดีๆ เลย เวลาถามอย่างนี้ ตอนนี้คิดเรื่องดีๆ หมดเลย เวลาเราตอบไปแล้ว ทีนี้ไม่มีทางออกแล้ว สึกดีกว่า มันมีต่อรองน่ะ กิเลสมันต่อรองทั้งนั้นเลย ต่อรองเรานี่แหละ

ฉะนั้น ถ้าเราจะไปเจอเหตุการณ์แบบนั้น เขาจะไปเจอเหตุการณ์แบบนั้นอีก แต่มันไม่เจอบ่อยๆ หรอก ถ้าเราจะเจอนะ เราไม่รับรู้ทั้งสิ้น ภิกขาจารไง ทอดสายตาลงตํ่า เราเดินไปบิณฑบาต เขานิมนต์เราเอง เขาไม่นิมนต์ เราก็ผ่านไป เพราะเราเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง แล้วเลี้ยงชีพไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติ เราจะต้องประพฤติปฏิบัติ เราต้องมีศีลสมบูรณ์ เราต้องทําสมาธิของเรา เราต้องฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา

เราต้องฝึกหัดใช้ปัญญานะ ให้ปัญญามันเกิดขึ้น ให้เป็นบุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล งานของเรายังอีกเยอะแยะมหาศาลเลย งานของเราที่จะประพฤติปฏิบัติเข้าไปเพื่อต่อสู้กับกิเลสของเราน่ะ งานของเราไม่ใช่บิณฑบาตเลี้ยงปากอย่างเดียวหรอก งานของเราแค่ไอ้บิณฑบาตเลี้ยงปากนี่ โอ้โฮ!

ครูบาอาจารย์ท่านไม่คิดเรื่องนี้เลย หลวงตาท่านธุดงค์ไปท่านไปหาบ้านน้อยๆ หลังสองหลังพอ เพื่อไม่ให้เขามากวนเรา หาคน หาพอมีแต่ข้าวเปล่าๆ สิ่งใส่มาพอดํารงชีพได้ จบแล้ว ไม่ได้คิดเรื่องหวังมีความสุขเพราะการกินเลย ไม่ได้หวังความสุขเพราะการกิน เพราะการอยู่สุขสบาย ไม่ได้หวังเลย หวังอย่างเดียวเท่านั้นน่ะ หวังพยายามฝึกหัดขึ้นมาให้เกิดศีล เกิดสมาธิ เกิดปัญญาในหัวใจ อันนั้นจะเป็นอย่างนั้น

นี่พูดถึง “ถ้าต่อไปเจอข้างหน้าจะทําอย่างไร”

นี่ถามไปข้างหน้าเลย ถามอนาคตเลย

“๒. หากเราเดินบิณฑบาตไปแล้วมีโยมนิมนต์ให้หยุดรอหน้าบ้าน สักพักหนึ่งได้ยินเสียงเขาตีไข่เจียวไข่ ไม่นานนักเขาก็เอาข้าวมาใส่บาตรเราพร้อมกับถือข้าวและไข่เจียวอุ่นๆ”

อ้าว! ก็จบไง ก็จบ ก็เขาทําของเขา ทําซึ่งๆ หน้าเลย เพราะอะไร เพราะว่าถ้าเป็นบ้านนอกมันไม่มีสถานที่ซื้อขาย เขาก็ทําของเขาอย่างนั้น ใส่มาแล้วก็จบ แค่นี้ก็จบ

แต่นี้มันข้อ ๒/๑. เราสามารถรับบิณฑบาตที่เขาใส่ได้แล้ว หากรับแล้วนํามาฉันจะเป็นอาบัติประการใด เพราะเคยศึกษามาจากประวัติหลวงปู่ตื้อที่เณรพรากชีวิตไก่

ถ้าพูดถึงหลวงปู่ตื้อนะ หลวงปู่ตื้อเป็นครูบาอาจารย์ที่ท่านมีอนาคตังสญาณ หลวงปู่ตื้อท่านพูดถึงบ่อยว่าท่านปฏิเสธเรื่องการรับบิณฑบาตหลายคราว ท่านบอกว่าท่านรับไม่ได้ ท่านรับไม่ได้เพราะว่าเนื้ออันนั้น คือว่าสัตว์อย่างนั้นมันมีสายบุญสายกรรม มันมีการพาดพิงกันมา แต่ด้วยญาณของท่าน ด้วยความเห็นของท่าน ฉะนั้น ถ้าหลวงปู่ตื้อ เรายกประเด็นไว้ว่า เพราะท่านมีคุณธรรมในใจของท่าน

อย่างของเรา เราไม่มีคุณธรรมได้ขนาดนั้น เราก็ต้องถือหลักกฎหมาย ถือหลักธรรมวินัยนี้เป็นที่ตั้ง ถ้าถือหลักธรรมวินัยนี้เป็นที่ตั้ง เราบอกว่าหลวงปู่ตื้อท่านทําอย่างนั้น แล้วเราจะทําอย่างนั้น

หลวงปู่ตื้อท่านทํา อย่างเช่นกรณีอย่างนี้นะ กรณี กปฺปิยํ กโรหิ ผลไม้ที่แก่ เมล็ดที่มันงอกได้ ถ้าเขาใส่บาตรมา แล้วถ้าเราไปฉัน เราไปขบเม็ดให้แตกอย่างนี้ เราเป็นอาบัติปาจิตตีย์

อาบัติปาจิตตีย์ เพราะภิกษุพรากของเขียวเป็นอาบัติปาจิตตีย์ แต่เมล็ดพันธุ์มันจะเกิดต่อเนื่องได้ มันยังมีชีวิตอยู่ เห็นไหม เพราะว่ามีพระสมัยพุทธกาลฉันถั่วเขียวต้มนํ้าตาล ฉันถั่วเขียวแล้วไปถ่าย พอถ่ายแล้วเม็ดถั่วเขียวมันไปเกิดอีก ตั้งแต่นั้นมาท่านบอก โอ้โฮ! มันมีชีวิต ก็เลยรังเกียจ ใครต้มถั่วเขียวมา ท่านจะไม่รับ พอคนที่เขาทํามาเขาก็เสียใจ ไปรายงานพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าเรียกพระไปว่า “ทําไมเธอทําอย่างนั้น”

“ก็ข้าพเจ้าเคยกินถั่วเขียวแล้วถ่ายแล้วมันยังเกิดได้ ข้าพเจ้ารังเกียจว่ามันยังมีชีวิต”

พระพุทธเจ้าบอก “ถ้าอย่างนั้นให้ทํา กปฺปิยํ กโรหิ”

พืชคาม ภูตคาม พืชคือทําให้สิ่งพรากของเขียวได้ ภูตคาม คือสิ่งมีชีวิต เมล็ดที่มันเกิดได้ เราไปทําลายชีวิตของมัน เราก็ต้อง กปฺปิยํ กโรหิ

นี้คําว่า “กปฺปิยํ กโรหิ” ถ้ามันเป็นผลไม้ที่แก่ เขาก็ กปฺปิยํ กโรหิ ยอดผัก ผักบุ้ง ยอดมันไม่เกิด ทําไมต้อง กปฺปิยํ ล่ะ แล้วอย่างเมล็ดที่มันอ่อน สิ่งที่มันยังไม่เกิดเป็นสิ่งที่มีชีวิตได้ มันไม่ต้องกปฺปิไง ทีนี้คําว่า “กปฺปิ” มันก็ต้องดูว่าสมควรไม่สมควร ถ้าไม่สมควร ไปกปฺปิสิ่งที่ไม่เป็นจริงก็เหมือนกับเรามุสาอีกน่ะ มันต้องฝึก มันต้องรู้ของมันไง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีอนาคตังสญาณ ของหลวงปู่ตื้อ ท่านรู้ของท่าน ท่านเห็นของท่าน ท่านก็ปฏิเสธของท่านได้ แต่ของเรา ถ้าเราไม่มีอย่างนั้น นี่เขาพูดถึงหลวงปู่ตื้อไง ไอ้นี่เขาบอกว่า เพราะสามเณรไปพรากชีวิตไก่แล้วทําอาหารมาให้ท่าน

แต่ของเรามันไม่ใช่ มันเป็นแค่ไข่เจียวไง ถ้ากรณีอย่างนี้ กรณีไข่ เขาเทาะไข่มามันสะอาดบริสุทธิ์เลยเนาะ เพราะไข่มีเชื้อ มันยังมีตัวได้ แต่เราไม่ได้ทํา

วินัยกรรมนะ เขาต้องทําต่อหน้า เวลา กปฺปิยํ กโรหิ เวลาโยมเขารู้มาก รู้วินัยมาก เขาก็เลยเอาผลไม้แล้วปาดไว้เลยนะ ทําลับหลังน่ะ ทําลับหลัง วินัยเขาให้ทําต่อหน้า เพราะอะไร เพราะพระรังเกียจ พระรู้ว่าของมันจะเกิดได้ ต้องทําให้เห็น ทําให้เข้าใจ ก็วินัยกรรม วินัยกรรมต้องทํากันซึ่งหน้า ลับหลังทํามันไม่มีผลไง แต่เขาก็ปาดกันมาอยู่

ไอ้นี่พูดถึงเวลาคนศึกษาไปแล้วไง เขาเรียกวินัยกรรม มันจะเกิดได้ต่อเมื่อทําต่อหน้าภิกษุองค์นั้น แล้วพอต่อหน้าพระที่ให้เห็นนะ

ไอ้นี่เขาเตรียมของเขามา นี่พืชคาม ภูตคาม ไอ้นี่ไข่ที่มีชีวิตไง ตีไข่มา แล้วว่าพระพรากชีวิตไก่

เราจะบอกว่า ตั้งสติไว้ แล้วสิ่งที่ผ่านมาแล้ว สิ่งใดถ้าทําแล้วผิดพลาด เราก็ปลงอาบัติ ปลงอาบัติแล้วเราก็มาภาวนาของเรา อย่าไปฟุ้งซ่าน ถ้าอย่าไปฟุ้งซ่าน ฟุ้งซ่านมันเป็นนิวรณธรรม ๕ ความฟุ้งซ่าน ความลังเลสงสัยต่างๆ มันเป็นนิวรณธรรม ศึกษาแล้วให้ปล่อยวาง ทําความเข้าใจแล้วให้ปล่อยวาง

ถ้ามันเป็นความผิด ถ้าเป็นความผิด เราลงใจว่าเป็นอาบัติ เราปลงอาบัติ จบ ถ้าเราลงความผิดว่า สิ่งที่เขาทํามา เขาตีไข่มา เขาใส่ไข่มา ถ้ามันเป็นอาบัติ หนึ่ง เราไม่ฉัน เขาใส่มานะ เราไว้ข้างบาตร เวลาจะฉัน เอาไว้ข้างบาตร ถ้าเราไม่ได้ฉัน ไม่เป็นอะไรเลย แต่ถ้าเราฉันแล้วมันจะเป็น

เวลาธุดงค์ไปมันจะมีประสบการณ์อย่างนี้ ถ้าเราไปอยู่ในป่า แล้วของนี้จําเป็นจะต้องอาศัยคฤหัสถ์ทําวินัยกรรม ถ้าทําไม่ได้ วางไว้ คือเราเสียสละไง คืออยากก็อยาก แต่มันไม่กิน ไม่กินไม่ใช่เพราะไม่อยากกินนะ อยากกิน แต่กินไม่ได้ เพราะเป็นอาบัติ วางไว้ เพราะไม่มีใครทําให้ แต่ถ้ามันมีคนทําให้ ทําให้จบ ถ้ามันมีความชํานาญจะแก้ตรงนี้ได้ ถ้าไม่มีความชํานาญนะ ปลงอาบัติซะ แล้วจบ

พูดถึงว่า ข้อ ๒/๑. ถ้าบิณฑบาตมาแล้ว ถ้าเขาใส่ให้มาแล้ว แล้วเรามาทราบ หากเรานํามาฉันจะเป็นอาบัติหรือไม่ประการใด เพราะว่ามันเป็นไข่ไก่ ไม่ใช่ตัวไก่ ไม่แน่ใจ

เขาว่าเขาไม่แน่ใจนะ กรณีอย่างนี้ อย่างว่าที่พูดเมื่อกี้นี้ คนว่ายนํ้าเป็นจะทําจะแก้ไขสิ่งใดได้ ถ้าคนว่ายนํ้าไม่เป็น เราก็พยายามของเรา เพราะเขาบอกเขาเป็นพระใหม่ เพิ่งบวชใหม่ กรณีสงสัยก็สงสัย ก็วางไว้ สงสัยแล้ววางไว้ ถ้ามันเป็น ปลงอาบัติ แล้วเราศึกษามีประสบการณ์ เดี๋ยวกรณีนี้มันจะผ่านไป

“๒/๒. กรณีญาติโยมนําไข่ไก่เจียวนั้น ถ้าว่าเป็นปาณาติปาตาหรือไม่ประการใด กราบขอเมตตา”

ใครเป็นปาณาฯ ไม่ได้เป็น มันไม่ได้เป็น เขาไม่ได้เป็นของเขา เพราะของอย่างนี้ เพราะทางวิทยาศาสตร์ ทางการศึกษาของเรา ถึงเข้าใจว่าไข่มีเชื้อและไข่ไม่มีเชื้อ ทีนี้เขาเป็นฆราวาส ฆราวาสเขาถือศีล ๕ ศีล ๕ ปาณาติปาตา ทําให้ตกล่วงหรือไม่ นั้นมันเป็นตัวของเขา...ไม่เป็น เพราะทางโลกเขาถือว่าไข่ เพราะเขารู้ไม่ได้ว่ามีเชื้อหรือไม่มีเชื้อ เพราะว่าเขาซื้อไข่มาจากตลาด แล้วตลาดของเขา เขาก็กินของเขามาอยู่อย่างนั้น

ถ้าว่าเขาเป็นปาณาติปาตาหรือไม่

อันนี้เราจะไปถือศีลแทนโยมแล้ว โยมเขาเป็นโยมของเขา โยม ถ้าโยมนะ เป็นศีลของเขา เป็นศีลของเขา เป็นบุญกุศลของเขา เป็นเจตนาของเขา ถ้าเขาทําคุณงามความดีของเขา เขาจะได้บุญกุศลของเขา เขามีเจตนาที่ดี เขาเห็นพระมา เขาอยากทําบุญของเขา เขาไม่มีสิ่งใดจะทําใส่บาตรให้ได้ เขามีไข่อยู่ในบ้านของเขา เขาเอาไข่ในบ้านของเขามาทอดใส่ให้พระ เจตนาเขาสะอาดบริสุทธิ์

เจตนาเขา เขาเห็นพระผ่านมา เขามีเจตนาที่ดี แล้วเขาหวังบุญ หวังเห็นพระธุดงค์มานี่ สงสัยพระธุดงค์มานี่ บิณฑบาตมาแถวนี้คงจะไม่ได้อะไรเลย คงจะอดอยากแน่ๆ เรามีเจตนาที่ดี จะทําความดีใส่ให้กับพระองค์นี้ พระองค์นี้ ถ้าเขามีเจตนาที่สูงกว่านี้นะ เขาเห็นว่าพระสงฆ์เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เขาเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาเป็นบริษัท ๔ เขาพยายามจะรักษาศาสนาไว้ เขาทอดไข่มาให้พระสงฆ์นั้น เพราะเขาเคารพในพระพุทธเจ้า เขาทําเพื่อพระพุทธเจ้า เขาไม่ได้ทําเพื่อพระสงฆ์องค์ที่เดินมานี้ เพราะพระสงฆ์องค์ที่เดินมานี้พระสงฆ์โง่ๆ เขาจะทําเพื่อพระพุทธเจ้านู่นน่ะ

จิตใจของคนนะ อย่าดูถูกนํ้าใจคนนะ นํ้าใจของคนยิ่งใหญ่ ถ้าหัวใจที่ยิ่งใหญ่ ยิ่งใหญ่มหาศาลเลย เขา จิตใจของเขา เขามองไกลขนาดไหน เขาเห็นถึง ๓ โลกธาตุ ในสมัยพุทธกาลมีเยอะแยะ พระไปอยู่ที่ไหน ให้แม่ชีสอนน่ะ ให้แม่ชี ให้ฆราวาสสอนน่ะ ดูสิ เวลาพระไปบิณฑบาต อนาถบิณฑิกเศรษฐี อนาถะเขาเป็นพระโสดาบัน เขาใส่บาตร หัวใจเขายิ่งใหญ่

ไอ้นี่เราบอกว่าเขาจะเป็นปาณาติปาตา ไอ้นี่เลยกลายเป็นตํารวจเลย ตํารวจศาสนาไปคอยเช็กเลย โยมผิดศีลหรือเปล่า โยมทําผิดศีลหรือเปล่า ถ้าโยมทําผิดศีล ห้ามใส่บาตรฉันนะ ฉันเป็นพระบริสุทธิ์นะ ธรรมวินัยเขาเอาไว้จับผิดเรา เขาเอาไว้ดูแลตัวเรา

ฉะนั้นถึงบอกว่า “กรณีอย่างนี้ที่โยมเขาทอดไข่มาถือว่าเขาเป็นปาณาติปาตาหรือไม่ กราบเมตตาหลวงพ่อด้วยครับ”

เราบอกว่า พระจะดีเนาะ พระเราจะดี เราต้องมีศีลมีธรรม พระจะดี แต่ถ้าเรามีการศึกษา แล้วเรามีครูบาอาจารย์เป็นแบบอย่างเสียหน่อยหนึ่ง แต่ถ้ากรณีนี้เวลาเราจะศึกษาสิ่งใด เราก็บอกว่าเรารู้แล้วๆ แต่พอจะไปทํา ทําไม่ถูกสักอย่าง

แต่ครูบาอาจารย์ของเราฝึกมาตลอดนะ ตั้งแต่เป็นปะขาว ปะขาวให้กปฺปิอย่างนี้ ให้ประเคนของอย่างนี้ พระทําได้ พระทําไม่ได้ สิ่งใดพระทําได้ ให้พระทํา ถ้าสิ่งที่พระทําไม่ได้ เราต้องทําหน้าที่ของเรา นี่เวลาเขาฝึกหัดอย่างนี้ ครูบาอาจารย์ถ้าเอาฆราวาสมาฝึกหัด ฝึกหัด พอเป็นแล้วท่านส่งขึ้นไปอุปัฏฐากหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านส่งไปฝึกหัด

จะอุปัฏฐากพระต้องฝึกหัดเลยว่า มันเหมือนกฎหมาย เราต้องรู้กฎหมายว่าทําได้หรือทําไม่ได้ สิทธิเขาทําได้แค่ไหน สิทธิทําไม่ได้ ถ้าปล่อยให้ท่านทํา ท่านเป็นอาบัติ ท่านก็ฝืนทําของท่านไปเพราะว่าท่านจําเป็นต้องทํา แต่ถ้าเราไปทําแทนท่าน ท่านก็ไม่เป็นอาบัติ เราก็ได้บุญกุศล เราทําได้เพราะเราเป็นฆราวาส เรามีศีล ๕ ท่านมีศีล ๒๒๗ มันต้องฝึก พอฝึกแล้วมันจะรู้เลยนะ รู้เลย มันเป็นหน้าที่เลย ทําตามหน้าที่ไปเลย แล้วต่างคนต่างส่งเสริมกัน ต่างคนต่างเจริญ

ฉะนั้น เหมือนกัน โยมเขาทําของเขาถูกของเขาหมด เขาหัวใจที่ยิ่งใหญ่ด้วย เขาเห็นพระธุดงค์โง่ๆ มาองค์หนึ่ง เขาอุตส่าห์ทอดไข่ให้พระ พระยังเก็บไว้จนป่านนี้ ไม่รู้ว่าไปเจอเขาตั้งแต่เมื่อไหร่ แสดงว่าความสงสัยนี้มันรบกวนใจมานานถึงได้เขียนมาถาม

ฉะนั้น เราบอกว่า เป็นกรณีปลีกย่อย เป็นกรณีเบสิกมากเลย แต่เรื่องกิเลสนี้มันไม่เบสิกกับใครเลย กิเลสมันจะทําลายหัวใจคน มันทําลายหมดน่ะ ขนาดเป็นพระธุดงค์นะ ธุดงค์ออกไปเพื่อความสงัดความวิเวก แต่เวลาเขาทําสิ่งนั้นมามันเรื่องของเขา

นี่พูดถึงว่า ถ้าครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลาไปแล้ว มันออกไปแล้วนะ สิ่งต่างๆ ไปเจอ มะขามป้อมตกอยู่ในป่า เวลาไปเจอผลไม้ในป่า นํ้าปานะ โอ้โฮ! มันยังอีกเยอะเลยนะ แล้วทําปานะ สิ่งที่สุกด้วยไฟได้ สิ่งที่สุกด้วยไฟไม่ได้ สิ่งที่สุกด้วยไฟมันก็เป็นอัฐบาน ถ้านํ้าปานะ นํ้าปานะเช้าชั่วบ่ายมันเป็นอัฐบาน เพราะถ้ามันเลยนั้นไปจะเป็นเมรัย แต่ถ้าเป็นอัฐบาน อัฐบานมันสัตตาหกาลิก มันได้ ๗ วันไง ถ้ามันสุกด้วยไฟ สุกด้วยไฟ ไม่สุกด้วยไฟ แล้วนํ้าผลไม้สด โอ๋ย! ยังอีก

ถ้าเป็นพระกรรมฐาน เป็นครูบาอาจารย์ เพราะชีวิตพระต้องใช้ชีวิตทั้งชีวิต แล้วมีผู้ศรัทธา มีผู้ที่เขายกย่อง จะมีสิ่งใดเข้ามาสัมพันธ์กับพระเยอะมาก พระอานนท์ถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ต่อไปองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไปแล้ว จะมีผู้หญิงเข้ามาเกี่ยวพันกับพระเยอะมากเลย จะให้ทําอย่างไร”

“ไม่รู้ไม่เห็นนั่นแหละดี ไม่รู้ไม่เห็นน่ะดี”

“แต่จําเป็นล่ะ เพราะเขาเป็นญาติเป็นพี่เป็นน้อง เขาเป็นญาติกัน เป็นแม่เป็นลูกกัน เขาจะมาเยี่ยมพระ ทําอย่างไร”

“ให้ตั้งสติไว้ พูดกับเขาอย่าให้เกิน ๗ คํา ถ้าจะคุยกับเขา ต้องให้มีบุคคลที่ ๓ อยู่ด้วย ห้ามอยู่ด้วยกันตัวต่อตัว”

นี่ไง พระพุทธเจ้าสั่งไว้หมด สอนไว้หมด ถ้าศึกษาไปๆ เวลาไปแล้วมันจะรู้ ถ้ามันเป็น มันมีบุคคลที่ ๓ ถ้าอย่างนี้อยู่ด้วยกัน เพราะอะไร มันไม่ลับหูลับตาไง พอลับหูลับตาขึ้นมา มันจะทําตามใจมันแล้ว นี่พูดถึงว่าเวลาศึกษาให้ศึกษาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ฉะนั้น พูดถึงพระจะดี พระจะดีก็ต้องขวนขวายในสิ่งที่ดี เราเห็นด้วย เราเห็นว่าเป็นปัญหาพื้นๆ มากเลย เป็นปัญหาที่ไม่ใช่ปัญหา แต่ก็ตอบมาเกือบจบแล้ว จบ

ถาม : เรื่อง “กราบขอขมาหลวงพ่อค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ลูกขอโอกาสกราบขอขมาหลวงพ่อ เนื่องจากลูกได้นอนฟังเทศน์จากหลวงพ่อทางเว็บไซต์ ที่ทําไปด้วยความโง่เขลาเบาปัญญาโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ จึงกราบขอขมาหลวงพ่อ ณ ที่นี้ด้วย ขอหลวงพ่อจงอดโทษให้แก่ลูกด้วย ด้วยความสํารวมระวังตลอดไป

ตอบ : สาธุ การสํานึกผิด การขอขมาลาโทษ มันเป็นเรื่องเวลามหาปวารณา เวลาพระอยู่จําพรรษากัน ออกพรรษาแล้ว มหาปวารณานี่แทนอุโบสถเลย แทนการสวดปาฏิโมกข์ เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่นชมกับผู้ที่ทําผิดแล้วสํานึกผิด คนที่ทําผิดแล้วสํานึกผิด พระพุทธเจ้ายกย่องมากเลย สิ่งที่สังคมเรามีปัญหากันเพราะคนทําผิดแล้วไม่ยอมรับผิด ถ้าใครทําผิดแล้วยอมรับผิด พระพุทธเจ้าสาธุ เพราะพระพุทธเจ้าชื่นชม พระพุทธเจ้าให้มีวันมหาปวารณานะ

มหาปวารณา เวลาพระจําพรรษากัน ๓ เดือน พระมาอยู่ด้วยกัน มันต้องมีกระทบกระเทือนใจกันบ้าง ถ้ามีการกระทบกระเทือนใจกันบ้าง วันออกพรรษาให้ทําการปวารณา ขอโทษขอโพยกันไง ผู้ที่ทําผิดแล้วสํานึกผิด เพราะเขาจะได้แก้ไข

สังคมเราที่มีปัญหากันอยู่นี่เพราะว่าผู้ที่ทําผิดแล้วไม่ยอมสํานึกผิด เพราะทําผิดแล้วถือทิฏฐิมานะจะเอาชนะคะคานกัน จะเอาความผิดนั้นเอาชนะความถูกต้อง แล้วคนที่เขามีความถูกต้องเขามีความดีของเขา เขาก็มีความละอายแก่ใจ เขาสํารวมระวังของเขา นี่พูดถึงสังคมนะ

ฉะนั้น สังคม เวลาผู้ที่ทําผิดแล้วสํานึกผิด อริยวินัย วินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายกย่อง ใครบ้างไม่ทําผิด ใครบ้างไม่คิดผิด กิเลสเต็มหัวใจ คิดผิดทั้งนั้นน่ะ แล้วถ้าวันไหนมันคิดถูกต้องคิดดีงามขึ้นมา เราทําไมไม่กล้าปล่อยวางล่ะ

สิ่งที่มันปล่อยวางกันไม่ได้เพราะมันเกิดทิฏฐิมานะไง ฉันคิดแล้วฉันต้องถูก ฉันทําแล้วฉันต้องดี หัวโขนฉันใหญ่ มันคิดแล้วมันก็มีทิฏฐิมานะกันไป มันก็เลยทําให้สังคมมีแต่ความกระทบกระเทือนกัน

แต่ถ้าใครคิดได้แล้ว ใครสํานึกผิดแล้วนะ ขอขมาลาโทษ สาธุ มันเป็นการเปลี่ยนแปลงไง มีการเปลี่ยนแปลง มีการวิวัฒนาการ หัวใจที่มันมีการวิวัฒนาการ มีการเปลี่ยนแปลง หัวใจนี้มันจะพัฒนาขึ้น พอพัฒนาขึ้น นี่การประพฤติปฏิบัติ หัวใจของคน หัวใจของคนมันจะพัฒนาขึ้นดีมาก

นี่พูดถึงว่าโดยสังคมโดยทั่วไปนะ เราไม่ได้พูดถึงคนถาม เพราะเราไม่รู้ว่าโยมนอนฟังหรือไม่นอนฟัง เราไม่ได้ถือโทษโกรธใครทั้งสิ้น เพราะเราไม่ได้ฟังด้วย แต่ถ้าโยมคนฟัง เพียงแต่ว่า ถ้าใจมีวิวัฒนาการแล้ว เพราะเราเคยอยู่กับหลวงตามาไง หลวงตาท่านบอกว่า ถ้ามีการสํารวมระวัง เหมือนกับเราเปิดใจเต็มที่ สิ่งใดเข้ามาเราจะได้ประโยชน์มหาศาลเลย แต่ของเราฟังเฉพาะ หรือเราเอาแต่สิ่งที่ชอบใจ ท่านบอกว่าสิ่งนั้นไม่ดี

ฉะนั้น เวลาฟังธรรม เขาบอกให้ลง เคารพธรรม เราอยากได้คุณธรรม ถ้าเราเคารพคุณธรรม เห็นไหม เราเคารพไง คือเราเคารพ เราทําด้วยความเคารพนบนอบ เราเปิดกว้าง มันมีโอกาสมหาศาลเลย แต่เราเลือกเฉพาะ เฉพาะที่ชอบใจ เฉพาะที่เราคิดว่าถูก แต่มันผิด ของที่ถูก เราทิ้งไปเลย เราเอาสิ่งที่ผิดๆ ใส่หัวใจของเรา นี่เราอยู่กับครูบาอาจารย์มา เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดอะไรมันฝังใจมาก

ฉะนั้น ครั้งที่แล้วโยมถามมาเรื่องการนอนฟังเทศน์ เราก็บอกว่านอนได้ เพราะในสมัยปัจจุบันนี้ เพราะในสมัยปัจจุบันปัญญาชนนะ แหม! มาฟังเทศน์นี่ก็นับว่าเก่งแล้วนะ พูดมากไม่ฟังนะ พูดมากไม่ฟังเลย ฉะนั้นบอกว่าได้ ได้ ให้มันฟังก่อน แต่พอฟังไปแล้วมันจะคิดได้เอง

ถ้าเราเคารพเราบูชานะ คิดดูสิ เราเคารพพ่อแม่เรา โอ้โฮ! พ่อแม่เราประเสริฐมากเลย เราไม่เคารพพ่อแม่เรา พ่อแม่ก็เป็นพ่อแม่อยู่นั่นน่ะ แต่ที่มันเป็น เป็นเพราะความไม่เคารพอันนี้ เพราะความไม่เคารพมันเลยไม่ดูแล แต่เพราะความเคารพมันถึงดูแล ถ้าเราเคารพปั๊บ โอ้โฮ! มันจะยิ่งใหญ่

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเคารพธรรม เขาจะได้ธรรมไง แล้วลองเคารพสิ นั่งฟังนะ นั่งด้วยความตั้งใจ โอ้โฮ! มันจะได้ประโยชน์มาก ทําอะไรด้วยความเคารพ ทําอะไรด้วยเจตนาที่ดี เราจะได้ผลดีๆ ทั้งนั้นน่ะ อันนี้พูดถึงว่าถ้าเราอยู่กับครูบาอาจารย์มาแบบนี้

แต่ในสังคมถามเรานะว่า นอนฟังธรรมได้ไหม

ได้ ได้ ได้ ได้เลย ให้มันฟังก่อน แล้วพอมันสูงขึ้นๆ มันคิดได้เอง คนเราจะคิดได้ระลึกได้ คิดได้ระลึกได้ อริยวินัย ผิดแล้วรู้ว่าผิด แก้ไขดัดแปลงตนเอง จิตใจมันจะพัฒนาขึ้น จิตใจมันจะดีขึ้น ถ้าจิตใจมันดีขึ้นนะ อันนี้ประเสริฐ พระพุทธเจ้าสรรเสริญนะ นี่พระพุทธเจ้าสรรเสริญ

ฉะนั้น ที่เขาเขียนมานี่เขียนมาขอโทษนะ เราไม่ถือโทษโกรธใครทั้งสิ้น เพราะว่าเวลาทํา ทําตามหน้าที่ หลวงตาท่านพูดบ่อย เวลาท่านเทศนาว่าการ ท่านบอกท่านทําหน้าที่ของท่าน จบหน้าที่ของท่านแล้วเป็นหน้าที่ของผู้ฟัง หน้าที่ของผู้ฟังเก็บสิ่งนั้นไปวิเคราะห์วิจัย

กาลามสูตร พระพุทธเจ้าสอนไว้ อย่าให้เชื่อ อย่าเชื่อคนพูด อย่าเชื่อคนสอน อย่าเชื่อคนที่เป็นอาจารย์เรา ท่านพูดสิ่งใดแล้วเราไปวิเคราะห์วิจัยให้หาเป็นความจริงขึ้นมา แล้วถ้าผู้ใดปฏิบัติเป็นความจริงขึ้นมา ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันประกาศขึ้นกลางหัวใจ มันประกาศขึ้นมาเอง แล้วถ้ามันประกาศขึ้นมาเองแล้วนะ ไม่ต้องไปบอกให้เขาเชื่อหรือเขาไม่เชื่อหรอก เพราะมันประกาศในหัวใจของเขาเต็มใจของเขาอยู่แล้ว เอวัง

คนเมาแล้วเที่ยวทําลายคนอื่นนะ
เมาแล้วเที่ยวหาเรื่องเขา นั่นเวลาคนเมา
เมาเสร็จแล้วนะ เมาค้างขึ้นมายังปวดหัว
นอนแล้วหัวทิ่มดินเลย ไอ้นั่นเมาค้าง
ไอ้นี่ความสงสัยยังไม่ปฏิบัติก็เรื่องหนึ่ง
ปฏิบัติมาแล้วเสร็จแล้ว เมาในอารมณ์ของตน
เมาในกิเลสตัณหาความทะยานอยาก
พอเลิกแล้วก็เมาค้างเลย
“ทําไมเป็นอย่างนั้น ทําไมเป็นอย่างนี้”
ไอ้นี่เขาเรียกว่าเมาค้าง ธรรมเมา ไม่ใช่ความจริง

๓

เมาค้าง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๐ เมษายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ปัญญาอบรมสมาธิหรือไม่”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมรบกวนขอเมตตาจากหลวงพ่อให้คําแนะนําเรื่องการปฏิบัติของผมด้วยครับ แต่จะขอเริ่มจากการปฏิบัติก่อนหน้านี้ก่อน

ก่อนหน้านี้ผมไม่เคยได้อ่านการปฏิบัติของครูบาอาจารย์เท่าไร ผมก็ปฏิบัติแบบที่ได้ยินกัน ผมปฏิบัติโดยการนั่งกําหนดลมหายใจเข้าพุท หายใจออกโธ ซึ่งพอนั่งไปได้สัก ๒๐ นาทีจะเริ่มสงบ จนใจไม่คิดอะไรแล้วก็จะเปลี่ยนเป็นพุทโธ ธัมโม สังโฆ พอเปลี่ยนได้สักแป๊บเดียวก็จะเริ่มเกิดอาการทางร่างกาย มิติเปลี่ยนไป ตัวยาวขึ้น แล้วจากนั้นผมก็เร่งคําว่า “พุทโธ ธัมโม สังโฆ” แบบรัวๆ เลย จนกระทั่งเริ่มมีอาการตัวตนหายไป ลําตัวลีบลงเหลือเท่าเส้นด้าย จนกระทั่งไม่รู้สึกถึงลําตัวทั้งหมด (แต่ลมหายใจยังไม่หาย ความรู้สึกเจ็บที่ขายังไม่หายครับ)

คําถามที่ ๑. การเปลี่ยนจากลมหายใจบวกคําบริกรรมยาวๆ มาเป็นคําบริกรรมรัวๆ ทั้งๆ ที่ยังไม่สงบอยู่ ถือว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิหรือเปล่าครับ หรือเป็นแค่ปัญญากิเลสฟุ้งซ่านก่อกวนสมาธิที่อยากให้เกิดผลกับทางร่างกายครับ

และช่วงหลังๆ ผมได้มานั่งอ่านการภาวนาของครูบาอาจารย์หลายๆ ท่าน อย่างของหลวงตาที่เน้นพุทโธ ไม่เน้นลมหายใจ ผมก็เปลี่ยนมาเป็นพุทโธอย่างเดียวเลย พอไปอ่านของพระอีกองค์หนึ่งที่เน้นเรื่องลมหายใจ ผมก็เปลี่ยนมาทิ้งคําบริกรรมแล้วเน้นลมหายใจอย่างเดียวเลย ทําไปทํามามันไม่เกิดผลเหมือนอย่างที่เคยเลย แค่สงบแบบไม่มีความคิดอื่นเข้ามา แต่ผลทางร่างกายไม่มี คราวนี้ผมก็กลับมาใช้วิธีเดิมที่เคยทํา คือเริ่มด้วยลมหายใจออกพุท เข้าโธ แล้วพอนิ่งก็ค่อยเปลี่ยนมาเป็นพุทโธ ธัมโม สังโฆรัวๆ แต่ผลก็ไม่เกิดเหมือนเดิมแล้ว

คําถามที่ ๒. ทั้งๆ ที่ตอนนั่ง ผมก็ไม่ได้มีความคิดอะไร เน้นแต่วิธีที่เลือกอย่างมุ่งมั่น แต่จริงๆ แล้วจิตใจผมฟุ้งซ่านกับการอ่านวิธีการปฏิบัติหลายๆ วิธี แล้วใจมันเลยฟุ้งซ่านโลเลอยู่ลึกๆ หรือเปล่าครับ (เรียกว่าเปลี่ยนวิธีไป เลยเขวไปเลยหรือเปล่าครับ) รบกวนหลวงพ่อให้ความเมตตาช่วยวิจารณ์หรือตบบ้องหู

ตอบ : นี่เขาพูดอย่างนั้นเลยนะ “หรือตบบ้องหูแรงๆ เลย”

ไอ้คําว่า “ให้ตบบ้องหู อยากให้วิจงวิจารณ์” เพราะทุกคนปฏิบัติแล้วก็อยากจะจิตสงบไง อยากจะได้สัมผัสธรรม เราฟังครูบาอาจารย์พูดมาเยอะ แล้วเราก็อยากได้สัมผัสบ้าง แต่ถ้าได้สัมผัสบ้าง แต่คําว่า “สัมผัสบ้าง” เขาได้สัมผัสมาบ้างแล้ว อย่างเช่นที่คําถามเขา เวลาที่ว่าเขาพุทโธของเขา พุทโธ ธัมโม สังโฆของเขา เพราะเขาว่า “ผมไม่เคยได้อ่านหนังสือเลย ผมปฏิบัติแบบที่ได้ยินๆ กันมา แล้วพอพุทโธรัวๆ ไปแล้วมันเกิดอาการไง เกิดอาการ เกิดที่ว่าตัวตนหายไป ลําตัวลีบลงเหลือเหมือนเส้นด้าย จนกระทั่งไม่รู้สึกตัวเลย” นี่เวลาเขาพูด เขาพูดอย่างนี้

ทุกคนก็คิดเลยว่ามันจะเป็นไปได้อย่างไร ถ้าลีบเหมือนเส้นด้าย คนก็ต้องตาย ไอ้นี่เวลาเราคิดแบบวิทยาศาสตร์ไง แต่ถ้าพูดถึงนักปฏิบัตินะ พอเขาพูดมาอย่างนี้เรารู้ มันเป็นความรู้สึก เวลาความรู้สึกว่าตัวเราลีบ ตัวเรายาว บางทีคนที่ตกที่สูงมันจะวืดๆๆ ไปอย่างนั้นน่ะ แล้วไม่จบสักที วืดอยู่อย่างนั้นน่ะ

ไอ้นี่ลําตัว ความรู้สึกมันเป็น ความรู้สึกมันเป็น แต่ร่างกายปกตินี่ แต่อันนั้นมันเป็นเพราะอะไร มันเป็นเพราะ “ผมไม่เคยอ่านเลย ผมไม่เคยศึกษาใดๆ มาเลย ผมปฏิบัติของผมโดยที่ผมได้ยินเขาทํากัน ผมก็ทําตาม”

เพราะมันไม่มีข้อมูลไง มันทําโดยปัจจุบันไง มันไม่มีสัญญา ไม่มีสิ่งต่างๆ แล้วพอมันเกิดขึ้น เราปฏิบัติโดยที่ไม่รู้สิ่งใดเลย แล้วปฏิบัติไปแบบไม่รู้ แต่มันรู้ขึ้นมา พอรู้ขึ้นมา อยากจะได้ พออยากได้ ทีนี้กลับมาแล้ว กลับมาอ่านประวัติหลวงตา อ่านวิธีการของหลวงตา อ่านวิธีการของพระองค์นั้นพระองค์นี้ แล้วทีนี้มันจะมาปฏิบัติ ไม่ได้อย่างนี้สักที

เวลาปฏิบัติโดยไม่รู้นี่มันเป็น เป็นเพราะอะไร เพราะมันไม่มี เหมือนกับมันไม่มีรูปแบบ มันจะเกิดอะไรขึ้นเราก็ไม่รู้ มันจะเกิดอะไรขึ้นเราไม่รู้ แล้วมันก็เกิดขึ้นสิ่งที่มันไปรับรู้นั่นน่ะ ทีนี้พอไปรับรู้ขึ้นมาแล้วมันเป็นอย่างนั้น เราอยากจะให้มันดีขึ้นไปกว่านี้หรืออยากให้มันถูกต้องดีงาม เราก็กลับมาเลย กลับมาศึกษา ศึกษามากเลย ศึกษาทางวิธีการของหลายๆ ครูบาอาจารย์เลย แล้วบอกว่ามันไม่ได้อีกเลย มันไม่ได้อีกเลย ไอ้อย่างนี้ แล้วเขาถามว่า “อย่างนี้เป็นเพราะผมลังเลหรือเปล่า ผมสงสัยหรือเปล่า”

ไอ้อย่างนี้มันยิ่งกว่าสงสัย ไอ้คนที่สงสัยก็สงสัยโดยปกติใช่ไหม ไอ้คนที่สงสัย คนที่ลังเลสงสัยเป็นนิวรณธรรม นิวรณธรรมมันปิดกั้นจิตที่สงบไง

จิตของเรา ถ้าเราทําของเรา ทางการแพทย์หรือนักวิทยาศาสตร์เขาทําสิ่งใดทางวิชาการเขาสมบูรณ์แล้ว เขาทําตามนั้นเลย ทําตามนั้นเลย ทดลองทางวิทยาศาสตร์ในห้องแล็บ ส่วนผสมของเคมีต่างๆ ผสมเลย มันจะออกมาเป็นอย่างนั้นๆ เลย

นักปฏิบัติที่มีความชํานาญกําหนดพุทโธเลย ตั้งสติเลย ถ้าสติมันทันนะ พุทโธนี่ เพราะมันต้องเป็นแบบที่ทางวิทยาศาสตร์เขาพิสูจน์นั่นแหละ ทางวิทยาศาสตร์ผสมเคมีสิ่งใด สิ่งที่ทางวิทยาศาสตร์พิสูจน์ออกมาแล้วมันต้องให้ค่าอย่างนั้นๆ ถูกต้อง

พุทโธ ธัมโม สังโฆ ลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ ถ้าถึงที่สุดแล้วมันต้องเป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ แน่นอน ถ้าผู้ที่ชํานาญนะ

ถ้าเป็นนักวิทยาศาสตร์ นักวิทยาศาสตร์ทางวิชาการเขาสมบูรณ์แล้วใช่ไหม เขาก็ทดลองโดยทางความรู้ของเขา ทีนี้เวลาปฏิบัติขึ้นมามันมีกิเลส มันมีความอยากได้ มีความสงสัย มีความวิตกกังวล มีอํานาจวาสนา มีคนทํามามากทํามาน้อย ตัวนี้ทําให้รวนหมดเลย

แต่ถ้าโดยข้อเท็จจริงนะ ถ้าเขาทําได้ เราต้องทําได้ ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ด้วยความถูกต้องดีงามนะ อย่างน้อย ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี ต้องได้พระอนาคามีเด็ดขาด

ไอ้นี่พระเราปฏิบัติอยู่ ๔-๕ แสนองค์ เหลือมาสักองค์หนึ่งไหม ไม่เหลือเลย ไม่เหลือเลย แต่ถ้าเหลือ เหลือกรรมฐาน เหลือวงพระปฏิบัติครูบาอาจารย์เรานี่

เพราะเวลาครูบาอาจารย์ ใครจะศึกษามีความรู้มากน้อยขนาดไหนไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่น ดูสิ พูดถึงมหาปิ่น น้องหลวงปู่สิงห์ ๕ ประโยค ครูบาอาจารย์ที่จันท์ฯ ดูสิ เวลาหลวงตา ๓ ประโยค แล้วเวลาหลวงตาท่านพูดถึงมหาเขียน ๙ ประโยค

ถ้ารู้สิ่งใดแล้วให้วางไว้ก่อน หลวงตาท่านไปฟังมหาเขียน ท่านเรียนมาด้วยกัน รุ่นเดียวกัน ท่านพูดเอง ลูกศิษย์เป็นกลุ่มเดียวกัน เวลาเขาจะไปทอดกฐินมหาเขียนที่กาฬสินธุ์น่ะ ท่านก็นิมนต์หลวงตาไปด้วย ไปถึงแล้วมหาเขียนท่านเทศน์ ท่านบอกเลย ตอนที่ท่านปฏิบัติอยู่ เทศน์นี่ฟังรู้เลย นี่ปริยัติ ปริยัติเขาเทศน์ออกมาทางวิชาการนี่รู้ ไอ้คนที่ปฏิบัติมามันรู้

แล้วสุดท้ายแล้วท่านเป็นเพื่อนกัน ท่านก็ส่งอาจารย์บุญมี ลูกศิษย์ท่าน เป็นเพื่อนเรานี่แหละ ไปอยู่บ้านตาด ท่านส่งลูกศิษย์ของท่านเข้าบ้านตาด แล้วท่านติดต่อกัน แล้วอาจารย์บุญมีท่านก็เอาเทปของหลวงตาไปให้ฟัง ฟังทั้งวันทั้งคืนเลย แล้วฟังทั้งวันทั้งคืน ดูสิ เวลาอาจารย์สิงห์ทองเดินจงกรม ๗ วัน ๗ คืนน่ะ

มหาเขียนท่านเดินจงกรม ขนาดป่วย ท่านยังมีราว ทําราวไว้ที่กุฏิด้วย ทําราวไว้ข้างล่างด้วย เจ็บป่วยเป็นเรื่องของร่างกาย แต่ท่านขวนขวายของท่าน ท่านพิจารณาของท่าน นี่เวลาเรียนมาแล้ว เวลาจะปฏิบัติมันต้องวางตรงนั้นหมดน่ะ

ถึงบอกว่า ที่ว่าถ้ามันจะมีเหลืออยู่บ้างก็เหลือในวงกรรมฐานเรา ถ้าในวงกรรมฐาน เพราะครูบาอาจารย์ท่านสับท่านยําของท่าน หลวงปู่มั่นท่านสับท่านยําของท่านให้มันเป็นจริงขึ้นมา ถ้าเป็นจริงขึ้นมามันก็เป็นความจริง

นี่ไง มันเป็นวิทยาศาสตร์ ถ้าพุทโธๆ เหมือนเขาทดสอบทางวิทยาศาสตร์ในห้องแล็บเลย ทีนี้ถ้ามันปฏิบัติ เหมือนทดสอบในห้องแล็บ ทีนี้เราพุทโธจริงๆ หรือเปล่า เราทําได้จริงหรือเปล่า เราตั้งใจได้จริงหรือเปล่า ถ้าทําได้จริงต้องเป็นแบบนั้น ต้องเป็นแบบนั้นแน่นอน แต่นี่เราทําไม่ได้น่ะสิ เราทําไม่ได้

พอเริ่มถึงคําถาม คําถามบอก เริ่มต้นปฏิบัติโดยที่ว่าปฏิบัติเอง มันเป็นแบบนี้ แต่พอมาปฏิบัติแล้ว มันเป็นเพราะอะไรมันถึงไม่ได้ไง เพราะเป็นการลังเลสงสัยหรือไม่ เพราะเรางงๆ หรือไม่

เราจะบอกว่า เวลาปกติเหมือนคนกินเหล้า คนกินเหล้าแล้วก็เมานะ เมา แล้วพอมากินเหล้าเมาแล้ว พอมันเลิกแล้ว รุ่งขึ้นมันเมาค้าง มันเมาค้างนะ มันต้องถอน มันเมา ไอ้นี่มันเมาค้างไง

โดยปกติเรามีกิเลสไง กิเลสของเรามันทําให้ลังเลสงสัย อยากได้ อยากดี อยากเป็น แล้วก็จินตนาการไปเรื่อย เพราะอะไร เพราะอํานาจวาสนาของคน

ถ้าคนมีอํานาจวาสนา มีความสัตย์ ไม่หวังถึงผลเลย ปฏิบัติเอาแต่เหตุ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเราสร้างเหตุของเรา เราตั้งเหตุของเราให้ดี ทําอยู่อย่างนี้ ถ้ามันไม่ได้ผล ช่างหัวมัน

ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโกหก หลวงตาท่านพูดประจํา ท่านบอกว่า “ให้ปฏิบัติไป ถ้าปฏิบัติแล้ว ถ้าปฏิบัติไม่ได้ตามจริงนะ จะพาไปประท้วงพระพุทธเจ้าว่าพระพุทธเจ้าโกหก”

พระพุทธเจ้าสอนไว้ พระพุทธเจ้าทําไว้ มันเป็นความจริง ๒,๐๐๐ กว่าปี เรายังกราบยังไหว้กันอยู่ เรายังเชื่อถือศรัทธาอยู่ มันไม่จริงหรือ ถ้ามันไม่จริง มันอยู่มาได้อย่างไร แล้วต่อไปศาสนา ต่อไปพระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้ข้างหน้า มันจะอยู่ได้อย่างไรถ้ามันไม่มีความจริง

มันมีความจริงสิ ในสมัยปัจจุบันนี้ ความจริงเกิดจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นก่อน แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็ฝึกครูบาอาจารย์มา แล้วครูบาอาจารย์ท่านมันทดสอบกันได้ เวลาธมฺมสากจฺฉา ดูสิ เวลาหลวงตาท่านสงสัยในหลวงปู่แหวน ท่านก็ไปคุยกับหลวงปู่แหวนจบ หลวงปู่แหวนบอกเลย “มหาสงสัยสิ่งใด สงสัยสิ่งใด ค้านมา”

คือพระอรหันต์น่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก ไม่มีกํามือในเรา แบหมด ธรรมะนี่สะอาดบริสุทธิ์ เปิดเผย

แล้วเวลามีความสงสัยก็ขึ้นไปถามหลวงปู่แหวน หลวงปู่แหวนท่านแจงหมดเลย เปิดหมดเลย “มหามีอะไร ค้านมา”

หลวงตาบอกว่า กราบนะ กราบแล้วกราบอีก “เกล้ากระผมขอฟังธรรมแบบนี้ เกล้ากระผม” เปิดเผยเหมือนกัน สิ่งที่สะอาดบริสุทธิ์มันเปิดเผย ไม่มีลับลมคมใน

นี่ไง พูดถึงว่า ดูสิ เวลาหลวงตาท่านไปคุยกับหลวงปู่แหวน ไปคุยกับหลวงปู่ขาว ไปคุยกับครูบาอาจารย์ ไปคุยเพื่ออะไรล่ะ ไปคุยกับหลวงปู่ชอบ ไปคุยเพื่อท่านจะเขียนประวัติหลวงปู่มั่น ท่านจะเขียนประวัติหลวงปู่มั่น แล้วสิ่งที่ได้ส่งต่อๆ กันมามันสะอาดบริสุทธิ์จริงหรือไม่

ขนาดที่ว่าหลวงตาท่านเขียนประวัติหลวงปู่มั่นใช่ไหม เรื่องถํ้าสาริกา แล้วท่านก็มาตรวจสถานที่ ท่านไปเห็น โอ้โฮ! เพราะหลวงปู่มั่นบอก อู้ฮู! ต้นไม้ ๓ คน ๔ คนโอบ อู๋ย! สัตว์ป่ามันเยอะแยะ

แล้วเวลาท่านไปถึงถํ้าสาริกา มันมีแต่ป่าเบญจพรรณไง ท่านวิตกในใจ นี่ท่านพูดเล่าให้ฟัง “เอ๊ะ! อย่างนี้ก็เหมือนกับเราหลอกโลกน่ะสิ เพราะเราเขียนเรื่องไม่จริง เราพูดเรื่องไม่จริงได้อย่างไร อย่างนี้เราก็หลอกโลกน่ะสิ”

ฉะนั้น ท่านก็ขวนขวายๆ เขาก็ไปเอาชาวบ้านแถวนั้นมา ชาวบ้านแถวนั้นเขาเป็นเด็กที่นั่นโตขึ้นมา เขาบอกเขาเป็นคนรับบาตรหลวงปู่มั่นเลย เด็กๆ สมัยหลวงปู่มั่นอยู่ที่นั่น เขาอายุ ๗-๘ ขวบ เขาเคยรับบาตรหลวงปู่มั่น เคยดูแลหลวงปู่มั่น แล้วเขาบอกว่า “ที่ว่าหลวงปู่มั่นบอกว่าเมื่อก่อนป่ามันทึบมากอย่างนี้ จริงไหม”

“จริงครับ เมื่อก่อน โอ้โฮ! ป่ามันใหญ่มาก แล้วมันก็โดนฝรั่งตัดไปแล้วรอบหนึ่ง แล้วพอป่ามันพัฒนาขึ้นมาแล้ว มันก็โดนญี่ปุ่นมาตัดไปอีกรอบหนึ่ง ป่านั้นโดนตัดไปแล้วสองรอบ แล้วที่เหลือที่ถํ้าสาริกาในปัจจุบันนี้”

ท่านบอกว่า “เออ! อย่างนี้เราไม่โกหกโลก”

เวลาท่านจะเขียนประวัติหลวงปู่มั่น ท่านไปหาข้อมูลของท่านน่ะ ท่านจะเอาสัจจะเอาความจริงไง ขณะที่ท่านเขียนเรื่องถํ้าสาริกา หลวงปู่มั่นเล่าไว้ว่า อู้ฮู! ป่ามันทึบ ลิงเต็มไปหมด ลิงมันคุยกัน นกมันคุยกัน ที่ว่าท่านได้ภาษาสัตว์ที่นั่นน่ะ ท่านเข้าใจคําพูดของสัตว์

แล้วพอท่านไปดูของท่าน “โอ้โฮ! อย่างนี้เราโกหกโลก” ก็เลยหาข้อมูล ข้อมูลก็ถูกต้อง อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาท่านจะเขียนประวัติหลวงปู่มั่น ท่านไปคุยกับครูบาอาจารย์ เพราะว่าท่านพูดเองว่าท่านอยู่กับหลวงปู่มั่นช่วงปลายชีวิตของหลวงปู่มั่น ๗ ปี ๘ ปี แล้วช่วงก่อนหน้านั้นท่านไม่ได้อยู่ ท่านก็หาผู้ที่อยู่ ที่ได้สัมผัส นี่เวลาท่านคุยกัน ธรรมะมันเปิดเผย ไม่มีกํามือเลย แบหมด ถ้ามันเป็นความจริงอย่างนั้น

ฉะนั้น หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ยืนยัน เป็นวิทยาศาสตร์ เพราะจิตมันอย่างนั้นน่ะ เพียงแต่ว่าที่ทํากันไม่ได้เพราะกิเลสหนา เวลาทําไม่ได้ อย่าไปโทษธรรมะนะ อย่าไปโทษครูบาอาจารย์ โทษเรา กิเลสหนา ทําไม่ได้ แล้วจะไปโทษใคร แต่ถ้าทําได้ เป็นอย่างนั้นเลย เป็นอย่างนั้นเลย เป็นอย่างนั้นจริงๆ

ฉะนั้น นี่พูดถึงบอกว่า เวลาชีวิตประจําวันของเรา สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา ความแปรปรวน โลกนี้มันแปรปรวนของมันอยู่ตลอดเวลา สรรพสิ่งในโลกนี้ไม่มีสิ่งใดคงที่ มันแปรปรวนของมันอยู่ตลอดเวลา แล้วเราก็อยู่ในโลกของความแปรปรวน แล้วกิเลสของเรามันก็แปรปรวนอยู่ในใจของเราอีกชั้นหนึ่ง ทีนี้ความแปรปรวนกับแปรปรวนที่มันอยู่ด้วยกันมันก็ทําให้เป็นการชินชา เป็นเรื่องปกติไป

นี่สงสัย มันก็เกิดความสงสัย เกิดความลังเลสงสัย มาอ่านประวัติของครูบาอาจารย์ขึ้นมา อ่านวิธีการปฏิบัติ เห็นไหม ธรรมดาเราก็สงสัยอยู่แล้ว พอไปอ่านมาอย่างนี้มันยิ่งทําให้สงสัยหนักขึ้นไปอีก มันจะเป็นจริงหรือ เพราะเราก็สงสัยใช่ไหม ต้องทดสอบๆ มันก็เลยเป็นการเมาค้างไง

เขาบอก “ผมสงสัยหรือเปล่าครับ”

มันยิ่งกว่าสงสัยอีก สงสัยคือกินเหล้า กินเหล้าเมา แล้วนี่มันเมาค้าง คือว่ามันตกผลึกในใจ มันเลยยิ่งทําไปแล้วมันยิ่งงงเข้าไปใหญ่

ทีนี้พูดถึงคําว่า “งง” ฉะนั้น คําว่า “งง” อย่างที่เขาถาม คําถามของเขา สิ่งที่มันทํามานะ “๑. เวลาที่ผมกําหนดพุทโธอย่างนี้มันใช่ปัญญาอบรมสมาธิหรือไม่”

ไม่ใช่ ปัญญาอบรมสมาธิ หมายความว่า เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรามีความสงสัยอยู่มาก แล้วเราตรึกในธรรม ตรึกในธรรมคือตรึกในคําสอนนั่นแหละ พอตรึกในคําสอนขึ้นมา เรามีสติรู้เท่ากับความคิดเรา ถ้าเรามีสติ เราคิดอะไรก็แล้วแต่ เราคิดอะไรก็ได้ เรามีสติ นั่นน่ะ สติตัวนั้นน่ะคือปัญญาอบรมสมาธิ เพราะสติมันจะทันความคิด

ปัญญาอบรมสมาธิคือสติปัญญาทันความคิดของเรา เพราะปัญญาในพระพุทธศาสนาคือปัญญารอบรู้ในกองสังขาร กองสังขารคือความคิด ความปรุง ความแต่งไง แล้วเรามีสติปัญญารอบรู้เท่าทันความคิด ความปรุง ความแต่งไง นี่ปัญญาในพระพุทธศาสนา ปัญญารอบรู้ในกองสังขาร

แต่ปัญญาของเรารู้ในวิทยาศาสตร์ รู้ในศาสตร์ต่างๆ เรารู้ทางวิชาการนั่น แต่ปัญญาในพระพุทธศาสนารู้เท่าทันความคิด รอบรู้ในกองสังขาร สังขารคือความคิด ความปรุง ความแต่ง แล้วเรามีสติปัญญาเท่าทันความคิด ความปรุง ความแต่ง นี่ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิคือมีสติปัญญาเท่าทันความคิดของตน พอมีปัญญาเท่าทันความคิดของตน ด้วยสติปัญญาที่มันรู้แจ้ง มันจะปล่อย ปล่อยคือมันหยุดคิดน่ะ

ถ้าใครตามความคิดของตนแล้วถ้ามีปัญญารู้เท่า มันจะหยุด การหยุดคิดนี่คือสมาธิ แต่มันหยุดได้แป๊บเดียว แล้วมันก็จะคิดอีก แล้วเราก็ตามต่อเนื่องๆ ต่อไปถ้าชํานาญแล้ว ที่มันหยุดจะยาวขึ้นๆ มั่นคงขึ้น ดีขึ้น นี้คือปัญญาอบรมสมาธิ

ทีนี้เขาบอกว่า เขามีลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ แล้วเขาวางแล้วเขามาพุทโธอย่างนี้ อย่างนี้มันใช่ปัญญาอบรมสมาธิหรือไม่

ไม่ใช่ พอเราหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เราก็รู้เท่าไป อันนี้มันเป็นอานาปานสติกับพุทธานุสติ อานาปานสติคือกําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก รู้เท่า พุทโธๆ คือพุทธานุสติ อานาปานสติกับพุทธานุสติ เรามารวมกันบวกกัน แล้วเราก็ฝึกหัดของเราเพื่อจะภาวนาได้ พอภาวนาได้ เพราะอะไร เพราะความรู้สึกเป็นนามธรรม เราจะเท่าทันความรู้สึกของเรา ถ้าเราเท่าทันความรู้สึกของเรา มันเริ่มปล่อยวางๆ มันเริ่มดีขึ้นมา

ฉะนั้น คําถามของเขา นี่ข้อที่ ๑. ทีนี้พอบอกว่า เวลาเขามาอ่านถึงลมหายใจ มาอ่านวิธีการปฏิบัติของหลวงตากับของพระอีกองค์หนึ่ง เรื่องลมหายใจกับเรื่องพุทโธ มันไม่มีผลกับร่างกาย

คําว่า “มีผลกับร่างกาย” สารเคมีอีกแหละ ทางวิทยาศาสตร์ นี่ตอบทางวิทยาศาสตร์เลย ทางวิทยาศาสตร์เวลามันทําปฏิกิริยาต่อกัน เวลาผสมเคมีมันแสดงปฏิกิริยาต่อกัน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติ พุทโธๆ พุทโธ ธัมโม สังโฆ อานาปานสติ เวลาร่างกายมันทําเคมีต่อกัน เคมีมันทําปฏิกิริยาต่อกัน คือจิตมันพอง เวลาจิตมันขนลุกขนพองอย่างนี้ จิตมันเบาอย่างนี้ ตัวมันเบา นี่เขาเรียกว่าปีติ

นี่เขาบอกว่า เวลาเขากําหนดพุทโธ เวลาศึกษาวิธีปฏิบัติของหลวงตากับพระองค์หนึ่ง มันไม่มีผลกับที่ว่าตัวลีบ มันไม่มี แต่มันมีแต่ความสงบแบบนิ่งๆ แต่ไม่มีผลกับร่างกาย ถ้าการไม่มีผลกับร่างกาย เขาเรียกปีติ เวลาจิตมันเกิดปีติ ทางวิทยาศาสตร์ก็เป็นทางวิทยาศาสตร์ แต่นี่เป็นพุทธศาสน์

พระพุทธเจ้าบอกไว้เลย เวลาบอกว่านิวรณธรรมกางกั้นสมาธิ คือความลังเลสงสัย ความฟุ้งซ่าน ความง่วงนอน พวกนี้มันจะกางกั้นสมาธิ สมาธิจะเข้าไม่ได้เพราะไอ้พวกนี้มันจะทําให้ฟุ้งซ่าน แล้วเวลาถ้าจิตมันสงบ ปฏิกิริยาที่จิตมันจะสงบขึ้นมามันจะเกิดปีติ เกิดปีติก็คือเกิดตัวกลวงๆ ร่างกายนี้กลวงหมดเลย บางทีมันจะว่างหมดเลย บางทีตัวมันจะขนพองเลย บางทีนํ้าตาไหล นี่มันเกิดปีติ ไอ้นี่มีผลทางร่างกาย

แต่ถ้ามันมีผล ถ้าจะเห็นกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน นั่นอีกเรื่องหนึ่งเลย อีกเรื่องหนึ่งเลย กายานุปัสสนาสติปัฏฐานมันต้องจิตสงบแล้วไปเห็นกายพิจารณากาย แต่ถ้ามีผลทางกายอย่างนี้ มีผลทางกายเรียกว่าปีติ คือมันมีปฏิกิริยา ความรู้สึกกับจิตมันมีปฏิกิริยาต่อกัน มีปฏิกิริยาต่อกันมันจะเป็นอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าถ้ามันเป็นปีตินะ เพราะเป็นคําถามไง นี่เป็นคําตอบ

ฉะนั้น เวลาเขาถามไปเรื่อยว่า จิตมันไม่มีอาการอย่างนั้น มันไม่มีผลปฏิกิริยาทางกาย มันสงบเฉยๆ ขึ้นมา

สงบเฉยๆ ขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบได้มันก็สงบไง ถ้ามันสงบแล้ว ถ้าพูดถึงนะ เป็นขณิกะ เป็นอุปจาระ ถ้าสงบก็สงบเฉยๆ แต่ถ้าเป็นจิตที่มันคึกมันคะนองสงบแล้วมันจะมีรับรู้ มีต่างๆ ไอ้นี่ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติเป็นท่านจะค่อยๆ บอก ค่อยๆ แก้ ค่อยๆ แก้ไป แก้เพื่ออะไร แก้เพื่อให้จิตเราละเอียดเข้าไป

ไอ้นี่เหมือนว่าเราไปรู้ ที่รู้คือเป้าหมายใช่ไหม ที่เรารับทราบ แล้วเราจะผ่านไป ทําอย่างไร พอเราผ่านมา อู้ฮู! ปฏิบัติเก่ง โอ้โฮ! จิตมันมหัศจรรย์ มันติดไง มันติดแล้ว ทีนี้ไอ้เก่งๆ นั่นน่ะ เอ็งต้องทําต่อไปไง ทําต่อไป กําหนดพุทโธอีก ให้มันละเอียดเข้าไปๆ มันจะผ่านพวกนี้เข้าไปหมดน่ะ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์

เอกัคคตารมณ์คือจิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่น ความตั้งมั่นของมัน เดี๋ยวมันก็คลอนแคลน คลอนแคลนออกมาเป็นปกติ เรากําหนดเข้าไปใหม่ พุทโธเข้าไปใหม่ พุทโธเข้าไป จิตละเอียดเข้าไป เข้าออกๆ จนมันชํานาญ พอมันชํานาญ เราเข้าออกโดยชํานาญ เหมือนคนชํานาญ ทําอะไรก็ โอ้โฮ! คล่องไปหมดน่ะ คล่องก็เหมือนนักวิทยาศาสตร์ที่เป็นผู้ที่เป็นเจ้าของทฤษฎี ผู้ที่รื้อค้น เขาชํานาญมาก เขาอธิบายชับๆๆ เลย เพราะอะไร เพราะเขาทําจนชํานาญ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราก็ฝึกหัดจนชํานาญไง จากเริ่มต้นล้มลุกคลุกคลานทําอะไรไม่เป็น แต่พอเป็นปั๊บ มันก็เป็นนักวิทยาศาสตร์แล้ว ชํานาญมาก พอชํานาญมาก จิตจะเสื่อมอย่างไรให้เสื่อมไป กูไม่เสื่อม

คนอื่นเสื่อมแล้วเสื่อมตายเลยนะ เวลาเสื่อมแล้วเอาขึ้นไม่ได้หรอก แต่ผู้ชํานาญนะ เอ็งจะเสื่อม เสื่อมไป มันเป็นวิธีการทั้งนั้น ไม่ใช่เรา เพราะตัวเรามีสติปัญญาพร้อม เราเท่าทันตลอด เท่าทันตลอด ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เหตุมันสมควร เหตุมันสมดุล ทุกอย่างดีหมดเลย มันจะเสื่อมไปไหน ทุกอย่างดีหมดเลย ร่างกายแข็งแรงหมด ทุกอย่างดีหมด มันจะป่วยไปได้อย่างไร ไม่ได้ นี่ไง ถ้าอย่างนี้ปั๊บมันตั้งมั่น

ตั้งมั่น ทีนี้ถ้ารําพึงไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันจะเห็นกาย การเห็นกาย กายานุปัสสนา มันจะเริ่มต้นใช้วิปัสสนา จิตสงบแล้ว ถ้าจิตไม่สงบอย่างนี้ ไม่มีวิปัสสนา วิปัสสนึก มันนึกเอง นึกเอง จินตนาการเอง เป็นนักวิทยาศาสตร์โดยตัวตนแต่งตั้ง ไม่ใช่เป็นนักวิทยาศาสตร์ที่สังคมรับรู้

จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ อริยสัจนี้เป็นความจริง ถ้าใครทําได้เป็นความจริง เป็นวิทยาศาสตร์หมด แต่วิทยาศาสตร์ พุทธศาสน์ มันชัดเจนกว่านั้น เพราะว่าเวลาทําถึงที่สุดแล้วมันรู้จําเพาะตน รู้จากภายใน แล้วมันจะเป็นความจริงอันนั้น

ฉะนั้น เขาบอกว่า “เวลากําหนดพุทโธ ลมหายใจแล้ว ที่มันค่อยเปลี่ยนไป ผลมันไม่เหมือนเดิมอีก”

ไม่เหมือน ผลไม่เหมือนเดิม ทุกคนที่ว่าผลจะเหมือนเดิมๆ คนได้สมาธิแล้วเหมือนเรียนจบ เรียนจบได้กระดาษมาใบหนึ่ง บอกเรียนจบแล้วมีความรู้ ทําอะไรไม่เป็นน่ะ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เป็นสมาธิ คลายออกมาจบแล้วนะ เคยทําสมาธิได้หนหนึ่ง แต่ปัจจุบันนี้ไม่ได้ เคยได้เมื่อที่เคยได้ ตอนนี้ทุกข์น่าดูเลย ไม่อยู่กับเราหรอก มันเป็นอดีตไปแล้ว

ฉะนั้น เขาบอกว่ามันไม่เหมือนเดิมเลย

ไม่เหมือน ทําปัจจุบันนี้เลวกว่าเดิมก็ได้ เสมอเดิมก็ได้ ดีกว่าเดิมก็ได้ นี่ถ้าจิตมันเป็นไปนะ มันเป็นปัจจุบันตลอด มันต้องเป็นปัจจุบันไง

ไอ้สิ่งที่ตกค้าง มันเมาค้างน่ะ จะว่างงค้างก็ไม่ได้ เมาค้าง เมา ถ้าคนที่เมาแล้วนอนเฉยๆ เมาแล้วไม่สร้างความเดือดร้อนให้ใคร ก็ยังพอทนนะ คนเมาแล้วเที่ยวทําลายคนอื่นนะ เมาแล้วเที่ยวหาเรื่องเขา นั่นเวลาคนเมา เมาเสร็จแล้วนะ เมาค้างขึ้นมายังปวดหัว นอนแล้วหัวทิ่มดินเลย ไอ้นั่นเมาค้าง ไอ้นี่ความสงสัยยังไม่ปฏิบัติก็เรื่องหนึ่ง ปฏิบัติมาแล้วเสร็จแล้ว เมาในอารมณ์ของตน เมาในกิเลสตัณหาความทะยานอยาก พอเลิกแล้วก็เมาค้างเลย “ทําไมเป็นอย่างนั้น ทําไมเป็นอย่างนี้” ไอ้นี่เขาเรียกว่าเมาค้าง ธรรมเมา ไม่ใช่ความจริง

“๒. ทั้งๆ ที่ตอนนั่ง ผมก็ไม่ได้คิดอะไร เว้นแต่วิธีที่เลือกปฏิบัติมุ่งมั่น แต่จริงๆ แล้วจิตก็ฟุ้งซ่านกับวิธีการอ่านปฏิบัติมาหลายวิธี จิตมันเลยฟุ้งซ่านโลเลอยู่ลึกๆ หรือเปล่าครับ”

ใช่ จิตมันเมาค้าง ถ้ามันเมาค้างแล้วเราก็ต้องค่อยๆ ถ้าจะวิธีแก้นะ ค่อยๆ กลับมาพุทโธใหม่ ค่อยๆ ปฏิบัติของเราใหม่ ทําของเราไป เราต้องพิสูจน์ไง นี่ไง ศึกษามามากขนาดไหนเป็นปริยัติ แล้วปฏิบัติ การปฏิบัติจะวัดเลย วัดภูมิกันเลย วัดภูมิกันว่าเราจะจริงจังแค่ไหน เราจะทําได้มากน้อยแค่ไหน ถ้ามันทําได้แล้วนะ มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

แล้วทําได้แล้วนะ ใครจะพูดอย่างไรเรื่องของเขา ดูสิ นรกสวรรค์มีหรือเปล่า มรรคผลมีหรือเปล่า ทุกคนถามทั้งนั้นน่ะ แล้วถ้ามี หลวงพ่อเอามาตั้งให้ดูสิ เอามาให้ดูสิ

เอามาให้ดูก็พระพุทธเจ้าไง เปิดโลกไง เวลาพระพุทธเจ้าเปิดโลก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีวาสนาทําอย่างนั้น แต่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมันต้องรู้แจ้ง ถ้าไม่รู้แจ้ง มันมีความสงสัย ถ้ารู้แจ้งก็รู้แจ้งในใจอันนั้นไง นี่รู้จําเพาะตนๆ ไง นี่ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตน แล้วเราจะล้วงออกมาให้คนอื่นได้เห็นได้ดู มันจะล้วงออกมาด้วยวิธีการใดล่ะ

ถ้ามันจะล้วงออกมาให้ดูก็ล้วงด้วยการเทศนาว่าการ บันลือสีหนาทนี่ แล้วถ้าคนที่มีอํานาจวาสนานะ เขาลงใจมันก็ได้ประโยชน์กับเขา แต่ถ้ามันบันลือสีหนาทคือพูดไม่ได้จริง ไม่รู้จริงไม่เห็นจริง มันพูดด้วยความลังเลสงสัย คนพูดก็ยังงงนะ คนพูดก็ยังไม่แน่ใจ ไอ้คนฟังมันจะแน่ใจหรือวะ

หลวงตาท่านบอก “ให้เชื่อเถิด นรกสวรรค์มี” หลวงตาท่านพูดประจํา “ให้เชื่อเถิด นรกสวรรค์มี มรรคผลมี ทุกอย่างในใจเรียบร้อย” แล้วปฏิบัติมา เราก็ขวนขวายกัน ถ้าใครปฏิบัติเท่าปฏิบัติทันท่าน ถ้าทันมันก็ไปเป็นอันเดียวกัน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นพระโสดาบันเท่านั้นเองนะ ยังไม่ได้เป็นพระอรหันต์นะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังภูมิใจมาก “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” หมายถึงว่ามีพยานบุคคลที่ ๒ แล้ว

เมื่อก่อนพระพุทธเจ้าพูดอยู่องค์เดียว มีพระอัญญาโกณฑัญญะเป็นพยานบุคคลว่าบรรลุธรรม เป็นสงฆ์องค์แรกของโลก นี่มันเหมือนหมด นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันปฏิบัติไปแล้ว เวลาผู้ที่รู้จริงเห็นจริงยืนยันมา ถ้ายืนยันมาแล้ว เราทําให้ได้จริงตามนั้น แล้วพอทําแล้ว คนที่พยายามนะ จิตใจที่ตํ่ากว่า เราพยายามขวนขวาย พยายามปีน ปีนเหยียบหัวกิเลสขึ้นไปสู่ธรรม เวลาเราปีนป่ายอยู่นี่ ไอ้คนที่อยู่ข้างบนท่านจะช่วยเรา แล้วใครจะช่วยล่ะ

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านดึงขึ้นๆ จิตใจที่สูงกว่าพยายามดึงจิตใจที่ตํ่ากว่า

ไอ้เราตํ่ากว่าก็เถียงอยู่นั่นน่ะ อวดดีอวดเก่ง อวดรู้อวดเห็น ตายอยู่นั่นน่ะ ผู้ที่เขารู้ดีกว่าเขาพยายาม เฮ้ย! เอ็งปล่อย เอ็งปล่อยทิฏฐิเอ็งน่ะ เอ็งปล่อยที่ว่าเอ็งเก่งๆ นั่นน่ะ เอ็งปล่อยที่ว่าเอ็งมีความสามารถนั่นน่ะ แล้วเอ็งใช้ปัญญาให้เป็นปัจจุบันน่ะ มันจะพัฒนาขึ้นมา พัฒนาขึ้นไปเรื่อยๆ จนถึงที่สุด โอ้โฮ!

อันนี้พูดถึงว่า “มันเป็นความฟุ้งซ่านอยู่ลึกๆ”

ไอ้นี่เราว่ามันเมาค้างเลยล่ะ ถ้าเมาค้างแล้ววางไว้ซะ วางไว้ แล้วทําโดยเป็นปัจจุบัน คําว่า “ปัจจุบัน” ถึงก็ช่าง ไม่ถึงก็ช่าง แต่สติปัญญาสมบูรณ์ ถึงก็ช่าง ไม่ถึงก็ช่าง คือเราไม่คาดหมาย เราไม่คาดหมาย เราไม่ได้หวังผล แต่เราทําขึ้นมาด้วยความเป็นจริง

การหวังผลหรือการคาดหมาย “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” การดําริ การตรึกตรอง มารทั้งนั้นน่ะ ถ้ามารทั้งนั้น เราต้องทําทําไมล่ะ

เราต้องทําตอนนี้ มันเป็นมรรคน่ะ เพราะเรายังมีกิเลสอยู่

ไอ้ที่ว่า “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” เป็นการที่พระพุทธเจ้าเยาะเย้ยมาร อันนี้เราอ่านมาจากพระไตรปิฎก เวลาพระพุทธเจ้าเยาะเย้ยมารนะ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า” คือเจ้าจะมาขี่เราไม่ได้อีกเลย ไอ้มารน่ะ นี่พระพุทธเจ้าเย้ยมารเลยนะ

แล้วตอนนี้เราดําริไง ดําริ เราก็มีความคิด มีความวิตกกังวล ทั้งนั้นน่ะ ถ้าเราทําของเรา เราทําโดยไม่คาดหวังสิ่งใด ไม่ให้กิเลส ไม่ให้มารมันแซงหน้าแซงหลังไง ให้มันชักจูงไปก่อนไง แล้วเราทําโดยปกติของเรา นี่วิธีแก้

เขาบอกว่า “หลวงพ่อ วิธีแก้เลย หลวงพ่อ ตบบ้องหูเลย” เพราะอะไร

ถ้าคําพูดอย่างนี้แสดงว่าเขาเองเขาก็อยากได้อยากดี เขาก็อยากได้คนที่แก้ไข เหมือนคนป่วยอยากเจอหมอดีๆ ที่รักษาเรา นี่ก็เหมือนกัน เราถึงบอกว่าเอ็งเมาค้างอยู่ สงสัยหรือเปล่า สงสัยลึกๆ

เราจะบอกว่า คนมีกิเลสมันก็มีความคาดหมายไปทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เวลาเรามีการคาดหมายไป เราวางตรงนั้นแล้วเรากลับมาพุทโธดีกว่า กลับมาพุทโธ กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราพยายามขวนขวายของเรา แล้วเวลาเราไปพบเห็นสิ่งใดประสบสิ่งใด นี้คือประสบการณ์ การประพฤติปฏิบัติมันจะมีประสบการณ์ ประสบการณ์ ถ้าไปเผชิญกับกิเลส กิเลสตัวดิบๆ นะ

หลวงตาท่านปฏิบัติใหม่ๆ อดอาหารน่ะ โอ้โฮ! จนนํ้าตาไหลนะ “โอ้โฮ! มึงเอากูขนาดนี้เชียวหรือ” คือทําให้เรางงน่ะ กิเลสของเราแท้ๆ ทําให้เรามึนงงไปหมดเลย แล้วมันมืดแปดด้านจนนั่งร้องไห้ หลวงตาท่านพูดเอง “ปฏิบัติปีแรกนั่งร้องไห้เลย อู้ฮู! มึงเล่นกูขนาดนี้เชียวนะ” ท่านบอกว่ามันก็เกิดทิฏฐิว่า “มึง ถ้าวันไหนกูเอามึงได้ กูจะเอาเต็มที่เลย”

นี่ก็เหมือนกัน เวลาที่มันยังดิบๆ อยู่ กิเลสมันยังใหม่ๆ อยู่นี่ เราไปไหนไม่ถูกเลยล่ะ แต่ถ้าเรายังมีความจริงจังอยู่นะ มีความจริงจัง เราปฏิบัติให้เป็นปัจจุบัน ปัจจุบันคือเสมอภาคกัน ไม่ให้ใครมาชักมานํา ไม่ให้ใครมาคาดหมาย ไอ้การคาดหมายนั่นน่ะตายหมดน่ะ กิเลสซ้อนกิเลส ตัณหาซ้อนตัณหา มันกําลังสอง กําลังสาม กิเลสน่ะ

ขนาดไม่ต้อง เสมอกันเรายังสู้มันไม่ไหวเลย แล้วนี่มันเพิ่มกําลังสอง กําลังสาม แล้วไปสู้กับมัน ตายน่ะสิ ฉะนั้น ให้เป็นปัจจุบันนี้ ปัจจุบันแล้วค่อยๆ ฝึกกับมัน นี่พูดถึงว่าให้หลวงพ่อแก้นะ จบ

ถาม : เรื่อง “ผมมีคําถามสองข้อครับ เกี่ยวกับการชดใช้กรรมและเส้นทางชีวิต”

๑. ผมเพิ่งโดนแฟนทิ้งมาครับ เนื่องจากอยู่ไกลกัน แล้วเขามีคนใหม่ ทําให้ช่วงแรกๆ เจ็บปวดและทุกข์มาก ถึงขั้นกินไม่ได้ นอนไม่หลับ ต้องไปปรึกษาจิตแพทย์ ขอยานอนหลับมากินเลยครับ เป็นหนักมาก มันเหมือนโดนหักหลังจากคนที่เราไว้ใจที่สุด แต่ตอนนี้ผมดีขึ้นจนปกติแล้วครับ ซึ่งผมอยากถามหลวงพ่อว่า สิ่งที่ผมเจอเป็นกรรมเก่าของผมที่เคยได้ทําแบบนี้กับคนอื่นหรือเปล่า แล้วผมต้องชดใช้กรรมนี้อีกไหมครับ มันหมดแล้วหรือยังครับ

๒. ขณะนี้ผมเป็นนักศึกษาปริญญาโท เรียนอยู่คณะแพทย์ศิริราชครับ (ไม่ใช่หมอครับ) ปีหน้านี้ผมจะเรียนจบแล้ว แล้วผมมีเป้าหมายที่จะกลับไปเป็นอาจารย์ที่มหาวิทยาลัยใกล้บ้าน (จันทบุรี) อยากทราบว่า ผมจะได้เป็นสิ่งที่ผมตั้งใจไว้ไหมครับ แล้วถ้าไม่ได้ ผมจะได้ทํางานที่ไหนครับ ใกล้หรือไกลจากบ้านครับ

ตอบ : โอ้โฮ! อันนี้เราต้องไปเป็นหมอดู เราจะตั้งสถาบันเป็นหมอดู

อันนี้เพียงแต่ว่าเวลาเราพูดถึงธรรมะๆ กัน ทีนี้เวลาคนสูงตํ่าก็แล้วแต่ จิตใจเขาทุกข์เขายากเขาก็คิดถึงพระ เขาก็เขียนมาไง ถ้าเขาเขียนมา เห็นไหม “ผมโดนแฟนทิ้งครับ แล้วอย่างนี้เป็นกรรมเก่าหรือเปล่าครับ”

ไม่ใช่กรรมเก่าหรอก กรรมเดี๋ยวนี้ ยังเจ็บอยู่ ยังไปหาหมออยู่นี่ไง สดๆ ร้อนๆ เลือดยังไหล เลือดยังไม่แห้งเลย มันจะเป็นกรรมเก่าตรงไหน กรรมใหม่นี่แหละ กรรมสดๆ ร้อนๆ นี่แหละ กรรมปัจจุบันนี่แหละ

ไอ้กรณีอย่างนี้มันมีมามาก ฉะนั้น เพียงแต่ว่า นี่ดีมากนะ ดีมากที่ว่าฟื้นมาแล้วไง ถ้าไม่ฟื้นขึ้นมานะ ทําให้ชีวิตเรา คนเรานะ ถ้าผิดหวังแล้วมันประชดชีวิตนะ ทําให้ชีวิตเราเสียหายไปเลย แต่ไม่ได้คิดถึงพ่อถึงแม่เลย พ่อแม่ส่งมาศึกษาส่งมาเล่าเรียน พ่อแม่ก็รอความหวังอยู่ ญาติพี่น้องก็รอความหวังอยู่ ไอ้เราคนเดียวพอไปเจ็บชํ้านํ้าใจ ทําลายตัวเอง ไม่เห็นถึงคนรอบข้างเลย ทีนี้ฟื้นมาแล้วไง

“มันเป็นกรรมเก่าหรือเปล่าครับ”

ไม่ ใหม่ๆ สดๆ ร้อนๆ สดๆ ร้อนๆ เลย

“มันต้องชดใช้กรรม มันเป็นกรรมเก่าหรือเปล่าครับ”

กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน กรรมนี้เป็นอจินไตยนะ กรรมเป็นอจินไตย กรรมมันมีซับซ้อนมามาก แล้วไม่รู้ว่ามันจะให้ผลเราเมื่อใด

ฉะนั้นว่า อจินไตย ๔ พุทธวิสัย พุทธวิสัยคือความสามารถของพระพุทธเจ้า พุทธวิสัย เรื่องกรรม เรื่องฌาน เรื่องโลก เป็นอจินไตย คือมันจะเรียงให้แบบว่าชัดๆ อย่างนี้ มันซ้อนกันจนเอามาเรียงไม่ได้เพราะข้อมูลมันมากเกินไป ข้อมูลมันมากจนเราสามารถจะอธิบายให้เราเข้าใจได้ยาก แต่มันให้ผลแน่นอน นี่พูดถึงเรื่องของกรรม เพราะกรรมนี้เป็นอจินไตย

ฉะนั้น “สิ่งที่ทํามาๆ มันเป็นกรรมเก่าหรือเปล่าครับ”

มันต้องมีเวรมีกรรมต่อกัน คําว่า “เวรกรรมต่อกัน” นั้นมันเป็นเรื่องอดีต เห็นไหม อดีต ปัจจุบัน อนาคต ถ้าปัจจุบันดี พระพุทธเจ้าสอนตรงนี้ สอนให้สุคโต ถ้าเราอยากจะไปดี อยากจะไปสวรรค์ อยากจะไปอะไร ให้ปัจจุบันนี้สุคโต ถ้าปัจจุบันนี้มันทุกข์มันยาก เวลาไปมันจะไปไหนล่ะ

ฉะนั้น เวลาโดนแฟนทิ้งมันเจ็บไหม เจ็บ ถ้าเจ็บ เจ็บก็เจ็บปัจจุบันนี้ ปัจจุบัน ถ้าเรามีสติปัญญา ธรรมะมันจะมารักษาเรา ธรรมะไง เพราะอะไร มันอนิจจังน่ะ เป็นแฟนเราจริงหรือ มันไม่ใช่แฟนเรา เขาถึงได้ทิ้งเราไป ถ้ามันอยู่กับเรา เออ! แฟนเราจริงๆ ถ้ามันใช่แฟนเราจริงๆ แต่นี่เขาทิ้งเราไป เขาทิ้งเราไปมันก็ไม่ใช่ มันก็เป็นอนิจจังไง ธรรมะมันรักษาได้ไง ถ้าเรามีธรรมะรักษา

ฉะนั้น ถ้าเรารักษาของเรา รักษาแล้วเรายังภูมิใจ ภูมิใจว่าเราเป็นชาวพุทธไง เรามีสัจธรรม สัจธรรมรักษาหัวใจของเรา เราถึงคิดได้อย่างนี้ คิดได้อย่างนี้ว่า “มันหมดกรรมเก่าของผมหรือยังครับ มันจะเกิดอย่างนี้อีกหรือไม่”

มันอยู่ที่สติปัญญาของเราแล้ว อยู่ที่สติปัญญาของเรา อยู่ที่พฤติกรรมของเรา ถ้าเราเป็นคนดีนะ ทุกคนก็เห็นความดีของเราทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเขาจะมีเวรมีกรรมต่อกัน เขาจะเห็นไปทางอื่นนั่นเรื่องของเขา นั่นเรื่องของเขา

เพราะว่ากรณีอย่างนี้ เวลาเป็นคู่เวรคู่กรรมนะ เวลาเจอครั้งแรก โอ้โฮ! มันช็อกไปเลยล่ะ มันต้องผูกพันมาก แต่ถ้าผูกพันมากปั๊บ เขาก็ต้องมีสามีภรรยาคนเดียวใช่ไหม พอพลาดจากคนนี้ไป ไปมีอีกคนหนึ่ง เพราะมันมี ภาษาเรานะ เพราะเวรกรรมเราเกิดมาไม่มีต้นไม่มีปลาย มันใช้ชีวิตมามากมันเลยเกี่ยวพันกันมามาก แต่มันมีเบอร์หนึ่ง เบอร์สอง

ถ้าเบอร์หนึ่ง ทางวิทยาศาสตร์ ทางจิตวิทยาเขาเรียกว่าโรคช็อก เจอทีเดียวแล้วช็อกเลยนะ ไม่เคยรู้จักกันมาก่อนเลย เจอที เอ๊อะ! ตายเลย นั่นเบอร์หนึ่ง ถ้าเบอร์สอง เบอร์สาม นั่นอีกเรื่องหนึ่ง นี่เบอร์หนึ่ง

นี่เวรกรรม ที่บอกว่าเวลาศีล ๕ เราต้องเป็นคู่ครองกัน เราไม่ผิดคู่ครองของใคร เรื่องศีลเรื่องธรรม เพื่อจะให้อยู่ในศีลในธรรม หลวงตาท่านใช้คําว่า “ไฟในเตา” คือในเมื่อเรายังเป็นปุถุชนอยู่ มีความปรารถนาเรื่องธรรมชาติของจิต ธรรมชาติของความคิด เราก็ต้องให้อยู่ในศีลในธรรม ฉะนั้น ถ้าได้เบอร์หนึ่งก็ต้องเบอร์หนึ่งตลอดไป ถ้าได้เบอร์สองก็เบอร์สองตลอดไป พูดถึงภาษาเรา มันก็อยู่ที่ภพชาติ นี่พูดถึงว่า กรรมเก่ากรรมใหม่นะ พูดไป พูดไปพูดมา คนพูดติดขัด ไปไม่ได้ ขยายเรื่องกรรมไง

“๒. ขณะที่ผมศึกษาอยู่ ถ้าผมจบแล้วผมอยากกลับไปทํางานที่บ้าน แล้วจะได้ทํางานไกลบ้านหรือไม่”

อันนี้มันอยู่ที่หน้าที่การงานไง เราก็ปรารถนาอย่างนั้น เราก็กลับไปทํางานที่บ้าน ถ้ากลับไปทํางานที่บ้าน เราก็ไปอยู่กับครอบครัว ถ้ามันไม่ได้ เราก็อยู่ของเราไป มันต้องอยู่ที่ความวิริยอุตสาหะ อยู่ที่ความพยายามของเรา

ทางโลกเขาสอนถึงความพยายามใช่ไหม ความพยายามอยู่ที่ไหน ความสําเร็จอยู่ที่นั่น นี่เราก็พยายามของเรา ถ้าไม่ได้ใกล้บ้าน เราก็อยู่แถวนั้นก่อนก็ได้ เรามีงานทําของเรานะ

พ่อแม่ปรารถนาตรงนี้ พ่อแม่นะ ปรารถนาให้ลูกมีความสุขเท่านั้นน่ะ พ่อแม่ไม่ต้องการปรารถนาอะไรเลย ถ้าลูกของเรามีความสุข ลูกของเราอยู่กับโลกได้นะ พ่อแม่ชื่นใจมากเลย พ่อแม่ไม่ต้องการทรัพย์สินจากลูกๆ นะ พ่อแม่ต้องการแค่ความระลึกถึงเท่านั้นน่ะ ถ้ากลับบ้านกอดพ่อแม่ทีเดียวเท่านั้นน่ะ พ่อแม่ชื่นใจ กลับบ้านแล้วกอดพ่อแม่ ถ้ากลับบ้านไปอ้อนนะ คิดถึงแม่จังเลย โอ้โฮ! แม่ยิ้มแป้นเลย แค่นี้ แค่บอกว่าระลึกถึงนะ โอ้โฮ! พ่อแม่หวังตรงนี้นะ แล้วถ้าพูดถึงเรื่องเศรษฐกิจ เรื่องต่างๆ นั่นมันก็เป็นวิธีการอีกอันหนึ่ง

ฉะนั้น ถ้าพ่อแม่คิดอย่างนี้ อยากกลับบ้าน อยากไปอยู่กับพ่อกับแม่ อยู่กับครอบครัว ทุกคนก็ปรารถนาอย่างนั้น สัตว์โลกคิดอย่างนั้นนะ แต่ในเมื่อเรื่องของโลกเขาต้องแสวงหา ต้องมีต่างๆ เขาก็ขวนขวายของเขา ความคิดคนมันแตกต่างหลากหลายกัน

ถ้าเราเป็นคนคิดที่ดี ความปรารถนาที่ดี เรามีคุณธรรมในใจ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี รักษาหัวใจของเรา ดูแลหัวใจของเราให้มันชุ่มชื่น ที่นี่สําคัญที่สุด สิ่งอื่นนั้นมันเป็นเรื่องของชีวิต สิ่งอื่นนั้นเป็นส่วนประกอบ สิ่งจริงๆ แล้ว ความสุขจริงแท้ของเรา ความสุขจริงๆ แท้ๆ หาที่นี่

ธรรมะสอนที่นี่นะ ธรรมะสอนให้ประหยัดมัธยัสถ์ รู้คุณคน รู้คุณพ่อ รู้คุณแม่ รู้คุณที่นี่ มีความสุขที่นี่ ไอ้เรื่องนั้นเป็นเรื่องปลีกย่อยมาทีหลัง เอวัง

ครูบาอาจารย์เรา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ
ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรม ผู้รู้ท่านมี
ถ้าผู้รู้ท่านรู้จริงอยู่แล้ว
คําว่า “รู้จริงอยู่แล้ว” มันก็รู้อยู่ในหัวใจเต็มหัวใจ
ถ้ารู้เต็มหัวใจแล้ว เวลาจากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง
ครูบาอาจารย์เวลาท่านคุยธรรมะ ท่านสนทนาธรรมกับลูกศิษย์
แล้วลูกศิษย์มีคุณธรรมแค่ไหน ลูกศิษย์มันมีจริงแค่ไหน

๔

ผู้รู้ เขารู้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๓ เมษายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอหมายเลขบัญชีมูลนิธิครับ”

อยากทราบหมายเลขบัญชีมูลนิธิเพื่อร่วมทําบุญเผยแผ่ธรรมะครับ เพราะผมเองได้รับประโยชน์จากธรรมะที่หลวงพ่อท่านเมตตาช่วยชี้แนวทางปฏิบัติธรรมที่ถูกต้องให้พ้นจากแนวทางปฏิบัติที่ทําให้หลงทาง จึงอยากเป็นส่วนหนึ่งในการสร้างโอกาสเผยแผ่แนวทางที่ถูกต้อง เพื่อประโยชน์ทั้งต่อตนเองและผู้อื่น ทั้งนี้ควรไม่ควร แล้วแต่ท่านจะเห็นสมควรครับ

ตอบ : เห็นสมควรในหัวใจที่ได้ประโยชน์ไง เห็นไหม เรามีธรรมเป็นที่พึ่ง มีธรรมเป็นที่อาศัย ถ้ามันได้ประโยชน์จากเสียงธรรมจากมูลนิธิ ฉะนั้น อยากจะช่วยเหลือในการใช้จ่าย

ฉะนั้น สิ่งที่อยากช่วยเหลือในการใช้จ่าย อันนี้เป็นนํ้าใจ ถ้านํ้าใจแล้ว เราขอบใจ พอเราขอบใจแล้ว เราให้อุบายไง ถ้าเราอยากจะช่วยเหลืออยากจะเจือจาน เราอยากให้ช่วยเหลือเจือจานคนรอบข้าง ช่วยเหลือเจือจานวัดข้างเคียงที่เป็นประโยชน์ ให้ทําที่นั่นน่ะ

เพราะว่าไง เพราะว่ามูลนิธิของเรา เห็นไหม ไม่ใช่ทะนงตนนะ แต่เพราะเราเห็นสังคม สังคมเขาทํากันเหลวแหลก สังคมเขาหน้าไหว้หลังหลอก หาแต่ผลประโยชน์กันไง ฉะนั้น เวลามูลนิธิของเรา หรือวัดสายของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เวลาท่านประพฤติปฏิบัติ ท่านจะเอาความจริงของท่าน

นี่ก็เหมือนกัน เราทําเพื่อประโยชน์ไง ฉะนั้น สิ่งที่เป็นประโยชน์แล้ว สาธุ เพราะว่าทําก็เพื่อประโยชน์นี่แหละ ทําเพื่อประโยชน์หัวใจของสัตว์โลก ถ้าโยมได้ประโยชน์จากธรรมะในมูลนิธิ ได้จากเสียงธรรม ให้แนวทางประพฤติปฏิบัติ ถ้ามันเป็นประโยชน์แล้ว เห็นไหม

เราเกิดในประเทศอันสมควรไง เราเกิดในประเทศอันสมควร สิ่งนี้มันเป็นมงคลชีวิตไง ถ้ามงคลชีวิต สิ่งใดที่เราอยากจะตอบแทน ตอบแทนก็ให้ตอบแทนคนรอบข้าง ตอบแทนสิ่งที่ว่าที่ไหนเขาขาดแคลน เอาที่นั่นเลย คือจะบอกว่า ทําบุญที่ไหนก็ได้ ทําบุญที่ไหนก็ได้

อย่างมูลนิธินี้ มูลนิธิก็ขวนขวายเอา ปากกัดตีนถีบทําได้ ทําของเราได้เพื่อประโยชน์ เห็นโลกเขาทํากันเหลวแหลกมาเยอะแล้ว โลกเขาทํากันเหลวแหลกมาเยอะ แล้วก็มีบัญชีต่างๆ สมัยเราอยู่กับครูบาอาจารย์ อย่างเช่นหลวงตาตอนท่านยังไม่ออกมาโครงการช่วยชาติฯ มีโยมส่งเงินมาให้ท่านนะ ทีแรกท่านยังไม่ได้สัญญา ท่านก็รับไว้ สุดท้ายแล้วท่านก็ประกาศเลย ใครส่งเงินมา ส่งกลับ ใครตีดราฟต์มา ท่านตีกลับ ไม่รับ ท่านไม่รับนะ สมัยที่ยังไม่ออกมาโครงการช่วยชาติฯ ส่งเงินมา ส่งกลับ ส่งกลับเลย ใครส่งอะไรมา ส่งกลับหมด ถ้าจะส่งเงินมาต้องบอกว่าส่งมาทําอะไร แล้วได้ตกลงกันแล้วว่าท่านยอมรับให้ทํา ท่านถึงจะรับ แต่ถ้าได้มาแล้วท่านส่งกลับหมด เว้นไว้พอมาโครงการช่วยชาติฯ ท่านบอกเลย คราวนี้เอาหมด ใครๆ ก็เอา เพราะว่ามันเป็นเรื่องของสาธารณะ เรื่องของประโยชน์ไง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน มูลนิธิเรายังไม่ได้ทําประโยชน์มากมายขนาดนั้น มูลนิธิของเรานะ เราทําประโยชน์กับสังคมของเรา ฉะนั้น ไอ้เรื่องที่ว่าจะขอบัญชี ที่ว่าเห็นสมควรไม่สมควร เราระงับไว้ ระงับไว้ไง เราเก็บตกเอาแต่วัดนี้ ขณะที่วัดนี้เขามาถวายทาน แล้วก็ต้องมาทําบุญด้วยปัจจัย ๔ เราบอกเขาประจําว่า ไม่จําเป็นนะ แม้แต่มีนํ้าใจแล้วขวนขวายมาถวายทาน อันนี้ก็เป็นภาระหนักพอสมควรแล้ว อย่างอื่น เพราะหลวงตาท่านสอนว่า วัดไม่กวนบ้านกวนเมือง ภิกษุเราเป็นผู้เลี้ยงง่าย ไม่กวนบ้านกวนเมืองไง

นี่อารัมภบทมาตั้งเยอะ จะบอกว่าบัญชีไม่มี บัญชีของมูลนิธิมี บัญชีของวัดมี แล้วคนที่พอวงในเขารู้ แล้วที่เขาโอนมา มี ไม่ใช่เราพูดมุสา พูดโกหก บอกว่าไม่มี แล้วไม่มีการโอนเงินกันเลย ไม่มีการทําบัญชีกันเลย ไม่ใช่

มี แต่เขาทํากันเป็นภายใน ไม่ต้องการให้มันออกไปประเจิดประเจ้อ ไม่ออกไปแบบว่าเป็นการกว้าน เป็นการกวนบ้านกวนเมือง เป็นการทําให้ประชาชนเดือดร้อน ไม่ หลวงตาท่านสอนมาอย่างนี้ แล้วสอนมาอย่างนี้ปั๊บ แล้วที่เขาทํากันน่ะ ใครทําอย่างไรนั่นเป็นเรื่องของเขา เราไม่เกี่ยว

ฉะนั้น พอเห็นเขาทําอย่างนั้นปั๊บ แล้วก็แบบว่า เป็นลูกศิษย์ครูบาอาจารย์เดียวกัน เขาทําได้ พระสงบก็ต้องทําได้ พระสงบทําอย่างนี้ ก่อนหน้านั้น ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ มันก็เข้าแล้ว เข้าถึงกรณีที่ว่าเขาแถลงการณ์ มีโยมหลายคนนะ ตอนนี้มาหาพระสงบ แล้วพยายามจะดึงพระสงบออกไปจัดการเรื่องที่เกิดขึ้น

เราบอกว่าไม่ใช่ จบแล้ว ตอนหลวงตาอยู่ เราออกไปพูด ออกไปป้องกันเหตุการณ์ต่างๆ ที่จะกระทบกระเทือนกัน เราไปพูดไว้เยอะ สมัยที่หลวงตายังมีชีวิตอยู่ ทุกคนก็เพ่งเล็ง ทุกคนก็เพ่งโทษว่าเราถ่อย เป็นคนที่ไม่รู้กาลเทศะ เป็นคนที่ทิ่มแทงคนอื่น เราก็พูดของเรามาตลอด พอหลวงตาท่านล่วงไปแล้ว เราภูมิใจมากว่า หลวงตาท่านล่วงไปแล้ว ท่านไปโดยการพลัดพราก ต้องมีความเสียใจเป็นธรรมดา แต่ถ้าท่านเสียชีวิตไปแล้ว มันจะไม่มีใครไปเกาะท่านได้ ท่านไม่มีตัวตนให้ใครทําร้ายอีกแล้วแหละ เราก็สบายใจ ตั้งแต่นั้นมา เงียบ ไม่ยุ่งกับใคร

นี่มา มาขอร้อง เราบอกเลย เวลากูพูด มึงก็ด่ากู เวลากูไม่พูด มึงก็จะดึงกูไปพูด ไม่ไป เห็นไหม พอเวลาเรื่องความคิดของเขา เวลาว่าคนอื่นทําได้ พระสงบก็ต้องทําได้ เขามีบัญชีกัน มีการเรี่ยไรกัน ถ้าพูดอย่างนี้ก็เท่ากับว่าหยิกเล็บก็เจ็บเนื้อ ก็ว่าพวกเดียวกันไง

ไม่ มันเรื่องของเขา แต่เรื่องของเรานะ ถ้าเขาได้ประโยชน์นี่เราโอเค เราเห็นด้วย แต่ถ้าอยากจะช่วยเหลือเจือจานก็ช่วยเหลือเจือจานตนก่อน แล้วช่วยเหลือเจือจานคนรอบข้าง ช่วยเหลือเจือจาน สิ่งนี้ทําบุญ วัดข้างบ้าน ทําตรงนั้น ทําตรงนั้นไปเลย แล้วเวลาจะเข้ามาในเว็บไซต์ เข้ามาต่างๆ มาเอาประโยชน์ มาเอาประโยชน์ มาเอาแนวทาง แล้วได้ประโยชน์นั้นแค่นั้น ทําเพราะหัวใจสัตว์โลกเท่านั้น จบ

ถาม : เรื่อง “ทําอย่างไรให้พ้นทุกข์หนักที่ต้องเจอกับการพลัดพราก”

กราบนมัสการหลวงพ่อค่ะ ลูกมีคําถามอยากจะกราบเรียนถามหลวงพ่อสั้นๆ เพียง ๑ คําถามค่ะ คําถามคือ ถ้าหากต้องพลัดพรากจากสิ่งที่อันเป็นที่รักที่พอใจ เราจะวางใจอย่างไรไม่ให้ทุกข์หนักคะ รบกวนหลวงพ่อช่วยแนะอุบายวิธีการให้ลูกด้วยค่ะ

ตอบ : นี่เวลาเขาพูดว่า สัจธรรมเป็นอย่างนั้นไง ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เราเน้นยํ้าอย่างนี้ประจํา เพราะว่าเราเห็นเรื่องนี้เป็นเรื่องความจริงไง ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ถ้าชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เราจะมีบุญกุศล เราจะมีบุญกุศลสิ่งต่างๆ เป็นเครื่องดํารงชีวิตไปอย่างไร แล้วถ้าเวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะ เห็นชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด กลัวมาก กลัวว่าเราจะต้องพลัดพรากไป

เวลาหลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติ ไปที่หนองผือ เวลาท่านเป็นโรคเสียดอก ท่านรู้เลยว่า เพราะท่านรู้ตัวท่านเอง ผู้ที่ปฏิบัติโดยที่ไม่หลงผิดนะ ท่านจะรู้ว่าตัวเองจะได้อยู่ในภูมิใดภพใด ท่านได้โสดาบันมา ท่านได้สกิทาคามีมา สกิทาคามีมาแล้วท่านติดอยู่ ๕ ปี จนคิดว่ามันเป็นนิพพาน จนหลวงปู่มั่นท่านชักออกมา ท่านดึงออกมา แล้วให้แนวทางต่อ ท่านก็ประพฤติปฏิบัติขึ้นไปจนได้เป็นพระอนาคามี แล้วท่านเป็นโรคเสียดอก

ท่านบอกเลยนะ ถ้ามันพ้นแล้วนะ ตายก็ไม่ว่า แต่นี้มันรู้ๆ อยู่น่ะ ถ้าตายไปแล้วต้องไปเกิดบนพรหม ไม่อยากตายๆ พอไม่อยากตาย มันก็วิตกกังวลกับเรื่องความตายๆ ทีนี้ธรรมก็มาเตือน เตือนว่า ท่านเคยเป็นอย่างนี้มาไม่ใช่หรือ ท่านก็เคยเจ็บไข้ได้ป่วยมาตลอด ท่านก็พิจารณามาแล้วตั้งหลายเรื่อง นึกได้ พอนึกได้ก็พิจารณาเป็นธรรมโอสถ พอพิจารณาเข้าไป โรคเสียดอกนี่หายหมดเลย พอหายหมดแล้วท่านก็มาภาวนาของท่านต่ออีก ๘ เดือนท่านถึงจะบรรลุธรรม

คือท่านก็ไม่อยากตาย ไม่อยากตายเพราะอะไร ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด แต่ขอให้พ้นกิเลสก่อน ขอให้ประพฤติปฏิบัติสิ้นสุดแห่งทุกข์ แล้วถ้ามันจะตายไม่ว่า เพราะมันเป็นความจริง ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด แต่ก่อนที่มันจะพลัดพราก ขอให้มันพ้นจากกิเลสไปก่อน ขอให้กิเลสมันตามตัวเราไม่ทัน ขอให้มันเป็นความจริงไง นี่ถ้าทําได้อย่างนี้จริง เป็นพระอรหันต์แล้วมันกลัวอะไร มันไม่กลัวอะไรเลย

ฉะนั้น เขาบอกว่า ถ้าคําถาม “หากเราต้องพลัดพรากจากสิ่งที่รักที่พอใจ แล้วเราจะวางใจไว้ไม่ให้ทุกข์อย่างไร”

ทุกข์มันเป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง เราก็จับตัวทุกข์นั่นน่ะ จับตัวทุกข์เลย เวลาทุกข์หนักๆ ถ้าชีวิตนี้มันต้องพลัดพรากเป็นที่สุด แล้วมันพลัดพรากอย่างไร ถ้ามันพลัดพราก พลัดพรากไปโดยที่เรายังมีกิเลสอยู่ เราก็ต้องเวียนว่ายตายเกิด มันก็จะกลับมาทุกข์มายากอยู่อย่างนี้อีก แล้วถ้ามันจะพ้นจากทุกข์ มันจะพ้นจากทุกข์ เราก็ต้องศึกษาธรรมะ เราต้องประพฤติปฏิบัติของเรา ประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าจิตมันสงบมันก็วางได้ พอจิตสงบมันก็วางได้ อ๋อ! สัจธรรมเป็นแบบนี้ เรามีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน เราทําได้มากขนาดไหน ไอ้ความทุกข์ความยากมันก็เบาลงๆ ไง

ความทุกข์ความยาก ที่คําว่า “ทุกข์หนัก” อุบายวิธีการ เราก็ศึกษาของเรา มันเป็นความสามารถของเราไง ไม่ใช่ว่าเราศึกษาแล้วเราจะรู้เท่าทันหมด เราจะศึกษาแล้วเราจะพ้นจากทุกข์ไปเลย เราศึกษาแล้วเราก็ต้องประพฤติปฏิบัติ

มันเป็นคนที่มีโอกาส ในเมื่อสัจธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอย่างนี้ ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ สัจธรรมมันเป็นอย่างนี้ สัจธรรมมันเป็นอย่างนี้ แต่มันยังไม่ใช่เป็นของเรา เป็นของธรรมชาติ

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ธรรมะเป็นเรา เราเป็นธรรมเสียเอง “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” ธรรมทั้งแท่ง เอโก ธมฺโม ธรรมแท่งหนึ่งในหัวใจนั้นน่ะ หัวใจนั้นเป็นธรรมทั้งแท่ง มันเป็นธรรมเสียเอง อยู่ในธรรม “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” แล้วธรรมมันสถิตอยู่ในใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ธรรมมันสถิตในใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ มันมีธรรมทั้งแท่งแล้ว มันจะมีความทุกข์มาจากไหน มันเป็นธรรมทั้งแท่ง

แต่ตอนนี้ที่มันเป็นทุกข์อยู่เพราะมันเป็นกิเลส มันถึงได้ทุกข์ไง ถ้ามันเป็นกิเลส มันทุกข์ เราศึกษาอย่างนี้ คิดอย่างนี้ไง ถ้าศึกษาอย่างนี้ คิดอย่างนี้ นี่เพียงแต่ว่าพอไปศึกษาแล้วว่าชีวิตนี้ต้องมีการพลัดพรากเป็นที่สุด มันก็เลยเป็นความทุกข์หนัก ความทุกข์หนัก

ก็เหมือนกับเราไปศึกษาทางการแพทย์ แล้วเราก็กลัวจะเป็นโรคเป็นภัยๆ นี่เราเป็นหมอไง แต่เราก็ยังกลัวเจ็บไข้ได้ป่วยตลอด เพราะอะไร เพราะการศึกษานั้นมันไปศึกษามาเป็นวิชาชีพ แต่เวลาคนเรามันก็ต้องตาย ต้องตายเหมือนกัน หมอก็ต้องเจ็บต้องป่วยเหมือนกันไง

แต่ถ้าเราจะมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริง นี่ความเป็นจริง เพราะมันหนีจากความเจ็บไข้ได้ป่วยนั้นหมดเลย เพราะจิตมันพ้นไปแล้ว จิตมันพ้นไปแล้ว จิตมันพ้นจากกาย จิตมันพ้นจากจิต จิตมันพ้นจากจิต จิตมันพ้นจากอารมณ์ความรู้สึกไง

จิตมันพ้นจากกาย กายก็ธาตุ ๔ พ้นจากจิต พ้นจากจิตก็รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เกิดจากจิต เกิดจากจิตโดยธรรมชาติของจิต เห็นไหม ถ้าเรามาพิจารณาของเราตามความเป็นจริง เวลามันทิ้ง เห็นไหม ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ มันทิ้งไปเป็นโสดาบัน ถ้ามันทิ้งความอุปาทานการยึดมั่นในขันธ์ ๕ นั้น มันก็เป็นพระสกิทาคามี ถ้ามันไปทิ้ง ปฏิฆะกามราคะ ปฏิฆะกามราคะ ปฏิฆะคือข้อมูล ขันธ์อันละเอียดไง ขันธ์อย่างละเอียด

เขาบอกว่า “เป็นพระโสดาบัน ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ พอทิ้งแล้วจะไม่มีขันธ์ ๕”

มันมีตลอด มีตลอด จนเป็นพระอรหันต์ยังมีเลย พอเป็นพระอรหันต์ ทิ้งหมดแล้ว แม้แต่ทิ้งตัวจิตด้วย แต่สอุปาทิเสสนิพพาน ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์เป็นภาระ เป็นภาระเพราะเราจะใช้จะสอยมันไง เป็นภาระเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเทศนาว่าการไง จะเทศนาว่าการมันก็ใช้ขันธ์นี่แหละ แต่ขันธ์นี้ขันธ์ที่มันไม่มีมารไง ไม่มีมาร ไม่ใช่ขันธมาร มันเป็นภาระ มันเป็นสิ่งที่เหลืออยู่ เป็นเศษส่วนที่มีอยู่ เห็นไหม ถ้ามันทิ้งขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน พอมันทิ้งขึ้นไป ทิ้งทั้งกายและใจ โอ๋ย! หัวใจก็ต้องทิ้ง ทิ้งหมดเลย เวลาทิ้งขึ้นมา ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ พอขันธ์ ๕ มันทิ้งไปแล้ว ถ้าทิ้งไปแล้ว นี่ธรรมทั้งแท่งอันนั้น อันนี้มันหนีทัน เห็นไหม พอมันทิ้งหมดเลย มันสละทิ้งหมดเลย มันเป็นอิสระในธรรมทั้งแท่ง “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด”

ทีนี้เขาบอกว่า “จะทําอย่างไร เพราะมันทุกข์ใจมาก”

มันทุกข์ใจจนคิดว่า “อู้ฮู! งานมันใหญ่มากนะ” ถ้าเราประพฤติปฏิบัติใหม่ “โอ้โฮ! คนอย่างเรานี่หรือจะสิ้นกิเลส” มันไม่กล้าขยับนะ “คนอย่างเราจะเป็นพระอรหันต์”

เออ! คนอย่างเรานี่แหละ คนทุกข์ๆ ยากๆ นี่แหละ เพราะอะไร เพราะสิ่งที่มันเป็น มันไม่ใช่เป็นที่คน มันเป็นที่หัวใจดวงนั้น หัวใจดวงนั้น ดูสิ เกิดมาเป็นทุคตะเข็ญใจเป็นพระอรหันต์ได้ เกิดมาเป็นเศรษฐีกุฎุมพีต่างๆ เวลาเขาบวชปฏิบัติแล้วเขาเป็นพระอรหันต์ได้ เกิดเป็นกษัตริย์ เขามาบวชแล้วเขาเป็นพระอรหันต์ได้

ไอ้คนทุกข์ๆ ยากๆ นี่แหละ แต่ถ้ามันมีสติ มีศรัทธามีความเชื่อของมัน มีการกระทําของมันนะ มันเกิดมรรคเกิดผล เกิดสัจจะความจริง มันเป็นตรงนั้น มันเป็นตรงที่มรรคมันเกิด ตรงที่ศีล สมาธิ ปัญญามันเกิด มันไม่ใช่เป็นคนคนใดทั้งสิ้น

ถ้าคนไม่ทําอะไรเลยมันก็เป็นคนอยู่นั่นแหละ แต่ถ้าเป็นคนที่ทํา คนก็คือคน แต่มรรคมันเกิด มรรคก็คือมรรค มรรคคือศีล สมาธิ ปัญญาที่เกิดในใจไง ที่เกิดขึ้นมาจากการกระทําอันนั้นน่ะ อันนั้นน่ะที่มันเป็นขึ้นมา เป็นตรงนั้น ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผลไง ถ้าศาสนาไหนมันมีมรรค

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเราทุกข์มาก จะบอกว่า ทุกข์เพราะไปรู้ไง ทุกข์เพราะศึกษาธรรมะไง ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด สิ่งที่เป็นที่รักที่พอใจต้องพลัดพรากหมด ก็เลยทุกข์ใหญ่เลย

เขาศึกษามาให้เป็นแนวทาง ศึกษามาให้เรารู้เท่า แล้วเราประพฤติปฏิบัติ แต่พอศึกษามาแล้วมันยิ่งกลัว ศึกษามาแล้วมันยิ่งน่ากลัว ศึกษามาแล้วมันยิ่งทําให้บีบคั้นเราอีก โอ้โฮ! เรามารู้หมดเลยว่าเราเป็นอะไรๆ ยิ่งกลัวมากใหญ่เลย

แต่ถ้าเราศึกษามา ใช่ มันเป็นสิ่งที่น่ากลัว แต่สิ่งที่น่ากลัว มันน่ากลัวในความคิดของเราเองนี่แหละ แต่ถ้ามันน่ากลัวแล้วเราก็ต้องพิจารณาเปลี่ยนแปลงให้มันเป็นสิ่งที่น่ารัก ถ้าเกิดเป็นศีล สมาธิ ปัญญา เป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา เป็นสิ่งที่น่ารัก เป็นสิ่งที่น่ารักเพราะอะไร เพราะว่าถ้ามันทําขึ้นมาได้จริง พอมันสิ่งที่ทําขึ้นมาได้จริงในใจของเรา โอ้โฮ! มันมหัศจรรย์น่ะ โอ้โฮ! มนุษย์คนหนึ่งทําได้ขนาดนี้เชียวหรือ มนุษย์คนหนึ่ง เห็นไหม

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ เทวดา อินทร์ พรหมส่งข่าวเป็นชั้นๆๆ ขึ้นไปเลยนะ โอ้โฮ! ภูมิอกภูมิใจ มรรคมันเกิดแล้ว มันมีสัจจะแล้ว มันเหมือนคนป่วยมาแต่ไหนแต่ไร ไม่มียาเลย คราวนี้มีอริยสัจเกิดแล้ว ยาเกิดแล้ว ธรรมะเกิดแล้ว โอ๋ย! ภูมิใจกันมหาศาล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เทวดาสําเร็จเป็นพระอรหันต์เป็นแสนเป็นล้าน นี่เขาภูมิใจๆ แต่เราไม่เห็นน่ะ เราเป็นชาวพุทธ วัดเต็มทั่วประเทศไทยเลย เดินไม่พ้นวัดเลย แต่ไม่รู้ว่าวัดเขาทําอะไรกัน นี่กบเฝ้ากอบัวไง

ถ้าเราศึกษาแล้วเราเอาสิ่งนี้มาเป็นคติธรรมของเรา มาประพฤติปฏิบัติของเรา มาเป็นความจริงของเรา

เขาว่า จะวางใจอย่างใดไม่ให้มันทุกข์ไง

ไม่ให้มันทุกข์ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ทุกข์ควรกําหนด เพราะมันเป็นความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ความทุกข์เพราะอะไร เพราะความทุกข์มันทนไว้ไม่ได้ สิ่งที่เราทนไม่ได้ สิ่งที่ทุกข์คือสิ่งที่เราทนไม่ไหว มันเป็นความทุกข์ แล้วมันมีอะไรที่เราจะทนได้ล่ะ นั่งอยู่อย่างเดียวก็ไม่ได้ นอนอยู่อย่างเดียวก็ไม่ได้ ยืนอย่างเดียวก็ไม่ได้ เดินอย่างเดียวก็ไม่ได้ เราต้องเปลี่ยนอิริยาบถตลอด ความคิด เดี๋ยวก็คิดสุขคิดทุกข์ เดี๋ยวก็คิดกันมาเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา นี่ไง ทุกข์มันคือสิ่งที่ทนไม่ได้ แล้วมันมีอะไรทนได้ในชีวิตนี้ มันมีอะไรทนได้ ที่มันทนอยู่ได้เพราะมันมีกิริยาไง มันเคลื่อนไหวตลอดไง เปลี่ยนแปลงตลอด ทนไว้ไม่ได้ มันก็แก้ไขในตัวมันเองโดยธรรมชาติ แต่เราไม่รู้

ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ เพราะควรละความพอใจไม่พอใจนี่ แล้วมันเกิดนิโรธ เกิดนิโรธคือการดับทุกข์ทั้งหมด ดับทุกข์เพราะอะไร ดับทุกข์เพราะมรรค ถ้ามีมรรคจริง มันก็ดับได้จริง ดับได้จริง มันก็ดับโดยอกุปปธรรม คือมันคงที่ตายตัว ไม่กลับมายอกย้อน แต่ถ้ามันยังไม่ถึงที่สุดนะ มันยังไม่เป็นอกุปปธรรม มันก็เปลี่ยนแปลง

การเปลี่ยนแปลง สรรพสิ่งในโลกเป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจังทั้งหมด ไม่มีอะไรคงที่เลย มันเคลื่อนไหวมันถึงเป็นอนิจจัง เพราะเป็นอนิจจังมันถึงเป็นทุกข์ แล้วเป็นทุกข์มันถึงเป็นอนัตตา แล้วเราจะไปทําให้มันเคลื่อนไหวทําไม ก็มันทุกข์อยู่นี่ เราถึงต้องนั่งสมาธิ เราถึงต้องมาเดินจงกรมไง

ของที่เคลื่อนไหวอยู่มันไม่เห็นใช่ไหม ต้องให้มันนิ่ง ถ้าจิตมันนิ่ง ที่มันเคลื่อนไหวอยู่นี่เคลื่อนไหวโดยสามัญสํานึก เคลื่อนไหวโดยความเป็นมนุษย์ เคลื่อนไหวโดยธรรมชาติของมัน แต่ถ้าเราเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทางสองส่วนไม่ควรเสพ อัตตกิลมถานุโยคคือความทุกข์เปล่าๆ อยู่นี่ ทุกข์ที่ไม่ประพฤติปฏิบัติ ทุกข์อยู่โดยธรรมชาติของมัน แล้วเกิดกามสุขัลลิกานุโยค ความหลงผิด หลงผิดว่าชีวิตนี้มีความสุข ชีวิตนี้มีแต่ความรื่นเริง มันเป็นทางสองส่วนที่ไม่ควรเสพ

ไม่ควรเสพ เสพอย่างไร เสพก็ทําความสงบของใจไง เสพว่าเราไม่เสพทางสองส่วนนั้น เราจะไปเสพทางสายกลาง ทางที่เป็นความเป็นธรรม ทางที่เป็นความพอดี เราออกจากโลกไง โลกเขาติดกันทางสองส่วนนี้ เราจะออกสู่ธรรมอยู่ตรงกลาง ตรงความพอดี ความสมดุล ถ้าสมดุล มันประพฤติปฏิบัติขึ้นไปมันก็รู้ก็เห็น ถ้ารู้เห็น นี่ไง

“จะวางใจอย่างไรถ้ามันทุกข์มาก ทุกข์มาก”

ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ถ้าเราศึกษาแล้วเรารู้เท่าทันมัน แล้วจะปฏิบัติอย่างที่พูดนี่ หัดปฏิบัติ งานทางโลกเราก็ขวนขวายทําหน้าที่การงานของเรา มีเวลาว่าง คนเรามีเวลาว่าง เวลากินเวลานอนยังมีเวลา ถ้ามีเวลาว่างนะ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มารู้เท่าทันตนเอง ถ้ารู้เท่าทันตนเอง จิตมันสงบแล้ว เดี๋ยวจิตนี้มันยกขึ้นสู่วิปัสสนา

สิ่งที่เรารู้ว่ามันทุกข์มันยาก ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ด้วยนิโรธคือการดับทุกข์ ด้วยมรรคด้วยผลน่ะ มรรคผลเริ่มต้นทําขึ้นมาก็ถูกๆ ผิดๆ ความถูกๆ ผิดๆ การฝึกหัดมันก็เรื่องธรรมดา ปุถุชน กัลยาณปุถุชน แล้วก็โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคล ๔ คู่ มันจะพัฒนาการของมันขึ้นไป จิตมันจะพัฒนาการได้ถ้าเราฝึกหัดกระทําของเรา ถ้าฝึกหัดทํา เห็นไหม

ที่มันทุกข์หนักๆ ทุกข์หนักโดยที่เขาปิดหูปิดตา คนทั้งโลกเหมือนเราหมดเลย เหมือนผู้ถาม ทุกข์เหมือนกันทั้งนั้นน่ะ แต่เขาปิดหูปิดตา เขาไม่คิดถึงมันไง เขาคิดถึงแต่ความสุขของเขา เขาคิดแต่ทางโลกของเขา แต่มันก็ทุกข์อย่างนี้ ความจริงมันก็เป็นอย่างนี้ แต่เขาไม่คิดถึงความจริง เขาคิดแต่อารมณ์ของเขา เขาก็เลยมีความสุข

ไอ้เราก็มอง “เออ! โลกนี้ใครๆ ก็มีความสุข มันจะมีความทุกข์อยู่ที่เราคนเดียว” เวลามันน้อยใจนะ “โลกนี้เขามีความสุขหมดเลย เราคนเดียวนี่แหละที่ทุกข์อยู่คนเดียว”

ไอ้คนที่พูดอย่างนี้เพราะมันมีสติปัญญา มันคิดได้ ไอ้คนคิดไม่ได้มันยังทุกข์อยู่นั่นน่ะ ทั้งๆ ที่มันก็ทุกข์เหมือนเรานี่แหละ แต่เขาคิดไม่ได้ เขาคิดไม่ได้ เขาคิดไม่เป็น เขาก็เลยทุกข์อยู่นั่น เขาก็เลยหลงผิดอยู่นั่น แต่ของเรา เราคิดได้ เราถึงมีความทุกข์ๆ ไง ถ้าเรามีความทุกข์ เราคิดได้แล้วเราก็ฝึกหัดของเรา เราปฏิบัติของเรา

ทางสายกลางๆ ความสมดุลที่เราจะออกจากทุกข์นี่ไง ถ้าออกจากทุกข์ได้ ทีนี้การออกจากทุกข์ ความเวียนว่ายตายเกิดเป็นผลของวัฏฏะ มันยังให้ผลกับชีวิตขนาดนั้น แล้วเวลาเราประพฤติปฏิบัติ เราจะพ้นจากวัฏฏะ คือเราจะไม่เกิดไม่ตายอีก

คนที่เวียนว่ายตายเกิดเขาทําความดีความชั่วมามันถึงมาเกิดอย่างนั้น แล้วเราจะสร้างคุณงามความดีที่พ้นจากการไม่เกิด มันจะต้องขวนขวาย ต้องมีการกระทํามากกว่านั้น ต้องเข้มแข็งกว่านั้น ต้องเข้มข้น ต้องมีสติปัญญา มันถึงจะพ้นจากทุกข์อย่างนั้นได้ ฉะนั้น ถ้าเราทําจริงๆ แล้ว เราจะต้องมีสัตย์ มีสัจจะ แล้วเราพยายามทําของเรา

แล้วที่ว่า จะวางใจอย่างไรให้พ้นจากทุกข์ไง

ถ้าวางใจให้พ้นจากทุกข์ มันต้องประพฤติปฏิบัติ มันต้องหาทางออก ถ้าไม่อย่างนั้นเวลาเรารู้เท่าแล้วเราเปิดหูเปิดตา แล้วถ้าเราไม่เท่าทันกิเลสนะ เดี๋ยวกิเลสมาทิ่มมาตํานะ ยิ่งกว่านี้อีก

ยิ่งกว่านี้ หมายความว่า บางคนไม่มีทางออก เขาฆ่าตัวตาย ว่าอย่างนั้นน่ะ เวลาไม่มีทางไป มันฆ่าตัวตาย มันทําร้ายตัวเองเลย นี่มันจะร้ายกว่านั้นอีก แต่นี่มันทุกข์ แต่ไม่ทําร้าย เราจะแก้ไข เราไม่ใช่ทําร้ายตัวเอง เราจะแก้ไข แก้ไขอย่างนี้ อย่าให้กิเลสมันเสี้ยม อย่าให้กิเลสมันสวมรอย คิดอะไรได้แล้วกิเลสมันจะเสี้ยมมันจะสวมรอย แล้วมันจะทุกข์มาก ฉะนั้น เราเอาทุกข์แค่นี้ ทุกข์พอที่ความพอใจของเรา จบ

ถาม : เรื่อง “ดับแล้วเหลืออะไร”

เคยฟังธรรมะของหลวงพ่อ ถามว่าดับแล้วเหลืออะไร แต่ไม่รู้ว่าฟังจากตรงไหน ตอบว่าดับไม่เหลือ ถูกไหมคะ ตอนนี้ก็ฟังธรรมของหลวงพ่อตลอด ความสงสัยเริ่มน้อยลง เว็บไซต์ของหลวงพ่อมีประโยชน์จริงๆ

ตอบ : อันนั้นน่ะ ถ้ามีประโยชน์จริงๆ มันก็มีประโยชน์เพื่อให้คนมีสติมีปัญญาไง มีประโยชน์จริงๆ เห็นไหม ยังถามมาว่า “ตอบว่าดับแล้วไม่เหลือ”

ตอบอะไร ไอ้คําถามแบบนี้มันเป็นผู้รู้ เวลาวงกรรมฐาน ครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาครูบาอาจารย์เราท่านสนทนาธรรมกัน ท่านให้ตอบคําเดียว ไม่ต้องตอบเยิ่นเย้อ ตอบไปไหนมา สามวาสองศอก แหม! ปัญญาเยอะ ฟุ้งเฟ้อ ตอบทีหนึ่ง ๕ ชั่วโมง ท่านถามคําเดียว ตอบคําเดียวเท่านั้นน่ะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ดับแล้วเหลืออะไร

เวลาครูบาอาจารย์ท่านถาม นี่เราโดนถามเอง เราโดนถามจากหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะเป็นคนถามเราเอง เวลาพิจารณาไปแล้ว ขันธ์ ๕ ก็ดับ นู่นดับ ท่านถามว่าเหลืออะไร ดับแล้วมีอะไรเหลือ

ไปไม่เป็นหรอก ดับแล้วมีอะไรเหลือ เหลืออากาศไง เหลือไม่รู้ไง

แต่ถ้าความจริง ดับแล้วเหลืออะไร ดับแล้ว เวลาพิจารณาไปแล้ว มันมีอะไร มันเหลืออะไร ผลตอบรับมันเป็นอย่างไร

ไอ้นี่จะบอกว่า ผู้รู้ เขารู้ แต่ไอ้นี่เวลาพูด ผู้ที่เป็นนักปราชญ์ ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นความจริง เวลาท่านสนทนาธรรมกัน มันสนทนาธรรมเพื่อประโยชน์ แล้วเพื่อประโยชน์ คนรู้ไง ที่เวลาหลวงตาขึ้นไปหาหลวงปู่แหวน ท่านก็เห็นว่าหลวงปู่แหวนเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น แล้วทําไม “เราสู้ เราสู้” ก็สงสัย ก็ขึ้นไปดูไง ขึ้นไปดูก็ขึ้นไปถาม

เวลาท่านตอบมา “มหา มีอะไรคัดค้านว่ามาเลย มีอะไรคัดค้านมา”

“กระผมไม่คัดค้านแล้ว กระผมหาฟังธรรมะแบบนี้ กระผมจะหาสัจธรรมอย่างนี้” เข้ามาแสวงหาธรรมกับหลวงปู่แหวน นี่ไง คนจริงกับคนจริง แล้วหลวงตาท่านยังมาพูดทีหลังบอกว่า ถ้าไม่รู้ก็ถามไม่ได้ เราจะถามปัญหาอะไรให้ท่านตอบ

ดูสิ คนไปหาหลวงปู่แหวน โอ้โฮ! มืดฟ้ามัวดินเลย ไม่ต้องถามอะไรเลย รับแจกเหรียญ เหรียญคนละเหรียญ โอ้โฮ! ปลื้มใจ กราบแล้วกราบอีก เขาไม่รู้เรื่องอะไรเลย เขาไปเอาเหรียญกันน่ะ

ไม่รู้ถามไม่ได้ ไม่รู้ไง ไม่รู้ถึงธรรมะ รู้แต่เหรียญ รู้แต่เครื่องมงคล ของมงคล แต่ไม่รู้ว่าธรรมะคืออะไร ไม่รู้ถามไม่ได้ แล้วคนถามถ้าถามจริง ถ้าไม่เป็นก็ตอบไม่ได้อีกเหมือนกัน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านถามเรา เวลาพิจารณาขันธ์ พิจารณาต่างๆ แล้วมันเหลืออะไรล่ะ

จริงๆ แล้วใครเป็นคนทํางานล่ะ จิตเป็นคนทํางาน จิตเป็นคนทํางาน จิตทํางานเรื่องอะไรล่ะ แล้วทํางานเสร็จแล้ว งานมันเสร็จไหม เสร็จแล้วมันเหลืออะไรล่ะ มันเหลืออะไร มันเป็นอะไรมันถึงเหลือ มันเป็นอะไรมันถึงไม่เหลือ มันเป็นอะไรมันถึงถลําทะลุทะลวงไป

นี่ไง ที่พูดนี่ เวลาเราพูดว่าดับแล้วเหลืออะไร เพราะนี่มันเป็นข้อเท็จจริง มันเป็นเรื่องอริยสัจ ทางโลกเดี๋ยวนี้มันแบบว่าสํามะเลเทเมา คําพูดพูดไป เวลาเขาพูดถึงธรรมะกันนะ เวลาถามธรรมะกัน เวลาบอก “ดับแล้วเหลืออะไร”

“ยังมีดับอีกหรือ ท่านยังติดอยู่อย่างนี้อีกหรือ มันยังมีเหลืออีกหรือ อู๋ย! มันไม่มีอะไรเลย มันดับหมดเลย มันว่างหมดเลย ท่านยังติดอยู่นี่ อู๋ย! พวกนี้ภาวนาไม่เก่ง เป็นวงการภาวนาที่หลอกลวง เขาไม่มีอะไรเลย เขาดับหมดเลย”

ไปเจอคารมอย่างนั้นก็ติดอีก คือเขามันขี้ลอยนํ้า เขาไม่มีสัจจะอะไรเลย แต่เขาใช้โวหารนะ เวลาเขาพูดธรรมะกัน เขาแสวงหาธรรมกันนะ “อู๋ย! พวกท่านยังติดกันอยู่อีกหรือ เขาไม่มีอะไรเลย ว่างหมด โลกนี้เป็นความว่าง มันไม่มีอะไรเลย”

โอ๋ย! พวกเราก็งงนะ “โอ้โฮ! พวกเรายังปฏิบัติเด็กๆ เนาะ เขาปฏิบัติกันสุดยอดเลย เขาไม่มีอะไรเลย เขาไม่ติดไม่ข้องอะไรเลย โอ้โฮ! เขาตัวเขียวๆ ลอยมาเทวดาเลย” นี่มันไม่มีเหตุมีผล โลกมันเป็นกันแบบนี้

ฉะนั้น ที่ว่าครูบาอาจารย์เรา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรม ผู้รู้ท่านมี ถ้าผู้รู้ท่านรู้จริงอยู่แล้ว คําว่า “รู้จริงอยู่แล้ว” มันก็รู้อยู่ในหัวใจเต็มหัวใจ ถ้ารู้เต็มหัวใจแล้ว เวลาจากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ครูบาอาจารย์เวลาท่านคุยธรรมะ ท่านสนทนาธรรมกับลูกศิษย์ แล้วลูกศิษย์มีคุณธรรมแค่ไหน ลูกศิษย์มันมีจริงแค่ไหน

ดูสิ เวลาหลวงตากับหลวงปู่มั่นท่านพูดประจํา “สั่งสอนมาตลอดนะ สั่งสอนลูกศิษย์ลูกหามาตลอดเลย มันไม่มีใครเอาธรรมะมาคุยให้ฟังบ้างเลย ที่สั่งสอนมานี่มันเป็นประโยชน์บ้างหรือไม่ ถ้ามันเป็นประโยชน์อยู่บ้าง ใครที่มันใช้ประโยชน์ มันเก็บประโยชน์นะ มันภาวนา มันได้สมาธิ มันได้ปัญญา มันไม่มาคุยให้เราฟังเลยบ้างวะ มันไม่เคยถามปัญหาเราเลย”

ครูบาอาจารย์ โอ้โฮ! ท่านรอนะ รอให้พวกเราไปฝึกหัดงาน พอฝึกหัดแล้วงานมันติด พองานมันติดก็จะมาถามท่านว่า งานนี้ทําอย่างไร แก้ไขอย่างไร

แล้วท่านก็รออยู่ แสดงว่าไอ้พวกนี้มันไม่ทํางาน มันไม่มีงานทํา มันทํางานไม่เป็น มันไม่เคยทําอะไรเป็นอุปสรรคเลยหรือ ถ้าเป็นอุปสรรค ครูบาอาจารย์ท่านจะรออย่างนี้ “เวลาสั่งเวลาสอนไป เราก็สั่งสอนมาตั้งมากมาย เรารออยู่นี่ ใครปฏิบัติแล้วมันเหตุ มีการติดขัดอย่างไรก็มาหา จะได้ช่วยกันแก้ไข” นี่ครูบาอาจารย์เป็นจริง มันต้องมีสิ ไม่มี มันจะพัฒนาขึ้นมาได้อย่างไร ปุถุชน กัลยาณปุถุชน เป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป

ไอ้นี่เวลาพูดธรรมะนะ “อู้ฮู! พวกท่านยังติดอยู่อีกหรือ”

แสดงว่าเอ็งขาวสะอาดใช่ไหม ที่โลกเขาขัดแย้งกันนะ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส เพราะจิตเดิมแท้นี้เป็นพระอรหันต์ โอ้โฮ! เขาแบ่งเป็นสองฝ่ายนะ ฝ่ายหนึ่งว่าไอ้จิตใสๆ ไอ้จิตสว่างไสว นั่นน่ะคือนิพพาน ไอ้อีกฝ่ายหนึ่งก็ถือว่ามันยังไม่ใช่นิพพาน เถียงกันอยู่อย่างนั้นน่ะ มีอยู่ช่วงหนึ่งในสังคมไทยแบ่งเป็นสองฝ่ายแล้วเถียงกันว่า จิตเดิมแท้ จิตผ่องใสนั่นเป็นพระอรหันต์

เวลาหลวงตาท่านพูด จิตผ่องใสนั่นคือตัวอวิชชา นี่แหละ ฐีติจิตเลยน่ะ นั่นแหละต้นขั้วของกิเลสเลย เห็นไหม จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้น ถ้าใครทําไปถึงตรงนั้นแล้ว ถ้าวิปัสสนาต่อเนื่องไป ตัวนั้นมันจะข้ามพ้นไป ข้ามพ้นจากกิเลสไป นี่คนรู้จริง

ทําไมถึงข้ามพ้นล่ะ

ก็มันมีเป็นขั้นเป็นตอนมาไง ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ โสดาบัน เห็นไหม ถ้าสังโยชน์ สกิทาคามี ปฏิฆะกามราคะ เป็นพระอนาคามี แล้วรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา สังโยชน์อันละเอียด ถ้ามันละมันได้ มันพิจารณาของมันได้ มันทิ้งของมันได้ มันถึงเป็นพระอรหันต์ นี่ไง เขามีขั้นมีตอน เขามีเหตุมีผลเป็นชั้นเป็นตอน

“โอ้โฮ! พวกท่านนี่ยังติดกันอยู่เลยหรือ สังโยชน์ไม่มี สังโยชน์มันเป็นสมมุติ ของฉันไม่มีอะไรเลย ไม่ยึดติดอะไรทั้งสิ้น โลกนี้เป็นสักแต่ว่า ว่างหมด”...บ้าบอคอแตกอย่างนั้นน่ะเยอะ

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงขึ้นมา ท่านจะเป็นจริงของท่าน ผู้รู้ เขารู้ แล้วผู้รู้กับผู้รู้เขาคุยกัน นักปราชญ์กับนักปราชญ์เขาคุยกัน นักปราชญ์ราชบัณฑิตเวลาเขาทําประโยชน์เป็นประโยชน์อย่างนั้น นี่พูดถึงว่า ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงไง

ฉะนั้นถึงบอกว่า เวลาเขาบอกว่า “ฟังธรรมะหลวงพ่อตั้งแต่ตอนไหนก็ไม่รู้ ถามว่าดับแล้วเหลืออะไร”

ไอ้นี่เราถามเอง เพราะเราโดนถามมาแล้ว เราโดนหลวงปู่เจี๊ยะถามมา ถามมาแล้ว เราก็ตอบหลวงปู่เจี๊ยะของเราไปแล้ว ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาใครมามีเหตุมีผลอะไร แล้วมันมีอะไรล่ะ มันต้องบอกมาสิ ในมงคลชีวิต สิ่งที่เป็นมงคลชีวิต การสนทนาธรรม สนทนาธรรมมันมีอะไร มันเหลืออะไรล่ะ เวลามันเป็นอย่างไรก็บอกมาสิ มันไม่มีอะไรสิ่งใดเลย

ฉะนั้น เขาตอบว่า “ดับแล้วไม่เหลือ ถูกไหมคะ”

มันก็ไปเป็นสมาชิกของเขาไง “ติดอยู่นะ มันไม่มีอะไรเลย พวกท่านยังติดอยู่เลย ยังพูดธรรมะ เขาไม่ติดไม่ข้อง ว่างหมดเลย สักแต่ว่าทั้งหมด”...มันเป็นสิ่งที่ตัวเองก็ทําไม่ได้ แล้วตัวเองก็ไม่รู้สิ่งใด แต่มันใช้โวหารไง

แล้วต่อไปนี้ต่อไปในอนาคต เวลาที่คนไม่เชื่อในพระพุทธศาสนาก็พูดว่าศาสนาเป็นลูกตุ้มสังคม เป็นที่อยู่กับสังคม เกาะกินสังคมไปอย่างนั้นน่ะ แต่เวลาถ้าเขาเชื่อขึ้นมา ผู้ที่มาแสวงหาผลประโยชน์ ไอ้พวกที่มันมีปฏิภาณใช้โวหาร ดูสิ ในทางศิลปิน ผู้ที่มีโวหาร ในปัจจุบันเขามีโวหารของเขา

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลามีโวหารขึ้นมา พูดตีหน้าตาย ไอ้พวกเราเป็นเหยื่อทั้งนั้นเลย นี่พูดถึงว่าผู้ไม่รู้ ในเมื่อสังคมเขามีศรัทธามีความเชื่อของเขา มีครูบาอาจารย์ที่ทําได้จริงขึ้นมา เขาก็มาแสวงหาผลประโยชน์จากสังคมนั้น

แต่สังคมนี้เกิดมาจากไหนล่ะ มันเกิดมาจากครูบาอาจารย์ที่ท่านทําของท่านจนสังคมเขาเชื่อถือใช่ไหม แล้วถ้าท่านทําของท่าน ท่านก็ต้องมีที่มาที่ไป ถ้ามีที่มาที่ไป ดับแล้วเหลืออะไร เวลาพิจารณาไปแล้ว สมุจเฉทปหาน ขาดไปแล้วมันเหลืออะไร ขาดแล้วมันมีอะไร อะไรมันยังเหลืออยู่ อะไรที่มันสลัดทิ้งไปแล้ว อะไรที่มันทรงตัวอยู่ เห็นไหม

เวลาหลวงตาท่านเทศน์ พิจารณากาย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ กายก็แยกเป็นส่วนหนึ่ง จิตแยกเป็นส่วนหนึ่ง ทุกข์แยกเป็นส่วนหนึ่ง จิตมันรวมลงแยกเป็น ๓ ทวีปเลย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แล้วเหลืออะไร

ไอ้เวลามันตอบมันไม่มีหรอก “กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ อู๋ย! มันขาดหมดเลย”...ขี้ลอยนํ้า

มันขาดไปไหน อะไรขาด ใครเป็นคนทําให้มันขาด แล้วใครเป็นคนรู้ว่ามันขาด แล้วใครเป็นคนรับผลนั้น ใครเป็นคนรับผลนั้น

เพราะมันไม่มีจุดยืน พอไม่มีจุดยืนปั๊บ ถ้าใครหัดภาวนาขี้ลอยนํ้า เวลาถ้าจิตมันดี มันก็ว่ามันดี แล้วเดี๋ยวเวลามันเสื่อมแล้ว โสดาบันเสื่อมหมด โสดาบันก็ไม่มี โสดาบันเดี๋ยวออกไปสละลาเพศไปหมดน่ะ โสดาบัน

เพราะมันกายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แล้วจิตรวมลง นี่จุดยืน สิ่งที่มันเป็นจริง แล้วเป็นจริงเป็นอย่างไรล่ะ ตอบไม่ได้หรอก ไม่มีใครตอบได้ ไม่มีใครตอบได้ มันถึงเป็นการภาวนาโกหก ไอ้ที่ตอบไม่ได้ ตอบไม่ได้คือเป็นการภาวนาโกหก ถ้าเป็นการภาวนาจริง เห็นผลตามความเป็นจริง ตอบได้ชัดๆ ตอบได้ตามความเป็นจริง

ฉะนั้นบอกว่า “ดับแล้วไม่เหลืออะไรเลย”

ไม่เหลืออะไรก็ขี้ลอยนํ้าไง

แล้วเขาตอบบ้าง “ดับแล้วไม่เหลืออะไรเลย ถูกไหมคะ”

ก็เขาก็ตอบกันอย่างนี้ เขาก็ตอบกันแบบนี้ ถ้าเขาตอบกันแบบนี้มันก็ไม่มีอะไรเลย ไม่มีอะไรทั้งสิ้น

แต่ถ้าคนเขาตอบถูก คนเขาตอบถูกนะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านรับฟัง เวลาครูบาอาจารย์ท่านสั่งสอนลูกศิษย์ของท่าน เวลาลูกศิษย์ของท่านขึ้นไปส่งการบ้าน ขึ้นไปส่งผลของการประพฤติปฏิบัติ ถ้าผิด ท่านจะแก้ไขให้ แก้ไขให้ ไอ้ผู้ที่ได้รับการแก้ไข ถ้าใจมันลง มันเชื่อ มันก็กลับไปฝึกฝน ถ้าใจมันไม่เชื่อ มันก็ตะแบง ตะแบงก็ทําให้ผิดมากขึ้น ทําให้การประพฤติปฏิบัติรกรุงรังไปเรื่อย จนกว่าจิตมันจะเสื่อมหมด

พอเสื่อมหมดขึ้นมาแล้วมันค่อยมาคิดได้ว่า ที่ดีที่สุดคือตอนที่จิตมันเจริญขึ้นมา จะกลับมาอีก ถ้าคนมีวาสนามันจะกลับมาฝึกหัดปฏิบัติได้ กลับมาฟื้นฟูใจได้ แต่คนที่ไม่มีอํานาจวาสนา มันไม่กลับมาอีกเลย เพราะกลับไม่ไหว มันทุกข์มันยากมาก มันก็เลยอยู่ประสาเป็นเศษเดนอย่างนั้นน่ะ แต่เวลาคุยธรรมะก็คุยตอนที่จิตดีที่สุด คุยว่าเคยเป็นๆ แต่ผลมันก็ไม่มีอยู่วันยังคํ่า

นี่ไง ถ้ามันกลับมาได้ ครูบาอาจารย์ท่านให้อุบาย เวลามันกลับมาได้ กลับมาได้ก็พยายามฝึกฝน พยายามค้นคว้า พยายามตั้งสติให้ได้ ทําจิตให้สงบให้ได้ แล้วจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนกว่ามันจะถึงจุดนั้นน่ะ พอจุดนั้น เวลามันขาด ดับหมดเลย ดับหมด แล้วเหลืออะไรล่ะ ดับชัดเจน สังโยชน์ขาดหมด ถ้ามันเป็นความจริงนะ นี่พูดถึงว่าผู้รู้ ผู้รู้ เขารู้ ผู้ไม่รู้ก็วนเวียนไป

ฉะนั้น ไอ้ที่ว่าดับแล้วเหลืออะไร เราถามบ่อย เพราะโดนถามมา โดนอาจารย์ถามมาเหมือนกัน แต่ถามแล้ว พอถามแล้วเพื่อเตือนสติสังคม ที่เราถามๆ นี่ เราถามไอ้พวกที่เหลวไหลเหลวแหลก ไม่เหลวแหลกธรรมดา เพราะเขามาคุยให้ฟัง เขาพูดธรรมะกันเขาจะบอกว่า “โอ้โฮ! ท่านยังติดอยู่อีกหรือ ของฉันว่างหมดเลย ไม่มีอะไรเหลือเลย”

โอ้โฮ! ไอ้คนที่โดนถามมันก็ทึ่งนะ “โอ้โฮ! เขาแน่จริงๆ เนาะ เขาไม่มีอะไรเลย ไอ้พวกเรายังติดอยู่”

ติดอยู่ มันยังมีถนนหนทางให้เดิน มีข้อวัตรปฏิบัติให้ก้าวเดิน ติดอยู่ ติดในธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นผู้ที่มีหลักมีเกณฑ์ ติดเพื่อจะแก้ไข ติดเพื่อจะก้าวเดิน ติดเพื่อให้อยู่ในสัจจะอยู่ในความจริง ไม่ใช่ว่าวเชือกขาด คิดเองเออเอง หลงไปอยู่บนอากาศ ไม่มีต้นไม่มีปลาย ไร้สาระ ไม่มีแก่นสาร ไม่มีสิ่งใดเป็นแก่นสารเลย แต่เขาใช้คารม ไอ้คนที่ไม่มีหลักตกใจนะ “ท่านยังติดอยู่หรือ อู้ฮู! แค่นี้ก็ยังติด เขาไม่ติดหรอก เขาปล่อยหมด ว่างหมดเลย สุดยอดเลย” แล้วเดี๋ยวพอมันหมดลมนะ ว่าวมันหมดแรงส่ง มันก็หัวปักลงดิน ว่าวนี่แหลกหมด

ถ้าเขายังบอกว่า “อู้ฮู! ยังติดอยู่หรือ ไม่เห็นมีอะไรเลย” ดูวันเขาสิ้น ดูวันเขาตาย แล้วจิตมันจะไปไหน คนที่ไม่ติด ดูสิ มันจะพ้นจากวัฏฏะไปไหน มันจะลงสู่อเวจี เอวัง

ถ้ามีการกระทําเข้าไป ถ้ามันสงบเข้ามา
นี่ไง สมาธิมี
มีก็มีองค์ความรู้ไง มีสติมีปัญญาไง
มีสมาธิในหัวใจไง ถ้ามันมีสมาธิก็จิตมั่นคงไง
ถ้าจิตมั่นคง จิตมันมีความสุขของมันไง จิตเป็นเอกเทศ
นี่สมาธิมี

๕

สมาธิมี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๔ เมษายน ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “นํ้านิ่งแต่ไหล”

รบกวนหลวงพ่อ นํ้านิ่งแต่ไหล ภายนอกไหล แต่ใจเจ้าของนิ่งสงบ ไม่สนใจในภายนอก ไม่สนใจกับธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ ถูกไหมคะ

ตอบ : แหม! นักปฏิบัติเนาะ ปัญญาแตกฉาน

นํ้านิ่งแต่ไหลๆ มันเป็นคําพูดของหลวงปู่ชา เราฟังเทศน์ของหลวงปู่ชาไง เวลาฟังเทศน์เสียงธรรมเพื่อประชาชน ไอ้อย่างคําเมื่อวาน “ดับแล้วเหลืออะไร” มันเป็นเราโดนหลวงปู่เจี๊ยะซักเอง หลวงปู่เจี๊ยะซักว่า “ดับแล้วเหลืออะไร” มันก็เลยฝังใจไง

ฝังใจว่า ผู้รู้เวลาเขาถาม เขาถามด้วยความรู้ของท่าน ท่านต้องการผู้ที่ประพฤติปฏิบัติรู้จริงเห็นจริง ท่านถึงถามตรงๆ เลย “มันดับแล้วเหลืออะไร ดับหมดแล้วเหลืออะไร”

เวลาไปพูดธรรมะๆ กันนะ นู่นก็ปล่อย นี่ก็ปล่อย นี่ก็ขาด

“ขาดแล้วเหลืออะไร” ท่านถามตรงๆ เลย เราก็ตอบท่านไป แล้วตอบถูกหรือผิด ท่านก็วินิจฉัย

นี่ก็เหมือนกัน ที่เวลาเราฟังเทศน์ๆ เวลาหลวงปู่ชาท่านเทศน์ของท่าน แล้วท่านพูด นํ้านิ่งแต่ไหล เวลาหลวงตาท่านฟังเทศน์ครูบาอาจารย์นะ ท่านบอกว่าคนที่มีคุณธรรมในใจเวลาพูดออกมามันจะมีเกร็ดของธรรม มันจะมีเกร็ดมีประวัติของมัน แล้วผู้ฟังจะรู้ได้ ไอ้คนที่ไม่เป็นนะ เวลาพูดไปมันเป็นสัญญา มันจําขี้ปากเขามาไง

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสัจจะเป็นความจริง แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้วเรามาเล่าสู่กันฟัง เขาเรียกนิทาน นิทาน ชาดกเป็นนิทาน แต่นิทานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมีข้อเท็จจริงนะ ชาดกสมัยนั้นๆ เพราะว่ามันยืนยันไม่ได้ไง เวลาพระองค์ใดทําผิดแล้วไปถามท่านว่าพระองค์นี้ทําไมทําผิดอย่างนี้

ท่านบอกว่า แต่เดิมเขาเคยเกิดชาตินั้น มีชีวิตอย่างนั้น ทําความผิดอย่างนั้น จนมาชาติปัจจุบันนี้ก็ยังมาทําความผิดอย่างนี้อยู่

นั่นแหละเป็นชาดก ชาดกคือเป็นนิทาน แต่นิทานมันก็มีข้อเท็จจริง มีข้อเท็จจริงที่ท่านเอามาเปรียบเทียบไง นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราฟังมาๆ มันเป็นนิทานไง เป็นนิทาน

ทีนี้เราฟังกันเป็นนิทาน แต่ทีนี้เวลาคนที่เขามีคุณธรรม เขาจะมีเกร็ด มีความจริง มีองค์ความรู้ มีข้อเท็จจริงในนั้น

ฉะนั้นบอกว่า นํ้านิ่งแต่ไหลๆ

เราพูดถึงนํ้านิ่งแต่ไหล มันเป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิมันนิ่งอยู่ไง นิ่งอยู่แล้วมันมีพลังงานไง ไม่เหมือนพวกเรา สมาธิไม่มี ทําสมาธิไม่เป็น ว่างๆ ว่างๆ ว่างๆ มันไม่มีสิ่งใดจับต้องได้เลย

แต่ถ้าเป็นคนที่จับต้องได้นะ นํ้านิ่งๆ จิตใจมันนิ่ง แต่มันไหล คือมันมีพลังงาน นี่เวลาคนที่เขารู้จริงเขามีเกร็ด คนมีความรู้ คนทําแล้วได้ผลอันนั้นจริง พอผลอันนั้นจริง ท่านจะสื่อออกมา ถ้าคนที่สื่อออกมา สื่อออกมาจะเป็นประโยชน์มาก แล้วฟังรู้เลย หลวงตาท่านชอบตรงนี้มาก ท่านชอบคนที่พูดนะ แล้วมันมีเกร็ด มันมีความรู้ มันมีคุณธรรมในใจ มันสะเทือนใจมาก

แต่ไอ้ที่ไปจําๆ มา โอ้โฮ! เขาเล่าต่อๆ กันมา ว่างๆ ว่างๆ นั่นล่ะไม่มีสมาธิ มันเป็นสัญญาอารมณ์ มันเป็นอารมณ์ว่าง เราสร้างอารมณ์ว่างๆ กัน ว่างๆ ว่างๆ เวลาทํา เวลาสบายใจ แค่สบายใจมันไม่เป็นสมาธิหรอก

แต่ถ้าเป็นสมาธิ เป็นสมาธิมหัศจรรย์ คําว่า “มหัศจรรย์” นะ เพราะเวลาปาราชิก ๔ อวดอุตตริมนุสสธรรม ผู้ที่อวดอุตตริมนุสสธรรม ธรรมที่เหนือมนุษย์ ตั้งแต่ปฐมฌาน ตั้งแต่ฌาน ๔ รูปฌาน อรูปฌาน สมาบัติ ๘ พอมีสมาบัติ ๘ ขึ้นไปแล้ว ตั้งแต่ฌานสมาบัติขึ้นไป ถ้าเป็นพระภิกษุนะ อวดอุตตริมนุสสธรรม คําว่า “อวดอุตตริมนุสสธรรม” ธรรมที่เหนือมนุษย์ ไอ้นี่เราเป็นมนุษย์ แล้วถ้าเป็นสมาธิขึ้นมา เป็นสมาธิขึ้นมามันเป็นธรรมที่เหนือมนุษย์ มันเหนือ ถ้ามันเหนือมนุษย์ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ อย่างที่ว่านํ้านิ่งแต่ไหล

เออ! เราจําขี้ปากหลวงปู่ชามา ไปฟังเทศน์หลวงปู่ชา แล้วพออันนี้ใช่ สมาธิต้องเป็นแบบนี้ นี่มันเป็นสมาธิไง ถ้าสมาธิแล้ว นํ้านิ่ง จิตใจมันนิ่ง แต่ที่ไหลนั่นคือพลังงาน มันมีพลังงาน มันมีสติสัมปชัญญะ มันมีหิริมีโอตตัปปะ มันมีความรู้สึกในตัวของมัน

มันไม่ใช่ว่างหมดเลย แล้วพอจะออกมาสะดุ้งตื่น แล้วก็ว่า “อู๋ย! ว่างหมดเลย”...มันนอนหลับไปแล้วมันยังไม่รู้ว่าหลับนะ เป็นอย่างนี้หมด มันเป็นอย่างนี้ทั้งนั้นน่ะ เพราะอะไร

เพราะว่าเรื่องกิเลส เรื่องตัณหาความทะยานอยากในใจของคนสําคัญมาก แล้วเวลาเราประพฤติปฏิบัติ ประพฤติปฏิบัติ กิเลสมันไม่ให้หลุดจากไม้จากมือไป แต่ถ้าเวลาปฏิบัติแล้วพอจะได้ก็ได้อย่างนี้ ได้สํามะเลเทเมาไง วูบวาบๆ ในใจไง

ถ้าบอกว่ามันสบายๆ ส่วนใหญ่แล้วคนบอกว่าปฏิบัติแล้วสบายๆ มันมีความสบายใจ อันนี้ปฏิบัติสบายใจมันปฏิบัติเพื่อบรรเทาทุกข์

จริงๆ แล้วในพระพุทธศาสนา ดูสิ ระดับของทาน คนที่ระดับของทานก็เรื่องของฆราวาส เขาทําบุญทําทานกัน เขามีวัฒนธรรมในใจของเขา มันประเสริฐไหม ประเสริฐ ชาวพุทธมีวัฒนธรรมประเพณีถูกต้องไหม

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ ท่านพยายามปลุกระดมให้พวกเราประพฤติปฏิบัติ ถ้าประพฤติปฏิบัติ มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นสมบัติส่วนตน สมบัติส่วนตนนะ สมบัติส่วนตนคือสมบัติของจิตไง

จิตถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นไปแล้ว ถ้ามันมีคุณธรรมขึ้นมา ถ้ามันมีสติ มันจะมีสติแล้วมันยับยั้งได้ในหัวใจของเรา พอมีสติยับยั้งได้ ความทุกข์มันไม่เกาะกินหัวใจของเรา

เวลากิเลสมันฉุดกระชากหัวใจนี้ไป เพลินไปกับมันทั้งวันทั้งคืนเลย พอมีสติขึ้นมา มันระลึกรู้ได้ โอ้โฮ! เราทําไมเมาหยําเปอย่างนี้ล่ะ เมาอารมณ์ของเราเอง เราทุกข์เรายากอยู่นี่เพราะเราขาดสติ พอสติมันมา พอมีสติมา ความรู้สึกนึกคิดหยุดหมดเลย แล้วเวลาจะคิดก็คิดถึงชีวิตของตน คิดถึงคุณประโยชน์ของตน คิดถึงสัจธรรมของตน ถ้ามีสติ เห็นไหม

ถ้ามีสติ แล้วถ้าทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าเวลาเราศึกษาธรรมะ เรามีสติมีสัมปชัญญะอย่างนี้ เวลาครูบาอาจารย์ท่านปลุกระดมให้พวกเราประพฤติปฏิบัติ ให้เป็นสมบัติส่วนตนๆ สมบัติภายในของเราไง

ฉะนั้น เวลาการประพฤติปฏิบัติสมควรไหม สมควร ควรกระทําที่สุด ควรกระทําที่สุดเพราะมันเป็นการพิสูจน์ไง เหมือนประชาชนทั่วไป เขามีสํารับอาหารตั้งไว้มหาศาลเลย เดินเที่ยวเล่นกันไป ไม่มีใครกินอาหารสํารับนั้นเลย ก็ไม่มีใครได้ลิ้มรสสํารับนั้นเลย แต่ถ้ามันมีกลุ่มชนกลุ่มใดก็แล้วแต่ เขานั่งพร้อมเพรียงสามัคคีกัน สํารับอาหารของเขามีพร้อม เขาได้เปิบอาหารใส่ปากของเขาพร้อม ในชุมชนนั้นเขาก็มีความอิ่มหนําสําราญ เขามีความสุขของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ใครที่ประพฤติปฏิบัติ จงใจตั้งใจปฏิบัติของเรา ถ้าจิตใจมันมีสติมันมีปัญญาขึ้นมา หัวใจของเรามันก็จะมีศีล มีสมาธิ มีปัญญาขึ้นมา มันก็เป็นประโยชน์ไง

เวลาที่ปลุกระดมให้ปฏิบัติมันต้องปฏิบัตินะ แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วมันปฏิบัติตามความจริงขึ้นไปแล้วมันต้องมีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ที่ท่านพยายามชักนําไปทางที่ถูกต้อง สัมมาทิฏฐิไง

เวลาปฏิบัติ สติก็มีมิจฉา มีสัมมา ปัญญาก็มีมิจฉา มีสัมมา ทุกอย่างมีมิจฉา มีสัมมาหมดเลย ถ้ามันมีมิจฉา เวลาคิดได้ชั่วครั้งชั่วคราวมันก็เป็นสัมมาทิฏฐิอยู่พักหนึ่ง เวลากิเลสมันไขว้เขว มันชักนําออกไป ชักนําออกไปเพราะอะไร ชักนําออกไปเพราะว่าธรรมดาของกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของคน มันต้องหลอกต้องล่อให้ใจของเราหลงใหลมันไป

ทีนี้เราปฏิบัติขึ้นไป มันมีสิ่งใดที่จะปฏิบัติแล้วได้ประโยชน์กับจิตเป็นอัตตสมบัติของใจ มันก็อยากได้อยากดี แล้วทีนี้กิเลสมันก็ชักนําแล้ว “อันนั้นสะดวก อันนั้นสบาย ปฏิบัติไปแล้วมาให้ทุกข์ให้ยาก สู้เมาหยําเปอย่างนั้นแหละ แล้วมันก็ได้สติปัญญาของมันไป”

นี่ไง มันอยู่ที่ว่าฝึกสมาธิๆ สมาธิอะไร สมาธิเขาก็นั่งสมาธิไง นั่งสมาธิก็หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธไง ถ้าเป็นสมาธิขึ้นมา คําบริกรรมมันละเอียดขึ้น อานาปานสติ ลมหายใจก็ละเอียดขึ้น ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันก็รู้เท่าทันความคิดของตน มันมีการกระทําทั้งนั้นน่ะ ถ้ามีการกระทําเข้าไป ถ้ามันสงบเข้ามา นี่ไง สมาธิมี มีก็มีองค์ความรู้ไง มีสติมีปัญญาไง มีสมาธิในหัวใจไง ถ้ามันมีสมาธิก็จิตมั่นคงไง ถ้าจิตมั่นคง จิตมันมีความสุขของมันไง จิตเป็นเอกเทศ นี่สมาธิมี

แต่โดยทั่วไปเวลาปฏิบัติไปแล้ว ผู้ที่ปฏิบัติไม่ได้สมาธิจริง เวลาได้สมาธิ สมาธิก็เป็นชื่อสมาธิในพระไตรปิฎก ศีล สมาธิ ปัญญา พระพุทธเจ้าสอนสมาธิ ว่าสมาธิมันมีอยู่แล้ว ฝึกสมาธิแล้วก็ว่ากันตามแต่ว่าใครจะจินตนาการกันไป แล้วก็ว่าว่างๆ ว่างๆ...มันไม่มีอยู่จริง มันไม่มีสมาธิจริงไง สมาธิยังทํากันไม่เป็น สมาธิยังทํากันไม่ได้ แต่ก็อ้างเป็นสมาธิๆ

แต่เวลาผู้ที่ปฏิบัติไปบอกว่าสบายๆ ว่างๆ มันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ มันเป็นอย่างนั้นจริงๆ เพราะมันเป็นองค์ของคุณธรรม คุณธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเราตรึกในธรรม เหมือนคน คนฝักใฝ่ทําคุณงามความดี เราพยายามฝักใฝ่ทําคุณงามความดี เราทําคุณงามความดีกัน มันก็ทําคุณงามความดีของคนที่มีวุฒิภาวะมากน้อยแค่ไหนก็จะไปทําคุณงามความดีมากน้อยได้แค่นั้น

นี่ก็เหมือนกัน จิตเวลามันตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันขัดเกลา มันดูแล จิตใจมันก็สบายๆ ได้ เพราะมันเป็นธรรมจริงๆ มันเป็นข้อเท็จจริง เหมือนเรามีสติสัมปชัญญะ เขาชี้ถูกชี้ผิด สิ่งที่ถูกมันก็ต้องเป็นความถูกใช่ไหม สิ่งที่เป็นความผิดมันก็ต้องผิดใช่ไหม ถ้าจิตของเรามันเลือกไม่ถูก จิตของเรากรรมมันคลุกเคล้า มันแยกไม่ได้ เวลาธรรมะมันเทียบเคียง มันเอาธรรมะเป็นตัวชี้นํา มันก็ไปได้ ก็สบายๆ ไง แล้วสมาธิอยู่ที่ไหนล่ะ

ฉะนั้นว่า นํ้านิ่งแต่ไหลๆ มันเรียกว่าองค์ของสมาธิไง องค์ของสมาธิ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันมีวิตก วิจาร ปัญญาอบรมสมาธิมันก็คือวิตก วิจาร วิตก วิจารในความคิดของเรา ถ้าเป็นคําบริกรรม นึกขึ้นก็วิตก พุทกับโธนี่วิจาร พุทโธๆ ถ้ามันละเอียดขึ้นมันก็เป็นปีติ ปีติมันก็มีความขนพองสยองเกล้า มันมีต่างๆ แล้วถ้ามันมีความสุข ถ้ามีความสุขนะ ถ้ามันเลยจากความสุขไปก็เอกัคคตารมณ์ แล้วถ้ามันสมดุลของมัน นี่องค์ของสมาธิ มันต้องมีองค์ของสมาธิสิ

นี่ว่างๆ ว่างๆ แต่พูดอะไรไม่ถูกเลย พูดอะไรไม่มีเลย คือว่าเหมือนเรา เราไม่มีต้นทุนเลย เราไม่มีเงินเลย เราจะทําอะไรได้ มีก็มีไปกู้ยืม กู้ยืมของพระพุทธเจ้ามา ว่างๆ ว่างๆ นั่นล่ะกู้ยืมเขามา กู้ยืมต้องจ่ายดอกเบี้ยทั้งนั้นล่ะ แต่ถ้าเป็นเงินเย็น เงินสดๆ ไม่มีภาระค่าใช้จ่ายใดๆ ทั้งสิ้น ถ้าเป็นสัมมาสมาธิขึ้นมา เงินสดมันจะทําอะไรก็ได้ จะทําอะไรก็ได้

นี่ก็เหมือนกัน นํ้านิ่งแต่ไหลคือสัมมาสมาธิ นํ้านิ่งแต่ไหล องค์ของสมาธิ ไอ้ที่ว่าคําถามไง “รบกวนหลวงพ่อว่านํ้านิ่งแต่ไหล ภายนอกไหล แต่ใจนิ่งสงบ ไม่สนใจในภายนอก ไม่สนใจกับธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ถูกไหมคะ” นี่เขาว่า นี่เวลามันคิด คนที่ทําทําได้ไปไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่านํ้านิ่งแต่ไหลนี้เป็นธรรมะ เวลาหลวงปู่ชาท่านเทศน์ เราเห็นด้วยว่านํ้านิ่งแต่ไหล นิ่ง จิตใจนิ่ง แต่มีพลังงานในตัวมันเอง มีพลังงาน ฉะนั้น ไอ้สิ่งที่มีพลังงานที่คําถามเขาว่ามันไหลแต่ภายนอก มันคนละเรื่องแล้วล่ะ แล้วยิ่งบอกว่าจิตมันสงบ

สงบก็ตัวสงบนั่นแหละมันมีพลังงาน ตัวพลังงานแล้ว ถ้ามันสงบแล้ว จิตสงบแล้วย้อนไปสู่กาย สู่เวทนา สู่จิต สู่ธรรม นั่นถึงจะเป็นวิปัสสนา ถ้าจิตมันสงบแล้ววิปัสสนา สติปัฏฐาน ๔ ก็เป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

แต่ถ้าจิตมันไม่สงบ จินตนาการทั้งนั้น มันเป็นโลกียปัญญาทั้งนั้น มันเป็นเรื่องโลกๆ เรานึกธรรมะก็อย่างที่ว่า เวลาตรึกในธรรมๆ แล้วมันก็สบายๆ นี่ก็เหมือนกัน เวลาตรึกในธรรมก็คิดกันไปไง แล้วคิดกันไปมันก็บอกว่า “นี่พุทธพจน์นะ ทําตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ไม่ใช่สาวกภาษิตนะ ไม่ใช่พระป่านะ มาแต่พุทโธๆ เป็นสมถะ สมถะจะไม่เกิดปัญญา”

สมถะนี่นํ้านิ่งแต่ไหล นํ้านิ่งแต่ไหล ไม่เน่าไม่เสีย นํ้ามีออกซิเจนพร้อม ปลาเป็นฝูงๆ ชุมมาก ทุกอย่างพร้อมหมด

ว่างๆ ว่างๆ น่ะมันนํ้าเน่า มันมีแต่สารพิษ ไอ้ว่างๆ ว่างๆ นั่นล่ะ แต่ถ้านํ้านิ่งแต่ไหลมันเป็นประโยชน์ไง

นี่พูดถึงว่าเขาถามไง นํ้านิ่งแต่ไหล ไอ้นี่มันเป็นความเห็น มันเป็นการกระทําก็ทําจริง นี่พูดถึงว่าคําถามนะ นํ้านิ่งแต่ไหลมันคืออะไรไง

มันเป็นสัมมาสมาธิ เป็นสมาธิที่มีเหตุมีผล เป็นสมาธิที่มีองค์ความรู้ มีคุณธรรมจริง ไม่ใช่มิจฉาสมาธิ ไม่ใช่มิจฉาแล้วทําให้ลุ่มหลง แล้วก็พูดกันไปไง “ฝึกสมาธิๆ” ฝึกสมาธิ สมาธิก็ไปอยู่ในตํารับตําราเสีย ไม่ฝึกหัดให้คนมีหิริมีโอตตัปปะ มีศีล มีศีล เราจะไม่ทําสิ่งทุศีล เราไม่ทําสิ่งนอกจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้

นี่ไง เวลาเป็นพระโสดาบันไม่ถือมงคลตื่นข่าว ถ้าเป็นพระโสดาบันยังเชื่อในความเห็นที่อื่นนี่ไม่ใช่ ถ้าเป็นพระโสดาบันไม่สีลัพพตปรามาส ไม่ลูบไม่คลํา ชัดเจนมากเลย นั่นล่ะเวลามันชัดเจน ไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่ถือนอกจากพระพุทธศาสนา

นี่พูดถึงถ้ามันมีศีล ถ้ามีศีลขึ้นมา เวลามันทําสมาธิขึ้นมามันก็เป็นสัจจะเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงมันก็จะเจริญขึ้น มันจะพัฒนาขึ้น ถ้ามันพัฒนาขึ้น มันก็เป็นความจริงขึ้น แต่ถ้ามันไม่มีของมัน มันก็เหลวไหลของมันไป ถ้าเหลวไหลไปแล้วออกนอกลู่นอกทางไปเรื่อย แม้แต่หลักใจยังทําไม่ได้ แล้วจะไปเอาอะไรกันใช่ไหม นี่นํ้านิ่งแต่ไหล

ถาม : เรื่อง “พุทโธ จิตอยู่ไหน”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพครับ ผมติดตามฟังเทศน์ของหลวงพ่อในเว็บไซต์มาได้สักพักหนึ่งแล้วครับ แล้วก็เป็นจังหวะที่ผมเริ่มภาวนาพุทโธ ก็พยายามพุทโธแบบไม่สนใจอะไรทั้งสิ้น แต่มันมีข้อติดขัดบางประการเกี่ยวกับกายขณะที่พุทโธ ซึ่งก็เก็บข้อสงสัยไว้มาสักพักหนึ่งแล้ว แต่ไม่ได้สนใจมัน คราวนี้มีโอกาส ผมจึงมีคําถามถามหลวงพ่อบางอย่างในขณะที่ภาวนาครับ

ขณะที่พุทโธ ผมจะตั้งจิตไว้ที่ระหว่างคิ้ว แล้วก็คิดเสียงว่าพุทโธที่ตรงนั้น แล้วพอพุทโธไปสักพักมันก็ตึงมากๆ ที่ระหว่างคิ้วนั้น เหมือนมีที่หนีบผ้ามาหนีบอยู่อย่างนั้นเลย ผมก็พยายามไม่สนใจมัน ผมควรจะต้องไปสนใจตรงที่ตึงๆ ระหว่างคิ้วนั้นหรือเปล่าครับ หรือช่างมันไปเลย หรือจริงๆ แล้วไม่ต้องตั้งจิตอะไรเลยทั้งสิ้น เอาให้มันมีเสียงพุทโธในหัวก็พอครับ (มีหลายคนบอกว่าให้ตั้งจิตที่กลางหน้าอก แต่มันทําไม่ได้ครับ มีเสียงคิดอยู่ในหัว แต่ว่าจะให้ความรู้สึกไปอยู่ที่หน้าอกได้อย่างไร มันจึงเกินความสามารถของผมจริงๆ ครับ)

พอพุทโธไปสักพักใหญ่ๆ ปรากฏว่าคําว่าพุทโธมันเหลวเป๋วครับ กลายเป็น ฮู้โฮ่ ฮู้โฮ่ มันมักจะเป็นตอนผมรัวให้มันเร็วขึ้น แต่ก็พยายามแต่งเสียงให้มันกลับมาเป็นพุทโธชัดๆ โดยการทําให้ช้าลง แต่ปรากฏว่าลิ้นกับริมฝีปากของผมมันพยายามจะออกท่าทาง เหมือนจะออกเสียงไปด้วยเสียอย่างนั้น ผมควรจะไปสนใจหรือเปล่าครับ หรือปล่อยให้มันเหลวๆ ไปอย่างนี้ก็ไม่เป็นไรครับ ขอบพระคุณหลวงพ่อมาก

ตอบ : นี่เวลาที่เขาพูดเริ่มต้นว่าบังเอิญมาฟังเว็บไซต์ของหลวงพ่อมาได้ระยะหนึ่งแล้ว แล้วเริ่มจะหัดภาวนา ที่เริ่มจะหัดภาวนาขึ้นมา ทีนี้บังเอิญมาฟัง

ส่วนใหญ่แล้วถ้าเราศึกษาธรรมะมาบ้าง พอมาฟังแล้ว เราฟังทั่วๆ ไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องกาลามสูตร ฟังแล้วอย่าเพิ่งเชื่อ แล้วเราคัดเลือกแยกแยะอะไรน่าเชื่อถือ อะไรไม่น่าเชื่อถือ แล้วเราประพฤติปฏิบัติไป เวลาเป็นจริงขึ้นมา ท่านให้เชื่อการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงอันนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เพิ่งมาฟังเว็บไซต์อยู่พักหนึ่ง เริ่มต้นมาฟังเว็บไซต์อยู่พักหนึ่งมันก็เป็นประโยชน์แล้ว เป็นประโยชน์ที่ว่าเราจะได้มาภาวนา แต่มาภาวนาขึ้นมา ถ้าคนไม่เคยเลย ไม่ทําสิ่งใดเลย มันแบบว่าอยู่สังคมๆ สังคมของโลก สังคมของโลกคือเกิดทิฏฐิมานะความรู้ความเห็นเราเป็นใหญ่ เราถือทิฏฐิมานะของเราเป็นใหญ่

แต่เวลาเรามาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมเป็นใหญ่ๆ ธรรมเป็นใหญ่คือสัจธรรมข้อเท็จจริงเป็นใหญ่ ถ้าสัจธรรมข้อเท็จจริงเป็นใหญ่ปั๊บ เรามาจากทางโลกไง ทิฏฐิมานะเราเป็นใหญ่ พอทิฏฐิมานะเราเป็นใหญ่ เราก็ต้องทําตามทิฏฐิมานะของทุกๆ คนที่ทํามา จริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน มันก็ยึดความรู้ความเห็นของตน แล้วพยายามจะปฏิบัติธรรมก็เทียบเคียงธรรมะนั้น แต่มันก็เทียบเคียงด้วยทิฏฐิมานะของตน พอเทียบเคียงด้วยทิฏฐิมานะของตน จะทําอะไรก็ทําให้มันจริงจัง

พอจริงจัง เขาบอกว่าเขาตั้งใจพุทโธ พอพุทโธเข้าไปแล้ว พุทโธโดยทั่วไป เพราะก่อนที่เราจะบวช เราก็ศึกษาธรรมะมาพอสมควรเหมือนกัน มันมี มันมี บอกครูบาอาจารย์ท่านให้กําหนดพุทโธ แต่เอาพุทโธไว้ระหว่างคิ้ว แล้วระหว่างคิ้ว ทีนี้พอมันอย่างนั้นปั๊บ ก็ไปไว้ที่ระหว่างคิ้ว เหมือนกับเอาพระพุทธรูปมาตั้งไว้บนหน้าผาก นี่เราก็ได้ยินมา

แต่ทีนี้พอคนที่ทําไป ผู้ถามทําไปๆ ระหว่างคิ้วมันเกิดความตึงขึ้นมาที่ระหว่างคิ้ว เหมือนกับไม้หนีบผ้ามาหนีบระหว่างคิ้วเลย แล้วผมควรจะทําความรู้สึกกับมันหรือไม่

นี่มันมีปัญหาไปหมด แล้วเวลาพุทโธๆ ไป มันเกิดเสียงกังวานในสมอง พุทโธๆ อีก ร้อยแปดเลย แสดงว่าเรามีอุปสรรคมาก ถ้ามีอุปสรรคมาก เราจะบอกว่า คนที่จริงจัง คนที่อยากประพฤติปฏิบัติด้วยความมุมานะมันก็มี แล้วเวลาทําไปมันจะเกิดอุปสรรคอย่างนี้

แล้วทีนี้มันก็มีผู้สอน เพราะเรามีลูกศิษย์หลายฝ่ายที่มาถามปัญหาไง เขาบอกว่า “หลวงพ่อ มีพระเขาบอกว่าไม่ต้องพุทโธ ไม่ต้องทําอะไรเลย อยู่เฉยๆ สมาธิมันมีอยู่แล้ว” เขาว่าอย่างนั้นนะ แล้วเขาก็เชื่ออยู่พักหนึ่ง ก็ไปกับเขา เขาบอก “โอ๋ย! พุทโธแล้วยุ่ง พุทโธลําบากมาก อู๋ย! ตั้งสติก็ลําบาก” เขาบอกว่า “จิตมีอยู่แล้ว สมาธิมีอยู่แล้ว ไม่ต้องทําอะไรเลย อยู่เฉยๆ เดี๋ยวมันเป็นสมาธิเอง”...เออ! นี่ไง ทําสมาธิๆ คนที่มีความคิดอย่างนี้เยอะ แล้วมีคนชักนําเยอะ

เราจะบอกว่าเวลาคนชักนํา ดูสิ ดูการชักนําสิ “ไม่ต้องทําอะไรเลย ไม่ต้องกําหนดพุทโธ ไม่ต้องตั้งสติ ไม่ต้องทําอะไรเลย อยู่เฉยๆ เพราะของมันมีอยู่แล้ว ถ้าของมีอยู่แล้ว เดี๋ยวก็ผุดขึ้นมาไง เพราะของมันมีอยู่ เพราะความรู้สึกเรามีอยู่แล้ว เดี๋ยวสมาธิมันก็ขึ้นมาเอง แล้วเราทําไมต้องไปลําบากล่ะ”

นี่สมาธิมันจะไม่มีตั้งแต่เริ่มต้น เริ่มต้นไม่มีการกระทํา

ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ เขาคิดของเขาด้วยจินตนาการ เขาบอกว่า ความรู้สึกคือใจใช่ไหม ใจมันมีความรู้สึก แล้วถ้าอยู่เฉยๆ ว่างๆ มันก็จะเป็นสมาธิ

มันก็เหมือนคนนอนหลับ ถ้าพูดถึงเวลาตกภวังค์นะ หลวงตาใช้คําว่า “สมาธิหัวตอ” นะ คําว่า “หัวตอ” หัวตอ หมายถึงว่า ตอไม้มันรับรู้อะไร มีแต่เราเดินไปเตะมัน เราบาดเจ็บนะ จิตอยู่ดีๆ มันมีคุณค่า ทําให้มันเป็นหัวตอเสีย คือไม่มีสติสัมปชัญญะ ปล่อยมันทิ้งไปเลย เป็นสมาธิหัวตอ...มันไม่ใช่

เป็นสมาธิต้องเป็นสัมมาสมาธิ ต้องมีสติพร้อม แล้วจิต นํ้านิ่งแต่ไหล นํ้านิ่ง แต่มันไม่เน่าเสีย มันไหลวนของมัน มันมีออกซิเจนของมัน มันมีสัตว์นํ้าของมัน มันมีทุกอย่างพร้อมของมัน เพราะมันพร้อม ถ้ามันพร้อมอย่างนี้ ดูสิ นํ้านิ่งแต่ไหลมันมีพลังงานของมันใช่ไหม จิตมันก็มีพลังงานของมันใช่ไหม เราก็กําหนดพุทโธๆ พุทโธ สิ่งที่เป็นสมุทัย สิ่งที่เราลังเลสงสัยนะ พุทโธจนมันชัดมันเจน พุทโธจนมันอยู่ตัว พุทโธจนมันทิ้งพุทโธนะ

เพราะจิตธรรมดามันพึ่งตัวเองไม่ได้มันก็พึ่งพุทโธไปก่อนใช่ไหม พุทโธๆๆ จนมันละเอียดลึกซึ้ง เพราะมันนาโน มันเล็กน้อย มันสะสมๆ จนมันตั้งมั่น มันไม่ต้องใช้พุทโธแล้ว พุทโธๆๆ ไป จนพุทโธมันจะหาย มันจะหายสิ เพราะเราไปพิงเขา เราไปอาศัยพุทธานุสติ พอมันพุทโธๆ จนมันอยู่ได้แล้วมันจะอาศัยใครล่ะ คนเรามันแข็งแรง คนเรามันยืนได้ มันจะอาศัยใคร นี่คนป่วย คนขาเป๋ต้องใช้ไม้เท้า คนปกติเขาไม่ใช้ไม้เท้า พุทโธก็คือไม้เท้า เรายันของเราไว้ แต่พุทโธจนมันปกติ ไม้เท้าเราทิ้ง เราไปของเราได้ นี่พุทโธจนพุทโธไม่ได้ จนตัวมันเองเป็นพุทธะเสียเอง ตัวมันเป็นพุทโธเอง

พุทโธมันมี ๒ ชั้น ชั้นหนึ่งคือบริกรรมพุทโธ กับพอมันละเอียดขึ้นไป ตัวมันเองจะเป็นพุทธะ เป็นพุทโธเองเลย เป็นผู้รู้เองเลย นี่สัมมาสมาธิ แต่ทํายากไหม ยาก พอยากขึ้นมา ใครทําจนชํานาญแล้ว ดูสิ นักฟุตบอลมันวิ่งเป็นชั่วโมงๆ มันไม่เหนื่อยนะ เราลงไปสิ วิ่ง ๒ รอบ เกือบตาย เพราะเขาฝึกเช้าฝึกเย็น เขาฝึกทั้งวันทั้งคืน นักฟุตบอลเขาฝึกทั้งวันเลย เพราะอาชีพของเขา นี่เขาเรียกชํานาญในวสี เขาฝึกจนร่างกายเขาชิน ร่างกายเขาอยู่ตัว เขาจะวิ่งทั้งวันทั้งคืน เขาวิ่งได้ตลอด นักฟุตบอลน่ะ

เราหัดพุทโธ หัดพุทโธของเรา ทําให้มันสมดุลของเรา ชํานาญในวสี ถ้าเราชํานาญของเรา นักฟุตบอลมันวิ่งได้ทั้งวันเลย ถ้าเราพุทโธๆๆ จนมันสมดุลตลอด สมาธิมันจะไปไหน นี่พูดถึงว่าสมาธิมันทําได้ยากไง

นี่ผู้ถาม สมาธิมันทําได้ยาก มันยากมาก พอยากมากขึ้นมา ถ้าทําแล้วสัมมาสมาธิเป็นสมาธิจริงๆ มันไม่ใช่ว่า “สมาธิมีอยู่แล้ว จิตมันมีอยู่แล้ว นิพพานก็มีอยู่แล้ว ไม่ต้องทําอะไรเลย อยู่เฉยๆ อยู่เฉยๆ”

โอ้โฮ! ฟังแล้วมันก็เศร้าใจ มันเศร้าใจ เศร้าใจที่ไหน เศร้าใจที่ว่า ถ้าเราสอนลูกหลานเราให้มุมานะบากบั่น มันจะต้องลงทุนลงแรง มันเหนื่อย คนเรามันต้องบากบั่น ต้องมีความเพียรชอบ ต้องมีความเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ

คนเราจะเป็นคนดี คนเราจะมีการกระทํา มันต้องมีความเพียรชอบ มีความวิริยอุตสาหะ แล้วคิดดูสิ เราอุตสาหะแล้วมันยังล้มลุกคลุกคลาน อุตสาหะแล้วมันก็ยังทําแล้วผิดพลาด แล้วพอมีคนมาเสนอบอกว่าไม่ต้องทําอะไรเลย นั่งเฉยๆ ใครบ้างมันไม่เชื่อ

เพราะเราทํา เราลงทุนลงแรงจนเราเหนื่อยล้า เราทุกข์เรายากพอแรงแล้ว แล้วมีคนมาเสนอทางสะดวกสบาย กิเลสมันอยากไปอยู่แล้ว แต่ถ้าไปนะ ลงทะเลไปเลย เหมือนคนที่มุมานะทําหน้าที่การงานโดยสัมมาทิฏฐิ แล้วเป็นคนที่หยําเป คนที่ไม่ทําอะไรเลย คนที่เป็นภาระสังคม มันจะเป็นคนดีได้อย่างไร มันจะมีคุณงามความดีได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้หรอก แต่ด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ด้วยสังคมของเขา เขาก็เชื่อของเขาอย่างนั้น ถ้าเขาเชื่อของเขาอย่างนั้นนะ

นี่พูดถึงว่า ที่ว่านํ้านิ่งแต่ไหลมันเป็นอย่างไร สัมมาสมาธิเป็นอย่างไร แล้วเวลาเขาถามว่า พุทโธ จิตอยู่ที่ไหน

เวลาปฏิบัติมันจะยุ่งยากอย่างนี้ ถ้ามันยุ่งยากอย่างนี้ เราก็ต้องพยายามของเรา

ทีนี้กลับมาตอบปัญหา เพราะปัญหาเวลาเขาถามมา คนที่มุมานะ คนที่อยากกระทํา เวลาปฏิบัติใหม่มันมีอุปสรรคอย่างนี้ ฉะนั้น พอมีอุปสรรคอย่างนี้ปั๊บ แล้วเราได้ยินมา ลูกศิษย์มาถามเยอะ แต่ใหม่ๆ ก็ไม่ค่อยกล้านะ เขาก็ไปทํามาจนแบบประสาเราว่า จนมันจนตรอก เขาจะมาบอกเลย เขาไปปฏิบัติอย่างนี้มา พุทโธก็ไม่ต้อง ไม่ต้องพุทโธ พุทโธไม่ต้องเลย เพราะไอ้นี่เป็นสมมุติ เพราะจิตมันเป็นพุทโธอยู่แล้ว ไม่ต้องนึกพุทโธ แล้วลมก็ไม่ต้อง ไม่ต้องทั้งนั้น อยู่เฉยๆ อยู่เฉยๆ เดี๋ยวมันมาเอง แล้วเขาบอกว่าเขายืนยันว่าอาจารย์เขาทําได้ด้วยนะ

หัวตอ ถ้าหัวตอแล้วนะ พอเริ่มต้นจากสมาธิหัวตอมันจะเกิดปัญญาขึ้นมาไม่ได้ ถ้าเกิดปัญญาขึ้นมาก็จินตนาการทั้งนั้น ความจินตนาการในธรรมแล้วมันก็เป็นธรรมะจินตนาการไปอย่างนั้น แต่สังคมเขาก็อยู่กันอย่างนั้น เพราะวุฒิภาวะของใจ วุฒิภาวะของสังคมพวกเราตํ่าต้อยลงเรื่อยๆ

ถ้าวุฒิภาวะของเราเข้มแข็ง มีจริตนิสัย เราจะแยกแยะได้เองว่ามันมีเหตุผลควรเชื่อและไม่ควรเชื่อ ถ้าไม่ควรเชื่อ เราจะไม่ทําอย่างนั้น เราจะเชื่อธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าจะได้สมาธิก็ปฏิบัติสมาธิ เหตุแห่งสมาธิสมควรของมันก็จะได้สมาธิ ถ้าเรายกขึ้นวิปัสสนานะ เหตุมันสมควรที่จะได้มรรคได้ผล มันก็จะได้มรรคได้ผลตามเหตุสมควรที่ทํานั้น ถ้าเราปฏิบัติธรรมไม่สมควรแก่ธรรม มันจะเอาผลมาจากไหน มันไม่มีผลอยู่แล้ว แต่เขาเชื่อกันอย่างนั้น นี่พูดถึงถ้าสมาธิมีมันต้องมีตามความเป็นจริง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาเขาพุทโธไปแล้วเอาจิตไว้ที่ระหว่างคิ้ว แล้วเวลาที่พุทโธไปสักพักหนึ่งมันจะตึงมาก

สิ่งต่างๆ เราก็กลับมาไว้ที่ปลายจมูก ปลายจมูกเพราะว่าไว้ที่ระหว่างคิ้วมันเหมือนกับเราตรึกเรานึกที่ไหน จิตมันต้องไปจดจ่อที่นั่น เรานึกที่ระหว่างคิ้ว จิตมันก็ไปจดจ่อที่ระหว่างคิ้ว ความรู้สึกทั้งหมดมันไปรวมอยู่ที่นั่น ถ้ารวมอยู่ที่นั่นปั๊บ เวลาเราวิตกกังวลขึ้นไปแล้ว ที่เวลามันบีบคั้น เหมือนกับมีไม้หนีบผ้าหนีบระหว่างคิ้วเลย

ถ้าอย่างนั้นเราวางไว้ วางไว้ เพราะว่าผู้ที่ปฏิบัติใหม่ สิ่งที่เป็นนามธรรมคือความรู้สึกเรา สิ่งที่ละเอียดลึกซึ้ง ของที่ละเอียดทําได้ยาก ทีนี้เราจะเอาความรู้สึกของเรา ความรู้สึกเรามันเป็นนามธรรม มันจะจับต้องได้ยาก จับต้องได้ยาก เราไปจับต้องอย่างอื่น เราทําได้หมด อาบเหงื่อต่างนํ้า ทําไร่ไถนา ทําได้หมด แต่เวลามาค้นหาใจของตัวเองนี่ทําได้ยาก ถ้าทําได้ยาก

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านบอกว่าเอาไว้ที่ปลายจมูก ท่านมีความชํานาญของท่าน เอาไว้ที่ปลายจมูก เพราะที่ปลายจมูกมันมีลมหายใจเข้าและลมหายใจออก มันมีไออุ่นมาสัมผัสที่ปลายจมูกนี้

ท่านเลยบอกว่า หายใจเข้าให้นึกพุท หายใจออกให้นึกโธสําหรับผู้ที่ปฏิบัติใหม่ แต่ผู้ที่ปฏิบัติชํานาญแล้ว หายใจอย่างเดียวก็ได้เป็นอานาปานสติ กําหนดพุทโธอย่างเดียวก็ได้ที่ปลายจมูกนั้น เพราะว่าลมหายใจเข้าและลมหายใจออกมันมีไออุ่น ไออุ่นเป็นพลังงานที่จิตมันจับได้ชัดเจนไง ถ้าจิตมันจับได้ชัดเจน จิตมันจับ คําว่า “จิตมันจับ” เราพุทโธๆ จิตมันก็จับพุทโธไง พุทธานุสติ เอาจิตนี้กอดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้

พุทธานุสติ สติอยู่กับพุทธะ ธัมมานุสติ เกาะพระธรรมไว้ เอาจิตนี้เกาะพระธรรมไว้ สังฆานุสติ เอาจิตเกาะพระสงฆ์ไว้ มรณานุสติ เอาจิตเกาะความตายไว้ จิตอาศัยเกาะ อาศัยเกาะ เกาะจนเราหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เกาะจนมันละเอียดเข้ามาๆ พอละเอียดเข้าไปจริงๆ แล้วมันก็กลัวเป็นกลัวตายอีก อู๋ย! ลมหายใจมันจะหาย พุทโธมันจะหาย ทุกอย่างมันจะหายไง เห็นไหม เราเกาะเขาไว้ เสร็จแล้วพอเราจะเป็นอิสระขึ้นมา เราก็กลับมาตกใจอีก

ค่อยๆ ฝึกหัดไป ฝึกสอนใจเราจนมันชํานาญ ไม่กลัวอะไรเลย มันจะทิ้งอะไรก็ได้ มันจะจับต้องอะไรก็ได้ เรามีผู้ชํานาญ ชํานาญนะ ชํานาญในวสีไง

นี่พูดถึงว่า ถ้ามันตึงที่ระหว่างคิ้ว เราก็ไว้ที่ปลายจมูก แล้วหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ แล้วถ้ามันต่อไป ปฏิบัติต่อไป พอปฏิบัติต่อเนื่องไป มันมีเสียงดังขึ้นมา เสียงดังขึ้นมาบนหัว มันมีความคิด

ถ้ามีความคิดขึ้นมา มันก็เหมือนคนเรามันเคยคิด พอเคยคิดขึ้นมา เราพยายามจะกําหนดพุทโธ กําหนดพุทโธมันก็จะแฉลบคิดออกนอกเรื่องนอกราว คิดร้อยแปด ถ้ามันจะคิด มันเป็นที่จริต

ถ้าจริต สัทธาจริตมีความเชื่อมั่น หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธจะชํานาญมาก แต่ถ้าคนพุทธานุสติ มันไม่มีเหตุผล มันจะอ้างเลย มันจะเอาเหตุผลนะ ศึกษาธรรมะเอาเหตุผลมากเลย เวลาพุทโธมีเหตุผลไหม นี่มันก็ต้องใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิได้

ปัญญาอบรมสมาธิ หมายถึงว่า เราใช้สติของเราจับความคิดไป ถ้าจับความคิดนี้ไป ไล่ความคิดนี้ไปถ้ามันทัน แต่ใหม่ๆ มันจะไม่ทัน เพราะฝึกหัดงานใหม่ ทุกอย่างจะทําไม่สะดวก แต่พอมาฝึกหัด มันจะรู้เท่าทัน พอรู้เท่าทันปั๊บ พอถึงที่สุดแล้วมันหยุด มันหยุดเลย หยุดเพราะสติปัญญามันเท่าทัน พอหยุดขึ้นมา นั่นแหละสมาธิ แต่มันสั้นๆ เดี๋ยวก็ฝึกหัดใหม่

นี่พูดถึงว่าถ้าเสียงมันก้องในหัว เพราะคําถามเขาว่า เวลาปฏิบัติไปๆ มันเสียงความคิด มันพุทโธ มันขึ้นมาในหัวเต็มไปหมดเลย

เราเอาทีละอย่าง เอาทีละอย่าง ฉะนั้น ถ้าเราพุทโธได้ เราก็ลองเอามาที่ปลายจมูกก่อน ถ้าปลายจมูกไม่ได้ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

เขาบอกว่า เวลาเขาพุทโธไปสักพัก มีคนเขาบอกว่าเอาไว้กลางหน้าอก เอาไว้กลางหน้าอก เขาบอกว่าไม่มีความสามารถ เขาเขียนมาว่า “ผมไม่มีความสามารถพอที่จะเอาพุทโธอยู่กลางหน้าอกหรอกครับ”

ไม่เป็นไร ไว้ที่ปลายจมูกก็ได้ แต่ที่ระหว่างคิ้วกับปลายจมูกมันอยู่ใกล้เคียงกัน เพราะระหว่างคิ้วมันตึงเครียด มันบีบคั้น มันเจ็บ เราไว้ที่ปลายจมูก แล้วลองฝึกหัดดู ฝึกหัดดู แล้วถ้ามันละเอียดเข้าไป ถ้ามันจะมาใสอยู่ที่กลางหน้าอก นั้นคือถ้าจิตมันสงบจริงๆ ถ้ามันสงบจริงๆ แล้ว มันเหมือนกับว่าเราจะตักอาหารกิน ทุกอย่างทําเสร็จแล้วในสํารับมันตักง่ายแล้ว เพราะอาหารมันพร้อม ตอนนี้มันมีแต่ถ้วยชาม ไม่มีอาหารเลย เราค่อยๆ หาของเรา

ฉะนั้น เวลาพุทโธไวๆ เข้า เขาบอกว่ามันก็เลยกลายเป็น ฮู้โฮ่ ฮู้โฮ่ เขาว่านะ มันไม่ใช่พุทโธ

จะอะไรก็ช่าง ไม่ต้องไปสนใจมัน ขอให้จิตมันอยู่ จะเป็นพุทโธหรือฮู้โฮ่อะไรก็ได้ บางทีบางคนมาถามว่ามันพุทโธ พุทโธจนโธๆๆ โธคําเดียวก็ได้ เหมือนกับคําว่า “จิตละเอียด” ไง จิตเราหยาบๆ มันรู้จิตชัดๆ พอจิตมันละเอียด มันละเอียดจนเราจะจับต้องไม่ได้ เราจะเกิดความสงสัยว่ามันยังมีพุทโธอยู่หรือเปล่า เราจับต้องอยู่หรือเปล่า

ถ้ามันละเอียด แต่เรายังมีความรู้สึกอยู่ เรามีสติอยู่ เราประคองไปเรื่อยๆ มันจะละเอียดเข้ามา

นี่พูดถึงว่า เวลาปฏิบัติใหม่มันจะยากอย่างนี้ แต่ถ้าพอมันเป็นไปแล้วมันจะสะดวกขึ้น มันจะง่ายขึ้น ไม่ต้องไปคิดว่าเราจะต้องลําบากลําบนอย่างนี้ตลอดไป เราจะต้องทุกข์ยากอย่างนี้ตลอดไป

คําว่า “ทุกข์ยากอย่างนี้” มันเหมือนกับเริ่มต้นเราทํางานไม่เป็น เราก็พยายามฝึกหัดของเราให้เป็น แต่ถ้าเป็นแล้วนะ คนทํางานเป็นมันจะไม่ลําบากขนาดนี้หรอก เราตําข้าวได้ เราหุงข้าวได้ เราไม่ลําบากขนาดนี้ ถ้าเรายังตําข้าวไม่ได้ ไม่รู้จะทําอย่างไร มันลําบากไปหมด ต้องพึ่งพาอาศัยคนอื่นไปหมด เราพยายามของเรา พอเดี๋ยวมันชํานาญขึ้น มันจะพอทําได้

ทีนี้คําตอบสุดท้าย “แต่ปรากฏว่าลิ้นกับริมฝีปากของผมมันพยายามจะออกเสียงเลย มันจะออกเสียงพุทโธ มันจะไปที่ปากเลย”

เราจะบอกว่า โยมนี่นะ อุปสรรคเยอะน่าดูเลย มันออกทุกลูกเลยนะ มันจะไม่ให้ทํา แต่โยมยังขวนขวายอยู่ มันก็เป็นประโยชน์กับเรานะ ถ้ามันจะออกมาที่ปาก พุทโธเลย ก็พุทโธกับมันไปพักหนึ่ง แล้วเดี๋ยวมันละเอียดเข้ามาเอง คือมันจะแสดงสิ่งใดออกมาให้มันแสดงให้เต็มที่ อย่าไปกีดขวาง แต่เรามีสติปัญญารู้เท่าทันทั้งหมด แล้วเราจะเห็นเอง เหมือนกับเด็กให้ลองผิดลองถูก มันลองจนหมดแล้วนะ ไม่มีอะไรสงสัยแล้วนะ มันจะกลับมาพุทโธชัดๆ เอง ให้มันลองไปเต็มที่เลย อะไรนี่ทดสอบเลย

หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกว่า สมัยท่านปฏิบัติใหม่ๆ พอจิตท่านสงบลง จิตของท่านมันแตกออกมาเป็นไฟ เหมือนไฟพะเนียงแตกเลย ท่านก็ตามแสงไฟนั้นไป อยากรู้ว่ามันจะไปจบที่ไหน มันก็ไปเรื่อยๆ ไม่จบสักที ท่านเลยดึงจิตท่านกลับมา

นี่ก็เหมือนกัน มันสงสัยไง มันเหมือนไฟพะเนียงมันแตกออกไปจากจิต ท่านก็สงสัยว่ามันจะไปจบลงที่ไหน ไฟที่มันแตกออกไป ท่านก็ตามแสงไฟนั้นไป ท่านบอกไปเรื่อยๆๆ ไปไม่จบไม่สิ้น สุดท้ายท่านก็ตัดใจดึงกลับมา พอดึงกลับมา ไม่สนใจมัน แล้วมันก็มาสงบ นี่พูดถึงว่านี่ประสบการณ์ของหลวงตานะ ประสบการณ์ของครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติมีประสบการณ์ทุกคนแหละ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันจะไปทางไหน มันจะฮู้โฮ่ มันจะออกที่ปาก มันจะอะไร ลองเต็มที่เลย สุดท้ายแล้วมันก็มาพุทโธในใจเรานี่แหละ วิตก วิจาร ระลึกขึ้น จิตมันจะยังอยู่กับเรา เราระลึกถึงพุทโธ ระลึกถึง เรายกขึ้น วิตกขึ้น มันก็อยู่กับเรา จิตเรายังวิตก วิจารได้ จิตยังอยู่กับเรา

แต่บอกว่า “พุทโธมันมีอยู่แล้ว ไม่ต้องทําอะไรเลย” นี่จิตมันไม่อยู่กับเรา จิตของเราแท้ๆ มันส่งออก เหมือนเราปกติ เรานั่งเฉยๆ แล้วเราคิดอะไรก็ไม่รู้ ปล่อยไปหมดเลย ไม่รับรู้อะไรเลย แล้วมันเป็นอะไรก็ไม่รู้

แต่ถ้ามันพุทโธๆ มันมีคําบริกรรม ถ้าระลึก มันพุทโธอยู่ ถ้ามันระลึกอยู่ จิตอยู่กับเรา ถ้าพุทโธอยู่กับเรา ถ้าปีติอยู่กับเรา ถ้าสุขอยู่กับเรา ถ้าเอกัคคตารมณ์อยู่กับเรา จิตตั้งมั่น สมาธิมี สมาธิมีชัดเจน สัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา

เวลาคําถามมามีแต่ปัญหาทั้งนั้นเลย ถ้ามีปัญหาทั้งนั้นเลย นี่เราพูดถึงจริตนิสัย พูดถึงว่าสมาธิที่มีและสมาธิที่ไม่มี สมาธิไม่มีคือว่าไม่มีสมาธิเลย ไม่มีข้อเท็จจริง มีแต่ชื่อ มีแต่แอบอ้าง มีแต่เอาชื่อมาใช้

แต่ถ้าสมาธิมันมี นํ้านิ่งแต่ไหล มันมีพลังงานของมัน มันมีตัวตนของมัน มันมีสัมมาสมาธิของมัน แล้วสัมมาสมาธิเป็นสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน แล้วถ้าจิตเป็นสมาธิแล้วระลึกถึงกาย เวทนา จิต นึกถึงธรรม มันเกิดสติปัฏฐาน ๔

สติปัฏฐาน ๔ ตัวจริงต้องเกิดจากสัมมาสมาธิ ถ้าไม่มีสัมมาสมาธิ สติปัฏฐาน ๔ ปลอมๆ สติปัฏฐาน ๔ คิดเอา สติปัฏฐาน ๔ จินตนาการเอา นี่พูดถึงการปฏิบัติแบบโลก

ทีนี้เราจะปฏิบัติแบบธรรม

พูดถึงนํ้านิ่งแต่ไหล นี่คือข้อสงสัย พุทโธจิตอยู่ที่ไหน นี่คือผู้ที่มุมานะอยากประพฤติปฏิบัติ แต่เริ่มต้นปฏิบัติ กิเลสมันยังหนา กิเลสมันยังดิบๆ กิเลสมันยังไม่เคยระหว่างโลกกับธรรมไง เราอยู่กับโลกมา เราจะปฏิบัติธรรม พอปฏิบัติธรรม โอ้โฮ! ปัญหาเยอะมาก แต่ปัญหาเยอะมากขนาดไหน มันเป็นนักกีฬาไปสมัครเป็นนักกีฬาไง คัดเลือกตัว ยังไม่ได้เป็นนักกีฬา

นี่ก็เหมือนกัน เราอยากปฏิบัติเราจะคัดเลือกตัว เราจะคัดว่าเราจะได้เป็นนักกีฬาหรือไม่ เราจะได้เป็นนักปฏิบัติหรือไม่ แต่เราปฏิบัติของเราเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเราปฏิบัติได้จริง เราจะได้รสของธรรม ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เราจะได้สัมมาสมาธิ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี เอวัง