คํานํา

กิเลสนี้ร้ายนัก สัตว์โลกล้วนอยู่ใต้อํานาจกิเลส ศาสนาพุทธทรงมรรคผล ทรงสัจธรรมทําลายกิเลส จึงเป็นศาสนาเดียวที่มีพระอรหันต์ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต สอนธรรมได้ทุกขั้น ทั้งแนวสมาธิอบรมปัญญาและปัญญาอบรมสมาธิ ท่านสอนให้รู้ทันกิเลส ไม่ไหลตามกิเลส สอนแก้จิตเสื่อมและการฆ่ากิเลสอย่างราบคาบ ดังที่ท่านปฏิบัติมา

ปัญหาครอบครัวมาจากผลของวัฏฏะ กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน กิเลสในใจคนร้ายนัก คนในครอบครัวที่เราดูแลกลับมายํ่ายีบีฑาเรา ให้ดูกิเลสของเรา ให้อภัยกัน ให้ใช้สติปัญญาแก้ไข ถ้าแก้ไม่ได้เป็นกรรมของสัตว์ ให้อุเบกขาและฝึกหัดภาวนาให้พ้นไปจากวัฏฏะ

การทําความดี ทํายากเพราะฝืนกิเลส แต่ต้องทํา การถวายผ้าบังสุกุลเป็นความดีระดับของทาน ให้มีศีล สําคัญที่สุด คือ ภาวนา การฝึกหัดภาวนา ฝึกเพื่อเป็นคนดีและพัฒนาให้ดียิ่งขึ้นไป ปัญญาธรรมทวนกระแสโลก เมื่อพิจารณาโลกธรรม ๘ และพิจารณาชีวิตมนุษย์และสัตว์แล้วปล่อยวาง ธรรมเกิดสะเทือนใจจนนํ้าตาไหล เป็นการรู้ทันกิเลส จะไม่ไหลตามกิเลส ไหลไปแล้วจะเสื่อม ต้องกลับมาขวนขวายใหม่ ให้ทําต่อเนื่องจนสมาธิมั่นคงมีพลัง ส่วนการปฏิบัติที่คาดเดา ไม่ชํานาญ อุปมาขับรถไม่คล่อง ไม่มีใบขับขี่ ต้องปฏิบัติจริงจังต่อเนื่องตามความเป็นจริงโดยทําความสงบใจก่อน ถ้าจิตสงบเห็นอาการของจิต จึงเห็นกิเลส ให้ฆ่ากิเลส และต้องไม่ทิ้งผู้รู้ ไม่ทิ้งพุทโธ ซึ่งผลที่สุดสัจธรรมย่อมเกิดในใจ

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
ตุลาคม ๒๕๖๖

ในปัจจุบันนี้เราเกิดเป็นมนุษย์
แล้วมีธรรมะของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านแหวกว่ายมาก่อน
ท่านเห็น ท่านบอกว่ากิเลสของคนร้ายนัก กิเลสของคนร้ายนัก
แล้วตอนนี้กิเลสมันอยู่ในใจของญาติพี่น้อง
แล้วเขาก็ยํ่ายีเราอยู่นี่ นี่กิเลสมันร้ายนัก
ยํ่ายีในใจของเขาแล้วยังมาทําลายเราอีกนะ
กระทบกระเทือนมาถึงเราอีกนะ
แล้วกิเลสเราล่ะ
ถ้ากิเลสของเรา เราก็พยายามจะดูแลกิเลสเรา
เราก็มาฝึกหัดภาวนานี่ไง
เราก็มาทําเพื่อคุณงามความดีของเราไง

๑

กรรมจําแนกสัตว์

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๐ ธันวาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ถ้าเราทําไม่ได้”

กราบเรียนนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ลูกมีคําถามหนึ่งคําถาม ตัวลูกเองนี้รู้ดีว่า คนที่เกิดมาเป็นลูกนั้นควรเคารพเชื่อฟังพ่อแม่ ตั้งแต่เล็กจนโตลูกก็พยายามช่วยเหลือพวกเขาทุกอย่างมาตลอด ก่อนปฏิบัติธรรมนั้นลูกน้อยใจมากเพราะเหมือนว่าเราสู้ดิ้นรนอยู่คนเดียว เมื่อพวกเขาต้องการสิ่งใดๆ ก็จะขอมา ถ้าขอไม่ได้ก็ว่าเป็นคนไม่ดี ก็จะหลอกล่อ ล่อลวง ประชดประชัน ด่าขู่เข็ญสารพัดเพื่อให้ได้ดั่งใจพวกเขา ทุกคนอายุยังน้อย ร่างกายแข็งแรงอยู่ ลูกไม่เคยเรียกร้องอะไรจากพวกเขา แต่สะเทือนใจลึกๆ มากไปหน่อย ที่พ่อแม่ พี่สาว น้องชาย ไม่มีแม้แต่นํ้าใจ กําลังใจ ความเข้าอกเข้าใจให้ลูกบ้างเลย เหมือนลูกมีสิทธิ์ที่จะพูดได้แค่สองคําคือให้หรือไม่ให้เท่านั้น พวกเขาปฏิเสธที่จะรับฟังสิ่งอื่นๆ เสมอ มักพูดว่า ถ้าไม่ให้ก็ไม่ต้องเทศน์ ไม่ต้องพล่าม ไม่ต้องทวงบุญคุณ ตอนนี้ลูกไม่ค่อยทุกข์ในสิ่งนี้แล้วค่ะ แต่มีคําถามในใจลึกๆ ว่า ถ้าวันหนึ่งข้างหน้าลูกนี้ไม่สามารถทําให้พวกเขาได้ในสิ่งที่พวกเขาต้องการ แล้วเรานั้นเป็นคนที่ไม่ดีใช่ไหมเจ้าคะ ขอบคุณมากค่ะ

ตอบ : ไอ้นี่เวลาถ้าในครอบครัว ปัญหาในครอบครัวไง ถ้าปัญหาในครอบครัว สิ่งที่ปัญหาในครอบครัวมันเป็นรากเหง้า รากเหง้าของปัญหาสังคมเลย รากเหง้าของปัญหาสังคม ดูสิ เวลาการพัฒนา เขาบอกการพัฒนาต้องกลับไปพัฒนาที่ครอบครัว เริ่มต้นจากครอบครัวนะ ถ้าครอบครัวร่มเย็นเป็นสุข ครอบครัวเข้าใจกันนะ ปัญหาสังคมจะเบาบางลง ปัญหาสังคมที่จะเกิดขึ้นบางทีก็เกิดขึ้นจากครอบครัวก่อน ครอบครัวเป็นจุดเริ่มต้นของทุกๆ อย่าง ถ้าครอบครัวเป็นจุดเริ่มต้นของทุกๆ อย่าง เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาคําถามเวลาเขาถามว่า เวลาเขาเกิดมา เขาเกิดมาตั้งแต่เล็กแต่น้อย น้อยใจในครอบครัวของตน ถ้าน้อยใจในครอบครัวของตนแล้วเขาก็พยายามดิ้นรนของเขา เขาไปทํางานของเขา แล้วเขาส่งเสีย

คําว่า “ส่งเสีย” สิ่งที่ว่าส่งเสีย ถ้าส่งเสียเพื่อเป็นประโยชน์นะ ในครอบครัวครอบครัวหนึ่ง เวลาเกิดมาแล้วเวลามันมีความเห็นที่ขัดแย้งกัน มีความเห็นที่แตกต่างกัน มันจะเป็นปัญหาที่ฝังลึกในใจ แต่ไม่ได้คุยกัน ไม่ได้หันหน้ามาปรึกษากัน ไม่ได้หันหน้ามาคุยกัน ถ้าหันหน้ามาปรึกษา มาคุยกัน ปัญหาครอบครัวมันก็จะแก้ไขได้ มันจะเบาบางลง

แต่บางทีมันคุยกันไม่ได้หรอก มันคุยกันไม่ได้นะ มันคุยกันไม่ได้เพราะบางที่คนใกล้ชิดกันมันเรื่องเวรเรื่องกรรมไง ถ้าเรื่องเวรกรรม นี่ผลของวัฏฏะๆ เรื่องผลของวัฏฏะนี่สําคัญมาก เรื่องผลของวัฏฏะนะ

ดูเวลาโครงการช่วยชาติฯ ของหลวงตา โครงการช่วยชาติฯ ของหลวงตา ท่านพูดเอง ท่านบอกว่าท่านทําโครงการช่วยชาติฯ แล้วมีพวกลูกศิษย์ลูกหาที่มีความเห็นด้วย ท่านบอกนี่สายเวรสายกรรม เรามีสายเวรสายกรรมต่อกันมา เวลาพูดสิ่งใด ท่านทําสิ่งใด แล้วเรามีมุมมองเห็นว่า เรามีมุมมองเห็นว่าถูกต้อง เรามีมุมมองเห็นว่าเราอยากช่วยเหลือเราอยากเจือจานไง

แต่มีลูกศิษย์ของท่านหลายคนนะ เป็นลูกศิษย์ก้นกุฏิเลย เริ่มตั้งแต่หลวงตาท่านปรึกษาก่อน ปรึกษาว่าท่านจะออกทําโครงการช่วยชาติฯ โอ๋ย! พวกนั้นมันร้องกันตายเลย มันบอกว่าเป็นไปไม่ได้ๆ คัดค้านตั้งแต่ยังไม่ทํา แล้วพอหลวงตาทําปั๊บ เขาก็แยกตัวของเขาออกไปเหมือนกัน เพราะว่าเขาเป็นนักเศรษฐกิจ เขามีการศึกษาสูงมาก พอเขามีการศึกษาสูงมาก เขาเห็นว่า คนคนหนึ่งจะไปหอบหิ้วประเทศชาติจะไปแบกประเทศชาติมันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้หรอก แล้วถ้าเป็นไปได้ เขาต้องขวนขวายมาช่วยเหลือเจือจานจนเกินกําลังของเขา เขาทําไม่ได้ เขาก็เลยแยกตัวออกไป นี่พูดถึงมุมมอง

เวลาหลวงตาท่านบอกว่า ลูกศิษย์ลูกหาของท่านมันมีสายบุญสายกรรมกันมา เพราะมีสายบุญสายกรรมกันมา เวลาท่านพูดสิ่งใด ท่านพาทําสิ่งใด ถึงมีมุมมอง มีความเห็นด้วย เวลาท่านไปพูดนะ เมื่อก่อนเราพูดบ่อยมาก เวลาท่านพูดถึงหลวงปู่ลีไง “ลีเอ้ย! เราจะช่วยชาติกันเนาะ เราจะกัดก้อนเกลือกินกันว่ะ”

ฟังคํานี้คําที่ท่านไปปรารภกับหลวงปู่ลี ท่านก็รู้แล้วว่าเราจะกัดก้อนเกลือกินน่ะ คือว่ามันต้อง โอ้โฮ! ไม่มีอะไรจะกินเลยล่ะ ต้องทุ่มเทกันเต็มที่ แล้วท่านไปปรึกษากับหลวงปู่ลีแล้วพูดกับหลวงปู่ลีประจํา แล้วท่านก็มาพูด เวลาปรึกษา “เราจะกัดก้อนเกลือกินกันว่ะ” เราจะกัดก้อนเกลือกิน เราจะทุ่มเท เราจะทําจริงทําจังของเรา

ทีนี้ไอ้พวกที่มีการศึกษาเขาทิ้งไปเลย นี่ขนาดที่เป็นลูกศิษย์ใกล้ชิดนะ ลูกศิษย์ที่ว่าอุปัฏฐากกันมานมมานานทิ้งไปเลย ทิ้งไปเลยนี่เยอะมาก

ไอ้นี่เราจะบอกว่า ถ้าไม่ใช่สายบุญสายกรรม แม้อยู่ด้วยกันมันก็มีมุมมองที่แตกต่างกัน แต่นี้เวลาสายบุญสายกรรม เวลาสายบุญสายกรรมมันจะเชื่อฟังกัน มันจะมีมุมมองคล้ายๆ กัน

ทีนี้เวลาสายบุญสายกรรมที่ว่าเป็นสิ่งที่มีเวรมีกรรมมาต่อกันไง ถ้ามีเวรมีกรรมมาต่อกัน เวลาการเกิดในครอบครัว กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน ถ้ากรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน โยมเป็นผู้ที่ทุ่มเทให้กับครอบครัว ถ้าทุ่มเทให้ครอบครัว ทําไมพ่อแม่พี่น้องเขาเห็นเป็นทางเดียวกันหมดเลยล่ะ แสดงว่าโยมมีมุมมองไม่เหมือนเขา

ถ้าโยมมีความเห็นเหมือนเขา ถ้ามีความเห็นเหมือนเขา แต่เราไม่มีความเห็นเหมือนเขาเลยเพราะเราเป็นคนแบกรับภาระทั้งหมด เราเป็นคนขวนขวายทั้งหมด ถ้าเราเป็นคนขวนขวายทั้งหมด เราเหนื่อย เราต้องทุ่มเทมาก แล้วอยู่ในบ้านเราก็รู้เห็น รู้เห็นว่าเราทําอยู่คนเดียว แล้วเรียกร้องเราอยู่คนเดียว

ถ้าทําอยู่คนเดียวนะ เพราะอะไร เพราะเราเป็นคนดี เราเป็นคนดี เรามีคุณธรรมในหัวใจ ถ้าเรามีคุณธรรมในหัวใจ เพราะคําถามบอกว่า คําถามที่ ๑. ตัวลูกเองก็รู้ดีว่า คนที่เกิดมาเป็นลูกต้องเคารพเชื่อฟังพ่อแม่ตั้งแต่เล็กจนโต

เพราะเราเป็นคนดีไง เราเป็นคนดีคนหนึ่ง เราเชื่อฟังในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านสอนไว้แล้ว พระอรหันต์ของลูกๆ ไง พ่อแม่นี้ให้ชีวิตนี้มา พ่อแม่ให้ทุกๆ อย่างมา เราก็ต้องเคารพเชื่อฟัง เราก็เคารพเชื่อฟังอยู่แล้ว ทีนี้การเคารพเชื่อฟังพ่อแม่ เราก็ทําของเราสิ เราทําของเราแล้วมันมีมาตรฐานน่ะ

มาตรฐานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เราหาเงินมาได้หนึ่งบาท เราจะใช้ทําธุรกิจการค้าของเราหนึ่งสลึง เราจะใช้เลี้ยงครอบครัวเราหนึ่งสลึง เราจะใช้เลี้ยงพ่อแม่ ดูแลพ่อแม่ญาติพี่น้องหนึ่งสลึง มีอีกหนึ่งสลึงที่เหลือถึงฝังดินไว้คือค่อยๆ ทําบุญ

นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้แล้ว เราหาเงินมาได้เท่าไรเราก็ต้องแบ่งส่วนหนึ่ง แบ่งส่วนหนึ่งไว้ให้ธุรกิจการค้ามันหมุนของมันไปได้ ส่วนหนึ่งเราก็เอาไว้ใช้จ่ายในบ้านเรือนของเรา อีกส่วนหนึ่งเราก็ดูแลพ่อแม่ของเรา ดูแลญาติของเรา อีกส่วนหนึ่งเราค่อยไง นี่ไง ฉะนั้น เราก็แบ่งตรงนี้

ในเมื่อเราเชื่อฟังธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช่ไหม ในเมื่อเราเกิดเป็นลูก พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของเรา พ่อแม่ให้ชีวิตเรามา เราก็มีความกตัญญูกตเวที เราก็ทําของเราด้วยความถูกต้องดีงามของเรา ถ้าเราทําความถูกต้องดีงามของเรา เรามีหน้าที่รับผิดชอบอยู่แล้ว ใครจะมาเรียกร้องอะไร

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาเรียกร้อง เขาบอกว่าเราต้องดิ้นรนสู้อยู่คนเดียว

ถ้าสู้อยู่คนเดียว เราสู้อยู่คนเดียว เราก็แบ่งอย่างนี้ แล้วมันเป็นเรื่องภายในบ้าน มันเป็นเรื่องภายในบ้านว่าเราจะดูแลพ่อแม่เราอย่างไร เราจะเจือจานเขาอย่างไร แล้วอย่างที่ว่า ถ้าเขาจะเรียกร้องเอา เขาจะสิ่งใดเอา ภาษาเราเลย ภาษาเรานะ เงินอยู่ในกระเป๋าของเรา เราไม่ให้ มันก็อยู่ในกระเป๋าของเรา เราไม่โอนให้ มันจะเอาไปได้อย่างไร อ้าว! เขาจะมาแย่งชิงมาปล้นได้อย่างไร มึงไปปล้นธนาคารนู่น ปล้นธนาคารไม่ใช่ปล้นเงินเรา เราฝากธนาคารไว้

จิตใจเราก็ต้องมั่นคง จิตใจเราต้องหนักแน่นของเรา ถ้าหนักแน่นของเรา เราควรให้เราก็ให้ สิ่งที่ให้นะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เสียสละ มันพ่อแม่ของเรา ญาติพี่น้องของเราทําไมเราไม่ดูแล เราดูแลทั้งนั้นน่ะ แต่เราดูแลนะ เราดูแลต้องให้เขาเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา

กรณีนี้ถ้าเราดูแลแล้วเขาไม่เติบโตขึ้นมา ดูสิ คนที่เขามีฐานะนะ เวลาเขาจะดูแลลูกเขา เขาไม่สปอยล์ลูกเขาจนเสียหายนะ เขาจะดูแลลูกเขาแบบให้เขาช่วยตัวเองได้ เขาจะให้เงินเป็นสัปดาห์ ให้เงินแล้วใช้อย่างไร ให้ทําบัญชี ถ้าทําบัญชี หัดให้เด็กมันรู้จักประหยัดรู้จักมัธยัสถ์ ให้เห็นคุณค่าของเงิน

แม้แต่ลูกเขา เวลาเขาจะให้เงินเขายังสอนให้ลูกเขาเป็นคนดีเลย แต่นี่ของเรา เราจะทิ้งเหว ทิ้งไปแล้วไม่รู้จักเต็ม ทิ้งไปแล้วมันเรียกร้องเอาไม่ได้ก็ประชดประชัน แต่มันมีอยู่อันเดียวเท่านั้นแหละ กลัวว่าเขาจะว่าเราไม่เป็นคนดี

ก็เราไปกลัวเขาว่าเราจะไม่เป็นคนดีไง แล้วเราเป็นคนดีหรือไม่ดีมันอยู่ที่เรา เราเป็นคนดีหรือไม่ดีมันอยู่ที่เราอยู่แล้ว ถ้ามันอยู่ที่เรา เราให้อยู่แล้ว เราให้อยู่แล้วถ้ามันถูกต้องดีงาม แม้แต่เห็นคนตกทุกข์ได้ยาก เรายังอยากจะช่วยเหลือเลย ทําไมเราไม่อยากช่วยเหลือ แต่ถ้าเขาเป็นคนที่ไม่ทําอะไร เขาจะเอาแต่ได้อย่างนี้ เราให้ไปมันเหมือนกับทําให้คนนิสัยไม่ดีไป

กรณีนี้เราเคยพูด เราเคยพูดถึงการทําบุญทิ้งเหว การทําบุญทิ้งเหวนะ เราพูดถึงว่าคนที่ทําแล้วไม่ติดข้อง ไม่ปรารถนา ไม่ต้องการสิ่งใด นั่นน่ะบุญบริสุทธิ์ ทําบุญทิ้งเหว นี่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

มันมีวัยรุ่นมันเขียนถามมาเลยนะ เขียนแย้งมาเลย โอ้โฮ! ถ้าทําบุญทิ้งเหว เราไปทําบุญขอทาน ขอทานมันเป็นคนแบบว่าที่เขาไปขโมยเด็กมาแล้วเขาทําให้เด็กพิการแล้วมาขอทาน แล้วเราไปทําบุญกับคนอย่างนี้เท่ากับเราไปส่งเสริมให้คนทําทุจริตหรือ เขาว่าอย่างนั้นนะ

โอ้โฮ! เราฟังแล้วงงเลยนะ อย่างนั้นน่ะเจอแล้วต้องแจ้งตํารวจเลย ถ้ารู้ว่าเขาไปลักเด็กมาแล้วทําเด็กให้พิการแล้วเอามาขอทาน ไอ้นี่เราไปทําบุญที่ไหน นี่เราไม่ได้ทําบุญ แต่คําว่า “ทําบุญทิ้งเหว” เราทําบุญกับผู้ที่ถูกต้องดีงาม แล้วมันก็ไปคิดไปวิตกวิจารณ์ บุญได้หรือไม่ได้ มันไปวิตกวิจารณ์อย่างนั้นไง ทําบุญทิ้งเหวคือว่าหมายความว่าไม่ให้กิเลสมันมาแทรกแซงในการกระทําของเรา เราทําแล้วให้มันจบ นี่การทําบุญทิ้งเหว

การทําบุญทิ้งเหวคือว่า ใจของเรา เห็นไหมนี่ฉันกําลังจะให้ทาน ไม่เห็นถ่ายรูปสักที ให้ทานเสร็จแล้วจะมีคนสรรเสริญหรือไม่ นี่ทําบุญทิ้งเหวคือเราไม่ปรารถนาอะไร ไม่ต้องทําสิ่งใด เราโยน แหม! จะว่าโยนก็ไม่ถูกนะ เราให้ เราให้ด้วยความเต็มใจ ให้แล้วจบ แล้วกัน ให้แล้วจบ นี่ทําบุญทิ้งเหว

แต่ไอ้ที่ว่าเราไปเห็นขอทาน แล้วขอทานที่เขาทําให้พิการมา เราบอกว่าเราทําอย่างนั้นเท่ากับเราไปส่งเสริมเขา

โอ้โฮ! โง่ได้ขนาดนั้นเนาะ นี่ย้อนกลับมาคําถาม คําถามนี้ เห็นไหม ถ้าพอเวลาที่เขาขอสิ่งใดแล้วเขาไม่ได้ เขาก็หลอกล่อ เขาประชดประชัน เขาขู่เข็ญ

คําว่า “ขู่เข็ญ” เราฟังแล้วมันมีหลายอย่าง หลายอย่างคือว่าพ่อแม่เราอยู่กับเขา ถ้าเขาเอาพ่อแม่มาต่อรอง มันก็ต้องยับยั้งชั่งใจเนาะ ในเมื่อมีพ่อมีแม่ ถ้ามีพ่อมีแม่เป็นคนกลาง ถ้ามีพ่อมีแม่เป็นคนกลาง เขาต้องการให้เราดูแล เราก็ดูแลอยู่ ฉะนั้น มันต้องใช้ปัญญาว่าเราจะโอนอย่างไร เราจะให้พ่อแม่ได้ใช้อย่างไร ถ้าเราคิดนะ เพราะมันอยู่คนละประเทศไง ถ้ากรณีอย่างนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ลูกไม่เคยร้องเรียกอะไรจากเขา แต่มันสะเทือนใจลึกๆ สิ่งที่เขาไม่มีนํ้าใจอะไรกับเราเลย

เขาไม่มีนํ้าใจกับเราเลย เวลาคนมันหยาบ เห็นไหม กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กันมันเป็นอย่างนี้ เขาไม่มีนํ้าใจให้เราเลย เขากลับว่าเขามีนํ้าใจให้เรามาก เขากลับมองว่าเราไม่มีนํ้าใจให้เขาเลย เพราะเขากักตัวพ่อแม่ไว้ไง เขาดูแลพ่อแม่อยู่ แล้วเอ็งออกไปหาข้างนอก เอ็งก็ต้องส่งเข้ามาสิ เอ็งต้องส่งเข้ามาให้เขาอยู่ได้ ให้เขาพอใจได้

ทีนี้การส่งของเรา เขาไม่รู้หรอกว่าคนไปเผชิญโลกมันจะประสบความสําเร็จหรือมันจะไปทุกข์ไปยากอย่างไร แล้วถ้าเรียกร้องกันอย่างนี้นะ ไอ้คนที่แสวงหามาเขาก็ต้องไปทําความผิดกฎหมาย ต้องไปกู้นอกระบบ โอ๋ย! ต้องเอามาให้ มันผูกพันกันไปหมดน่ะ ฉะนั้น เวลาถ้าเป็นอย่างนี้นะ

แต่ถ้าทางบ้านเขามีความจําเป็นจริง ถ้ามีความจําเป็นจริงนะ สิ่งที่เราจะเดือดร้อนขนาดไหน นี่พูดถึงเดือดร้อน คําว่า “พ่อแม่” เราทุ่มเทให้ทั้งนั้นน่ะ แต่มันจะจริงแค่ไหน ฉะนั้น ถ้ามันจริงแค่ไหน

กรณีนี้มันเป็นเรื่องภายในครอบครัว พระ พระอยู่ข้างนอก ทีนี้เพียงแต่ว่าเวลาเขียนมา เราอยากจะพูดถึงว่า มันเป็นรากเหง้า รากเหง้า มันเป็นสังคมหน่วยแรกหน่วยเริ่มต้นในครอบครัว ภายในครอบครัว แล้วภายในครอบครัวมันเป็นปัญหารากเหง้าเลย ปัญหารากเหง้าเพราะอะไร กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน ทําไมเราต้องมาเกิดร่วมกัน ทําไมเราเกิดมาแล้วทําไมเราจะมีความเห็นเหมือนกัน คล้ายกัน ดีกัน แล้วปัญหาครอบครัวมันมีมาก มันมีมากนะ แล้วถ้ามันมีมาก เราจะรักษาใจเราอย่างไร ถ้ารักษาใจเราไม่ได้นะ มันดึงให้ตํ่าอยู่อย่างนั้นน่ะ

ถ้ามันรักษาใจเราได้ มันเป็นสิทธิของเรา มันเป็นสิทธิของเรา เราเป็นผู้ที่มีปัญญา ผู้ที่มีปัญญาเขาทําอะไรเขาทําด้วยปัญญาของตน แต่แรงเสียดสีแรงเสียดทาน ไอ้เรื่องโลกธรรม ๘ ติฉินนินทามหาศาลเลย แต่เขาคิดได้อย่างไร เขาจะมองเห็นปัญหานี้ได้อย่างไร แต่ของเรามันต้องมีจุดยืนไง

ถ้ามีจุดยืน เวลาถ้าประพฤติปฏิบัติไป ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไปถึงเวลาสิ้นกิเลสไปแล้วเหมือนไม้ ๘ ศอก เสาหลัก ๘ ศอก ปักดินลงไป ๔ ศอก โผล่จากดินมา ๔ ศอก ลมพัดขนาดไหน จะมีพายุกระหนํ่าขนาดไหนไม่หวั่นไหว ไม่สั่นสะเทือน ไม่สั่นสะเทือนเพราะอะไร เพราะใจมันมีคุณธรรมในใจของมันไง ใจมันมีหลักมีเกณฑ์ของมันไง คนนอกที่เขาพูดเขาจะรู้ได้อย่างไร

เวลาคนนอกเขาพูด คนนอกเขาติฉินนินทา นั่นน่ะพายุมันพัดกระหนํ่า มันพัดกระหนํ่าหลักอันนั้นน่ะ ถ้าหลักอันนั้นมันมีอยู่แล้ว ถ้าเรามีหลักใจของเราแล้ว สิ่งที่มันพัดกระหนํ่ามา เราทําของเราถูกต้องดีงามแล้ว แล้วถ้าเราทําถูกต้องดีงามแล้ว สิ่งที่เวลากระแสสังคมติฉินนินทามันเป็นเรื่องของคําพูดของโลก

แล้วปากของคนมันปั้นแต่งได้ทุกเรื่อง มันทําได้ทุกเรื่อง ทําดีแค่ไหนไม่ถูกใจมันก็ว่าผิด ทําให้สูงส่งขนาดไหนไม่ถูกใจมันก็ว่าผิด มันไม่ถูกต้องดีงามกับเขาไปทั้งนั้นน่ะ เพราะจิตใจมันมองคนละมุม จิตใจ ไม่ใช่มองคนละมุม จิตใจมันจะเอา ว่าอย่างนั้นเลย จิตใจน่ะ มึงถมมาสิ มึงถมเข้ามา ถมมึงถึงเป็นคนดี มึงต้องถมมาถึงจะเป็นคนดี ถ้ามึงไม่ถมเข้ามามึงเป็นคนดีไม่ได้ มึงต้องถมเข้ามา

ตัณหาความทะยานอยากนะ มันล้นฝั่งนะ ถมไม่มีวันเต็มหรอก มันเป็นไปไม่ได้ เพราะเราอยากเป็นคนดีในสายตาเขา เราอยากให้เป็นคนดีที่เขาพอใจ เราจะต้องหามาถม ถมขนาดไหน ถมเพราะอะไร เพราะเราติดว่าความเป็นคนดีของเราไง เพราะเราติดว่าเราต้องเป็นคนดี ถ้าเราเป็นคนดีเราต้องถมเข้าไป

คนดีต้องไปถมเขาหรือ คนดีนั่งหลับตา เห็นไหม ดูพระเรานั่งหลับตา หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ

เขาบอกเลยนะ ญาติโยมทําบุญมหาศาลเลย พระทําอะไร พระไม่เห็นทําอะไรเลย เอาแต่ได้ มีแต่คนมาถวายพระ พระไม่เคยให้ใคร พระมีแต่เอา แล้วพระทําดีตรงไหน

นี่ไง เวลาพระทําดี พระทําดีก็หายใจเข้าหายใจออกนี่ไง พระทําดีก็ทําในหัวใจของพระนี่ไง พระทําดีก็เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนานี่ไง ถ้าทําขึ้นมาแล้ว ถ้ามีคุณธรรมในหัวใจขึ้นมาไง สิ่งที่ความดีที่ละเอียดๆ

ความดีต้องไปอวดกันที่ใครเสียสละมากเสียสละน้อยอย่างนั้นหรือ

พระนี่เสียสละทั้งชีวิตเลย หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นอยู่ในป่า ถ้ามันจะตาย อะไรตายก่อน เขาสละชีวิตเลย แล้วสละชีวิตกับตัวตนของตนนี่ เพราะเราเป็นคนเสียสละเอง เราเป็นคนวิกฤติเอง เราเป็นคนจะตายเอง แล้วเราเป็นคนไม่ตื่นเต้นกับความตายนั้นเอง เราสละชีวิตเราให้มันตายไปเลย เราเป็นคนทําเอง ใครเห็นกับเรา ไม่ต้องไปอวดข้างนอกหรอกว่าจะสละอย่างนู้น จะทําอย่างนี้เพื่อหวังให้เขานับถือว่าเราเป็นคนดี เราไม่ต้องทําอย่างนั้นเลย

นี่พูดถึงมันเป็นปัญหาไง มันเป็นปัญหา ถ้าเราไม่ติดในว่าเขาว่าเราดีหรือไม่ดี แต่มันต้องมีปัญญาไง ปัญญาว่าเราจะช่วยเหลือเขาอย่างไร คนที่มีปัญญา เห็นไหม จิตใจที่สูงกว่าจะดึงจิตใจที่ตํ่ากว่าขึ้นมา จิตใจเราสูงกว่า เขาติดข้องอะไร เขาปรารถนาอะไร เราจะพยายามแก้ไขถ้าแก้ไขได้ ถ้าแก้ไขไม่ได้ เป็นกรรมของสัตว์ นี่ไง ถึงเวลาพรหมวิหาร ๔ ถึงที่สุดแล้วอุเบกขา เราช่วยเต็มที่เลย ทําทุกอย่างดีหมดเลย แล้วถ้ามันดีไม่ได้ จบ อุเบกขา จบ ทําแล้ว

คือมันไม่มีใครหรอกที่จะไปเปลี่ยนแปลงจิตใจของคนอื่นน่ะ ไม่มีหรอก มีแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็มาเปลี่ยนแปลงความรู้สึกนึกคิดของคนนี่ ความรู้สึกนึกคิดที่มันคิดเรื่องกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ให้มันทําความสงบของใจ แล้วให้มันมานึกคิดเรื่องธรรม พอเรื่องธรรมมันเป็นมรรค มรรคมันก็ไปขูดไปทําลายกิเลสไง การไปขู่เข็ญไปเข่นฆ่ากิเลสนั่นน่ะ เวลาเกิดมรรคเกิดผล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนี้

ถ้าสอนแล้วถ้าเกิดเขาต้องมีจิตสํานึก พอเขามีจิตสํานึกแล้วเขาเห็นว่าถูกผิดอย่างไร เขาถึงจะไปเปลี่ยนแปลงตัวเขา ถ้าเขาไปเปลี่ยนตัวเขา เขาก็ต้องไปเปลี่ยนแปลงความคิดเขา แล้วความคิดของเขาก็จะไปขุดคุ้ยไปสํารอกคายกิเลสของเขา นี่ถ้ามันจะเป็น จะเป็นอย่างนี้ ไม่ใช่ว่าเราจะไปเปลี่ยนแปลงความคิดเขา เราจะทําให้เขาเป็นคนดี

ดูในหลวงสิ ในหลวงทําโครงการต่างๆ ให้ประชาชนฝึกฝน ให้ประชาชนมีความคิด ให้ประชาชนรู้จักคิด ถ้าเขารู้จักคิด เขารู้จักทํา ถ้าเขาไม่รู้จักคิดแล้วเราไปคิดแทนเขา เอ็งถมเข้าไปเถอะ ถมเข้าไปไม่มีวันจบหรอก แต่ถ้าเราเปลี่ยนแปลงความคิดเขา เราเปลี่ยนแปลงความคิด แล้วเขาเปลี่ยนแปลงความคิดเขา เขาทําอะไรของเขา นั่นล่ะตรงนั้นสําคัญ ถ้ามันสําคัญตรงนั้น มันเป็นอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่าถ้ามันเป็นจริตนิสัยนะ เราจะพูดว่ามันเป็นสายบุญสายกรรม ผลของวัฏฏะๆ เวลาพูดถึงผลของวัฏฏะนี้สะเทือนใจ มันเป็นอย่างนี้จริงๆ นะ ทุกครอบครัวมีปัญหาหมด มากหรือน้อย บอกว่าครอบครัวไม่มีปัญหา เอ็งคุยกับกู กูไม่เชื่อหรอก ครอบครัวไหนบ้างไม่มีปัญหา ไม่มี มากหรือน้อย

แล้วถ้ามันมีมากหรือน้อย ภาษาเรานะ เวรกรรมทํามาไม่รู้ภพชาติใด ภาษาเรานะ เราทําดี เราเป็นคนทําดี แต่เราไม่รู้เลยว่าเราทําดีไปกระเทือนใจคนอื่นนะ เพราะเขามองว่าเขาอยากให้เราเป็นแบบเขา เขาต้องการให้เราเป็นแบบเขานะ

แต่ถ้าวุฒิภาวะของเรามันสูงมันมองว่าสิ่งใดถูกผิด มันแบ่งแยกถูก มันจะลงไปทําความผิดอย่างนั้นไม่ได้ ถ้ามันลงไปทําความผิดอย่างนั้นมันก็ไปขัดใจเขา เห็นไหม เราทําดีนี่แหละ แต่ขัดใจเขาน่าดูเลย ทําไมเอ็งไม่ทําเหมือนกู ทําไมเอ็งไม่ทําเหมือนกู ทั้งๆ ที่เราทําความดีนี่แหละ แต่คนที่จิตใจวุฒิภาวะมันแตกต่างกัน

คําว่า “วุฒิภาวะแตกต่างกัน” คือมุมมองแตกต่างกัน ถ้ามุมมองที่แตกต่างกันมันจะราบรื่นไหม ถ้ามุมมองที่มันแตกต่างกันมันไม่ราบรื่น ทีนี้ถ้ามุมมองที่เราตํ่ากว่า เราพยายามพัฒนาของเรา เราพยายามคิดหาเหตุหาผลของเรา ถ้ามันพัฒนาขึ้นมา ถ้ามุมมองมันเหมือนกัน เออ! ใช่เนาะ คิดอย่างนี้ถูก ถ้ามันยังพัฒนาไม่ได้นะ ก็ไม่เป็นไร ไม่เป็นไรเพราะอะไร เพราะกรรมของสัตว์ กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กันมันเป็นอย่างนี้ มันกรรมของสัตว์ มันเป็นมุมมอง มันเป็นทิฏฐิมานะของใจที่มันแตกต่างกัน

ขนาดว่ามุมมองเหมือนกันนะ เวลาภาวนา จริตนิสัย เราถึงเคารพบูชาหลวงปู่มั่น เราถึงเคารพบูชาหลวงตาไง เพราะเราอยู่กับหลวงตานะ เวลาพูดกับพระองค์อื่น อู้ฮู! พูดอ่อนหวาน เราอยู่ด้วยกันนั่นแหละ อยู่ใกล้ๆ กัน พอหันมาใส่เรา เปรี้ยงๆ

คิดในใจนะ อยู่วัดคิดเลยนะ โอ้โฮ! ทําไมพูดกับพระองค์นั้นดี๊ดี ทําไมหันมาหากู โอ้โฮ! อย่างกับฟ้าผ่า ทุกทีเลยๆ เป็นอย่างนั้นจริงๆ โอ้โฮ! กลางศาลานี่โดนด่าวันยังคํ่าคืนยังรุ่ง ท่านสอนเราด้วยวิธีนี้ แต่ถ้าเป็นองค์อื่นนะ อู้ฮู! พูดหวานเจี๊ยบเลยนะ เรายืนอยู่ข้างกันน่ะ พูดกับพระองค์นี้ อยู่ด้วยกันน่ะ อู้ฮู! พูดดี๊ดีนะ แล้วยืนอยู่ด้วยกัน พอหันหน้ามาหาเรานี่เปรี้ยงเลย

อะไรวะ นี่มันอะไรเนี่ย ตอนนั้นนะ ตอนนั้นคิดอย่างนี้จริงๆ แล้วก็แปลกใจ แปลกใจเพราะอะไร เพราะเราเป็นคนรับไง ท่านคนกลางใช่ไหม แล้วพระหลายองค์ ท่านพูดกับพระองค์อื่น อู้ฮู! พูดดี๊ดี แล้วพอหันหน้ามาหาเรา ทําไมไม่พูดอย่างนั้นบ้างล่ะ ทําไมเปรี้ยงๆ ขนาดนี้ล่ะ

แล้วพอตอนนี้เราถึงว่า คําว่า “เคารพ” นิสัยคนไม่เหมือนกัน ไอ้พระองค์นั้นเขานุ่มนวล เขาลูกผู้ดี ต้องพูดกับเขาดีๆ ไอ้อย่างเรามันเจ๊กน่ะ มันต้องถึงนํ้าถึงเนื้อ เปรี้ยงๆ เลย เราจะบอกว่า คนจริตนิสัยไม่เหมือนกัน แล้วครูบาอาจารย์พ่อแม่เราท่านจะรู้ว่าคนไหนเป็นอย่างไร ท่านทําอย่างนั้นน่ะ ทีนี้ทําอย่างนั้น

ทีนี้พูดถึงย้อนกลับมานี่ไง คําถามเขาว่าเขาน้อยใจมาก ลึกๆ สะเทือนใจมาก

ถ้าเขาสะเทือนใจมาก มันเป็นเรื่องภายใน นี่กรรมของสัตว์ เราเกิดมาร่วมกัน การเกิดมาร่วมกันต้องมีเวรมีกรรมต่อกัน เราเคยได้เบียดเบียนเขาไว้บ้างหรือเปล่า ถ้าเราเคยได้เบียดเบียนเขาตั้งแต่ภพชาติใดก็ไม่รู้ แต่ในปัจจุบันนี้ด้วยความที่เราเคารพรักพ่อแม่ของเรา เขาก็เริ่มเบียดเบียนเราไง เขาเบียดเบียนเรา

ทีนี้คําว่า “เบียดเบียน” มันเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรมใช่ไหม แต่ถ้าเรามีสติปัญญา กรณีอย่างนี้เราก็แก้ไขของเราด้วยสติด้วยปัญญาสิ ด้วยสติด้วยปัญญา จะให้เขาคิดเหมือนเราหรือเราคิดเหมือนเขาเป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้หรอก เพียงแต่ว่าเราจะต้องมีคุณธรรม คือว่าเราต้องมีคุณธรรมคือว่ามีสติมีปัญญา อย่าวู่วาม อย่าทําอะไรให้มันเสียหาย เพียงแต่เราจะแก้ไขปัญหาอย่างใด เราต้องแก้ไข

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนถึงเรื่องปัญญาไง ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ถ้าเรามีปัญญาต้องมีสติด้วยนะ ไม่ใช่มีปัญญาคิดว่ากูนี่ไบรต์ กูจะแก้ ไม่มีทางหรอก ก็อย่างนี้ ถ้าจะแก้ เขาก็ขุดหลุมพรางไว้เลย ถมเข้ามา อยากเป็นคนดี ถมเข้ามาเลย แล้วจะจบไหม ไม่จบหรอก

เราต้องใช้สติปัญญาแก้ไข ถ้าสติปัญญาแก้ไข เราก็ทําความดีของเรา อย่างที่พูดนี่ เอามาตรฐานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หาเงินได้หนึ่งบาท เก็บไว้หนึ่งสลึงไว้ทํากินต่อไป หนึ่งสลึงไว้ใช้จ่ายในครอบครัวของเรา อีกหนึ่งสลึงเลี้ยงดูพ่อแม่ดูแลญาติของเรา อีกหนึ่งสลึงเราจะฝังดินไว้หรือจะเอาไปทําอย่างอื่นแล้วแต่ที่ว่าเราจะมีสติปัญญา เรามีสติปัญญาของเราอย่างนี้ เรามีความจําเป็นอย่างนี้ เราไม่ใช่ว่าเราจะมีถมไม่มีวันจบ ไม่ใช่อย่างนั้น แล้วเขาจะเรียกร้องเอาอย่างไรก็อย่างนั้นน่ะ

แล้วเวลาเขาพูด เห็นไหม ฉะนั้น ที่เวลาเขาบอกเลยนะ สิ่งที่เขาว่า พวกเขาจะปฏิเสธรับฟังสิ่งอื่นทั้งสิ้น ถ้าไม่ให้ก็ไม่ต้องมาเทศน์ ไม่ต้องมาพล่าม

ไม่ต้องมาเทศน์นะ ไม่ต้องมาสอน เขาไม่รับฟังน่ะ เขาว่าไม่ต้องมาสอน เพราะอะไร เพราะเขาถือว่าเขาเหนือกว่า เขาดีกว่า ไอ้นี่เป็นทิฏฐินะ แต่เวลาคนถ้ามันเติบโตขึ้นมานะ ต่างคนต่างมีครอบครัวไป ต่างคนต่างต้องรับผิดชอบไป ถ้าคนมันคิดได้ข้างหน้ามันก็อีกเรื่องหนึ่ง ถ้าเขาคิดไม่ได้มันก็กรรมของสัตว์

นี่ผลของวัฏฏะ มันเป็นผลของรากเหง้า ฉะนั้น สิ่งที่มันเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นจากผลของวัฏฏะไง เราไม่รู้เบียดเบียนเขาไว้ตั้งแต่เมื่อไหร่ แต่ในชาติปัจจุบันนี้เราเป็นคนรับผิดชอบอยู่คนเดียว รับผิดชอบหมดเลย แล้วเขาจะเรียกร้องเอาอย่างไร แล้วถ้าไม่ได้ก็ อู้ฮู! คําว่า “ประชดประชัน ทั้งหลอกทั้งล่อ”

จริงๆ เราก็เห็นอย่างนั้นมาจริงๆ นะ เราเห็นมาเยอะ แล้วปัญหาครอบครัวมันมีทุกบ้าน แล้วอย่างบางทีขณะที่ว่าเราประสบการณ์น้อยคือเรายังเป็นวัยรุ่นอยู่ เรายังอารมณ์ฉุนเฉียวอยู่ เราก็ได้กระทําสิ่งที่ไม่ดีๆ ไว้เยอะ แล้วพอเราโตขึ้นมาเราก็เสียใจใช่ไหม เราก็ไม่ควรทําอย่างนั้น นี่พูดถึงปัญหาในบ้านในเรือนของเราไง

ในครอบครัวของเรา ใครทําสิ่งใดไว้ กระทบกระเทือนสิ่งใดแล้ว ถ้าทําแล้วมันก็เสียใจทั้งนั้นน่ะ เพราะตอนนั้นมัน หนึ่ง ได้ข้อมูลที่ผิด ความเห็นของเรามันมีมุมมองขนาดนั้น แล้วทําสิ่งใดไปมันเป็นเวรเป็นกรรมทั้งนั้นน่ะ ถ้าเป็นเวรกรรม ผลของวัฏฏะๆ ไง ผลของวัฏฏะ เราให้อภัยทั้งนั้นน่ะ เราให้อภัยนะ แต่ต้องมีสติปัญญา ต้องมีสติปัญญา ไม่ใช่ว่าเราให้อภัยแล้วเราจะเป็นเหยื่อ เราจะต้องยอมให้เขาบีฑาอยู่อย่างนั้น

คําว่า “บีฑา” มันก็กรรมจริงๆ นะ เราเห็นมาเยอะ ยอมอยู่อย่างนั้นน่ะ จนวันไหนถึงที่ว่าเขาคิดได้นะ เฮ้อ! แค่นี้แหละ เฮ้อ! พอกันที จบเลย ถ้ายังไม่เฮ้อ! ก็ต้องบีฑาไปอย่างนั้น นี่ผลของวัฏฏะ คําว่า “ผลของวัฏฏะ” คือผลของเวรของกรรม

แล้วถ้าเราเกิดมา บางบ้านเกิดมา โอ้โฮ! อบอุ่น พ่อแม่ดีมาก พี่น้องรักกัน ดูแลกัน เกื้อกูลต่อกัน เราเห็นนะ เวลาไปไหนนะ เวลาพี่น้องเขา พี่จะเอาอะไร น้องจะเอาอะไร เราเห็นแล้วเราชมนะ ไปด้วยกัน พี่ๆ น้องๆ เขาจะดูแลกันนะ คอยดูแล คอยอะไรกัน เป็นห่วงเป็นใยต่อกัน อืม! นํ้าใจนี่สําคัญมากนะ แล้วมันอบอุ่น มีอะไรก็ได้ บางครอบครัวจะพูดอย่างนี้ประจํา ปรึกษาได้ทุกเรื่อง ในครอบครัวคุยกันได้หมดนี่หาได้ยาก บางอย่างมันไม่ได้ มันจะนั่นไป ไอ้นี่มันเป็นผลของวัฏฏะนะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เขาบอกไม่ต้องมาเทศน์ ไม่ต้องมาทวงบุญคุณนะ อันนี้เขาพูดอย่างหนึ่ง แต่พูดถึงว่าสิ่งที่เขาเคยเป็นทุกข์เป็นยาก เดี๋ยวนี้เขาทําใจได้ดีขึ้น ถ้าทําใจได้ดีขึ้นแล้ว สิ่งที่เขาว่านะ “สักวันข้างหน้า ถ้าเราไม่สามารถทําให้พวกเขาได้ในสิ่งที่เขาต้องการ เรานั้นจะเป็นคนไม่ดีใช่ไหม”

ถ้าทําอย่างที่เขาต้องการ ภาษาเราเลย ในชีวิตเรามันยังอนิจจังเลย เมื่อไหร่เราจะหมดชีวิตนี้ไป แล้วชีวิตของเรา เราจะยืนยาวไป เราจะดูแลเขาไปจนถึงที่สุดเลยหรือ ไม่รู้ว่าใครจะไปก่อนใครไง ถ้าไม่รู้ว่าใครจะไปก่อนใคร ถ้าเรายังมีชีวิตอยู่ เรายังทําสิ่งใดได้ เราก็ทําความดีของเราไปเรื่อยๆ แล้วถ้าถึงวันนั้นมันจบแล้วก็คือจบ แล้วถ้าถึงเวลาจบ เวลาเขาจบแล้ว ถ้ามันพลัดพรากกันไปแล้วเขาจะคิดถึงเราได้ คิดถึงมันก็เรื่องของเขา

มันเป็นที่ว่ามันเป็นการจินตนาการของเขาไง มันเป็นจินตนาการของเขาว่า เรานี่ประสบความสําเร็จมาก เรามีทรัพย์สมบัติมาก เราจะต้องช่วยเหลือเขาไว้มาก นี่เขาคิดของเขาอย่างนั้น ถ้าเขาคิดของเขาไว้อย่างนั้นน่ะ มันเป็นละครน่ะ ละครทีวี ในละครจะต้องเป็นอย่างนั้นตลอดไป ไอ้นี่ชีวิตจริงนะ แต่ชีวิตจริงยิ่งกว่าละคร แต่นี่พูดภาษาเรา

แต่มันดีอย่างหนึ่งเท่านั้นน่ะ เขาบอกว่าดีอย่างหนึ่งว่าเริ่มทําใจได้แล้วไง เริ่มทําใจได้แล้ว ไม่เดือดร้อนจนเกินไป เพราะเริ่มทําใจได้แล้วถึงได้เขียนมาถาม

ฉะนั้น เวลาเขียนมาถาม พอเขียนมาถาม เราก็มีความรู้สึกนะ พอเขียนมาถาม เพราะผู้ถามต้องแบกรับภาระอย่างนี้ แล้วเวลาถามเรื่องปฏิบัติมา มันว่างๆ อย่างนั้นใช่ไหม

คนเรานะ ถ้าลองมีภาระต้องรับผิดชอบขนาดนี้ พอมีความรับผิดชอบขนาดนี้แล้วนะ แล้วมันยังหน้าที่การงานของเราอีกล่ะ พอหน้าที่การงานแล้ว เขาอยู่เมืองนอก แล้วเวลาไปหาพระ คนเวลามันทุกข์อย่างนี้ไปหาพระนะ พระจะบอกว่า ทําบุญอย่างนี้จะแก้กรรมอย่างนั้น ทําบุญอย่างนี้จะแก้กรรมอย่างนี้

ไม่จริงหรอก ฉะนั้น พอไม่จริงแล้ว ไปฟังพระสิ่งใดมาก็วางไว้ แล้วนี่ดีอย่างหนึ่งเพราะมันมีเว็บไซต์ เขาเลยเขียนมาถาม ถ้าเขียนมาถาม พอเขียนมาถามแล้ว เวลาที่บอกว่า ภาวนาไปแล้วจะมีปัญหาอย่างนั้น

ภาวนา เวลาภาวนา เราจะเอาชนะใจตัวเราเอง แต่เวลาชนะใจตัวเราเอง แต่ใจเรามันต้องมีภาระรับผิดชอบอะไรมากๆ ไปอย่างนี้ มันก็ต้องแบกรับภาระ ถ้าแบกรับภาระ เวลาภาวนาแล้ววางให้หมด เราจะไปคิดเอาตอนที่เราจะส่งเงินให้เขา เราจะส่งเงินให้เขาค่อยมาคิดว่าจะส่งอย่างไรดี ไปคิดแก้ปัญหาตอนนั้น แต่ตอนที่เรายังไม่ส่งเงินให้เขา เราวางให้หมดเลย แล้วมาพุทโธดีกว่า เรามาพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ทําใจให้เราพัก ถ้าใจเราพักแล้วเราจะย้อนกลับมาที่นี่

ถ้าใจเราพักแล้วนะ ถ้าใจเราพัก หนึ่ง มันไม่น้อยใจในชีวิต มันไม่น้อยใจในชีวิตนะ คนเราถ้าน้อยใจในชีวิตทําอะไรมันก็ล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ ที่เราไม่น้อยใจในชีวิต อย่างที่เราพูดนี่ เราเคยเบียดเบียนเขาไว้ตั้งแต่ภพชาติใดก็ไม่รู้ แล้วชาติปัจจุบันนี้มันมีการเบียดเบียนกันอย่างนี้ ถ้ามีการเบียดเบียนกันอย่างนี้ เพราะมันอยู่ใน เห็นไหม กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน นี่ธรรมะจัดสรร กรรมจัดสรร

เรามาเกิดเป็นพี่เป็นน้องกัน เรามาเกิดเป็นลูกเป็นพ่อเป็นแม่กัน เรามาเกิดน่ะ ธรรมะมันจัดสรรมาอย่างนี้ ถ้ามันจัดสรร เรามาอยู่ในสถานะตรงนี้ พอมาอยู่สถานะตรงนี้ปั๊บ พออยู่สถานะตรงนี้ปั๊บ เราก็คิดว่าเราไม่อยากได้สถานะนี้ เราอยากได้สถานะเป็นลูกโปรด พ่อแม่ที่ดี พี่น้องที่เป็นเทวดา เราอยากได้สถานะคนรอบข้างเป็นคนดีหมด เป็นเทวดาหมดเลย ใครๆ ก็ปรารถนาสถานะแบบนี้ แต่เวลากรรมจัดสรร กรรมมันจัดสรรมา ถ้ากรรมจัดสรรมา

นี่พูดถึงว่า เราจะแก้ไขเมื่อตอนจะโอนเงิน ถ้าตอนจะไม่โอนเงินปั๊บ เราก็ใช้สติปัญญาอย่างนี้ ถ้าใช้สติปัญญาอย่างนี้ปั๊บ โฮ้! มันเบานะ มันไม่ต้องไปทุกข์ไปมากขนาดนั้น แล้วถ้าจะภาวนานี้ก็ภาวนา แล้วภาวนาไปแล้ว

นี่เขาถามปัญหามาเยอะ เมื่อก่อนเขียนมาจนเอ็ด เอ็ดแล้วเอ็ดอีก วันนี้เขียนมาถึงว่า อ๋อ! มันมีปัญหาเบื้องหลังอย่างนี้ด้วย มันก็เลยทําให้ชีวิตนี่ แหม! มันทุกข์ยากเนาะ แต่ก็ได้เขียนปัญหามาถามเยอะ แล้วก็ได้เป็นลูกศิษย์เป็นอาจารย์กัน ฉะนั้น เป็นลูกศิษย์เป็นอาจารย์กัน นี่ผลของวัฏฏะ ชีวิตมันเป็นแบบนี้

เราใช้คําว่า “ผลของวัฏฏะๆ” นะ เพราะในพระไตรปิฎกก็มี ผลของวัฏฏะ เพราะคนมันต้องเกิด แล้วเรานี่อวิชชามืดบอด มันเกิดอย่างไรก็ไม่รู้ มันสะเปะสะปะมาอย่างไรก็ไม่รู้ แต่ในปัจจุบันนี้เราเกิดเป็นมนุษย์แล้วมีธรรมะของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านแหวกว่ายมาก่อน ท่านเห็น ท่านบอกว่ากิเลสของคนร้ายนัก กิเลสของคนร้ายนัก แล้วตอนนี้กิเลสมันอยู่ในใจของญาติพี่น้อง แล้วเขาก็ยํ่ายีเราอยู่นี่ นี่กิเลสมันร้ายนัก ยํ่ายีในใจของเขาแล้วยังมาทําลายเราอีกนะ กระทบกระเทือนมาถึงเราอีกนะ แล้วกิเลสเราล่ะ ถ้ากิเลสของเรา เราก็พยายามจะดูแลกิเลสเรา เราก็มาฝึกหัดภาวนานี่ไง เราก็มาทําเพื่อคุณงามความดีของเราไง

ฉะนั้น เขาบอกว่า ถ้าแบบว่าเขาได้ดีขึ้น แล้วตอนนี้เขาเริ่มตั้งครรภ์

ก็ดูแลครอบครัวของตน ต่อไปนี้เราก็ต้องบอกเขาแล้วว่าเราก็จะมีทายาท เราก็จะมีอะไรของเรา ภาระรับผิดชอบของเราก็ต้องมากขึ้น แล้วอย่างที่ว่านะ เอามาตรฐานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หาเงินได้หนึ่งบาท เราต้องใช้ทําประกอบธุรกิจเราหนึ่งสลึง แล้วถ้าเราใช้จ่ายในครอบครัวของเราหนึ่งสลึง แล้วอีกหนึ่งสลึงเราถึงดูแลพ่อแม่พี่น้อง แล้วอีกหนึ่งสลึงเราจะฝังดินหรือไม่ฝังดิน เอามาดูแลพี่น้องก็ได้ เอามาทําอะไรก็ได้

เราต้องใช้สติปัญญาทําครอบครัวเราให้มั่นคง ทําชีวิตของเราให้มั่นคง แล้วมาฝึกหัดหัวใจของเราให้พ้นจากวัฏฏะเสียที ให้ไม่มาเจอหน้าใครแล้ว พ้นกันเสียที ไม่ต้องมาพบหน้ากันอีกเลย ถ้าเราทําได้ ให้เป็นอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่า ถ้าทําไม่ได้ เขาเขียนว่าถ้าทําไม่ได้เนาะ ถ้าเราทําไม่ได้ เขาก็ยํ่ายีเรา ถ้าเราทําให้เขาได้ เขาก็พอใจ ถ้าเราทําให้เขาไม่ได้ เขาก็ยํ่ายี ทั้งๆ ที่ว่ามันน่าสะเทือนใจว่า ทั้งๆ ที่ว่าเป็นคนในบ้านเดียวกันหมดนะ จบ

ถาม : เรื่อง “อาการจิตเสื่อมมีอาการเป็นแบบไหน”

ตามที่ลูกได้ฝึกปฏิบัติมาประมาณหนึ่งปีแล้ว ลูกสงสัยมาตลอดว่าจิตเสื่อม เวลาเราเป็นมันมีอาการเป็นแบบไหนบ้าง ถ้าเป็นแล้วจะแก้จิตเสื่อมที่ถูกต้องแบบไหนครับ กราบขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : ไอ้นี่พูดภาษาเรานะ ผมปฏิบัติมาหนึ่งปี จิตเสื่อมเป็นแบบใดบ้าง ผมไม่เคยรู้เลยว่าจิตเสื่อมเป็นอย่างไร

แต่ถ้าความเห็นเรานะ มันเจริญแล้วเสื่อมมาหลายรอบแล้วตัวเองไม่รู้ เวลาถามน่ะ จิตเสื่อมมันเป็นอย่างไร ผมไม่เคยรู้เลย แต่ผมปฏิบัติมาหนึ่งปีแสดงว่ามันเสื่อมหมดเลย มันเสื่อมมาหลายทีแล้ว

จิตเสื่อม หมายความว่า ถ้าเราทําสมาธิได้ เราทําจิตของเราดีขึ้นมาแล้วมันคลายตัวลงมาจนมันเสื่อมหมดไป พอมันเสื่อมหมดไปมันจะมีอาการเร่าร้อน

เวลามาประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ เรามาด้วยความทุกข์ความยาก เรามาเพื่อดับไฟในใจของตนใช่ไหม เราก็พยายามกําหนดพุทโธ เราพยายามกําหนดอานาปานสติให้หัวใจของเรามันเปลี่ยนอารมณ์ที่มันเร่าร้อนให้เปลี่ยนไปอยู่กับอานาปานสติ เปลี่ยนไปอยู่กับพุทโธ

พุทโธเป็นคําบริกรรม พุทธานุสติไง มีสติอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ถ้าเรามีสติปัญญาอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรามีสติปัญญาเอาจิตเราไปอยู่กับอานาปานสติ ถ้ามันเป็นคําบริกรรม เป็นที่อาศัย ถ้ามันเป็นที่อาศัย มันก็เบาบางลง พอเบาบางลง มันก็เบาบางจากทุกข์ ถ้ามันเบาบางจากทุกข์ เห็นไหม

ภาวนาแล้วได้อะไร ไม่เห็นได้อะไรเลยภาวนาแล้ว แต่ชีวิตมันก็ไม่มีปัญหาเนาะ แต่ถ้าไม่ได้ภาวนาเลยล่ะ โอ๋ย! ไม่ภาวนาเลยมันจะคลั่ง...นี่มันก็ได้แล้วไง ได้ที่ไม่ได้อาการคลั่งไง มันเกือบคลั่งอยู่แล้ว เกือบหลุดอยู่แล้ว แล้วเราภาวนานี่

นี่ไง บอกไม่ได้อะไรเลย ได้ ได้ชีวิตนี้ไง ได้ชีวิตนี้ที่ไม่ให้มันทุกข์มันยากเกินไป ได้ชีวิตนี้ไม่ให้มันสมบุกสมบันอยู่กับเขาไง ได้ชีวิตนี้มาเป็นอิสระไง

แต่ถ้ามันยังไม่ได้สมาธิ สมาธิมันยังไม่ได้ ก็ความเพียรเรายังไม่พอไง ถ้าความเพียรเราพอ ถ้าจิตมันเป็นสมาธิ เป็นสมาธิจนมันรักษาสมาธิได้ โอ้โฮ! สุขสบาย จิตว่าง มองเห็นโลก เออ! พวกนี้โง่มากเลย ไม่ภาวนาเหมือนเรา เวลาจิตมันดีนะ จิตมันดีมันมองคนอื่น อู้ฮู! พวกนี้ไม่ภาวนา พวกนี้ไม่เก่งเหมือนเรา เวลาจิตมันดีนะ พอมันเสื่อมตูม โอ้โฮ! มันจะไปหาเขาแล้ว เออ! สมัครทํางานด้วยคน อยากไปทํางานกับเขา นี่ถ้าจิตเสื่อมเป็นแบบนี้

จิต เพราะจิตมันพัฒนาขึ้น ถ้ามันดีขึ้น มันดีขึ้น โอ้โฮ! มันดีมากๆ เดินไปไหนนะ มันเบาไปหมดนะ เวลามันเสื่อมนี่มันร้อนน่ะ เวลาจิตเสื่อมนี่มันร้อนนะ คําว่า “มันร้อน” หมายความว่ามันหงุดหงิด คนเรามันเคยสบาย คนเรามันเคยอยู่กับอารมณ์เดียว แล้วพอมันมาฟุ้งซ่าน นี่มันเสื่อม

จิตเสื่อมเป็นอย่างไร

เดี๋ยวเอ็งเสื่อมก็รู้ เวลาจิตเสื่อมนี่มันร้อน มันหงุดหงิด มันอยู่ไม่ได้ นั่งภาวนาไม่ได้เลยนะ บางคนเคยภาวนาได้หลายๆ ชั่วโมงเลย พอจิตมันเสื่อมแล้วนั่งลงไม่ได้เลย โอ้โฮ! มันยิ่งกว่าไปขังคุกอีก มันไม่ยอม เวลาจิตมันเสื่อมมันไม่ยอมทํา

เหมือนเราน่ะ เหมือนเราเคยทํางานแล้วอยู่ดีๆ นิสัยเสียไม่ยอมทําอะไรเลย เกเรไง คนเกเรมันไม่ทํางานนะ ถ้าลูกที่ดีนะ อยู่กับพ่อแม่ อู้ฮู! เด็กดีหมดเลย เวลามันไปเจอเพื่อน เพื่อนพาไปใจแตกกลับมามันเป็นคนเสียคนไปเลย

จิตเหมือนกัน จิตเวลามันดีนะ โอ้โฮ! มันดีมากๆ เวลาไม่ดีก็ไม่รู้ว่ามันดีหรือไม่ดีนะเพราะมันยังไม่รู้ แต่พอภาวนาไปๆ ถ้ามันดีขึ้น ถ้ามันดีขึ้นนะ แล้วพอมันคลาย มันต่อต้าน นั่นแหละจิตเสื่อม นี่เวลาจิตเสื่อม

แล้วถ้าจิตมันเสื่อม เสื่อมอย่างไร

จิตเวลามันเสื่อมนะ มันต้องมีขึ้นมาก่อน มีสมาธิมันถึงเสื่อมจากสมาธิ ถ้ามีปัญญาแล้วเสื่อมจากทรามปัญญา มีแล้วเสื่อม ถ้ามันไม่มี เอาอะไรเสื่อม จิตมันไม่เคยพัฒนา จิตไม่เคยเข้าสมาธิ บอกว่างๆ คืออารมณ์ว่าง คือสร้างอารมณ์กันเอง ไม่อย่างนั้นมันไม่มีเจริญแล้วไม่มีเสื่อม มันก็ไม่รู้ไงว่าจิตเสื่อมเป็นอย่างไร

แต่คนถ้ามีแล้วเสื่อมสิ โอ้โฮ! มีแล้วเสื่อมนะ ดูสิ กรณีอย่างนี้หลวงตาท่านพูดเป็นคติเป็นตัวอย่าง ท่านภาวนาพรรษาแรก อู้ฮู! กําหนดอย่างไรก็ได้ กําหนดอย่างไรก็ดี แต่เพราะจะออกวิเวกจะออกภาวนานะ มีความจําเป็นต้องไปทํากลดหลังหนึ่ง ไปทํากลดหลังนั้นน่ะ พอจะเข้าสมาธิเข้าไม่ได้เลย ท่านบอกนั่นน่ะจิตเสื่อม พอมันเสื่อมแล้วมันร้อน โอ๋ย! ร้อนมาก พอร้อนมากไปไหนไม่ได้ก็ไปหาหลวงปู่มั่นไง

หลวงปู่มั่นท่านถึงเอามาสอนไง อ๋อ! จิตนี้เหมือนเด็กๆ เนาะ มันไปเที่ยวเล่น ถ้าเด็กๆ มันต้องมีอาหาร มันต้องกินอาหาร ฉะนั้น ให้พุทโธๆ ไว้เนาะ เราหาอาหารเผื่อไว้ กองอาหารไว้ เดี๋ยวถ้ามันหิวมันต้องกลับมากินเอง

ถ้ามันอธิบายเรื่องมากเข้าไปมันยิ่งงงไง คนที่ภาวนาใหม่ๆ นะ ถ้าอธิบายเหตุผลเยอะมากมันจะฟุ้งซ่านไปมาก ท่านอธิบายอย่างนี้ แล้วหลวงตาท่านก็เชื่อมั่นของท่าน ท่านก็กําหนดพุทโธๆๆ ๓-๔ วันแรกอกแทบแตก เพราะมันเสื่อม มันเสื่อมหมายความว่ามันเคยตัว มันสบาย มันปล่อยแบบคนเร่ร่อนน่ะ มันปล่อยแบบคนอนาถาไม่รับผิดชอบอะไร สบาย แล้วพอจะตั้งกติกาขึ้นมา โอ้โฮ! มันร้อน ๓ วันแรกอกแทบระเบิด ท่านพูดประจํา

คือต้องบังคับกันจริงๆ ต้องบังคับกันแบบจริงๆ ต้องบังคับกันแบบรุนแรง ต้องตั้งสติจริงๆ มันไม่ยอม มันดิ้นน่ะ มันพุทโธไม่ได้เลย พุทโธๆๆ โอ้โฮ! ภาษาเรานะ จะรากเลือด แต่พอสัก ๓ วันไปแล้ว อ๋อ! ค่อยยังชั่วหน่อย

พอ ๓ วันไปแล้ว เห็นไหม เด็กที่มันไม่เคยทําหรือมันไม่ยอมทํา บังคับให้มันทํา พอมันทําได้แล้ว ดีขึ้นมาแล้วนะ ท่านบอก โอ้โฮ! สมาธิมันก็กลับมา แล้วท่านพูดเลย พอผ่านไปแล้วนะ ย้อนกลับไปที่หลวงปู่มั่นสอน ท่านบอก โอ้โฮ! สอนเหมือนเด็กๆ มันก็เด็กๆ จริงๆ น่ะ ก็มันเจริญแล้วเสื่อม ก็เพิ่งทําสมาธิแล้วมันเสื่อม เริ่มต้นเป็นแบบนี้ไง เหมือนสอนเหมือนเด็กๆ ก็เด็กๆ เด็กๆ มันยังไม่รู้จักว่าเด็กๆ แต่มันโตแล้วมันถึงจะรู้ไง

อย่างพวกเรา เราโตมาแล้วใช่ไหม เราถึงย้อนกลับไป ตอนเด็กๆ ทําอะไรบ้าง อายนะ ตอนเด็กๆ ทําอะไรผิดบ้าง เออ! ไม่น่าทําเลย แหม! แต่ตอนนั้นรู้ไหม ไม่รู้หรอก วัยอย่างนั้นไม่รู้เรื่อง แต่พอโตขึ้นมาแล้วรู้ นี่ก็เหมือนกัน เจริญแล้วเสื่อมๆ ไง

นี่เขาถามเอง “ตามที่ลูกได้ปฏิบัติมาหนึ่งปีแล้วลูกสงสัยตลอดเวลาว่าจิตเสื่อมเวลามันเป็นมันมีอาการเป็นแบบไหน ถ้ามันเป็นแล้วจะแก้จิตเสื่อมที่ถูกต้องแบบไหนได้ครับ”

ถ้ามันเสื่อมแล้ว ส่วนใหญ่แล้วจิตเสื่อมมันไม่รู้ตัวว่าเสื่อม คนเราเวลาผิดมันไม่ยอมรับว่าผิด แต่ถ้าใครรู้ว่าจิตเสื่อมแล้ว แล้วจะแก้ เห็นไหม ถ้าจิตเสื่อมแล้วเวลาเราจะเอาคืนมา อดนอนผ่อนอาหารนี่ตัวสําคัญเลย อดนอนผ่อนอาหารคือว่าไปผ่อนกําลังของกิเลสไม่ให้มันแรงเกินไป ธาตุขันธ์มันทับจิต

อดนอนผ่อนอาหาร เราไปมองว่าอดนอนผ่อนอาหารเราทุกข์ อดนอนผ่อนอาหารทําให้ร่างกายเราบอบชํ้า ใช่ มันก็มีบ้าง แต่ถ้าเรายังใช้ชีวิตปกติ กิเลสมันก็ได้รับการบํารุง ได้รับกําลังบํารุงจากการอยู่การกินของเรา การนอนหลับสบายของเรา กิเลสมันก็ได้รับพักผ่อนของมันไปด้วยไง แต่ถ้าเราอดนอนผ่อนอาหาร มันบอบชํ้าไหม บอบชํ้า แต่กิเลสก็บอบชํ้าด้วย กิเลสมันก็ทอนกําลังมันด้วย แล้วเราก็จริงจังกับมันขึ้นไป

นี่พูดถึงว่า ถ้าจิตเสื่อมแล้วจะแก้แบบไหน

จะแก้แบบไหนมันก็ต้องอยู่ที่จริตของคน นิสัยของคน ถ้านิสัยของคนที่มันเชื่อง่าย นิสัยของคนมันมีปัญญาหน่อย ใช้ปัญญามันก็จะพอแก้ไขได้ ให้ใช้ปัญญาว่า ตอนนี้จิตเราเสื่อมหมดแล้วนะ ตอนนี้เราภาวนาเลวร้ายแล้วนะ ตอนนี้ภาวนาเราไม่ใช่ดีเหมือนเก่าแล้วนะ นี่ถ้ามันมีปัญญาอย่างนี้ อาการยอมรับว่าจิตเสื่อม แล้วพอจิตเสื่อมแล้วค่อยแก้ได้

แต่ส่วนใหญ่แล้วมันบอกไม่เสื่อมไง แต่มันบอกว่า โอ้โฮ! เมื่อก่อนภาวนาไม่ดีเลย ภาวนาลําบากมาก เดี๋ยวนี้ภาวนาดี๊ดี ไม่ต้องทําอะไรเลย

มันเสื่อมไปแล้ว มันไม่ต้องทําอะไรเลย มันบอกว่าเดี๋ยวนี้จิตดี๊ดี มันจะหลุดอยู่แล้ว มันกําลังจะเข้าโรงพยาบาลอยู่แล้วมันยังบอกจิตมันดี๊ดี เพราะมันไม่ยอมรับคําว่า “จิตเสื่อม” ถ้าจิตมันยังไม่รู้ไง

แต่ถ้ารู้แล้วแก้ไขได้ แก้ไขๆ ไป แล้วเวลาแก้ไข ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะ ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงส่วนใหญ่แล้วจะมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ ท่านจะรู้ แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นจริงมันเป็นวิทยาศาสตร์ เป็นการจดจํา มันไม่มีเจริญขึ้นและไม่มีเสื่อมหรอก ถ้ามันไม่มีการเจริญขึ้นและไม่มีเสื่อม มันก็ไม่รู้อะไรเจริญอะไรเสื่อม เพราะมันไม่เคยเป็นไง

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาแล้วนะ ท่านจะรู้ว่ามันเคยดีแล้วเคยหมดตัว เหมือนคนเรา คนเคยมีเศรษฐี เคยหมดตัว เคยสร้างตัวใหม่ คือล้มลุกคลุกคลานน่ะ คือเราสร้างเนื้อสร้างตัวล้มลุกคลุกคลานตลอดแล้วมันแก้ไขได้ ครูบาอาจารย์แบบนั้นน่ะจะแนะนําเราได้ ครูบาอาจารย์นั้นน่ะจะคอยบอกเรา

แต่ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่มันไม่เคยเจริญ คือไม่เคยเสื่อม กูไม่เคยหาเงินเลย กูไถเขามาทั้งนั้นน่ะ กูทํางานไม่เป็น แล้วกูจะสอนคนอื่นได้อย่างไร

นี่ไง ถ้าไปปรึกษาครูบาอาจารย์ ต้องปรึกษาครูบาอาจารย์แบบนี้มันถึงจะแก้จิตเสื่อมได้

ฉะนั้นจะบอกไว้ก่อน มันยังไม่เกิดขึ้นไง ถ้ามันถึงเวลาแล้วมันจะเกิดขึ้นกับเรา แล้วไปแก้เอาตอนนั้น นี่เขาว่า แก้จิตเสื่อม จบ

ผ้าบังสุกุล
ถ้าบังสุกุลถึงไม่มีเจ้าของ
ถ้าไม่มีเจ้าของหมายถึงว่าไม่เจาะจง ไม่อะไร ไม่เป็นเรื่อง
เขาเรียกว่าเป็นตัวตน เป็นกิเลส ว่าอย่างนั้นเถอะ
ต้องเป็นธรรมชาติ ต้องเป็นสิ่งที่มาด้วยความสะอาดบริสุทธิ์
ถ้ามันจากความสะอาดบริสุทธิ์
เราเห็นมันตกอยู่ ไม่มีเจ้าของน่ะ ไม่มีเจ้าของ

๒

บังสุกุล

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๑ ธันวาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบถามเรื่องผ้าบังสุกุลค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง หนูมีเหตุทําให้ช่วงเทศกาลทอดกฐินไม่ได้ร่วมบุญสักวัดหนึ่งในปีนี้ ก็เลยคิดว่า ผ้าไตรที่ซื้อมาถวายหลวงพ่อในนามถวายผ้าบังสุกุลให้ตนเอง เพราะไม่รู้ความตายถึงหนูเมื่อไหร่ ใจเตรียมพร้อมตายทุกเมื่อ ห่วงแต่ว่าตนปฏิบัติธรรมยังไม่ถึงไหน ตายแล้วต้องเวียนว่ายตายเกิดไม่รู้จักจบสิ้น รู้ตัวดีอยู่แล้วว่าชาตินี้เกิดมาโชคดีที่สุด ได้กัลยาณมิตรนําพาไปกราบไหว้พ่อแม่ครูจารย์ที่ดีหลายองค์ ถ้าไม่รู้โอกาสชาติต่อๆ ไปคงยากยิ่งกว่าชาตินี้ จึงอยากขอความกรุณาเกี่ยวกับการถวายผ้าบังสุกุลค่ะ กราบเท้าหลวงพ่อ

ตอบ : เขาถามเรื่องถวายผ้าบังสุกุล เพราะตอนนี้จะถวายผ้าบังสุกุลก็เลยอยากรู้ว่าถวายผ้าบังสุกุลจะได้บุญมากแค่ไหนไง ถ้าได้บุญมากนะ อย่างกรณีเขาว่า ปีนี้ เพราะในช่วงทอดกฐินหนูมีเหตุไม่ได้ร่วมบุญสักวัดหนึ่ง

ถ้าร่วมวัดไหนก็ได้ เรื่องการทอดกฐิน พอการทอดกฐิน เขาว่าบุญในการให้ทานทอดกฐินนี่สูงสุด เพราะทอดกฐินมันมีช่วงเวลา ช่วงเวลาหนึ่งเดือนใช่ไหม แต่ทําบุญโดยปกติทําได้ทุกวันทุกเวลา อย่างเช่นบังสุกุลก็ทําได้ตลอดเวลา

ฉะนั้น เวลาทําทอดกฐิน ช่วงของกฐิน ทีนี้มันก็เป็นเรื่องของทานไง เรื่องของทานก็เรื่องของศีล ก็เรื่องของภาวนา ถ้าเรื่องของทาน ทําทานร้อยหนพันหนไม่เท่ากับถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง ถือศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหนไม่เท่ากับทําสมาธิได้หนหนึ่ง ทําสมาธิได้ร้อยหนพันหนไม่เท่ากับภาวนามยปัญญาเกิดขึ้นหนหนึ่ง นี่บุญมันละเอียดเป็นชั้นๆๆ อย่างนี้

ฉะนั้น ถ้าระดับของทานใช่ไหม เราก็ควรทํา ควรทํา หมายความว่า ถ้าได้ทําทานบ่อยๆ เหมือนเราทําความสะอาดบ้านเราตลอดเวลา เราทําความสะอาดบ้านเราตลอดเวลา บ้านเราก็สะอาดน่าอยู่น่าอาศัย ถ้าบ้านเราสกปรกโสโครกมันไม่น่าอยู่ไม่น่าอาศัย

จิตใจก็เหมือนกัน ถ้าเราปล่อยปละละเลย เราไม่รักษามัน มันก็จะสกปรกโสโครกของมัน ถ้าเราทํา ได้ทําทาน ได้ทําบุญกุศล เราเหมือนรักษาบ้านให้บ้านสะอาดไง ถ้าบ้านเราสะอาด บ้านเราร่มเย็นเป็นสุข มันก็น่าอยู่น่าอาศัยนะ

จิตใจก็เหมือนกัน ถ้าเราได้เสียสละ ได้ทําทานของเราเพื่อรักษาใจของเรา แล้วถ้าเราทําทานของเรา เสียสละอารมณ์ เสียสละความรู้สึกในหัวใจนี้ อนุโมทนากับคนเขาทําคุณงามความดี เห็นความดีต่างๆ เราอนุโมทนาไปกับเขา รักษาหัวใจของเราให้มันสะอาด รักษาหัวใจไม่ให้มันฟุ้งซ่าน ไม่ให้มันทุกข์มันยากไง มันก็น่าอยู่น่าอาศัย นี่ระดับของทาน

ระดับของศีล เราฝึกหัด เรามีความปกติของใจ ศีลคือความปกติของใจ ศีลมันใกล้ๆ สมาธินะ เพราะสมาธิคือจิตสงบ สมาธิคือจิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่นก็คือจิตปกติ นี่ไง ถ้ารักษาศีลๆ อธิศีล จิตมันไม่เคลื่อนไหวนะ ไม่เสวย ไม่ฉาบไม่ฉวยนะ มันคงที่ของมัน เห็นไหม ศีลคือความปกติของใจ ศีลแท้ๆ ไง

ไอ้ข้อห้าม ข้อห้ามข้างนอก ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ไอ้นี่มันข้อห้าม แต่เราปกติของเรา เราทําคุณงามความดีของเรา เราไม่ระรานใคร เราไม่ทําความเสียหาย ศีลมันบริสุทธิ์อยู่แล้ว

แต่นี่ไม่ พอถือศีลแล้วเกร็งเลย ถ้าไม่ถือศีลนี่ แหม! สะอาด แหม! ทําอะไรก็ได้ พอถือศีลแล้วเกร็งเลย เห็นไหม เราไปเกร็งเองต่างหาก เราไปเกร็งกับข้อห้ามนั้น แต่ถ้าเรามีสติรู้ตัวตลอดเวลาอย่างนี้ มันทําอะไรสิ่งใดมันก็ไม่ผิดพลาด รักษาศีลน่ะ แล้วถ้าทําสมาธิขึ้นไปมันจะมีคุณค่าๆ ขึ้นมา

คนเรามีกายกับใจ ร่างกายนี้ปรนเปรอมาตลอดนะ การเป็นอยู่ ปัจจัย ๔ หามาปรนเปรอตลอดเลย แต่หัวใจทิ้งๆ ขว้างๆ หัวใจไม่มีค่า หัวใจไม่มีค่าเพราะไม่รู้ว่าใจมันอยู่ไหนไง แต่ถ้าเป็นสิ่งที่ร่างกายมันต้องการ เราจับต้องได้ไง ปัจจัย ๔ จับต้องได้ เสพได้ ทุกอย่างได้ มีความสุข ร่างกายนี้เราปรนเปรอมันมาตลอดชีวิต แต่หัวใจไม่เคยเจอมันเลย แล้วหัวใจไม่เคยรักษาเลย แล้วหัวใจมันไม่เคยสงบเลย กายกับใจๆ

มีแต่เรื่องของหัวใจคิดนะ เวลาคิดต้องคิดจากจิตวิญญาณ มันเรื่องของความคิด มันเรื่องของนามธรรม เรื่องของใจทั้งนั้นน่ะ แต่เวลามันคิด มันคิดเพื่อร่างกายทั้งนั้นเลย ไม่เคยคิดเรื่องหัวใจเลย ไม่เคยคิดถึงตัวเองเลย คิดแต่ว่าจะให้ร่างกายนี้มันสุขสงบของมัน

นี่ไง ถ้าเราพุทโธ ทําความสงบของใจเข้ามา เราจะเข้าไปสู่หัวใจของเรา ถ้าเข้าไปสู่หัวใจของเรา ถ้าจิตมันสงบ จิตตั้งมั่น โอ้โฮ! มันมหัศจรรย์ มันมีความสุขของมัน แล้วถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา เห็นไหม

นี่พูดถึงระดับของทานไง เราจะพูดว่า หนูมีเหตุในช่วงที่ทอดกฐินไม่ได้ร่วมบุญสักวัดหนึ่ง แล้วในปีนี้ไม่ได้ร่วมบุญสักวัดหนึ่ง ไม่ได้ทอดกฐินเลย ก็เลยอยากจะมาถวายผ้าบังสุกุล ถ้าถวายบังสุกุลเพื่อบุญกุศลของตนโดยที่ว่ามันจะเกิดจะตายเมื่อไหร่ก็ไม่รู้ จะเกิดจะตายเมื่อไหร่ก็ไม่รู้

เรามาภาวนาของเรา เราภาวนาของเรา สิ่งนี้อยู่ที่ไหนก็ได้ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ หลวงปู่ฝั้นท่านพูดประจํา “หายใจทิ้งเปล่าๆ” เราหายใจไม่ทิ้งเปล่าๆ ไง

หายใจทิ้งเปล่าๆ เขาหายใจเพื่อโลกไง หายใจเพื่อชีวิตนี้ไง นี่หายใจทิ้งเปล่าๆ

ถ้าหายใจโดยมีสตินะ คอยระลึกรู้ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ไม่ทิ้งเปล่าๆ แล้ว หัวใจมันได้รับผล หัวใจ เราจะค้นหาหัวใจของเรา เราไม่หายใจทิ้งเปล่าๆ ไง ถ้าเราไม่หายใจทิ้งเปล่าๆ เราฝึกหัดภาวนาของเรามันก็อุ่นใจแล้ว

ที่บอกว่า เราเกิดมาเราจะตายเมื่อไหร่ก็ไม่รู้ ช่วงทอดกฐินเราก็ไม่ได้ทอด ทีนี้เราจะมาถวายผ้าบังสุกุล แล้วถามว่า อยากรู้เรื่องเกี่ยวกับผ้าบังสุกุล

ผ้าบังสุกุล เริ่มต้นสมัยพุทธกาล สมัยพุทธกาลนะ ผ้าบังสุกุล ผ้าห่อศพ สมัยโบราณเวลาคนตายเขาใช้ผ้าห่อ ผ้าห่อแล้วก็เอาไปทิ้งที่ป่าช้า ไม่ทําอะไรเลย เอาผ้านี่พัน ผ้านี่พันแล้วไปทิ้งในป่าช้า แล้วสมัยนั้นผ้ามันหายากใช่ไหม ฉะนั้น เวลาพระเราไม่มีครอบไม่มีครัว ไม่มีใครดูแล ก็จะใช้ผ้าบังสุกุล ถ้าใช้ผ้าบังสุกุล ก็ไปชักเอาจากซากศพนั่นน่ะ

ซากศพนะ ในบาลีบอกไว้หมด ใช้ไม้คํ้า ใช้ไม้เขี่ย แล้วดึงผ้าออกมา พอดึงผ้าออกมาแล้วต้องเอาไปซัก ซักเสร็จแล้ว แล้วค่อยมาตัดมาเย็บเป็นผ้าจีวร นั่นคือผ้าบังสุกุล

ผ้าบังสุกุลครั้งแรกขึ้นมานี่ผ้าห่อศพ ผ้าที่เขาทิ้งแล้ว นี่ผ้าเขาทิ้ง ทีนี้แบบว่าพอในสมัยปัจจุบันนี้มันมีโรงงานทอผ้า มันมีเรื่องธุรกิจ ผ้ามันหาได้ง่ายขึ้น ทุกอย่างมันก็เจริญมา พอเจริญขึ้นมาเขาก็ตัดเย็บให้พร้อมเลย เป็นผ้าบังสุกุล

แล้วก็จะมาถามผ้าบังสุกุลไง ผ้าบังสุกุลมันหมายถึงอะไร

ถ้าหมายถึงอะไร ครูบาอาจารย์ของเราท่านยังถือผ้าบังสุกุล ทอดผ้าป่าๆ ผ้าบังสุกุลอยู่ในป่านี่เศษทิ้ง มีต้นผ้าป่า เอาต้นไม้มาแล้วก็ไปพาดไว้ เราก็จะจําลองไง จําลองสมัยพุทธกาลไว้ นี่หมายถึงว่าผ้าบังสุกุล ผ้าบังสุกุลเราก็ไปพาดไว้ มันเป็นเรื่องผ้าบังสุกุลไหม มันไม่ระบุเจ้าของไง มันไม่ได้ระบุเจ้าของ มันไม่ใช่คหบดีจีวร

คหบดีจีวร คหบดีคือเรา เราถือของเรามาแล้วเรามาถวาย เขาเรียกคหบดีจีวร ผ้าบังสุกุลเขาไปพาดไว้ตามในที่โล่งที่แจ้ง แล้วพระครูบาอาจารย์ที่ท่านรู้ถึงระเบียบไง ท่านก็จะชักผ้าของท่าน ท่านชักของท่านนะ บังสุกุล ถ้าผ้าบังสุกุล อนิจฺจา วต สงฺขารา อนิจจา สิ่งที่เป็นอนิจจา มันมีก็ได้ ไม่มีก็ได้ มันไม่มี พระก็ต้องมีสติปัญญารักษาตัวเองเอาตัวเองให้รอด แต่ถ้ามันมี มันมีเราก็ต้องรักษา

นี่ผ้าบังสุกุล ถ้าบังสุกุลถึงไม่มีเจ้าของ ถ้าไม่มีเจ้าของหมายถึงว่าไม่เจาะจง ไม่อะไร ไม่เป็นเรื่อง เขาเรียกว่าเป็นตัวตน เป็นกิเลส ว่าอย่างนั้นเถอะ ต้องเป็นธรรมชาติ ต้องเป็นสิ่งที่มาด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ ถ้ามันจากความสะอาดบริสุทธิ์ เราเห็นมันตกอยู่ ไม่มีเจ้าของน่ะ ไม่มีเจ้าของ

ดูสิ เวลาของ ศีล ๕ เวลาอทินนาทาน ลักทรัพย์ไง ของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ ของที่เจ้าของให้เราจับต้อง นั่นน่ะคืออาการของการขโมย เพราะมีเจ้าของ มีคนถือสิทธิ์ ถ้ามีคนถือสิทธิ์อยู่ เราไปจับต้องไม่ได้เลย นี่แหละคือการลักทรัพย์ เพราะเขามีเจ้าของเขาอยู่ ในบ้านเขามีเจ้าของ เราจะไปถือสิทธิ์ไม่ได้ เราจะไปหยิบไม่ได้ จับต้องไม่ได้

ฉะนั้น พอจับต้องไม่ได้ ทีนี้มันก็เลยเป็นวินัย เห็นไหม พระเวลาจะฉันสิ่งใด ใช้ของสิ่งใดต้องประเคน ประเคนเพราะอะไร เพราะเขาให้ เขาให้มันตัดไง มันตัดถึงว่าเจ้าของนี้เขาไม่ได้ให้ แล้วพระ ของอยู่บนศาลาอย่างนี้ ถ้าพระมาจะรู้ว่าของใครเป็นของใคร แต่ถ้าเวลาเขาประเคน เจ้าของเขายกประเคนให้โดยไม่มีการไปลักไปขโมยไปหยิบฉวยของใครไง ฉะนั้น เวลาสิ่งที่เข้าทวารปากได้ต้องประเคน ไม่ประเคนปรับอาบัติหมดเลย เขาป้องกันการติฉินนินทา ป้องกันร้อยแปด

นี่พูดถึงผ้าบังสุกุลว่ามันมาจากไหน ผ้าบังสุกุลเริ่มต้นมันเป็นผ้าห่อศพ พอผ้าห่อศพแล้ว สุดท้ายเรามามันก็มีผ้าที่ว่าพระเขาเก็บ เขาอะไร ในสมัยปัจจุบันนี้สิ่งที่หลวงตาท่านชม ท่านชมหลวงปู่มั่น ท่านบอกหลวงปู่มั่นใช้ผ้าบังสุกุลทั้งชีวิตเลย แล้วท่านไม่ใช้ผ้าคหบดีจีวรที่โยมถวายเลย เว้นไว้แต่ ท่านบอกเว้นไว้แต่ที่ท่านอุปัฏฐากหลวงปู่มั่นอยู่ มีเจ้าคุณที่ปราจีนฯ ท่านทอด้วยตัวเอง นั่นท่านเมตตาใช้ให้ นอกนั้นไม่ใช้เลย

นี่พูดถึงผ้าบังสุกุล ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีบารมี ท่านมีความเข้มข้นในหัวใจของท่าน ท่านทําของท่านได้ ท่านไม่ไหลไปกับโลกธรรมไง ลูกศิษย์ลูกหา ถ้าพระที่มีชื่อเสียง พระที่ท่านมีหลักมีเกณฑ์ ใครๆ ก็อยากจะมาอุปัฏฐาก ใครๆ ก็อยากให้ใช้ทั้งนั้นน่ะ แต่ท่านไม่ไว้หน้าใครเลย ว่าอย่างนั้นเลย ท่านไม่ไว้หน้าใคร ท่านไม่ใช้ของใครเลย เว้นไว้แต่เจ้าคณะจังหวัดปราจีนบุรี เพราะท่านเป็นลูกศิษย์ หนึ่ง สอง ท่านบอกว่าท่านได้ทอเอง ท่านได้ทอเอง ท่านได้ตัดเอง ท่านได้เย็บเอง ท่านได้ย้อมเอง ท่านทํากับมือ มันคงความผูกพันแล้วความเห็นนํ้าใจนะ ท่านถึงยอมใช้ผ้าอันนั้น นี่พูดถึงผ้าบังสุกุลนะ ถ้าผ้าบังสุกุล เห็นไหม

ทีนี้ผ้าบังสุกุลก็ย้อนกลับมาแล้ว ย้อนกลับมาพระป่า พระป่าถือผ้า ๓ ผืน ถือผ้าบังสุกุล ผ้าบังสุกุล ผ้าชักเอา ผ้าไม่มีเจ้าของ ผ้าเก็บเอาจากของเขาทิ้ง เก็บเอาจากไม่มีเจ้าของ ของไม่มีเจ้าของที่ตกหล่นอยู่กลางป่ากลางเขา สิ่งที่ไม่มีเจ้าของ นั่นน่ะถ้าไปชักเอา นั่นน่ะคือผ้าบังสุกุล แต่ถ้ามาถวายอย่างนี้เขาเรียกผ้าคหบดีจีวร คหบดีคือคนที่มีตังค์ คหบดีเขามีตังค์ เขาไปแลกเปลี่ยนมา แลกเปลี่ยนมาแล้วเขามาถวาย นี่มาถวายพระ

นี่ถึงบอกว่า ถ้าถือผ้าบังสุกุล ถือผ้าที่ไม่มีเจ้าของ ถ้าถือผ้า ๓ ผืน นี่ถือผ้า ๓ ผืน นี่มาเป็นธุดงควัตรแล้ว ถ้าธุดงควัตรมันเป็นเครื่องขัดเกลากิเลส พระกรรมฐาน กรรมฐานก็ธุดงค์ ๑๓ นี่ไง ถ้าธุดงค์ ๑๓ มันเป็นการยืนยัน เป็นการยืนยันที่ว่า ใครก็ปฏิญาณตนว่าเป็นพระป่าๆ ทุกคนก็อยากเป็นพระป่า

พระป่า พระบ้าน พระอะไรก็แล้วแต่ มันเป็นชื่อ แต่มันอยู่ที่พฤติกรรม อยู่ที่การกระทํา อยู่ที่ข้อเท็จจริง จะเป็นพระชนิดใดก็แล้วแต่ ถ้าทําตรงกับธรรมตรงกับวินัยอันนั้นเป็นพระที่ดีทั้งนั้นน่ะ แล้วพระที่ดี เวลาประพฤติปฏิบัติเข้าไปถ้าเป็นความจริง ความจริง เห็นไหม เพราะความจริงขึ้นไปแล้ว ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต

เวลาหลวงตาท่านพูดถึงสมัยหลวงปู่มั่นนะ ท่านถามว่า พระในสมัยพุทธกาลห่มผ้าสีอะไร ห่มผ้าอย่างไร หลวงปู่มั่นท่านศึกษาด้วย แล้วเวลาหลวงปู่มั่นเวลาท่านปฏิบัติของท่าน ในประวัติหลวงปู่มั่นที่ว่าพระพุทธเจ้ามาอนุโมทนา นี่มันย้อนได้ มันเป็นประเพณีวัฒนธรรมที่สืบต่อๆ กันมา ถ้าสืบต่อๆ กันมา นี่การรักษา ถ้าครูบาอาจารย์ของเรารักษา รักษาอย่างนี้ ถ้ารักษาอย่างนี้มันก็เป็นการสืบต่อกันมา

แต่ถ้าสืบต่อกันมา เรามาพิจารณาอย่างนี้นะ พิจารณาในโลกนี้ ดูสิ ดูพระแต่ละประเทศ พระแต่ละที่นุ่งห่มไม่เหมือนกัน มันนุ่งห่มไม่เหมือนกันเพราะอะไรล่ะ เพราะมันเป็นที่อากาศ มันเป็นที่สภาพอากาศ สภาพต่างๆ เวลาศาสนาเผยแผ่เข้าไปในวัฒนธรรมใด ในชุมชนใด เขาก็ไปตามสภาวะวัฒนธรรมในท้องถิ่นนั้น ถ้าท้องถิ่นนั้นมันก็แปรสภาพนั้น แต่พอเถรวาท เถรวาทของเรา เวลาเราเข้ามาแล้ว เวลาเข้ามาแล้วเราพยายามจะทําให้มันแบบสืบทอดมาให้ได้ ถ้าสืบทอดมาได้มันก็เป็นการทําตามให้มันชัดเจน ให้มันเหมือนต้นแบบให้ได้

นี่พูดถึงว่าผ้าบังสุกุลเนาะ ฉะนั้น สิ่งที่เป็นผ้าบังสุกุล เขาขอความรู้ไง เกี่ยวกับผ้าบังสุกุล

ถ้าเกี่ยวกับผ้าบังสุกุลเป็นอย่างนั้นแล้วทีนี้ย้อนกลับมาเราแล้ว ถ้าเราจะถวายผ้าบังสุกุลนะ เราก็ถวายผ้าบังสุกุล ฉะนั้น การถวาย เราจะถวายทาน เราทําใจของเราให้สะอาดบริสุทธิ์ ปฏิคาหกไง เราหาสิ่งใดมาก็ได้ เราหาสิ่งใดมาก็ได้นะ

ฉะนั้น เวลาบอกว่า เขามีกัลยาณมิตรที่ดี พาไปหาครูบาอาจารย์หลายๆ องค์

ถ้าครูบาอาจารย์มันก็เป็นจริตนิสัย ถ้าจริตนิสัยของคนหนักไปทางใด เรามาอยู่ที่โพธารามใหม่ๆ เวลาเขามาถวายผ้าบังสุกุลกัน แล้วคนที่มาวัดเขามาถวายสังฆทาน มันจะมาโต้แย้งกันว่า สังฆทานของฉันได้บุญ สังฆทานมันครบชุด สังฆทานนั้นไม่ได้บุญ ได้บุญคืออะไร มีพระพุทธรูป ไม่มีพระพุทธรูป ร้อยแปด มาเถียงอะไรกัน

เพราะว่าเราเข้ามาในศาสนา ทุกคนก็คิดว่าตัวเองเป็นนักปราชญ์ ทุกคนมีสติปัญญา ถ้าทุกคนมีสติปัญญา ทุกคนก็มาจากครูบาอาจารย์องค์ใด จากเจตนาใด ก็บอกว่า สังฆทานนั้นถึงจะเป็นสังฆทาน สังฆทานนี้ไม่เป็นสังฆทาน

ทีนี้พระปฏิบัติ พระป่า เวลามันเที่ยวธุดงค์ไปมันจะมีประสบการณ์ อย่างเรานี่นะ เราบวชใหม่ๆ เราอยู่ทางเมืองกาญจน์ฯ เขานิมนต์เลยนะ นิมนต์แล้วเขาก็ถวายปิ่นโตปิ่นโตหนึ่ง เขาบอกว่านี่เป็นสังฆทาน

แล้วเราก็มาศึกษา เพราะตอนนั้นเรายังบวชใหม่ๆ ศึกษา อ๋อ! มันเป็นวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่นไง สังฆทานเปียกคืออาหารสด ถ้าหนึ่งปิ่นโตนี่เป็นสังฆทานแล้ว เขานิมนต์เข้าไปในบ้านเขาเลยนะ เราก็คล้อยตามหมดน่ะ พอโยมนิมนต์เข้าไปบ้าน ขอศีลก็ให้ศีล เสร็จแล้วเขาถวายเลย เขาบอกว่าเป็นสังฆทาน ไอ้เราก็งงๆ นะ ทําตามเขา เพราะเขาเป็น เขาเรียกพ่อออก ผู้เฒ่า ผู้ที่คงแก่เรียน ฉะนั้น เราก็มาศึกษา อ๋อ! เขาเรียกว่าสังฆทานเปียก

ฉะนั้น พอคําว่า “สังฆทานเปียก สังฆทานแห้ง” สังฆทานแห้งก็สิ่งของแห้งนี่เป็นสังฆทานแห้ง ไอ้นี่ในท้องถิ่นเขาเป็นอย่างนั้น ฉะนั้น พอท้องถิ่นเป็นอย่างนั้นมันเป็นวัฒนธรรมใช่ไหม มันเหมือนกับในท้องถิ่นใดมันมีสิ่งใดที่มันหาได้ง่ายในท้องถิ่นนั้น เขาทําสิ่งนั้นมันก็เป็นวัฒนธรรมที่สวยงามดีงามใช่ไหม แต่นี่เรามาจากในเมืองแล้วบอกว่า ถ้าสังฆทานของฉันต้องมีเครื่องอย่างนั้น ต้องมี

เราเจอพระองค์หนึ่งนะ เวลาเขาไปนี่เขาบอกว่าของของเขาต้องใช้แอมเวย์ แล้วไปขอกะเหรี่ยงนะ บอกว่าจะเอาแปรงสีฟันแอมเวย์ แล้วไปขอกะเหรี่ยง แล้วกะเหรี่ยงมันจะหาที่ไหนให้ล่ะ ไอ้นี่ก็เกินไป ฉะนั้น คําว่า “เกินไป” นี่เรายกให้เห็นชัดๆ แล้วก็ย้อนกลับมาที่ครูบาอาจารย์บอกว่าอันนั้นเป็นสังฆทานไม่เป็นสังฆทาน

เราตัดทิ้งหมดเลย สังฆทานเป็นที่หัวใจ เจตนาอยากถวายอย่างใด แล้วเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในท้องที่ของเรามันมีของอย่างนี้ ในท้องที่ของเรามีเท่านี้ แล้วเราจะเอาอะไรที่มันเลอเลิศไปกว่านี้ให้มาเป็นสิ่งที่เป็นความถูกต้องกับวินัยนั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาให้พระไปเผยแผ่ธรรมในท้องถิ่นใดนะ ให้เข้ากับท้องถิ่นนั้น เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ภาษาท้องถิ่นใด ถ้าธรรมะพูดภาษาท้องถิ่นนั้นเพื่อให้ประชาชนนั้นเข้าใจในธรรมะนั้นถูกต้อง

ภาษานี่ ภาษาในท้องถิ่นเขาเข้าใจอย่างไร เราพยายามจะพูดให้เขาเข้าใจในเรื่องอริยสัจ ในเรื่องทุกข์ ในเรื่องสมุทัย ในเรื่องมรรคในใจของเขา ในภาษาท้องถิ่น เราพยายามแสดงธรรมในภาษาท้องถิ่นนั้นให้เขาเข้าใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้อย่างนี้เลยนะ

ฉะนั้น เวลาถวายทานมันยิ่งสะดวกยิ่งง่ายขึ้น ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า ถ้าเป็นพระนะ เป็นพระ พระปฏิบัตินี่เลี้ยงง่าย พระต้องเป็นผู้ที่เลี้ยงง่าย ไม่เลือก ไม่เลือกว่าจะเอาอะไร จะไม่เลือก เขามีอย่างไร

โอ้โฮ! หลวงตาเทศน์เจ็บนะ ท่านบอกว่า ชาวบ้านเขาเป็นคนทุกข์คนจน วันหนึ่งเขาออกทํามาหากินได้ห้าบาทสิบบาท เช้าขึ้นมาเขาจะใส่บาตร เขาต้องหาสิ่งที่ว่าดีที่สุดของเขาเพื่อมาใส่บาตรให้กับพระ

พระของเราอยู่ตึกอยู่ร้านคนละสี่ชั้นห้าชั้น มีเครื่องยนต์กลไกพร้อม เช้าขึ้นมาออกไปบิณฑบาตของเขาๆ แล้วดูสิ เขาได้ห้าบาทสิบบาท เวลาเขาจะใส่บาตรเขาต้องเอาของดีที่สุดของเขาให้ถวายพระ เขาต้องเอาสิ่งที่ดีที่สุดของเขา เขาไม่เอาของที่เลวที่สุดของเขาถวายพระไปหรอก ดูสิ นํ้าใจของเขาน่ะ แล้วพระเราน่ะหัวโล้นๆ อยู่ตึกอยู่ร้านมีเครื่องยนต์กลไกทุกอย่างพร้อม เช้าขึ้นมาไปบิณฑบาตกระต๊อบห้องหอ ไอ้ตัวเองอยู่ตึกอยู่ร้าน

เวลาท่านพูดนะ ท่านถึงบอกว่า โอ๋ย! พูดแล้วมันสะเทือนใจท่านน่ะ แล้วครูบาอาจารย์ของเราท่านอยู่ป่าอยู่เขามามันจะมีอะไรล่ะ อย่างมากนะ ข้าวเปล่า ขอให้มีข้าวตกบาตรเถอะ

ส่วนใหญ่อยู่ป่าอยู่เขา เราไปอยู่ตามป่าตามเขานะ ส่วนใหญ่ที่อยู่ป่าอยู่เขา เขาเข้าไปเขาเป็นผู้บุกเบิก ส่วนใหญ่แล้วเป็นหมู่บ้านอพยพ หมายถึงว่า เขาเรียกตั้งทัพ คือว่าเพิ่งย้ายมาใหม่ พอย้ายมาใหม่ เขาไปจับจองที่ไง พอย้ายมาใหม่เขาก็มีแต่เครื่องครัว แล้วเขาก็ไปหากินเอาข้างหน้า แล้วเขาก็ไปถางพง ไปจับจองที่เพื่อไปปลูกพืชไร่ เพื่อทํามาหากิน มันมีเท่านั้นน่ะ แล้วพระไปอยู่กับเขา พระจะได้อะไร

พระส่วนใหญ่ที่สมัยครูบาอาจารย์นะ ส่วนใหญ่ที่เขาไปอยู่ป่าอยู่เขา เขาไปจับจองที่ ไปรื้อถางพงเพื่อจับจองที่ เขาไม่มีอะไรไปหรอก เขามีแต่เครื่องมือเกษตรแล้วเขาก็ทําไร่ไถนา แล้วจะมีอะไร ขอให้มีข้าวตกบาตรพอแล้ว นี่พูดถึงว่า เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านทําอย่างนั้น ท่านถึงได้คุณธรรมมาในใจไง ท่านถึงไม่ติดสิ่งใด

ทีนี้พอในสมัยปัจจุบันนี้เราเห็นเขาเขียนมา หนูรู้ตัวดีว่าชาตินี้เกิดมามีโชคดีที่สุดเลย ได้กัลยาณมิตรพาไปกราบไหว้ครูบาอาจารย์หลายองค์หลายที่ไง

ถ้าครูบาอาจารย์หลายองค์มันก็หลายแนวคิดแล้วแหละ แล้วแต่ชอบอย่างใด ถ้าชอบอย่างใดก็เถียงกัน ที่เรามาใหม่ๆ ก็นี่ พระองค์นั้นว่าอย่างนั้นไม่เป็นสังฆทาน พระองค์นี้ว่าไม่เป็นสังฆทาน...เราฟังแล้วเศร้า แล้วสังฆทานคืออะไรล่ะ

สังฆทานมันคือวัตถุนะ สังฆทานมันเป็นเครื่องใช้ไม้สอย มันไม่มีชีวิต แต่ใจคนมันมีชีวิตนะ คนน่ะ ผู้ที่ถวายสังฆทานน่ะเขามีจิตของเขา เขามีชีวิตของเขา แล้วชีวิตของเขาทุกข์ยากมาก เขาพยายามจะหาทางออกของชีวิตของเขา แล้วเขาจะหาทางออกของชีวิตของเขา แล้วจะมาถวายสังฆทานก็เพื่อบุญกุศลในใจของเขา ถ้าในใจของเขา เขาเจตนาอยากจะทําบุญกุศลของเขา อันนั้นน่ะมันสมบูรณ์เต็มที่แล้วแหละ

ยังจะต้องมาหาวัตถุนะ จะเอาอย่างนั้น จะเอาอย่างนี้ มันถึงจะเป็นบุญจะไม่เป็นบุญ

มันเป็นบุญตั้งแต่ที่เขาคิด มันเป็นบุญตั้งแต่เขามีสติปัญญาที่เขาอยากจะถวายทานน่ะ ตรงนั้นล่ะมันเป็นบุญ ถ้าคนที่เขาไม่คิด เขาไม่แสวงหา เขาไม่ถวาย แต่คนที่เขาจะถวายแล้วเขามีความคิดอย่างนั้นแล้ว สิ่งใดที่เขาตั้งใจแล้ว

ฉะนั้น พิธีกรรมเรายกไว้ แล้วเอาแต่เจตนา เอาแต่ความตั้งใจของเขา แล้วเราทําตามนั้น แล้วรับทานนั้น ปฏิคาหก ผู้ให้ให้ด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ ผู้รับรับด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ แล้วเราก็ให้พรเขาไป เราให้ธรรมเขาไป เขาได้สติธรรมแล้วเขาชื่นใจของเขา แล้วกลับไป ทีนี้ทางโลกไง ทางโลกก็ไปเถียงกันเองว่า ของเอ็งเป็นสังฆทาน ของข้าไม่เป็นสังฆทาน แล้วตัดสินกันตรงไหนล่ะ

ฉะนั้นบอกว่า คนที่ทําบุญด้วยทรัพย์สมบัติมหาศาลแต่เขาทําด้วยจิตใจที่ไม่สะอาดบริสุทธิ์มันยังได้บุญที่น้อยกว่าคนทุกข์จนเข็ญใจ เขามีเงินห้าบาทสิบบาทแต่เขาหามาด้วยชีวิตของเขา เวลาเขาถวาย เขาถวายด้วยความเต็มใจของเขา บุญของเขามหาศาล บุญของเขามหาศาล มันอยู่ที่เจตนา อยู่ที่การกระทํา มันไม่ได้อยู่ที่จํานวน มันไม่ได้อยู่ที่ว่าถูกผิดที่ว่านี่หรอก มันอยู่ที่ในใจของเขา นี่พูดถึงบุญนะ

พอพูดถึงบุญ มันย้อนกลับมาผู้ถามบอกว่า “เพราะในช่วงกฐินนี้หนูไม่ได้ทําบุญสักวัดหนึ่ง”

อันนั้นถ้ามันมีเหตุความจําเป็นนะ มันมีเหตุความจําเป็น เพราะว่าเมื่อก่อนเราฟังพวกลูกศิษย์เขามาคุยให้ฟังเยอะ มันมีพวกญาติผู้ใหญ่ไง สมัยก่อนนั้นเขาไปอยู่เมืองนอก เวลาญาติเขาเสีย เวลาญาติเขาเสีย หาพระไม่ได้ เขาหาได้ไม่ถึงสามองค์ เขาว่าอย่างนั้นนะ มันไม่มีไง สมัยก่อนนั้นพระเรายังไปเผยแผ่น้อย ต่างประเทศมันไม่มีพระ ถ้าไม่มีพระ เวลาญาติเขาเสียไง มันไม่มีพระสวดไง มีแค่สามองค์ เขาสะเทือนใจเขาไง เราย้อนกลับมา ถ้าไม่มีพระ ไม่มีสิ่งที่ว่าเป็นสังคมชาวพุทธ เราจะทําอะไรกัน

แต่นี่เราอยู่ในสังคมแบบนี้ไง เราอยู่ในสิ่งที่มันมีอยู่มาก แล้วเราก็เอาสิ่งนี้มาเถียงกัน มาเถียงกันทําไม มาเถียงกันก็ด้วยสิ่งที่ว่า

เขาบอกว่า กัลยาณมิตรพาไปกราบครูบาอาจารย์หลายองค์เลย

ฟังไว้ สิ่งใดที่ฟังแล้วมันเป็นเหตุเป็นผล เราก็เชื่อฟัง สิ่งใดที่ไม่เป็นเหตุเป็นผล เราก็วางไว้ ไม่ต้องไปยึดมั่นถือมั่น ไม่ต้องไปเอามาเก็บให้มันคิดให้เสียเวลา เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้เรียบง่าย ทําสิ่งใดที่เรียบง่าย เรียบง่ายนะ ติดดินนี่ แต่ทําด้วยความบริสุทธิ์ใจ ไม่ต้องการสิ่งใดทั้งสิ้น เราทําเพื่อจิตใจให้มันสุขสบาย

แต่เดี๋ยวนี้มันเป็นทางโลกไง เป็นทางโลกทําสิ่งใดแล้วอยากมีชื่อเสียงมีกิตติศัพท์กิตติคุณ โฆษณาชวนเชื่อกันไปเรื่อย โฆษณา ทําบุญเพื่อการโฆษณา ทั้งๆ ที่เรามาเพื่อละเพื่อถอดเพื่อถอน แต่เสร็จแล้วก็มาโฆษณาชวนเชื่อกัน เอาชื่อเสียงกิตติศัพท์กิตติคุณมาออกหน้า แล้วมันได้ประโยชน์อะไร อยู่บ้าน อยู่โลก เอ็งก็ใส่หน้ากากกันแล้วนะ หัวโขนน่ะใส่กันเยอะแยะ มาวัดมึงยังจะมาใส่หัวโขนอีกหรือ ถอดมันทิ้งสิ

อยู่กับหลวงตานะ ท่านบอกเลยนะ ใครจะสูงส่งมาขนาดไหน ถ้ามาถึงปากประตูวัดต้องถอดเขี้ยวถอดเล็บทิ้งไว้ที่ปากประตูวัดหมด เข้ามาในวัดมีค่าเสมอกัน เป็นคนเหมือนกัน ถอดเขี้ยวถอดเล็บของตนออกให้หมด แล้วกองไว้ที่ปากประตู อย่าเอาเข้ามาในวัด แล้วเอาเข้ามาในวัดแล้วทําบุญก็เป็นบุญไง ไม่ต้องมาแข่งขัน ไม่ต้องมาใส่หัวโขนอีกสองหัวสามหัวไง ของฉันใหญ่กว่าคนนั้น คนนั้นใหญ่กว่าคนนี้ คนนี้ดีกว่าคนนั้น...มึงจะบ้าหรือ

เรามาแล้วเราก็มาเพื่อมาวัดใจของตน มาวัด มาวัดใจของตนนะ มีข้อวัตรปฏิบัตินะ วัดใจของเรา ใจของเราสูงหรือตํ่า ถ้าใจของเราควรเป็นใจที่ดี ถ้าใจที่ดีมันเป็นอย่างไรล่ะ ใจที่ดีก็ต้องไม่ขุ่นข้องหมองใจนี่ไง ไม่กังวลใจไง วางให้ได้ไง ตอนนี้เราอยู่วัดแล้วนะ หัวใจให้มันอยู่ในร่างกายนี้

ตอนนี้เราอยู่วัดนะ แต่หัวใจมันอยู่บ้านนะ ลืมเก็บไอ้นั่น ลืมเก็บไอ้นี่ ลืมสั่งเสียทุกอย่างเลย อ้าว! เอาใจกลับมานี่ อย่าให้มันไปบ้าน ตัวอยู่ที่นี่ ใจมันวิ่งไปบ้านเลย นี่ข้อวัตร วัดใจของตัว วัดสิว่ามันอยู่ที่เราหรือเปล่า ปัจจุบันนี้อยู่ที่นี่ เดี๋ยวกลับไปแล้วค่อยไปหาเพื่อน เดี๋ยวกลับไปแล้วค่อยไปเก็บของ ไอ้ที่ยังไม่ได้เก็บเอาไว้นั่นแหละ ลืม ลืมก็เอาไว้นั่นแหละ ถ้ามันหาย กลับไปซื้อใหม่ ก็ลืม ดัดนิสัยซะ ก็ตัวเองทําลืม

ไอ้นี่มากังวลนะ พอลืมแล้วกลับมาตายเลยนะ นั่งอยู่สามวัน ไม่ได้อะไรเลย คิดแต่ของที่ลืมไว้ที่บ้าน เอามันมา เอาหัวใจมาไว้ที่นี่ มาวัดแล้วมาวัดใจของตนไง มาวัดแล้วทิ้งหัวใจไปไว้ที่บ้าน ส่งออกไปนู่นหมดเลย ส่งออกไปร้อยแปดเลย

นี่เหมือนกัน ถ้ามันเป็นบุญกุศล บุญกุศลอย่างนี้ ฝึกหัด ฝึกหัดแล้วได้หมดนะ ใครฝึกหัดแล้วได้นะ ดัดนิสัยของตน ถ้าลืม ลืม ให้หายไปเลย ดัดนิสัยซะ จะได้เคยตัว ดัดมัน ดัดมันนะ วันหลังมันไม่ไป แต่ถ้ามันปล่อยนะ ก็ของของเราน่ะ เรานิสัยไม่ดีน่ะ มันคิดถึง นิสัยไม่ดี เราจะชอบคิด นิสัยไม่ดีชอบคิด มันเปิดทางแล้ว นิสัยชอบคิด ก็ชอบคิดถึงไม่ดีไง ก็ไม่คิดก็ถึงเป็นคนดีไง ก็ไม่คิดมันซะ ถ้ามันเป็นอย่างนี้ปั๊บมันจะดัดไป

นี่พูดถึงว่า ไปหาครูบาอาจารย์มาหลายองค์ก็ยกท่านไว้ แล้วของเรา ผ้าบังสุกุลหมายถึงว่าผ้าไม่มีเจ้าของ ผ้าจากศพ แล้วเวลามา เราวางเลย ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็น ท่านชักบังสุกุลของท่าน แต่ถ้าจะถวายก็เป็นผ้าคหบดี ถ้าผ้าคหบดี มันบุญก็คือบุญน่ะ เรามีจิตใจที่เสียสละ เรามีจิตใจของเราทําบุญกุศลของเรา

แล้วถ้าทําบุญกุศลของเรานะ ไม่ต้องมาก ไม่ต้องอะไร ให้จิตใจของเราทําคุณงามความดีของเรา ฝึกหัด ฝึกหัดรักษาให้จิตใจเราไม่เศร้าหมอง ทําความสะอาดหัวใจ แล้วถ้ามาภาวนาได้ต่อเนื่อง ต่อเนื่องเลย มันเป็นบาทฐาน ทาน ศีล ภาวนา

ถ้าไม่มีทานมันหงุดหงิด พอหงุดหงิดแล้วเดี๋ยวมันพอกพูน มันเป็นดินพอกหางหมู เดี๋ยวมันแกว่งไม่ไหวเลย ลูกตุ้มมันใหญ่ มันเสื่อมไป คือว่าไปอยู่กับโลกเลย แต่ถ้าเราฝึกหัดของเรา เรารักษาของเรา ไม่ต้องน่ะ ดูแลมันอย่างนั้นน่ะ แล้วบอกว่ามันยากมันลําบาก

ก็ธรรมดา เข็นครกขึ้นภูเขาก็ต้องยากกว่าปล่อยครกลงจากภูเขาอยู่แล้ว ความดีมันทําได้ยากไง ในหลวงบอก “ทําดีทํายาก แต่ไม่ทํา ความเลวมันจะเข้ามาเกาะกิน” ฉะนั้น ทําความดีมันยาก แต่ต้องทํา ควรทํา ทําเพื่อรักษาหัวใจของเรา ถ้าเราคิดได้อย่างนี้ปั๊บ เราก็จะทําของเรา

มันทุกข์มันยากเพราะมันฝืนกิเลสไง มันฝืนความชอบ มันฝืนความสะดวกสบาย มันฝืน แต่ฝืนเพื่อใครล่ะ ฝืนเพื่อฝึกให้มันมั่นคง ถ้าจิตตั้งมั่น จิตเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น พอจิตตั้งมั่น จิตก็คิดเป็น พอจิตคิดเป็นนะ ไม่ต้องให้ใครสอนเลย ไม่ต้องไปถามเพื่อน ฉันดีอย่างไร ฉันดีอย่างไร ไม่ต้องถามเลย มันดีเอง ดีเพราะมันคิดเอง

แต่ถ้าจิตมันอ่อนแอนะ ต้องไปถามคนนู้น ต้องไปถามคนนี้ เพราะตัวมันเองมันพึ่งไม่ได้ ตัวมันเองเชื่อถือไม่ได้มันถึงต้องไปถามคนนู้นถามคนนี้ตลอดไง แต่ถ้ามันตั้งมั่นนะ เราคิดได้เอง อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน คิดเอง จัดการเอง เลือกสิ่งที่ดีๆ ทําได้ พอทําได้ ฝึกหัดดีๆ ขึ้นไป วันหลังเพื่อนมาเกาะเต็มเลยล่ะ แต่เดิมไปเกาะเขา พอคิดได้เอง เพื่อนมันงงนะ เฮ้ย! เอ็งอยู่ได้อย่างไรวะ เฮ้ย! ทําไมเอ็งไม่ไปหาใครเลยนะ

อ้าว! ก็ใจฉันสมบูรณ์แล้ว แต่ก่อนไปกองกันอยู่นั่นน่ะ ถึงเวลาก็ไปกองกันอยู่นั่นน่ะ แต่ถ้ามันคิดได้นะ ทุกคนจะมาหาเลย แล้วทุกคนจะถามว่า ทําไมอยู่ได้อย่างไร ทําไมรักษาอย่างไร

รักษาได้เพราะเราคิดได้ เรามีความตั้งมั่นของใจของเรา ฝึกหัดอย่างนี้ นี่พูดถึงทาน ศีล ภาวนาไง

จะบอกว่าเรื่องของทานก็ใช่ แต่เรื่องของทานนะ ทานทําแล้วก็แล้วกันไป แล้วถ้าเรื่องของศีลก็ความปกติของเรา ฝึกหัดดูแลหัวใจสําคัญที่สุดนะ

เขาบอกว่าเขาต้องเกิดต้องตายมากี่ภพกี่ชาติ ถึงอนาคตมันจะมีความน่ากลัวมาก ฉะนั้น ปัจจุบันนี้รักษาจิตให้ดี ถ้ารักษาจิตให้ดีแล้วจิตมันจะมีปัญญา ถ้าจิตเป็นสมาธิแล้วถ้าเกิดปัญญาขึ้นมามันจะเป็นภาวนามยปัญญา ภาวนามยปัญญาจะทําให้จิตใจนี้แจ่มแจ้ง จะทําให้จิตใจนี้ผ่องใส จะเข้าถึงธรรม ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมจะมีคุณธรรมในหัวใจดวงนั้น เอวัง

รู้เท่าทันกิเลส ยังไม่เห็นกิเลสจริง
แต่รู้เท่าทันมันแล้ว แล้วต่างอันต่างจริงไง
กิเลสก็เป็นกิเลส จิตก็เป็นจิต แยกออกมา
แล้วถ้าชํานาญต่อไป
อย่างที่ว่านี่ รูป รส กลิ่น เสียง
เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร
คือ รูป รส กลิ่น เสียง กับจิต เก้อๆ เขินๆ
มันก็เข้ามา มันเข้ามาไม่สะดวก
มันเข้ามาไม่ได้แล้วเพราะเราฝึกหัดจนมีสติมีปัญญาเท่าทัน

๓

รู้ทันกิเลส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๗ ธันวาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “รายงานผลการฝึกมาตลอดหนึ่งปีที่มาฝึกที่วัดและที่บ้านครับ ผิดถูกอย่างไรขอหลวงพ่อชี้แจงด้วยครับ”

๑. ด้านในนิมิตส่วนมากไม่เจอ จะเจอช่วงแรกๆ ที่ฝึกใหม่ครับ ปัจจุบันปกติไม่ตื่นแล้วครับ

๒. ด้านสมาธิก็จะฝึกที่บ้านทุกวัน เวลามาที่วัดก็พยายามฝึกให้นานขึ้นไปอีกครับ อะไรแปลกๆ จะไม่สนใจแล้วครับ ถือว่าเป็นได้ทุกคน อยู่กับพุทโธแบบที่หลวงพ่อเคยเทศน์บอกก็พอแล้วครับ

๓. ลูกพยายามฝึกให้ก้าวหน้าเพิ่มขึ้นไปอีก หลวงพ่อจะให้ลูกฝึกแบบไหนเพิ่มขึ้นไปอีกครับ ข้อนี้ก็ต้องขอหลวงพ่อแนะนําให้ลูกด้วยครับ ลูกยังมึนๆ ไปต่อไม่ได้ครับ ได้แค่ฝึกแบบเพิ่มเวลา และระวังระดับการฝึกให้คงที่ แค่นี้ครับ ผิดถูกประการใดให้หลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วยครับ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าคําถามเนาะ คําถามว่า รายงานผลการปฏิบัติมาหนึ่งปี แล้วถ้าปฏิบัติต่อไปให้มันดีขึ้นได้อย่างไร

ถ้ารายงานผลของการปฏิบัติ เห็นไหม ผลของการปฏิบัติ เวลาสมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมีพระชนม์ชีพอยู่นะ เวลาพระประพฤติปฏิบัติขึ้นไปแล้ว ถ้าไม่ไว้ใจใครก็จะไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาออกพรรษาแล้ว ออกพรรษาที่ไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาปฏิบัติแล้วผลที่เราปฏิบัติเป็นอย่างไรๆ

แล้วสมัยนั้นมันมีลัทธิศาสนาแตกต่างหลากหลาย แล้วถ้าไปทางอื่นนะ เขาก็ว่ามันถูกต้องๆ แต่เวลาไปองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านจะแก้ให้ ถ้าแก้ให้ๆ การประพฤติปฏิบัติเป็นแบบนี้

ในวงการพระแต่เดิมมันมีฝ่ายวิปัสสนาธุระ วิปัสสนาธุระมีครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติเป็น พอปฏิบัติเป็น ท่านจะรู้ตามข้อเท็จจริง แต่ถ้าเป็นคันถธุระคือแบบฝ่ายปกครอง ฝ่ายปกครองเขาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงจําธรรมวินัยไว้แล้วตัดสินไปตามนั้น

แต่ถ้าฝ่ายวิปัสสนาธุระมันต้องมีครูบาอาจารย์ที่เป็นไง ถ้าที่ไม่เป็นปั๊บมันก็เป็นวิปัสสนึกไป พอวิปัสสนึกไปมันก็นึกจินตนาการไป พอจินตนาการไปมันก็ว่า จะบอกว่าห่างไกลจากศาสนาไปเรื่อยๆ มันจะเป็นการนับถือผีไปนู่น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาเราฝึกแล้วถ้ามันจะอะไรดีขึ้นหรือไม่ดีขึ้น ถ้าเวลามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะคอยชี้แนะคอยบอกเส้นทาง คอยบอกเส้นทาง ทีนี้ครูบาอาจารย์แต่ละองค์ที่จะเป็นครูบาอาจารย์ที่จริงนะ

หลวงตาท่านพูดไว้ ครูบาอาจารย์ที่จะเป็นครูบาอาจารย์ของเราท่านฝึกฝนของท่านมาแล้ว ท่านเอาชีวิตแลกมาแล้ว ท่านข้ามความเป็นความตายมา นี่ข้ามความเป็นความตายมา ท่านฝึกมาขนาดนั้น ถ้าฝึกมาขนาดนั้น แต่เวลาเราฟังแล้ว เวลาฟังเทศน์ มันก็เหมือนกับของที่เราศึกษา เราเข้าใจได้ แล้วเราก็ทําตามที่เราเข้าใจนั่นน่ะ ทําตามที่เราเข้าใจมันก็ได้แต่ความเข้าใจไง แต่มันยังไม่เข้าถึงธรรมะไง ถ้าถึงธรรมะ เห็นไหม

นี่คําถาม “๑. ด้านในนิมิตส่วนมากไม่เจอะเจอเหมือนช่วงแรกๆ ที่ฝึกใหม่ครับ เป็นปกติ ไม่ตื่นเต้นไปกับมัน”

เราไม่ต้องไปตื่นเต้นไปกับมัน ไอ้คําว่า “นิมิตๆ” นิมิตไม่ต้องไปตื่นเต้น แต่คนเราเวลาปฏิบัติ เวลาปฏิบัติแสนทุกข์แสนยากนะ เพราะเราฝึกหัดใหม่ๆ นั่งห้านาทีสิบนาทีนี่ อู้ฮู! เป็นหลายชั่วโมง ห้านาทีสิบนาทีเท่านั้นน่ะ เพราะว่าเวลาหลับตาไปแล้ว อู้ฮู! มันยาวไกลมาก เวลาลืมตาอยู่นี่ อู้ฮู! วันๆ แป๊บเดียว แต่พอหลับตาขึ้นมา โอ้โฮ! วินาทีมันยาวไกลมาก ฉะนั้น พออย่างนั้นปั๊บมันก็ว่าหนักหนาสาหัสสากรรจ์ นี่คนปฏิบัติใหม่ๆ เป็นอย่างนั้น เพราะเราเอาชีวิตเรา เอาความจริงของเรามาเป็นเครื่องยืนยัน ครูบาอาจารย์ก็เป็นแบบนั้น ถ้าเป็นแบบนั้นปั๊บนะ เวลาเราเริ่มหลับตามันยาวไกล มันกว้างขวาง มันยิ่งใหญ่ แต่ความจริงนิดเดียว

ฉะนั้น ถ้ามันยิ่งใหญ่ ยิ่งใหญ่เพราะอะไร เพราะว่าจิตของเรามันยิ่งใหญ่ มันเคยครอบงําเราอยู่ ฉะนั้น พอเราจะมาประพฤติปฏิบัติคือเราจะค้นหาจิตของเราเอง ถ้าค้นหาของเราเองมันก็เลยจับพลัดจับผลู จับไม่ได้ พอจับไม่ได้ขึ้นมา ปฏิบัติขึ้นไปแล้ว ถ้าเอาตามความพอใจ เอาตามความสะดวก เดี๋ยวมันไปแล้ว ออกนอกเรื่องไปหมดเลย แล้วก็ไปไหนก็ไม่รู้ จะรู้ตัวอีกทีหนึ่งก็เสียคนไปแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัตินะ เวลาปฏิบัติขึ้นมาถ้ามันจะเป็นจริง ถ้าเป็นจริงคือความปกตินี่แหละ เราเป็นคนดี เราเป็นคนดีแบบในหลวงบอก ในหลวงบอกไว้นะ เราเป็นคนดี เราเป็นคนดี คนดีเป็นยาก เป็นคนดีต้องทวนกระแส แต่ถ้าไม่ปฏิบัติมันก็จะเลว ถ้าไม่เป็นคนดีมันก็จะเป็นคนชั่ว กิเลสมันลากไปอย่างนั้นน่ะ ฉะนั้น ถ้าไม่ปฏิบัติ ถ้าเราไม่มีจุดยืน เราไม่ฝืน มันก็จะเป็นคนชั่ว

คนชั่วคืออะไร คนชั่วคือเอาแต่อารมณ์เอาแต่ใจของตนไง เอาแต่ความคิดของตนไง เอาตนเป็นใหญ่ไง นี่ไง ถ้าปล่อยไปก็เป็นอย่างนั้นน่ะ ตัวตนมันจะใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ มันจะเหยียบยํ่าเขาไปเรื่อยๆ แต่ถ้าเป็นคนดี คนดีตัวตนเล็กลงเรื่อยๆ คนเท่ากับคน ถ้าเป็นคนดี ฉะนั้น ที่เราประพฤติปฏิบัติเพื่อความเป็นคนดี

ฉะนั้น ที่เขาบอก สิ่งที่เป็นนิมิต นิมิตภายในมันไม่มีแล้ว

ถ้าปฏิบัติไปแล้วมันไม่มี แต่จริงๆ แล้วนิมิตนะ ลมหายใจ อานาปานสติ ลมหายใจก็เป็นนิมิตของจิต พุทโธๆ นี่พุทธานุสติ สิ่งต่างๆ เอาจิตเกาะไว้ๆ นี่คือคําบริกรรม คือกรรมฐาน ๔๐ ห้อง

กรรมฐาน จิตมันเป็นนามธรรมใช่ไหม เราก็เกาะไว้ เกาะลมหายใจก็ลมหายใจเป็นนิมิต เราเกาะไว้ แต่พอจิตมันสงบปั๊บ มันส่งออก ส่งออกไปนี่มันเป็นเรื่องภาพ เรื่องเอาอะไรออกไป อันนั้นยิ่งใช้ไม่ได้

ฉะนั้น ถ้าบอกว่านิมิตจะไม่มีอยู่แล้ว ความรู้สึกมันมีอยู่ ถ้าความรู้สึกมันมีอยู่ แต่มันเป็นสัมมา เป็นความถูกต้องดีงาม คือจิตมันต้องรู้ตัว จิตมันต้องรู้ตัว มันจะเกาะอะไร มันจะพาดพิงอะไร รับรู้สิ่งนั้นไว้แล้วชัดเจนของเราไว้ให้มันละเอียดเข้ามา คือถ้ามันปล่อยสิ่งที่มันพาดพิงได้มันก็เป็นตัวของมัน เห็นไหม สัมมาสมาธิคือจิตตั้งมั่น จิตที่ไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น จิตที่เป็นอิสระ จิตที่มั่นคง นี่คือสัมมาสมาธิ

แต่สิ่งที่มันจะเป็นอิสระได้ มันจะมั่นคงได้ มันอาศัยเกาะ อาศัยเกาะนะ อย่างเช่นปุถุชนของเราเวลาความคิดเกิดขึ้นมันเสวยเต็มๆ คือมันไม่ได้เกาะ มันเป็นสิ่งเดียวกันเลย เรายังไม่รู้สึกตัว เราไม่รู้สึกตัวนะว่าเราเกาะอารมณ์ คือว่าเราเสวยอารมณ์ คือเราอยู่กับมันน่ะ เราไม่รู้สึกตัวเลย อาศัยพุทโธๆ จนมันชัดเจนของมันแล้วมันปล่อยเข้ามา ละเอียดเข้ามา ละเอียดคือมันปล่อย ปล่อยจนมันไม่พาดพิงกับพุทโธ มันไม่ระลึกถึงพุทโธไง มันทรงตัวมันเองได้ไง แล้วก็แป๊บเดียว เดี๋ยวแป๊บเดียว ถ้าไม่มีสตินะ มันจะวูบหายไปเลย เราก็ต้องพุทโธไว้ พุทโธไว้ อย่าให้ตกภวังค์ อย่าให้หายไป ถ้ามันจะทรงตัวอยู่ได้ต้องทรงตัวอยู่ได้ด้วยสัมมาสมาธิ ด้วยสติสัมปชัญญะละเอียดรอบคอบ

ไม่ใช่หายวูบไป ไม่ใช่ว่าหลับไปแล้วตื่นมา ไม่ใช่ทั้งนั้น แล้วถ้ามันไม่ใช่นะ มันเป็นสองทาง อีกทางหนึ่งก็เสวยอารมณ์ไปเต็มๆ เลย คือความคิดเป็นเรา เราเป็นความคิด ความโกรธเป็นเรา ความโลภเป็นเรา ความหลงเป็นเรา ทุกอย่างเป็นเรา ยึดมั่นถือมั่น ทุกข์ยากมาก เวลามันจะพุทโธๆ พุทโธมามันก็วูบหายไป นี่ไง ทางสองส่วนที่ไม่ควรเสพ ตกซ้ายและตกขวาไม่เอาทั้งสิ้น มัชฌิมาปฏิปทาความสมดุลความพอดีของมัน ความสมดุลความพอดีของมันที่มันทรงตัวมันโดยที่ไม่เอียงซ้ายและเอียงขวา นี่สัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ

นี่พูดถึงว่า “ถ้าในด้านนิมิตส่วนมากไม่เจอ จะเจอช่วงแรกๆ ที่ฝึกใหม่ๆ ปัจจุบันนี้ปกติ ไม่ตื่นเต้นไปกับมัน”

เห็นไหม ไม่ตื่นเต้นไปกับมัน ยิ่งปฏิบัติยิ่งเป็นคนดี คนดีคือคนมีสติสัมปชัญญะ คนดีคือคนที่ควบคุมตัวเองได้ เราดีคนหนึ่ง เราเป็นคนดีคนหนึ่ง สังคมมีคนดีๆๆ คนดีทั้งหมด สังคมจะมีความสุขมาก ไม่ต้องไปห่วงว่าให้คนอื่นเป็นคนดี เราก่อนเป็นคนดี ตัวเราก่อนเป็นคนดี ดีที่เรานี่ นี่พูดถึงว่าด้านในนิมิตไง ถ้านิมิตมันเป็นอย่างนั้น

“๒. ด้านสมาธิที่จะฝึกที่บ้านทุกวัน เวลาที่วัดก็พยายามฝึกให้นานขึ้นไปอีกครับ อะไรแปลกๆ จะไม่สนใจแล้วครับ ถือว่าเป็นได้ทุกคน อยู่กับพุทโธแบบที่หลวงพ่อเคยเทศน์สอนไว้ เทศน์บอกก็พอแล้ว”

อยู่กับพุทโธๆ เราอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลอดภัยที่สุด เพราะว่าคําที่เรายึดมั่นนะ เพราะหลวงตาท่านเองตอนที่หลวงปู่มั่นท่านจะเสีย หลวงตาท่านพยายามขวนขวายมาก เพราะตอนนั้นท่านกําลังเข้าด้ายเข้าเข็ม แล้วหลวงปู่มั่นท่านก็ห่วงมาก แต่มันธรรมดาอายุขัยของคนเนาะ ท่านก็ต้องสิ้นไป หลวงตาท่านก็ต้องพยายามประพฤติปฏิบัติอยู่ แล้วเวลาท่านจะสิ้นไป ท่านทิ้งคําสั่งสุดท้ายไว้ “อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ จะไม่เสีย”

อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ มันจะไปเห็นนิมิต มันจะไปตื่นเต้นกับอารมณ์สิ่งใด ใครจะมายกย่องสรรเสริญ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ อยู่กับสติสัมปชัญญะของเรา จะไม่เสีย

คนเราจะเสียคนต่อเมื่อคนนั้นมายกย่องสรรเสริญ คนนั้นมาชักจูง แล้วภาวนาไปก็ไปรู้ไปเห็นอะไรที่มันมหัศจรรย์แล้วเราก็ตื่นเต้นไปกับมัน ฉะนั้น ให้อยู่กับผู้รู้ คือสิ่งที่เขาจะมายกย่องสรรเสริญ สิ่งที่เขาจะมายกย่องบูชา ก็ถ้าเราไม่รู้ มันก็ไม่มีไง ผู้รู้ อยู่กับผู้รู้ซะ อย่าไปรับรู้อารมณ์นั้น สิ่งที่ไปรู้ไปเห็นสิ่งใดก็อยู่กับพุทโธ อย่าออกไปข้างนอก สิ่งนั้นจะไม่เสีย

แล้วไม่เสียจริงๆ ถ้ามันอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ อะไรที่มันจะเกิดขึ้น อะไรที่เป็นโลกธรรม ๘ จะเกิดขึ้น มันจะเกิดขึ้นไม่ได้หรอก เพราะเรามีสติสัมปชัญญะ แต่ถ้ามันจะเกิดขึ้นเพราะเผลอไง เพราะไปเห็นคุณค่าของมัน ถ้าเผลอมันก็ไปเห็นสิ่งที่เขายกย่องสรรเสริญมีค่า เพราะมันยกย่องสรรเสริญ มันมีความรู้สึก มันก็มีค่าขึ้นมา แล้วถ้าไปเห็นสิ่งใดมันก็จะหลงไป ถ้าอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ สิ่งที่เขามายกย่องสรรเสริญสิ่งนั้นมันจะไม่มีค่าเลย พอไม่มีค่า ไม่มีค่า มันจะมีเหนือหัวใจเราได้อย่างไร

ฉะนั้น เขาบอกว่า เอาแต่พุทโธที่หลวงพ่อบอก

ถ้ามันยังช่วยตัวเองไม่ได้ อยู่กับพุทโธนี่ปลอดภัย ถ้าพุทโธๆ พุทโธจนมันจะละเอียดเข้ามาขนาดไหนเราก็อยู่กับพุทโธ เวลามันจะพุทโธไม่ได้เลย เราก็อยู่กับความรู้อันนั้น อยู่กับผู้รู้ เวลามันคลายตัวออกมาก็อยู่กับพุทโธ เวลามันคลายตัวออกมา พุทโธได้ เราก็พุทโธต่อเนื่อง พอมันพ้นจากพุทโธมามันก็อยู่ที่ผู้รู้ ผู้รู้ก็สักแต่ว่ารู้ นี่มันไม่พาดพิงใครทั้งสิ้น มันเป็นอิสระในตัวของมันเอง สัมมาสมาธิจะเป็นแบบนี้ สัมมาสมาธิจะรู้จักตัวตนของตัวตนดี แล้วเป็นอิสระ มีความสุข ถ้าเราปฏิบัติต่อเนื่อง แล้วถ้ามันต่อเนื่องไป เห็นไหม มันต่อเนื่องไป

“๓. ลูกอยากจะฝึกให้มันก้าวหน้าต่อไป หลวงพ่อจะให้ลูกฝึกอย่างไร”

ถ้าจะให้ก้าวหน้าต่อไปนะ เราอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธแบบข้อที่ ๒. นี้ เวลาถ้ามันมีกําลังของมันนะ ก็ฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ความคิดไง อยู่กับผู้รู้อยู่กับพุทโธ นี่คิด เราคิดเราพิจารณาของเราไป ถ้ามันคิดพิจารณาของเราไป คิดอย่างนี้ คิดเรื่องชีวิต คิดเรื่องต่างๆ คิดเรื่องชีวิตนี่แหละ เพราะสิ่งที่สําคัญก็เรื่องจิตนี่แหละ

ถ้าจิตนี้ ชีวิตนี้คืออะไร พระสารีบุตรถามนักบวชนอกศาสนา ชีวิตนี้คืออะไร ชีวิตนี้คือไออุ่น ไออุ่นที่มันตั้งอยู่บนกาลเวลา ชีวิตนี้ก็อยู่ในธาตุรู้นี้ คืออยู่ที่จิตนี้ ไออุ่น ไออุ่นคือพลังงาน คือจิต แล้วมันตั้งอยู่บนกาลเวลา เพราะมันยังไม่ตายไง ถ้ามันตายมันก็จบ ชีวิตคือไออุ่น ไออุ่นนี้ที่ตั้งอยู่บนกาลเวลา กาลเวลาก็สืบต่อไปแล้ว ทีนี้ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราใช้สติปัญญาของเราฝึกหัดอย่างนี้ ถ้าฝึกหัดอย่างนี้ เห็นไหม

เขาบอกว่าเขาพยายามจะฝึกหัด

สิ่งใดทําให้มันเจริญขึ้น ให้มันดีขึ้น เราฝึกหัดของเราอย่างนี้ ถ้าเราฝึกหัดของเราอย่างนี้ สิ่งที่จะเกิดขึ้นกับเรามันเป็นข้อเท็จจริง มันเป็นความจริง คือจิตเราพัฒนา จิตเราดีขึ้น ถ้าจิตเราพัฒนา จิตเราดีขึ้น เราเป็นคนดี คนดี คนดีดีขึ้นเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป แต่ถ้าเราไม่ได้พัฒนาขึ้นมามันจะไหลลงไปเรื่อยๆ

ฉะนั้นบอกว่า ถ้าเราจะฝึก ฝึกให้มันดีขึ้น อยู่กับสัจจะ อยู่กับความจริง ฝึกหัดของเราอยู่อย่างนี้ ถ้าฝึกหัดของเราอยู่อย่างนี้ เราจะเป็นคนดี ฝึกเพื่อความเป็นคนดีไง ความดีเพื่อความถูกต้องดีงามในหัวใจของเรา ให้มันพัฒนาขึ้น ให้มันดีขึ้น

นี่ข้อที่ ๓. เขาถาม รายงานผลการปฏิบัติไง ถ้าปฏิบัติอย่างนี้มันได้ผล มันได้ผลตามความเป็นจริงนะ จบ

ถาม : เรื่อง “สติปัฏฐาน ๔ จริงๆ หรือแค่สัญญา”

กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ หนูสงสัยว่าอาการแบบนี้เกิดขึ้นจริงหรือเป็นแค่สัญญาคะ คือเมื่อหนูจิตสงบแล้วมีอาการปีติเกิดขึ้น (หลวงพ่อตอบหนูว่ามันเป็นปีติ ซึ่งอาการปีตินี้หนูเกิดขึ้นหลากหลายมาก)

หลวงพ่อ : นี่เขายืนยันไว้ก่อนว่าหลวงพ่อเป็นคนบอกเองว่าเป็นปีติ

ถาม : ใจมันนึกน้อมเข้าไปในพิจารณาเรื่องโลกธรรม ๘ คือก่อนหน้านี้มีอาการสังเวชเกิดขึ้น คือจะมีคําถามผุดขึ้นมาตลอดว่า เราเกิดมาเพื่ออะไร เราเกิดมาเพื่ออะไร แล้วใจมันก็อยากหาคําตอบโดยการยกการเกิด เติบโต รํ่าเรียน ทํางาน เจ็บป่วย ตาย ยกสิ่งนี้ขึ้นมาพิจารณา คือหนูพิจารณาว่า เราเกิดมาแล้วเมื่อเติบโตต้องรํ่าเรียนเพื่อให้ได้งานดีๆ รายได้ดีๆ เมื่อได้เงินมาแล้วก็แสวงหาแต่วัตถุ บ้าน รถ เสื้อผ้า อาหาร อุปกรณ์สื่อสารต่างๆ ติดอยู่ในลาภยศสรรเสริญ ต้องการให้คนยอมรับนับหน้าถือตา

คือจริงๆ แล้วบ้านก็คือแค่อาศัยหลับนอนเท่านั้น ทําไมจะต้องใหญ๋โต อาหารก็แค่พออิ่มบํารุงร่างกาย ทําไมต้องดีเลิศและราคาแพง เสื้อผ้าก็แค่สวมใส่ปกติกันร้อนหนาวเท่านั้น ทําไมจึงต้องมีมากมายหลากหลายรูปแบบ สรุปคือทั้งชีวิตที่เกิดมาเพื่อแสวงหาแต่วัตถุมาบํารุงกิเลสเพื่อให้คนนับหน้าถือตายกย่องสรรเสริญ สุดท้ายแล้วก็ตายไปเปล่าๆ ชีวิตนี้ทั้งชีวิตเกิดมาเพื่อแค่แสวงหาแต่สิ่งเหล่านี้

แล้วอาการที่เกิดขึ้นก็คือใจมันปล่อยวางจากสิ่งเหล่านี้ (ปล่อยวางชั่วคราว) นํ้าตาหนูไหลพรากบนทางจงกรม ตอนนั้นมีความรู้สึกเกิดขึ้นว่า นี่เป็นการเห็นกิเลสตัวเองเป็นครั้งแรกในชีวิต ที่เราพูดๆ กันว่ากิเลสๆ ที่ผ่านมาเราไม่ได้เห็นมันเลย พอพิจารณาไปแล้วมันก็ค่อยๆ ปล่อย ค่อยๆ ปล่อยไปทีละเรื่องๆ แต่ละอาการยึดมั่นถือมั่นในสิ่งเหล่านี้ ยิ่งพิจารณายิ่งดูดดื่ม นํ้าตาไหล มันสลดมากๆ ค่ะ หลวงพ่อ ทําไมทั้งชีวิตเราจึงต้องมาติดอยู่กับเรื่องแค่นี้ คือชีวิตมนุษย์และสัตว์ล้วนติดอยู่ในโลกธรรม ๘ ด้วยกันทั้งสิ้น

แล้วพอเวลาผ่านไปอีกอาทิตย์หนึ่งลูกกลับมาพิจารณาเรื่องนี้อีก แต่มันกลับไม่เป็นเหมือนตอนที่เกิดครั้งแรก คือมันไม่สะเทือนใจเหมือนครั้งแรก หนูเลยคิดว่า คงกลับมาพิจารณาเรื่องเดิมไม่ได้ หนูจึงพิจารณาถึงชีวิตมนุษย์และสัตว์ในขณะเดินจงกรมอีก เกิดความรู้สึกเข้าใจและสงสารเขาอย่างจับใจ มีอาการร้องไห้นํ้าตาไหลพรากอีกครั้ง สุดท้ายจิตมันผุดขึ้นมาว่า เราจะละชั่ว ทําแต่กรรมดี เราจะรักษาศีลให้บริสุทธิ์ เราจะไม่ทําความชั่วทุกชนิด มันสะเทือนใจและสังเวชมากๆ ค่ะ

ต้องขอขมาหลวงพ่อที่หนูเล่ามายืดยาวมาก หนูไม่อยากจะเข้าข้างตัวเอง หนูจึงอยากจะกราบเรียนถามหลวงพ่อว่า อาการที่เกิดขึ้นนี้มันถูกต้องแล้วหรือเป็นเพียงแค่กิเลสหลอก ความทรงจําในธรรมเท่านั้นที่หนูค่อนข้างมั่นใจว่าใช่ เพราะว่ามันมีอาการปล่อยวางแบบสะเทือนใจมากขนาดนํ้าหูนํ้าตาไหลสลดสังเวชในชีวิตมากค่ะ และหนูก็มั่นใจว่านี่เป็นการเห็นกิเลสของตัวเอง แต่หนูก็มั่นใจว่ามันจะเป็นแค่กิเลสหลอก เพราะฟังเทศน์หลวงพ่อ หลวงพ่อบอกว่าคนเป็นกันเยอะมากเรื่องสัญญาความจํามา จริงๆ แล้วหนูไม่กล้าถาม แต่เพราะกลัวว่ามันจะไม่ใช่ แต่หลวงพ่อเทศน์ว่า เรามีครูบาอาจารย์ มีอะไรให้ถามท่าน ไม่ต้องอาย ไม่ต้องกลัวเสียหน้า หนูจึงตัดสินใจเขียนคําถามนี้ขึ้นมาค่ะ รบกวนหลวงพ่อตอบหนูด้วย

ตอบ : แล้วถ้าวันไหนมาวัดแสดงตัวหน่อยเนาะ วันไหนมาวัดแสดงตัวให้เห็นหน่อยนะไอ้คนนี้ เขาว่าหนูกลัวขายขี้หน้า

อันนี้เวลาพูด พูดอย่างนี้ ฉะนั้น เวลาคําถามนะ ถามมาทั้งหมดเลย สิ่งที่ว่านี่ สิ่งที่บอกว่ามันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง

คําว่า “เป็นจริงหรือไม่เป็นจริง” นะ คําว่า “เป็นจริง” เวลาเราตอบ ตอบปัญหาไป เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเวลามันเป็นจริงมันเป็นจริงของมันระดับนี้ไง นี่บอกว่าเป็นจริงไหม คําถามนี้เป็นจริง เป็นจริงเพราะอะไร เพราะเขานํ้าหูนํ้าตาไหล เพราะมันสะเทือนหัวใจของเขา เพราะมันสะเทือนธาตุขันธ์ของเขา มันเป็นความจริงของเขา ถ้าความจริงของเขา ถ้าบอกเป็นความจริงไหม เป็นความจริง

แต่ความจริงมันเป็นความจริงแค่นี้ ความจริงแค่นี้ แต่เวลาการประพฤติปฏิบัติ ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันจะดําเนินต่อเนื่องกันไปเรื่อยๆ

แต่ถ้าบอกว่าเป็นความจริงไหม มันก็เป็นความจริง เป็นความจริงของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เราจะบอกว่าเป็นความจริงของคนไทย อยู่ในประเทศไทยนี้เป็นความจริงไหม จริง ในประเทศไทย เราอยู่ในประเทศไทย แล้วบ้านเราล่ะ ถนนหนทางล่ะ มันยังไปอีกไกล แต่พอขึ้นถนนไป ถนนเพชรเกษมนี่จริงไหม ใช่ ไปยืนบนถนนเพชรเกษมนี่จริงไหม จริง แต่ถนนเพชรเกษมมันตั้งแต่บางแคถึงนู่นน่ะ สุไหงโกลกน่ะ แล้วมันยังมีถนนแยกออกไปอีก ถนนแล้วก็มีถนนซอยใช่ไหม ถ้าเป็นซอยบ้านเรา เข้าซอยที่ ๑ นี่ถูกไหม ใช่ซอยนี้ไหม ใช่ แล้วเข้าไปในซอยแล้วมันเจออะไรอยู่ในซอย ในซอยบ้านเยอะแยะเป็นหมู่บ้านเต็มไปหมดเลย แล้วเข้าบ้านเราถูกไหม ถ้าไม่เข้าบ้านเราถูกนะ ซอยถูกไหม ถูก แต่เข้าบ้านไม่ถูก แล้วถ้าเข้าไปถึงบ้าน เข้าบ้านถูกแล้ว นี่บ้านของเรา เขาปิดประตูบ้าน เข้าไม่ได้ ไปเจอบ้าน เข้าบ้านไม่ได้ บ้านของเราใช่ไหม ใช่ แต่เข้าบ้านไม่ได้

ความถูกมันมีถูกในระดับของตรงนั้นไง นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่หนูมั่นใจว่า สิ่งที่เห็นนี่ถูกไหม ถูก แต่คําว่า “ถูกของเรา” ถูกแค่นั้น ถูกในการประพฤติปฏิบัติตรงนั้นน่ะ แต่เวลาปฏิบัติต่อไปมันต้องมีพัฒนาขึ้นดีขึ้นไปอีกไง

เวลาบอก เข้าตัวไง เวลามีใครมาถามว่าถูกไหม บอกถูก เขาบอกว่าเขาเป็นโสดาบันเลยนะ ใครรับประกัน ก็หลวงพ่อไง เอ๊ะ! กูรับประกันตอนไหนล่ะ อ้าว! ก็หนูถามหลวงพ่อแล้วหลวงพ่อว่าถูกไง โอ๋ย! ตายเลย เอ็งกินข้าวถูกไหม ก็ถูก ก็เอ็งกินข้าวแล้วก็ถูก กินข้าวแล้ว

เดี๋ยวนี้ถ้าบอกว่าถูกไหม ถูก ถ้าถูกอย่างนี้ เราบอกว่า สิ่งที่เล่ามาทั้งหมดนี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธินะ ปัญญาอบรมสมาธิเพราะอะไร เพราะมันปล่อยวาง เห็นไหม เวลาเราพิจารณาของเราไปแล้วมันสะเทือนใจนะ พอมันสะเทือนใจ มันวางๆ นี่มันปล่อยวาง ถ้าปล่อยวาง ตนปล่อยวางนี่เป็นสมาธิ แต่เป็นแป๊บเดียวเดี๋ยวมันก็คิดอีก เพราะว่าถ้าปัญญาอบรมสมาธิมันจะวาง วางแล้วก็คิดต่อ

แต่ถ้าเป็นพุทธานุสตินะ เรากําหนดพุทโธๆ เวลามันเป็นสมาธิ มันจะพุทโธจนละเอียด ละเอียดจนมันวางพุทโธหมด มันรสชาติต่างกัน ลึกซึ้งต่างกัน แล้วมันแนบแน่นต่างกัน แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิมันใช้ปัญญามา ถ้าใช้ปัญญามา มันจะเลาะมาๆ เรื่อยๆ กรณีนี้หลวงตาท่านเทศน์ ปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิอบรมปัญญาไง

นี่ก็เหมือนกัน แต่ถ้าเราไปพุทโธๆ คนที่เป็นพุทธจริตมันใช้พุทโธแล้วมันต่อต้าน แต่ถ้าใช้ปัญญามันจะปัญญาดี แล้วพอปัญญาดีมันจะปล่อยมาเป็นอย่างนี้ ถูกไหม ถูก ถูกตรงไหน ถูกตรงที่ว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าถูก ถูกตรงที่ธรรมเกิด

เวลาธรรมมันเกิด เวลามีความคิดเกิดขึ้นมามันมีสติปัญญาเท่าทัน นี่ธรรมเกิด เวลาธรรมเกิดเพราะอะไร ธรรมเกิดเพราะมีสติควบคุมดูแลจิตของเราไง แต่ถ้าเราไม่ควบคุมจิตของเรา บางทีมันก็ผุดขึ้น ถ้าคนมีปัญญานะ คนมีอํานาจวาสนามันจะผุดขึ้น เวลาคนจะทําชั่ว ทําสิ่งใด มันจะมีสติมายับยั้งไง ไม่ดี ไม่ควรทํา นี่วาสนาของคน นี่ธรรมเกิด

แต่ถ้าคนมีสติ มีสมาธิ เวลามันเกิดนี่เกิดเป็นชั้นเป็นตอนเลย คือที่เวลาหลวงตาท่านบอกว่าธรรมมาสอนท่านน่ะ เวลาท่านพิจารณาไปว่างหมดเลย ทีนี้ธรรมกลัวว่าท่านจะหลงทางไง “ความเวิ้งว้างนั้นเกิดจากจุดและต่อม” นี่ธรรมมาเตือนเลยนะ

พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สัจธรรมที่มันมีอยู่ๆ สัจจะความจริงมันมีของมันอยู่ แต่คนมีสติปัญญา มีอํานาจวาสนามีบารมีมากน้อยแค่ไหนที่มันจะมาผุดขึ้นกลางหัวใจ ถ้ามันผุดขึ้นกลางหัวใจนะ มันผุดโดยอํานาจวาสนาก็มี

ฉะนั้น เวลาพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราใช้สติควบคุมดูแลขึ้นมา มันผุดขึ้นมาจากใจของเรา นี่ธรรมสังเวช ธรรมเกิด สภาวธรรม คือข้อเท็จจริง คือสติปัญญานี่แหละ คือความฉุกคิด ความคิดขึ้นมานี่ แต่มันเป็นสัจจะมันเป็นข้อเท็จจริง เขาเรียกธรรมเกิดๆ ไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้าไป เข้ามาที่คําถาม “สติปัฏฐาน ๔ จริงๆ หรือแค่สัญญา”

มันก็อาศัยสัญญา อาศัยสัญญา อาศัยการศึกษา อาศัยข้อมูล นี่คือสัญญา ถ้าเราไม่มีสัญญาเลย เราก็ไม่รู้ถูกรู้ผิดเหมือนกัน แต่ถ้ามีสัญญาแล้วเราใช้ปัญญาของเรา มันจะสั้นเข้ามาๆ จนเป็นปัจจุบัน จนเป็นความคิดปัจจุบันที่ไม่ใช่สัญญา คือเป็นความคิดของเราเองไง แต่อาศัยสัญญา เพราะเราเป็นสาวกสาวกะ เป็นผู้ที่ได้ยินได้ฟัง

เราจะบอกว่าเราไม่เคยได้ยินพุทโธเลย มันเป็นไปไม่ได้หรอก เราเป็นชาวพุทธ เราได้ยินทุกวันน่ะ พุทโธๆ เราก็ได้ยินมา แต่เรากําหนดพุทโธไม่ได้ แต่เรามาระลึกพุทโธ แล้วหายใจเข้าออกนึกพุทโธๆ ท่องพุทโธ ท่องจนมันท่องชํานาญ ท่องจนจิตมันละเอียดพอจนมันไม่ต้องท่อง มันจะเป็นตัวมันเอง นั่นน่ะตัวพุทโธแท้ๆ ไง

เราก็ฟังพุทโธมา ได้ยินมาทั้งนั้นน่ะ พุทโธๆ น่ะ แต่ในใจเราไม่มีหรอก มันเป็นสัญญาอารมณ์ทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาพุทโธๆ จนมันละเอียดเข้าไป ใจมันเป็นพุทโธเสียเอง

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่า มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ จริง หรือมันเป็นแค่สัญญา

ก็อาศัยสัญญานั่นแหละ อาศัยสัญญานั้นไป พอสัญญาขึ้นไป เราใช้ปัญญาของเราเข้าไป สิ่งที่มันเป็นจริงมันก็จะเป็นจริงขึ้นมา

ฉะนั้น สิ่งที่เขาบอกว่า เวลามันเกิดขึ้นมา เวลาปัญญามันเกิด ปัญญามันไล่เข้ามานะ อย่างที่เขียนมานี่ “คนเราเกิดมา เกิดมาเท่านี้หรือ เกิดมาเพื่อแสวงหาสิ่งที่เป็นปัจจัย ๔”

มันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยดํารงชีวิตน่ะ ถ้ามันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยดํารงชีวิตนะ พอมันคิดได้ คนมีสติปัญญามันคิดได้ มันวางได้ๆ มันละเอียดเข้ามาๆ นี่มันมีปัญญาไง ปัญญาที่เวลาเกิด เวลาปัญญาที่มันเกิด คือจริงๆ เวลาธรรมเกิด

“คือความจริงบ้านก็แค่อาศัยแค่หลับนอน ไม่ต้องใหญ่โต อาหารก็แค่กินอิ่มบํารุงร่างกาย ไม่ต้องดีเลิศราคาแพงขนาดนั้น เสื้อผ้าก็แค่ปกปิดความร้อนความหนาวเท่านั้น ทําไมจะต้องมีมากมายขนาดนั้น สรุปชีวิตนี้เกิดมาเพื่อแสวงหาวัตถุเพื่อบํารุงกิเลส”

วัตถุ สิ่งที่วัตถุแก้วแหวนเงินทองมันไม่ใช่กิเลสหรอก วัตถุมันไม่ใช่กิเลสเลย แต่ไอ้กิเลสในใจมันไปกระตุ้น นี่ไง แก้วแหวนเงินทองมันไม่ใช่กิเลส แต่ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหาก

ทีนี้ตัณหาความทะยานอยากของคนใช่ไหม เวลาทุนนิยม ทุนนิยมเขากระตุ้นไง กระตุ้นบริโภคนิยมไง กระตุ้นก็ให้ใช้จ่ายไง กระตุ้นๆ ไง แต่พอมาสังคมนิยมเขาก็เป็นคอมมิวนิสต์ไง แล้วพวกคอมมิวนิสต์เขาบอกองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคอมมิวนิสต์คนแรกของโลกไง แต่ไม่ใช่

ไอ้นี่มันเป็นธรรมไง เวลาเป็นธรรมขึ้นมา มันมีสัจจะ มันมีปัญญาขึ้นมา ก็ใช้เท่าที่ความจําเป็น ถ้าใช้เท่าที่ความจําเป็น วัตถุก็เป็นวัตถุ แต่ใจของคนมันสูง ถ้าใจของคนมันตํ่า ใจของคนมันตํ่ามันก็เห็นวัตถุเป็นของที่มีค่า ก็ไปเป็นขี้ข้ามัน

แต่เวลาเขาใช้ปัญญาของเขา เขาคิดไง “คนเราก็มีเท่านี้ บ้านก็ต้องใหญ่โต อาหารก็ต้องเลอเลิศ ต้องสินค้าราคาแพงทุกอย่าง”

ชีวิตเราไปเป็นขี้ข้ามัน

สรุป เขาว่า “สรุปทั้งชีวิตเลย ก็ต้องแสวงหาวัตถุมาเพื่อบํารุงกิเลส”

ใช่ ถ้าสติปัญญาไม่มีมันก็มาบํารุงกิเลส แต่ถ้าสติปัญญามันมี ครูบาอาจารย์ท่านมีวัตถุต่างๆ ของท่าน ท่านก็ใช้เพื่อประโยชน์กับสังคม เพื่อประโยชน์กับโลก ตัวเองใช้นิดเดียว

ดูเศรษฐีสิ ถ้าเศรษฐีจริงๆ นะ เขาใส่เสื้อคอกลมตัวเดียว เศรษฐีปลอมๆ โอ้โฮ! มันโปะเข้าไปในตัวมันเต็มเลย เศรษฐีแท้ๆ นะ เขาใช้ชีวิตสมถะ เขาใช้ชีวิตสบายมาก เพราะเขาเป็นเศรษฐีจริง ไอ้เศรษฐีปลอมๆ โอ้โฮ! มันโปะตัวมัน โอ้โฮ! ขยับไม่ไหวเลย อวดเขาไง นี่ถ้ามันเป็นความจริงไม่ต้องหาวัตถุนิยมมาโปะตัวมันเอง สิ่งที่มันมี ถ้าคนมีบุญมันก็มีของมันอยู่อย่างนั้นแหละ

ฉะนั้น สิ่งที่ต้องให้คนยกย่องนับหน้าถือตาจะทําให้คนมาตายเปล่า

นั้นเขาคิดของเขาไปชั่วคราว มันก็ดี นํ้าหูนํ้าตาไหลพรากๆ เวลามันเป็น มันเป็นอย่างนั้นน่ะ เพราะมันสะเทือนใจ ธรรมสังเวช มันเป็นธรรมสังเวชนะ ถ้าทําได้ สิ่งที่ทําได้ มันทําได้ มันเป็นครั้งเป็นคราว

แต่ถ้าพอทําซํ้านี่ไง ถ้าทําซํ้าหรือใช้ข้อมูลซํ้า

“สติปัฏฐาน ๔ จริงหรือเป็นแค่สัญญา พอหนึ่งอาทิตย์ผ่านไป หนูก็กลับมาพิจารณาต่อ แต่ครั้งนี้มันไม่เหมือนครั้งแรก มันไม่สะเทือนใจ”

นี่ไง ถ้าเป็นปัจจุบันมันถึงเป็นปัจจุบัน ถ้าเป็นปัจจุบันนะ ถ้าเราทําของเรามันเป็นปัจจุบัน ฉะนั้น อุบายวิธีการความคิดมันต้องเปลี่ยนไปเรื่อยๆ ถ้ามันเปลี่ยนแปลงไปเรื่อยๆ เพราะมันเป็นจริงในปัจจุบันนั้น

แต่ถ้าธรรมมันเกิดโดยอํานาจวาสนาบารมีมันก็เกิดเอง ถ้าเป็นธรรมเกิดโดยที่เรามีสติมีปัญญา นี่เป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันพิจารณาเข้ามามันจะเกิดปัญญาอย่างนี้ พอเกิดปัญญาอย่างนี้มันจะปล่อยๆๆ แล้วพอปล่อยแล้วเดี๋ยวก็คิดอีก คิดอีก เราก็ใช้ปัญญาต่อเนื่องไปอีก

ถ้ามันใช้ปัญญาต่อเนื่อง ถ้าปัญญาที่มันเคยใช้แล้ว ก็เหมือนขโมยมันรู้อยู่แล้วว่าตํารวจมา มันวิ่งหนีหมดน่ะ แต่ถ้าขโมยมันโง่ๆ ไง มันเห็นตํารวจมา มันไม่รู้จักตํารวจ มันจะไปลักปืนตํารวจไง เห็นตํารวจมา มันจะไปฉกปืนตํารวจ เออ! เข้าไปก็ได้เสียเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใหม่ๆ มันยังไม่รู้ว่าเป็นตํารวจมันก็ไม่กลัวอะไรทั้งสิ้น พอเข้าไป ตํารวจจับก็จบเลย แต่พอรู้ว่าเป็นตํารวจมา มันวิ่งหนี เห็นไหม นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเคยใช้แล้ว ใช้อีก ใช้ไม่ได้

ครูบาอาจารย์ถึงบอกว่า สิ่งที่เคยใช้แล้วถ้าใช้ต่อไปมันจะเป็นสัญญา สัญญาคือกิเลสมันรู้เท่าแล้ว มันเห็นตํารวจมา ตํารวจไม่ต้องมาหรอก มันแค่เห็นคนเดินมามันยังวิ่งหนีเลย มันกลัวตํารวจ

นี่ก็เหมือนกัน พออาทิตย์ผ่านไปมาคิดอีก มันจืดชืดเลย

มันก็จืดชืดน่ะสิ เพราะว่ามันรู้ทันทั้งหมดแล้ว ฉะนั้น เขาก็บอกว่าเขาก็เปลี่ยน เขาก็เปลี่ยน “พออาทิตย์ต่อมาหนูก็พิจารณาของหนูใหม่ พิจารณาเป็นมนุษย์ เป็นสัตว์ เป็นมนุษย์บ้าง เป็นสัตว์บ้าง เป็นอย่างอื่นบ้าง แล้วมันก็สะเทือนใจอีก”

ถ้ามันเป็นข้อมูลใหม่ มันเป็นปัญญาปัจจุบันนั้น มันพิจารณาของมันไปแล้ว ถ้ามันพิจารณาโดยสติปัญญานะ ถ้าสติปัญญา ถ้าพิจารณาไปแล้วจะเป็นอย่างนี้บ่อยครั้งเข้าๆ จนรูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

ความรู้สึกนึกคิด สิ่งที่เกิดขึ้นมันก็เกิดจาก รูป รส กลิ่น เสียง รูป ความเป็นสัตว์ เป็นตัวตน เสียง เสียงก็เสียงดี เสียงชั่ว กลิ่น กลิ่นดี กลิ่นชั่ว เหมือนกัน รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถ้าพิจารณาไปเรื่อยๆ เดี๋ยวมันจะเห็นโทษ เห็นโทษอย่างที่พูดเมื่อกี้ บอกว่า เราแสวงหาแต่วัตถุเพื่อมาเหยียบยํ่าตัวเอง เป็นทาสนะ เพื่อหามาบํารุงกิเลส

แต่พอสติปัญญามันเท่าทันนะ รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันเก้อๆ เขินๆ มันเข้ามาในใจเราไม่ได้เลย พอมันเข้ามาในใจไม่ได้ มันจะรักษาสมาธิได้ดีขึ้น มันจะฉลาดขึ้น มันจะคุมได้ดีขึ้น พอจิตมันสงบตั้งมั่น เห็นไหม เพราะรูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

เราจะบอกว่า แก้วแหวนเงินทองไม่ใช่กิเลส รูปอันวิจิตรก็ไม่ใช่กิเลส เสียงอันวิจิตรก็ไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากของเราต่างหาก ความต้องการของเราต่างหากคือกิเลส อยากได้อย่างนั้นๆ แต่พอพิจารณาไปแล้วมันจะเห็นอย่างนี้เลยนะ แยกเลย

ภาษาเรานะ มันจะขาด ขาดคือเก้อๆ เขินๆ จะเข้ามากับใจดวงนี้ไม่ได้เลย ใจดวงนี้จะรักษาสมาธิได้ง่ายขึ้น ใจดวงนี้จะมั่นคงขึ้น ถ้ามั่นคงขึ้นนะ แล้วสังเกตให้ดี ต่อไปสังเกตให้ดีว่ามันจะเสวยอารมณ์อย่างไร นี่พูดถึงว่า การปฏิบัติต่อเนื่องไปนะ

ฉะนั้น “หนูจึงอยากกราบเรียนหลวงพ่อว่า อาการที่เกิดขึ้นถูกต้องแล้ว หรือเป็นเพียงแค่กิเลสหลอก”

มันรู้เท่าทันกิเลสไง มันรู้เท่าทันกิเลส กิเลสมันก็หยุด นี่รู้เท่าทันกิเลส จนจิตเราสงบแล้ว การรู้เท่าทันนะ ต่างคนต่างอยู่ แต่พอจิตมันสงบแล้ว ถ้าเราเห็นกิเลส เห็นไหม ไม่ใช่ต่างคนต่างอยู่ เราจะจับกิเลสมาพิจารณา เราจะเข้าไปต่อสู้กับมัน เราจะจับกิเลสว่ากิเลสตัวตนมันเป็นอย่างไร กิเลสมันหลอกลวงเราอย่างไร ที่เราเป็นขี้ข้ามันอยู่นี่มันเป็นอย่างไร แต่เวลาเรารู้ครั้งแรกเราจะรู้อย่างนี้ไม่ได้

ความรู้ครั้งแรกก็รู้ต่างคนต่างแยก กิเลสส่วนกิเลส จิตส่วนจิต แยกออกมาจากกัน เห็นไหม ปุถุชน กัลยาณปุถุชน แล้วถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตสงบที่ว่าพิจารณาบ่อยๆ ครั้งเข้า มันจะปล่อยวางอย่างนี้ นํ้าหูนํ้าตาจะไหลอีก เดี๋ยวจะเอาโอ่งไปใส่ ใส่นํ้าตาไว้เยอะๆ เพราะมันต้องพิจารณามากขนาดนั้นน่ะ แต่เราไม่ต้องไปวิตกกังวล มันจะเป็นประสบการณ์น่ะ เป็นการปฏิบัติประสบการณ์ตรง มันจะรู้มันจะเห็นของมันเข้ามา

พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ให้ขยัน แล้วมันจะเป็นอย่างนี้อีก ถ้ามันเป็นอย่างนี้คือปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เป็นอย่างนี้คือเป็นข้อเท็จจริง เป็นแล้วมันพิจารณาแล้วมันไม่ปล่อย อันนั้นกิเลสมันมีส่วนร่วม พอกิเลสมีส่วนร่วม มันไม่สะอาดบริสุทธิ์พอ มันไม่ได้ ถ้ามีสิ่งใดเจือปน กิเลสมันเจือปนเข้ามา ถ้าเราพิจารณาแล้วเราไม่มีสติปัญญา ไม่มีความรอบคอบ กิเลสมันจะเจือปนเข้ามา

เราพิจารณาซํ้าๆๆ ฝึกหัด ฝึกหัดกลั่นกรอง กลั่นกรองกิเลสมันออกไปเรื่อยๆ มันก็ปล่อยวางเข้ามาๆ แล้วมันจะปล่อยวางเรื่อยๆ แล้วจะชํานาญมากขึ้น จะชํานาญดีขึ้น ชํานาญจนเราทําได้ แล้วไปคุยกับใครเขาจะบอกว่า เอ๊ะ! ทําไมมันทําได้ ทําไมเราทําไม่ได้วะ

นี่เพราะความชํานาญของเราไง แต่ถ้าไม่ชํานาญก็อย่างที่ว่า อาทิตย์หนึ่ง อาทิตย์สอง ทํายังไม่ได้เลย รักษาของเราจนดีขึ้น ดีขึ้นเสร็จแล้วขั้นต่อไปจิตสงบแล้วเสวยอารมณ์ ถ้าจับตรงนั้นได้จะเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง จิตเห็นอาการของจิตไง ตอนนี้จิตรู้เท่า

“กรณีอย่างนี้ถูกต้องหรือไม่ เป็นกิเลสหลอกหรือไม่”

รู้เท่าทันกิเลส ยังไม่เห็นกิเลสจริง แต่รู้เท่าทันมันแล้ว แล้วต่างอันต่างจริงไง กิเลสก็เป็นกิเลส จิตก็เป็นจิต แยกออกมา แล้วถ้าชํานาญต่อไป อย่างที่ว่านี่ รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร คือ รูป รส กลิ่น เสียง กับจิต เก้อๆ เขินๆ มันก็เข้ามา มันเข้ามาไม่สะดวก มันเข้ามาไม่ได้แล้วเพราะเราฝึกหัดจนมีสติมีปัญญาเท่าทัน

แต่ถ้าคนไม่เท่าทันนะ มันเปิดช่องไว้เลย มันมาเป็นเนื้อเดียวกันเลย คิดเมื่อไหร่ เห็นเมื่อไหร่ เป็นอันเดียวกันหมดเลย แต่ถ้าพอฝึกไปบ่อยๆ เข้านะ คิดหรือเห็นน่ะ เออ! อยู่ข้างนอก พอจะคิด เออ! คิดหรือไม่คิด จะเห็นน่ะ ใช่หรือไม่ใช่ มันไม่ใช่อันเดียวกันแล้ว ถ้าพิจารณาต่อเนื่องไปเรื่อยๆ นะ ฉะนั้น ถ้าพิจารณาต่อเนื่องไปเรื่อยๆ รู้เท่าทัน รู้เท่าทันกิเลส รู้เท่าทันมัน มันก็เริ่มต่างคนต่างอยู่ เริ่มต่างคนต่างเป็นอิสระ ถ้าเป็นอิสระเป็นสัมมาสมาธิแล้วพิจารณาของเรา

เขาบอกว่า “มันเป็นกิเลสหลอกหรือไม่ หนูมั่นใจ และที่เห็นนี้กิเลสของตนเอง แต่หนูก็หวั่นใจว่ามันเป็นแค่กิเลสหลอก”

“หนูมั่นใจว่า” ใช่ หนูมั่นใจแน่นอนเพราะหนูเห็นเอง หนูเห็นด้วยตัวเองใช่ไหม เห็นจริงๆ แต่เห็นในระดับนี้ถูกไหม ถูก ถูกในระดับของปัญญาอบรมสมาธิ ถูก แล้วพอปัญญาอบรมสมาธิจนสมาธิมั่นคง สมาธิเข้มแข็งขึ้นมา สมาธิมีพลังขึ้นมา แล้วถ้าจิตเห็นอาการของจิตนั่นน่ะถึงจะเห็นกิเลส ถ้าจิตเห็นอาการของจิตคือจิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นจิตคือจิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงแบบที่หลวงปู่ดูลย์สอน

หลวงปู่ดูลย์ให้ดูจิตๆ ดูจิตจนจิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่นแล้วจิตเห็นอาการของจิต เห็นไหม คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่การหยุดคิดก็ต้องใช้ความคิด

เวลาใช้ความคิด เวลาปัญญามันจะเกิดมันเป็นความคิดทั้งนั้นน่ะ แต่เป็นความคิดที่มีสัมมาสมาธิ เป็นความคิดที่เป็นข้อเท็จจริง เป็นมรรค ถ้าเป็นมรรค มันเป็นขึ้นมากลางหัวใจ เป็นขึ้นมาโดยที่ผู้ประพฤติปฏิบัติ เป็นขึ้นมาเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นจริงๆ ขึ้นมา เป็นตามความเป็นจริง เป็นความเป็นจริงในอริยสัจด้วย

ฉะนั้น สิ่งที่เขาบอกว่า “สิ่งนี้เป็นกิเลสหลอกหรือไม่ แต่หนูมั่นใจว่าหนูเห็นกิเลส”

เราจะบอกว่า เห็น รู้เท่าทันกิเลส รู้เท่าทันมันแล้ววาง

“แต่หนูมั่นใจว่ามันเป็นแค่กิเลสหลอก ฟังหลวงพ่อเทศน์ หลวงพ่อบอกว่าคนเป็นกันเยอะมากเรื่องสัญญาความจํา จริงๆ แล้วหนูไม่กล้าถาม”

แต่ก็ถามมาแล้ว ทีนี้ถามมาแล้ว เคลียร์ปัญหาให้จบไง เคลียร์มาเป็นชั้นๆ เคลียร์มาเป็นประเด็นๆๆ จนว่าวางใจได้ วางใจได้จนปฏิบัติต่อไปได้ วางใจได้ว่า เรารู้เท่าทันกิเลส เรารู้เท่าทันมันแล้ว ฉะนั้น พอรู้เท่าทันมันแล้วเราก็ทําต่อเนื่องขึ้นไปให้มั่นคงให้แข็งแรง ให้ต่างคนต่างแข็งแรง มั่นคงแข็งแรงแล้ว ผู้ที่แข็งแรงแล้วทําสิ่งใดจะเป็นประโยชน์ไปทั้งนั้นน่ะ ผู้ที่ยังไม่แข็งแรงมันก็ยังจะสงสัย ความสงสัย ความสงสัยถ้ามันไม่มีกําลังนะ จะเป็นนิวรณ์เลย นิวรณ์ปิดกั้นสมาธิเลย

แต่ถ้ามันเป็นความมั่นคง มันผ่านไป นิวรณธรรมดับหมด จิตมีกําลัง แล้วจิตมีกําลังแล้วจิตทําต่อเนื่องไป ถ้าใช้ปัญญาอย่างนี้ใช้ไปเรื่อยๆ แต่ใช้น่ะคิด คิดเรื่องชีวิต คิดเรื่องสัตว์ คิดเรื่องความโกรธ คิดเรื่องความหลง คิดเรี่องความไม่เอาไหนของตน คิดอย่างนี้ พอยิ่งคิดเท่าไรนะมันเห็นความบกพร่องของตน เห็นความบกพร่องของตนทีไรก็นํ้าตาไหล นํ้าตาไหล จิตก็ปล่อย นํ้าตาไหล จิตก็ปล่อย ทําบ่อยๆ ทําจนมันคิดไม่ได้เลย พอมันจะคิด แอะ! หยุดหมด พอมันจะคิด คิดไม่ได้เลย ถ้าทันหมดนะ ควบคุมจิตได้นะ ต่างอันต่างจริง มั่นคงมาก แล้วสังเกตให้ดี ตอนนั้นจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เห็นสติปัฏฐาน ๔ จิตเห็นอาการของจิตคือเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เอวัง

ตอนนี้มันจะไหลไปกับกิเลสไง ไหลไปกับกิเลส
มันเรียกร้องเอาตรงนั้นไง
สิ่งที่เรียกร้องเอา สิ่งที่จินตนาการเอามันไม่ใช่เป็นความจริงไง
ถ้าเป็นความจริงต้องทิ้งหมดเลย
ทิ้งแล้วมันทําเป็นปัจจุบันขึ้นมา มันไม่ไหลตามกิเลสมันไปไง
ถ้ารู้ทันกิเลส รู้ทันกิเลสมันก็ทันกิเลส
รู้ทันกิเลสมันก็หยุด

๔

ไม่ไหลตามกิเลส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เด็กโง่ให้กิเลสหลอกใช้”

กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ โยมได้ถามปัญหาข้อปฏิบัติธรรมะช่วงต้นๆ ปี ได้แต่ฟังธรรมที่หลวงพ่อเทศน์ในเว็บไซต์อยู่ทุกวัน และได้ทําบุญใส่บาตรพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เพื่อรักษาธาตุขันธ์ของหลวงพ่อทุกวัน เมื่อมาวัดก็เอาเงินมาทําบุญที่วัด

ผลของการปฏิบัติตอนนี้แย่มากๆ เพราะว่านั่งพุทโธแล้วกิเลสมันเอาไปกินตลอด นั่งแค่สิบห้านาที อาศัยเดินจงกรมเป็นส่วนใหญ่ เวลานั่ง จิตมันไหลไปคิดเรื่องอื่นๆ มันควบคุมสติไม่ได้เหมือนคนละเมอเจ้าค่ะ นั่งบางครั้งจะเห็นเป็นภาพบ้าง เพื่อนกัลยาณมิตรก็เรียกให้รู้สึกตัว จิตมันหลุดค่ะ กิเลสมันหลอกเราด้วยเจ้าค่ะ ก็เลยใช้ชีวิตสวดมนต์ให้จิตแทนพุทโธ สวดเร็วๆ ถี่ๆ ยิบในจิตเจ้าค่ะ

และเวลานั่งสวดมนต์ จิตส่งออกไปข้างนอกมันก็ไปคิดเรื่องอื่นๆ โยมพยายามดึงจิตมา มีบางครั้งก็ด่ากิเลสมันไปบ้าง มีบางวันหลับคาบทสวดมนต์ ไม่รู้สึกตัวเจ้าค่ะ มันชวนให้คิดไม่ดีกับครูบาอาจารย์ โยมขอขมาอยู่บ่อยๆ รวมทั้งหลวงพ่อด้วยเจ้าค่ะ หลวงพ่อยกโทษให้เด็กโง่ด้วยเจ้าค่ะ

ช่วงทอดกฐินเมื่อ ๔ พฤศจิกายน โยมได้ไปช่วยงานที่วัดและงานอื่น ช่วยทําถนนและช่วยวันที่ ๔ ธันวาคม ได้พาครอบครัวช่วยงานทําทางจงกรมถวายกับพ่อแม่ครูจารย์เพื่อน้อมถวายในหลวง กลับมานั่งภาวนาก็พุทโธนิ่งดี สติอยู่กับบทสวดมนต์เจ้าค่ะ แต่ในระยะแค่สั้นหนึ่งสัปดาห์

ฉะนั้น โยมคิดว่าต้องไปช่วยงานวัดอยู่บ่อยๆ เพราะเป็นบุญใหญ่ กับเป็นฐานรองรับการภาวนาใช่ไหมเจ้าคะ ทุกวันนี้ก็ต้องต่อสู้กับกิเลสตัวเอง อดทนสู้ทําต่อไปค่ะ โยมเลยต้องตัดสินใจไปภาวนาที่วัดแปดวันสิ้นปี เพื่อให้หลวงพ่อเฆี่ยนกิเลสให้ลูกศิษย์เจ้าค่ะ ที่มีกิเลสหนาดื้อด้านและมันโง่ให้กิเลสขี่หัวตัวเองเจ้าค่ะ สุดท้ายนี้โยมขอกราบเท้าหลวงพ่อเจ้าค่ะ

ตอบ : ไอ้นี่พูดถึงเขาว่าเขาเด็กโง่ คําว่า “เด็กโง่” เห็นไหม ถ้าเด็กโง่หรือเด็กฉลาด คําว่า “เด็กโง่” ถ้าคนมันยอมรับความจริงว่าตัวเราโง่ ตัวเรายังมีความบกพร่อง ตัวเรายังมีโอกาสได้ประพฤติปฏิบัติไง แต่ถ้าเป็นว่าเราฉลาด เรามีความรู้ เรารอบรู้ พวกนี้พวกกําลังจะใกล้เข้าโลง เพราะถ้าฉลาดๆ คนมาหลอกได้ง่ายๆ ไปทางไหนพิจารณาไปแล้วมันลากไปหมดน่ะ แต่ถ้าโง่ๆ โง่ๆ แสดงว่าเราทําอะไรยังไม่ได้ มันระวังตัวไง

ถ้าโง่ๆ นะ ถ้าเด็กโง่ ถ้าเด็กโง่แต่เด็กมีสติปัญญา เด็กรักษาตัวเราเอง เราพยายามฝึกฝนตัวเราเองขึ้นมา จากเด็กโง่เดี๋ยวมันจะฉลาด เราฉลาด ฉลาดในตัวเราเองไง ฉลาดคือเท่าทันความคิดของตน ไม่ใช่ฉลาดกับคนอื่นหรอก คนไม่มีใครฉลาดกว่าใครหรอก

คําว่า “ฉลาดกว่าใคร” ภาษาเรานะ ถ้าเป็นทางโลกถ้ามันฉลาดกว่าใครมันก็เป็นเล่ห์กลทั้งนั้นน่ะ การเล่ห์กลเอาเปรียบกันทั้งนั้นน่ะ การเอาเปรียบกัน แต่ถ้าเป็นเด็กโง่ ดูสิ เป็นพลเมืองดี ถ้าพลเมืองดีเขาเก็บเงินได้แสนหนึ่ง เขาเอาไปคืนเจ้าของ ใครเก็บสิ่งใดเขาก็เอาไปคืนเจ้าของ โง่หรือฉลาดน่ะ คนนั้นโง่หรือคนนั้นฉลาด

ถ้ามองในทางโลก เงินแสนหนึ่งเขาเก็บได้ก็เป็นของเขา แต่ทําไมเขาไปคืนเจ้าของล่ะ เพราะเขาเป็นพลเมืองดี ถ้าเป็นพลเมืองดี แต่ถ้าว่าฉลาด ฉลาดก็เก็บไว้เอง เงินแสน เก็บได้เงินแสน เราไปคืนเจ้าของเขาทําไม นี่คนฉลาด ถ้าคนฉลาดมันก็คิดของมันไป

ถ้าคนโง่ แต่คําว่า “โง่” โง่มีศีลธรรม เขามีศีลธรรม เพราะเขาเป็นพลเมืองดี เขาเห็นว่าของนั้นไม่ใช่ของเขา เขาก็ไปคืนเจ้าของเขา ถ้าคืนเจ้าของเขา เจ้าของเขาก็มีความยิ้มแย้มแจ่มใส เราเห็นความยิ้มแย้มแจ่มใส เห็นเขามีความสุข เราก็พอใจแล้ว แล้วของเราแสนยังไม่มี เดี๋ยวเราก็ทํามาหากินของเรา เราก็มีอยู่มีกินเหมือนกัน

ถ้ามีแสนหนึ่ง มีแสนหนึ่งไปฉลองก็จบเลย ไปฉลองว่าเราได้เก็บเงินแสน มันไปฉลองใช้จ่ายแสนหนึ่งหมดไป แต่นี่เขาจะคิดแล้ว แสนนี้เป็นของใคร แสนนี้เราเอาไปใช้

เราไปใช้จ่ายแป๊บเดียวไง แต่ไอ้ที่ฝังใจไปทั้งชีวิต แต่นี่ถ้าไปคืนเขาแล้วนะ แสนนี้ไม่ได้ใช้เลย แต่ภูมิใจ ภูมิใจไปทั้งชีวิตเลยนะ นี่เราไปคืนเขา นี่ไง เขาว่าเด็กโง่ เด็กโง่แต่ถ้ามีสติปัญญา จะโง่ขนาดไหนมันก็เท่าทันตัวมันเองไง

แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติมันไม่ใช่ของง่ายๆ หรอก เวลาจะประพฤติปฏิบัตินะ เวลาเราปฏิบัติกัน เราปฏิบัติความเป็นคนดีไง อย่างเช่นชาวพุทธนี่ ชาวพุทธมีวัฒนธรรมนะ เวลาไปวัดไปวา ถึงเวลาเขาถวายทาน เขาขอศีลไง เราทําได้หมดน่ะ นี่วัฒนธรรมของชาวพุทธไง เราไปวัดไปวาเราก็รู้ได้

สิ่งที่เราจะประพฤติปฏิบัตินี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราก็เป็นนักปฏิบัติ เราก็รักษาใจของเราไป มันจะได้มากได้น้อยอย่างไรดีกว่าไม่ได้ทํา เวลาถ้าดีกว่าไม่ได้ทํานะ คนไม่มีโอกาสก็ไม่ได้ทําสิ่งใดเลย ถ้าคนมีโอกาส เราได้ทําของเรา ถ้าได้ทําของเรา ทําได้มากได้น้อยก็เป็นสมบัติของเรา

เวลาบวชใหม่ๆ คนจะเข้าไปถามครูบาอาจารย์ทั้งนั้นน่ะ นั่งสมาธิอย่างไร เดินจงกรมอย่างไร นั่งสมาธิก็นั่งสมาธิไม่เป็น เดินจงกรมก็เดินจงกรมไม่เป็นทั้งนั้นน่ะ แล้วถ้ามันเป็น เป็นอย่างไร เวลาเป็น เดินจงกรมเป็นๆ หุ่นยนต์มันก็ทําได้ เดินอย่างนั้นน่ะหุ่นยนต์ก็ทําได้

เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เขานั่งเพื่อจิตสงบ ทีนี้ว่าจิตมันอยู่ในร่างกายนี้ไง จิตนี้มหัศจรรย์นี่ไง เราก็อาศัยการเดิน อาศัยการนั่งนั้นเพื่อย้อนกลับมาหาตัวมันเอง สติ จิตจับจิต จิตเห็นจิต จิตรู้เท่าทันจิต ทีนี้จิตมันอยู่ไหนล่ะ จิตมันอยู่ไหน

โดยทั่วไป มนุษย์มีกายกับใจๆ แล้วเราธุดงค์มา เราเจอมามาก บางทีเขาพูดเหยียดหยามนะ “โอ๋ย! ถ้ามีแต่กายกับใจมันก็ไม่ต้องกินข้าวสิ” เราก็ว่ากันไปนะ เขาดูถูกเหยียดหยามมากนะไอ้พวกที่จิตหยาบๆ น่ะ จิตหยาบๆ เขาบอกว่าเรื่องนามธรรมเขามองเป็นเรื่องตลก เขาจะพูดแต่เรื่องเป็นวัตถุธาตุ นี่เวลาจิตมันหยาบๆ ถ้าจิตคนละเอียดมันถึงจะละเอียดเข้ามาได้

เวลาเราไปเจอคนที่หยาบๆ หยาบมากๆ นะ เพราะเราธุดงค์ผ่านเรื่องนี้มาเยอะ ไปเจอคนที่ดีนะ จิตใจละเอียดอ่อนนะ โอ้โฮ! เขาเจอเรานะ จริงๆ นะ เราก็พระเด็กๆ นี่ เขาเห็นอย่างกับเทวดานะ เขาอยากจะอุปัฏฐาก เขาอยากจะดูแลอย่างดีเลย ไอ้เราจนละอายนะ เวลาเจอคนดีๆ เขาก็ศรัทธา เขาชื่นชมมาก ไปเจอไอ้ที่หยาบๆ อู้ฮู! มันดูถูกเราอย่างกับสัตว์ประหลาด ดูถูกเหยียดหยามมาก กรณีอย่างนี้เวลาธุดงค์ไป เราจะผ่านเหตุการณ์อย่างนี้มา

นี่ย้อนกลับมา เหตุการณ์อย่างนี้นะ จิตใจของคนมันคิดอย่างนี้ นี่จิตใจของคน แต่มันแสดงออกไง พอมันแสดงออกมามันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ จิตหยาบจิตละเอียดมันแสดงออกมาเราก็เห็นใช่ไหม

ทีนี้ย้อนกลับมาเด็กโง่ นี่มันจิตของเราเองไง เวลามันแสดงออกมา เราแสดงออกมาโดยเรารู้สึกตัวเราเองไง ถ้าเวลาเราเด็กโง่ภาวนาไม่ได้ มันทุกข์มันยาก ภาวนาไม่ได้ จิตมันเสื่อมหมดเลย พุทโธก็ไม่ได้ สิ่งใดก็ไม่ได้

อันนี้มันก็เรื่องของกิเลส เรื่องของกิเลส เห็นไหม ขิปปาภิญญาเขาฟังทีเดียวเขาเข้าใจได้ แต่เข้าใจได้เขาก็สร้างของเขามา อันนี้มันเป็นวาสนาของคน ถ้าวาสนาของคนอย่างนี้ เราก็แบบแขวนไว้ เราไม่ไปรับรู้สิ่งนั้น มันเป็นอดีตไง

เราจะบอกว่าอดีตแก้ไม่ได้ ฉะนั้น เวลาคนเกิดมาแล้วเราเอาปัจจุบัน เอาตอนเกิดนี่ พอเกิดมาเป็นคนสิทธิเท่ากัน เสมอภาคเหมือนกัน มีโอกาสได้เหมือนกัน แล้วทําได้มากได้น้อยมันอยู่ที่ความสามารถของคน ไอ้ความสามารถของคนเวลาทําแล้วมันได้หรือไม่ได้มันก็ต้องวัดกัน มันเป็นวิทยาศาสตร์ไง ทําไมมันถึงไม่ได้ ทําไมมันขาดแคลน ทําไมคนนั้นมันได้ ทําไมคนนี้มันไม่ได้

มันได้หรือไม่ได้มันก็อยู่ที่สติเขาฝึกมาดีหรือไม่ วาสนาเขาทํามาแค่ไหน ดูสิ ดูพระสีวลี อย่างไรๆ ก็รวย ไปที่ไหนๆ มีแต่คนเสียสละทาน พระอรหันต์ที่ว่าไม่เคยกินข้าวอิ่มก็มี มันอยู่ที่คนทํามาๆ คนทํามา กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน

ฉะนั้น เขาบอกว่าเด็กโง่ไง คําว่า “เด็กโง่” แล้วภาวนาไม่ได้ เวลาภาวนาแล้วจิตมันยํ่าแย่มากๆ แต่เขาเขียนมาเขาบอกเลย ยํ่าแย่มากแต่ก็พยายาม แล้วปีใหม่เขาจะมาภาวนาที่วัด

ถ้าจะภาวนาที่วัดมันก็ขวนขวายให้ทํา ถ้าเรามีโอกาสนะ ชีวิตมีเท่านี้แหละ ถ้าอยู่กับโลกทํางานโลกก็อยู่กับโลกนั่นแหละ แต่ถ้าอยู่กับโลก ทํางานทางโลกด้วย ถ้ามันทุกข์มันยาก ถ้าเรามีสติปัญญานะ เราแบ่งเวลาของเราเอง อยู่ทางโลกเราก็อยู่ มาวัดเราก็มาวัด ไม่มาวัด อยู่บ้านมันก็ภาวนาได้ คือค้นคว้าหาใจของตนได้ทุกเวลาทุกที่ เพียงแต่คนฉลาดมากฉลาดน้อยเท่านั้นเอง ถ้าคนฉลาดมากอยู่ที่ไหนมันก็กําหนดดูใจของตนได้ แต่ถ้าคนฉลาดน้อยมันก็ต้องเข้าสู่พิธีกรรมมันถึงจะได้ปฏิบัติ ถ้าไม่เข้าสู่พิธีกรรมก็ไม่ได้ปฏิบัติ นี่อยู่ที่ฉลาดมากฉลาดน้อย

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเราที่ปฏิบัติท่านปฏิบัติยี่สิบสี่ชั่วโมง วันทั้งวันจะทําสิ่งใดอยู่ ตั้งสติพร้อมหมด

แล้วไอ้พวกปฏิบัติใหม่ก็บอกว่า หนูมีสติทั้งวันๆ

จริงๆ เราฟังใครมาพูดอะไรเราก็ฟังเฉยๆ ไม่อยากจะสวน ขี้โม้ เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดมันเหมือนกับผู้บริหารรับผิดชอบเขาพูด เขารับผิดชอบทั้งองค์กรเลย ไอ้เรามันแค่ไอ้ขี้ตีนน่ะ บอกว่าเหมือนกัน เป็นไปไม่ได้หรอก ไม่มี ไม่มีหรอก แต่เราก็ฟังเฉยๆ เพราะอะไร เพราะมันจะไม่มีใครกล้าพูดกับเราไง ต่อไปจะไม่มีใครกล้าพูดด้วย

นี่ก็เหมือนกัน นี่พูดถึงเด็กโง่ คําว่า “เด็กโง่” แล้วมันปฏิบัติอย่างไร

ถ้าเด็กโง่นะ แต่โง่กับทางโลก ไม่ไปแข่งขันไม่ไปแย่งชิงอะไรกับใคร แต่พยายามค้นคว้าหาใจของเรา จะโง่แค่ไหนมันก็ยังเป็นคนดีกว่า ดีกว่าที่จะไปแย่งชิงจากภายนอก

ฉะนั้น เขาบอกว่า เวลาเขาภาวนาไปแล้ว เวลาจิตมันไม่ดีมันเหมือนคนละเมอ

เป็นอย่างนั้นจริงๆ ยังดีนะ ยังรู้สึกตัวนะ เพราะอะไร เวลาภาวนา เวลาครูบาอาจารย์เวลาจะเทศนาว่าการก็ต้องเริ่มต้นจากหัดภาวนาใหม่ๆ เวลาเราพูดให้กําลังใจ เวลาหลวงปู่มั่นน่ะ หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์นะ ประวัติหลวงปู่มั่น เวลาท่านบวชทีแรก หลวงปู่เสาร์พาออกประพฤติปฏิบัติ โอ้โฮ! ทุกข์ยากขนาดไหน แล้วกว่าจะถูไถเข้ามาจนกว่าจะเข้าทาง ถูไถหาหนทางของตน เวลาหาทางของตนไปได้ นี่ผู้ที่ผ่านประสบการณ์อย่างนั้นมา ผ่านประสบการณ์อย่างนั้นมา แล้วผู้ที่ปฏิบัติใหม่ก็เหมือนกันหมด พื้นฐานเหมือนกันหมดเลย เพียงแต่ใครจะมั่นคงกว่ากัน แล้วใครจะพยายามขวนขวายให้ตัวเองไปได้ ถ้าไปได้มันก็มีหนทางของมันไป

ถ้าบอกเวลาจิตควบคุมไม่ได้เหมือนกับคนละเมอ พอนั่งบางทีเห็นภาพอะไรไปบ้าง

ถ้าเห็นภาพอะไรไปบ้าง ยังดีมีคนเตือนไง คนเตือน เราก็กลับมา ฉะนั้น เวลาทําจริงๆ แล้วถ้ากิเลสมันต่อต้าน เขาบอกบางทีมันชวนให้คิดไม่ดีกับครูบาอาจารย์ต่างๆ

อันนี้เราก็รักษาของเราไว้ ถ้าครูบาอาจารย์ ภาษาเรานะ โดยข้อเท็จจริง โดยข้อเท็จจริงเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเย้ยมารไง “มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ เราจะไม่นิพพาน”

นี่ก็เหมือนกัน คําจาบจ้วง เขาจาบจ้วงพระ เขาจาบจ้วงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรากล่าวแก้เขาได้หรือไม่ แต่ถ้าพระของเราไม่สามารถทรงได้ ไม่สามารถมีได้ เขาก็ติเตียนได้ มันเรื่องธรรมดา

เราจะบอกเลยว่า ไอ้เรื่องการวิเคราะห์วิจัยเรื่องใช้ปัญญาเป็นเรื่องธรรมดา แต่นี้วุฒิภาวะของเรามันไม่ถึงไง ถ้ามันไม่ถึง เราจะไม่รู้ได้ว่านั่นเป็นพระจริงหรือพระปลอม ถ้าพระปลอม พระปลอมมันสามารถวิเคราะห์วิจัยได้เพื่อเราอยากได้พระจริง แล้วถ้าพระจริง เราไม่มีสติปัญญา เราไม่มีสิ่งใดแยกแยะได้

ดูสิ กรณีหลวงตา มีคนไปขอขมาลาโทษท่านเยอะแยะเลย เวลาถึงเวลาแล้วกระแสสังคมเขาโจมตีด้วยข้อทางเหตุผล เราก็เชื่อไปกับเขา พอถึงเวลาแล้วพอเราได้กลั่นกรองไปแล้วว่าไม่ใช่ เราต้องไปขอขมาลาโทษ นี่ขอขมาลาโทษยังดีนะ ยังมีโอกาสขอขมาลาโทษ ถ้าไม่ขอขมาลาโทษ มันแบบว่าติเตียนพระอริยเจ้า มันก็เป็นบาปเป็นกรรมเหมือนกัน

ฉะนั้น เวลาติเตียนครูบาอาจารย์ ถ้าวุฒิภาวะเรายังไม่ถึง เราพยายามหยุดไว้ก่อน หยุดไว้ก่อน ให้ภาวนาก่อน พอเราภาวนาเป็นแล้วมันทะลุปรุโปร่ง

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านธุดงค์ไปแล้วไปถามปัญหาผู้อื่น เวลาหลวงปู่มั่นเสียแล้วน่ะ ท่านบอกเลย “โอ๋ย! ปัญญาระดับนี้จะมาสอนเรา” คนฟังมันฟังออกนะ เราได้ผ่านมาหมดแล้ว โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค ถ้าคนเป็น ถ้าเราพูดอย่างนี้คนเป็นจะเข้าใจหมด ถ้าคนไม่เป็นน่ะ เห็นโม้ทุกวันเลย ไอ้มรรคๆ นี่เห็นโม้ทุกวันเลย

มันเป็นขั้นตอนของมัน ขั้นตอนพัฒนาจิตขึ้นมามันเป็นขั้นตอนของมัน แล้วถ้าขั้นตอนของมัน ใครพูดระดับไหนก็อยู่ระดับนั้นน่ะ ถ้าระดับนั้น ใครพูดอย่างไรมามันจะรู้เลยว่าจิตเขาอยู่ตรงไหน ให้พูดมาเถอะ ถ้าพูดมาแล้วจะรู้ทันทีว่าจิตเขาอยู่ระดับไหน ฉะนั้น ถ้าอยู่ได้

นี่ไง ถ้าบอกว่า ถ้ามันเป็นความจริงอย่างนี้แล้ว กล่าวแก้คําจาบจ้วง กล่าวแก้คําโจมตี กล่าวแก้คนที่มันทําลาย กล่าวแก้นี่เป็นบุญทั้งนั้นน่ะ ส่งเสริมพระพุทธศาสนา ส่งเสริมให้พระเป็นคนดี ส่งเสริมให้คนประพฤติปฏิบัติให้ปฏิบัติดี มันจะมีบาปตรงไหน

เขาบอกว่าอะไรนะ ถ้าพูดไปมันจะเป็นสังฆเภทๆ

ยกสงฆ์ให้ดีขึ้นมันเป็นสังฆเภทตรงไหน สงฆ์ที่มันไม่เอาไหน สงฆ์ที่มันไม่ทํา ทําให้มันดีขึ้นมานี่ บอกให้มันดีขึ้นมานี่ ตรงไหนเป็นสังฆเภท สังฆเภท หมายถึงว่า หมู่สงฆ์นั้นเป็นสัมมาทิฏฐิ เขามีความสงบมีความสุข แล้วเราไปยุไปแหย่ให้เขาแตกแยก เขาสุขเขาสงบ คือว่าไปยุแหย่ให้คนดีเป็นคนไม่ดี ว่าอย่างนั้นเถอะ

แต่คนที่เขาทําไม่ดี คนที่เขาทําผิดพลาด เราไปบอกเขาให้ทําดี มันไปแตกแยกตรงไหน ทําให้คนดีมันแตกแยกตรงไหน ทําให้พระดีนี่มันแตกแยกตรงไหน แต่ทําให้พระดีชั่ว พระที่กําลังจะดี ทําแต่ความดีอยู่ แต่เขายังไม่ดีแท้ แล้วเราไปยุไปแหย่ให้เขา นี่สังฆเภท ถ้ามันคบของมันนะ นี่พูดถึงว่าเวลาทางโลกเขากลัวของเขา

นี่พูดถึงว่า ถ้าเป็นคําว่า “เด็กโง่” เด็กโง่ก็ทําให้มันฉลาดซะ ถ้ามันฉลาดซะมันก็ดีขึ้นมาแหละ ฉะนั้น นี่จบ

ถาม : เรื่อง “จะรักษาจิตอย่างไรไม่ให้เสื่อม”

กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ หนูมีคําถามจะรบกวนถามหลวงพ่อเพียงหนึ่งคําถามคือ เราจะรักษาจิตอย่างใดไม่ให้เสื่อมไป หากเราต้องใช้ชีวิตในทางโลกเจ้าคะ

ตอบ : นี่ถ้าพูดถึงว่าจะรักษาจิตไม่ให้เสื่อม ถ้ามันมีศรัทธาความเชื่ออยู่แล้ว ศรัทธาความเชื่อ ถ้ามันพิจารณาของเราด้วยสติปัญญา มันจะเป็นอจลศรัทธา

ศรัทธานี้มันยังเสื่อม มันยังคลอนแคลนของมัน ศรัทธา อจลศรัทธา ศรัทธาที่ไม่คลอนแคลน ถ้าศรัทธาไม่คลอนแคลนนะ อจลศรัทธา ถ้าศรัทธา ถ้าเราพิจารณาของเราไป เราทําสมาธิของเรา ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้าวิปัสสนาไปได้ มันยังเสื่อม เจริญแล้วเสื่อมๆ ถ้าพิจารณาไปถึงที่สุด ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ถ้าเป็นอกุปปธรรมนี่ไม่เสื่อม

คําว่า “ไม่เสื่อม” นะ ถ้ามันจะไม่เสื่อมมันเป็นกุปปธรรม อกุปปธรรม ถ้าเป็นอกุปปธรรมแล้วมันจะไม่เสื่อม แต่ถ้ามันยังเป็นกุปปธรรมอยู่ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตานี่เสื่อม ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา เพราะเป็นกุปปธรรม กุปปธรรม อกุปปธรรม อยู่ในธัมมจักฯ

ถ้ากุปปธรรมนะ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นี่ใช่ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เพราะในธัมมจักฯ บอกว่า สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา เพราะอะไร เพราะคําว่า “เป็นอนัตตา” มันวิวัฒนาการ มันพัฒนาการได้ ถ้ามันเป็นอัตตา มันจะพัฒนาการไปได้อย่างไร อกุปปธรรม เฉพาะสิ่งที่มันมีผลรองรับ แต่มันยังพัฒนาของมันขึ้นไปได้ อกุปปธรรมที่มันจะตํ่าลงมา ไม่ตํ่า แต่มันสูงขึ้นได้

ฉะนั้น ถ้าจะแก้จิตเสื่อม ถ้าจะไม่ให้เสื่อมอีกเลยนะ ก็พยายามภาวนาของเราจนมันมีความมั่นคง ถ้ามันมีความมั่นคง ถ้ามันเป็นศรัทธา ศรัทธาทางโลกมันก็มีเจริญแล้วเสื่อมเป็นเรื่องธรรมดา เจริญแล้วเสื่อม ทีนี้เจริญแล้วเสื่อม เขาถึงบอกว่า อเสวนา จ พาลานํ ปณฺฑิตานญฺจ เสวนา เราไม่คบคนพาล เพราะคนพาลจะพาไปทางที่เสื่อม เราจะคบบัณฑิตไง ถ้าบัณฑิตเขาจะพาเราไปทางที่ดี ถ้าจะไม่ให้เสื่อม เราก็คบบัณฑิต

คบบัณฑิต ถ้าจะคบ ในมิตร ยอดมิตรเลย ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้คบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่หนึ่ง ทีนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่อยู่แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่อยู่ เราคบธรรม “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” เราพยายามศึกษาของเรา ศึกษาของเราแล้ว พอศึกษาแล้วถ้ามันมีกัลยาณมิตร มีบัณฑิต เราก็ได้ศึกษาด้วยกัน แต่ถ้าไม่มีมันก็จะไป เห็นไหม

นี่พูดถึงว่าจะรักษาอย่างไรไม่ให้เสื่อมจากศรัทธาก่อน ไอ้ที่เราพูดนี่เราพูดถึงไม่ให้เสื่อมศรัทธา ไม่ให้เราไหลไปไง เพราะส่วนใหญ่มาอย่างนี้ มีคนมาถามปัญหาเยอะมาก ถามปัญหาเสร็จ มันเป็นตั้งแต่เมื่อไหร่ล่ะ สิบปีที่แล้ว ยี่สิบปีที่แล้ว คือเขาพอถึงที่สุดแล้วมันจนตรอกแล้วเขาก็เลิกไปพักหนึ่ง พอไปทางโลกมันทุกข์ เดี๋ยวก็กลับมาใหม่

ถ้ามันเสื่อมศรัทธาไปมันก็ไปทุกข์ไปยาก พอไปทุกข์ไปยากเดี๋ยวก็กลับมา หมุนเวียนอยู่อย่างนี้ แต่ถ้าเราเป็นอจลศรัทธา เราศรัทธามั่นคงของเรานะ แล้วเราขวนขวายของเราต่อเนื่องของเราไป ทําให้เรามั่นคงแล้วเราปฏิบัติของเราไป ฉะนั้น นี่พูดถึงเสื่อมศรัทธา

แต่ถ้ารักษาจิตไม่ให้เสื่อม เราจะต้องใช้ชีวิตอย่างไร

ถ้ารักษาจิตนี้ไม่ให้เสื่อมนะ มันเป็นถ้าโดยข้อที่ครูบาอาจารย์พระกรรมฐานเขาใช้กันน่ะ หลวงปู่มั่นท่านใช้อย่างนี้ หนึ่ง ไม่ให้คลุกคลี ไม่ให้คุยกัน ไม่ให้ขี้โม้ นี่ไง เวลาพระกรรมฐาน พระป่า ไปดูตามวัดสิ เขาจะไม่ค่อยคุยกัน พอเข้าไปต่างคนต่างอยู่ ต่างอยู่เพราะอะไร ต่างคนต่างรักษาจิตของตนไม่ให้มันเสื่อมไง แต่ถ้ามันคลุกคลีกันน่ะ มันคลุกคลีกันนั่นแหละจะทําให้เสื่อม เพราะมันคลุกคลีกันมันก็พูดกัน มันก็หยอกกัน มันก็เล่นกัน พอหยอกกันเล่นกัน สติมันอยู่ไหน

นี่อยู่ในข้อวัตรนั่นน่ะ อยู่ในข้อวัตร หลีกเร้น ไม่คลุกไม่คลีกัน ต่างคนต่างรักษาจิตของตน นี่นักภาวนาเขาทํากันอย่างนั้น ถ้าทําอย่างนั้นมันจะเป็นประโยชน์อย่างนั้น ถ้าเป็นประโยชน์อย่างนั้น นี่เป็นประโยชน์

นี่พูดถึงว่า รักษาไม่ให้จิตเสื่อม ถ้าไม่รักษา ให้ศรัทธาเสื่อมนั่นเรื่องหนึ่งนะ นี่รักษาไม่ให้จิตเสื่อม ขอให้มีเถอะ ถ้ามีแล้วรักษาของมัน รักษาได้มันจะเป็นของมันไป นี่พูดถึงว่า รักษาไม่ให้จิตเสื่อม จบ

ถาม : เรื่อง “พิจารณาไปแล้วเกิดอาการแบบนี้ถูกหรือไม่”

ตอบ : แหม! มันจะตอบอันนี้อยู่แล้วเนาะวันนี้ นี่เขายกเลิก มันยกเลิกมาตั้งแต่ต้นแล้ว คําว่า “ยกเลิก” ถ้ายกเลิกแล้ว อันนี้มันเป็นคําว่า เพราะว่าเราไปอ่านดูมันเป็นเหมือนกับไอ้ที่ตอบไปเมื่อวาน เรื่อง “รู้ทันกิเลส” คําว่า “รู้ทันกิเลส” อันนั้นอันเดียวก็พอ

ไอ้ตรงนี้มันเหมือนกับว่า ถ้ามันพิจารณาเป็นความจริง ถ้าพิจารณาเป็นความจริงแล้วนะ มันก็อยู่กับความจริงนั้น ถ้าพิจารณาเป็นความจริงแล้ว เพราะอะไร เพราะว่าเวลาธรรมไง เวลาธรรมมันเกิด เห็นไหม เวลาธรรมมันเกิด ในตําราก็บอกว่าธรรมเกิด แต่หลวงตาท่านบอกว่ากิเลสเกิด กิเลสเกิดเพราะอะไร กิเลสเกิดเพราะว่าธรรมมันเกิดแล้วมันได้ลิ้มรสนั้น พอได้ลิ้มรสนั้นแล้วมันอยากได้อย่างนั้นอีก พอคําว่า “อยากได้” นี่กิเลสเกิด

คําว่า “อยากได้” อยากได้คือสัญญาทั้งหมด อยากได้คือการจินตนาการอยากได้ มันไม่ใช่ปฏิบัติได้ การที่ปฏิบัติได้คราวนั้นมันปฏิบัติได้ พอปฏิบัติได้ นํ้าหูนํ้าตาไหล นั่นคือการปฏิบัติได้ พอการปฏิบัติได้ปั๊บ เราก็ชื่นชมอันนั้น เราก็อยากได้อย่างนั้น พออยากได้อย่างนั้นน่ะ ไอ้ความอยากได้ๆ นี่ความอยากอย่างนี้ปฏิบัติด้วยความอยาก ปฏิบัติโดยไม่ได้ พอไม่ได้มันยิ่งทุกข์ยิ่งยาก พอมันทุกข์มันยาก มันทุกข์มันยากตรงนี้ นี่กิเลสเกิด เกิดตรงนี้ เกิดตรงกิเลส มันเสื่อมไง เกิดตรงที่ว่า เราภาวนาไม่เป็น เราต้องการ เรามีแต่แรงปรารถนา แต่เราไม่ได้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันไม่ได้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันไม่เป็นข้อเท็จจริงไง

แต่ที่มันได้ครั้งแรกเพราะเราไม่รู้เหนือรู้ใต้ เราก็ปฏิบัติของเราไปโดยสัจจะไง เวลามันเป็นจริงๆ มันก็เป็นจริงขึ้นมาโดยข้อเท็จจริงไง ถ้าโดยข้อเท็จจริง นี่โดยข้อเท็จจริง เวลาธรรมเกิด เวลาที่มันเกิดสัจธรรม

แต่ถ้าพอมันผ่านไปแล้ว มันผ่านไปแล้ว นั่นมันเป็นอดีตไปแล้ว พอเป็นอดีตไปแล้ว ถ้าไปผูกพันตรงนั้นมันติดอยู่กับอดีต มันไม่เป็นปัจจุบัน ทุกข์ตายห่าเลย จากที่มันจะเป็นประโยชน์มันก็เป็นโทษ

สิ่งใดที่เป็นประโยชน์ มันมีโทษในตัวมันเอง สิ่งใดที่เป็นโทษ คนรู้จักใช้รู้จักหาผลประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ สิ่งที่เป็นโทษ รู้จักวิเคราะห์วิจัย มันจะเป็นประโยชน์ มันจะสอนเรา สิ่งที่เป็นประโยชน์ ถ้าเราไปยึดติดมัน เราไปหลงใหลมัน นั่นก็เป็นโทษไง นี่เราไหลไปกับกิเลสไง

ทีแรกว่ารู้ทันกิเลสๆ ตอนนี้มันจะไหลไปกับกิเลสไง ไหลไปกับกิเลส มันเรียกร้องเอาตรงนั้นไง สิ่งที่เรียกร้องเอา สิ่งที่จินตนาการเอามันไม่ใช่เป็นความจริงไง ถ้าเป็นความจริงต้องทิ้งหมดเลย ทิ้งแล้วมันทําเป็นปัจจุบันขึ้นมา มันไม่ไหลตามกิเลสมันไปไง ถ้ารู้ทันกิเลส รู้ทันกิเลสมันก็ทันกิเลส รู้ทันกิเลสมันก็หยุด ถ้ารู้ทันกิเลส

ทีนี้ถ้ามันตื่นเต้นไปกับมัน ตื่นเต้นไปกับมัน ยึดมั่นถือมั่นมัน มันต้องตอกยํ้าว่าต้องเป็นอย่างนั้นๆ นั่นน่ะไหลไปกับกิเลส

ในความดีก็มีความไม่ดี ในความไม่ดีก็มีความดี แต่มันต้องรู้จักใช้ไง รู้จักใช้ รู้จักบริหาร รู้จักจัดการ มันต้องฉลาดมันถึงจะภาวนาได้ ไม่อย่างนั้นไม่มีสิทธิ์หรอก

เพราะเห็นแล้วไอ้ข้อนี้ แหม! พอดีมันยกเลิกไปเสียก่อน

มันจะไปตื่นเต้นอะไร มันจะไปตอกยํ้าอะไร ตอกยํ้าตรงนั้น เขาบอกว่า “เพราะว่าหลวงพ่อบอกว่ามันเป็นปีติ”

ปีติก็เหมือนกัน ปีติ ถ้าเรามีความสุขมีความพอใจ มันเกิดปีติ ปีติก็ปีติ ปีติก็เป็นนามธรรม มันก็เป็นอารมณ์อารมณ์หนึ่ง เดี๋ยวมันก็เสื่อมไป เดี๋ยวมันก็คลายไป เพราะอะไร ถ้าเป็นปีติ ปีติอยู่กับเราตลอดไป มันก็ลงสุขไม่ได้ ลงเอกัคคตารมณ์ไม่ได้

วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันเกิดปีติ มันผ่านปีติไปมันก็เป็นสุข มันผ่านจากสุขไป สุข เห็นไหม สุขๆๆ เวลาเป็นเอกัคคตารมณ์มันมั่นคง มันผ่านสุขไป มันเป็นอารมณ์น่ะ มันเป็นนามธรรมที่เราต้องเคลื่อนไปน่ะ แล้วมันเคลื่อนไป

เมื่อกี้บอกว่า แล้วแก้จิตเสื่อมอย่างไร แก้จิตเสื่อมอย่างไรเลย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าทันกิเลส

ไอ้นี่มันไหลไปกับกิเลสแล้ว กิเลสจะชักให้มันไหลไป แต่กลับมานี่

ถาม : หนูมีคําถามต่อเนื่องจากเรื่องเมื่อวานค่ะ คือหนูยังมีข้อสงสัยอยู่ว่า หากเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ทําไมเวลาหนูพิจารณาโดยที่ไม่มีพุทโธนําไปก่อน มันถึงปล่อยไม่ได้ แต่เมื่อไหร่ที่หนูพุทโธดี พุทโธถี่ๆ พุทโธแล้วพุทโธเกิดขึ้นเอง พุทโธจนนํ้าตาไหล ถ้ามีอาการแบบนี้หนูถึงพิจารณาได้ เช่น เรื่องโลกธรรม ๘ ที่ได้ถามหลวงพ่อไปเมื่อวาน หากพุทโธยังไม่ได้ พอพิจารณาได้ มันไม่เกิดอาการปล่อย มันจืดชืด แต่พอพุทโธติดแล้วหนูถึงอยากออกพิจารณา และพิจารณาแล้วปล่อยวางได้ หรือว่าเราจําเป็นต้องใช้ทั้งสองวิธีควบคู่กันไปหรือเปล่าเจ้าคะ หนูต้องขอกราบ

ตอบ : เมื่อวานถามดู ถ้ามันพิจารณาอย่างนี้แล้ว บอกว่าถ้าแสดงตัว ยังไม่อยากแสดงตัว ไอ้แสดงตัวไม่แสดงตัว เพราะอะไร เพราะธาตุ ๔ เวลามันทิ้ง มันทิ้งไปทั้งนั้นน่ะ หัวใจมันสําคัญกว่าไง

ฉะนั้นจะบอกว่า ถ้ามันจะบอกว่าเราบอกว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ แค่เป็นปัญญาอบรมสมาธินี่ดีมากแล้ว แล้วถ้าบอกเวลาพิจารณาโลกๆ ดูสิ ทางโลกเขาใช้ปัญญาเป็นปัญญาคิดงานๆ กันน่ะ เขาคิดงานเขาใช้ปัญญาเหมือนกัน ไอ้นี่ก็ใช้ปัญญา แต่ปัญญาบอกว่า ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ทําไมเวลาต้องพุทโธๆ พุทโธถี่ๆ ถี่ๆ จนจิตมันสงบแล้วมันถึงออกใช้ปัญญา ออกใช้ปัญญาแล้วมันถึงเกิดอารมณ์อย่างนั้น พุทโธถี่ๆ เขาจะบอกว่าพุทโธถี่ๆ นั่นคือสมาธิ เวลาปัญญานี้จะเกิดวิปัสสนา

ความคิดมันเป็นอย่างนั้นไง เวลามันไหลไปแล้วมันจะเอามาตรฐานไง มาตรฐานมันคนละมาตรฐานทั้งนั้นน่ะ ถ้ามาตรฐานของพระอริยเจ้ามันมั่นคง มันกลั่นออกมาจากอริยสัจ มาตรฐานนี้มันมาตรฐานของอริยสัจ มาตรฐานที่ว่าสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔

ไอ้ที่ว่าพุทโธถี่ๆ พุทโธถี่ๆ มันอยู่ที่กรรมฐาน ๔๐ ห้อง กรรมฐาน ๔๐ ห้อง บางคนถนัดอย่างนี้มันถึงจะเป็นสมาธิ บางคนไม่ถนัดมันก็ไม่เป็น แล้วไอ้ถนัดๆ พอถนัดสักพักหนึ่งเดี๋ยวก็ไม่ถนัด

คําว่า “ถนัด” ก็ส่วนคําว่า “ถนัด” ถนัดคือจริตนิสัย ถนัดคือสันดาน สันดานของคนเป็นอย่างไรก็เป็นเพราะตามสันดาน แต่เวลากิเลส กิเลสมันหลอกทั้งคน หลอกทั้งสันดานด้วย หลอกทั้งจริตนิสัยด้วย เวลากิเลสมันจะหลอกมันต่อต้านได้หมด กิเลสมันพลิกแพลงได้หมดน่ะ ไอ้ที่ว่าพุทโธถี่ๆ พุทโธถี่ๆ แล้วเดี๋ยวมันจะเป็นน่ะ เวลาเดี๋ยวกิเลสมันพลิกแพลงมาเดี๋ยวจะว่าจะถี่หรือไม่ถี่

ไอ้กรณีอย่างนี้กรณีจริตนิสัย กรณีกรรมฐาน ๔๐ ห้อง เขาให้พลิกแพลงเป็นปัจจุบันตลอดไง เวลากิเลสมันพลิกมันแพลงมา กิเลสมันมาหลอกอย่างไรนะ เราก็เปลี่ยนวิธีไปใหม่ อุบายเราจะเปลี่ยนของเราไปเรื่อย อุบายจะสดๆ ร้อนๆ อุบายของเรา ถ้าทําอย่างนี้ ได้ สองสามทีก็ได้ เดี๋ยวก็ไม่ได้แล้ว มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันต้องมีความชํานาญ

พอความชํานาญเข้าไปแล้ว อย่างครูบาอาจารย์ของเราที่ชํานาญมาก ชํานาญตรงไหน ชํานาญ เวลาท่านพิจารณาไปแล้ว ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่จิต จิตไม่ใช่ขันธ์ ๕ พิจารณาต่อเนื่องไป อุปาทานไม่ใช่เรา พิจารณาต่อเนื่องไปจนกามราคะปฏิฆะขาดไป พิจารณาของมันไป สังโยชน์เบื้องบน พอมันชํานาญแล้วเพราะอะไร เพราะมันไม่ให้กิเลสมันมาหลอกลวง

คําว่า “ชํานาญของหลวงตา” คําว่า “ชํานาญ” คือว่ามันไม่มีกิเลส ถ้ายังมีกิเลสอยู่ ไร้สาระ อย่ามาโม้ กิเลสนี้มันร้ายนัก

แต่คําว่า “ชํานาญๆ” เราบอกคําว่า “ชํานาญของครูบาอาจารย์เรา” ชํานาญเพราะอะไร ชํานาญเพราะมันไม่มีตัวหลอกไง โดยเคมี เคมีมันไม่มีชีวิต เคมีมันไม่กะล่อน เคมีนี่นะ นักวิทยาศาสตร์เขาผสมสารเคมีต่อเนื่องกันมันจะให้ค่าออกมาตามข้อเท็จจริง ให้ค่าตามนั้นเลย จิตก็เหมือนกัน ขันธ์ ๕ ถ้ามันพิจารณาไปตามธรรมชาติของมัน มันจะเป็นอย่างนั้น

แต่เรามีกิเลส สัตว์มันมีชีวิตใช่ไหม สิ่งที่มีชีวิตมันมีความอยากใช่ไหม มันมีความอยาก มันมีความต้องการ มันมีแรงปรารถนาใช่ไหม ไอ้ความอยาก ความปรารถนา ความต้องการ นั่นน่ะคือกิเลส กิเลสตัวนี้ตัวร้าย กิเลสตัวนี้มันทําให้เสียหาย นี่ไง กิเลสไง แล้วเวลาทําขึ้นมาทางเคมีมันได้หนหนึ่ง ทางเคมีคือว่าพิจารณาไปหนหนึ่งแล้วจะให้มันอยู่อย่างนั้นตลอดไป เป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้

เราบอกว่า นี่มันจะไหลไปแล้วล่ะ มันจะไหลไป มันจะไหลไปตั้งแต่เมื่อวานนี้ ไอ้นี่มันเพิ่งมาไง แล้วเมื่อคืนไปดู อ๋อ! ไอ้นี่มันไหลไปแล้ว เพราะภาวนาก็คือภาวนา เป็นก็คือเป็น เป็นอย่างไรมันก็แค่นั้น แต่ถ้ามันตื่นๆ ยํ้าๆๆ อย่างนี้ ถ้ายํ้าๆ อย่างนี้มันคืออะไร มันเอาเหตุผลที่คําถามนี่หรือ มันไม่เอาเหตุผลที่ข้อเท็จจริงนั้นหรือ

ฉะนั้น เราจะบอกว่าสิ่งนี้ เราว่าเมื่อวานเรารู้ทันกิเลส แล้ววันนี้เราบอกว่าไหลตามกิเลสไปแล้ว เราไหลตามกิเลสไป เพราะนี่ย้อนกลับมา พอดีคําถามมาเลย บอกว่า “ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ทําไมมันต้องพุทโธก่อน”

จะพุทโธก่อน จะปัญญาก่อน ได้ทั้งนั้นน่ะ จะเดินจงกรมก่อนค่อยนั่งภาวนาก็ได้ จะนั่งภาวนาก่อนค่อยเดินจงกรมก็ได้ เพราะเราเดินจงกรมก่อน บางคนต้องเดินจงกรมก่อน เดินจงกรมให้จิตมันอยู่ในขอบเขต

บางทีอย่างเรา เวลาเมื่อก่อนเวลาธุดงค์ไปถ้าเกิดมีประเด็นอะไรขึ้นมา เข้าทางจงกรมเดินไวๆ เลย เดินทีหนึ่งเป็นวันๆ เลยนะ เดินให้เหงื่อไหลไคลย้อยเลย พอมันเต็มที่แล้ว โฮ้! ทันแล้ว ทันอารมณ์แล้ว พอทันอารมณ์ ถ้ามันกระทบแล้วมันไม่ทันหรอก มันไปก่อนเลย พอมันไปก่อนแต่เรามีสติยับยั้งไว้ บังคับให้อยู่ในทางจงกรม เดินนี่อย่างกับวิ่งเลย วิ่งไปวิ่งมาๆ จนมันผ่อนคลาย พอมันผ่อนคลาย ได้แล้ว พอมันอยู่แล้ว จบแล้ว จะนั่งก็ได้ จะเดินก็ได้ จะทําอะไรก็ได้ แต่ถ้ายังไม่ได้ เราต้องเอาให้อยู่

นี่ก็เหมือนกัน บางทีจิตของเรามันไม่ดีใช่ไหม เราเดินจงกรมก่อน ครูบาอาจารย์ท่านแนะนําให้เดินจงกรมสักพักหนึ่งเสร็จแล้วค่อยมานั่งสมาธิ บางคนก็ชอบนั่งสมาธิสักพักหนึ่งก่อนแล้วค่อยไปเดินจงกรม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราใช้พุทโธก่อน เราใช้พุทโธก่อน เราพุทโธๆ พุทโธถี่ๆ เลย มันถึงอยากออกมาพิจารณา

มันก็ปัญญา เพราะอะไร เพราะจิตเห็นอาการของจิต ยังจับไม่ได้ จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิต เห็นไหม

จิตคิดเท่าไร คิดเท่าไรทั้งหมด จิตส่งออก ความคิดทั้งหมดคือจิตส่งออก จิตส่งออกนี้เป็นสมุทัย ใช้ปัญญาอบรมสมาธิทั้งหมดจนจิตเห็นจิต จิตเห็นจิต จิตเห็นกาย จิตเห็นจิต จิตเห็นเวทนา จิตเห็นธรรม ถ้าจิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ นั่น

ถ้าจะบอกว่ามันเป็นวิปัสสนา มันเป็นใช้ปัญญา นู่น ถ้าจะบอกว่าปัญญาอย่างนี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิหมายความว่ามันไม่มีจําเลย มันไม่เห็นกาย ไม่เห็นเวทนา ไม่เห็นจิต ไม่เห็นธรรม ไม่มีจําเลย เจ้าหน้าที่ต้องพยายามออกจับจําเลยให้ได้ เอาจําเลยนั้นไปให้อัยการส่งฟ้องศาล

ถ้าจิตมันสงบแล้วมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นั่นน่ะเราได้จําเลย พอได้จําเลยขึ้นมา ถ้าเรายกขึ้นศาล ศาลรับฟ้อง ศาลไต่สวนนั้นเป็นวิปัสสนา แต่ถ้ามันยังไม่ได้จําเลยมา แล้วจะตัดสินใครล่ะ ตัดสินลับหลังไง อ้าว! จําเลยไม่ต้องมาศาลก็ได้ ตัดสินเลย นี่มันก็เป็นเทคนิคในทางศาล แต่ข้อเท็จจริงของเรามันอยู่ที่ข้อเท็จจริงตามความเป็นจริงไง

เรายังสรุปว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ แต่พอปัญญาอบรมสมาธิแล้วมันมีอาการต่างๆ ขึ้นมาร้อยแปดพันเก้า แต่ถ้าจิตเห็นจิต มีจําเลย มีผู้พิพากษา มีผู้เสียหาย มีผู้ยกกล่าวโทษ มีผู้พิจารณา มันจะเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา นี่มันถึงเป็นข้อเท็จจริงไง

ฉะนั้น เราไม่ไหลไปตามมัน ถ้าไม่ไหลไปตามมัน ให้พิจารณาไป ให้พิจารณาไปแล้วไม่ตื่นไปกับมัน

ถ้าไอ้พวกที่ว่าเวลาพิจารณาไปแล้วนํ้าหูนํ้าตาไหลต่างๆ มันเป็นได้ทั้งนั้นน่ะ เวลาทางโลกเขาร้องห่มร้องไห้มันก็เป็นเรื่องโลกๆ ถ้าของเราเกิดปีติก็นํ้าตาไหล นํ้าตามันไหล

เวลาหลวงตาท่านบอกว่าเวลาท่านชําระกิเลสนํ้าตาไหล อันนั้นมันเป็นที่หลวงตาบอกว่า นํ้าตาที่ชําระภพชาติ กับนํ้าตาที่ผูกมัด นํ้าตาที่จะอยู่ในวัฏฏะ มันคนละเรื่องกันทั้งนั้นน่ะ เพราะมันคนละเรื่องกัน ไอ้นี่มันเป็นวาสนาของคน มันเป็นจริตนิสัยของคน

เพราะถ้าเอาตามบาลี ตามพระไตรปิฎก กรณีนี้เขาถึงบอกว่าพระอรหันต์ร้องไห้ไม่ได้ ร้อยแปดกันไป ไอ้นี่โดยแบบว่าตีความไง ตีความกฎหมายไง แล้วประชาชนผู้ที่ได้ผลกระทบความทุกข์ความยากมันมหาศาล แต่กฎหมายบังคับไว้อย่างนั้น ตีความอย่างนั้นเลย ตีความแล้วว่าห้ามร้องไห้ ประชาชนห้ามร้องไห้

ไม่รู้กฎหมายมันจะลงโทษอย่างไรก็ไม่รู้ นี่ไง ถ้ามันเป็นบาลีมันเป็นอย่างนั้นน่ะ แต่ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงมันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง แต่ถ้ามันเข้าใจได้ มันก็เข้าใจได้ นี่พูดถึงเข้าใจได้นะ

เรายังยืนยัน เรายังยืนยัน เพราะเมื่อวานไม่พูดอย่างนี้ ไม่พูดอย่างนี้เรื่องที่ว่าเราเห็นว่าเป็นการปฏิบัติ แล้วปฏิบัติแล้วนํ้าหูนํ้าตาไหล มันมีผลในการปฏิบัติ เราก็ว่า อืม! ใช้ได้ แต่ถ้าจะให้แบบว่าพูดสิ่งใดแล้วเป็นอย่างนั้นนะ เพราะว่าอย่างที่พูดเมื่อวานน่ะ ถ้าถนนน่ะถูก เข้าซอย เข้าบ้าน คําว่า “ถูก” มันถูกในที่ว่าผลลัพธ์นั้นน่ะ ถูกในการปฏิบัติแล้วมันสะเทือนใจ มันได้รับผล คือมันมีผลกระทบกับหัวใจ ถูกอย่างนั้น แล้วพอถูกอย่างนั้นปั๊บ มันก็ผ่านไปแล้ว ฉะนั้น ถูกอย่างนั้นก็แค่นั้นน่ะ แต่ถ้ายังยึดมั่นถือมั่น ไหลตามมันไปแล้วจะเสื่อม พอเสื่อมแล้วก็ขวนขวาย ขวนขวายการกระทํา แล้วก็จะไปติดตรงนั้นน่ะ

ทิ้งหมดเลย ตั้งสติ กําหนด ปัจจุบัน จบ เอาตรงนี้ ถ้าอยู่กับปัจจุบันนี้แล้วก็ฟื้นฟูปัจจุบันนี้ ทําที่ปัจจุบันนี้ แล้วถ้ามันได้ผล มันได้ผลที่ปัจจุบันนี้ แล้วได้ผลที่ปัจจุบันนี้นะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมาบอกให้เราผิดไม่ได้เลย ถ้ามันถูกขึ้นมามันก็ถูกโดยปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันเป็นข้อเท็จจริง ใครจะมาทําให้มันผิดไม่ได้หรอก มันปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะคุ้มครอง การปฏิบัติคุ้มครอง ผลของการปฏิบัติคุ้มครอง ความจริงมันคุ้มครองใจนี้ ไม่มีใครทําให้เสียหายได้

แต่ถ้าพูดถึงว่า มันตื่นอย่างนี้ มันไหลไปอย่างนี้ จบแล้ว มันก็ไหลไปตามกิเลสน่ะ ฉะนั้น คําว่า “จบ” หมายความว่า สิ่งที่ทํามามันแค่นี้ แล้วจะมากน้อยแค่ไหนมันก็ต้องกลับไป กลับไปทําตามนั้น แล้วถ้าทําตามนั้นให้ผลมันมา เรานั่งอยู่นี่ ไม่หนีไปไหน ยืนยันได้ตลอด ถ้ายืนยันได้ตลอด เห็นไหม เราปฏิบัติของเรา ไม่ไหลไปตามมัน

คือปฏิบัตินะ มันสังเวช เราทําคุณงามความดี เราปฏิบัติดี ทําไมต้องให้กิเลสมันปักหมุดตอกยํ้าต้องให้เราอยู่ตรงนั้นน่ะ การปฏิบัติ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา คําว่า “อนัตตา” คือมันวิวัฒนาการตลอด อนัตตา เกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป เกิดขึ้นก็เกิดขึ้นใหม่ๆ ตั้งอยู่ก็ตั้งอยู่เพราะเราพิจารณา ถ้ามันย่อยสลายไป มันทําให้เป็นไตรลักษณ์ มันกลืนตัวมันเอง มันไม่มีสิ่งใดเลย ก็ให้มันเป็นความจริง นี่ไง ถ้ามันเป็นความจริง มันเป็นความจริงอย่างนี้

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา เป็นอนัตตาเพราะมันกําลังจะพัฒนา มันกําลังจะขึ้นไป พอถึงที่สุดนะ ถ้ามันเป็นอกุปปธรรม อกุปปธรรมมันอนัตตาได้อย่างไร มันอนัตตาได้อย่างไร คนเห็นแล้วมันจะรู้ คนเห็นแล้วมันรู้หมดน่ะ ถ้าคนยังไม่เห็นมันก็ต้องพยายามของเราไปเพื่อประโยชน์กับผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเนาะ เอวัง

เวลาปฏิบัติ เรามีใบขับขี่ เรามีเป้าหมายว่าเราจะไปจังหวัดใด
เราก็ไปตามการคมนาคมสิ่งนั้น
นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราตั้งใจว่าเราจะปฏิบัติ
ให้มีกําลังใจว่า ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕
มันก็ต้องพิจารณาของมันไปไง

๕

ไม่มีใบขับขี่

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๔ ธันวาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ไม่เห็นขันธ์ ๕ เป็นทุกข์”

ผมได้เพียรปฏิบัติมาโดยตลอดตามคําชี้แนะของหลวงพ่อ ขณะนี้มีสิ่งกวนใจในการปฏิบัติ จึงขอคําชี้แนะ ปัญหาคือ

๑. ผมเข้าใจเอาเองว่าต้องพิจารณาให้ถึงใจให้ได้ว่า ขันธ์ ๕ เป็นสิ่งไม่เที่ยง เป็นทุกข์ แล้วเหตุของการลงใจนี้ก็จะเกิดผลคือความมีปัญญาเพื่อดับอวิชชา ปัญหาคือผมนั่งภาวนาก็ได้แต่การเห็นสภาวะความขัดข้องในจิตมันเกิด แล้วก็ทําให้มันจางคลายดับไป เกิดสภาวะโล่งอกโล่งใจ มีปีติสบายเกือบทุกครั้งเท่านั้น มันไม่เห็นอริยสัจจังของลูก ผมพยายามตั้งประเด็นการเสื่อมเน่าเสียของผม ขน เล็บ ฟัน หนัง แต่ใจมันไม่ยอมรับครับ มันคิดเสมอว่าเราคิดเอาเอง ปรุงเอาเอง ไม่ลงใจ จึงขอให้หลวงพ่อชี้แนะด้วยครับ (ผมเคยฟังหลวงพ่อบอกว่าให้พุทโธยํ้าลงไป ผมทําแล้วมันก็ได้ความว่างสบายครับ ติดเพลินแล้วอามิสสัญญาก็เกิดกลายเป็นวิจิกิจฉา ต้องเขียนมาถาม)

๒. คําว่า “นํ้านิ่งแต่ไหล” คือเราสงบเฝ้าดูจิตมันปรุง มีสัมปชัญญะที่เรียกว่าจิตผู้รู้ใช่หรือเปล่าครับ คือเราจะเห็นความคิดแล้วเราก็ดึงกลับมาเป็นระยะๆ ขอเมตตาหลวงพ่ออธิบายด้วย เพื่อเป็นการฝึกเจริญสติครับ

ตอบ : นี่คําถามสองคําถามเนาะ คําถามที่ว่าการประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เวลาปฏิบัติไปแล้วถ้ามันดีขึ้น ขณะที่เวลาดีขึ้นมันก็ดีขึ้นมาก แต่เวลามันเสื่อมลง เวลามันเสื่อมลงหรือมันก้าวหน้าไม่ได้ มันเดินหน้าก็ไม่ได้ ถอยหลังก็ไม่ได้ แล้วก็มีแต่ปัญหา มีแต่ความเข้าใจผิดอยู่ตลอดเวลา แล้วประพฤติปฏิบัติ เวลาบอกปฏิบัติแล้วจะถึงที่สุดแห่งทุกข์

การปฏิบัติจะถึงที่สุดแห่งทุกข์มันก็ต้องมีสติมีปัญญา คือมันมีความเพียร มีความพยายามของมัน ถ้ามีความเพียรพยายามของมันนะ มันมีสติมีปัญญาสามารถแก้ปัญหาเฉพาะหน้าของแต่ละขั้นแต่ละตอนไปได้ การประพฤติปฏิบัติมันระยะทางที่ว่าระยะทางอีกยาวไกล

เวลามีคนมาถามเรื่องการปฏิบัติ ถ้าเขาเริ่มตั้งสติได้ เขาเริ่มพุทโธได้ เขาเริ่มทําสมาธิได้ เขาถามว่าถูกไหม ถูก แล้วถ้าเขาพิจารณาของเขาไปแล้วเขาปล่อยวางถูกไหม ถูก เพราะอะไร เพราะพวกที่เขาทํามานั้นมันถูก แต่เวลามันถูกแล้วมันต้องพัฒนา มันต้องก้าวหน้าของมันขึ้นไป ถ้ามันก้าวหน้าของมันขึ้นไปมันจะไปรู้ไปเห็นของมัน ถ้ารู้เห็นนะ รู้เห็นด้วยสติปัญญานะ แล้วก็แก้ไขด้วยสติด้วยปัญญา ด้วยสติด้วยปัญญา

เวลามีปัญญาขึ้นมามันจับต้องได้แล้วมันพิจารณาของมัน มันจะเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้าเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ระยะทางที่จะต้องก้าวเดินไปมันอีกยาวไกลนะ แต่การอีกยาวไกลขนาดไหนมันก็เริ่มต้นจากการล้มลุกคลุกคลานนี่

ฉะนั้น เวลาคนที่ล้มลุกคลุกคลาน เวลาปฏิบัติมานี่บอกว่าถูกไหม ถูก เริ่มต้นขอให้ปฏิบัติมันก็ถูกแล้ว เพราะหลวงตาท่านสอนประจํานะ ขอให้นั่งสมาธิสักห้านาทีสิบนาทีก็ยังดี ขอให้นั่งสมาธิห้านาทีสิบนาทีก็ยังดี มันเป็นการฝึกหัดนิสัย มันเป็นการฝึกหัดนิสัย ฝึกหัดให้เราขวนขวาย ให้เราตั้งใจ ให้เราฝึกหัดของเรา ถ้าเราฝึกหัดของเรานะ มันเป็นการเริ่มต้น อย่างนี้ถูกไหม อย่างนี้ก็ถูก

แต่ถ้าคนที่เขาไม่สนใจเลย คนที่เขาไม่ปฏิบัติเลย เขาเห็นว่า การปฏิบัติเป็นความทุกข์ซํ้าซ้อน ชีวิตนี้มันมีความทุกข์อยู่แล้วนะ ไม่ต้องให้ชีวิตมันมีความทุกข์ซํ้าซ้อน เขาก็ไม่ทําของเขา เพราะเขาไม่ทําคือเขาไม่ทุกข์ไง เวลามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้วมันทุกข์มากขึ้น มันเป็นการทุกข์ซํ้าซ้อนไง

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านบอกว่า ให้ฝึกหัด ให้พยายามประพฤติปฏิบัติของเราวันละห้านาทีสิบนาทีก็ยังดี ให้มันเป็นจริตเป็นนิสัย ให้มันฝังใจเราไป ขอให้เราเป็นแนวทางของเรา อย่างนี้ถูกไหม ถูก เวลาถูกนี่ถูกเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมาทั้งนั้นน่ะ แต่ระยะข้างหน้านี่ โอ้โฮ! ยังอีกยาวไกลมาก ถ้าอีกยาวไกลมาก เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาการประพฤติปฏิบัติ เวลาครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติ เริ่มต้นใครก็ปฏิบัติได้ แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วมันจะก้าวหน้า มันจะพัฒนาไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันต้องมีวิธีการของมัน

ฉะนั้น เวลาคนถามเขาบอกว่า ไม่เห็นขันธ์ ๕ เป็นทุกข์

เพราะคําว่า “ไม่เห็นขันธ์ ๕ เป็นทุกข์” เพราะมันไปตั้งโจทย์ไว้แล้วว่ามันต้องเป็นอย่างนั้นไง พอมันต้องเป็นอย่างนั้นปั๊บ ถ้าเห็นว่า ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ไอ้นี่คือการละสักกายทิฏฐิ ๒๐

การละสักกายทิฏฐิ ๒๐ การละสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส นี่คือการละสังโยชน์ ถ้าการละสังโยชน์ จะมีคุณธรรมต้องมีคุณธรรมขึ้นมาอย่างนี้ ถ้ามีคุณธรรมอย่างนี้ปั๊บ เราก็รู้แล้วว่ามันต้องการละ นี่ว่าขันธ์ ๕ เป็นทุกข์ แล้วมันไม่เห็นว่าเป็นทุกข์น่ะ มันไม่เห็นตามความเป็นจริง ทําอย่างไรล่ะ

ถ้ามันเห็นตามความเป็นจริง มันก็ต้องฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นไป มันเหมือนกับทางการแพทย์ ทางการแพทย์เรื่องอาหาร เรื่องสารพิษ เขาจะรู้ว่าสิ่งใดที่เป็นสารพิษ เขาจะไม่ให้เข้าร่างกายเขาเลย แต่ถ้าเราไม่รู้ เราไม่รู้ หรือเรารู้ แต่รู้แต่ทฤษฎี แต่เวลามันปนเปื้อนมานี่เราจะแยกแยะอย่างไร มันปนเปื้อนมา ทีนี้พอปนเปื้อนขึ้นมา มันมีความจําเป็น เราก็ต้องทานอาหาร เราใช้สอยอะไรมันก็ปนเปื้อน นี่ความปนเปื้อน แต่เรารู้ว่าเป็นพิษไหม รู้ แต่เราไม่มีเครื่องวัด ไม่มีสิ่งใดว่ามันปนเปื้อนหรือไม่ปนเปื้อน แล้วมันจะพิสูจน์อย่างไร มันก็ต้องเข้าห้องแล็บ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าเราบอกว่า ไม่เห็นว่าขันธ์ ๕ เป็นทุกข์

แต่ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ นี่ละสักกายทิฏฐิ ๒๐ ถ้ามันละได้ สักกายทิฏฐิ ๒๐ มันก็ละได้จริง ละได้จริงมันก็ละสังโยชน์ ละสังโยชน์ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส มันจบมันไป เพราะมันชัดเจนของมันอยู่แล้ว ถ้ามันเป็นอย่างนี้ มันเป็นธรรมอย่างนั้น ฉะนั้น เราตั้งเป้าไงว่าจะให้เห็นอย่างนั้น ทีนี้ถ้าให้เห็นอย่างนั้นมันก็ต้องเริ่มต้น

เริ่มต้นเวลาเราตอบปัญหาก็ตอบปัญหาอย่างนี้ เวลาคนขับรถเป็นมันก็พอขับได้ เวลาขับรถ ขับรถได้กับขับรถเป็น ขับรถได้ มันขับได้ ขับรถนี่ขับได้ แต่เวลาขับรถไปนะ เราออกไปการคมนาคม มันมีเจ้าหน้าที่นะ มันมีด่าน มันมีกฎจราจร ถ้ามีกฎจราจร เขาถึงบอกคนขับรถต้องมีใบขับขี่ ถ้าคนที่มีใบขับขี่แสดงว่าได้สอบใบขับขี่ แสดงว่าเราขับรถได้ด้วย ขับรถเป็นด้วย รู้กฎกติกาด้วย นี่การเดินทาง การเดินทางเข้าไปในที่ชุมชน ในสัญญาณจราจร เราต้องเข้าใจ เราต้องรู้ไปหมด แล้วเราจะผ่านอย่างนั้นไปได้

นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติ เราไม่มีใบขับขี่ไง เราขับรถได้ เราก็ถอยไปถอยมาได้ เราขับในที่ส่วนบุคคลของเราได้ แต่ถ้าเราจะออกไปสาธารณะมันต้องมีใบขับขี่นะ มันต้องมีใบขับขี่หมายความว่ามีใบอนุญาต ถ้ามีใบอนุญาตมันก็ขับรถได้ใช่ไหม ไอ้นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรา เราจะฝึกหัดปฏิบัติ ถ้าเราฝึกหัดปฏิบัติ

อย่างข้อที่ ๑. คําถาม “ผมเข้าใจเอาเองว่าต้องพิจารณาให้ถึงใจให้ได้ว่า ขันธ์ ๕ เป็นสิ่งที่ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ แล้วเหตุของการลงใจนี้จะเกิดผลคือความมีปัญญาไปดับอวิชชา”

“แล้วมันจะเกิดผลๆ” นี่มันเป็นจินตนาการ มันเป็นการจินตนาการของมันไปว่ามันจะเกิดผล มันจะเกิดผล มันจะเกิดอย่างไร สัญญามันยุมันแหย่ เวลาปฏิบัติไปมันล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติ เรามีใบขับขี่ เรามีเป้าหมายว่าเราจะไปจังหวัดใด เราก็ไปตามการคมนาคมสิ่งนั้น นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราตั้งใจว่าเราจะปฏิบัติ ให้มีกําลังใจว่า ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ มันก็ต้องพิจารณาของมันไปไง

ถ้าจิตมันพิจารณา ถ้าพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม ถ้าพิจารณาธรรมารมณ์ ในธรรมารมณ์นั้นมันมีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันเป็นขันธ์ ๕ ถ้ามันมีรูป ถ้ารูป ถ้าพิจารณากายมันก็พิจารณากายได้เหมือนกัน ถ้าพิจารณากาย กายไม่ใช่เรา เราไม่ใช่กาย กายไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่กาย ถ้ามันพิจารณาของมันไป ถ้ามันถึงที่สุดของมันจะเป็นแบบนั้น

แต่ก่อนที่จะถึงที่สุดนั้นน่ะมันต้องมีความเพียร มีความเพียร มันต้องทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วมันจะเห็นขันธ์ ๕ เห็นรูป เห็นเวทนา เห็นสัญญา เห็นสังขาร เห็นวิญญาณตามความเป็นจริง

ถ้าจิตไม่สงบนะ มันเป็นสัญญา มันเป็นสัญญาคือการเทียบเคียง การคาดหมาย การคาดหมายมันก็เป้าลวงแล้ว ถ้าเป้าลวงนะ พอเป้าลวง เราเป้าลวง เราพิจารณาไปมันก็ไม่เข้าสู่ใจ ถ้าไม่เข้าสู่ใจ ผลของมันก็แตกต่างกัน

ทีนี้คําว่า “แตกต่างกัน” นี่ความชํานาญ ถ้ามีใบขับขี่ด้วย มีความชํานาญด้วย มันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ทีนี้การพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่ามันต้องมีสติมีปัญญา มีสติมีปัญญาทําแล้วทําเล่า มันต้องแบบว่ามีบารมี ว่าอย่างนั้นเถอะ ถ้ามีบารมี

ทีนี้เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติท่านเอาจริงเอาจังของท่าน ท่านทําของท่านน่ะ เวลาประสบการณ์ของหลวงตานะ ท่านบอกว่า ในการปฏิบัติของท่านที่มันทุกข์มันยากมากก็พรรษานี้ พรรษาที่ปฏิบัติครั้งแรกคือพรรษาที่ ๑๐ ท่านออกปฏิบัติพรรษา ๙

๙ พรรษาท่านออกปฏิบัติ พรรษาแรกที่การปฏิบัติคือพรรษาที่ ๑๐ ในชีวิตนักบวชของท่าน ท่านบอกพรรษา ๑๐ นี่เป็นพรรษาที่ทุกข์ยากมาก ทุ่มเทมากๆ ก็นี่ไง ก็นี่ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ นี่แหละ เริ่มต้นจากตรงนี้ แล้วเวลาพรรษาที่ ๑๐ ท่านผ่านตรงนี้ แต่ท่านทุ่มเทขนาดนั้น

แล้วย้อนกลับมา ย้อนกลับมาความจริงจังของเรา เราได้ทุ่มเทขนาดนั้นหรือไม่ ถ้าการทุ่มเทขนาดนั้นแล้วสติปัญญาของเรามันได้เห็นตามความเป็นจริงอย่างนั้นหรือไม่ ถ้ามันไม่เห็นตามความเป็นจริง เพราะเราศึกษามาก เราศึกษาธรรมะของครูบาอาจารย์มันมีใช่ไหม เราก็พิจารณา

“ผมเข้าใจเอาเอง แล้วพิจารณาไป ถ้าเห็นขันธ์ ๕ มันจะเกิดผล คือการเข้าไปดับอวิชชา”

เป้าหมายเขาเป็นอย่างนั้นจริงๆ ถ้าเป้าหมายเป็นอย่างนั้นจริงๆ นะ แต่ครูบาอาจารย์ท่านวางไว้หมดนะ ท่านให้เกิดขึ้นกับเราไง ให้เกิดขึ้นกับเรา เกิดขึ้นจากความเป็นจริงของเรา ถ้าเรารู้เราเห็นของเรา เราเกิดปัญญาของเรา เราพิจารณาของเรา มันก็เป็นของของเรา

ธรรมะเป็นธรรมชาติๆ ก็นี่ไง ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ นี่ตามความเป็นจริงเลย สังโยชน์ ๑๐ ละสังโยชน์ ๓ ตัวเป็นพระโสดาบัน กามราคะปฏิฆะอ่อนลงเป็นพระสกิทาคามี เพราะกามราคะปฏิฆะขาดไปเป็นพระอนาคามี พระอรหันต์ต้องละรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา สังโยชน์อีก ๑๐ ข้อ ถึงจะเป็นพระอรหันต์

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นพระอรหันต์หรือเป็นพระอริยบุคคลท่านคุยกันตรงนี้ ที่ว่าหลวงตาท่านขึ้นไปถามหลวงปู่แหวนก็นี่ คําถามแรกถามเข้าไปเลย ท่านตอบมา พอตอบมา ถ้าคําถามแรกถูก ท่านถามต่อไปเลย อวิชชาอย่างไร ท่านบอก อู๋ย! ไหลมาเป็นนํ้าท่าเลย ถ้ามันเป็นจริง มันเป็นจริงอย่างนี้

ถ้าถามไม่เป็น คนไม่รู้ถามไม่ได้ คนไม่เป็นก็ตอบไม่ได้ คนไม่รู้ถาม เอาอะไรไปถาม เพราะเราไม่รู้นี่ว่าต้นเหตุมันคืออะไร แล้วเหตุผลมันคืออะไร ถามก็นี่ไง นกแก้วนกขุนทองไง อ่านตํารามาแล้วก็มาคุยกัน โม้ โอ๋ย! พูดแจ้วๆ เลย นกแก้วนกขุนทอง มันไม่มีเหตุมีผลหรอก เพราะคนเป็นมันรู้

คนขับรถไม่มีใบขับขี่นะ เจอด่านนี่ โอ้โฮ! มันสั่นเลยแหละ เจอด่านนี่ออกอาการแล้ว ถ้าไม่มีใบขับขี่นะ ถึงมีใบขับขี่ไม่ได้เอาใบขับขี่มา เจอตํารวจมันก็หนาวแล้ว เพราะอะไร เพราะตํารวจเขาต้องขอดูใบขับขี่ ไม่มีใบขับขี่เจอด่านน่ะมันมีอาการ ตํารวจเขาเห็นแล้ว เขารู้ มีพิรุธ แล้วก็จับได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติ เราขับรถได้แต่ไม่มีใบขับขี่ คําว่า “ไม่มีใบขับขี่” นะ มันปลอดภัย มันเข้าออกได้ มันพิจารณาของมันได้ มีความชํานาญของเราได้

นี่ก็เหมือนกัน การพิจารณาว่าขันธ์ ๕ ไม่เที่ยง เป็นทุกข์

มันไม่เที่ยงมันต้องไม่เที่ยงจริงๆ สิ ไอ้นี่เรารู้อยู่ไม่เที่ยงแล้ว ก็เหมือนเรารู้โจทย์หมดแล้ว เราทําให้มันเป็นอย่างนั้น ให้มันเป็นอย่างนั้นมันก็เป็น มันเป็นแล้วมันละกิเลสไหม เพราะเราจะให้มันเป็นอย่างนั้น มันไม่ได้เป็นตามความเป็นจริง เราอยากให้มันเป็นแบบนั้น เพราะเรารู้แล้ว มันต้องตอบว่าเป็นอย่างนั้น แล้วพิจารณาไปมันก็เป็นแบบนั้น เป็นจริงๆ เป็นแล้วก็ว่างด้วย สบายด้วย แต่มันไม่ได้ละกิเลส ไม่ได้ละหรอก

แต่ถ้ามันเป็นจริงของเรา เวลาเป็นจริงของเรานะ โอ้โฮ! มันถึงจิตใต้สํานึก โอ๋ย! มันสะเทือนหัวใจมาก แล้วเวลามันปล่อยวางขึ้นมาคุณค่ามันแตกต่างกัน แล้วเวลาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขาด เวลามันขาดนี่เราไม่รู้ตัวเลยนะ แต่ขาด แล้วเวลาขณะขาดนี่รู้ตัว ขณะขาดนี่ชัดเจนมาก

แต่คําว่า “ไม่รู้ตัว” คือเราไม่รู้ว่ามันจะขาดเมื่อไหร่ ไม่รู้มันจะมาเมื่อไหร่ ไม่รู้เบื้องหน้าความสมดุลมันจะลงตรงไหน อย่างเช่นมันปล่อย มันปล่อยแล้วปล่อยเล่า เวลาปล่อยเราก็รู้ใช่ไหม อย่างพิจารณาหนหนึ่งมันก็ปล่อย ครั้งที่สองก็ปล่อย ครั้งที่สามก็ปล่อย เพราะปล่อยก็รู้ว่าปล่อยไง ก็ปล่อยไง

แต่เวลามันขาด มันไม่ใช่ปล่อย มันขาด ถ้ามันปล่อยกับขาด มันก็เขียนอักษรกันคนละตัว ความหมายก็คนละอย่าง ความรู้สึกก็คนละอย่าง คนละอย่างทั้งนั้นน่ะ

เวลาปล่อยก็คือปล่อย ถ้าปล่อยมันไปเดี๋ยวก็มา เพราะปล่อยมันใช่ไหม ปล่อยสัตว์ไปก็ตามจับมันก็กลับมา เลี้ยงสัตว์ไว้มันเชื่อง ปล่อยมันไปเดี๋ยวมันก็กลับมาหาเจ้าของ อ้าว! ปล่อยไปเดี๋ยวก็มา แต่ถ้าสัตว์มันตายล่ะ ปล่อยไปแล้วหมาคาบไปนี่มันตาย ทําอย่างไร เวลามันตายกับเวลามันปล่อย ปล่อยเดี๋ยวมันก็กลับมานะ เพราะมันมีชีวิตใช่ไหม เดี๋ยวมันก็กลับมา นี่ก็เหมือนกัน พิจารณาไปแล้วมันก็ปล่อย ปล่อยก็ปล่อย เดี๋ยวก็กลับมา

อ้าว! แล้วเวลามันขาด สัตว์เราเลี้ยงนะ แล้วมันตายต่อหน้าเรานี่มันตายจริงๆ มันตาย อารมณ์ของเรา เพราะมันตายแล้วเราเอากลับมาไม่ได้ มันกลับมาไม่ได้หรอก ถ้ามันกลับมาไม่ได้ นี่ขับรถเป็น มีใบขับขี่ด้วย มีใบขับขี่เพราะอะไร เพราะว่ามันชัดๆ อยู่อย่างนี้ ถ้าไม่มีใบขับขี่คือว่าเราทําแล้วต้องทําซํ้าทําซากไง

นี่คําถามไง ทําไมมันเป็นแบบนี้ ทีนี้ปัญหาของผมนะ การเห็นสภาวะ เห็นความขัดข้องใจ มันทําให้ดับไปได้ สภาวะมันโล่งอก

อย่างนี้มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันพิจารณาของมันไป พิจารณาของมันไปซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันจะละเอียดเข้าไปเรื่อยๆ เพราะมันละเอียดเข้าไปเรื่อยๆ นะ พอเดี๋ยวถ้าจิตมันเห็นตามความเป็นจริง โอ้โฮ! มันจับ มันสั่นไหวไปหมด พอมันสั่นไหว พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าอีกๆ มันก็เป็นอย่างนี้ มันก็ปล่อยๆ แต่มันจับได้ ถ้ามันจับได้มันมีเหตุมีผล มันมีเจ้าทุกข์ มันมีเจ้าทุกข์ มันมีการสอบสวน มันมีการกระทํา แล้วถ้ามันเป็นจริงนะ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าเลย นี่ถ้าซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันต้องมีใบขับขี่ ว่าอย่างนั้นเลย พอมีใบขับขี่แล้วเราจะได้เดินทางได้ตลอดเวลา การเดินทาง การเข้าการออก การพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า

ไอ้ที่ว่าที่ใครมาถามว่าปัญหาอย่างนี้ถูกไหม ถูก ถูกทั้งนั้นน่ะ ถูกเพราะอะไร ถูกเพราะมันทําถูก ทํามานี่ถูก แต่มันถึงเป้าหมายไหมล่ะ ถูกแล้วมันมีเหตุมีผลอะไรขึ้นมาบ้างล่ะ ถ้ามันถูกแล้ว มันทําถูกแล้ว ทําถูกแล้วมันถึงต้องถึงเป้าหมายด้วย นี่ทําถูก

ดูสิ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาจากพระไตรปิฎกมันผิดตรงไหน ถูกทั้งนั้นน่ะ แต่ทําแล้วเป็นผลขึ้นมาหรือเปล่าล่ะ ถ้าเป็นผลขึ้นมาก็เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นท่ามกลางหัวใจของเรา เป็นสมบัติของเรา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานนะ “อานนท์ เราเอาของเราไปคนเดียวนะ ของสาธารณะ ของบุคคลอื่น เราไม่ได้เอาไป”

ถ้าเรามีดวงตาเห็นธรรมมันก็เป็นสมบัติของเรา เราก็รู้ของเรา ก็สมบัติของเรา แล้วใครแย่งไม่ได้ด้วย แล้วเป็นความรู้ของเรา ใครจะลอกเลียนแบบอะไรนั่นคือการลอกเลียนแบบ แต่ไม่ใช่ความรู้ ถ้าความรู้ของเราก็ความรู้ของเรา นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นจริงมันก็ต้องเป็นจริงของเรา ถ้าเป็นจริงของเรา

ไอ้ที่ว่านี่มันก็จะเป็นจริงอย่างที่ว่านี่ ขันธ์ ๕ มันเป็นอนิจจังอยู่แล้ว ความรู้สึกนึกคิดเป็นอนิจจังอยู่แล้ว พออนิจจังแล้ว ถ้าสิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นต้องเป็นทุกข์อยู่แล้ว สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นต้องเป็นอนัตตา มันสมบูรณ์ในตัวของมันอยู่แล้ว

แต่เราพิจารณาของเรา เรารู้อย่างนั้นแต่เราไม่ได้เห็นอย่างนั้น เราไม่ได้ชัดเจนอย่างนั้น แต่ถ้ามันชัดเจนอย่างนั้นน่ะมันขาด เพราะมันขาด มันขาดไปแล้วมันถึงเป็นอกุปปธรรม มันถึงสิ่งที่เป็นจริง เพราะมีใบขับขี่ตลอดชีพ ไม่ใช่ตลอดชีพนะ เขายกเว้นเลย ไม่มีการตรวจสอบ มันเป็นจริงของมันทั้งนั้นเลย อันนี้มันเป็นความจริงของมัน

ฉะนั้น เวลาเขาบอกว่าเขาพิจารณาของเขามาแล้ว แล้วพอเขาค้นคว้าของเขาเอง เขาหาทางออกของเขาเอง เขาบอกว่า “ผมเคยได้ฟังหลวงพ่อบอกว่าให้พุทโธยํ้าลงไป ผมก็ทําแล้ว มันก็ได้แค่ความว่างสบาย ติดเพลิน แล้วอามิสสัญญาก็เกิดกลายเป็นวิจิกิจฉา เลยต้องเขียนมาถาม”

เวลาทําเสร็จแล้ว สิ่งที่ทําไปแล้วมันก็เป็นอดีตไปแล้ว ทีนี้เวลาปฏิบัติ ปฏิบัติมันเป็นปัจจุบัน ปัจจุบันเราก็ทําความสงบของใจเข้ามา แล้วถ้าจับได้เราก็รื้อค้นไป พอรื้อค้น มันปล่อย ปล่อยมันก็มีความสุข ความสุขเดี๋ยวเราก็จับต่อเนื่องไป มันต้องขยันหมั่นเพียรไง ไม่ใช่ปล่อยแล้วก็นอนสบายๆ ไม่ใช่ เขาต่อเนื่องตลอด

เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติ ๒๔ ชั่วโมง แล้วปล่อยแล้วปล่อยเล่า พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ แล้วอย่างที่เวลาหลวงตาท่านจะประสบความสําเร็จนะ หลวงตาท่านพิจารณาเวทนาไง ท่านบอกว่านั่งตลอดรุ่งนั่นแหละ เวลา ๓-๔ ชั่วโมง หลานเวทนามันมา พอสัก ๖-๗ ชั่วโมง ลูกเวทนามันมา ถ้ามันมากขึ้นไป เดี๋ยวพ่อมันมา เดี๋ยวปู่มันมา แล้วเวลามันมานี่มันแรงขึ้นเรื่อยๆ เวทนามันแรงขึ้นเรื่อยๆ

เริ่มต้นเวทนามา เราพิจารณามันได้มันก็ปล่อยวางได้ พอปล่อยวาง พอมันนั่งต่อไป เวทนาทีนี้มันยิ่งซับซ้อนขึ้นไป มันทุกข์ทรมานมาก แต่พิจารณาซํ้าเข้าไปอีกมันก็ปล่อย มันปล่อยอีก ปล่อยก็อย่างนี้ ปล่อยก็แบบผู้ถามนี่ มันก็มีความสุขไง ความสุข เพราะนั่งต่อเนื่องไป นั่งตลอดรุ่ง ๑๒ ชั่วโมง ๑๒ ชั่วโมง พอ ๘ ชั่วโมง ๙ ชั่วโมงขึ้นไป เวลามันเจ็บปวดขึ้นมาอีก เวทนา เห็นไหม ปล่อยแล้วมันก็ยังมาอีก ปล่อยแล้วก็ยังมาอีก ปล่อยแล้วก็ยังมาอีก เวลาไปถึงปู่มันนะ เราพิจารณาถึงที่สุดแล้วนะ ดับหมด

พอดับหมดไปแล้วท่านถึงบอกว่า เวทนาหน้าไหนมันจะหลอกเราอีกวะ ตั้งแต่ลูกหลานปู่ย่าตายายมันมา เราได้สะสางมันหมดแล้ว แล้วมันจะมีอะไรเหลืออีกไหม มันจะเอาเวทนาหน้าไหนมาหลอกเราอีกวะ เพราะเวทนามันก็เกิดดับ มันจะเอาอะไรมาหลอกเราอีกวะ นี่เวลามันขาด นี่เวทนาไม่ใช่เรา เราไม่ใช่เวทนานะ เดี๋ยวมันจะมีอีก มีอีก ขั้นตอนต่อไปมันก็จะมีของมันอีก เพราะว่ากิเลสมันอาศัยขันธ์ ๕ อาศัยจิตเราอยู่ เป็นนามธรรมทั้งนั้นน่ะ นี่เวลามันเป็นจริง มันเป็นจริงอย่างนั้นไง

ฉะนั้น เขาบอกว่า “หลวงพ่อบอกว่าให้ยํ้าที่พุทโธ ให้ยํ้าที่พุทโธ”

คนเรานะ ถ้ามันทําสิ่งใดแล้วมันแบบว่ามันไม่มีสิ่งใดที่จะจับต้องได้ ก็ให้อยู่กับพุทโธ เห็นไหม อยู่กับพุทโธ ถ้ามันสงบเข้ามา มันละเอียดเข้ามา มันจะเห็นเวทนาอีก มันจะเห็นขันธ์อีก เห็นขันธ์อีกก็จับพิจารณาต่อไป พอถ้าสติปัญญาด้วยกําลังของสมาธิมันดี ปัญญามันดี มันชนะไง ธรรมะมันชนะ ชนะกิเลส กิเลสมันก็ปล่อยวาง ปล่อยวางมันก็ว่างหมด ว่างหมด มันปล่อยวางนี่

เราปล่อยสัตว์เลี้ยงออกไป เดี๋ยวมันก็บินกลับมา เราปล่อย มันว่างหมด ขณะที่เราปล่อยด้วยปัญญา พอมันกลับมา เราพิจารณาซํ้าสิ ซํ้า มันก็ปล่อยอีก พิจารณาซํ้า พิจารณาถึงที่สุด ถึงที่สุด สัตว์เลี้ยงมันตายลง ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา มันต้องขาดออกไป อันนั้นมันจะถึงที่สุด นี่ถ้าถึงที่สุด

มันต้องมีใบขับขี่ เวลาใบขับขี่มันทําได้บ่อยๆ ไง ไอ้นี่ไม่มีใบขับขี่ขับรถได้วนไปวนมาอยู่นี่ มันไม่มีใบขับขี่ ต้องหาใบขับขี่เนาะ ต้องมีความชํานาญ ถ้ามีความชํานาญมันจะทําของมันได้

นี่พูดถึงว่า การภาวนา ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านจะคอยตรวจสอบ ถ้าอยู่กับครูบาอาจารย์นะ อย่างเช่นหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นจะถาม “มหา จิตเป็นอย่างไร” สามวันสี่วันถามแล้ว “มหา จิตเป็นอย่างไร” คือท่านจะถามถึงความดําเนินการ ถามถึงการต่อเนื่อง ถามถึงการปฏิบัติที่มันได้ผลมากขึ้นหรือไม่ ท่านจะถามตลอดนะ

ไม่ใช่ว่าพอถาม เพราะหลวงตาท่านพิจารณาปล่อยหมดแล้ว ท่านถาม “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร พอมันปล่อยแล้วมันเหลืออะไร ปล่อยแล้วทําอย่างไรต่อ ปล่อยแล้วทําอีกหรือเปล่า”

โธ่! มันต้องมีใบขับขี่ แล้วครูบาอาจารย์ก็เหมือนด่านตรวจน่ะ มันจะมีของมันไง นี่มันเป็นอย่างนี้ ไม่ใช่ปล่อยแล้วเลินเล่อ ปล่อยแล้วก็แล้วกัน เดี๋ยวก็ทําใหม่

“หลวงพ่อบอกให้ยํ้าพุทโธลงไป”

คําว่า “ยํ้าพุทโธลงไป” คือรักษาไม่ให้เสื่อม ถ้าพอเวลามันปล่อยแล้ว จิตมันปล่อยแล้ว ตัวมันจะทรงตัวอย่างไร ถ้ามันทรงตัวไม่ได้ ต้องอยู่กับคําบริกรรม คือจิตมันต้องอาศัยอะไรเกาะไว้ ให้มันเกาะพุทโธไว้ ถ้ามันสงบลง สงบลงจนละเอียดขึ้นมา พอมันออกมาแล้วนึกพุทโธต่อไป นึกพุทโธต่อไป แล้วถ้าจิตมันดีมันก็จะไปเห็นขันธ์ ๕ อีกน่ะ ถ้าเห็นขันธ์ ๕ มันมีอยู่แล้ว ลึกๆ ในหัวใจมันมีความรู้สึกอยู่ ถ้ามันมีความรู้สึกอยู่ จับตรงนั้นน่ะ

ไอ้นี่ส่วนใหญ่แล้วพอมันปล่อยแล้วนะ ไม่มี ไอ้ความคิดของเราพยายามจะบอกว่าไม่มี คือทุกคนอยากจะประสบความสําเร็จ ทุกคนอยากจะถึงเป้าหมาย แต่มันไม่ถึงเพราะมีกิเลสกั้นอยู่ ทุกคนคิดอย่างนั้น แต่มันมีกิเลสกั้นอยู่ แต่ทําเป็นมองไม่เห็น

แต่ถ้าคนที่มีวาสนาบารมีเขาพยายามค้นคว้าของเขา มันจะอยู่อย่างไร เขาจะหาของเขา เพราะเขาต้องการความสะอาดบริสุทธิ์ เขาต้องการตรวจสอบใจของเขา ถ้าคนจริงเขาจะตรวจสอบตลอด

มันมี มันมีคืออะไร คือ เอ๊ะ! เอ๊ะ! นั่นแหละตัวมันชัดๆ เลย เอ๊ะ! คือสงสัย มันยังมีความสงสัย มีความระแวง มันไม่สะอาดบริสุทธิ์ แต่ถ้ามันขาดนะ อย่างไรก็ไม่มี ไม่มีคือไม่มี แต่มีแล้วพยายามคิดว่าไม่มี นี่มี มันมีแต่มันคิดว่าไม่มี มี นี่มันพิจารณาอย่างนั้นนะ

ทีนี้ถ้ามันมีอย่างนั้น คําว่า “มี” นะ กิเลสมันปิดกั้นอยู่ ปิดกั้นอยู่ก็ต้องพุทโธต่อเนื่องๆ ที่เรายํ้าพุทโธเพราะเป็นคําสั่งคําสอนของหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านสั่งหลวงตาไว้ หลวงตาท่านเทศน์ประจํา แล้วเราก็จําต่อ “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ไม่เสีย”

ถ้าปล่อยนะ พอจิตมันเริ่มลังเลสงสัย พอมันบอกมันยํ้าไปแล้ว พอมันว่างๆ ไปแล้วมันก็เกิดเป็นอามิสสัญญา สุดท้ายมันก็เป็นวิจิกิจฉา

นี่มันไปแล้ว มันไปเรื่อยเลย เพราะมันเบื่อ ทําแล้วทําเล่าๆ มันไม่มีวาสนา แต่ถ้าคนที่เขามีวาสนานะ ทําแล้วมันแจ่มแจ้งมันชัดเจน มันรื่นเริง มันอยากทํา มันไล่เข้าไป มันหาเข้าไป มันทําต่อเนื่อง นี่ถ้าคนมีวาสนานะ มันไม่เป็นอามิสหรอก มันไม่เป็นวิจิกิจฉาหรอก เป็นวิจิกิจฉาเพราะอะไร เพราะว่าปล่อยมันไง แล้วก็นอนจมอยู่กับมันไง พอนอนจมอยู่กับมัน มันก็กลายเป็นความสงสัยไง มันก็จะพอกพูนไง มันก็เป็นดินพอกหางหมูไง แล้วมันก็ทํา “โอ๋ย! ภาวนาแล้วเป็นอย่างนี้” นี่พูดถึงคนมีวาสนาไม่มีวาสนานะ ถ้ามีวาสนาเขาจะต่อเนื่องไป

“๒. คําว่า “นํ้านิ่งแต่ไหล” คือความสงบเฝ้าดูจิตมันปรุงใช่ไหม”

นํ้านิ่งแต่ไหล หมายความว่า จิตที่มันสงบมันมีกําลังของมัน ธรรมดาคําว่า “จิตสงบ” คือสมาธิ คือมันนิ่งๆ แต่ความจริงคือนํ้านิ่งแต่ไหล นํ้ามันนิ่ง มันไม่เหมือนกับคลื่นลม คลื่นลมมันพัด มันเกิดคลื่นลมขึ้นมามันทําลายไปหมดน่ะ คืออารมณ์ความรู้สึกของเรามันมีคลื่นมีลมมีความรู้สึกมันกระทบกระเทือนกันทั้งนั้นน่ะ

แต่เวลาเราทําพุทโธๆ จนจิตมันสงบ สงบนี่คือนํ้านิ่ง นํ้านิ่งแต่ไหล นํ้านิ่งแต่มันมีพลังของมันน่ะ ถ้านํ้านิ่งไม่ไหลคือนอนหลับ คือตกภวังค์ นํ้านิ่ง นํ้านิ่งไม่ไหลมันก็จะเป็นนํ้าเน่าไง

นํ้านิ่ง แต่มันเคลื่อนไหวตลอด มีพลังมาก นี่คือสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิ จิตตั้งมั่น จิตที่มีกําลัง จิตที่มีกําลังนะ เพียงแต่คนใช้มันไม่เป็น คนใช้ไม่เป็นคือไม่พามันออกทํางาน ไม่พามันออกค้นคว้า กําลังมันมีอยู่แล้ว แต่ใช้ไม่เป็น

เวลามันไม่มีกําลังก็อยากจะมี พอมีแล้วก็ไม่รู้ว่ามันเป็นกําลังอีกนะ มันเป็นนํ้าเน่า มันจะนิ่งแล้วก็เน่าไปเลย นั่นน่ะมันจะนอนหลับ แล้วมันก็จะฟอนเฟะไปเลย แต่ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ นํ้านิ่ง แต่มันเคลื่อนไหวตลอด มีกําลัง มีออกซิเจนพร้อม มีสิ่งมีชีวิตพร้อมหมดเลย แต่ไม่รู้จักใช้ ใช้ไม่เป็น

ถ้าใช้เป็น พาออกวิปัสสนา นั่นน่ะนํ้านิ่งแต่ไหล นํ้านิ่งแต่ไหลคือสัมมาสมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ นี่มันมีสมาธิของมัน แล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา นํ้านิ่งแต่ไหลคือสมาธิที่มีกําลัง สมาธิเป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิคือมีสติ มีสติเป็นผู้บริหารผู้จัดการ เป็นเจ้าของไง

อ้าว! จิตมันเป็นเอกัคคตารมณ์ จิตมันตั้งมั่น จิตเป็นหนึ่ง แล้วมันมีเจ้าของได้อย่างไร

ก็สติไง ก็มีสติ มันพร้อมของมันไง นี่ไง นํ้านิ่งแต่ไหล ถ้าไม่เคยเป็นมันก็ไม่รู้จัก แล้วก็อธิบายไม่เป็นเพราะไม่เคยเห็น ไม่รู้ถึงคุณภาพของมัน แต่ถ้ารู้ถึงคุณภาพของมันนะ นํ้านิ่งแต่ไหลคือสัมมาสมาธิ ถ้ามันออกฝึกใช้ปัญญามันจะเป็นประโยชน์กับมัน ฝึกหัดอย่างนี้ นี่พูดถึงว่า เวลาจะฝึกหัดเนาะ

ฉะนั้น สิ่งที่ทํามามันอยู่ที่วาสนานะ ถ้าวาสนาของคนมันมีสติมีปัญญา ฝึกหัดของเราไป เพราะประสบการณ์การปฏิบัติ เราขับรถมีใบขับขี่ เราจะไปไหน ไปธุระที่ไหนก็แล้วแต่ เราจะไปจอดรถที่ห้ามจอด ห้ามจอด เราก็ไม่จอด เราไปจอดที่จอดรถ เราไปจอดทําตามกฎระเบียบของกฎจราจร เราไปไหนเราก็สะดวกสบาย แล้วเราก็ไปได้ตลอดเวลา เราจะไปก็ได้ จะกลับก็ได้ จะพิจารณาก็ได้ จะทําอย่างไรก็ได้ เห็นไหม มีใบขับขี่ เราจะบอกว่า ต้องฝึกหัด ต้องมีการกระทําตลอด

รถก็จอดไว้บ้าน แล้วก็เดินเข้าป่าไป แล้วก็คิดว่าเราทําอะไรเรียบร้อยหมด ไม่ใช่ รถก็จอดอยู่บ้าน รถคือจิตของเราไง อยู่ที่บ้าน แล้วไอ้เข้าป่าไปก็คิดไปร้อยแปดพันเก้า ไม่มีประโยชน์อะไรเลย

แต่ถ้ามีความชํานาญ เราเป็นผู้ขับ รถก็อยู่กับเรา ใบขับขี่ก็พร้อม ฝึกหัดของเรา ดูแลจิตใจของเรา มันจะพัฒนาของเราไปอย่างนี้ มันถึงจะเป็นไปได้ ไม่อย่างนั้นไม่เป็นไปได้ เพราะคําถามมันฟ้องหมด คําถามก็ฟ้องอยู่แล้ว เพราะอะไร เพราะว่าเขาบอกว่า “ถ้าจิตเห็นว่ามันไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ถ้าการลงใจอย่างนี้ก็จะเกิด”

คําว่า “ก็จะเกิด” มันจะเกิดเองหรือ “ก็จะเกิด” คือความมีปัญญา มันไม่ใช่ก็จะเกิด มันมีสติสัมปชัญญะ นํ้านิ่งแต่ไหลแล้วพามันทํา มันเห็นชัดเจน คือเราเป็นคนทํา เราเป็นคนเห็น เราเป็นคนชัดเจนหมด มันเป็นปัจจัตตัง มันจะเกิดอะไร มันเกิด

นี่ไง เวลาเกิดแล้วถึงบอก เกิดแล้วยังไม่รู้ แล้วไม่รู้ว่าคืออะไรด้วย แต่ครั้งที่สองจะดีขึ้น ครั้งที่สามจะชัดเจนขึ้น แต่นี้คนไม่มีวาสนามันได้ครั้งเดียว มันไม่มีครั้งที่สอง ครั้งที่สองนี่ทําแสนยากเลย ถ้าคนมีความชํานาญมันจะมีครั้งที่สองครั้งที่สาม เพราะครูบาอาจารย์ท่านทํากันมาอย่างนี้ เว้นไว้แต่ขิปปาภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย คือปฏิบัติทีเดียวแล้วสําเร็จไปเลย มี แต่น้อยมาก แต่ครูบาอาจารย์ของเรามันต้องมีชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าการออก ชํานาญในการวิปัสสนา ชํานาญในการบํารุงรักษา แล้วชํานาญจนถึงที่สุด กุปปธรรม อกุปปธรรม

จากกุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นี่กุปปธรรม กุปปธรรมคือสภาวะที่มันเป็นอนัตตา สภาวะที่มันพัฒนา พอมันถึงที่สุดแล้วมันจะไปพัฒนาอะไร มันจบแล้วก็เป็นอกุปปธรรม อฐานะที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลง จากกุปปธรรมเป็นอกุปปธรรม ชัดเจนมาก แล้วเหตุผลมันสมบูรณ์ทั้งชื่อ ทั้งข้อเท็จจริง ทั้งการกระทํา ทั้งปัจจัตตังที่รู้ขึ้นมา โอ้โฮ! ร้อยแปด ชัดๆ จบ

ถาม : เรื่อง “ไม่ใช่คําถามค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ไม่มีคําถามค่ะ แต่ลูกเป็นคนช้า จึงใช้เวลานานมากกว่าจะตั้งสติระลึกได้ว่า ชีวิตของลูกรวมถึงครอบครัวที่ผ่านมาราบรื่นขึ้นมากด้วยเพราะบารมีความเมตตาของหลวงพ่อที่แผ่มาให้สัตว์โลกผู้ยากไร้โดยตลอดอย่างทั่วถึงทุกชนชั้น เพิ่งมีสติระลึกได้ เมื่อนึกได้จึงต้องรีบกราบขอบพระคุณระลึกถึงบุญคุณของหลวงพ่อ เมื่อชีวิตสบายขึ้น กิเลสก็พอกพูนมากขึ้นตามลําดับ ต้องใช้ความพยายามอย่างมากในการกําจัดกิเลส การฟังจากเว็บไซต์หลวงพ่อทําให้ช่วยขัดเกลาจิตใจได้และทําให้เข้าใจแนวทางการปฏิบัติมากขึ้น ขอบพระคุณค่ะที่มีเมตตาต่อลูกและครอบครัวมาโดยตลอด ทั้งๆ ที่ไม่ค่อยได้ไปวัดเท่าไร

ตอบ : นี่เขาเขียนมานะ นานๆ จะเจอคนยกตูดสักที นานๆ จะเจอสักทีเนาะ

ถ้ามันเป็นประโยชน์นะ มันเป็นประโยชน์ เห็นไหม พูดถึงโดยข้อเท็จจริงนะ เวลาหลวงตา เวลาครูบาอาจารย์ของเรา หลวงตาท่านมาสวนแสงธรรม ท่านมาเยี่ยมลูกศิษย์ ท่านบอกว่า “ไปเอาหัวใจเขา ไปเอาหัวใจเขา” คือไปแล้วมันแช่มชื่นมันแจ่มใส ไปแล้วแบบว่ามันอบอุ่น ท่านไปเอาหัวใจของคนไง

นี่ก็เหมือนกัน เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม แสดงธัมมจักฯ ไป พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม สัจธรรมๆ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธ พระพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม พระอัญญาโกณฑัญญะก็มีดวงตาเห็นธรรม สัจธรรมอันนั้นมันมีคุณค่าๆ ศาสนาพุทธ “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” แต่สัจธรรมอันนี้มันอยู่ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันอยู่ในใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ ครูบาอาจารย์ของเราถ้าจิตใจที่เป็นธรรมๆ แล้ว สัจธรรมมันมีคุณค่าเหนือ ๓ โลกธาตุ

ทีนี้สัจธรรมนี้มีคุณค่า ที่หลวงตาท่านไปเอาหัวใจของคนๆ ก็ต้องการให้ใจมันได้สัมผัสธรรมๆ ถ้ามีความสัมผัสธรรมแล้ว โอ๋ย! อะไรบ้างมันจะมีคุณค่าไปกว่านี้ อะไรบ้างในโลกนี้มันจะมีคุณค่าไปกว่าสัจธรรมอันนี้

ที่โลกเขาบอกเขามีธรรมๆ กันแล้วแสวงหาเงินแสวงหาทอง แสวงหาลาภสักการะ เราเห็นแล้วมันแปลกใจ ไหนว่ามึงมีธรรมไง ถ้ามีธรรม ธรรมมันเหนือโลก เหนือ ๓ โลกธาตุ มันเหนือทุกอย่าง แล้วอะไรมันจะมีคุณค่าไปกว่าธรรมไง

นี่ก็เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ที่ท่านได้สัมผัสธรรม ท่านมีคุณธรรมในหัวใจ ธรรมะจะคุ้มครองๆ ไง ถ้าธรรมะคุ้มครองก็เพื่อหัวใจของชาวพุทธไง ถ้าหัวใจของชาวพุทธนะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้เข้าไปในใจของสัตว์โลก แล้วหลวงตาท่านก็พูดด้วยว่า สิ่งที่สัมผัสธรรมได้ไม่มีอะไรนอกจากหัวใจของคนๆ หัวใจของคนมันสัมผัส นี่ข้อเท็จจริงไง สัมผัสสุข สัมผัสทุกข์ สัมผัสสัจธรรม สัมผัสความเป็นจริงไง นี่ใจมันสัมผัสไง เวลาทุกข์ จิตใจเราทุกข์มาก เวลามันจะมีความสุข หัวใจของเราสุขมาก หัวใจนี้มีคุณค่ามาก

ฉะนั้น ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าสู่หัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมเข้าสู่หัวใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ

มนุษย์เรา ชาวพุทธเรา ชาวพุทธเราสิ่งที่มีชีวิตอยู่เพราะมันยังมีหัวใจๆ สิ่งนี้มันสัมผัสธรรมได้ๆ ธรรมะถ้ามันมีอยู่จริง ธรรมะมันควรเป็นที่พึ่งอาศัยของหัวใจไง นี่ไง ธรรมะจะคุ้มครองไง ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

แต่ของเรา เราเป็นชาวพุทธแล้วเราระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึก ถ้าเราระลึกถึงคุณธรรม ระลึกถึงสัจธรรม มันก็นึกนะ

แต่นี่ทางโลกเขาจะนึกว่ารวยๆๆ เขาอยากสัมผัสธรรม แต่เขาบอกรวย...ไอ้นั่นมันกระดาษ เอ็งอยากได้สัมผัสธรรม แต่พยายามนึกถึงกระดาษแล้วมันจะเข้าถึงธรรมได้อย่างไรล่ะ

ถ้าเข้าถึงธรรมได้ ความสุขความทุกข์ ความดีงามนี่ไง ความดีความงามของเรานี่แหละ การกระทําของเราสิ่งนี้มันเป็นความสัมผัสธรรม ถ้ามันสัมผัสธรรมได้อย่างนี้ มันก็เข้าคําถาม ไม่ใช่คําถาม เขาบอกไม่มีคําถาม

ถ้ามันสัมผัสธรรมได้มันก็จะเกิดความราบรื่น ในครอบครัวถ้ามีคุณธรรมต่อกันนะ ธรรมน่ะ มันมีสติปัญญาไง คําว่า “ธรรม” นะ หนึ่ง มีความกตัญญู ระลึกถึงบุญถึงคุณ

คนอยู่ด้วยกัน เห็นไหม ทุกดวงใจเกลียดความทุกข์ ปรารถนาความสุข เขาก็อยากมีความสุขแบบเรา เราจะไปพูดจากระทบกระเทือนเขาทําไม เขาก็ปรารถนาความดีทุกคน ทุกคนปรารถนาความดีทั้งนั้นน่ะ เขาอาจจะพลั้งเผลอบ้างอะไรบ้าง ถ้ามันมีความกระทบกระเทือนกัน คนที่มีธรรมเขาก็ให้อภัยต่อกันนะ ราบรื่นไหม

ในบ้านในครอบครัวจะราบรื่นเพราะทุกดวงใจมีคุณธรรมนะ ไม่กระทบกระเทือนกัน ไม่ทําให้บาดหมางกัน ถึงบาดหมางกันก็ให้เป็นความดีซะ มีอะไรที่เขาทําด้วยความผิดพลาด เขาก็ให้อภัยต่อกัน นี่ไง ครอบครัวก็ราบรื่น มันมีราบรื่น ชีวิตดีขึ้น

ทีนี้พอกิเลสมันพอกพูนขึ้น กิเลสพอกพูนขึ้นก็ต้องนี่แหละ เพราะธรรมดากิเลสมันจะพอกพูนขึ้นๆ เราก็รักษาของเรา ตั้งสติของเรา ฝึกหัดปฏิบัติของเราให้มันเบาบางลง ถ้าเบาบางลงแล้วนะ มันก็จะมีความสุขแบบทางโลกๆ

ความสุขในครอบครัวนะ กามคุณไง กามคุณ ๕ กามคุณ ๕ เวลาปฏิบัติ กามคุณน่ะนะ มันเป็นกามโทษของผู้ที่ปฏิบัติ เพราะอะไร เพราะมันวัตถุกาม สิ่งที่เราแสวงหานี่เป็นวัตถุกาม คือความปรารถนาเป็นกามในวัตถุนั้น นี่กามกิเลส ไอ้เรื่องกาม กามฉันทะ แต่ถ้าเป็นทางโลก กามคุณ เขาว่าเป็นคุณ นี่แสวงหากันเป็นคุณ เป็นคุณเพราะอะไร เป็นคุณเพราะใช้จ่ายไง เป็นคุณเพราะเอามาดํารงชีวิตไง เป็นคุณไง มีลูกมีหลานขึ้นมานี่เป็นคุณไง ครอบครัวมั่นคง กามคุณ ๕ แต่ถ้าปฏิบัติแล้วเป็นโทษทั้งหมด ถ้าเป็นโทษทั้งหมด สิ่งที่เป็นโทษทั้งหมด เรามีสติปัญญาแล้วฝึกหัดของเรามันก็จะเป็นประโยชน์กับเรา ฉะนั้น ถ้ามันพัฒนาขึ้นมันดีขึ้นมันก็จะเป็นประโยชน์ขึ้น

นี่พูดถึงว่าเขาระลึกได้ แต่เขาว่าระลึกได้ก็รีบเขียนมาบอกไง ไอ้เราก็ แหม! นานๆ เจอลูกยอเข้าไปที มันจะลอยเลยนะมึง ลูกยอนี่หายาก มีแต่ก้อนหิน ก้อนหินนี่เจอบ่อยมาก ไอ้ลูกยอนานๆ เจอทีหนึ่งเนาะ เอวัง