คํานํา

ธรรมะอยู่ที่ใจ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ท่านให้ศึกษาที่ใจ โดยปฏิบัติตามความเป็นจริง ตามหลักสมถ - วิปัสสนากรรมฐาน

ปัญหาธรรมะ ท่านได้เมตตาตอบที่เป็นประโยชน์อย่างผู้รู้จริงไว้มากมาย ปัญหาครอบครัว พระวินัย พระชักสื่อให้ครองคู่หรือหย่ากันไม่ได้ แต่แสดงธรรมแก้ทุกข์ของครอบครัวได้ ปัญหาการสมาทานศีล ให้ถือโดยวิรัติเอา หากเป็นพิธีกรรมให้มีการขอศีล ปัญหาพระอรหันต์สุกขวิปัสสโก ศึกษาปริยัติแล้วไม่หายสงสัย ต้องศึกษาที่ใจ ค้นหาที่ใจ อ่านใจตนด้วยภาคปฏิบัติจึงหายสงสัย เพราะจิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจอันมีหนึ่งเดียว ผลเมื่อถึงที่สุดต้องเหมือนกัน ดังเทศน์หลวงปู่มั่น “พระอรหันต์มีประเภทเดียว คือ ประเภทสิ้นกิเลส”

ปัญหาภาวนาพุทโธแล้วอวัยวะขยายใหญ่ขึ้นเป็นอาการปีติ ซึ่งเกิดขึ้นได้กับทุกคน ปัญหานอนฟังธรรม ส่วนใหญ่ฟังแล้วหลับเป็นความประมาท ครูบาอาจารย์จึงห้าม ให้ฟังด้วยความเคารพธรรม เคารพตน ปัญหาแนวปฏิบัติ “จิตสงบ” “จิตเป็นสมาธิ” “จิตรวม” ปัญหาการอ่านหรือเขียนหนังสือเป็นสมาธิได้หรือไม่ ปฏิบัติถูกต้องหรือไม่ ท่านตอบไว้ละเอียดชัดเจน เข้าใจง่าย ซึ่งล้วนมาจากการปฏิบัติ ในการศึกษาธรรม “นั่นชื่อ” หากปฏิบัติจึงเป็น “ความจริง” เมื่อปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมเกิดสัจธรรม เป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺฐิโก ในใจผู้ปฏิบัติ

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
ตุลาคม ๒๕๖๖

ถ้าในครอบครัวใดก็แล้วแต่ เวลามันจะทุกข์จะยาก
เขามีครูบาอาจารย์ เขาก็จะไปปรับทุกข์
พอไปปรับทุกข์นะ
ครูบาอาจารย์ท่านก็คอยบอกคอยชี้คอยแนะ
ชี้แนะให้มีความสุข ไม่ใช่ไปสร้างปัญหาให้เพิ่มขึ้น

๑

ชักสื่อ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๗ สิงหาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สงสัยเรื่องชักนําคู่ครองให้เลิกกันครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ขอความเห็นเกี่ยวกับเรื่องกิจของสงฆ์ในการชักหรือแยกคู่ครองของชายหญิงว่าสามารถทําได้หรือเปล่าครับ หากว่าสามีภรรยาจดทะเบียนสมรสอยู่กันมา แล้วสามีไปมีกิ๊กถึงขั้นมีลูก ซึ่งภรรยาก็ไม่ค่อยพอใจนัก แต่สามีก็ยังอาศัยอยู่กับภรรยา แต่ส่งเสียกิ๊กกับลูก ซึ่งภรรยาหลวงก็เป็นศิษย์ของพระองค์หนึ่ง พระก็หวังดีว่าไม่อยากให้ลูกศิษย์ซึ่งก็คือภรรยาคนนี้อมทุกข์ พระก็ได้บอกภรรยาให้เรียกสามีให้มาคุยกับพระ แล้วพระก็พูดถึงบาปกรรมว่าการมีคู่ครองหลายคนจะเป็นกรรมหนัก และภรรยาคนนี้ก็ต้องรับกรรมหนักด้วยเช่นกัน เพราะว่าสามีไปมีลูกกับคนอื่น ทําให้สถานะความเป็นเจ้าของของสามีคนนี้ก็คือกิ๊กไปแล้วเพราะมีลูกกัน ภรรยาจะต้องผิดศีลข้อ ๓ ไปตลอดชีวิตถ้ายังอยู่กันอย่างนี้

และพระก็กล่าววาจากับสามีว่า “ให้ปล่อยภรรยาไปเถอะ” สามีเกิดความกลัวว่ากรรมจะตกอยู่กับทั้งตนและภรรยา ผิดศีลข้อ ๓ ทั้งคู่เวลาที่อยู่ด้วยกันตามที่พระบอก ก็จึงทําตามคําบอกของพระแล้ว โดยการเลิกกับภรรยาไป ซึ่งภรรยาก็ยอมเลิกเพราะกลัวผิดศีลข้อ ๓ เช่นกัน

อยากสอบถามว่า กรณีนี้ถือว่าพระต้องอาบัติหรือเปล่าครับ เพราะเห็นในพระไตรปิฎกไม่ได้พูดถึงกรณีนี้ไว้ ขอหลวงพ่อเมตตาช่วยบอกด้วย

ตอบ : ในพระไตรปิฎกมันมีกรณีถึงการชักสื่อ ชักสื่อให้เขาแต่งงานกันหรือทําให้ครอบครัวเขาแตกแยกกัน การชักสื่อนะ ถ้ามันมีการสวดหรือเปล่าไม่รู้ มันเป็นสังฆาทิเสส

การชักสื่อ เพราะสมัยโบราณมันมีไง ในพระไตรปิฎกมันมีพระอุทายีหรืออย่างไรนี่แหละ พ่อผู้หญิงก็เขียนจดหมายฝากพระให้ไปถึงพ่อผู้ชาย พ่อผู้ชายก็เขียนจดหมายฝากพระมาถึงพ่อผู้หญิง พระก็ถือสาส์นไปถือสาส์นมา เขาก็ได้แต่งงานกันไง ชาวบ้านเขาติเตียน

นี่อยู่ในพระไตรปิฎกเริ่มต้นมาอย่างนี้ เริ่มต้นมาตั้งแต่การชักสื่อ ชักสื่อให้เขา เหมือนกับเป็นนายหน้า นายหน้าหาคู่ครองน่ะ ครอบครัวนี้อยากได้ลูกสาวบ้านนั้น ครอบครัวนั้นอยากได้ผู้ชายบ้านนั้น แล้วพูดกันไม่ได้ก็อาศัยพระ อาศัยพระไปพูดให้ นี่มันเป็นสังฆาทิเสส นี่การชักสื่อ นี่อยู่ในพระไตรปิฎกไง

แต่การทําให้คู่ครองแตกแยกมันก็เข้าข่าย ไอ้พูดถึงเวลาคําว่า “อาบัติของการชักสื่อ” ถ้าชักสื่อ มันไม่ควรชักสื่อ มันไม่ควรให้เป็นอย่างนั้น

แต่ถ้าเป็นว่าเขาชอบพอกันเองโดยธรรมชาติของเขา เขาชอบพอกันเอง เขาชอบพอกันเอง อย่างว่ามันกรรมของสัตว์ ถ้ากรรมของสัตว์ ชุมชนไหนเขาไปเห็นกัน เขาไปรู้จักกัน ไอ้นั่นมันเรื่องส่วนตัวของเขา ไอ้นี่เรื่องพระมันแยกตัวออกมาต่างหากไง

สิ่งที่เวลามีแล้ว ส่วนใหญ่แล้วเขาก็คิดว่า ถ้าได้ลูกศิษย์พระมันจะดี พระคงจะอบรมให้เป็นคนดีไง อยากได้คนดีทั้งนั้นน่ะ อยากได้ลูกศิษย์พระ ถ้าได้ลูกศิษย์พระนั่นอีกเรื่องหนึ่งใช่ไหม ถ้าอยากได้ลูกศิษย์พระนั่นเรื่องของเขา แต่ตัวพระเองๆ มันต้องแยกเป็นสองประเด็นไง ประเด็นหนึ่งคือประเด็นของคฤหัสถ์เขา คฤหัสถ์เขามันเป็นเหตุของเขา เป็นเรื่องของเขา

ถ้าเรื่องของพระๆ ดูสิ คําว่า “ความเป็นพระ” ความเป็นพระคือไม่ใช่คฤหัสถ์ เราจะไม่ดํารงชีพแบบคฤหัสถ์ เราจะไม่ดํารงชีพแบบคฤหัสถ์ ถ้าเราจะดํารงตนแบบพระ ถ้าเป็นพระ เราจะทําเรื่องอย่างนี้ไม่ได้ ทําเรื่องอย่างนี้ไม่ได้หรอก

เว้นไว้แต่เวลาคู่ครองของเขา อย่างเรารับรู้เรื่องเยอะ รับรู้เรื่องเยอะ หมายความว่า ทั้งฝ่ายสามีมีทุกข์ก็มาปรึกษา ทั้งฝ่ายภรรยามีทุกข์ก็มาปรึกษา ไอ้นี่คือแสดงธรรม แสดงธรรมคือจะปลดทุกข์ ปลดทุกข์จากใจของเขา แล้วถ้าใจของเขาพ้นจากทุกข์ ใจของเขาเบาบางลงแล้ว ในครอบครัวเขามันก็เบาบางลงทั้งนั้นน่ะ

แล้วในครอบครัวทุกครอบครัวมันก็มีปัญหา ถ้าเขามาปรึกษาเรื่องทุกข์ใช่ไหม มาปรึกษาเรื่องธรรมะ ต้องพูดอย่างนี้ชัดๆ ถ้าเขามาปรึกษาธรรมะ ไม่ใช่ปรึกษาเรื่องหาเนื้อคู่ ถ้าเขาปรึกษาเรื่องเนื้อคู่อีกเรื่องหนึ่ง ถ้าเขาปรึกษาเรื่องธรรมะ เราแสดงธรรมๆ ถ้าอย่างนี้มันไม่เข้าข่ายไง

แต่ถ้ามันเข้าข่าย แล้วกรณีอย่างที่ว่า สิ่งนี้มันเป็นกิจของสงฆ์หรือไม่ คําว่า “เป็นกิจของสงฆ์หรือไม่” เพราะอะไร เพราะเขาเรียกมาพูดไง เขาเรียกมาพูดแล้วบอกให้ปล่อยไปเถอะ อะไรเถอะ

โอ้โฮ! นี่ไปบงการชีวิตเขาเลยหรือ ไปบงการชีวิตเขาเลยหรือ ชีวิตของเขาๆ เพียงแต่พระแสดงธรรมๆ เราพยายามดึงให้เขาสูงขึ้นต่างหาก ให้จิตใจเขาสูงขึ้นๆ พอจิตใจเขาสูงขึ้นนะ

ดูสิ ถ้าพูดถึงจิตใจที่สูงส่ง พระกัสสปะ พระกัสสปะก็ปรารถนาอยากจะบวชตั้งแต่ต้น มีลูกชายคนเดียว แล้วภรรยาก็เป็นลูกสาวคนเดียวเหมือนกัน ปรารถนาอยากจะบวชเหมือนกัน แล้วพอปรารถนาจะบวชขึ้นมา พ่อแม่ก็อยากให้ลูกทั้งสองฝ่ายมีเรือน ก็บังเอิญสองตระกูลนี้เขามาดองกัน

พอดองกัน พระกัสสปะกับภรรยาอธิษฐานร่วมกันว่าเราจะอยู่กันโดยครองคู่โดยชื่อเสียง แต่ว่าโดยความเป็นจริงเราอยู่พรหมจรรย์ แล้วอธิษฐานไว้ไง ก็รอจนพ่อแม่สองฝ่ายเสียชีวิตทั้งคู่ แจกสมบัติทั้งหมดเลย แล้วพระกัสสปะก็ออกบวช

พระกัสสปะในพระไตรปิฎกเรานี่ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามพระกัสสปะไง “กัสสปะเอย เธอก็อายุเท่าเรา...” คืออายุ ๘๐ เท่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “...เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน ทําไมเธอต้องถือธุดงค์”

ถือธุดงค์นะ แล้วไปเก็บผ้าบังสุกุลมาปะสังฆาฏิ ๗ ชั้น แล้วมันหนาไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขอแลกเลย ก็มีองค์เดียวที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขอแลก ขอแลกผ้าสังฆาฏิของพระกัสสปะเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาของท่านแลกกับพระกัสสปะ

นี่มันมีมาตั้งแต่ต้น อํานาจวาสนาบารมีโดยตระกูลทั้งสองตระกูลก็อยากจะมั่นคงใช่ไหม นี่ก็มาแต่งงานกัน แต่งงานก็อยู่กันโดยพรหมจรรย์ รอให้พ่อแม่ทั้งสองฝ่ายสิ้นชีวิตไปทั้งหมดเลย สมบัติของสองตระกูลแจกหมดเลย แจกหมดเสร็จแล้วก็ออกบวชเหมือนกันเลย นี่คนมีวาสนาบารมีมันเป็นแบบนั้น ถ้าเป็นอํานาจวาสนาของคนก็เป็นของคน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราจะบอกว่า ถ้าในครอบครัวใดก็แล้วแต่ เวลามันจะทุกข์จะยาก เขามีครูบาอาจารย์ เขาก็จะไปปรับทุกข์ พอไปปรับทุกข์นะ ครูบาอาจารย์ท่านก็คอยบอกคอยชี้คอยแนะ ชี้แนะให้มีความสุข ไม่ใช่ไปสร้างปัญหาให้เพิ่มขึ้น

ไอ้นี่ถ้าสร้างปัญหาให้เพิ่มขึ้น เราว่าการชักสื่อ ชักสื่อให้ได้กัน ชักสื่อให้เลิกจากกัน กรณีนี้มันเข้าหมด เพราะชีวิตการครองเรือนนั้นเป็นชีวิตของคฤหัสถ์ ถ้าชีวิตของคฤหัสถ์เขาก็ต้องมีครูมีอาจารย์เป็นที่ปรึกษา ถ้าที่ปรึกษา จะมีทุกข์มียากขึ้นมา เราก็บรรเทาทุกข์เขา แล้วให้อยู่ด้วยกันให้ได้ ให้เป็นไปให้ได้ แต่ถ้าเขาจะพลัดพรากจากกัน อันนั้นมันก็สุดวิสัยๆ แต่พระไม่ใช่ต้นเหตุ

ไอ้นี่ถ้าพูดถึง นี่พูดบอกเลย เพราะไอ้นี่มันอยู่ที่คําถามเนาะ มันเป็นเรื่องของบุคคลที่ ๓ เราไม่เกี่ยว แล้วเราก็ไม่รู้ว่ามันจะเรื่องจริงหรือเรื่องเท็จแค่ไหน

นี่ไง แล้วพระก็เรียกมาพูด คําว่า “พูดว่ามันจะมีกรรมหนักนะ กรรมหนักนะ”

มันกรรมอะไร มันกรรมอะไร มันกรรมของสามีที่ผิดศีล แล้วภรรยามันผิดศีลที่ไหนล่ะ ภรรยาไปทําอะไรภรรยาถึงมีกรรมอะไรหนัก ภรรยาทําอะไรด้วย ภรรยาไม่เห็นทําอะไรเลย ภรรยาเขาก็เป็นภรรยาที่ดี สามีต่างหากไปมีกิ๊ก แล้วสามีต่างหากเป็นผู้ผิดศีล ภรรยาผิดไปด้วยหรือ ภรรยาไม่เห็นผิดตรงไหน แต่ภรรยาทุกข์ไหม ทุกข์สิ แหม! คู่ครองไปมีกิ๊ก ใครจะไม่ทุกข์ ไอ้ทุกข์ก็ทุกข์เกือบตาย แต่บาปหนักกรรมหนาอะไรก็ว่ากันไป

นี่พูดถึงเราจะบอกว่า เราก็ได้แต่ดูตามตัวอักษรนะ เราก็ไม่อยู่ในเหตุการณ์ว่าใครทําอะไร ใครผิดอย่างไร แต่ถ้าเป็นการพูดอย่างนี้ พระให้เรียกมาคุยกัน พอเรียกมาคุยกันแล้วมันจะเป็นกรรมหนัก กรรมหนักทั้งสามี กรรมหนักทั้งภรรยา กรรมหนักเลย

เวลาทางโลกเขาบอกว่า เอาบุญมาเป็นสินค้า เอาบุญเอากรรมมาขู่กรรโชกทรัพย์ เวลาเราเห็นภาพอย่างนั้น เราเห็นแล้วน่าสังเวช แล้วถ้าพูดถึงเอาเรื่องเวรเรื่องกรรมมาข่มมาขู่กันอย่างนี้ แล้วใครไปข่มไปขู่ล่ะ

การชักสื่อก็เรื่องหนึ่งนะ แต่กรณีนี้ไปเห็นแล้วมันแปลกๆ มันแปลกๆ นะ มันแปลกๆ ให้ปล่อยเขาไปเถอะ ปล่อยไปไหนล่ะ ให้สามีปล่อยภรรยาไปเถอะ แล้วสามีก็ปล่อยไปจริงๆ ก็เลิกกันไป นี่ตามคําที่เขาพูดมานะ ปล่อยไปแล้วนะ แล้วปล่อยไปแล้ว แล้วใครจะไปดักเอาอยู่ข้างหน้าล่ะ นี่พูดถึงเรื่องของเขานะ

ทีนี้เพียงแต่ว่า “อยากจะสอบถามกรณีนี้ ถือว่าพระต้องอาบัติหรือเปล่าครับ เพราะไม่เห็นในพระไตรปิฎก”

“พระต้องอาบัติหรือเปล่าครับ” มันก็อยู่ที่เจตนา มันเป็นทั้งนั้นน่ะ ถ้าพูดถึงเรื่องธรรมวินัยนะ ถ้าศึกษาๆ แล้วมันควรศึกษา ชาวพุทธ ศีล ๕ ต้องรู้อยู่แล้ว ฉะนั้น เวลาศีล ๕ พระกรรมฐานเราเวลาเทศน์เรื่องศีลท่านจะไม่ค่อยพูดถึง เพราะถือว่ามันเป็นเรื่องปกติของชาวพุทธ มันเป็นเรื่องปกติของเรา เราต้องรู้ มันเป็นเรื่องปกติ คนเราเกิดมาต้องกิน คนเราเกิดมาต้องมีที่พึ่งอาศัย มันเป็นสิ่งที่ต้องมีต้องรู้อยู่แล้ว ไม่ต้องไปบอกกันมันก็ต้องรู้ แล้วมาพูดแต่เรื่องจํ้าจี้จํ้าไชอย่างนั้นน่ะ แต่เรื่องสมาธิ คนรู้ไม่ได้ ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ของเราท่านเทศนาว่าการท่านจะเทศน์เรื่องทําความสงบของใจเข้ามา

เรื่องศีล แล้วโดยทั่วไปก็บอกว่า ทําไมพระไม่เทศน์เรื่องศีล ไม่ขอเรื่องศีล

เวลากินข้าวต้องถามพระหรือเปล่าวะ เวลากินข้าว เอ็งก็กินเองทั้งนั้นน่ะ ไม่ถามเลย ตักขึ้นมาช้อนนี้เข้าทางทวารไหนครับ เข้าทางหูหรือทางตา...มันก็เข้าทางปากทั้งนั้นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ศีล ๕ ศีล ๕ ถ้าเป็นชาวพุทธมันก็ต้องรู้ของมันนะ นี่พูดถึงศีลไง ถ้าศีลมันเป็นแบบนั้น ถ้าศีลเป็นแบบนั้น ทีนี้สิ่งที่ว่า ไอ้คนถามมามันสงสัยเฉยๆ คนถามมามันก็ไม่ใช่เป็นเจ้าทุกข์เนาะ แต่เขาถามมาเพราะสงสัย สงสัยกรณีชักสื่อนะ

ถ้าพูดถึงการชักสื่อ เราบวชใหม่ๆ ขนาดว่าบวชใหม่ๆ ไฟแรงมาก แล้วพระก็บวชใหม่ๆ ด้วยกัน เวลาเขานิมนต์ไปงานนะ ตอนบวชใหม่ๆ เป็นพระผู้น้อย เราไปฉันที่บ้านมาเยอะ ขึ้นบ้านใหม่ งานสวดศพ ไปสวดมาหมดแล้วแหละ

แล้วทีนี้ไปงานมงคลนี่ไง ไปงานแต่งงาน พระบางองค์เขาบอกเขาไม่อยากไป ไม่อยากไปเพราะว่าเราเป็นส่วนร่วมไง เขาคิดว่าเป็นการชักสื่อไง เพราะว่าถ้างานมงคลสมรส ถ้าพระไม่ไปสวด งานจะเสร็จไปไม่ได้ พระต้องไปสวดให้เขาไปมีคู่อีก พระบวชใหม่คิดกันขนาดนี้นะ ไอ้กรณีคิดอย่างนี้เราก็คิดได้ ใครก็คิดได้ โยมก็คิดได้ทั้งนั้นน่ะ แต่มันผิดกฎหมายหรือไม่ผิดกฎหมายไง อย่างนี้มันก็ต้องทนาย ทนายเขาจะชัดเจนเรื่องกฎหมายใช่ไหม แล้วชัดเจนเรื่องกฎหมาย อย่างนี้เข้าองค์ประกอบของความผิดไหม แล้วถ้าเข้าองค์ประกอบความผิด มันผิดมากไหม

นี่ก็เหมือนกัน เราก็คิดเอง เราก็คิด คิดว่าเรามีส่วนไหม เราก็มีส่วนจริงๆ นะ เรามีส่วน แต่ความผิดมันครบองค์ประกอบ มันเป็นความผิดไหม แต่ตอนที่เราบวชใหม่ๆ พระคุยกัน คุยกันอย่างนี้ เวลาไปงานมงคลสมรสไม่อยากไป เพราะถือว่าเรามีส่วนเหมือนกับการชักสื่อให้เขาได้เป็นคู่ครองกัน นี่คุยกันขนาดนั้นนะ นี่เวลาเราบวชใหม่ๆ ไง แต่ตอนนี้บวชมาเก่าแล้ว บวชมาเก่าแล้วคือยกเลิกหมดเลย กิจนิมนต์ไม่มี

เพราะไปอยู่กับหลวงตา หลวงตาท่านเป็นคนพูดเอง กิจนิมนต์นะ กว่าเขาจะเอารถมารับไปสวดมนต์ สวดมนต์เสร็จกว่าจะฉัน ฉันเสร็จแล้วกลับมา ล้างบาตรเสร็จบ่ายสองโมง บ่ายสองโมง อย่างน้อยๆ ก็บ่ายโมง ไปฉันเช้าเสียเวลาไปวันหนึ่งแล้ว แล้วเวลานั่งรถไปนั่งรถมา แล้วไปในงานมันไปเห็นแสงสีเสียง มันไม่เป็นประโยชน์อะไรเลย กลับมาก็ต้องมาลบภาพนั้น เพราะเราจะทําความสงบของใจ มันไม่เป็นประโยชน์กับการปฏิบัติเลย แล้วถ้าไม่เป็นประโยชน์กับการปฏิบัติเลย

ทางโลกเขาบอกว่า พระปฏิเสธกิจนิมนต์ไม่ได้ ต้องรับกิจนิมนต์

วัดเยอะแยะไป พระที่เขาศรัทธาก็มี อย่างของเรามาอยู่โพธารามตั้งแต่ปี ๒๕๓๐ ไม่มีกิจนิมนต์เลย ไม่เห็นเป็นอะไรเลย พระเต็มไปหมดนะ อําเภอโพธาราม วัดเป็นร้อยๆ วัด พระจะเอาเท่าไร นู่น เชิญตามสบาย

ของเรามันพระปฏิบัติ เราจะปฏิบัติ ไม่เคยรับกิจนิมนต์เลย เมื่อก่อนนะ จะไปก็ไปแต่งานหลวงตา เวลาหลวงตาโครงการช่วยชาติฯ ถ้าพอไปได้ ไป ถ้าพอไปไม่ได้ มันไกลนักก็ไม่ได้ไป นี่พูดถึงว่าเรื่องกิจนิมนต์นะ นี่กิจนิมนต์

ถ้าเรื่องการชักสื่อๆ เราจะบอกว่า มันอยู่ที่การเอื้อเฟื้อในธรรมวินัยหรือไม่เอื้อเฟื้อในธรรมวินัย ถ้าเอื้อเฟื้อในธรรมวินัย มันจะเคารพบูชาในธรรมวินัย ถ้าไม่เอื้อเฟื้อ กฎหมายบัญญัติให้เป็นคนดี ธรรมวินัยบัญญัติเลย พระบวชแล้วต้องเป็นพระอรหันต์หมดเลย มันไม่มี กฎหมายบังคับใช้ แต่คนเลี่ยงกฎหมาย คนพยายามหลบเลี่ยงเยอะแยะไปหมด แต่ถ้าใครทําทันก็เอามาปรับโทษกัน ถ้าไม่ทันก็แล้วไป แต่กรรมมันไม่มี กรรมมันให้ผลตลอด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเขาเอื้อเฟื้อ เอื้อเฟื้อในธรรมวินัยมันก็อีกเรื่องหนึ่ง แต่นี่ภาษาเรา เจ้าหน้าที่ ไอ้เรื่องกฎหมายก็เอามาเป็นผลประโยชน์ของตนไง หาผลประโยชน์จากกฎหมายนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เป็นพระนะ เดี๋ยวจะเป็นกรรมหนักนะ ปล่อยเขาไปเถอะ สุดท้ายแล้วเขาก็บอกว่าเขาก็เลิกกันไป นี่พูดถึงคนถามเขาว่านะ เขาว่าอย่างนี้ผิดศีลหรือไม่

เราถึงบอกว่า เราไม่อยู่ในเหตุการณ์นั้น เราจะคาดคะเนว่ามันจะขนาดไหน แต่ถ้าเราคิดว่ามันไม่สมควร มันไม่สมควรหรอก ความจริงถ้ามันจะเลิกมันต้องเลิกกับกิ๊ก ถ้าเราเป็นพระองค์นั้นนะ ต้องบอกเลยว่า อ้าว! เขาเป็นสามีภรรยากันมาก่อน แล้วเขาไปมีกิ๊ก แล้วนี่บอกว่าให้เลิกกับภรรยาของตน ให้ไปอยู่กับกิ๊ก บอกว่ามันเป็นสมบัติของกิ๊กไปแล้ว

อืม! พระองค์นี้รู้สึกว่าเขาตัดสินได้ แต่เราคงตัดสินไม่ได้ เราไม่มีสิทธิ์ไปตัดสินชีวิตใคร แต่เขาคงตัดสินกันได้ ฉะนั้น จะเป็นอาบัติหรือไม่เป็นอาบัติ นั่นกรรมมันเกิดแล้ว เขาทําของเขาแล้ว จบแล้ว จบ

ถาม : เรื่อง “การสมาทานศีล ๘”

กราบนมัสการพระอาจารย์ที่เคารพ กราบขอโอกาสท่านอาจารย์ได้โปรดพิจารณาให้ความชัดเจนเกี่ยวกับการสมาทานศีล ๘ ด้วยเจ้าค่ะ

๑. ตามปกติการสมาทานศีล ๘ จําเป็นต้องมีคําว่า “วิสุง วิสุง” เหมือนการสมาทานศีล ๕ หรือเปล่าคะ

๒. ถ้าหากคําว่า “วิสุง วิสุง” จะมีผลอย่างไรกับการรักษาศีล ๘ คะ

๓. เคยได้ทราบมาว่าการสมาทานศีล ๘ จะไม่กล่าวคําว่า “วิสุง วิสุง” และหากศีล ๘ ของตนขาดข้อใดข้อหนึ่งหมายถึงศีลขาดทุกข้อ หรือต้องสมาทานใหม่หมดใช่หรือเปล่าเจ้าคะ

ตอบ : นี่พูดถึงเขานะ

“วิสุง วิสุง” เวลาเขาอาราธนาศีล ๕ อาราธนาศีล ๕ เราอยู่บ้านตาด ตอนที่อยู่บ้านตาดนะ ท่านก็ให้ศีลอยู่ ท่านให้ศีลวันพระ ถ้าวันพระเขาจะอาราธนาศีล แล้วหลวงตาท่านจะให้ศีล พอถึงศีล ๘ ท่านบอกว่าศีล ๕ ครบแค่นี้ แล้วท่านจะให้ศีล ๘ ต่อไปเลย พอให้ศีล ๘ เสร็จแล้วท่านก็ให้กลับไปภาวนาที่บ้าน แล้วถ้าวันสําคัญทางพระพุทธศาสนา ท่านจะเทศน์ตอนเช้า เทศน์เสร็จแล้วท่านบอกว่า “กลางคืนไม่ต้องมานะ ใครมาจะดักตีหน้าแข้งเลย”

เวลาท่านให้แล้วท่านให้ประพฤติปฏิบัติ แล้วเวลาท่านเทศน์ของท่าน ท่านเทศน์ของท่าน บอกเวลารับศีลไปแล้วถ้าไม่ปฏิบัติมันก็เป็นศูนย์ เป็นศูนย์ไง มันไม่มีศีลไง คําว่า “เป็นศูนย์” ไอ้เรื่องอาราธนาขอจากพระ ให้พระเป็นพยานเท่านั้นไง ให้พระเป็นพยาน

หลวงปู่ฝั้นท่านบอกนะ ศีล ๕ ศีล ๕ คือศีรษะ ๑ แขน ๒ ข้าง เท้า ๒ ข้างเป็นศีล ๕ คือศีล ๕ มันมีประจําอยู่กับมนุษย์อยู่แล้วไง

ศีล ๕ เพราะอะไร เพราะศีล ๕ อาราธนาศีล ขอศีล มันเป็นเพียงเหมือนเราประกาศตนน่ะ ประกาศตนแล้วให้พระเป็นพยานเท่านั้นน่ะ แต่ถ้าศีลมันจะเกิดจากเราไม่ก้าวล่วง ข้อบังคับ ๕ ข้อ ข้อบังคับ ๘ ข้อ ข้อบังคับ ๒๒๗ ข้อ ข้อบังคับ ศีลคือข้อบังคับ คือกฎหมาย ถ้าเราไม่ทําล่วงกฎหมาย เราก็ไม่ผิดศีล

แล้วถ้าเราไม่ทําล่วงกฎหมาย โดยทั่วไปเราก็ขอศีล ขอศีลกันจนเป็นประเพณีไง พอขยับที่หน่อยก็ต้องขอศีลๆ จนพระกรรมฐานเราบอกว่ามันเป็นพิธีกรรมจนเกินไป ท่านก็เลยแบบว่าให้วิรัติเอา วิรัติเอาคือตั้งใจ วิรัติเอา แล้วถ้าปฏิบัติไปๆ คนจริงๆ แล้วมันเกิดจากศีลโดยอธิศีล มันเป็นศีลโดยหัวใจเลย

ฉะนั้น กรณีเรื่องศีล เวลาถ้าเป็นงานพิธีกรรม การขอศีล การอาราธนาศีล เราเห็นด้วย เพราะคําว่า “พิธีกรรม” พิธีกรรม ถ้ามันไม่มีพิธี มันจะเป็นกรรมได้อย่างไรล่ะ มันก็ต้องมีพิธี มันถึงจะเป็นกรรม ฉะนั้น คําว่า “พิธีกรรมต่างๆ” เขาจัดเป็นพิธีกรรม เป็นเรื่องศาสนพิธี มันก็ต้องให้ถูกต้องตามนั้น เวลาเขามีพิธีกรรม มีงาน มีงานขึ้นบ้านใหม่ มีอะไร เขาต้องมีพิธีกรรม ก็ต้องอาราธนาศีล แต่เป็นเรื่องปกติ มันอาราธนาศีลอะไรกัน ในวัดอาราธนาแล้วอาราธนาอีก มันอะไรกัน

แล้วอย่างของเรา เราอาราธนาแล้ว แล้วถ้าเราไปในพิธีกรรม เราไปในงานเขาก็เพื่อเจ้าภาพ เพื่อสังคม เขาอาราธนาศีล เราก็อาราธนาไปกับเขา แต่โดยปกติเรามีสมบูรณ์อยู่แล้ว แล้วถ้าเรามาไม่ทัน เรามาไม่ทันในงาน เขาอาราธนาเสร็จแล้ว โอ๋ย! เราจะไม่มีศีล

เรามีมากกว่า เพราะเรามีอยู่แล้ว ไม่ต้องไปห่วง แต่มันเป็นพิธีกรรมๆ นะ มันเป็นมารยาทสังคมน่ะ เราจะบอกว่าสิ่งที่เขาทําๆ นั้นผิดหรือ มันก็ไม่ผิด มันเป็นศาสนพิธี

พระพุทธศาสนามันอยู่ได้อย่างไร พระพุทธศาสนาจะอยู่ได้อย่างไรถ้ามันไม่มีพิธีกรรมเลย ไม่มีวัฒนธรรมเลย แล้วมันจะมีการปฏิบัติได้อย่างไรล่ะ

ทีนี้การปฏิบัติมันก็มาจากวัฒนธรรมต่างๆ ขึ้นมา ฉะนั้น พอวัฒนธรรมต่างๆ ขึ้นมาแล้ว พอมันโตขึ้นมา โตขึ้นมาแล้ว ไอ้คํา “วิสุง วิสุง” จะมีหรือไม่มีนั่นอยู่ที่ที่ จะบอกว่าจังหวัดหนึ่งมี จังหวัดหนึ่งไม่มี หมู่บ้านหนึ่งมี หมู่บ้านหนึ่งไม่มี หมู่บ้านนี้อาราธนาศีลชัดเจนกว่าหมู่บ้านนั้น ไอ้นี่มันอยู่ที่ว่าผู้นําหมู่บ้าน ผู้นําเป็นชั้นๆ ไป แต่ถ้ามันจบจากกระบวนการนั้นมันก็กระบวนการนั้น นี่พูดถึงเรื่องอาราธนาศีล

“หากว่าถือศีล ๘ ของตนขาดไปข้อใดข้อหนึ่งหมายถึงว่าศีลขาดทุกข้อหรือเปล่าคะ”

โอ้! มันจะทําอย่างไรล่ะ ศีลขาดก็คือศีลขาด ศีลขาดก็คือต่อ ถ้าต่อศีลก็ขอศีลใหม่ แต่ถ้าศีลขาดนะ อย่างกรรมฐานเรา ถ้าศีลขาด ศีลขาดก็วิรัติเอาใหม่เลย

มันมีอยู่ในพระไตรปิฎก มันมีชาวประมงไปหาปลาอยู่ เขาเป็นชาวประมง เขาลากอวนมาปลาเต็มเรือเลย แล้วกําลังจะเข้าฝั่ง เกิดพายุลมแรง เกิดพายุมาปัจจุบันทันด่วน เรือมันจะควํ่าไง เขาวิรัติเลย “ข้าพเจ้าขอถือศีล ๕ ด้วยความสะอาดบริสุทธิ์” แล้วเรือก็ควํ่า เขาก็ตาย

เขาไปลากมานะ ฆ่าสัตว์มานะ ลากปลามาเต็มเลย แล้วเรือควํ่ากลางทะเลเลย ตายเดี๋ยวนั้นเลย ไปเกิดอยู่บนเทวดา เพราะจิตใจเขาไง คนเรามันถึงเวลาตายมันเกาะศีลเลยนะ ทั้งๆ ที่เขาเพิ่งฆ่าสัตว์มานะ แล้วนี่เขาไปขอศีลกับใคร อยู่ในพระไตรปิฎกชัดเจนมาก เราอ่านมา เพียงแต่จําชื่อไม่ได้นะ เป็นชาวประมง

กรณีอย่างนี้มันมีนะ แต่มันต้องคนใจเด็ดไง ที่เขาพูด ชื่ออะไรที่เขาเป็นอะไรที่ว่าออกรบกลับมาแล้วชนะไง แล้วให้เป็นกษัตริย์ แม่ทัพ เมาหยําเปเจ็ดวัน แล้วพระพุทธเจ้าบอกว่านี่จะสําเร็จเป็นพระอรหันต์

โอ้โฮ! ประชาชนหัวเราะกันใหญ่เลย เพราะเมาหยําเปเลยนะ กําลังเมาแอ้ๆ เลย เพราะรบกลับมาชนะ ชนะมาก็ฉลอง ฉลองให้เป็นกษัตริย์เจ็ดวัน โอ้โฮ! เมาแป้เลย ทีนี้พอเมาๆ อยู่ ภรรยาตายต่อหน้า ตายปัจจุบันทันด่วนเลย โอ้โฮ! ช็อกเลยนะ รักที่สุด เราไปชนะมาด้วยกันนะ เราก็มีอํานาจด้วยกันนะ มันด้วยความเสียใจสุดๆ ไง พอเสียใจสุดๆ สติมันกลับมาไง พิจารณาเดี๋ยวนั้นเลยนะ ไปได้ ฉะนั้น กรณีอย่างนี้มี ในพระไตรปิฎกมีอยู่บ้าง แต่ใครจะทําได้ขนาดนั้นล่ะ ใครจะทําได้ คนจะทําได้มันต้องมีวาสนามาก อํานาจวาสนาของเขาต้องมีของเขา ถ้ามีของเขา

นี่มันคิดอย่างนั้นไม่ได้ โอ๋ย! ถ้าเป็นอย่างเรานะ เมาแป๋เลย ภรรยาตายหรือ เรากระโดดเข้ากองไฟเลย ตายพร้อมกัน ใครมันจะคิดได้ ภรรยาตาย กูก็กินยาตายตาม มันไม่ได้คิดหรอกว่าสติมันจะฟื้น

โธ่! เหตุการณ์หนึ่งนะ คนไม่มีอํานาจวาสนาบารมีนะ ความคิดมันแตกต่างกันทั้งนั้นน่ะ มันไปไม่ได้หรอก แต่คนจะคิดอย่างนั้นได้ โอ้โฮ! ต้องมีวาสนามามาก นี่พูดถึงว่าถ้าวาสนาของคนนะ

ฉะนั้น นี่พูดถึงว่า เวลาศีลของเราขาดข้อใดข้อหนึ่งก็ขาดข้อนั้นน่ะ ทําอาบัติข้อใดหรือทําความผิดอย่างใดมันก็ให้เหตุผลอย่างนั้นน่ะ ไอ้ที่ทําความผิดน่ะ เราทําความผิดข้อหนึ่ง จะให้เราผิด ๕ ข้ออย่างนี้ มันเกินไป เวลาคนเราคิด คิดกันอย่างนี้ ศีล ๕ ใช่ไหม ปาณาติปาตาฯ เราฆ่าสัตว์ล่วงไปมันก็ผิดศีลข้อนั้น ไม่ได้ลักทรัพย์นี่ ไม่ได้โกหกใครนี่

ไม่ใช่ผิดศีลข้อหนึ่งก็ผิด ๕ ข้อเลย ผิดศีล ๘ ผิดข้อหนึ่งก็เท่ากับผิด ๘ ข้อ ไม่ใช่หรอก ทําอะไรผิดก็ผิดแค่นั้น แก้กันตรงนั้น แล้วแก้แค่นั้น จบแค่นั้น แล้วจบแค่นั้นแล้วตั้งสติ อย่าทํามันผิดอีก ตั้งสติให้ได้แล้วไม่ทําความผิดมากไปกว่านั้นมันก็ไม่ผิด นี่ถ้ามันเป็นอย่างนั้น นี่พูดถึงศีลนะ

ฉะนั้น มันมีอีกข้อหนึ่ง

ถาม : “ไม่มีคําถามค่ะ กราบขอบพระคุณ เข้าใจถ่องแท้แล้วค่ะ”

ตอบ : ข้อนี้พูดถึงวาสนาไง วาสนาบารมีที่ครั้งที่แล้ว วาสนาบารมีก็พูดไป พูดให้มีสติเท่านั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะเรื่องวาสนาๆ คนที่มีวาสนานะ วาสนา ดูสิ เวลาหลวงตาท่านพูด ท่านพูดบ่อยนะ ก่อนที่จะออกมาโครงการช่วยชาติฯ หลวงตาท่านบอกว่า “เราเป็นคนวาสนาน้อย เราเป็นคนวาสนาน้อย” ทั้งๆ ที่คนแบบหลวงตานี่หรือวาสนาน้อย

หลวงตาอยู่กับหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นประกาศกับสงฆ์เลย เพราะหลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้ฟัง บอกว่า จะมีพระหนุ่มๆ องค์หนึ่งจะเป็นที่พึ่งของทางโลกและทางธรรม

ทางโลก โครงการช่วยชาติฯ ทางธรรมคือเข้าหัวใจ แสดงว่าต้องมีวาสนามากถึงเข้าเรดาร์ของหลวงปู่มั่น แล้วหลวงปู่มั่นก็รอ รอพระหนุ่มๆ องค์นี้ เวลาใครมาๆ เวลามีพระเข้ามา หลวงปู่เจี๊ยะท่านไปอุปัฏฐาก ไปถาม “ใช่องค์นี้ไหม”

“ไม่ใช่”

“ใช่องค์นี้ไหม”

“ไม่ใช่”

เวลาหลวงตาเข้าไป “ใช่องค์นี้ไหม”

ไม่พูด เฉย เฉยเลยนะ

แต่เวลาท่านพูดท่านบอกว่าท่านวาสนาน้อยๆ

เราจะบอกว่า วาสนามันมีประจําจิตอยู่แล้ว ใครทํามามันฝังอยู่ที่จิต แต่มันสําคัญตรงนี้มากนะ ใช้อํานาจวาสนาไปทางบวกหรือทางลบ ถ้าใช้ไปทางบวกมันจะบวกมากๆ ขึ้น ใช้ไปทางลบมันจะทําให้จิตใจมีเวรมีกรรมไปไง

มันอยู่ที่วาสนามันมีแล้วเราทําอะไรต่อเนื่องไป ทําดีหรือไม่ทําดี วาสนามันส่วนวาสนา วาสนานะ อํานาจวาสนาบารมี เห็นคนไหม คนที่มีอํานาจวาสนาบารมีมากเลย เขาทําแต่กรรมชั่ว เขาทําแต่ความเลวทรามของเขา เขามีโอกาสทําดีทําไมเขาไม่ทํา เห็นไหม นี่วาสนาก็เป็นวาสนาไง

ทีนี้จะย้อนกลับมาที่หลวงตาหรอก มันคิดได้ เวลาเขาขอบคุณมาไง “ขอบพระคุณ เข้าใจแล้วค่ะ”

เขาเข้าใจ วาสนามันส่วนวาสนา อํานาจวาสนาเราแข่งกันไม่ได้ แข่งเรือแข่งพายแข่งได้ แข่งอํานาจวาสนาบารมีกันไม่ได้ แต่ใครมีอํานาจวาสนาบารมีแล้วจะทําความดีเพิ่มขึ้น หรือจะเอาวาสนาโอกาสนั้นไปทําเห็นแก่ตัวไง ไปทําชั่วให้ตัวเองมีกรรมชั่วไง วาสนามันไม่มีดีและไม่มีชั่ว แต่คนที่ไปทําทําดีหรือชั่วนั่นน่ะ อาศัยอํานาจวาสนาอันนั้น ถ้าอํานาจวาสนามันดี มันมีอยู่แล้วนะ แล้วมันสร้างความดีเพิ่มขึ้นๆ มันจะเจริญขึ้น ถ้ามีอํานาจวาสนาแล้วไปทําความชั่ว มันลบหมดเลย กลับไปได้บาปได้กรรมน่ะ นี่พูดถึงว่าวาสนา

ฉะนั้นว่า วาสนามันจะสําคัญหรือไม่สําคัญ ครั้งที่แล้วเขาถามปัญหามาไงว่า วาสนาบารมีมันสําคัญจริงหรือ

มันสําคัญจริงไม่สําคัญจริง เวลาหลวงตาท่านพูดนะ ท่านพูดบ่อยมาก “เราเป็นคนอํานาจวาสนาน้อย”

แหม! ฟังแล้วมันจั๊กกะจี้

ท่านพูดบ่อยนะ “เราเป็นคนวาสนาน้อย เป็นคนวาสนาน้อย”

นี่ไง ท่านมีอํานาจวาสนา ท่านไม่เหิมเกริมไง ท่านไม่เหิมเกริม ท่านไม่คิดว่าอํานาจวาสนาจะไปทําเอารัดเอาเปรียบใครไง ท่านมีอํานาจวาสนา ท่านอยู่กับหลวงปู่มั่นท่านบอกว่าเหมือนกับบ๋อยกลางวัดเลย เพราะท่านเป็นผู้บริหารจัดการดูแลวัดหมดเลย ถ้าวันไหนลมแรง มันเป็นป่าใช่ไหม พอป่า ลมมันมา ใบไม้มันจะร่วงเต็มเลย เช้าขึ้นมา ฝนตกขึ้นมา ถ้าท่านไม่พาทําก่อน จะไม่มีใครกวาดเลย นี่คนมีอํานาจวาสนาต้องเป็นหัวหน้า เป็นคนพาทํา จะทําอะไรต้องออกหน้าๆ

ท่านบอกท่านเหมือนบ๋อยเลย บ๋อยๆๆ ก็พาพระทํางานไง ท่านถึงบอกว่าท่านมีอํานาจวาสนาน้อย แต่จริงๆ ท่านมีอํานาจวาสนามาก

เพราะว่าถ้าเราเป็นคนมีอํานาจวาสนาน้อย อย่างเราไปพาเขากวาด เขาก็ไม่กวาดหรอก ถ้าเราไปกวาดนะ กูกวาดคนเดียว ไม่มีใครกวาดตามเลย วัดทั้งวัด กูต้องกวาดอยู่คนเดียว ไม่มีใครเอาด้วย ถ้าคนไม่มีวาสนา ไม่มีใครทําตามไง

แต่นี่เวลาลมพัดมาใบไม้เต็มวัดเลย ท่านบอกว่าท่านต้องกวาดลงเป็นคนแรกเลย พอหลวงตาลง พระก็ลงตามไปไง แล้วมีวันหนึ่งฝนตก ใบไม้ตกเต็มเลย แล้วเสียงเงียบกริบ หลวงปู่มั่นต้องเรียกพระมาเลยน่ะ เรียกพระมา พอเรียกพระมา ไม่มีใครทํา “โอ้! มหาไม่สบาย” คือวันนั้นท่านป่วย ป่วย ไม่สบาย หลวงปู่มั่นท่านพูดไง “โอ้! มหาป่วยองค์เดียว พระป่วยทั้งวัดเลยเนาะ” ผู้นําคนเดียวนําไม่ได้ วัดทั้งวัดไม่มีใครกวาดเลย นี่วาสนาไม่วาสนา

นี่พูดถึงเขาเขียนมาอีกทีไง เขาขอบคุณเรื่องวาสนา เพราะเราไปเข้าใจว่าวาสนากับการกระทําเป็นอันเดียวกันไง การกระทําที่เขาจะมาทําให้เราเจ็บชํ้านํ้าใจ เขาจะมาทําเบียดเบียนเรา นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้าเขามีวาสนา เขามีวาสนา เขามีโอกาสของเขา แต่ถ้าวาสนาเขาดีแล้ว ถ้าเขาทําคุณงามความดี มันจะสร้างบุญกุศลให้เขามหาศาลเลย

หลวงตาท่านมีอํานาจวาสนาบารมี แล้วท่านทําดี ท่านพาทําหมดไง มันไปอยู่ในใจหลวงปู่มั่นนะ “โอ้! มหาป่วยคนเดียว พระป่วยทั้งวัดเลย” หัวหน้าผู้พาไม่มี หัวหน้าผู้พากวาดวัดป่วยคนหนึ่ง ป่วยทั้งวัดเลย นี่วัด

แต่เวลาท่านพูดท่านบอกว่า “เราวาสนาน้อยเนาะ เราเป็นคนวาสนาน้อย”

คือมันอ่อนน้อมถ่อมตนไง อ่อนน้อมถ่อมตน ไม่ทะเยอทะยานไง ทําแต่คุณงามความดี นี่คนมีอํานาจวาสนา แล้วรู้จักใช้ในทางเป็นมรรค รู้จักใช้เป็นทางบวก รักษาหัวใจของเรา แต่มันต้องเป็นความมุมานะนะ ท่านถึงได้บอกว่าเราเหมือนบ๋อยอยู่กลางวัด ท่านบอกว่าท่านเหมือนบ๋อยอยู่กลางวัดป่าหนองผือ อยู่กับหลวงปู่มั่นเหมือนบ๋อยเลย เป็นหัวหน้าควบคุมพระทั้งหมด เพราะหลวงปู่มั่นท่านชราภาพ ท่านควบคุมดูแลทั้งหมดเลย ท่านมีอํานาจวาสนาหรือไม่มี

ฉะนั้น สําคัญ อํานาจวาสนาสําคัญ แต่มันต้องมีสติมีปัญญาไง เราใช้ให้มันเป็นธรรม อย่าใช้ให้เป็นกิเลส อย่าใช้ให้เป็นโลก ใช้เป็นโลกมันไปบาดหัวใจคน มันทําให้คนเจ็บชํ้านํ้าใจ แต่ถ้าเราใช้เป็นบวก เราต้องลงทุนลงแรง แล้วคนเขาจะชื่นชม เขาจะทําตาม นั่นอํานาจวาสนา เอวัง

เรียนเพื่อจะฉุดหัวใจไว้
เอ็งอยู่ป่า เอ็งอยู่โคนไม้ เอ็งอย่าไปยุ่งกับสังคม
เรียนเพื่อแบบนี้ไง
เห็นไหม เราค้นหาจากหัวใจ ค้นหาจากความเป็นจริง
ค้นหาของเรานะ

๒

ศึกษาที่ใจ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ สิงหาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พระอรหันต์แบบสุกขวิปัสสโก”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ผมได้ปฏิบัติภาวนามาได้เวลาช่วงหนึ่งแล้ว และก็ศึกษาเรื่องความรู้เรื่องปริยัติไปด้วยครับ ผมได้ไปศึกษาถึงประเภทของพระอรหันต์ แล้วเห็นมีบางครั้งข้อมูลที่ศึกษาได้กล่าวถึงพระอรหันต์แบบสุกขวิปัสสโกที่มีอาสวักขยญาณเท่านั้น แต่ไม่มีอภิญญาอื่นๆ เพราะไม่ได้เจริญขั้นสมถะ

จึงอยากเรียนถามหลวงพ่อว่า ที่ผมศึกษาเจอผิดหรือถูกอย่างไร ไม่ต้องเจริญสมถกรรมฐานก็สามารถเข้าถึงมรรคได้จริงหรือไม่ครับ กราบรบกวนหลวงพ่อให้ความกระจ่างด้วยครับ

ตอบ : ให้ความกระจ่างด้วย ก็โยมปฏิบัติด้วย แล้วไปศึกษาด้วย ถ้าเราให้ความกระจ่าง เราก็ให้ความกระจ่างจากการศึกษา แล้วถ้าให้ความกระจ่างจากการศึกษา ต่างคนต่างตาบอด ต่างคนต่างตาบอด ตาบอดก็คลําช้าง คลําช้างก็ออกนอกลู่นอกทางไปหมดน่ะ

แต่ถ้าเอาความจริงๆ ถ้าเอาความจริง เขาศึกษาน่ะ เขาศึกษาเขาหาที่หัวใจไง ศึกษาที่หัวใจนี้ ถ้าศึกษาที่หัวใจนี้ ไอ้เรื่องสิ่งที่ว่าพระอรหันต์ประเภทใด พระอรหันต์อย่างใด

กรณีอย่างนี้เป็นกรณีของหลวงตา หลวงตาท่านพูดบ่อย ท่านพูดถึงพระอรหันต์กี่ประเภท พระอรหันต์ชนิดใดต่างๆ ไอ้นี่มันเป็น ถ้าท่านเข้าใจแล้วท่านพูดของท่านได้ชัดเจนของท่าน

แต่ของเรา เราศึกษามา ศึกษามาด้วยความไม่รู้ของเรา ศึกษามาด้วยหัวใจที่มันยังไม่เข้าใจไง ถ้ายังไม่เข้าใจ เราศึกษา ใช่ เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เราก็มีเป้าหมายของเรา เป้าหมายของเราอยากจะสิ้นสุดแห่งทุกข์ เป้าหมายของเรานะ แต่ถ้าเราปฏิบัติยังไม่ถึงเป้าหมายของเรา เราก็ขวนขวายของเราเพื่อประโยชน์กับเราไง เพื่อประโยชน์กับเรา

เกิดมาภพชาติหนึ่ง ภพชาติหนึ่งเราก็สะสมคุณงามความดีของเราไป ประพฤติปฏิบัติมา คนถ้าจะมีปัญญาๆ ปัญญาเกิดจากการประพฤติปฏิบัติ คนเราเวลาจะมีปัญญา มีปัญญาเกิดจากการศึกษา พอการศึกษา คนมีการศึกษาจบแล้วมีวุฒิ มีวุฒิแล้วก็เข้าไปทํางาน มีวุฒิแล้วว่าฉันเคยศึกษาจบขั้นใดไง

แต่เวลาถ้าปฏิบัติ ปฏิบัติถ้ามันรู้จริงในหัวใจ เขาศึกษามา ศึกษาให้ปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติขึ้นมาเป็นความจริงแล้ว เวลาครูบาอาจารย์ของเราถ้าเป็นความจริงแล้ว เรื่องอย่างนี้ไม่มีความลังเลสงสัยใดๆ ทั้งสิ้น เพราะอะไร

เพราะว่าเวลาหลวงปู่มั่นท่านตอบปัญหาของท่านน่ะ พระอรหันต์มีประเภทเดียว พระอรหันต์มีประเภทเดียวคือประเภทสิ้นกิเลส ถ้ายังไม่สิ้นกิเลส ไม่ใช่พระอรหันต์ แต่เวลาสิ้นกิเลสแล้ว เวลามรรคผลมันรวมลง จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตนี้มันกลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตนี้มันกลั่นออกมาจากมรรคไง

ดูสิ เวลาหลวงปู่จวนท่านเทศน์น่ะ “ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์” วิธีการดับทุกข์ๆ น่ะ ถ้ามันดับทุกข์ จิตนี้มันกลั่นมาจากอริยสัจ พระอรหันต์จะประเภทใดก็แล้วแต่ มันต้องผ่านอริยสัจ ผ่านมรรคเข้ามา อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ ถ้ามันเป็นความจริงอย่างนั้นแล้วมันเป็นความจริงๆ

ฉะนั้น เวลากรรมฐาน เวลาหลวงปู่มั่นตอบ ท่านบอกว่า “หืม! พระอรหันต์มีหลายประเภทด้วยหรือ พระอรหันต์ก็มีประเภทเดียวเท่านั้นน่ะ คือประเภทที่สิ้นกิเลส”

แต่ในปัจจุบันนี้ถ้ามีการศึกษา เราศึกษา ยิ่งศึกษา ยิ่งตอนนี้พุทธศาสตร์ๆ ศึกษาดอกเตอร์กัน ศึกษากันเยอะแยะเลย ข้าราชการจะไปเอาวุฒิ ไปศึกษาพุทธศาสตร์ทั้งนั้นน่ะ เอาดอกเตอร์ๆ ก็ศึกษาเรื่องนี้ ได้เป็นดอกเตอร์ด้วย แล้วก็จะมาโต้แย้งกันเรื่องพระอรหันต์นี่ เพราะอะไร เพราะพระอรหันต์ประเภทที่ตาบอดไง

แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านบอก พระอรหันต์มีประเภทเดียว ประเภทที่สิ้นกิเลส ถ้าสิ้นกิเลสแล้วจบ ไม่สงสัยเรื่องความเป็นพระอรหันต์ แล้วถ้าไม่สงสัยเรื่องความเป็นพระอรหันต์แล้วเข้าใจเรื่องนี้ได้หมดนะ แต่โดยโลกๆ ไง โดยโลกๆ ถ้าใครพูดสิ่งใด พูดเป็นประเด็นไว้ แล้วสิ่งข้างเคียงมันก็เกาะ เกาะแล้ววิจารณ์กัน วิจารณ์กันไป เปรอะไปหมดเลย

แต่ถ้าเป็นจริงๆ ท่านหัวเราะ เพราะว่าอะไร เราอยู่กับหลวงตา หลวงตาท่านพูดไง เวลามีพระผู้ใหญ่เจ้าฟ้าเจ้าคุณท่านเทศน์ ท่านเทศน์ถึงว่านิพพานเป็นอย่างนั้น ท่านยิ้มๆ น่ะ ท่านขําๆ ในใจ แต่ท่านก็ไม่พูด เพราะเราเป็นพระผู้น้อยไง เราเป็นพระผู้น้อย เราเป็นพระที่ไม่มียศถาบรรดาศักดิ์

ไอ้คนที่มียศถาบรรดาศักดิ์เขาพูดถึงไง พูดถึงมรรคถึงผล พูดถึงนิพพาน พูดแล้วเขามีความชุ่มชื่น เขามีความยกย่องสรรเสริญกันไง สรรเสริญที่ไหน สรรเสริญที่ตาลปัตรไง ฉันมียศถาบรรดาศักดิ์ ฉันเป็นฝ่ายปกครอง ฉันมีอํานาจ ถ้ามีอํานาจ ใครมาโต้แย้งกันไป เดี๋ยวจะสั่งปลด นั่นน่ะ นั่นเป็นความเห็นของเขาไง

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านบอกท่านได้ยินได้ฟังแล้วมันเศร้าใจไง มันเศร้าใจเลยนะ เศร้าใจตรงไหนรู้ไหม คนที่ไม่เป็นมันไปปล่อยไก่ไง มันไปปล่อยไก่กลางสนามหลวงเลย มันไปปล่อยไก่กลางประเทศไทยเลย ปล่อยไก่เป็นเข่งๆ เลย แล้วไอ้คนรู้มันก็อายแทนใช่ไหม ไอ้คนที่ไม่รู้มันปล่อยไก่แล้วมันก็ยัง โอ้โฮ! มีอํานาจๆ

นี่พูดถึงว่า พระอรหันต์มีกี่ประเภทล่ะ

แต่เวลาเราเป็นกรรมฐาน ลูกศิษย์ครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ของเราท่านเทศนาว่าการ เทศนาว่าการให้พวกเรามั่นใจ

หลวงตาท่านพูดบ่อยนะ “เราสอนด้วยความไม่สงสัย เรารู้อยู่เต็มอก” นี่เวลาหลวงตาท่านพูด แล้วเวลาหลวงตาท่านพูดถึงหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยประกาศตัวประกาศตนเลย ความเป็นจริง สูงสุดสู่สามัญ ท่านไม่เคยอวดตัว ท่านไม่เคยคิดว่าท่านจะเป็นอะไรเลย แต่พระในวัดเชื่อหมด พระในวัดเชื่อหมดเลย เพราะอะไร

เพราะท่านพูด เวลาเราทํางาน ทํางานนะ ๑ ๒ ๓ ๔ เวลาทํางานขึ้นมา ท่านบอกถึงวิธีการทํางานทั้งหมดเลย เพียงแต่เราทําไม่ถึงเท่านั้นน่ะ แล้วการทํางานของท่าน ท่านไม่เคยสงสัยเลย ท่านจะบอกวิธีทํางาน ท่านเทศนาว่าการ ท่าน ๑ ๒ ๓ ๔ มรรค ๔ ผล ๔ มันก็จบ ถ้าจบแล้วมันก็สิ้นกิเลส เวลาความจริงมันเป็นแบบนั้นไง แต่ของเรา เราทําไม่ถึงใช่ไหม แต่เราเชื่อๆ

หลวงตา เวลามาถึงหลวงตา หลวงตาท่านบอกเลย “เราสอนด้วยความไม่สงสัย” เพราะอะไร ถ้าเราฟังด้วยความสงสัยนะ เราจะปฏิบัติกันอย่างไร เราฟังมา เรารับมาด้วยความลังเล เรารับมานี่จริงไม่จริง เรายังโลเลอยู่ แล้วลองไปปฏิบัตินะ อีกห้าปีมันก็ยังโลเลอยู่นั่นน่ะ พายเรืออยู่ในอ่างนั่นน่ะ หมุนไปหมุนมาอยู่นั่นน่ะ

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่น เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ โชะ! โชะ! โชะ! ต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น เป็นอย่างอื่นไม่ได้ ถ้าเป็นอย่างอื่น ผิด ต้องเป็นอย่างนั้น นี่ไง แบบสิ้นกิเลสไง แบบสิ้นกิเลสมันก็เข้ามาทางนี้ไง ถ้าเข้ามาทางถูกต้องดีงามมันก็เป็นถูกต้องดีงามไง

แต่ทีนี้ผู้ถามถามว่า เขาปฏิบัติแล้วเขาศึกษาไปด้วย ศึกษาถึงสุกขวิปัสสโก สุกขวิปัสสโก เขาพูดถึงพระอรหันต์ที่แห้งแล้งไง บอกว่าไม่ได้ทําฌานสมาบัติไง ไม่ได้ทําสมถะ จิตมันไม่มีกําลังไง นี่เขาพูดของเขา เขาไม่มีอภิญญา ถ้าเป็นอภิญญา พวกพระอรหันต์วิชชา ๓ ต่างๆ เขาก็มีของเขา

สุกขวิปัสสโกก็มี เราจะบอกเลยนะ แยกสองส่วนใหญ่ๆ แยกสองส่วนใหญ่ๆ ที่ว่า ปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ

ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ พวกที่ทําสมาธินี่พวกเจโตวิมุตติ ครูบาอาจารย์เราส่วนใหญ่เป็นเจโตวิมุตติ เพราะเวลาท่านเทศน์เรื่องทําความสงบของใจ พอใจสงบแล้วให้พิจารณากาย หลวงปู่ชอบ หลวงปู่ขาว หลวงปู่คําดี หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่บัว พวกนี้หมดเลย

แต่ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ หลวงตา หลวงปู่ดูลย์ หลวงปู่มั่น นี่ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ แต่ท่านทําสมาธิด้วย

ฉะนั้นบอกว่า สุกขวิปัสสโกแห้งแล้งๆ มันวิเคราะห์วิจัยกันไป โดยพระอรหันต์โดยความมืดบอด ถ้ามืดบอดก็วิจารณ์ไปไง แต่ถ้าเป็นหลวงปู่มั่น เป็นครูบาอาจารย์เรานะ พระอรหันต์มีประเภทเดียว ประเภทที่สิ้นกิเลส ถ้าสิ้นกิเลสไปแล้ว ทีนี้จริตนิสัย ความชํานาญ พอความชํานาญมันเป็นอย่างนั้นนะ

ถ้าสุกขวิปัสสโก สุกขวิปัสสโกอย่างเช่นพระสารีบุตร ถ้าพระสารีบุตรนี่เป็นปัญญาวิมุตติ ถ้าพระโมคคัลลานะเป็นเจโตวิมุตติ ถ้าเจโตวิมุตติ เวลากําลัง ดูสิ พระโมคคัลลานะจะไป ไปสวรรค์ ไปนรก ไปต่างๆ แล้วมารายงานองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะตอนนั้นกําลังเผยแผ่ธรรมไง ที่นครราชคฤห์ หมู่บ้านใด ตระกูลใด มีคนตายไป ตายไปแล้ว ตายแล้วไปเกิดที่สวรรค์ชั้นใด เกิดอย่างไร เกิดที่ไหน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม พระโมคคัลลานะจะประกาศเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าใช่ๆๆ

ศาสนามั่นคงมากๆ นี่ไง เพราะอะไร เพราะมันมีผู้ไปรู้ไปเห็นใช่ไหม ทีนี้พระสารีบุตร พระสารีบุตรปัญญาวิมุตติ ถ้าว่าสุกขวิปัสสโก อย่างนี้ปัญญาวิมุตติ ถ้าปัญญาวิมุตติแสดงธรรมแตกฉานมากเลย

เวลาใครฟังธรรมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วไม่เข้าใจ ไปถามพระสารีบุตร พระสารีบุตรจะอธิบาย อธิบายจนเข้าใจ พอเข้าใจแล้วไปถามพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอก “ถ้าเป็นเราตอบ เราก็ตอบแบบพระสารีบุตรนั่นแหละ”

เวลาฟังพระสารีบุตรแล้วไม่เข้าใจ มาถามพระพุทธเจ้า ฟังพระพุทธเจ้าไม่เข้าใจ ไปถามพระสารีบุตร นี่แห้งแล้งหรือ สุกขวิปัสสโกแห้งแล้ง มันจะแห้งแล้งมาจากไหน ขอให้มันสิ้นกิเลสเถอะ

แหม! มันจะสิ้นกิเลส นี่มันพูดถึง เวลาเราก็อยากสิ้นกิเลสด้วย อยากจะเป็นแบบหนังจีนน่ะ มีพระบวชอยู่กับเราหลายองค์เขาบอกว่าเวลาเขาบวชใหม่ๆ เขาคิดว่าเวลาปฏิบัติไปแล้วเขาจะทําได้แบบหนังจีนไง ตัวเบาเหาะเหินเดินฟ้า เขาจะทําแบบหนังจีนเลย เขาคิดกันอย่างนั้นนะ คนคิดกันอย่างนั้น พระที่อยู่กับเราพูดอย่างนี้เลย เขาคิดว่าเขาภาวนาไป เสร็จแล้วเขาจะเป็นได้แบบหนังจีนนั้น เขาจะเหาะเหินเดินฟ้า

แต่พูดอย่างนั้นนะ ครูบาอาจารย์ของเรานะ ดูสิ เช่น หลวงปู่ขาว หลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้ฟัง เหาะอยู่บนอากาศ มันทําได้ทั้งนั้นน่ะ แต่มันไม่ได้เป็นแบบหนังจีนอย่างนั้น มันเป็นไปได้ มันรับรู้ได้ มันทําได้ ท่านทําของท่านไง เพราะไอ้นี่มันเป็นเครื่องเคียง มันเป็นคุณสมบัติของผู้ที่มีอํานาจวาสนาบารมี แต่เวลาเราจะสิ้นกิเลส เราจะภาวนาของเรา เราต้องทําความสงบของใจนี่ไง ถ้าใจมันสงบขึ้นมาแล้วมันจะเป็นข้อเท็จจริงไง ถ้าเป็นข้อเท็จจริงมันถึงจะเข้าสู่มรรคไง

แต่นี่ที่มันอยู่ข้างนอก อย่างที่ว่าพระที่มาบวชอยู่กับเรา เริ่มต้นเขาบอกว่าเขาจะเหาะเหินเดินฟ้า เขาจะแบบหนังจีน

หนังจีน ดูสิ อย่างพวกอภิญญาเขาทําของเขาได้ แต่มันชั่วคราวนะ มันชั่วคราวตรงไหน มันชั่วคราวที่ใจเขายังมีกิเลสอยู่ไง เพราะใจเขายังมีกิเลสอยู่ คนที่มีกิเลสมันมีความชอบความไม่ชอบใช่ไหม มันมีเรื่องของเราของเขาใช่ไหม

เวลาเขามาแสดงให้เห็นว่าเขาเหาะเหินเดินฟ้าได้ ทุกคนชื่นชมเขา โอ้โฮ! เขาจะชื่นชม เขาจะเหาะให้เราดูได้เลย แต่ถ้ามีคนเขาไม่เชื่อ เขาตินะ เหาะนะ เขาไปไม่ได้เลย เพราะมันวิตกกังวลคนที่มาคอยจับผิดเขาไง คนที่มาติเขา จิตมันวูบวาบไปกับเขาไง นี่ไง พวกเหาะเหินเดินฟ้ามันมีประโยชน์อะไร ถ้าคนชื่นชมมันก็ชื่นชมไปกับเขา ถ้าคนเขาติเตียนขึ้นมามันห่อเหี่ยวเลย ห่อเหี่ยว มันทําไม่ได้เลย

แต่ครูบาอาจารย์ของเราที่เป็นธรรมๆ ขึ้นมา ในธรรมของท่าน โลกธรรม ๘ มันเข้าไปกระทบกระเทือนใจนั้นไม่ได้ มันคงที่ของมัน แล้วจะมาทํา ทําไมจะทําไม่ได้ มันทําได้ทั้งนั้นน่ะ

นี่พูดถึงทางโลกที่คิดกันไป ทีนี้เข้ามาคําถามไง คําถามเขาบอกว่า สิ่งที่เขาศึกษามา พระอรหันต์บางประเภท ข้อมูลที่ศึกษามา พระอรหันต์แบบสุกขวิปัสสโกมีอาสวักขยญาณเท่านั้น แต่ไม่มีอภิญญาเพราะไม่ได้เจริญสมถะ

เจริญสมถะ ต้องเจริญสมถะ ไม่เจริญสมถะไม่มี คําว่า “เจริญสมถะ” นี่เป็นปัญญาอบรมสมาธิไง ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ อย่างที่หลวงปู่ดูลย์ท่านสอนให้ดูจิตๆ ดูจิตจนจิตเห็นอาการของจิต

ดูจิตๆ การดูจิตอย่างนั้น การดูจิตนั่นน่ะสมถะ การดูจิตนั่นน่ะสมถะ แต่การดูจริงๆ เป็นสมถะจริงๆ ไม่ใช่แบบลูกศิษย์ลูกหาของท่านที่เอามาพูดบอกว่า ดูจิตๆ ให้นึกเอา ดูจิตให้เคลมเอา ให้เคลมเอา ให้นึกเอา ให้จินตนาการเอา...ไม่มี เวลาที่เขานึกเอา ดูจิต ดูอะไร

ดูจิต ถ้าดูจิต ถ้าเป็นคําสอน อันนี้มันเป็นคําสอนเดียวกับหลวงตา หลวงตาท่านใช้คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิมันไล่ไปๆ ท่านพูดชัดๆ ตรงตัวมาก “ปัญญาอบรมสมาธิ”

ดูจิตๆ ดูจิตด้วยปัญญามันก็ปัญญาอบรมสมาธินี่แหละ เป็นสมถะไหม สมถะคือทําสมาธิ ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านทําสมถะ แต่ท่านไม่เน้นเป็นวิชาเอกไง เพราะมันวิชารองไง แต่วิชาเอกคือปัญญาไง แต่มันต้องมรรค ๘ ไง ถ้ามรรค ๘ มันรวมโดยมรรค ๘ มันเป็นสมถะ คนภาวนาเป็นนะ พระอรหันต์ประเภทเดียว ประเภทที่สิ้นกิเลส เขาเข้าใจตรงนี้

ไอ้เรื่องนี้เพียงแต่ว่ามันเป็นจริตเป็นนิสัย จริตนิสัย คนโทสจริต โมหจริต โลภจริต จริตอย่างไรมันกระทบกระเทือนอย่างนั้น นี่พูดถึงจริตมันชัดเจน ถ้าพูดถึงความถนัดมันก็ชัดเจน

ฉะนั้น คําว่า “สมถะๆ” เขาไม่ได้ทําสมถะ เขามีแต่อาสวักขยญาณ

มีได้อย่างไรถ้าไม่มีสมถะ อาสวักขยญาณมันเกิดหรือ ดูสิ อาสวักขยญาณเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําหนดอานาปานสติ กําหนดอานาปานสติ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ด้วยกําหนดอานาปานสติ อาสวักขยญาณถึงเกิด ถ้าขาดสิ่งใดสิ่งหนึ่ง อาสวักขยญาณเกิดไม่ได้

นี่ไง ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ศาสนาไหนไม่มีความสมดุล ศาสนานั้นมรรคสามัคคีไม่ได้ นี่มันมีของมัน

แต่ไอ้พวกตาบอดไง มันจะไปหาเอาในตําราไง ไปหาเอาจากคําติฉินนินทาของคนไง ไปหาเอาจากกระแสสังคมไง กระแสสังคม ถ้าภาวนาไม่เป็นแล้วเขาพยายามจะบอกถึงพื้นฐานของฝ่ายการกระทํานั้นว่าใช้ไม่ได้ คือเริ่มต้นไม่ได้ไง ทําสมถะไม่ได้ กําหนดพุทโธไม่ได้ มันไม่เป็นปัญญา

มันตาบอดคลําช้างน่ะ ไปไหนมา สามวาสองศอก เขาไม่ได้ถามว่าสมถะหรือไม่สมถะ เขาถามถึงการประพฤติปฏิบัติ ถ้าการประพฤติปฏิบัติโดยพื้นฐานของมัน เด็กน้อยเราขึ้นมานะ เด็กเราเกิดมานะ ห้ามกินนมแม่ ห้ามกินนม ให้มันกินข้าวเลย มันจะได้โตไวๆ เพราะนมไม่มีประโยชน์กับใครไง มีประโยชน์กับเราก็อาหารการกินใช่ไหม โตขึ้นมานี้เราก็จะกินสเต๊ก เด็กมันคลอดมาก็เอาสเต๊กยัดปากมันเลย มันอยู่ได้ไหม มันเป็นไปไม่ได้หรอก โดยธรรมชาติของเด็กมันต้องกินนม ไม่กินนมแม่ก็กินนมผง

โดยธรรมชาติของจิต จิตถ้ามันไม่สงบ จิตมันไม่เป็นสัมมาสมาธิขึ้นมา มันเกิดปัญญาขึ้นไม่ได้ เป็นไปไม่ได้ ไม่มี แต่ถ้ามี มีก็เป็นการจินตนาการทั้งนั้นน่ะ

ไอ้นี่พูดถึงมันเป็นกระแสสังคมไง สังคมสังคมหนึ่งก็พยายามจะปลุกกระแสกันขึ้นมา “มันเป็นสมถะ มันไม่มีประโยชน์ มันไม่เป็นปัญญา”

เด็ก ไม่ให้เด็กมันเจริญวัยเลยหรือ ไม่ให้เด็กมันเติบโตมาเลยหรือ ถ้ามันไม่มีเด็กมันก็ไม่มีผู้ใหญ่ ไม่มีเด็ก ถ้าตัดตอนจากเด็กนั้นไปน่ะ ตัดตอนมันหายไปเลย โผล่มาก็อายุยี่สิบ เออ! มนุษย์แปลกประหลาดเกิดตอนอายุยี่สิบ ไอ้นี่มันเป็นโอปปาติกะ เทวดาเขาเกิดอย่างนี้ โอปปาติกะเขาเกิดอย่างนี้ แต่ไอ้จากเด็กขึ้นมานี่ไม่ต้องพูดถึงมันเลย ไม่ต้องไปสนใจมันด้วย มันเป็นสมถะ มันไม่มีความจําเป็น

ชีวิตนี้มีอยู่จริงหรือ ชีวิตนี้มันต้องผ่านขั้นทารกมา มันต้องผ่านจากวัยเด็กมา จิตมันจะโตขึ้นมาได้มันก็ต้องฝึกหัดตัวมันเข้มแข็งขึ้นมา ถ้ามันเข้มแข็งขึ้นมา แล้วพอมันเข้มแข็งแล้วมันถึงจะใช้ปัญญาของมัน

นี่พูดถึงไง นี่เวลาเขาถาม เขาถามนี่เขาแหย่ เขาแหย่จะให้เราออก เขาแหย่เฉยๆ เขาแหย่มาเฉยๆ ไง ทีนี้เขาแหย่มาเฉยๆ เขาพูดไปไงว่าฉันรู้เห็นจริงอย่างไร แล้วแหย่มาให้คายออกมา ถ้าให้คายออกมา มันเป็นเรื่องการคาดหมาย ถ้าการคาดหมาย เขาบอกว่าเขาได้อาสวักขยญาณเท่านั้นโดยที่ไม่มีอภิญญา

อภิญญามันส่วนอภิญญา คําว่า “อภิญญา” นี่ไร้สาระเลย อภิญญามันเป็นของเล่น ของเล่นๆ ทั้งนั้นน่ะ ของเล่นๆ ที่ครูบาอาจารย์ของเรา ของเล่นๆ แล้วเล่นจริงด้วย ของเล่นๆ แต่เล่นจริง เล่นจริงคือทําได้จริง แต่เป็นของเล่น ไม่ตื่นไม่เต้น ไม่อวด ไม่ต้องการให้ใครรู้

แต่มนุษย์ มนุษย์มีศักยภาพ มนุษย์อยากจะพ้นจากทุกข์ ถ้ามนุษย์อยากจะพ้นจากทุกข์ มนุษย์ต้องพิสูจน์ มนุษย์จะไม่ให้สิ่งใดมีความลังเลสงสัยตกค้างในใจ

ในพระไตรปิฎก ในการประพฤติปฏิบัติของครูบาอาจารย์ของเราที่ทําสิ่งใดได้ ผู้ที่มีอํานาจวาสนาที่การปฏิบัติทดสอบทั้งนั้นน่ะ ครูบาอาจารย์ของเราที่ทํา ท่านทําของท่าน แล้วท่านคุยกันภายใน หลวงตาท่านบอกว่า “ครอบครัวกรรมฐาน”

ครอบครัวกรรมฐานเขารู้มือกัน รู้ว่าใครมีนํ้าหนักมาก มีนํ้าหนักน้อย ใครจริงใครไม่จริง ครอบครัว ในครอบครัวภายในไง นี่เขาพูดกันภายใน

ทีนี้เป็นภายในมันก็เป็นการเคารพ เป็นการเอื้อเฟื้อกับธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครอบครัวนี้เราจะรักษากันไว้ แล้วมันไปรู้จริงกันภายใน แล้วเขาจะรู้กัน ใครมีปัญหาสิ่งใดที่แก้ไขไม่ได้ จะไปหาครูบาอาจารย์ที่ท่านแก้ไขได้ ท่านแก้ไขได้ แก้ไขได้ ท่านจะชี้ให้เราเห็นเลยว่าผิดถูกอย่างไร เริ่มต้นอย่างไร จะทําอย่างไร นี่เป็นการภายใน เขาไม่ออกมาประชาสัมพันธ์ ไม่ออกมาเพื่อหาผลประโยชน์หรอก

นี่พูดถึงว่า ถ้าอาสวักขยญาณที่ไม่มีอภิญญา ไม่มีอภิญญาเพราะไม่ได้เจริญสมถะ

คําว่า “เจริญสมถะหรือไม่เจริญสมถะ” ไอ้คนที่เจริญยังไม่รู้ตัวเลย สิ่งที่โลกๆ เขาทําอยู่ ที่ว่ารู้ตัวทั่วพร้อมด้วยความเป็นปัญญานะ ถ้าเขามีสติสัมปชัญญะพร้อม ถ้าเขามีอํานาจวาสนานะ มันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิเท่านั้นน่ะ ถึงที่สุดแล้วมันปล่อย ถึงที่สุดแล้วมันโล่งๆ แต่มันเป็นมิจฉา มิจฉาเพราะว่าเขาเข้าใจว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม เพราะความเข้าใจผิดว่าเป็นธรรม เขาคิดว่าเขาได้ทํา แล้วได้ทําแล้วนะ สุดท้ายแล้วเขาไม่ได้อะไรเลย

ไม่ได้อะไรเลยเพราะอะไร ไม่ได้อะไรเลยเพราะว่าเขาไม่ได้เดินตามขั้นตอนของมันไง มันไม่ได้อะไรเลยเพราะเขาไม่ได้พัฒนาใจของเขาขึ้นไปไง ถ้าใจเขาถ้าเป็นสัมมาสมาธิ จิตรู้แล้วออกเห็น ถ้าออกเห็นอันนั้นมันจะเป็นวิปัสสนา

คําว่า “ปัญญา” ปัญญาวิปัสสนา มันปัญญาอะไร ปัญญาเด็กเล่นขายของ พระพุทธเจ้าบอกไว้แล้ว ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล หัวใจนั้นไม่มีมรรคขึ้นมา ทํามรรคไม่ถูกต้อง ทํามรรคไม่สมองค์ประกอบขึ้นมา ผลมันเกิดขึ้นมาไม่ได้

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ แล้วเหตุมันเหลวไหล เหตุมันสับสน ธรรมะสับสน ธรรมะเหลวไหล ไม่มีอยู่จริง แต่ถ้ามีอยู่จริง ครูบาอาจารย์เราถ้าทําเป็นจริงจะเป็นจริง

เขาบอกว่าไม่มีสมถะ

เพราะมันไม่มีสมถะ ก็เอ็งเรียกชื่อเฉยๆ แต่คุณสมบัติของสมาธิ เอ็งก็ไม่รู้จัก คุณสมบัติ คุณสมบัติของมัน องค์ประกอบของมัน เอ็งก็ไม่รู้จัก

แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติมาแล้วท่านรู้หมด องค์ประกอบของสติ องค์ประกอบของสมาธิ องค์ประกอบของภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา องค์ประกอบของมันครบถ้วน พอครบถ้วนดีงามขึ้นมา หมั่นฝึกฝนน่ะ พอฝึกฝนสมดุล สมดุลคือมัชฌิมาปฏิปทา

ถ้าไม่สมดุล อย่างพูดเมื่อคืนน่ะ ไม่รู้ว่ารบ ไม่รู้ว่ารบก็รบกับกิเลสไง ไม่รู้คืออวิชชา อวิชชา อวิชชานี่เป็นเจ้าวัฏจักรเลย แต่กิเลสที่มันพอกพูนมาคือข้อมูลลบ ข้อมูลของกิเลส แล้วเราไม่รู้เท่า แล้วปฏิบัติไปมันจะสมดุลได้ไหม เพราะไม่รู้ว่ามันลบ ไม่รู้ว่าเป็นกิเลส แล้วกิเลสมันหลอกลวง แต่ถ้าทําสมถะๆ ทําสมถะ จิตมันจะสงบระงับเข้ามา พอมันถึงตัวมันเองแล้ว พอมันพิจารณาแล้วมันจะเข้าไปสู่ข้อมูลลึกในจิตใต้สํานึกในจิตนั้น ถ้าภาวนาไปมันจะเข้าใจเรื่องอย่างนี้หมดเลย

ถ้าไม่เข้าใจมันก็มาเถียงกันตรงนี้ ไอ้นี่มันหญ้าปากคอก ไอ้บอกว่า สมถะหรือวิปัสสนา วิปัสสนาหรือสมถะ เอาชื่อ ตั้งชื่อมัน ตั้งโจทย์มาแล้วแบ่งข้าง แล้วสู้กัน ตายหมดน่ะ ทะเลาะกันสองฝ่ายแล้วตายหมด กิเลสหัวเราะเยาะตบมือชอบใจ แต่คนปฏิบัติไม่ได้อะไรเลย

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา นี่ไง ในครอบครัวกรรมฐานท่านถึงรู้กันภายใน ใครมีความชํานาญอย่างใด ใครมีนํ้าหนักมากนํ้าหนักน้อยจริงจังแค่ไหน ถ้าเป็นความจริงนะ แล้วมันเข้ากันโดยธาตุ นี่คนจริงชอบของจริง คนเร่ร่อนชอบเยินยอ ชอบคนยกย่องสรรเสริญ มันก็ไปอยู่สังคมอย่างนั้นน่ะ สังคมเลื่อนลอย สังคมที่ไม่มีข้อเท็จจริง

นี่ถามว่า “จึงอยากถามหลวงพ่อว่า ที่ผมศึกษามาผิดหรือถูกอย่างไร ไม่ต้องเจริญสมถะก็สามารถเข้าถึงมรรคได้จริงหรือไม่ครับ”

อ้าว! ก็ลองทําดู นี่ไง มันค้นหาที่ใจเราไง ถ้าเราทําของเรานะ เราทําของเรา ทําให้จริงจังขึ้นมาเลย

ไม่ต้องทําอะไรเลยแล้วเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา แล้วมาคุยกับครอบครัวกรรมฐาน มาคุยกับครูบาอาจารย์ของเราที่มีจริง มาคุยได้เลย ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ สนทนาธรรม เอาธรรมกับธรรมมาแจกแจงกัน ถ้าเอาธรรมกับธรรมมาแจกแจงกัน ธรรมมีอันเดียว

ธรรมของหลวงปู่มั่น เห็นไหม พระอรหันต์มีประเภทเดียว ประเภทสิ้นกิเลส แล้วถ้าสิ้นกิเลสแล้วมันจะมีอะไรขัดแย้งกันถ้าคุยกันน่ะ

มันจะขัดแย้งกัน พระอรหันต์ประเภทเดียว พระอรหันต์ที่สิ้นกิเลส ไปเจอพระอรหันต์แตกต่างหลากหลาย พระอรหันต์ตาบอดคลําช้าง แล้วทางวิชาการ สาธุ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐ สาธุจริงๆ นะ ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาธุ ไม่อยากไปพูดกระทบกระเทือนเลย

แต่เวลาคนที่มีกิเลสหนาๆ ไปศึกษามาแล้วบอกพุทธพจน์ๆ อ้างว่าเป็นคําพูดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาพูดนะ พูดด้วยมุมมองของตนทั้งนั้นเลย เอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบังหน้าไว้ แล้วเอาความชอบของตน เอาความชอบของตนแล้วอ้างว่าพุทธพจน์ๆ ฉะนั้น เราเจอคนประเภทนี้ เราจะคุยกับเขาประจํา

แขวนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้ก่อน เอาพุทธพจน์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทิดทูนบูชาไว้ แล้วมึงกับกูฉะกัน มึงกับกูนี่ว่ากัน มึงว่าอย่างไร ว่ามา อย่าอ้าง สาธุ ตอนนี้นะ อ้างว่าเป็นพุทธพจน์ อ้างว่าเป็นธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาพูดมาความเห็นเขาทั้งนั้นน่ะ

แต่เวลาเราพูดนะ เวลาเราพูด สาธุจริงๆ นะ เขาจะบอกว่าพระกรรมฐานไม่ศึกษา คือไม่มีเปรียญ ๙ ประโยค ไอ้เปรียญ ๒ เปรียญ ๓ เขาว่าตํ่าต้อย ของเขา ๙ ประโยคนะ แล้วมีพัดแหลมๆ อีกต่างหาก มีอํานาจอีกนะ มึงต้องฟังกู มึงต้องฟังกู กูได้รับการมอบอํานาจมาด้วยการพระปรมาภิไธยเชียวนะ นั่นน่ะว่ากันไปร้อยแปดพันเก้า

แต่ถ้าความจริงๆ ถ้ามันเป็นความจริงมันเป็นความจริงอย่างนี้

ทีนี้เขาบอกว่าจะเป็นสมถะหรือจะเป็นวิปัสสนา มันเป็นองค์หนึ่งของมรรค มรรค ๘

โรงเรียนใดก็แล้วแต่ ถ้าลูกศิษย์มันไม่ส่งการบ้าน มันไม่เข้าสอบ มันผ่านไม่ได้หรอก มันผ่านไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน มรรค ๘ ข้อสอบ ๘ ข้อ มันส่ง ๗ ข้อ มันส่งหมดเลย ส่งปัญญา ส่งทุกอย่างเลย มันบอกว่าสมถะไม่จําเป็น นักเรียนเป็นใหญ่ไง เอานักเรียนเป็นตัวตั้ง อาจารย์ต้องกราบตีนนักเรียนนะ มันส่ง ๗ ข้อก็ให้มันผ่าน นักเรียนจะสั่งอาจารย์เลย อาจารย์ต้องให้ฉันผ่านนะ แล้วให้มันผ่านให้หมด เป็นไปได้ไหม ไอ้นี่มันเป็นเรื่องโลก เป็นเรื่องโลกน่ะมันได้ แต่ถ้าเป็นข้อเท็จจริงไม่มีทาง เป็นไปไมได้

ฉะนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ กลั่นออกมาจากมรรค ๘ ไม่มี เป็นไปไม่ได้ แล้วเป็นไปได้เป็นอย่างไรล่ะ เป็นไปได้ หลวงปู่มั่นท่านเทศน์มาจนพวกเราชื่นชม เป็นไปได้ก็หลวงตาท่านเทศน์ ปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิอบรมปัญญา นี่สิ่งที่เป็นไปได้

ฉะนั้น คําว่า “เป็นไปได้” เวลาท่านเทศน์ เทศน์แกงหม้อเล็ก เวลาเทศน์ท่านเทศน์กับพระ ท่านเทศน์กับผู้ที่กําลังแก้กิเลส ท่านเทศน์อยู่ คนที่กําลังค้นคว้า คนที่กําลังใฝ่หา เวลาท่านเทศน์จบ เวลาท่านพูดกับหลวงปู่ลี “ลีเนาะ ลีเนาะ” คือมันเหมือนกันไง พระอรหันต์เทศน์กับพระอรหันต์ฟังอยู่ หลวงปู่ลีเป็นพระอรหันต์

แล้วหลวงปู่ลี หลวงตาท่านเป็นคนปั้นมา เวลาหลวงตาท่านเทศน์จบแล้ว อยู่ที่บ้านตาด เราก็นั่งฟังอยู่ด้วย ท่านหันไปหาหลวงปู่ลีเลย “ลีเนาะ ลีเนาะ” นั่นน่ะพระอรหันต์มีประเภทเดียว ประเภทสิ้นกิเลสไง ประเภทสิ้นกิเลสแล้วไม่มีอะไรขัดแย้งเลย ประเภทสิ้นกิเลส อู้ฮู! ท่านพูดแล้วเหมือนกันหมดเลย ไอ้ของเรายังเถียงกันไม่จบนะ

ฉะนั้น กรณีอย่างนั้นมันเป็นเรื่องของตาบอดคลําช้าง ศึกษาที่ใจ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาธุ สาธุจริงๆ เพราะว่าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันเป็นสุดยอด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่สุดยอดมากๆ แต่กิเลสของคนน่ะ กิเลสของคนบังเงา เอามาบังเงา เอามาบังกิเลสของตนน่ะ แล้วเอากิเลสของตนมาขาย เอากิเลสของตนมาเหยียบยํ่าคนอื่น บังด้วยพุทธพจน์ บังไว้ด้วยธรรมะของพระพุทธเจ้า แล้วเหยียบเขาไป ไม่เป็นความจริง

แต่นี้มาถามว่า “แล้วสิ่งที่ผิดหรือถูกอย่างไร ไม่ต้องเจริญสมถะแล้วสามารถเข้าถึงมรรคผลนิพพานได้จริงหรือไม่ครับ รบกวนหลวงพ่อพูดด้วย”

นี่หลวงพ่อตอบแล้ว ตอบจบแล้ว เพราะมันเป็นกระแสสังคม แล้วมันกระแสสังคม แล้วภาษาเรา ภาษาเรา ดูถูกดูหมิ่นเหยียบแคลนกันด้วยกิเลสนะ

แต่เวลาหลวงตาท่านพูดบ่อย พระผู้ใหญ่ที่มาเทศน์ๆ ท่านก็อยู่ในสังคมด้วยกัน มันยิ้มอยู่ในหัวใจ คือมันติงต๊อง มันอะไรกันน่ะ แต่พูดออกไปไม่ได้ไง เพราะเขารู้กับเราไม่ได้ไง

เหมือนเรา เราพูดภาษาไทยกัน แล้วเราไปพูดกับต่างชาติ ต่างชาติเขาฟังเราไม่ออก เราไปพูดอะไร เขาก็ไม่รู้อะไรกับเราหรอก เพราะเขาไม่รู้ภาษาไทยไง

แต่ไอ้นี่ภาษาใจ ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์เทวดา อินทร์ พรหม นี่ภาษาใจ ภาษาใจมันพูดง่ายกว่าภาษาคําพูดอีก ภาษาสมมุตินี่ยุ่งมากเลย แล้วไอ้นี่ภาษาสมมุติแล้ว แล้วยังมีครูบาอาจารย์ของเราประพฤติปฏิบัติจนเขาเชื่อถือ แล้วตัวเองก็จะมาคิดว่ามันเป็นอย่างนั้น ไม่ใช่หรอก

ถ้ามันเป็นจริงๆ แล้ว เป็นจริงแล้วนะ เม้มปากแล้วนั่งลง แล้วนั่งลง ฟังนี่รู้หมด ฟังแล้วรู้หมด คนไม่รู้ไม่เห็นน่ะ คนไม่รู้ไม่เห็น เวลาพูด ดูสิ ในทางราชการ ฝ่ายปฏิบัติ ฝ่ายปฏิบัติกับฝ่ายนโยบาย มีปัญหากันทั้งนั้นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ทุกอย่าง เพราะเขาศึกษามาเป็นปริยัติ ทางทฤษฎี แต่ยังไม่ลงปฏิบัติเลย ยังไม่เห็นอะไรเป็นจริงเป็นจังเลย ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา อ๋อ! ไอ้ที่พูดไปนี่มันไม่เป็นอย่างนี้เลยเนาะ ไอ้ที่พูดไปก็พูดไปแล้ว ก็ยังไม่รู้จริงพูดไปก่อนไง

แต่ให้มันรู้จริงขึ้นมาก่อน ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านบอก ถ้าปฏิบัติยังช่วยตัวเองไม่ได้ อย่าไปสอนคนอื่น ให้ช่วยตัวเองได้ก่อนถึงจะไปสอนคนอื่นได้ แล้วสอนมันสอนได้หมดเลยด้วย สอนได้หมดเลย มันจะเห็นตั้งแต่เริ่มต้น

เพราะว่าหลวงปู่มั่น หลวงตา ครูบาอาจารย์เรา เริ่มต้น ดูสิ หลวงปู่มั่นพิจารณาแล้วพิจารณาอีก ต้องไปลาพระโพธิสัตว์ก่อน เวลาหลวงตาจิตเสื่อมแล้วเสื่อมอีก เริ่มต้นน่ะจับผิดจับพลัดจับผลูไปอยู่กับหลวงปู่มั่นน่ะ ท่านบอกสอนเหมือนเด็กๆ เลย เริ่มต้นนี่ โอ้โฮ! กว่ามันจะยืนตัวได้ กว่ามันจะก้าวเดินได้ กว่ามันจะเป็นไปได้

แล้วถึงบอกว่าทารก “ไม่ต้องทําสมถะๆ”

เด็กไม่เลี้ยงมันเลยมันจะโตขึ้นมาได้อย่างไร เป็นไปไม่ได้หรอก มันไม่มี แต่ถ้ามันจะมีต้องมีอย่างนี้ มีต้องมีเหตุมีผล มีข้อเท็จจริงเสริมครบสมบูรณ์ตลอด จบ

ถาม : เรื่อง “อาการอวัยวะใหญ่ขึ้น”

กราบนมัสการหลวงพ่อ หนูมีเรื่องสงสัยอยากจะกราบเรียนถามหลวงพ่อค่ะ คือในขณะฟังเทศน์สดๆ จากหลวงพ่อในตอนกลางคืน แล้วเกิดอาการรู้สึกว่าอวัยวะของตัวเองหนาใหญ่กว่าปกติหลายเท่าค่ะ เช่น ปากใหญ่มาก หนามาก แก้มใหญ่มาก หนามาก หนักมาก เช่นเดียวกัน อาการเหล่านี้คืออะไรเจ้าคะ

ตอบ : ลูกศิษย์กรรมฐานแท้ๆ เลย เกิดอาการแบบนี้ เกิดอาการแบบนี้มันเกิดปีติไง นี่แหละอาการของปีติแหละ เวลาปฏิบัติเริ่มต้นนะ เกิดอาการอวัยวะใหญ่ขึ้น

นี่พูดเป็นเชิงยกตัวอย่างเนาะ เดี๋ยวจะหาว่าอวด เวลาเราประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ นะ เวลาตัวเองมันขยายใหญ่ขึ้น ตัวเองนี่ขยายใหญ่ขึ้น ความรู้สึกใหญ่ขึ้นๆ ใหญ่ขึ้นจนเรานั่งอยู่บนโลกนี้ โลกนี้เล็กเท่าปลายเข็ม เรานั่งอยู่บนโลกนี้ ครอบโลกเลยนะ นี่เวลาตัวมันขยายใหญ่ขึ้นๆ

ไอ้นี่แค่ปากหนาๆ แค่ปากหนาๆ แค่มือใหญ่ๆ นี่อาการของปีติ เห็นไหม อาการของปีติ ปีตินี้เป็นได้หลากหลาย มันอยู่ที่วาสนา ปีติเป็นได้ถึงระลึกชาติได้เลย ระลึกชาติของคนอื่นได้ก็เพราะปีติ จิตมันสงบแล้ว นี่ปีติมันมีหลากหลายมาก

ฉะนั้น เวลาปีตินะ เวลาปีติ เรานั่งไป เราพุทโธๆ เวลาจิตมันสงบแล้วนะ มันเหมือนกับผิวหนังเราเป็นเหมือนถุงพลาสติก แล้วข้างในนี่โปร่งหมดเลย เวลาเป็นนะ นั่งไปๆ เหมือนผิวหนังนี่เป็นถุงพลาสติก แล้วข้างในว่างหมดเลย แต่นี่ก็เป็น ขยายใหญ่ขึ้น ขยายเล็กขึ้น เป็นทั้งนั้นน่ะ นี่พูดถึงว่าเป็นปีตินะ

นี่เวลาไม่รู้ มันเป็นก็มหัศจรรย์เนาะ แต่พอรู้แล้วอยากให้มันเป็น ไม่เป็นแล้ว อ๋อ! อย่างนี้เขาเรียกว่าปีติ เห็นไหม ลูกศิษย์กรรมฐานเราไม่มีการศึกษา เราไม่ได้ศึกษาท่องจําตํารับตํารามา เวลามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันจะเกิดเป็นความจริงขึ้นมา

เวลาเกิดความจริงขึ้นมา อาการมันเกิดขึ้นมา อาการมันเกิดขึ้นมา เพราะว่าอันนี้มันอยู่ในองค์ของสมาธิ องค์ของสมาธินะ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ องค์ของสมาธิ ถึงที่สุดแล้วจิตตั้งมั่น จิตเป็นเอกเทศ จิตเป็นหนึ่ง เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น นี่ถ้าเป็นโดยความสมบูรณ์ของมัน

แต่ขณะที่มันเป็นสมาธิๆ วิตก วิจาร วิตกคือระลึก วิตกคือฉุดหัวใจไว้ก่อน ถ้าเราไม่ฉุดหัวใจเราไว้ หัวใจมันจะคิดออกไปร้อยแปด วิตก วิตกคือควบคุมจิตไว้ วิตกคือนึกขึ้น วิตกก็วิตกขึ้นมา วิจาร พุทกับโธ พุทกับโธ

วิตกคือฉุดหัวใจเราไว้ แล้ววิจารก็พุทโธๆ น่ะ คือเหมือนกับมันรีไซเคิล นํ้าจะพัฒนานํ้าเสียให้เป็นนํ้าดี วิตก วิจาร พุทโธๆ พุทโธมันหมุนอยู่ในใจเรา มันหมุนอยู่ในใจ วิตก วิจาร พุทโธๆ ถ้ามันอยู่ของมัน ถ้ามันจะดีขึ้น นํ้าเริ่มส่งกลิ่นเหม็น นํ้าเริ่มกระจายออก ออกซิเจนมันเริ่มปรับตัวมัน เกิดอาการ เกิดปฏิกิริยา พอเกิดปฏิกิริยา วิตก วิจาร เกิดปีติ ปีติคือปฏิกิริยาของจิตที่มันจะเป็นไง พอปฏิกิริยาของมันจะเกิดขึ้นมันก็เกิดอาการ

เขาบอกว่า ปากใหญ่มาก หนามาก มันหนักมาก

แสดงว่าเวลาคนมันไม่รู้จักชื่อ นี่เข้าไปเห็น แต่ไม่รู้จักชื่อไง นี่ไง วิตก วิจาร ปีติ แล้วถ้าต่อไปนะ พอต่อไป มีคนถามเหมือนกัน เดี๋ยวถามต่อเนื่องไป “หลวงพ่อ เวลาปฏิบัติไปนะ อู้ฮู! ตัวหนามาก ตัวมันใหญ่มากเลย หลวงพ่อ เดี๋ยวนี้พอไปมันไม่เห็นมีอะไรเลย มันนิ่งๆ”

อาการต่อไป อาการจากปีติมันจะเกิดสุข ความสุขน่ะ ความสุขความระงับ พอภาวนาไปนะ ผ่านปีติไปก็เป็นสุข แล้วก็งงนะ “เอ๊ะ! นี่มันอะไร หลวงพ่อ มันไม่เห็นเป็นอีกเลย”

เวลาเกิดปีติก็ไม่รู้ว่าปีตินะ เวลามันผ่านปีติไปมันไปเกิดสุข พอสุข เรารู้ว่าสุขใช่ไหม พอผ่านจากสุขไป เอกัคคตารมณ์ มันเป็นหนึ่ง ไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ เลย มันตั้งมั่นของมัน นั่นน่ะสัมมาสมาธิ นี่พูดถึงเวลาเขาทําสมาธิเขาทํากันแบบนี้ ถ้าทําแบบนี้มันก็เป็นข้อเท็จจริง

สิ่งที่ไปศึกษาก็ศึกษามา ดูสิ พระ เวลาพระบวชมา เรียนนักธรรมตรี เรียนนักธรรมโท ในนักธรรมโท ปีแรกเรียนนักธรรมตรีนะ ไปสอบนักธรรมตรี ได้นักธรรมตรี พอปีสองก็เรียนนักธรรมโท นักธรรมโทนะ เขาก็สอนตัดผ้านะ เขาเรียกตัดเป็นกุสิ ตัดเป็นอนุวาต นี่มันอยู่ในตํารา แต่เวลาบวชมา ของเรานี่ก่อนบวชนะ ฝึกหัด พระส่วนใหญ่แล้วจะตัดผ้าได้ พระเราต้องตัดผ้าเป็น

เวลาเขาเรียน เขาเรียนนักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก จบนักธรรมเอกมาให้ทํารังดุมติดจีวร รังดุมติดผ้าอังสะ ทําไม่เป็น เรียนจบแล้ว สอบผ่านแล้วนะ มันทําไม่เป็น

แต่พวกเราไม่ได้สอบไม่ได้เรียนอะไรเลยนะ แต่ทําเป็นหมดนะ พระป่าเราตัดผ้าก็เป็น ย้อมผ้าก็เป็น ซักผ้าก็เป็น ทํารังดุมก็ได้ ปะผ้าก็ได้ เย็บผ้าก็ได้ ทําได้ทั้งนั้นเลย แต่ไม่ได้นักธรรมเอก ไม่ได้ ไอ้นักธรรมเอกทําไม่เป็น มหายังทําไม่เป็นเลย ทั้งๆ ที่มันเป็นตําราเรียน เป็นตําราเรียน เรียนแล้วต้องปฏิบัติ

แต่ของเราเป็นกรรมฐานมานี่ ดูสิ พระส่วนใหญ่แล้ว ๕ พรรษาส่วนใหญ่ท่องปาฏิโมกข์ได้ทั้งนั้นน่ะ เพราะถ้าบวชมาแล้ว ๕ พรรษาเป็นผู้ฉลาด จบนิติศาสตร์ไง จบนิติศาสตร์คือจบกฎหมายไง ท่องปาฏิโมกข์ได้ ปาฏิโมกข์ ๒๒๗ ธรรมวินัยของพระพุทธเจ้าไง พระเราส่วนใหญ่ท่องปาฏิโมกข์ได้หมด คือจบนิติศาสตร์ จบกฎหมาย พอจบแล้วไปธุดงค์ที่ไหนก็ได้ ถ้ามึงไม่จบกฎหมาย มึงไปไหนนะ มึงไปโดนเขารีดตังค์นะ เดี๋ยวพระตํารวจมันจะจับ แต่ถ้ามันท่องปาฏิโมกข์ได้ นี่ไง นี่พระปฏิบัติ ไม่ได้สอบ ไม่ได้วัดผล ทําจริงๆ พระทําของเราขึ้นมากันเอง นี่พระกรรมฐานไง

แต่เขาก็ดูถูกนะ บวชมาไม่รํ่าไม่เรียน บวชมาไม่มีปัญญา แล้วมันจะรู้อะไรล่ะ หลับหูหลับตา

หลับหูหลับตานี่แหละฝึกฝนมาจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น วัตรปฏิบัติเกิดจากจิต ค้นหาเอาจากหัวใจของเรา ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมามันจะเป็นจริงขึ้นมาจากเรา ถ้าเป็นจริงได้นะ แล้วเป็นจริงได้ นี่สร้างศาสนทายาทขึ้นมาแต่ละองค์ๆ นะ

ดูหลวงปู่มั่นท่านเป็นห่วงเป็นใย ท่านสร้างศาสนทายาทมา แล้วพอท่านนิพพานไปแล้วมันก็ยังส่งต่อมายังหลวงปู่ขาว หลวงปู่ชอบ หลวงตา ท่านพูดเลย หลวงตาเป็นผู้ที่ดีทั้งนอกทั้งใน เป็นที่พึ่งของหมู่คณะไง หมู่คณะไปเที่ยวป่าเที่ยวเขาไหนมีปัญหาขึ้นมาก็มาขอความช่วยเหลือ มาขอความสนับสนุน สนับสนุนทั้งปัจจัยเครื่องอาศัย สนับสนุนทั้งการคุ้มครองดูแล สนับสนุนถึงการสั่งสอน สนับสนุนถึงการชี้ทาง สนับสนุนถึงการขวากหนามในหัวใจ สนับสนุนทั้งนั้นน่ะ นี่หลวงปู่มั่นท่านสร้างศาสนทายาทอย่างนี้ไง

ไม่ต้องสอบได้นักธรรม ได้วุฒิ ได้วุฒิหมดเลย ยังดีนะ สมัยนี้นะ เราอ่านประวัติครูบาอาจารย์มา สมัยก่อนถ้าจบ ๙ ประโยค ถ้าสึกได้เป็นอัยการ ถ้าสึกนะ ตอนนี้ ๙ ประโยคสึกแล้วจะเป็นอนุศาสน์ร้อยตรี เรียนไปเพื่อเอาร้อยตรีไง

แต่ของเรานะ เรียนเพื่อจะฉุดหัวใจไว้ เอ็งอยู่ป่า เอ็งอยู่โคนไม้ เอ็งอย่าไปยุ่งกับสังคม เรียนเพื่อแบบนี้ไง เห็นไหม เราค้นหาจากหัวใจ ค้นหาจากความเป็นจริง ค้นหาของเรานะ นี่พูดถึงการประพฤติปฏิบัติ

ฉะนั้น อยู่ที่คําถาม คําถามถามอย่างนี้มา ภาษาเรานะ เพราะเขาไม่ได้เรียนไง เขาถึงไม่รู้ว่าอาการที่ว่าอวัยวะใหญ่ขึ้น ปากหนาขึ้น ตัวใหญ่ขึ้น หนักมากขึ้น แต่ไม่ใช่นั่งหลับนะ ถ้านั่งหลับนั่นไม่ใช่ สติพร้อม แต่ตัวมันใหญ่ขึ้น หนาขึ้น ใหญ่ขึ้น

เกิดอาการปีติ แต่ปีตินี้เล็กน้อยมาก ปีติที่มันรุนแรง ปีตินะ ถ้าพอเรามีสติสัมปชัญญะขึ้นมันจะผ่านไป พอผ่านไป พอรู้ว่ามันปีติ รู้ว่ามันดี อยากจะอยู่กับมันไง อยากจะอยู่กับความสุข อยากจะอยู่กับผลงานของตน แต่สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง มันอยู่คงที่ไม่ได้หรอก สิ่งมีชีวิตมันจะเคลื่อนไหวของมันไปตลอด สิ่งที่เป็นสัจธรรมมันจะพัฒนาของมันขึ้นไป จากปีติมันจะเป็นสุข เอกัคคตารมณ์ แล้วถ้ามีสติมีปัญญาขึ้นไป เราจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ เราจะเห็นสัจจะเห็นความจริงขึ้นไป มันจะเกิดวิปัสสนา เกิดพัฒนาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป นี่ผู้ที่ปฏิบัติจริงนะ มีครูบาอาจารย์คอยทําจริงขึ้นไป ขอให้มันจริง เห็นไหม

อ่านคําถามแล้วมันขําๆ ไง เพราะเขาไม่ได้เรียน เขาไม่รู้ ไม่รู้ชื่อของมัน แต่เขาได้ตัวของมัน เขาได้ความรู้สึกอย่างนี้ แต่เขาไม่รู้ชื่อ มาถามเรา เราก็บอก นี่เขาเรียกว่าปีติ ปีติ เขาเรียกว่า แต่เอ็งก็ไม่ได้แล้วแหละ ก็มันผ่านไปแล้ว เอ็งทําใหม่นะ อย่างนี้เขาเรียกว่าปีติ เอวัง

ครูบาอาจารย์ท่านก็เลยเริ่มปิดช่องทางที่เราจะเสียเวลา
ปิดช่องทางที่เราจะเสียโอกาส
ท่านถึงบอกว่า ควรทําอย่างนี้ ตั้งใจอย่างนี้
เคารพๆ เคารพคือมันตั้งใจ เคารพคือการฟัง
เคารพคือการนอบน้อม เคารพคือการกตัญญู
เคารพๆ ทําด้วยความเคารพ
ถ้าทําด้วยความเคารพ ถ้าเคารพมันก็เท่ากับเคารพตน
ตนก็มีค่าขึ้นมาไง

๓

เคารพตน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ สิงหาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบขอขมาหลวงพ่อ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมกราบขอขมาที่ผมได้เคยนอนฟังธรรมะของหลวงพ่อ ขอหลวงพ่อจงงดโทษให้กระผมด้วยครับ

ตอบ : งดโทษให้ เรางดโทษให้อยู่แล้ว การงดโทษให้ เพราะภาษาเรา การที่เราแสดงธรรมหรือการที่มันมีสื่อออกไป สื่อนี้เวลาคนที่เขาศรัทธาความเชื่อ สื่อนั้นจะมีคุณค่ามาก เวลาสื่อนี้ ถ้าพูดถึงเขาไม่เชื่อหรือเขาดูถูกดูแคลน สื่อนั้นเขาจะทิ้งๆ ขว้างๆ ไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาหลวงตาเมื่อก่อนนะ ตอนก่อนที่หลวงตาท่านออกมาโครงการช่วยชาติฯ ท่านจะไม่ให้ใครถ่ายรูปเลย แล้วท่านจะไม่ให้ใครอัดรูปไปแจกเลย ท่านบอกว่า ท่านเรียนอยู่ที่กรุงเทพฯ แล้วเห็นรูปครูบาอาจารย์วางอยู่ตามฟุตพาท แล้วเห็นประชาชนถนนคนเดินเขาเดินผ่านไปผ่านมา ชายกระโปรงเขาไปคลุมถึงรูปพระต่างๆ ท่านเห็นน่ะ

ที่ท่านไม่ยอมให้ใครถ่ายรูป ท่านไม่ยอมให้ใครเอารูปไป เพราะว่าเวลาถ้าเขาศรัทธาเขาก็เก็บไว้บนหิ้ง พอเขาไม่ศรัทธาเขาก็โยนทิ้งกลางถนนให้รถมันเหยียบยํ่า ให้คนเดินเหยียบไปเหยียบมา อันนี้พูดถึงว่าถ้ามันศรัทธาไง ฉะนั้น เวลาศรัทธา เขาก็เคารพบูชาของเขา แต่ถ้าศรัทธาของเขาเสื่อมถอยลงไป เขาก็ดูถูกดูแคลน

อันนี้ก็เหมือนกัน ที่เวลาเราแสดงธรรมออกไป มันมีแผ่นซีดีออกไป มันมีสื่อออกไป ถ้าเขาฟังแล้วเขาถูกใจของเขา เขาก็เก็บไว้ฟังของเขา แต่ถ้าเขาฟังแล้วเขาบอกว่า เออ! อันนี้มันใช้ไม่ได้ เขาก็โยนทิ้ง คําว่า “โยนทิ้ง” แล้วเราจะไปโกรธใครล่ะ เราจะไปโกรธใคร เราไม่โกรธใครเพราะเราผลิตสื่อออกไป คําว่า “ผลิตสื่อออกไป”

ฉะนั้น สิ่งที่เขาบอกว่าเขาขอขมาลาโทษเพราะว่าเขานอนฟังเทศน์ของเรา ขอหลวงพ่องดโทษด้วย

งด งดตั้งแต่ยังไม่ได้ขอนู่นน่ะ เพราะเราทําเป็นสื่อออกไปใช่ไหม สื่อออกไปเขาก็ใช้ประโยชน์ของเขา ถ้าใช้ประโยชน์ของเขา เราไม่ถือโทษโกรธใครทั้งสิ้น สิ่งที่ทําออกไปแล้ว พอเราทําออกไปแล้วสิ่งนั้นเป็นสื่อ สื่อมันไม่มีชีวิตจิตใจ แต่เวลาเราทําขึ้นมา เราทําด้วยความหวังดีของเรา

ความหวังดีของเราอยู่ที่ไหน ความหวังดีของเรา ตอนที่เราบวชใหม่ๆ เราบวชใหม่ๆ เราประพฤติปฏิบัติ เราไปหาครูบาอาจารย์ เพราะคนบวชใหม่ คนปฏิบัติใหม่มันมืดแปดด้าน เราไปหาองค์ไหนๆ เวลาไปหา ฐานของเจดีย์มันกว้างไง พระที่บวชใหม่ๆ ด้วยกันฐานมันกว้างไง แต่ถ้าห้าพรรษาสิบพรรษามันก็แคบลง ยิ่งครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง ยอดเจดีย์แหลมๆ อันเดียวแต่ฐานมันกว้าง ทีนี้เราอยู่ที่ฐานมันกว้าง เวลาไปศึกษากับใครคุยกับใครมันก็ผิดๆ ถูกๆ ไอ้ตรงนี้แหละทําให้เห็นนํ้าใจมาก เห็นใจของคนที่ปฏิบัติไง

ทีนี้อันนี้มันก็ย้อนกลับไปที่หลวงตา หลวงตาท่านบอกว่าท่านปรารถนาจะปฏิบัตินะ เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่เชื่อมั่นหมด แต่เวลาจะปฏิบัติจริงๆ มันก็สงสัย สงสัยแล้ว ท่านก็เลยบอกว่า ขอให้มีอาจารย์องค์ใดก็แล้วแต่ที่แก้ความสงสัยของท่านได้ ใจของท่านก็ปักลงที่หลวงปู่มั่นน่ะ แล้วท่านก็ไปหาหลวงปู่มั่น

เวลาหลวงปู่มั่นชี้เข้ามา “มหา มาหาอะไร มาหามรรคผลนิพพานใช่ไหม มรรคผลนิพพานไม่ใช่มหาวิ่งหาหรอก มันอยู่ในใจของมหานั่นแหละ” มันอยู่ในหัวใจของเรา อยู่ที่ความรู้สึกเรานี่แหละ เราอยากได้เราก็วิ่งหาๆ แต่ความจริงก็อยู่ในใจเรานี่แหละ ฉะนั้น เวลาท่านสอนพุทโธๆ กลับเข้ามาในใจของหลวงตา

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านก็สอนของท่านอย่างนั้น คําสอนอย่างนั้น แล้วเวลาสอนแล้วถ้าเราปฏิบัติไปมันรู้ชัดๆๆ ขึ้นมามันยิ่งเคารพยิ่งบูชา มันยิ่งเคารพยิ่งบูชามาก ทีนี้การเคารพบูชา จะย้อนกลับมาตรงนี้แล้ว ตรงที่เวลาที่ว่า เรานอนฟังเทศน์ได้หรือไม่ เรานอนฟังเทศน์ได้หรือไม่

เรานอนฟังเทศน์ไม่ได้ แต่ถ้าเราพิการเราต้องนอนแหมะอยู่อย่างนี้ แล้วเราจะทําอย่างไรล่ะ เราเป็นคนแบบว่าเส้นเลือดสมองแตกแต่ยังรับรู้เสียงได้ แล้วเรานอนอยู่อย่างนี้ แล้วเขาก็เอาเทศน์มาเปิดให้เราฟัง ต้องให้เรานั่งฟังใช่ไหม ถ้าเรานั่งฟังแสดงว่าเทศน์นี้มหัศจรรย์เลย พอฟังเทศน์แล้วลุกได้เลย หายจากการนอนเลย มันเป็นไปไม่ได้ไง

ยืน เดิน นั่ง นอน อิริยาบถ ๔ เป็นอิริยาบถของการปฏิบัติ นอนปฏิบัติก็ได้นะ แต่ส่วนใหญ่นอนแล้วหลับหมด เขาถึงไม่ควรนอน แต่บางคนนอนได้ น้อยมาก แต่มี ที่นอนปฏิบัติก็มี ยืน เดิน นั่ง นอน มันเป็นอิริยาบถของการประพฤติปฏิบัติ

ทีนี้อิริยาบถของการประพฤติปฏิบัติ แต่เวลานอนฟังเทศน์ๆ ที่ครูบาอาจารย์ท่านไม่ให้นอนฟัง ไม่ให้นอนฟังเพราะอะไร เพราะการนอนฟังมันประมาทไง การนอนฟังมันประมาทเลินเล่อ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้ตั้งแต่แรกนะ เวลาท่านจะปรินิพพาน เป็นคําเทศน์คําสุดท้ายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด ความไม่ประมาทเถิด”

แล้วเราฟังเทศน์ด้วยความประมาทความเลินเล่อ เปิดเทศน์ไว้แล้วก็นอนคร่อกๆ แล้วฟังเทศน์ไว้ นี่มันมีผลเสียตรงนี้ มันมีผลเสียตรงที่ประมาทๆ ไง ความประมาททําให้ไม่สมควร ความประมาทคือกิเลส พอกิเลสของคนในใจของคนมันคุ้นชินกับใจของเรา เราทําอะไรก็ทําด้วยกิเลส พอทําด้วยกิเลส ทุกอย่างมันก็ทําแล้วมันก็ไม่ประสบความสําเร็จใช่ไหม

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเรา ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ ท่านเคารพบูชาธรรมะอันนั้น ถ้าท่านเคารพบูชาธรรมะอันนั้น ฉะนั้น เวลาการเคารพบูชา เวลาทางภาคอีสาน เขาเขียนไว้บนอาสน์สงฆ์ ห้ามผู้หญิงขึ้นๆ แล้วเดี๋ยวนี้ประชาธิปไตยนะ ตอนนี้เขาจะไปสร้างวัดผู้หญิงหมดเลย ผู้หญิงขึ้นได้ ผู้หญิงขึ้นได้ ผู้หญิงสร้างวัดกันเองแล้ว สร้างวัดของผู้หญิง

แล้วเวลาเขาเขียน ไปทางภาคอีสานสิ เขาจะเขียนไว้เลยที่อาสน์สงฆ์ที่พระน่ะ ผู้หญิงห้ามขึ้น ห้ามผู้หญิงขึ้น นั่นน่ะเวลาห้ามผู้หญิงขึ้นๆ แล้วตอนนี้เราก็ไปคิดว่าประชาธิปไตยๆ ทําไมผู้หญิงขึ้นไม่ได้ ทําไมผู้หญิงขึ้นไม่ได้ เราก็เลยไปสร้างวัดกัน สร้างวัดผู้หญิง เออ! ผู้หญิงสร้างกันเอง แล้วผู้หญิงก็เทศน์กันเอง ผู้หญิงก็สอนกันเอง แล้วผู้หญิงก็สําเร็จกันไปเอง มันเป็นไปได้ มันเป็นไปได้ทั้งนั้นน่ะถ้ามันเป็นธรรมๆ ไง

ฉะนั้นว่าการนอนฟังๆ มันเป็นประเพณีวัฒนธรรม มันเป็นวัฒนธรรมที่เราทําตามกันมา ทําตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านเคารพมาก เวลาเคารพมากมันก็เหมือนตั้งสติมาก การเคารพยกย่อง ใจมันลง พอใจมันลง ฟังมันก็เข้าใจ

แต่ถ้าจะนอนฟังๆ นอนฟังก็ได้ คนที่พิการก็นอนได้ อิริยาบถ ๔ ในการยืน เดิน นั่ง นอนก็ได้ นอนปฏิบัติก็ได้ ถ้าเขานอน เขาพุทโธเขาชัดเจนของเขา เขาเปิดฟังแล้วเขาชัดเจนของเขาล่ะ แต่มีกี่คน

ทีนี้พอมีกี่คนปั๊บ โดยจํานวนแล้ว โดยสถิติมันเป็นไปได้ยาก พอเป็นไปได้ยาก ครูบาอาจารย์ท่านก็เลยเริ่มปิดช่องทางที่เราจะเสียเวลา ปิดช่องทางที่เราจะเสียโอกาส ท่านถึงบอกว่า ควรทําอย่างนี้ ตั้งใจอย่างนี้ เคารพๆ เคารพคือมันตั้งใจ เคารพคือการฟัง เคารพคือการนอบน้อม เคารพคือการกตัญญู เคารพๆ ทําด้วยความเคารพ ถ้าทําด้วยความเคารพ ถ้าเคารพมันก็เท่ากับเคารพตน ตนก็มีค่าขึ้นมาไง

ไอ้นี่ทําสักแต่ว่า ถ้าทําอย่างนั้นมันก็เหมือนทําสักแต่ว่า แต่ของเรา เราไม่ได้ทําสักแต่ว่า เพราะเมื่อก่อนเราก็เหลวไหล เราไม่ได้ทําอะไรเลย พอเดี๋ยวนี้เราได้ฟังเทศน์ขึ้นมา เราจะเป็นคนดีขึ้นมาบ้าง มันเป็นความดีของเรา ถ้าเป็นความดีของเรามันก็เป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ของเขา ถ้าประโยชน์ของเขา ว่าการนอนฟังเทศน์

แต่ถ้าคนที่เป็นปกติ คําว่า “นอนฟังเทศน์” เราก็ได้ยินได้ฟังใช่ไหม ธรรมะของครูบาอาจารย์ของเรา เราได้ยินได้ฟัง แต่ถ้าเรานั่งสมาธินะ แล้วจิตของเรามันกําลังลงสงบ แล้วถ้ามันมีเสียงธรรมขึ้นมามันเป็นการจุดประกาย จุดประกายนะ

ฉะนั้น เวลาฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ อย่างที่หลวงตาท่านพูด คนที่ปฏิบัติมาจะเห็นตรงนี้มีคุณค่ามาก ท่านบอกเลยนะ เหมือนโคทั้งฝูงเลย มันโดนล้อมคอกไว้ ตัวที่อยู่ใกล้ปากคอก แล้วถ้าใครเปิดประตูคอกได้ ไอ้โคที่อยู่ใกล้ประตูนั้นก็ออกก่อนๆ

นี่ก็เหมือนกัน ความอัดอั้นตันใจ กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจมันปั่นป่วนไปหมดเลย แล้วเราทําความสงบของใจ เราจะหาทางออกตลอดเลย แล้วถ้ามันมีความเคารพ มีความตั้งใจ ถ้าธรรมะไปสะกิด เป๊าะ! ประตูเปิด ผัวะ! ตรงนี้ที่ครูบาอาจารย์ท่านปรารถนา ปรารถนาตรงนี้ไง ถึงให้ฟังด้วยความเคารพ ฟังด้วยความบูชา มันจะมีโอกาสไง

เราตั้งใจใช่ไหม แล้วใครมาเปิดคอก ผัวะ! กิเลสไหลพรวดไปหมดเลย โอ้โฮ! สุดยอดไหม ถ้าสุดยอด นี่ไง ที่ครูบาอาจารย์ท่านบอกไม่ให้นอนฟังๆ ท่านหมายถึงตรงนี้ ท่านหมายถึงว่า ความตั้งใจ ความจงใจ ความเคารพบูชา แล้วเกิดมีการกระทําขึ้นมามันจะพรั่งพรูออกมาเลย ธรรมจะพรั่งพรูออกมาเลย

แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านทําท่านปฏิบัติมา ท่านเคยได้ผลอย่างนี้มา คนที่เคยได้ผลอย่างนี้มา ถ้าคนอื่นทํามันก็จะได้ผลอย่างนี้ ถ้าคนอื่นทําจะได้ผลอย่างนี้ ท่านก็บอกใช่ไหม บอกว่าควรทําอย่างนี้ๆ แต่เรา เราทําแล้วมันจะได้ผลอย่างนั้นไง แต่ถ้านอนฟังมันดี ดีก็นอนได้

นอนฟังเทศน์ได้หรือไม่

ถ้าพูดถึงการนอนฟังเทศน์นะ ถ้านอนฟัง ได้ ถ้านอนของเขา แต่ถ้าในข้อเท็จจริง ในข้อเท็จจริงเราบอกเรื่องโลกๆ ไง อย่างเรื่องการเคารพบูชา อย่างเช่นพวกใครชอบสิ่งใดเขาก็ชอบสิ่งนั้น ถ้าชอบสิ่งนั้น ถ้าตรงจริตกับเขามันก็เป็นความดี ถ้าเขาไม่ชอบสิ่งใด สิ่งนั้นเขาก็ไม่ชอบของเขา อันนี้เป็นเรื่องหนึ่งนะ เป็นเรื่องหนึ่ง

แต่พูดถึงว่าการที่เขาถามมานี่เขาเข้าใจแล้ว แล้วเพียงแต่เขียนมาเพื่อขอขมาลาโทษ แต่มันเป็นโอกาสที่เราจะได้พูดไง เป็นโอกาสที่เราจะได้พูดว่า เวลาฟังเทศน์ๆ ก็เหมือนคนเวลาทําบุญๆ เวลาทําบุญนะ เวลาเราไปทําบุญ ถ้าไม่มาทําบุญก็ต้องล่อ ล่อด้วยให้ของ สุดท้ายแล้วเราไปเห็นนะ เคยเห็นนะ มีจับฉลากเอารถพิกอัปนะ ล้วงเบอร์เพื่อดึงคนเข้าวัด โอ้โฮ! ไปขนาดนั้นน่ะ นี่พูดถึงเวลาคนมันชอบ ชอบอย่างนั้น

แต่ถ้าเรามีศรัทธามีความเชื่อของเรานะ เราไปวัดที่สงบสงัด นี่ไง ที่ว่าเคารพในสถานที่ เคารพในครูบาอาจารย์ เคารพในธรรม ถ้าเคารพๆ จิตใจเรามันต้องสูงส่ง จิตใจเราต้องมีคุณธรรมมันถึงเคารพ ถ้าจิตใจไม่มีคุณธรรมมันไม่เคารพ นี่พูดถึงว่า การฟังธรรมให้เคารพตน ถ้าเคารพตนมันจะได้ประโยชน์มาก การเคารพตน เคารพธรรม นี่ด้วยความเคารพ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม คําว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ” เราพูดบ่อยมาก หลวงตาก็พูดบ่อยมาก พูดบ่อยมากเพราะอะไร เพราะเห็นคุณค่าของสัจธรรมไง ธรรมเหนือโลกๆ มันเหนือธรรมชาติ เหนือทุกอย่าง

ถ้าธรรมชาติยังแปรปรวนอยู่ เขาว่าธรรมะเป็นธรรมชาติ ทุกอย่างเป็นธรรมชาติ มันก็เป็นส่วนหนึ่ง ส่วนหนึ่งของความสื่อสารให้เข้าใจได้ แต่จริงๆ แล้วเวลาธรรมที่มันเป็นจริงขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ กราบธรรมอันนั้นน่ะ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาจะฟังธรรมๆ ไง ถ้าจิตใจคนที่สูงส่งมันยิ่งเห็นคุณค่า แต่จิตใจของเรามันก็หาของเราไปเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ นี่พูดถึงว่าการนอนฟังเทศน์

ถาม : เรื่อง “หนูจะต้องเป็นเปรตไหม”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ หนูมีปัญหาทะเลาะกับเตี่ยบ่อยมาก และหลายครั้งหนูก็พยายามทําเป็นไม่รู้ไม่เห็นในสิ่งที่เตี่ยทํา แต่บางครั้งทนไม่ได้ พอพูดก็ถูกด่ากลับมา หนูก็เถียงกลับไปว่า เมื่อไหร่จะตายสักที ทําไมต้องเป็นมารของหนู

ด้วยหนูภาวนามาก็นานแล้ว แต่รู้สึกว่ามันอยู่กับที่ ไม่ดีขึ้นเลย หนูผิดมากๆ เลยที่ทําให้เขาดูถูกคนภาวนาว่าเป็นคนไม่ดี แต่หนูก็ทําดีให้เขาเห็นไม่ได้ แม้แต่ความโกรธยังตามมันไม่ทันเลย หนูคงหมดโอกาสได้เข้าถึงธรรมแล้วใช่ไหม และหนูจะต้องเป็นเปรตด้วยหรือเปล่า หนูเคยขอขมาเตี่ยหลายครั้งแล้ว จนไม่อยากจะทําแล้ว เพราะเดี๋ยวก็เป็นอีก

ตอบ : นี่พูดถึงความทุกข์ระทมในใจนะ ความทุกข์ระทมในใจ อยากเป็นคนดีมาก หนูภาวนามาก็ตั้งนานแล้ว ภาวนามาแล้วมันก็ต้องเป็นคนดี ต้องมีสติมีปัญญา แต่ทําไมหนูภาวนามาตั้งนานแล้วทําไมมันไม่เห็นดีขึ้นเลย มันมีความทุกข์ความยากในหัวใจ เวลากลับไปอยู่บ้านไปอยู่กับเตี่ย เตี่ยก็ทําสิ่งนี้ให้เห็นๆ

มันเป็นกรรมของสัตว์ๆ ไง แต่ถ้าเราไม่ได้ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย เราอยู่ใกล้เตี่ย เตี่ยพาทําอะไร เราก็ทํากับเตี่ยไปใช่ไหม มันก็เลยเป็นเหมือนกับกฎกติกาเดียวกัน คนชอบเหมือนกัน คนทําเหมือนกัน มันก็เหมือนกันไง แต่นี่มันกฎกติกาแตกต่างกันไง

คําว่า “กฎกติกาแตกต่างกัน” กีฬา กีฬาแต่ละประเภทเขาก็มีกฎกติกาของเขา กฎกติกาของเขาแต่ละประเภทก็ไม่เหมือนกัน ถ้าไม่เหมือนกัน เวลาลงสนามแต่ละสนามก็ไม่เหมือนกัน กีฬาแต่ละประเภทที่แข่งขันก็ไม่เหมือนกัน ถ้าไม่เหมือนกัน เอามาอยู่ในสนามเดียวกัน แล้วให้เล่นกีฬาแต่ละประเภทอยู่ในสนามเดียวกัน โอ๋ย! มันวุ่นวายไปหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน เตี่ยเขาอยู่ทางโลก เตี่ยเขาอยู่ทางโลกเขาก็มีมุมมอง มีมุมมองว่าลูกของเราจะต้องมีครอบครัว ลูกของเราต้องประสบความสําเร็จ ลูกของเราจะต้องมีเชิดหน้าชูตา ลูกของเรา ลูกของเรานี่ความคิดของพ่อแม่ พ่อแม่ก็มีความปรารถนาอย่างนั้น นี่พูดถึงทางโลกไง

แต่เวลาเรามาปฏิบัติธรรมเราก็อีกกติกาหนึ่ง เรามาปฏิบัติธรรม เรามาปฏิบัติธรรม เรามีศีล มีสมาธิ มีปัญญาของเรา ถ้ามีศีล มีสมาธิ มีปัญญาของเรา นี่มันอีกกติกาหนึ่ง พอไปอยู่ด้วยกันมันไปเห็นเข้าไง มีแต่ทําแล้วเราก็ว่าไปๆ ถ้ามันมีสติมีปัญญา เห็นไหม นั่นกติกาของเขา

ดูสิ เวลาเราเกิด เราเกิดมาๆ พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก เราได้ชีวิตมาจากพ่อจากแม่นะ ยิ่งตอนนี้วันแม่ๆ เราดูข่าว หลายๆ คนเลยนะ ขอบคุณพ่อแม่มากที่หาเงินให้หนูใช้ โอ้โฮ! ขอบคุณมากๆ

ถ้าเราไปดูตรงนั้นน่ะๆ เราไปดูตรงนั้น ชีวิตนี้ได้มาจากนั่น นั่นเป็นพระอรหันต์ของเราแล้ว ถ้ามันคิดอย่างนี้ได้นะ สิ่งที่ท่านกระทํามันไม่ดี แล้วสิ่งที่ท่านทํามันไม่ดีตรงไหนล่ะ

มันมีนะ เราเป็นลูกใช่ไหม พ่อแม่เล่นการพนัน พ่อแม่กินเหล้าเมายาดีตรงไหน มันไม่ดีอยู่แล้ว พ่อแม่เล่นการพนันก็ผิด พ่อแม่กินเหล้าเมายาก็ผิด แต่พ่อแม่เขาก็ทํา แล้วพ่อแม่ของเรา เราไปต่อว่าอะไรล่ะ เพราะพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของเรา

อ้าว! พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของเรานะ ให้ชีวิตนี้มานะ หาเงินให้ใช้นะ ไอ้นี่มันเป็นบุญเป็นคุณอันหนึ่ง แต่นิสัยของท่านๆ ไง ความชอบของท่าน นิสัยของท่านเป็นอย่างนั้นไง ถ้าท่านกินเหล้าเมายา ท่านเล่นการพนันน่ะ เราคุยกันโดยปกติ บางทีพ่อแม่รู้นะ เออ! พ่อก็รู้นะว่ามันไม่ดี แต่พ่อก็อดไม่ได้ ก็รู้ว่ามันไม่ดี ก็ค่อยๆ คุยกัน ค่อยๆ คุยกัน มันอยู่ที่กฎกติกาอย่างนั้น มันคนใกล้ชิดกัน มันกฎกติกาอย่างหนึ่ง กฎกติกาของโลก

แล้วเรา เราอยู่กับพ่อกับแม่ ถ้าเรามีสติปัญญานะ เราต้องยอมรับอันนี้ ต้องยอมรับ แล้วเราทําคุณงามความดีของเรา ทําคุณงามความดีของเรา มันเป็นเรื่องบุญเรื่องกุศล ถ้าบุญกุศลมันเกิดจากพ่อแม่ที่ดี พ่อแม่ที่เข้าวัดเข้าวามาก่อน แล้วพาลูกเข้ามา ลูกมันก็อยากจะไปยิงนกตกปลา พ่อแม่ก็พยายามห้ามไว้ๆ ก็มี มันก็มีความขัดแย้งกัน แต่ถ้าเป็นอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่า “หนูเคยทะเลาะเบาะแว้งกับเตี่ยบ่อยมาก บางครั้งหนูก็พยายามทําเป็นไม่รู้ไม่เห็น”

สิ่งที่ทําไม่รู้ไม่เห็น...รู้ มันรู้มันเห็นทั้งนั้นน่ะ แต่ยับยั้งชั่งใจ ยับยั้งชั่งใจไว้ อโหสิกรรมไง นั้นคือพระอรหันต์ของเรา ท่านทําด้วยความเคยชิน ทําด้วยความเคยชินนะ เก็บอย่างนั้นน่ะ เก็บของแล้วเก็บเล่า ไอ้เราไปจัดให้เรียบร้อย เดี๋ยวก็เก็บอยู่อย่างนั้นน่ะ ทําอยู่อย่างนั้น อยู่อย่างนั้นก็ต้องอยู่อย่างนั้น ค่อยๆ ให้มันเป็นไปไง ค่อยๆ ให้มันเป็นไป

ความเป็นโลกๆ นะ มีความขัดแย้งทั้งนั้นน่ะ มีความขัดแย้ง ปัญหาสังคมมีความขัดแย้ง ความเห็นของคนมันไม่เหมือนกันหรอก แล้วนี่อารมณ์ของเรามันก็แปรปรวนอยู่ตลอดเวลา แล้วอีกอย่างหนึ่งระหว่างเตี่ยกับลูกด้วย เราเป็นลูกอีกต่างหาก เป็นลูกอีกต่างหาก มันเหมือนกับว่าเราเป็นสมบัติของเขา เขาจะทําอย่างไรก็ได้ เคยทํามาอย่างนั้นใช่ไหม แต่ตอนนี้พอเราโตขึ้นมาเราก็มีความเห็นของเราความรู้ของเราไง

ถ้าความรู้ของเรา ถ้าเรามีสติปัญญา เราทําตัวเราให้ดี ทําตัวเป็นแบบอย่าง ทําตัวเป็นแบบอย่าง เขารู้ เขาเลี้ยงมาตั้งแต่อ้อนแต่ออก เขารู้หมดน่ะ เราอยากได้อะไร เขารู้ เพียงแต่เขาไม่กล้าพูด เขาไม่พูดกับเรา เป็นไปไม่ได้ที่เขาไม่รู้

เราดีขึ้น เราเลวลง เขาเห็นหมดน่ะ เราดีขึ้น เขาก็รู้ เราเลวลง เขาก็รู้ แต่มันจะยอมรับกันไม่ยอมรับกันเท่านั้นเอง แล้วการยอมรับกันมันแสนยาก บางทีไปยอมรับกันตอนวันจะสิ้นลมเท่านั้นน่ะ ถ้ายังไม่สิ้นลม เราก็ทนของเราไป เราทําของเรา ทําคุณงามความดีของเรา เราทําของเราขึ้นไปเพื่อประโยชน์กับเรานะ

นี่พูดถึงนะ แต่นี้มันมีปัญหาหนึ่งไง บางครั้งก็เถียงกัน “เวลาหนูเถียงกลับไปว่าเมื่อไหร่จะตายสักที”

อย่างนี้มันก็เหมือนกับอยากจะพ้นจากภาระ อยากจะพ้นจากสิ่งจําเจ แต่ของอย่างนี้ ยิ่งบอกว่าเมื่อไหร่เตี่ยจะตายสักที เขาอยู่อีก ๑๐๐ ปี ไม่ตายหรอก ไม่มีตาย ยิ่งแช่งให้ตายยิ่งอายุยืน ยิ่งแช่งให้ตายยิ่งไม่ตาย เกิดสํานึกได้ ไปดูแลดีๆ ๒ วันตาย เป็นอย่างนั้นน่ะคน เวรกรรมยังไม่จบไม่สิ้น ไม่มีจบสิ้นหรอก ถ้าวันไหนเวรกรรมจบสิ้น เออ! จบสิ้น แต่ถ้าเวรกรรมยังไม่จบไม่สิ้น เมื่อไหร่จะตายสักที อยู่อีก ๑๐๐ ปี ยิ่งแช่งที ๒๐๐ ไม่มีตาย อยู่คํ้าฟ้าเลย คํ้าฟ้าให้มันเผาไหม้ใจเราไง ให้ใจเราเผาไหม้เลย

ฉะนั้น กรณีอย่างนี้มันเป็นอารมณ์ชั่ววูบ ด้วยความโกรธก็พูดไปอย่างนั้นน่ะ ด้วยความคิดไป แต่เวลาสํานึกได้ก็เสียใจทุกคนน่ะ เวลาสํานึกได้นะ คอตกเลยนะ ไม่น่าคิดไม่น่าทําเลย ไม่น่าเลย นี่ไง แต่เพราะมันขาดสติ มันขาดการฝึกไง

ทีนี้มันก็ย้อนกลับมาที่เราพูด “หนูเป็นคนภาวนา หนูรู้สึกว่ามันไม่มีอะไรดีขึ้นเลย”

มันไม่มีอะไรดีขึ้นเลย ถ้าพูดถึงเราขาดสติ ไม่มีอะไรดีขึ้นเลย เห็นไหม เวลาคนภาวนาทุกคนบอกเมื่อก่อนเป็นคนดี๊ดี เดี๋ยวนี้ภาวนาเป็นคนหงุดหงิดมาก เป็นคนที่ขี้โกรธมาก

มันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ เป็นอย่างนั้นจริงๆ นะ ในสังคมที่ปฏิบัติ เขาเรียกชวนะ ตาหูจมูกลิ้นมันคล่องตัว แต่ก่อนมันเหมือนคนเมา อะไรมันก็ได้หมดน่ะ แต่พอฝึกหัดๆ ทุกอย่างมันจะไวมาก เหมือนไฟ ไฟมันจะดีมาก อะไรกระทบมันแปล๊บๆๆ เลย เขาเรียกชวนะมันดี ฉะนั้น ในสังคมปฏิบัติมันจะกระทบกระเทือนบ่อยมาก สังคมปฏิบัติมันจะมีการกระทบกระเทือนเต็มที่เลย

แต่ถ้าเป็นสังคมข้างนอกนะ นั่งเล่นไพ่ได้ทั้งวันๆ ไม่เป็นไร นั่งลูบหัวกัน นั่งอย่างไรก็ไม่เป็นไรเพราะว่าเป็นสังคมของคนพาล พอมาสังคมของบัณฑิตนะ กระทบทันทีเลยนะ นู่นก็ไม่ดี นี่ก็ไม่ดี นู่นก็ไม่ดี ไม่ดีทั้งนั้นเลย

ไอ้กรณีอย่างนี้ นี่พูดถึงคนปฏิบัติทุกคนจะสงสัยไง เมื่อก่อนเป็นคนดีๆ อารมณ์ดีทั้งวันเลย เวลามาปฏิบัติขึ้นมาน่ะหงุดหงิดๆ อะไรกระทบไม่ได้เลย

อ้าว! ก็เรารักษามันน่ะ ดูแลให้มันสะอาดอยู่น่ะ แล้วฝุ่นมันมาเปรอะใช่ไหม เวลาบ้านสะอาดๆ ลูกมันมาเล่น โอ้โฮ! โกรธน่าดูเลย เวลามันสกปรกให้มันเล่นก่อน เล่นเสร็จเดี๋ยวจะเก็บสะอาดเลย กวาดเสร็จแล้วอย่ามาเล่นนะ อย่ามาเล่นนะ ถ้ามันเข้ามาน่ะโกรธ อู้ฮู! หัวฟัดหัวเหวี่ยงเลย

ใจเหมือนกัน ใจเหมือนกัน ถ้าใจเหมือนกันปั๊บ เราดูเราแลขึ้นมาแล้ว เห็นไหม “หนูปฏิบัติมาตั้งนานแล้ว แต่หนูไม่รู้สึกว่ามีอะไรดีขึ้นเลย รู้สึกว่าผิดมาก ทําให้เขาดูถูกคนภาวนา”

นี่ไง ถ้าคนภาวนาๆ สังคมภาวนามันจะเข้าใจได้ เหมือนผ้าขี้ริ้วมันสกปรกก็วางไว้นั่นแหละ แต่เวลาซักสะอาดแล้วไม่ให้ใครเช็ดเลยนะ ผ้าขี้ริ้วเขาเอาไว้เช็ดเท้า ถ้าสะอาดแล้วห้ามเช็ดๆ ห้ามเช็ด มันสะอาดแล้ว ห้ามเช็ด

ก็ผ้าขี้ริ้วเขาเอาไว้เช็ดเท้า ก็ผ้าขี้ริ้วเขาเอาไว้เช็ดเท้า ก็ต้องเช็ด สะอาดก็ต้องเช็ด นี่ก็เหมือนกัน “หนูไม่เห็นมีอะไรดีขึ้นเลย”

คําว่า “หนูไม่มีอะไรดีขึ้นเลย” มันสภาพแบบนั้นเราก็จะไหลไปตามเขา แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญาขึ้นมา มันกระทบ ชวนะมันกระทบ มันรู้ถูกรู้ผิดไง ถ้ารู้ถูกรู้ผิด ฉะนั้น คนเราวุฒิภาวะมันไม่ใช่อยู่ที่อายุ วุฒิภาวะมันอยู่ที่คุณธรรมในใจ ถ้าวุฒิภาวะอยู่ที่คุณธรรมในใจ เขามีคุณธรรมในใจ มันแยกถูกแยกผิดได้

แต่เตี่ยอายุขนาดนั้นแล้วเขายังแยกถูกแยกผิดไม่เป็นเลย แต่ถ้าเขาแยกถูกแยกผิดเป็น แต่แบบลูกของฉัน ฉันจะทําอย่างนี้ จะทําไม เขาแยกถูกแยกผิดได้แต่เขาเก็บไว้อีกชั้นหนึ่ง แต่การแสดงออกก็อีกชั้นหนึ่ง เห็นไหม นี่พูดถึงเรื่องเวรเรื่องกรรมมันมีร้อยแปด

เราถึงบอกว่า เวลาเล่นกีฬาไง เวลาเล่นกีฬามันอยู่ที่กติกาอะไร กติกาชนิดใดก็เล่นได้ชนิดนั้น ทีนี้กติกาในบ้านเรามันโอเพน มันทุกกติกาใช้ได้หมดเลย มันก็เลยมีปัญหาไง

เราจะบอกว่า เวลาอยู่ในบ้านมันจะมีปัญหาอย่างนี้ แล้วปัญหาอย่างนี้มันจะบรรเทาได้ด้วยธรรมที่เราฝึกหัดนี่ไง ด้วยธรรม ด้วยสติปัญญา ด้วยการเอามาค้นคว้า แต่มันจะมีนะ มันจะมีกระทบ ใหม่ๆ ก็ทนได้

เราจะบอกว่า ก่อนบวชเราก็เป็นแบบนี้ เราก็มีปัญหาเหมือนกัน เพราะเราจะบวช โอ้โฮ! ในบ้านเขาก็ขัดแย้งกันไปหมดน่ะ ปัญหาเยอะมาก แล้วมันเหมือนเด็กๆ ทะเลาะกัน เด็กๆ ทะเลาะกันก็วุฒิภาวะมันเท่าๆ กันไง ปุถุชนเหมือนกันไง ต่างคนก็ทิฏฐิคนละอัน เหมือนกับมีดคนละเล่มล่อกันเลย

ทุกบ้าน ทุกบ้านน่ะเป็นอย่างนั้นน่ะ ถือมีดคนละเล่มแล้วก็ฟันกัน มาๆ ฟันกันอย่างนั้นน่ะ ก็เหมือนเด็กๆ ทะเลาะกัน ปุถุชนเหมือนกันไง คนมีความคิดเหมือนๆ กันไง แล้วมันก็จะทะเลาะกันอยู่อย่างนั้นน่ะ

แต่กว่าจะคิดได้อย่างนี้เราต้องฝึกหัดจนเรายกจิตเราสูงขึ้น แล้วถึงมอง อืม! เหมือนคนเล่นกีฬาแล้วเดินออกจากสนามมาแล้วมานั่งอยู่ข้างสนามแล้วมองดูคนเล่นในสนามน่ะ แต่ถ้ายังอยู่ในสนามอยู่ มันยังวิ่งอยู่นั่น ถ้าอยู่ในสนามอยู่ มันยังวิ่งไล่กวดเขาอยู่นะ

แต่พอมันออกนอกสนาม เออ! ไอ้พวกนั้นมันบ้า วิ่งไล่ลูกบอลลูกเดียวน่ะบ้า พวกนั้นมันบ้า เราคนดี เพราะออกมาแล้วไง ออกมาอยู่ข้างสนามเห็นเลย ไอ้พวกนั้นมันบ้า แต่ถ้าเราอยู่ในสนาม เราก็บ้ากับเขา กูก็วิ่งอยู่กับมัน

เราจะบอกว่า กงกรรมกงเกวียน ถ้ากงกรรมกงเกวียนเป็นอย่างนี้ เราอยู่ในกงกรรมกงเกวียนอย่างนี้น่าเศร้าไหม จริงๆ แล้วเศร้านะ มันน่าเศร้า น่าเศร้าเพราะอะไร เพราะเด็กๆ ทะเลาะกัน วุฒิภาวะมันเหมือนกัน ปุถุชนเหมือนกัน แล้วเมื่อไหร่มันจะโตขึ้นมาล่ะ

นี่เวลาว่า “หนูภาวนาตั้งนานแล้วรู้สึกว่ามันไม่มีอะไรดีขึ้นเลย หนูผิดมากที่ทําให้เขาดูถูกคนภาวนา เป็นคนไม่ดี เพราะหนูทําดีให้เขาเห็นไม่ได้”

แม้แต่โกรธ เวลาเขาเห็นสภาพ ยิ้มเลย ทําอะไรไม่ถูกใจ ยิ้มเลย พอใจ แต่ความจริงมันก็ยิ้มยากอยู่ เพราะมันโดนซํ้าๆ ซากๆ ไง เรานี่โดนสักหนสองหนทนได้นะ แต่โดนบ่อยๆ ไม่ไหวหรอก ขีดจํากัดของคนมันมี ความอดทนของคนมันมีขีดจํากัด แล้วพอขีดจํากัดมันก็อยู่ที่เวรกรรม มันอยู่ที่เวรที่กรรมของเรา แต่ถ้าเราเจอพ่อแม่ที่ดี เราก็จะดีกับเรา เราทําความดีของเราเนาะ นี่พูดถึงว่า เราก็ทําของเรา รักษาของเรา

อันนี้เพียงแต่ว่า นี่คงจะเต็มที่แล้วล่ะถึงเขียนมาถาม ฉะนั้น สิ่งต่างๆ เราทําของเรา เราทําความดีไม่ได้ แม้แต่ความโกรธก็ยับยั้งไม่ได้ แต่คําถามสุดท้าย “และหนูจะต้องเป็นเปรตด้วยใช่หรือเปล่า หนูเคยขอขมาเตี่ยหลายครั้งแล้ว จนไม่อยากจะทํา เพราะเดี๋ยวก็เป็นอีก”

คําว่า “เป็นเปรต” ในพระไตรปิฎก แม่อุ้มลูกไว้ด้วยความรักไง ไอ้ลูกมันก็ตบหน้าแม่เล่น ผัวะ! โอ๊ยๆ น่ะ มือเท่าใบตาล มือใหญ่ ไอ้นี่ขนาดมันเล่นนะ เพราะพ่อแม่มีบุญมีคุณไง ทีนี้เด็กมันก็เล่นประสาเด็ก นี่พูดถึงว่าในพระไตรปิฎกมันมีอย่างนั้น ถ้ามีอย่างนั้นปั๊บ

ทีนี้ว่า “ถ้าหนูติเตียนพ่อแม่ อย่างนี้หนูต้องไปเป็นเปรตหรือเปล่า”

ข้ออย่างนี้ ถ้าเป็นเปรตหรือเปล่า ก็ขอขมาลาโทษในใจของเราสิ เพราะเวลามันทําขึ้นมามันทําด้วยการขาดสติไง แต่ก็ทําแล้ว ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ทําสิ่งใดแล้วระลึกได้ภายหลังเสียใจ สิ่งนั้นไม่ดีเลย สิ่งนั้นไม่ดีเลย” เราก็ยับยั้งชั่งใจอย่างนี้ แล้วเรายับยั้งชั่งใจของเรา ความเป็นเปรตมันก็น้อยลง

ความเป็นเปรตนะ ถ้าจิตใจในปัจจุบันนี้ จิตใจในปัจจุบันนี้ถ้ามันปลอดโปร่ง สวรรค์ในอก นรกในใจ สวรรค์กับนรกในหัวอกเราถ้าเราได้ผ่อนคลายออก เราได้ขอขมาลาโทษ เราได้สูบมันออกไป ถ้าสวรรค์ในอก นรกในใจ มันเป็นสวรรค์ มันไม่เป็นนรก มันไม่ลงเปรต ไม่ลงอเวจี เห็นไหม ถ้าเราทํา เราทําที่นี่ไง ขอขมาลาโทษแล้วเราทําคุณงามความดีของเรา สิ่งใดบุญกุศล ไอ้ความสิ่งนั้นนั่นเป็นวิบากกรรม กรรมเป็นอจินไตย

คําว่า “กรรมเป็นอจินไตย” นะ เวลาคนทุกคนบอกว่า ทําดีแล้วไม่เห็นได้ดี เพราะในปัจจุบันนี้ทําดี ที่เราทํานี่เป็นความดี ความดีเพราะอะไรล่ะ ความดีเพราะเราศึกษาแล้วว่าสิ่งนั้นเป็นความดี เราทําความดีแล้วทําไมเราไม่ได้ความดีล่ะ

อ้าว! ความดีอันนี้มันมีสิ มันมีที่มาที่ไป เพราะกรรมเป็นอจินไตย กรรมเป็นอจินไตยว่ามันกี่ภพกี่ชาติล่ะ คนทํากรรมมันซับซ้อนกันมาๆ เวลามันให้ผลทําไมมันให้ผลก่อนล่ะ สิ่งที่เราเกิดเป็นคนๆ อยู่นี่ เพราะว่าบุญกุศลถึงได้เกิดเป็นคน เกิดเป็นคนแล้ว กรรมที่มันต่อเนื่องมาๆ คนเกิดมาแล้วประสบความสําเร็จ คนเกิดมาแล้วเชิดชู บางคนเกิดมาแล้วทุกข์จนเข็ญใจ กรรมมันก็ซ้อนๆๆ มาไง ถ้ากรรมมันซ้อนๆ มา มันยังมีของมัน

จะว่าเป็นเปรตไหม เราทํากับเตี่ยๆ

เราไม่อยากจะพูดคํานี้นะ เวลาเราทํากับเตี่ยๆ แล้วพูดถึงถ้าชาติไหนเตี่ยทํากับเราไว้อย่างไรมันถึงต้องเรามาทํากับเตี่ย มันมีนะ มันต้องมีที่มาที่ไปทั้งนั้นน่ะ แต่คําว่า “มีที่มาที่ไปแล้ว” ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสรุปลงตรงนี้ “เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร”

ถ้ามันคิดอย่างนี้แล้วมันก็จะผูกพันกันไปใช่ไหม สิ่งที่เป็นอยู่นี่ก็เป็นเพราะอันนั้นมันถึงมีอันนี้ แล้วถ้ามีอันนี้ไปมันจะมีอันนู้น อันนู้นมันจะมีอันนี้ไง มันต้องระงับลงไง เราต้องระงับลง นี่ไง ขอขมาลาโทษไง เราขอขมาลาโทษ เราขออภัยต่อกันแล้วพยายามยับยั้งของเราให้มันระงับลงๆ แต่นี่ระงับลงก็ระงับเฉยๆ สิ่งที่มันมีอยู่เดิม มันมีอยู่เดิมเราก็มีสติปัญญาดูแลรักษาของเราไป

ฉะนั้น ทําอย่างนี้ปั๊บ จงใจเลยว่าเราต้องไปเกิดเป็นเปรต มันก็เลยคิดแต่เปรตๆๆ ทําอะไรก็เปรตๆๆ อยู่นั่นน่ะสิ แล้วบุญไม่มีใช่ไหม ไม่เคยตักอาหารให้เตี่ยกินเลยหรือ ไม่เคยให้นํ้าให้ท่าเตี่ยกินเลยหรือ โอ๋ย! ถ้าให้ก็เป็นเทวดาไง แล้วเป็นเทวดา เวลาเราหาสิ่งใดอุปัฏฐากอุปถัมภ์ เราก็เป็นเทวดาไง อ้าว! บางอารมณ์เราก็เป็นเทวดา ถ้าด่าถ้าต่อสู้กัน เราเป็นเปรต อารมณ์ไหนล่ะ มันไม่ใช่อารมณ์เปรตอารมณ์เดียวนี่ เราอยู่ในบ้าน เราอารมณ์เปรตนี่จําแม่นเชียว แต่เวลาเป็นเทวดานี่จําไม่ได้ว่าตอนไหนเป็นเทวดา อ้าว! เราเป็นเทวดา เราดูแล ดูแลพ่อดูแลแม่เรา เราดูแลของเรา เราก็เป็นเทวดา เทวดามันก็ต้องมาลบล้างความเป็นเปรตออกไปสิ ถ้าเทวดามาลบล้างความเป็นเปรตแล้วมันก็ดีขึ้น

ฉะนั้น “หนูจะต้องเป็นเปรตใช่หรือเปล่าเจ้าคะ”

ไม่ยืนยัน ไม่ยืนยันเพราะว่ามันยังมีโอกาส ยังมีเวลาเยอะแยะเลยที่เราทําคุณงามความดีที่จะลบล้างกัน คุณงามความดีที่ลบล้างกัน ลบล้างกันไปได้ แล้วถ้าลบล้าง เราต้องทําความดีอะไรไปลบล้างอันนั้น

หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ สํารอกคายออกสะอาดหมดเลย ไปทําที่ไหน เวลาไปทําขึ้นมานะ ไอ้นี่มีกรรมใช่ไหม ก็ต้องเอากรรมดีๆ ไง กรรมดี กรรมอันไหน

ทําทานร้อยหนพันหนไม่เท่ากับถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง ถือศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหนไม่เท่ากับเกิดทําสมาธิขึ้นมาได้หนหนึ่ง มีสมาธิร้อยหนพันหนไม่เท่าเกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมาหนหนึ่ง แล้วเราเกิดภาวนาขึ้นมาแล้วภาวนามันสํารอกมันคายออก ลบหมด

นี่ว่าแก้กรรมๆ แก้กรรมที่นี่ แก้กรรม เวลาหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ จิตมันสงบระงับเข้ามา สํารอกคายออกหมดเลย ไอ้ที่ว่าหนูต้องเป็นเปรตน่ะจบเลย เพราะหนูก็ไม่มี ถ้าหนูไม่มีแล้ว ความจะไปเป็น วิถีที่จะไปไม่มี ผลที่จะได้รับเหมือนเราดับไฟ ไฟมันติดได้อย่างไร เราปิดสวิตช์ ไฟไม่ติดหรอก ไฟนั่นคือเปรตใช่ไหม เปิดสวิตช์ นู่น เปรตอยู่นู่น ปิดสวิตช์ เปรตหายเลย พอปิดสวิตช์มันไม่ไปแล้ว นี่ไง ถ้าแก้กรรมๆ แก้ตรงนี้ไง ถ้าไปเป็นเปรต ก็หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ พยายามรักษาของเรา เห็นไหม

“หนูจะต้องไปเป็นเปรต”

ไอ้นี่มันเป็นอย่างที่พูดเมื่อกี้นี้ อย่าเอานรกสวรรค์มาขู่กัน แล้วทางวิทยาศาสตร์เขาไม่เชื่ออย่างนี้ไง เชื่อว่าเอานรกสวรรค์มาขู่ เวลาจะล่อก็ล่อ ทําบุญเท่าไรจะได้ไปสวรรค์ชั้นนั้นๆ ทําบุญแล้วเอ็งได้ไปหรือ

เวลาหลวงตาท่านพูด โครงการช่วยชาติฯ ท่านบอกว่าสิ่งที่เสียสละมันกองอยู่นี่มันของประเทศชาติ หัวใจของคนต่างหาก หัวใจของคนต่างหาก ที่มันจะได้ผลน่ะหัวใจของคนต่างหาก ความเป็นไปอันนั้น บุญกุศลนั้นต่างหากมันจะเป็นไป ถ้ามันเป็นไป สิ่งที่เราทําๆ เราทําขึ้นมา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า คําว่า “เอามาขู่กันๆ” ขู่กันเพราะว่าเขาต้องการผลประโยชน์ เขาต้องการเขาก็เลยขู่กัน แล้วเราไปฟังแล้วเราก็ฟังเป็นวิทยาศาสตร์เลย หนึ่งบวกหนึ่งเป็นสอง สองบวกสองเป็นสี่ เป็นคณิตศาสตร์เลย

แต่เวลาในสมัยพุทธกาล ทุคตะเข็ญใจไปรับจ้างอาชีพไถนา แล้วลูกจะมาส่งอาหาร รอจนโกรธมาก เวลาอาหารมาถึง พระกัสสปะออกจากสมาบัติ อาหารที่ลูกเอามา ด้วยความหิวโหย ถวายพระกัสสปะไปหมดเลย ลงกลับไปไถนา พอดินมันพลิกขึ้นมาเป็นทองคําหมดเลย

ข้าวหนึ่งมื้อกับทองคําแปดสิบเล่มเกวียน มันต่างกันไหม หนึ่งบวกหนึ่งเป็นสองไหม ข้าวถ้ามันได้มาก็ได้ทองคําหนึ่งกระติ๊บสิ ทําไมทองคําแปดสิบเล่มเกวียนล่ะ หนึ่งบวกหนึ่งเป็นสองไหม นี่เราคิดแบบวิทยาศาสตร์ไง แต่บุญกุศลเวลามันทําขึ้นไปแล้วมันบวกมันทบต้น มันมหาศาล ถ้ามหาศาล มันเป็นความจริงๆ ขึ้นมาไง

นี่พูดถึงว่า “หนูต้องไปเป็นเปรตไหม” เพราะอะไร เพราะหนูทํากับเตี่ยไว้ หนูเห็น หนูรู้

มันยอมรับเหตุผล หนูทํา หนูรู้ว่าหนูจะต้องไปเป็นเปรต แต่เวลาเราอุปัฏฐากเตี่ยล่ะ เราทําคุณงามความดีล่ะ แล้วถ้ากลัวความเป็นเปรต

“หนูภาวนามาตั้งนานแล้ว แต่หนูยังรู้สึกว่าหนูยังไม่เห็นดีขึ้นเลย”

ก็ถ้าเรามีวิบากกรรมที่ไม่ดี เราไม่อยากต้องเป็นอย่างนั้น เราจะล้างวิบากอันนี้เลย เราพยายามกําหนดพุทโธของเราเลย เราพยายามภาวนาของเราเลย เราจะลบล้างของเราให้หมดเลย เห็นไหม ปิดสวิตช์ ไม่มีพลังงานที่จะไป ไฟมันไม่ติด ไฟไม่เกิด ความเป็นเปรตอยู่ไหน ไม่มี ถ้าความเป็นเปรต

นี่พูดถึงว่า เราจะไม่บอกว่ามันไม่เกิดหรือมันเกิด แต่มันอยู่ที่วิธีที่เราจะประพฤติปฏิบัติให้พ้นจากทุกข์ ให้พ้นจากความวิตกกังวล พ้นจากสิ่งที่มันจะเป็นไป ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่นี่ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามหัศจรรย์ที่นี่ มหัศจรรย์ที่ว่า ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายเลย ไม่ต้องไปคิดวิตกวิจารณ์ไปเรื่องนี้เลย

แต่ขณะที่เขียนมาถาม เพราะเรื่องเตี่ยกับหนูสองคนก็ปวดหัวขนาดนี้แล้ว แล้วยังบอกไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายอีก มันเกินไป ก็เลยเขียนมาถามไง

นี่เราพูดถึงเหตุผล เหตุผลเพราะเขาคิดเป็นวิทยาศาสตร์ คิดถึงคณิตศาสตร์เลย ต้องเป็นอย่างนั้นๆ เพราะเขาเป็นคนทําเองไง แต่เวลาลบล้าง ลบล้างอย่างไร

ถ้าลบล้างของเรา เราปฏิบัติของเรา ทําดีของเราเพื่อประโยชน์กับเรา แล้วจะไม่ต้องไปเป็นเปรต เอวัง

ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม
ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมมันจะมีผลของธรรม
ผลของสติ ของสมาธิธรรม ของปัญญาธรรม
ถ้าเกิดสมาธิ ปัญญา แล้วถ้าปฏิบัติไป ตั้งแต่ปุถุชน
ปุถุชนคือคนหนา คนที่รักษาจิตได้ยาก
คนที่ทําได้ยาก ถ้ามันปฏิบัติดีงามขึ้นมาเป็นกัลยาณปุถุชน
จากศรัทธาจะเป็นอจลศรัทธา

๔

อ่านใจตน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ สิงหาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “แนวทางปฏิบัติ”

จิตสงบ จิตเป็นสมาธิ จิตรวม ทั้ง ๓ อย่างนี้ คล้ายกันหรือต่างกันในกระบวนการกระทําและผล ขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยตอบอย่างละเอียดเพื่อเป็นแนวทางในการปฏิบัติ จากพระ

ตอบ : จากพระนะ ขอให้หลวงพ่อตอบให้ละเอียดด้วย ฉะนั้น คําว่า “จิตสงบ” จิตสงบ เห็นไหม โดยทั่วไปด้วยวุฒิภาวะ โดยวุฒิภาวะน่ะ ปุถุชน ปุถุชนสงบจากความฟุ้งซ่านมันก็เรียกได้ว่าจิตสงบ จิตสงบมันอยู่ที่วุฒิภาวะของคนพูด ถ้าคนพูดนะ คนพูดถ้าเป็นอริยบุคคล ว่าความสงบของเขานะมีคุณธรรมด้วย คําว่า “จิตสงบ” จิตสงบได้มันต้องมีคุณธรรมในใจของตน คําว่า “มีคุณธรรม” มันเป็นอกุปปธรรม

ถ้าไม่มีอกุปปธรรม เดี๋ยวมันก็สงบ เดี๋ยวมันก็ฟุ้งซ่าน คือความสงบนี้ไม่แน่นอน ความสงบนี้ เดี๋ยวพอถ้าเรามีสติปัญญารักษาได้มันก็สงบ เรามีสติเท่าทันความคิดมันก็สงบ แต่ความสงบนี้มันอยู่กับเราตลอดไปไหมล่ะ ความสงบมันอยู่ไม่ได้ เพราะถ้ามันโดนแรงกระตุ้น พอโดนแรงกระตุ้นแล้วมันก็ฟุ้งซ่าน ความสงบแบบนี้เป็นความสงบของปุถุชน

คําว่า “จิตสงบ” โดยทั่วๆ ไปผู้เฒ่าผู้แก่เวลาเขาสบายใจ เขาบอกจิตสงบดี ความสงบดี มันสุขสงบในใจของตน แต่ความสุขสงบในใจของตนมันเป็นอนิจจังไง มันไม่คงที่ของมันไง

แต่ถ้าจิตสงบ ถ้าจิตมันพ้นจากกิเลส อย่างที่หลวงตาท่านพูด เวลาหลวงตาท่านพูด ท่านบอกท่านเป็นคนว่างงาน ท่านอยู่นอกบัญชี บัญชีคุมใจท่านไม่ได้ เพราะใจท่านเป็นธรรมธาตุ ถ้าความสงบอย่างนั้นมันสงบระงับจากกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

แต่ถ้ามันความจิตสงบของพวกเรา ความจิตสงบของปุถุชนมันสงบจากความฟุ้งซ่าน สงบจากความฟุ้งซ่านไง พอจิตมันฟุ้งซ่าน จิตมันมีเชื้อโรค จิตมันคิดปรุงแต่งของมันไป มันสงบเข้ามา สงบจากความฟุ้งซ่าน แต่ไม่ได้สงบจากกิเลส เพราะมันสงบแล้ว มันมีจิตสงบแล้วมันต้องฝึกหัดใช้ปัญญา ต้องฝึกหัด

จิตสงบแล้วไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นเป็นจริงแล้วมันต้องใช้สติใช้ปัญญา นี่มัคโค ทางอันเอก ทางเดินของจิตไง ทางเดินของจิตในการวิปัสสนา ทางเดินของจิตในการค้นคว้า ถ้าค้นคว้าไปมันจะไปสู่ความสงบระงับจากกิเลส มันจะสํารอกมันจะคายกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป

คําว่า “จิตสงบ” แล้วจิตสงบ จิตสงบมันอยู่ที่คนพูด เราไปเห็นเด็กๆ มันเล่นกับเรานะ แล้วมันบอกว่า “หลวงพ่อๆ จิตหนูสงบ” เออ! เอ็งว่าสงบจากอะไรล่ะ สงบจากที่วิ่งเล่นนี่ไง สงบจากขอลูกอม ไม่ขอแล้ว สงบ เห็นไหม เวลาเด็กมันพูดมันก็พูดได้ คําว่า “จิตสงบ” ใครก็พูดได้ มันอยู่ที่วุฒิภาวะของเขาว่าจิตของเขาอยู่ในระดับไหน นี่พูดถึงว่า คําว่า “จิตสงบ” ไง นี่พูดถึงเวลาคนพูดนะ

แต่ถ้าบอกว่าจิตสงบ จะเอาระดับไหนล่ะ เพราะว่ามันมีว่างนอก ว่างใน ว่างในว่าง เวลามันว่าง ความว่างมันมีหลายชั้นนัก เวลาหลวงตาท่านพูดประจํา มันว่าง ว่างข้างนอกน่ะ มันว่างจากสัญญาอารมณ์น่ะ แต่ใจเรายังไม่ว่างหรอก ตัวตนเรายังเต็มตัวอยู่เลย แต่เราว่างจากข้างนอก ว่างจากความยุแหย่ของสังคม เราว่างได้ แต่ในใจเรามัน อื้อหืม! อย่าให้สะกิดนะ ออกทันทีเลย เห็นไหม มันสงบมันมีหลายชั้น ความว่างมันก็มีหลายชั้น นี่พูดถึงว่าจิตสงบ

จิตเป็นสมาธิ จิตเป็นสมาธิ สมาธิ มันมีสมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ แล้วพูดถึงสมาธิของปุถุชน สมาธิของสามัญชน สามัญชน นักวิทยาศาสตร์ ผู้ที่ทํางานวิจัย เขาทํางานสิ่งใด เขาตั้งใจทํา เขาก็มีสมาธินะ คนทํางานเขาบอกเขามีสมาธิ เขาทํางานน่ะ เขามีสมาธิ งานของเขาเรียบร้อยดี แต่วันไหนสมาธิเขาไม่ดี เขาทํางานไม่ดี แม้แต่นักกีฬา นักกีฬาที่มันแพ้ แพ้เพราะว่าขาดสมาธิ

นักกีฬา นักกีฬาดีๆ จะมาฝึกพุทโธ ตอนนี้นักกีฬาต้องมาหัดภาวนานะ จะอาชีพใดก็แล้วแต่อยากได้ดิบได้ดีต้องมาภาวนา เอาสมาธิ เอาสมาธิเข้าไปเพื่อเกื้อหนุนหน้าที่การงานของตน นี่ไง นี่พูดถึงว่าสมาธิ ถ้าเป็นสมาธินะ สมาธิของใครอีกล่ะ ถ้าสมาธิ สมาธิของนักกีฬา สมาธิของคนทํางาน แล้วถ้าสมาธิของเราล่ะ

สมาธินะ พอเป็นสมาธิแล้ว เวลาเราจะเอาขึ้นมา เราจะเอาสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิ ศีล สมาธิ ปัญญาไง แล้วสมาธิมันก็มีขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ

ขณิกะ เราเข้าสมาธิได้บ้างไม่ได้บ้าง เข้าๆ ออกๆ อยู่นี่ นี่ขณิกสมาธิ ถ้าอุปจาระเข้าไปพักอยู่นานหน่อย อุปจาระ แล้วถ้าคนจิตที่มันมีวาสนาอะไรของเขา เขาจะรู้จะเห็นอะไรของเขา รู้เห็นนะ รู้เห็นก็ส่งออก แต่ถ้าไอ้คนที่ไม่มีอํานาจวาสนาเขาสงบเฉยๆ เป็นสมาธิเฉยๆ

เป็นสมาธิ แล้วสมาธิ รักษาสมาธิไว้มันมหัศจรรย์ แล้วก็อยู่ที่วาสนาของคน ถ้าวาสนาของคนเขารักษาสมาธิของเขาแล้ว เขารักษาให้ตั้งมั่นขึ้น ให้เข้มแข็งขึ้น พอเข้มแข็งขึ้นนะ ถ้าเขายกขึ้นสู่วิปัสสนา เขายกใช้ปัญญา เพราะฐานเป็นสมาธิไง

ทําบุญร้อยหนพันหนไม่เท่าถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง ถือศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหนไม่เท่ากับทําสมาธิได้หนหนึ่ง มีสมาธิร้อยหนพันหนไม่เท่ากับเกิดภาวนามยปัญญาขึ้นหนหนึ่ง นี่มันเป็นขั้นๆๆ ขึ้นมานะ นี่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ฉะนั้น ถ้าเป็นสมาธิ สมาธิน่ะ เราเข้าสมาธิได้ ส่วนใหญ่คนเข้าสมาธิได้หนหนึ่งแล้วเข้าซํ้าอีกไม่ได้ การที่เราจะเป็นนักภาวนา เขาต้องชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและการออก ถ้าการเข้าการออกบ่อยๆ อย่างเช่นอย่างเรานี่เราเป็นผู้ใหญ่ เราจะหิวเราจะกระหาย เราไม่กลัวเลย เพราะเรามีความสามารถจะหาอาหารได้ใช่ไหม ถ้าเด็กๆ เวลาให้มันกินมันอิ่มหนําสําราญเลย ถ้าเวลามันหิวมันร้องไห้แล้ว “พ่อ อยากกินข้าวๆ” มันต้องให้เราหาให้มันกินไง

นี่ก็เหมือนกัน สมาธิ ถ้าเราหาอาหารให้ได้ เราชํานาญในวสี สมาธิมันจะมั่นคงของมันไง แต่ถ้าเราใช้สมาธิหนหนึ่ง เหมือนเด็กๆ โอ้โฮ! กินอิ่มหนําสําราญเลย ฝังใจเลยนะ โอ้โฮ! สุขมากๆ แล้วครั้งต่อไปเข้าไม่ได้ไง เด็กๆ เวลาหิวกระหายก็งอแงอยากได้อาหารไง อยากได้อาหาร แต่หาอาหารไม่ได้ไง

นี่มันสําคัญตรงนี้ สมาธินี่ สมาธิสําคัญที่เราตั้งสติของเรา เราฝึกหัดของเรา ถ้าฝึกหัดของเรา มีความชํานาญของเรา มันเข้าสมาธิ สมาธิทีแรกเข้าแล้วจะดูดดื่มมาก เวลาเข้าครั้งที่สองเข้าไปแล้ว เออ! รู้จักแล้ว ความดูดดื่มความตื่นเต้นน้อยลง แล้วเข้าครั้งที่สาม ครั้งที่สี่ เข้าบ่อยๆ เข้าแล้วรักษามันได้

บางทีเราเข้าสมาธิแล้วเวลาเราออกจากสมาธิ เราทําหน้าที่การงาน มันก็ยังมีเค้าลางของสมาธิอยู่ พอมีเค้าลางของสมาธิอยู่ พอเสร็จจากงานแล้วเราไปนั่งสมาธิต่อ มันมีเค้ามีลางของมันแล้วเราก็ดําเนินการต่อไป มันก็เข้าสมาธิได้ดีขึ้น พอออกจากสมาธิมา เราก็ไปทําหน้าที่การงานของเรา มันก็ยังมีร่องมีรอยของมันอยู่ ร่องรอยอยู่ เวลากลับมานั่งสมาธิ เพราะมีร่องมีรอยอยู่ เราก็ดําเนินการต่อไป มันเข้าสมาธิได้ง่ายขึ้น นี่เขาเรียกชํานาญในวสี

แต่เวลาเราทําสมาธิแล้วได้สมาธิ ตื่นเต้น อู๋ย! สุดยอด โม้ไปรอบบ้านรอบเมือง ไปทําจนมันฟุ้งซ่าน แล้วจะกลับมาทําสมาธิ โอ้โฮ! เขาทําอย่างไรล่ะ โอ้โฮ! ทําไม่ได้ โอ้โฮ! มันทุกข์ยากอย่างนี้ โอ้โฮ! โอ้โฮ! โอ้โฮ! อยู่นั่นน่ะ ไม่ได้หรอก นี่ไง ไม่ชํานาญไง เพราะไม่ชํานาญ สมาธิมันเคยได้ เคยได้ สิ่งที่เคยได้นั้นมันเป็นสัญญาเป็นข้อมูลเดิม ก็คุยโม้แต่ตรงนั้นน่ะ

ทีนี้พระพุทธเจ้าสอน สอนถึงปัจจุบันไง ถ้าเป็นสมาธิก็ให้เป็นปัจจุบัน ทุกอย่างให้เป็นปัจจุบันนี้ ถ้าเป็นปัจจุบันนี้ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ อัปปนาสมาธิ เวลาพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ละเอียดๆๆ ละเอียดเข้าไปจนสมาธิอย่างนี้มันดับหมด มันดับอายตนะ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ดับหมด ใจเด่นอยู่ดวงเดียว ใจเด่นอยู่ดวงเดียว ใจเด่นเลย นั่นน่ะอัปปนาสมาธิ อย่างนี้ใช้ปัญญาไม่ได้ ใช้ปัญญาไม่ได้เพราะมันไม่กระทบไง คือมันคิดไม่ได้ ของมันคิดไม่ได้ คนหลับสนิทคิดไม่ได้

คนตื่นอยู่แต่มีความสงบระงับนี่ทํางานได้ ถ้ามันออกมา ออกมาอุปจาระ อุปจาระอะไร เพราะมันกระทบ มันคิดได้ไง มันมีขันธ์ไง ตา หู จมูก ลิ้น กาย อย่างที่เวลาทําสมาธิไง เวลาทําสมาธิ นี่เป็นสมาธินะ แต่ยังรับรู้อยู่ นั่นน่ะอุปจาระ เวลาคนเป็นสมาธิยังคิดได้ ยังคิดได้ ยังรับรู้ได้ นั่นน่ะอุปจารสมาธิ ตรงนี้แหละตรงวิปัสสนา ตรงนี้ เขาทํางานกันตรงนี้

แต่ถ้าเป็นขณิกะมันก็ลุ่มๆ ดอนๆ ขณิกะก็จับพลัดจับผลู จับไม่ได้ไง เห็นกายก็เห็นไม่ถนัด จะจับอะไร จะจับแล้วมันหลุดไม้หลุดมือ นั่นจะเป็นอุปจาระ อุปจาระเป็นสมาธิอยู่ แต่ดําเนินงานอะไรไปไม่ค่อยได้ ขาดตกบกพร่องตลอด ถ้าเป็นอุปจาระมันเป็นที่ทํางานของมัน แต่เวลาทํางานแล้วมันไม่ถนัด มันยังสงสัยอยู่

ถ้ามันสงสัยอยู่ก็เข้าสมาธิให้ลึกเข้าไปก็เป็นอัปปนาสมาธิ ลมหายใจขาดหมด ลมหายใจละเอียด ละเอียดจนไม่มี แต่ตัวจิตเด่นมาก ตัวจิตเด่นมาก เด่น สักแต่ว่ารู้ จะบอกว่าผู้รู้ไม่ได้ เรียกว่าผู้รู้ไม่ได้เลย สักแต่ว่ารู้ ถ้าเป็นผู้รู้นั่นน่ะเตรียมตัวที่จะออกแล้ว นั่นน่ะอัปปนาสมาธิ แล้วโอ้โฮ! ลึกซึ้งมาก นี่อัปปนาสมาธิ แล้วต้องคลายตัวออก คลายตัวออกก็รับรู้ได้ รับรู้รูป รส กลิ่น เสียง รับรู้ถึงเสียงกระทบได้ นี่อุปจาระ อุปจาระหมายถึงว่ามันรับรู้ได้ เป็นสมาธิด้วย รับรู้ได้ด้วย แต่ถ้าเป็นขณิกะนี่อ่อนไปนิดหนึ่ง นี่พูดถึงว่า ขั้นของสมาธิ

แล้วขั้นของจิตรวม เวลาถามเรื่อง จิตสงบ จิตเป็นสมาธิ จิตรวม

ถ้าจิตรวม จิตรวมนี่ก็อัปปนาสมาธิ รวมใหญ่ๆ ถ้ารวม เราพูดไว้ ๒ ประเด็น ประเด็นหนึ่งโดยปุถุชน รวมโดยสมาธิ อีกประเด็นหนึ่งประเด็นที่ว่าเวลาหลวงตาเวลาท่านพิจารณาจนธาตุขันธ์ พิจารณาธาตุขันธ์แยกส่วนจากกัน จิตนี้รวมลงหมดเลย จิตรวมอย่างนี้จิตรวมพร้อมกับกิเลสขาด มันจิตรวม เวลาดับ ดับตรงนี้

ถ้าพูดถึงคนที่จิตรวมพร้อมสติปัญญาด้วย มันจะเป็นสกิทาคามิผล ถ้าสกิทาคามิผล มันรับรู้ได้ ดูสิ รับรู้ได้ แต่ก็ยังคิด ยังข้างบนอีก ๒ ชั้นมันยังบังอยู่ มันยังไม่รู้ครบวงจรของมันไง

คําว่า “จิตรวมๆ” จิตรวมที่เวลารวมลง กายกับจิตขาดจากกัน จิตรวมโดยมรรค โดยการเดินมรรค จิตรวมโดยวิปัสสนา

แล้วจิตรวมๆ จิตรวมแบบฤๅษีชีไพร แบบสมาธิไง ถ้าจิตรวมแบบสมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ จิตรวม เขาเรียกรวมใหญ่ เวลารวมใหญ่นี่รวมหมด โลกนี้ดับหมดเลย จิตรวมก็อัปปนาสมาธิ อัปปนาสมาธิคือจิตรวม ถ้าจิตรวมอย่างนี้จิตรวมแบบปุถุชนไง จิตรวมแบบไม่ได้ชําระล้างกิเลสไง

แต่ถ้าจิตรวมโดยมรรค อันนั้นเป็นสกิทาคามี สกิทาคามีเลย รวมอย่างนั้น สกิทาคามีเป็นเพราะอะไร เพราะการพิจารณา พิจารณาโดยอะไร สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป สัมมากัมมันโต สัมมาอาชีโว สัมมา มรรค ๘ ไง ถ้ามันรวมโดยมรรค มรรคสามัคคีไง ถ้ามันจิตรวมโดยมัคโค มัคโค ทางอันเอก มันพร้อมทั้งมรรค ๘ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ดําริชอบ งานชอบ งานชอบธรรม ชอบธรรมระหว่างสัมมาสมาธิ ระหว่างจิตกับกิเลส ระหว่างธรรมะกับกิเลส

ธรรมะ ธรรมะคือมรรค ๘ เป็นธรรม กับกิเลสที่มันฟัดมันต่อสู้โดยสติโดยปัญญา มันหํ้าหั่นกันด้วยปัญญา ด้วยวิปัสสนาปัญญา เวลามันขาด มันรวมลง เวลารวมลง รวมลง นี่คือว่าถ้าจิตรวม

จิตรวม เราต่อไป ๒ อย่าง จิตรวม รวมโดยสกิทาคามิมรรคกับรวมโดยปุถุชน รวมโดยกําหนดพุทโธเฉยๆ พุทโธเฉยๆ ปัญญาอบรมสมาธิเฉยๆ อัปปนาสมาธิเฉยๆ เพ่งเฉยๆ มันจะเป็นมรรค ๘ ได้อย่างไร แต่มันไม่เป็นมรรค ๘ แต่มันเป็นกําลังของจิต จิตมันเป็นได้

นี่ไง เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติมันอาศัยสมาธิ แต่สมาธิต้องเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นมิจฉาสมาธิ สมาธิที่เข้าใจผิด สมาธิที่คิดว่าเป็นมรรค นี่ก็มิจฉาแล้ว มิจฉาเพราะว่าเราเข้าใจว่าอันนี้เป็นมรรคๆ ไง แต่ความจริงมันเป็นสมถะ สมถะเป็นสมถะ มันต้องเป็นสมาธิด้วย

นี่พูดถึงว่าจิตรวมไง ให้อธิบายจิตรวมใช่ไหม ฉะนั้น เวลาว่า “ทั้ง ๓ อย่างนี้คล้ายกันหรือแตกต่างกันในกระบวนการของการกระทําและผล”

เวลาพูดถึงต่างกันนะ เวลากรรมฐานเรา ว่าสมาธิกับฌานใช้แทนกันได้ไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านพูดถึงนะ ท่านพูดถึงศีล สมาธิ ปัญญา ทั้งๆ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปประพฤติปฏิบัติกับอาฬารดาบส อุทกดาบส ได้สมาบัติ ๖ ได้สมาบัติ ๘ มา ถ้าได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ แล้วถ้าพูดถึงคนได้สมาบัติมาแล้ว แล้วจะมาใช้ปัญญา ทําไมไม่เอาสมาบัติมาเป็นพื้นฐานล่ะ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาท่านบัญญัติธรรมของท่าน เวลาสั่งสอน สอนศีล สมาธิ ปัญญา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่กลับไปพูดถึงสมาบัติอีกเลย ไม่กลับไปพูดถึงสมาบัติอีกเลยเวลาเทศน์สอนผู้ที่ปฏิบัตินะ

แต่เวลาที่สังคมเขาเชื่อกันอย่างนั้น สังคมที่เขาทําได้อย่างนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าสมาบัติ ๘ เพราะเรื่องสมาบัติมันเป็นกิริยาของจิต มันเป็นวิถีของจิตที่มันมีอยู่ ที่ทํากันอยู่ ที่ฤๅษีชีไพรเขาทํากันอยู่ พราหมณ์เขารู้อยู่ มันมีเทคนิคอย่างนี้อยู่ ฉะนั้น เวลาไปทํา อธิบายแล้ว สังคมที่เขาทําได้เขารู้ได้เรื่องสมาบัติเรื่องฌาน เรื่องฌานสมาบัติ

แต่เวลาเรื่ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะสั่งสอน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องสมาธิ ไม่ได้สอนเรื่องสมาบัติ เพราะสมาธิเป็นสมาธิไง ถ้ามันผิดเพี้ยนมันก็เป็นมิจฉา ถ้ามันถูกต้องดีงามมันก็เป็นสัมมา

แต่ถ้าเป็นฌาน ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน เป็นสมาธิทั้งหมด แต่ ๔ ขั้น แล้วดําเนินไปอีกเป็นอรูปฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ มันก็เป็นอีก ๔ ขั้น ๔ ขั้นคือขั้นที่หยาบละเอียด พอขั้นที่หยาบละเอียดแล้ว จิตมันต้องจากหยาบละเอียดเข้าไปๆ แล้วถ้ามันจะถอย มันถอยจากละเอียดออกมาหยาบ นี่มันคือการส่งออก

แต่ถ้าเป็นสมาธิ สมาธิคือสมาธิ ถ้าสมาธิเป็นสมาธิไง ถ้าสมาธิมันเป็นสมาธิ แล้วสมาธิหยาบละเอียด มันอยู่ที่ว่าทําให้มันถูกต้องดีงามแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนามันก็เข้าสู่มรรค

นี่พูดถึงว่า สมาธิ เวลาผลต่างกันและคล้ายกันอย่างไร

ในกระบวนการกระทําก็ต่างกัน ผลก็ต่างกัน ฉะนั้น กระบวนการต่างกัน ผลต่างกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้ถึงเปิดกว้างไง เปิดกว้างให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติทั้งหมด จริตนิสัยของคนใครทําอย่างไรก็ทําได้ แล้วให้ทํามา ฉะนั้นถึงว่า ศีล สมาธิ ปัญญา

แต่ส่วนใหญ่แล้วเราจะไปทําฌานสมาบัติกัน ทําอะไรกัน เพราะฌานสมาบัติมันเป็นบาทฐานของอภิญญา ถ้าสัมมาสมาธิเป็นบาทฐานของมรรค ถ้ามรรคมันเข้าสู่มรรค เพราะเริ่มต้นเราต้องการชําระล้างกิเลสก่อน เราต้องทําให้เราสะอาดบริสุทธิ์ก่อน เราต้องทําให้เรามีความสุขก่อน ต้องทําให้เราพ้นจากทุกข์ก่อน แล้วถ้าพ้นจากทุกข์แล้วไม่วิตกไม่กังวลอะไรทั้งสิ้น ไม่มีกิเลสคอยยุแหย่แล้วมันจะทําอะไรมันก็ทําได้ง่ายขึ้น แต่ถ้าเราทําอะไรก็แล้วแต่ เรามีกิเลส คือเรามีเชื้อโรคอยู่ มีความทุกข์ยากอยู่ จะทําอะไรมันแบบว่ามันไม่สมบูรณ์น่ะ มันจะมีแต่ความเสียหาย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทดสอบแล้ว ทดสอบแล้ววางธรรมวินัยไว้ ป้องกันเอาไว้เลยนะ ป้องกันไม่ให้พวกเราออกนอกลู่นอกทาง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันเป็นคําสรุปไง “จิตสงบ สมาธิ จิตรวม ทั้ง ๓ อย่างนี้คล้ายกันหรือต่างกันอย่างไร กระบวนการของการกระทํา”

ทําความสงบ กระบวนการของการกระทํานะ ถ้าจิตสงบ จิตสงบ เราศึกษาธรรมะ เราตรึกในธรรมมันก็สงบได้ มันมีเหตุมีผลของมัน นี่กระบวนการการให้จิตสงบ แล้วถ้าจิตสงบที่ว่าพ้นจากกิเลส กระบวนการของมันก็ต้องมีมรรค ๘

“ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายืนยันอย่างนี้ แล้วครูบาอาจารย์ของเราก็ยืนยันอย่างนี้ ถ้ายืนยันอย่างนี้ เขาทําอย่างไรมา เขามีเหตุผลอย่างไรมา เขาถึงได้เป็นอย่างนี้

แต่ถ้าเขากระทําของเขามาในการกระทํานั้น เขาจินตนาการของเขา เขาคิดของเขา เวลาเขาอธิบายออกมา ครูบาอาจารย์ฟังแล้ว อ๋อ! มันก็แค่เรื่องโลกๆ ท่านก็รับรู้

เวลาใครจะสําคัญตนว่าได้มรรคได้ผลนะ มันเป็นสิทธิ์ของเขา แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านจะไต่สวนกัน ท่านจะย้อนไปที่การกระทํา ถ้าการกระทํานั้นมันสมควรแก่เหตุ การกระทํานั้นมันสมบูรณ์ เหตุมันร้อยเปอร์เซ็นต์ การกระทํานั้นมันขาดตกบกพร่อง การกระทํานั้นมันไม่สมบูรณ์ ผล เอ็งก็จินตนาการกันทั้งนั้นน่ะ นี่พูดถึงว่าเวลาตรวจสอบกันไง นี่พูดถึงการกระทํา

“สมาธิ กระบวนการกระทํากับผลมันแตกต่างกันอย่างไร”

กระบวนการของมัน ๔๐ วิธีการ กระบวนการของการทําสมาธิ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง พุทโธ ธัมโม สังโฆ นี่พูดถึงวิธีการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ แล้วใช้ปัญญาอบรมสมาธิ นี่การกระทํา แล้วถ้าเป็นสมาธิมันก็เป็นของมันมา แล้วถ้าจิตรวมๆ จิตรวมก็พูดถึงว่ารวมโดยสมาธิ รวมโดยปุถุชน ก็รวมโดยการกระทํานี่แหละ

แต่ถ้าจิตรวมแบบมรรคแบบผลนั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ ถ้าจิตรวมแบบมรรคแบบผลมันเป็นสกิทาคามิผล มันจะไม่เอามาใช้ ไม่ใช้ชื่อว่าจิตรวม แต่ใช้ว่าอย่างนั้น แต่มันรวมลงอย่างนั้นจริงๆ มันเป็นอย่างนั้น ครูบาอาจารย์ที่ทํามาเวลาคุยกันมันจะเข้าใจ เข้าใจแล้วมันจะเห็นผลของมันไง

ฉะนั้น สิ่งที่อธิบายให้ละเอียด อธิบายให้ละเอียดมันก็อยู่ที่จริตนิสัย อยู่ที่ความชอบของคนนะ ถ้าความชอบของคนมันเป็นอย่างนี้ๆ นี่พูดถึงว่า เพราะคําถามไง เพราะเป็นพระถามด้วย จากพระด้วย

“จิตสงบ จิตเป็นสมาธิ จิตรวม คล้ายกันหรือแตกต่างกันอย่างใด ผลของกระบวนการทําแล้วมันแตกต่างกันอย่างไร ขอหลวงพ่อแจกแจงให้ละเอียดด้วยเพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติครับ”

ถ้าเป็นแนวทางปฏิบัติ เขาเรียกจริตนิสัยนะ เราทําอย่างใด เราทําอย่างใดแล้วถ้ามันได้ผล ได้ผล เราจําแนวทางนั้นไว้แล้วเราพยายามทําของเรา เราพยายามทําของเรา ฝึกหัดจนมีความชํานาญน่ะ ฝึกหัดจนมีความชํานาญ ทุกอย่างอยู่ที่ความชํานาญของตน ทุกอย่างอยู่ที่วิธีการ วิธีการที่ทําให้ชํานาญแล้ว รักษาความสงบไว้ ถ้าจิตเป็นสมาธิก็มันสงบนั่นแหละ

จิตสงบ สมาธิ ถ้าพูดถึงอย่างกรรมฐานเรา ถ้าพูดถึงนะ ครูบาอาจารย์ของเราส่วนใหญ่แล้วมันจะเป็นความชํานาญ ถ้าใครมีความชํานาญอย่างใดชอบพูดอย่างนั้น จิตอย่างใดก็แล้วแต่ เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาแล้วเวลาท่านเทศนาว่าการ ท่านเทศนาว่าการจากประสบการณ์การปฏิบัติของท่านนั่นน่ะ ใครปฏิบัติมาอย่างใด ใครได้ผลมาอย่างใดจะพูดอย่างนั้นน่ะ

แล้วถ้ามันไม่ได้ปฏิบัติมาอย่างนั้นแล้วพยายามไปพูดอย่างนั้นนะ มันพูดได้ครั้งเดียว คือจําไว้ให้แม่นๆ พูดได้ครั้งแรก พอครั้งที่สองมันคลาดเคลื่อนแล้ว แล้วถ้าใครถามปัญหานี่ตายเลย ไปไม่ได้

แต่ถ้าคนเป็นนะ ถามมาเลย ถามมาเลย เพราะประสบการณ์ในใจของมันมีอยู่แล้วไง นี่พูดถึงว่า เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเทศนาว่าการ เทศนาว่าการจากประสบการณ์ของจิต แล้วถ้าประสบการณ์ของจิต หลวงปู่มั่น หลวงตา พูดกี่ร้อยครั้งกี่แสนครั้งก็พูดเหมือนเดิม พูดอย่างนั้นน่ะ

หลวงตาท่านพูดบ่อย ไอ้หมูสองตัวนะ เริ่มต้นหมูสองตัวก็หมูสองตัวอย่างนั้นน่ะ ไม่เคยคลาดเคลื่อน แล้วพูดกี่ร้อยหนกี่พันหนก็ไอ้หมูสองตัวนั่นน่ะ ไปฟังในเทศน์สิ ไม่มีคลาดเคลื่อนเลย เพราะอะไร เพราะพูดจากความจริงในใจ ความจริงมีอย่างนั้น พูดตามความจริงจะไม่มีคลาดเคลื่อน เราฟังไอ้หมูสองตัว ฟังประจําเลย ไอ้หมูสองตัวน่ะ

นี่พูดถึงคนพูดจริง คนพูดจริงจะพูดจากข้อเท็จจริง ไม่พูดเรื่องอื่น แล้วถ้าพูดจริงแล้ว มึงถามกี่ร้อยกี่พันหนก็เหมือนกัน ไอ้หมูสองตัวก็หมูสองตัวนั่นแหละ ไม่คลาดเคลื่อน เพียงแต่ว่าจะพูดสั้นพูดยาวเท่านั้นเอง ถ้าวันไหนอารมณ์ดีพูดยาวๆ ก็สนุกหน่อย วันไหนอารมณ์พอประมาณก็พูดสั้นๆ พูดกระชับ มีเท่านั้นน่ะ ไอ้หมูสองตัวน่ะ นี่พูดถึงว่า เวลาประสบการณ์ของครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่า ให้ละเอียดนะ ให้ละเอียด นี่ฟังก็ฟังเป็นแนวทาง แต่ถ้าเราปฏิบัติ เราปฏิบัติของเราเนาะ ปฏิบัติของเรา เพราะเราปฏิบัติเพื่อหัวใจของเรา เราสั่งสอนหัวใจของเรา

หัวใจของเรามันทุกข์มันยาก หัวใจของเรา เราเกิดเป็นมนุษย์ แล้วนี่เป็นพระด้วย เห็นภัยในวัฏสงสารถึงมาบวช บวชแล้ว หน้าที่ของพระ งานของพระคืองานรื้อภพรื้อชาติ ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย นี่งานโดยตรงของพระเลย

แล้วงานโดยทั่วไปก็งานในทางการศึกษา ศึกษามาเพื่อค้นคว้า ศึกษามาเพื่อมาเป็นฝ่ายปกครอง แล้วงานการปกครองอีกเรื่องหนึ่ง นั่นงานในหน้าที่ แต่ถ้างานของตัวเอง งานรื้อค้น งานในพระพุทธศาสนาให้จบให้สิ้น เสร็จงานแล้วจะทําอะไรก็สะดวกไปหมดเลย ขอให้เสร็จงานในใจของเราก่อน จบ

ถาม : เรื่อง “การเขียนและอ่านทําให้เกิดสมาธิได้ด้วยหรือครับ”

กราบขอโอกาสหลวงพ่ออย่างสูง ผมได้อ่านหนังสือธรรมะที่หลวงพ่อพิมพ์แจกมาตลอดครับ อ่านหลายรอบครับ ในหนึ่งเล่ม ๒-๓ ครั้งครับ ยิ่งอ่านยิ่งเข้าใจครับ ผมจะอ่านตอนหลังจากสวดมนต์เย็นแล้ว ก่อนนอนถ้าไม่ง่วงก็จะนั่งภาวนาต่อประมาณ ๔๕ นาที

คืนหนึ่งผมอ่านตามปกติ แต่มีความแปลกๆ เกิดขึ้นกับตัวเอง (ผมนั่งอ่านแบบนั่งสมาธิครับ แล้วอ่านหนังสือโดยไว้ตรงกลางอกแล้วอ่าน) ปกติผมอ่านแต่ละบรรทัดจะต้องค่อยๆ อ่าน เพราะเวลาไม่เข้าใจต้องย้อนกลับมาอ่านอีกรอบ แต่คืนนั้นอ่านแบบใช้ใจอ่าน คือมันเข้าถึงใจ อ่านแบบต่อเนื่องไม่สะดุด ยิ่งอ่านยิ่งเข้าใจ มันซึ้งครับ ตื่นเต้น รู้สึกมีความสุข ไม่ง่วง ขนลุกตลอด ไม่เคยเป็นอาการแบบนี้ครับ สุขมากๆ ครับ

หลังจากนั้นผมนั่งภาวนาต่อจนจิตเป็นกลางๆ ไม่คิดถึงอนาคตและอดีต ใช้จิตภาวนาพุทโธชัดๆ ตามที่หลวงพ่อสอนไว้ครับ แปลกมาก ความรู้สึกอยู่ที่กลางอก จิตภาวนาพุทโธตลอดครับ ชัดเจนมากจนความคิดอย่างอื่นแทรกเข้ามาไม่ได้ จิตจะอ่านแต่พุทโธเท่านั้น มีความสุขมากครับ สดชื่น มีกําลัง คืออยากภาวนาและฟังเทศน์

หลังจากออกจากการนั่งสมาธิแล้วยังรู้สึกเหมือนตอนนั่งครับ เป็นอยู่อีกหนึ่งวันครับ มีสติตลอดครับ ไม่ว่าจะทําอะไรมันมีความสุขครับ ความรู้สึกกลางๆ ยังอยู่ครับ ความคิดความฟุ้งซ่านไม่สามารถทําอะไรเราได้ครับ เป็นถึงตอนเย็น รู้สึกจะคลายกลับมาทุกข์เหมือนเดิมครับ จะรู้ได้เลยว่าไม่ใช่แบบที่สุขนี้ ทําใหม่ก็ไม่ได้แล้วครับ นึกถึงคําสอนหลวงพ่อ “ให้อยากในเหตุ ไม่ใช่ผล” ก็ต้องภาวนาต่อครับ ทําให้มากให้ชํานาญ

คําถามครับ

๑. การอ่านหรือการเขียนหนังสือก็ทําให้เกิดสมาธิได้ด้วยหรือครับ

๒. กราบเรียนถามถึงผลการปฏิบัติมาถูกต้องหรือเปล่าครับ ด้วยความเคารพอย่างสูง

ตอบ : พูดถึงข้อที่ ๑. ก่อนเนาะ พูดถึงข้อที่ ๑. “การอ่านหรือการเขียนหนังสือทําให้เกิดสมาธิได้ด้วยหรือครับ”

ผลที่มันเป็นอยู่มันก็ตอบแทนอยู่แล้วไง การอ่านหรือการเขียนเป็นสมาธิได้ อย่างเช่นการเขียนหนังสือ ไม่มีสมาธิเขียนหนังสือได้อย่างไร ไม่มีสมาธิจะอ่านหนังสือได้อย่างไร ถ้ามีสมาธิเขียนหนังสือก็ได้ อ่านหนังสือก็ได้ แต่อ่านหนังสือแล้วอ่านหนังสือด้วยจิตที่เป็นกลาง จิตที่เป็นสมาธิอ่านแล้วยิ่งเข้าใจ เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน เวลาหลวงตาท่านสอน เวลาจะฟังเทศน์ๆ ฟังเทศน์น่ะให้กําหนดจิตไว้ ให้กําหนดจิตไว้ เสียงเทศน์นั้นมันจะมาเอง กําหนดจิตไว้นั่นคือตั้งใจให้เป็นสมาธิไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตของเรามันมั่นคง เราเขียนหนังสือ หนังสือก็สวย หนังสือเขียนแล้วก็ไม่ผิดพลาด การอ่าน การอ่านถ้าเราตั้งใจอ่าน มันอ่านแล้วมันก็มีผลการรับรู้ไง เพราะเราตั้งใจอ่าน เราอ่านด้วยสมาธิไง

แต่ถ้าเราฟุ้งซ่าน เราคิดเรื่องร้อยแปดเลย แล้วอ่านหนังสือด้วย อ่านก็รู้ แต่มันก็เข้าใจผิวๆ มันไม่ลึกซึ้งไง แต่ถ้าเวลาเราอ่าน เราตั้งใจอ่านของเรา ตั้งใจอ่าน ตั้งใจอ่านมันก็มีสมาธิในการอ่าน ถ้ามีสมาธิในการอ่าน เวลามันเป็นสมาธิขึ้นมามันเป็นอย่างที่เป็น ถ้าเป็นสมาธิมันก็เป็นของมันได้

แต่ถ้าเราอ่านหนังสือ อ่านหนังสือมันก็มีความคิดฟุ้งซ่าน มีความคิดร้อยแปด เราก็อ่านหนังสือ เราก็อ่านเหมือนกัน เห็นไหม เวลาเด็กนักศึกษาเวลาเรียนหนังสือไม่เข้าใจ ทําก็ไม่เข้าใจ โจทย์ก็ไม่เข้าใจ

ไม่เข้าใจก็วางไว้ก่อน มาฝึกหัดพุทโธทําสมาธิสักหน่อยหนึ่งแล้วกลับไปอ่านใหม่สิ แต่คนเขาโดยวิทยาศาสตร์ โดยความเชื่อ ความเชื่อว่าเราจะต้องขวนขวายให้มากทําให้มากมันถึงจะได้รู้มากไง เหมือนคนเป็นพ่อค้าขายมากก็ได้กําไรมากไง ขายน้อยก็ได้กําไรน้อยไง นี่ก็เหมือนกัน อ่านมากก็จะรู้มากไง อ่านใหญ่เลย แล้วก็งงใหญ่เลย ไม่รู้เรื่องเลย ถ้าวาง มันตรงข้ามกันน่ะ มันตรงข้ามกัน ทีนี้มันต้องมีความเชื่อ มีความเชื่อแล้ววางให้ได้ วางแล้ววางจริงๆ พอทําให้จิตสงบแล้วกลับไปอ่านใหม่

เด็กที่เรียนหนังสือเขาเคยมาบอกเยอะ ให้ทําสมาธิก่อนแล้วค่อยอ่านหนังสือ แล้วค่อยค้นคว้า ทําแล้วดีขึ้น แต่ก่อนเรียนลุ่มๆ ดอนๆ พอมาฝึกหัดอย่างนี้พอใช้ได้ แล้วเรียนก็จบหมดแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพูดถึงว่า “การเขียนและการอ่านเป็นสมาธิได้ด้วยหรือครับ”

พุทโธๆ ก็เป็นการอ่านใจอย่างหนึ่งนะ เรากําหนดพุทโธ กําหนดอานาปานสติ เราก็อ่านใจอย่างหนึ่งนะ เพราะใจเกาะลมไว้ไง เกาะลมไว้ เกาะพุทโธไว้ ก็อ่านใจอย่างหนึ่ง เวลาถ้ามันสงบเข้ามามันวางหมดเลย พุทโธๆ จนพุทโธไม่ได้

ก็เราอ่านใจ อ่านเข้าใจแล้ว ใจเป็นตัวของใจแล้วมันก็ปล่อยหมด ไม่ต้องอ่าน ตัวมันเป็นตัวมันเองไง ถ้าตัวมันเอง นั่นน่ะเป็นสัมมาสมาธิ ฉะนั้น เวลาเกาะลมก็เหมือนกัน เกาะลมถ้ามันละเอียดเข้ามาๆ เดี๋ยวมันเป็นตัวมันเอง แต่มันต้องเป็นตามข้อเท็จจริง ถ้ามันเป็นอย่างนั้นมันจะเป็นของมัน

นี่พูดถึงการอ่านมันจะเป็นอย่างนั้นได้จริงหรือ นี่เวลาเขาสงสัย ฉะนั้น กลับมาที่อารัมภบท เวลาคืนนั้นเขาบอกเขาอ่านของเขาน่ะ อ่านแบบใช้ใจอ่าน อ่านเข้าไปต่อเนื่องแล้วไม่สะดุด ยิ่งอ่านยิ่งเข้าใจ มันซาบซึ้งครับ

ซาบซึ้งสิ เพราะมันรสชาติไง เวลาคนอ่านแล้วถ้ามันดูดดื่มมันซาบซึ้ง เห็นไหม นี่รสของธรรม รสของสติธรรม รสของสมาธิธรรม รสของปัญญาธรรม ถ้ามันมีรสมีชาติ ถ้ามันสงบด้วย เป็นสมาธิด้วย แล้วมันยังมีรสชาติอีกต่างหาก

เป็นสมาธิก็เขียนชื่อสมาธิ สมาธิก็ไม่รู้สมาธิเป็นอย่างไร เอ๊ะ! สมาธิอย่างไร ไอ้ที่ว่าว่างๆ ว่างๆ เป็นอย่างนี้หมดน่ะ เพราะมันไม่มีรสไม่มีชาติไง มันเป็นการจํามา

แต่ถ้าสมาธิ มันเป็นสมาธิด้วย ชื่อเขียนไว้แล้ว “สมาธิ” แล้วตัวมันก็เป็นสมาธิด้วย มีรสชาติด้วย มีความสุข มีความสงบ มีความเบิกบาน นี่รสของธรรม รสของสติธรรม รสของสมาธิธรรม

นี่พูดถึงว่า เวลาอ่านด้วยใจของเขาแล้วมันซาบซึ้งของมัน มันมีความสุขของมัน นี่เวลาของเขาเป็น เป็นอย่างนี้ ขนพองสยองเกล้า เขาขนลุกขนพองไปหมดเลย อาการอย่างนั้นมีความสุขมากๆ

สุขมากก็สุขจริงๆ แต่สุขจริงๆ แล้วเราก็อยู่กับเหตุอย่างนั้นน่ะมันจะประคองมาได้

แต่ของเขาบอก โอ้โฮ! มันสุขมาก สุขตลอด แล้วเวลาถึงตกเย็นมันคลายออกมา

กรณีนี้เวลายกถึงของหลวงตา หลวงตาท่านบอกท่านฟังเทศน์หลวงปู่มั่น เวลามันเข้าใจนะ จิตดับไปสามวัน คําว่า “จิตดับ” คือมันไม่ส่งออก สุขอยู่อย่างนั้นน่ะสามวัน

เดิน เวลายืน เดิน นั่ง นอน มันธรรมดา เพราะอะไร เพราะเราเดินจงกรม เวลาเดินจงกรม เวลาไปถึงหัวทางจงกรมมันเลี้ยวกลับ เหมือนขับรถ ขับรถไม่ต้องไปกะระยะทางหรอก มันไปเองอัตโนมัติเลย เดินจงกรมก็เดินจงกรม

นี่ก็เหมือนกัน พอเดินจงกรมไปแล้วมันเป็นสมาธิในทางจงกรมน่ะ ขณะก้าวเดินอยู่น่ะ จิตมันสงบได้ จนเข้าอัปปนาไม่ได้ เราเคยเป็น เดินจงกรมจิตสงบระงับหมด แต่พอมันจะเข้าสักแต่ว่าคือมันไม่รับรู้กิริยา ต้องนั่งลงทางจงกรม เดินๆ อยู่นี่ย่อตัวลง แล้วนั่งไปที่พื้น วึบ! ไปหมดเลย หลายชั่วโมง

ฉะนั้น เดินจงกรมเป็นสมาธิได้ไหม ได้ แต่ถ้าเข้าอัปปนาสมาธิ เดินจงกรมได้ไหม ไม่ได้ เวลามันจะเข้ามันอยู่ที่มันจะเข้ามันจะลึกไม่ลึกไง ในทางจงกรมนี่

เพราะว่าคนที่ชํานาญแล้วมันจะรู้ เวลาเดินแล้วจิตมันจะลงขนาดไหน ถ้ามันยังก้าวเดินได้อยู่ เราก็ไปของมัน ถ้ามันจะลงลึกกว่านี้ เราเลือกเอาสิ จะเอาลึกกว่านี้หรือจะเอาแค่นี้ล่ะ ถ้าจะเอาลึกกว่านี้ นั่งลง เรานี่นั่งลงบนทางจงกรมเลย แล้วลงบนทางจงกรมนั้นเลย นี่เวลามันเป็นนะ

เพราะเราต้องการไง เราต้องการเข้าไปพักให้มันมีความสุข ให้มีกําลัง แล้วเข้าไปพักก็จบเลย เข้าไปพักแล้ว รอจนเวลามันจะคลายตัวออกมา สักแต่ว่ารู้ ดับหมด โลกนี้เหมือนมันไม่มี ไม่มีอะไรเลย จิตเด่นอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วเวลามันจะออกนะ มันก็ออกมารับรู้เรื่องร่างกาย มันแบบว่าซ่าออกมา ออกมารับรู้ รับรู้แล้ว ตอนนี้ก็รับรู้เรื่องร่างกายแล้ว แล้วจะลุกจะนั่งนั่นอีกเรื่องหนึ่ง แล้วแต่เราจะดําเนินการปฏิบัติต่อเนื่องไป นี่พูดถึงว่า เวลามันเข้านะ ถ้ามันเข้า มันเข้าแบบนี้

นี่พูดถึงเขาบอกว่า “สุขตลอดเลย ตอนเย็นมันถึงคลายออก”

ทีนี้คลายออกบ่อยๆ ครั้งเข้า ถ้าทําอีกก็ได้อีก แล้วคําถามว่า “มันก็กลับมาทุกข์เหมือนเดิม เลยรู้ว่าไม่ใช่สุขอย่างนี้ จะทําใหม่ก็ไม่ได้แล้วครับ”

“ทําใหม่ไม่ได้แล้วครับ” มันเป็นอย่างกรณีอย่างนี้ กรณีเวลาเข้า เราไม่ได้บริหารไง เวลาเราเข้าเราไม่ได้กําหนดพุทโธ แล้วไม่ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันเข้ามาๆ เราเป็นคนทําเข้ามา เราเป็นคนทําเข้ามา เราทําได้ แล้วถ้าไม่ได้ เดี๋ยวฝึกหัด ฝึกหัดจนมันชํานาญ

แต่นี่เราอ่านหนังสือ ถ้าอ่านหนังสือนะ ถ้าจิตมันลงได้ๆ มันก็เหมือนกับส้มหล่น เวลาส้มหล่น ธรรมเกิด

เวลาวิปัสสนามันก็ใช้จิต เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง แล้วใช้ปัญญาแยกแยะๆ นี่คือการวิปัสสนา

แต่เวลาที่มันเป็นส้มหล่น มันเป็นเองโดยที่ว่าจิตมันรวม จิตมันเป็นโดยที่ไม่ได้วิปัสสนาหรือไม่ได้พุทโธ ไม่ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็น วุบ! นี่เขาเรียกว่าส้มหล่น ส้มหล่นคือธรรมมันเกิด แล้วธรรมมันเกิดปั๊บ จะมาทําอีก ทําอย่างไรล่ะ ก็เราไม่รู้วิธีแล้วทําอย่างไรล่ะ

ก็กลับมาพุทโธนี่ กลับมาพุทโธ กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิถ้าอ่านหนังสือ เราก็อ่านหนังสือของเราไป ถ้าเราทําของเราได้ เราก็กลับมาฝึกหัดทําของเรา นี่พูดถึงว่าทําไม่ได้ไง

ฉะนั้น คําถามข้อที่ ๑. ที่ว่า “การอ่านและการเขียนเป็นสมาธิได้ด้วยหรือครับ”

ได้ แต่ลึกหรือไม่ลึกไง ได้ การเขียนหนังสือนี่เป็นสมาธิได้ อ่านก็เป็นสมาธิได้ แต่เป็นขณิกสมาธิ เป็นสมาธิแบบพื้นๆ แบบปุถุชนที่เขาเป็นกันน่ะ แบบที่คนเขาเขียนหนังสือเขามีสมาธิของเขา เขาทํางานเขามีสมาธิของเขา เป็นได้ แต่ถ้ามันลึกเข้าไปมันก็เหมือนกับส้มหล่น มันลึกเข้าไปมันก็มีผลของมัน นี่ส้มหล่น แต่ถ้าเราทําของเราต่อเนื่องไป ถ้าเราอ่านหนังสือแล้วจิตมันจะลง ปิดหนังสือไว้ แล้วหลับตาพุทโธต่อไป

อ่านหนังสือๆ อ่านหนังสือจนจิตมันกล่อมไง มันกล่อมจิตจนโอ้โฮ! มันสมควรที่มันจะลงได้แล้ว สาธุ หนังสือปิดก่อน แล้วกลับมาระลึกที่จิต แล้วจิตมันจะลึกเข้าไปๆ สติพร้อม ฝึกหัดอย่างนี้ ฝึกหัดอย่างนี้แล้วมันจะเข้าได้ออกได้ นี่ชํานาญในการเข้าและการออก

“๒. กราบเรียนถามวิธี ผมปฏิบัติมาถูกต้องหรือเปล่าครับ ด้วยความเคารพอย่างสูง”

ถ้าปฏิบัติมาให้ถูกต้อง เราก็ปฏิบัติมา เวลาว่าเขาอ่านหนังสืออยู่แล้ว อ่านหนังสือแล้วมันบอกว่าปฏิบัติ เห็นไหม พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ ประกอบด้วยสติ การจะทําสิ่งใดก็แล้วแต่ต้องสติก่อน ถ้ามีสติแล้วนะ เรากําหนดพุทโธก็ได้ ธัมโมก็ได้ สังโฆก็ได้ แล้วถ้ามีสมาธิแล้ว มีสติรักษาสมาธิได้ดีมาก แล้วถ้ามีสติปัญญายกขึ้นสู่วิปัสสนาพร้อมกับสติควบคุมดูแล เห็นไหม

สติสําคัญที่สุด สติขึ้นไป สติแล้วต่อเนื่องละเอียดเข้าไปก็เป็นมหาสติ มหาสติมันจะตามจิตให้ละเอียดมากกว่านี้ ตามจิตที่ดีกว่านี้ มันมีพื้นฐานเป็นชั้นๆ ขึ้นไป เราทําของเรา ทําได้

“การปฏิบัติของผมถูกต้องหรือเปล่าครับ”

ถ้าถูกต้องมันจะมีผลของมันไง ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมมันจะมีผลของธรรม ผลของสติ ของสมาธิธรรม ของปัญญาธรรม ถ้าเกิดสมาธิ ปัญญา แล้วถ้าปฏิบัติไป ตั้งแต่ปุถุชน ปุถุชนคือคนหนา คนที่รักษาจิตได้ยาก คนที่ทําได้ยาก ถ้ามันปฏิบัติดีงามขึ้นมาเป็นกัลยาณปุถุชน จากศรัทธาจะเป็นอจลศรัทธา

ศรัทธานี้ศรัทธามันคลอนแคลนได้ ศรัทธามันถอนได้ ศรัทธา มันไม่เชื่อไม่ศรัทธาก็ได้ แต่ถ้าเป็นอจลศรัทธานี่ศรัทธามั่นคงแล้ว ถ้าศรัทธามั่นคง ถ้าจิตมันสงบแล้วยกขึ้นเห็นสติปัฏฐาน ๔ นั่นเป็นโสดาปัตติมรรค นี่มันพัฒนาขึ้นไปอย่างนี้ ถ้าพูดถึงปฏิบัติถูกต้องดีงามขึ้นไปมันจะเป็นชั้นเป็นตอนของมันขึ้นไป เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปโดยที่เราปฏิบัติ เราทําของเราไป

รู้ เพราะตอนที่เราหลงนะ ใหม่ๆ ปฏิบัติใหม่ๆ หลงมาก เวลาหลงมันเหมือนไม่รู้อะไรเลยไง พอมันเข้าสมาธิได้ พอเข้าทางได้ พอมันจับได้มันก็สงสัย สงสัยเพราะอะไร เพราะสามัญสํานึกของเรา จิตนี้เป็นนามธรรมที่จับต้องอะไรไม่ได้ พอจิตสงบแล้วมันไปจับจิตได้ คือจิตเห็นอาการของจิต มันไปแตะจิตได้ อ้าวเฮ้ย! จิตมีได้อย่างไร ขึ้นไปถามอาจารย์เลย “อ้าว! ไหนว่าจิตเป็นนามธรรม มันจับต้องไม่ได้ไง”

“ใครบอกมึงล่ะ”

ก็กิเลสมันบอกไง ความเชื่อมันบอกไง ความฝังใจมันบอกไงว่าสิ่งที่เป็นนามธรรมมันจับต้องไม่ได้ แต่พอจิตเห็นอาการของจิต จิตมันไปจับต้องได้ จับต้องได้ จับมันวิปัสสนาได้ พอมันจับได้รู้ได้ โอ้โฮ! มันไปอีกเรื่องหนึ่งเลยน่ะ

จากที่ศึกษามา จากที่ค้นคว้ามา จากที่ความเชื่อมาไง แต่พอมันไปจับต้องได้ เหมือนกับบอกเราว่าผีไม่มีๆ มันไปจับผีได้ สัมผัสมือกับผีนี่ เออ! แปลกเนาะ เออ! สวัสดีๆ สัมผัสมือกับผีได้ สัมผัสกับกิเลสได้ โอ้โฮ! มันมหัศจรรย์ นี่เวลาธรรมนะ แล้วมันก็ไปถามว่าผีมันมีอยู่จริงหรือ ถามใครล่ะ ก็กูจับมือกับมันนี่ กูได้สัมผัสมือกับมัน จริงหรือไม่จริงล่ะ ใครจะเชื่อไม่เชื่อ แต่กูสัมผัสมือกับมันน่ะ จิตเห็นอาการของจิต พอมันจับต้องได้มันพิจารณาของมันไป

เวลาที่มันไม่เป็น มันหลงนะ แล้วหลงแล้วเรามีความเชื่อของเรา สามัญสํานึกนี่เชื่อของเรา ศึกษามาค้นคว้ามาเหมือนกัน แล้วปฏิบัติมันก็หันรีหันขวาง แล้วใครแนะนําอะไรร้อยแปด สรุปลงก็มาจบที่หลวงปู่จวนนั่นน่ะ ปี ๒๕๒๑-๒๕๒๒ “อวิชชาอย่างหยาบของท่านสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางในหัวใจท่านเต็มเลย อวิชชาอย่างละเอียดในใจของท่านมหาศาลเลย” มันไม่มีใครเคยพูดอย่างนี้

ว่างๆ ว่างๆ กูก็ว่างๆ อยู่นี่ ไอ้ห่า แต่กูไม่รู้อะไรเลย อวิชชาอย่างหยาบๆ ไง ความฟุ้งซ่าน ความสงสัยสงบตัวลง มันก็ว่างๆ นี่ไง ไอ้ที่ว่าจิตรวมเป็นอย่างไร สมาธิเป็นอย่างไร จิตสงบเป็นอย่างไร มันก็สงบ มันก็ปล่อยหมด แล้วมันเป็นอย่างไรล่ะ ทีนี้มันเป็นอย่างไร มันแบบว่ามันเหมือนจนตรอก มันไปไหนไม่ได้ อยู่แค่นี้

หลวงปู่จวนน่ะ อวิชชาอย่างหยาบมันก็เข้าใจได้ อวิชชาอย่างหยาบคือความฟุ้งซ่านของเราสงบตัวลง อวิชชาอย่างหยาบของท่านสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางในหัวใจของท่านอีกมหาศาลยังไม่เห็น อวิชชาอย่างละเอียดในหัวใจอีกมหาศาลเลย ก็ไม่เห็น

เออ! จริง เพราะมันมีงานทําไง อย่างหยาบมันสงบตัวลง มันมีอีก อย่างกลาง อย่างละเอียด มีในใจอีกเยอะแยะเลย ก็รื้อค้นเข้าไปสิ แต่ถ้ามันไม่รื้อค้น มันจบไง นี่พูดถึงว่าเวลาที่เราไม่มีคนชี้นําไม่มีคนบอก เราก็บ้าบอคอแตกมาพอแรงแล้ว

แล้วนี่มันก็มาคําถาม ไอ้ที่พยายามพูดๆ อยู่นี่ จริงๆ อยู่ที่นํ้าใจตรงนี้ นํ้าใจที่เราโดนหลอกมาเยอะ นํ้าใจที่มันแบบว่ามืดแปดด้าน แล้วสุดท้ายกว่าจะดั้นด้นมา แล้วก็มาเจอหลวงปู่จวน พอเครื่องบินตกก็เข้าบ้านตาด เครื่องบินตกแล้ว

เพราะมันเข็ด โดนหลอกมาทั่วประเทศ ใครๆ ก็หลอก ใครๆ ก็หลอกกู กูโดนหลอกทั้งนั้น มาเจอหลวงปู่จวน หลวงปู่จวนเครื่องบินตก มึงจะไปให้คนอื่นหลอกต่อใช่ไหม ถ้าไม่ไปก็เข้าบ้านตาด แล้วท่านก็สับหัวเอานี่ สับหัวเอาจนเขาว่าปากจัดนี่ ท่านสับหัวจนปากจัด

ปากจัดเพราะว่าลองผิดมาเยอะ มันลองผิดมาก่อน ไม่ลองผิดมันจะถูกได้อย่างไร ลองผิด เข้ากับพวกผิดๆ ทําผิดๆ มานาน ไปเจอถูกเข้าคนเดียว หลวงปู่จวนกระทืบทีเดียวหูตาสว่างเลย แล้วก็เข้ามาหาหลวงตา ผิดถูก ท่านกับเราสองคนเท่านั้น ซัดกันอยู่สองคน จนลืมตาอ้าปากมาได้

นี่พูดถึงว่า “กระผมปฏิบัติผิดหรือเปล่าครับ”

เราจะบอกว่าผิด ผิดเพราะอะไร ผิดเพราะกิเลสในใจของเรามันยังไม่รับรู้อะไร แล้วจะถูกได้อย่างไรล่ะ จะถูกได้ก็ต่อเมื่อเราพยายามทําความสงบใจของเราเข้ามาให้มันถูกต้องดีงามเข้ามา มันก็จะถูกจะผิดก็อยู่ที่ประสบการณ์ของผู้ที่ปฏิบัติ เพราะคนที่ปฏิบัติมันจะรู้ถูกรู้ผิดใช่ไหม ถ้าให้คนอื่นชี้ว่าถูกหรือผิด เขาชี้อย่างไรเราก็ไม่รู้ด้วยหรอก

แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านบอก เพราะเรากําลังแสวงหา เรากําลังจะคาบลูกคาบดอกจะได้จะเสีย ท่านชี้น่ะ เออ! อย่างนั้นน่ะไปได้ แต่ของเรามันไม่มีอะไรเลย จะให้คนชี้เอาลวดสลิงมาขึงไว้เลย แล้วให้เราเดินตามนั้นไปเลย เดี๋ยวเราก็ตัดสลิงทิ้งอีก สลิงเดินลําบาก มันไม่เอาหรอก แต่ต้องให้มันลองถูกลองผิดจนกว่ามันจะรู้เอง แล้วตอนนั้นน่ะมันจะไม่ผิด เอวัง

เราเริ่มต้นตั้งแต่บอกว่านั่นน่ะมันชื่อ
ไอ้ที่เขาพูดนั่นน่ะมันชื่อ มันทฤษฎี
แต่ถ้าเป็นข้อเท็จจริงมันต้องเป็นตัวจริง
ถ้าตัวจริง ถ้าจิตมันสงบแล้ว
จิตสงบแล้ว จิตสงบมันแช่มชื่นมันแจ่มแจ้งของมัน
เวลามันจะยกขึ้นสู่วิปัสสนามันจะเห็นสติปัฏฐาน ๔
เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง
แล้วเวลาไปวิปัสสนามันจะขนลุกขนพองสยองเกล้าในจิตนั้น
ในจิตนั้นมันจะสะเทือนถึงกิเลสนั้น
เวลาสะเทือนกิเลสนั้น มันใช้ปัญญาของมัน มันสํารอกกิเลสนั้น
นี่มันเป็นความจริงๆ

๕

นั่นชื่อ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๐ สิงหาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ปีติและบริกรรมพุทโธ”

กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ จากคําถามเมื่อครั้งก่อนเรื่องอวัยวะบางส่วนขยายใหญ่ขึ้น หลวงพ่อบอกว่าอาการแบบนั้นเรียกว่า “ปีติ” หนูมีคําถามอยากจะขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยตอบให้หนูด้วยดังนี้เจ้าค่ะ

๑. อาการปีติสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคนหรือไม่เจ้าคะ

๒. อาการบริกรรมพุทโธไปเรื่อยๆ แล้วพุทโธมันเกิดขึ้นเองอัตโนมัติและเร็วมากเจ้าค่ะ เร็วจนหายใจแทบไม่ทัน และในช่วงกลางคืนแม้กระทั่งตอนจะนอนพุทโธก็ยังอยู่ เหมือนเราตื่นอยู่ตลอดเวลาค่ะ เมื่อเราหลับไป พอเราตื่นขึ้นมาพุทโธก็เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ และเกิดขึ้นเร็วมากๆ เจ้าค่ะหลวงพ่อ เร็วมากๆ มากๆ จนเราเหนื่อย อาการแบบนี้เรียกว่าอะไรเจ้าคะ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าปีติกับพุทโธ ทีนี้คําว่า “ปีติๆ” คําว่า “ปีติ” เวลาคนเรา เวลาผู้ถาม ถือว่าเราศึกษาธรรมะ เราฟังเทศน์ของครูบาอาจารย์มาเยอะ แต่เราเทศน์มามันฟังเข้าหูซ้ายทะลุหูขวา เพราะมันเป็นเรื่องสัจธรรมของผู้เทศน์ แต่คนฟังวุฒิภาวะยังไม่เข้าใจมันก็รับรู้ไป ได้แต่ฟัง ได้ยินแต่ชื่อมันๆ มันเป็นชื่อไง วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ เห็นนิมิต อุคคหนิมิต วิภาคะ เราฟังทุกวัน เราฟังทุกวัน นี่ชื่อของมันทั้งนั้นน่ะ เวลาชื่อของมันเราฟังแล้ว อืม! วงกรรมฐานเขาคุยกันเป็นศัพท์ของพระกรรมฐานเรา

แต่นี่เวลาเขาปฏิบัติไปแล้ว เพราะว่าเราได้ยินชื่อมาว่าปีติๆ แต่เวลามาฟังเทศน์คืนนั้นแล้วอวัยวะมันใหญ่ขึ้น แบบมันขยายตัวมันต่างๆ แล้วเขาบอกนี่มันคืออะไร นี่มันคืออะไร

นี่คือตัวจริงไง ไอ้นั่นมันชื่อมัน แต่ปีติมันเกิดตรงนี้ไง ปีติมันเกิดนะ นํ้าหูนํ้าตาไหล ขนพองสยองเกล้า ตัวพอง ตัวใหญ่ ตัวโล่ง นี่คืออาการของปีติทั้งนั้น แล้วอาการปีติปั๊บ เวลาปีติขึ้นมา คนมีปีติ คนที่ไม่รู้จักมันนะ โอ้โฮ! สดชื่นมาก เหมือนเรา เราหิวกระหายมาก เวลาเรามาได้อาหารที่ดีเลิศ โอ๋ย! เวลามาทานอาหารนี่อร่อยมาก นี่ไง สิ่งที่เวลาเราทานอาหารมันมีประสบการณ์อีกอย่างหนึ่งนะ เวลาเขารํ่าลือกันมาอาหารที่นั่นดีมากๆ แต่เรายังไม่ได้ทาน นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ เวลาทานอาหารเข้าไปแล้ว โอ้โฮ! โอ้โฮ! เลยนะ

นี่ก็เหมือนกัน ไอ้นั่นมันชื่อ ไอ้ที่เราได้ยินๆ มาเป็นชื่อ แต่เวลาสิ่งที่มันขยายใหญ่ขึ้นๆ เวลามันขยายใหญ่ขึ้นทุกอย่าง มันก็มหัศจรรย์ มหัศจรรย์ นี่คืออะไร นี่คืออะไร

ทานอาหารเองไม่รู้ว่ามันคืออะไร ของเข้าปากอยู่แล้ว นั่นชื่อมัน แต่นี่ตัวจริงไง ความจริงมันเป็นแบบนี้ ปีติเป็นแบบนี้ แต่พอพูดเรื่องปีติ วันนี้เราจะพูดถึงเรื่องปีติ ถ้าปีติ ปีติอย่างที่ว่ามันมหัศจรรย์มาก สิ่งที่มหัศจรรย์มาก สิ่งที่ไม่เคยพบเห็น ที่ว่าหลวงตาท่านบอกว่า การประพฤติปฏิบัติองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายกให้ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก

สันทิฏฐิโกคือประสบการณ์ของตนเอง ประสบด้วยตน สันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตนๆ เรารู้ของเรา ปัจจัตตัง รู้จําเพาะตน สันทิฏฐิโกที่เรารู้เราเห็นมันเป็นจริงๆ เป็นจริงอย่างนี้ เวลามันเป็นจริง ถ้าเป็นจริงขึ้นมา ขนาดว่าเรายังตั้งชื่อมันไม่ได้เลย

แล้วเวลามีคนมาถามเรื่องนี้มาก เวลามันเป็นปีติแล้วมันมีความสุข ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันมหัศจรรย์ๆ แล้วก็อยากได้อีกๆ แล้วพออยากได้อีกมันก็ไม่ได้ หรือเวลาต่อๆ ไปนะ เวลามันได้มามันก็จืดชืด คําว่า “จืดชืด” เห็นไหม

คําว่า “ปีติๆ” ปีติมันก็เป็นปีติ แล้วปีติมันเกิดมาจากอะไรล่ะ เราจะไปหาปีติ มาถึงเอาจานมาตั้งเลย จะเอาอาหาร เอาอาหาร มันมาได้อย่างไร อาหารมาอยู่บนจานนี้ได้อย่างไรล่ะ อาหารมันจะได้มา เราก็ต้องไปหาวัตถุดิบมาใช่ไหม หาวัตถุดิบมาเสร็จแล้วเราก็ต้องมาปรุงใช่ไหม ปรุงเสร็จแล้วมันถึงเป็นอาหารใช่ไหม

ปีติมันจะเกิดมันเกิดจากพุทโธ เพราะเรากําหนดพุทโธ เราใช้คําบริกรรม เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราใช้คํานั้นมา ปีติ เราจะเอาปีติๆ เราจะเอาอะไรปีติๆ แล้วปีติมันมาจากไหนล่ะ ปีติมันมาจากไหน

ปีติมันมาจากการกระทํา เรามีสติ เรามีสติเราระลึกของเรา วิตก วิจาร เราระลึกถึงพุทโธ ระลึกคือนึกขึ้นมา เวลามันแบ่งแยกพุทโธ มันนึกขึ้นมาแล้ว วิตกขึ้นมาแล้วต้องวิจาร

วิตกขึ้นมา ถ้าวิตกอย่างเดียว วิตกมันจบแล้วทําอย่างไรต่อ วิตกแล้วก็วิจาร วิจารคือว่าเอามาขยายส่วนไง พุทโธ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ แต่ถ้าเราไม่วิตกขึ้นเลยเราก็หายใจทิ้งเปล่าๆ

เราตั้งสติแล้วเราก็หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ พอจิตมันเริ่มดีขึ้น จิตมันเริ่มดีขึ้น พุทโธมันก็ชัดขึ้นดีขึ้น แล้วถ้ามันพุทโธ อยู่กับพุทโธ พอมันกลมกล่อมขึ้นมามันก็จะเกิดปีติ

ปีติมันเหมือนปลูกต้นไม้ เราจะกินผลไม้ๆ สมัยปัจจุบันเราก็ไปซื้อที่ตลาดไง แต่ถ้าผลไม้มันจะเกิดขึ้นมันต้องมีเมล็ด เมล็ดมันก็ต้องเพาะเมล็ด เพาะมันก่อน เพาะเสร็จแล้วก็ต้องไปลงดิน ปลูกขึ้นมาก็ดูแลลําต้นมันจนกว่ามันจะออกลูก ปีติคือผลของมัน วิบากไง คือผลจากการปฏิบัติไง

ฉะนั้น เวลาปีติๆ เวลาปีติ แต่เราอยู่กับสวนผลไม้ ของดีๆ เราเก็บขายหมด ของเป็นตําหนิเก็บไว้กินเอง ของดีๆ เก็บขาย ของมีตําหนิเก็บไว้กินเอง กินทุกวันๆ กินทุกวันมันก็คุ้นเคยไง

พอมันมีปีติ เจ้าของสวนปลูกผลไม้ ของดีๆ เก็บไว้ขาย ของมีตําหนิเก็บไว้กินเอง พอกินเองขึ้นมา สิ่งที่กิน ควรกิน สิ่งใดที่ทําประโยชน์ได้ก็ทําประโยชน์ พอทําประโยชน์ มันแบบว่ามันทําสมํ่าเสมอจนเป็นเรื่องปกติ เป็นเรื่องปกตินะ เป็นหน้าที่ของเราไง เป็นการดํารงชีวิตของเรา เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา

นี่ก็เหมือนกัน คนที่เวลาปฏิบัติหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ พอจิตมันสงบมันมีปีติ มันคุ้นเคยไง เราทําของเราอยู่ พอเราทําของเราอยู่ อีกคนก็บอกว่า คําถามนี้เจอบ่อยมาก “เดี๋ยวนี้ปีติมันจืดๆ เดี๋ยวนี้มันเป็นแล้วมันไม่เห็นมีรสชาติเลย” นี่มันเป็นข้อเท็จจริงมันเป็นอย่างนั้นเลยแหละ มันก็เป็นอย่างนั้นนั่นแหละข้อเท็จจริงน่ะ

เวลาไม่รู้จักมันก็ไม่รู้จักมันนะ เวลามันมานี่ก็ตื่นเต้นไปกับมัน แต่พอผ่านไปแล้วจะให้อยู่กับเราไง คือคนเรา เราเกิดมาวันนี้แล้วสตัฟฟ์เลย ไม่หายใจ ไม่กิน ไม่ถ่าย อยู่คงที่ คือจะปีติอยู่กับเราตลอดไป...ไม่ใช่

ปีติ ปีติแล้วก็สุข สุขแล้วก็เอกัคคตารมณ์ แล้วเวลาจะเกิดปีติ เกิดปีติ ปีติตัวมันเองก็เกิดไม่ได้ ตัวมันเองก็เกิดจากการบริกรรม เกิดจากการหายใจ เกิดจากทําความสงบนั่นแหละ เกิดจากจิตสงบมันถึงเกิดปีติ พอเกิดปีติแล้วมันเกิดสุข เกิดสุขก็เกิดเอกัคคตารมณ์ นี่มันเป็นของมัน

แล้วสรรพสิ่งในโลกนี้ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ใช่ นี่เป็นอนัตตา มันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป ปีติมันก็เกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป ปีติครั้งแรกมหัศจรรย์มาก ปีติ โอ้โฮ! มันมหัศจรรย์จริงๆ นะ มหัศจรรย์เวลามันเป็น แต่เราจะอยู่แค่นี้หรือ มันจะอยู่แค่นี้หรือ ไอ้นี่มันก็แบบว่าอาการหนึ่งไง อาการของใจอาการหนึ่ง อาการของจิตที่มันประสบสัมผัสอย่างใดอย่างหนึ่ง เรารู้จักรู้เท่าทันมัน มันก็เป็นหมด นี่มรรค ๘ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ

นี่ก็เหมือนกัน อาการ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ยกขึ้นวิปัสสนา หลวงตาท่านบอกว่า การฝึกหัดวิปัสสนาคือใช้วิปัสสนาญาณอ่อนๆ ฝึกหัดใช้ปัญญาอ่อนๆ อ่อนๆ ฝึกหัดๆ มันก็แก่กล้าขึ้น เข้มแข็งขึ้น ดีขึ้น มันพัฒนาของมันขึ้นไป เวลาคนภาวนาเป็นแล้วรู้แล้วมันจะเข้าใจ แล้วมันจะพัฒนาการของมัน

เหมือนกับกินอาหารแต่ละมื้อเลย อาหารแต่ละมื้อ ทําความสะอาด ปูโต๊ะ ถ้วยจาน เข้าครัว เสร็จแล้วอาหารมาตักแบ่ง ผ้ากันเปื้อนผูกไว้ พอทานเสร็จเก็บล้าง มื้อต่อไป ทําความสะอาด ปูโต๊ะ มื้อต่อไป

นี่ไง การปฏิบัติไง ชํานาญในวสีไง ชํานาญในการเข้า ชํานาญในการออกไง กินอาหารมื้อหนึ่งก็ใช้ปัญญารอบหนึ่ง แล้วกินอาหารครั้งนี้ ตอนนี้กําลังจะลดเชป กินสองคํา ไม่ทานอาหารมาก เดี๋ยวนี้ทานอาหารน้อย แต่ละมื้อกินมากกินน้อยแตกต่างกัน แต่ละมื้อจะสุขจะทุกข์แตกต่างกัน เวลาฝึกหัดมันฝึกหัดอย่างนี้ไง

นี่พูดถึงว่า คําว่า “ปีติ” ถ้าเป็นปีตินะ ไอ้ปีติที่เราศึกษากัน เราฟังมานั่นมันชื่อ ความจริงมันเป็นอย่างนี้ แล้วมันเป็นอย่างนี้แล้ว สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ไม่อยู่กับเราหรอก ชั่วคราว นี่ถูกต้อง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา เกิดขึ้นด้วยการมุมานะบากบั่น ตั้งอยู่ชั่วคราวแล้วก็ดับไป แล้วก็ต้องทํารอบใหม่ ทํารอบใหม่จนมีความชํานาญไง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นี่แหละชัดๆ

นี่ไง มันก็เป็น ธรรมะเป็นสัจธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา ปีติก็เป็นอนัตตา สุขก็เป็นอนัตตา แต่ทุกข์ไม่อนัตตา ทุกข์อยู่กับเรา ทุกข์จริงๆ นี่เวลาทํามันทําอย่างนี้ไง

ฉะนั้น คําว่า “อวัยวะที่มันใหญ่ขึ้น ดีขึ้น” ไอ้นั่นหลวงพ่อว่าเป็นปีติ คําถามถามว่า “อาการปีติสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคนหรือไม่เจ้าคะ”

อาการกับความรู้สึก ทุกคน มันเป็นข้อเท็จจริงของจิตที่มันเป็นอย่างนี้เลย เป็นอย่างนี้ อย่างที่ว่ามรรค ๘ ใครจะประพฤติปฏิบัติมันก็ต้องดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ มันต้องชอบธรรมมันถึงเข้ามรรค ต้องเป็นอย่างนี้เลย จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ

“ปีติจะเกิดขึ้นกับทุกคนหรือเปล่าคะ”

แน่นอนล้านเปอร์เซ็นต์ มันต้องเกิด ถ้ามันไม่เกิด เราจะรู้ได้อย่างไรว่าจิตเราสงบหรือไม่สงบ

จิตคนสงบไม่สงบ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ องค์ของสมาธิ ในสมาธิมันมีวิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ แต่มันเด่นตรงไหนไง เด่นตรงไหนก็คือจริตไง จริตของคนชอบอย่างนี้ ลักษณะนี้ก็เด่น จริตของคนชอบอีกอย่างหนึ่ง ลักษณะอีกอย่างหนึ่งก็เด่น คําว่า “ลักษณะเด่น” ลักษณะเด่นมันก็จะชัดเจนอย่างนั้น

ถ้าลักษณะเด่น ถ้าคนที่สร้างมา ถ้าปีติอย่างที่ว่ามันมหัศจรรย์ ปีติ โอ้โฮ! มหัศจรรย์มาก มันมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด แล้วขั้นของปีติ คําว่า “ขั้นของปีติ” มันเป็นกิริยาของจิต มันเป็นความรับรู้ของจิต จิตของคนที่มันสร้างบุญญาธิการไม่เท่ากัน

คําว่า “สร้างบุญญาธิการไม่เท่ากัน” เวลาสงบไปแล้ว ถ้าจะบอกว่ามันเป็นฉัพพรรณรังสี ถ้ามันจะฉายแสงออกมาจากจิตแต่ละคน จิตของคนมันเป็นธาตุรู้ที่มหัศจรรย์ เวลาสงบแล้วมันจะเปล่งประกายของแต่ละดวงจิตที่มันได้สร้างสมมา ถ้ามันสร้างสมมามหาศาลมันจะเกิดฤทธิ์เกิดเดช เกิด อู้ฮู! มองนี่สว่างไสวไปหมด นี่ไง ขั้นของปีติทั้งนั้นน่ะ

แล้วจิตทุกดวงจะเป็นปีติไหม

เป็น แต่มากหรือน้อย ลักษณะเด่น เด่นอย่างไรไง ถ้าเด่นอย่างที่ว่าฉัพพรรณรังสีเลย ที่ออกมหัศจรรย์มีไม่กี่เปอร์เซ็นต์ น้อยมาก เพราะว่าความดีที่สร้างสูงสุดนี่คนทําได้ยาก คนทําได้น้อย แต่ไอ้คนระดับปานกลางทั่วๆ ไปก็ทําได้ แต่อย่างที่ว่าทําแล้วบารมีไม่เต็ม ทําแล้วมีความทุกข์ความยากมา ส่วนใหญ่แล้วมันจะสงบเฉยๆ

แล้วหลายคนมากนะที่บอกว่าเวลาเขาฟังเราตอบปัญหาแล้วก็จะถามเรากลับ “หลวงพ่อ ทําไมหนูไม่เคยเป็นอย่างนี้เลย ทําไม” ไอ้หนูไม่เคยเป็นอย่างนี้เยอะมาก

แล้วเราบอกมันสงบเฉยๆ สงบเฉยๆ สงบเฉยๆ นี่แหละ แค่สงบเฉยๆ เพราะโดยหลัก จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ ของเราก็ต้องกลั่นออกมาจากอริยสัจ อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มัคคะ มรรคญาณ ศีล สมาธิ ปัญญา เราก็ทําความสงบของใจเราเข้ามา ไอ้ปีติมันก็เป็นเครื่องเคียง มันเป็นของแถมไง คืออํานาจวาสนาของคน

อํานาจวาสนาของคน ดูสิ คนอยู่ทางโลก คนที่ร้วยรวยแสนรวยเลย แล้วก็มีความทุกข์มาก มีประโยชน์อะไร ไอ้คนที่พอมีพอกิน ทุกข์ก็มี สุขก็มี ไอ้คนทุกข์มันมีประโยชน์อะไร ไอ้คนจนๆ ยิ่งจนยิ่งทุกข์ มีประโยชน์อะไร แต่คนจนๆ เขาทําใจของเขาได้ เขาจนของเขา แต่เขามีความสุขของเขา นี่ไง ทีนี้ไอ้เรื่องความสุขความทุกข์นั่นเรื่องหนึ่งใช่ไหม แต่เรื่องคุณธรรมนี่อีกเรื่องหนึ่งนะ

ฉะนั้น คําว่า “ปีติ” เขาต้องเป็นอย่างนั้นๆ แต่คนที่เขาคุ้นชินแล้วมันเป็นเรื่องธรรมดา พอธรรมดาแล้ว ปีติมีไหม มี แต่เขาไม่ได้ตื่นเต้นอะไรไปกับมันเลย เขากําหนดพุทโธของเขา เขาก็รักษาจิตของเขา เขาต้องการรักษาใจของเขาให้ชํานาญในการเข้า เขารักษาสมาธิของเขา รักษาความสงบของเขา รักษาพลังงานของเขา ถ้าใจเขาสงบ เขามีกําลังๆ อย่างเช่นเวลาที่อวัยวะมันใหญ่ขึ้นหนาขึ้น ใครไปรู้มันล่ะ พอรู้ปั๊บ อาการมันขยายส่วน ความรับรู้ นี่ความรับรู้นะ นี่พูดถึงปีตินะ

แล้วย้อนกลับมาทางโลก คนที่เวลามันเป็นลมมันหวิวๆ แล้ววูบไปเป็นอย่างไร นั่นก็อาการของเขานะ เวลาทางโลกของเขา เวลาเขามีความทุกข์ความยากของเขา ไอ้นั่นเป็นปีติไหม

ไม่ใช่ อันนั้นมันเป็นอาการทางจิต จิตเวลาคนเราจะขาดสติ คนเราจะขาดจากความรับรู้สึกนั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ

แต่ถ้ามันเป็นปีติอย่างที่ว่ามันใหญ่ขึ้นขยายขึ้น ใครรู้ เพราะว่าอาการมันเกิดจากจิต แล้วจิตนี้มันมีหลักของมัน มันถึงรับรู้ได้ พอจิตมีหลักของมัน มันไม่เป็นแบบทางโลกเขาหรอก มันรู้ของมัน มันรู้มันเห็นของมัน แต่ผู้ถามยังไม่รู้ว่านี่คือปีติ ถ้ารู้ว่าเป็นปีตินะ ตอนนั้นมาก็ชอบช้อบชอบ แต่ผู้ถามบอกว่ามันคืออะไร มันตื่นน่ะ มันตื่น อะไรเนี่ยๆ แต่ถ้ามันรู้ ถ้ามันเป็นปีตินะ เราก็อยู่กับพุทโธของเราไป ช้อบชอบ

จะชอบหรือไม่ชอบ มันไม่อยู่กับเรานานหรอก สิ่งที่อยู่กับเราได้ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเรากําหนดพุทโธมาก เรามีสติปัญญารักษาไว้มาก จิตเรามั่นคงมาก มันก็คงที่ของมัน แล้วคงที่ของมันนะ เวลามันละเอียด เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่นคือจิตนี้ไม่พาดพิงอะไรทั้งสิ้น จิตเป็นเอกเทศเลย ปีติๆ ปีติอยู่ในจิตนี้ แต่จิตนี้เด่นกว่า กําลังนี้เด่นกว่า แล้วเด่นกว่าแล้วถ้าคนมีสติปัญญาเขาจะวิปัสสนา คือเขาจะยกขึ้นสู่วิปัสสนาเลย

แล้วอย่างที่หลวงตาท่านพูด เวลาท่านเห็นอสุภะ ท่านรั้งไว้ๆ รั้งให้เข้าพุทโธไว้ พอปล่อย ผัวะ! มันไปที่งานเลย มันไปพิจารณาเลย มันไปพิจารณาเพราะว่างานที่มันชํานาญแล้วไง

แต่ถ้างานที่มันยังไม่ชํานาญ ของเราเวลาเข้าสู่ความสงบแล้ว จิตตั้งมั่นแล้ว ให้มันไป เข็นมันไปมันก็ไม่ไป มันไม่ไปนะ มันจะนอน มันจะสุขของมันอยู่อย่างนั้น มันไม่ยอมไป เข็นมันไปมันก็ไม่ไป นี่คนที่ไม่เป็นไง แต่ถ้าคนเป็นมันฝึกหัดบ่อยๆ เข้ามันจะเป็นของมันไง

นี่ถามว่า “อาการปีตินี้สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคนหรือไม่เจ้าคะ”

มันเกิดได้ทุกคน มันเกิดขึ้น มันเป็นสากล มันเป็นสัจจะเลย แต่มันเป็นคนที่ชอบหรือไม่ชอบ กรณีอย่างนี้ถ้าพูดอย่างนี้นะ พูดอย่างนี้ อย่างทางฝ่ายอภิธรรมที่เขาใช้ปัญญาของเขา เขาจะติเตียนพวกพุทโธว่าเป็นสมถะ แล้วเราก็บอกว่ามันจะเกิดปีติ มันจะเกิดนิมิตต่างๆ เขาบอกนั่นเป็นสมถะ นั่นน่ะติด นี่ไม่ใช่การใช้ปัญญา นี่คือไม่ใช่การปฏิบัติ

เราเริ่มต้นตั้งแต่บอกว่านั่นน่ะมันชื่อ ไอ้ที่เขาพูดนั่นน่ะมันชื่อ มันทฤษฎี แต่ถ้าเป็นข้อเท็จจริงมันต้องเป็นตัวจริง ถ้าตัวจริง ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตสงบแล้ว จิตสงบมันแช่มชื่นมันแจ่มแจ้งของมัน เวลามันจะยกขึ้นสู่วิปัสสนามันจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง แล้วเวลาไปวิปัสสนามันจะขนลุกขนพองสยองเกล้าในจิตนั้น ในจิตนั้นมันจะสะเทือนถึงกิเลสนั้น เวลาสะเทือนกิเลสนั้น มันใช้ปัญญาของมัน มันสํารอกกิเลสนั้น นี่มันเป็นความจริงๆ

แต่ถ้ามันจะบอกว่าเกิดปีติ เขาก็ติกันอยู่นะว่าไอ้พวกพุทโธติดนิมิตๆ แหม! หลวงพ่อนี่ยกตูดใหญ่เลยนะปีติ

มันเป็นตามขั้นตอนของมัน ถ้ามันไม่สงบเข้ามาสู่จิต สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้าจิตนี้มันเป็นผู้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ไม่มีการรื้อค้นในหัวใจดวงนั้น ไม่มีการรื้อค้นในจิตนั้น มันจะแก้กิเลสได้อย่างไร

กิเลสมันอยู่ที่ไหน มันอยู่ที่จิต แล้วถ้าไม่เข้าไปสู่จิต เข้าไปหาสู่กิเลส เข้าไปเผชิญหน้ากับกิเลส มันจะไปชําระกิเลสได้ที่ไหน มันก็เป็นแต่ชื่อไง ก็จินตนาการไง ปัญญาก็รู้ ข้าวก็รู้ กินก็รู้ กิน กินก็รู้ว่ากิน เคี้ยวก็ให้รู้ว่าเคี้ยว แล้วก็เคี้ยวเอื้อง เคี้ยวเอื้องก็ให้รู้ว่าเคี้ยวเอื้อง ก็กลืนก็รู้ว่ากลืน...มันเป็นธรรมตรงไหน มันเป็นธรรมก็จริตมันเท่าทัน เราจะบอกว่านี่คือโลกียปัญญาไง คือมันเป็นสามัญสํานึกของมนุษย์น่ะ มันเป็นเรื่องสถานะของความเป็นมนุษย์ มันเป็นสมมุตินะ แต่ถ้าเป็นโลกุตตรธรรมมันจะเข้าสู่จิตนะ โลกุตตรปัญญา ไอ้ถ้ามันจะเป็นจินตมยปัญญาก็เท่านั้นแหละ นี่เวลาพูดถึงเขา

ไอ้ที่พูดนี้เพราะกันไว้ไง กันไว้ เวลาไอ้ลูกศิษย์ที่มันฟังก็ชื่นใจ ก็จะเอาคํานี้ไปโม้ไง แล้วไปเจออภิธรรมมันสอยกลับมามันไปไม่เป็นเลยนะ นี่พูดกันเอาไว้ก่อนไง

เวลาบอกว่าปีติเป็นอย่างนั้น จิตทุกดวงเป็นปีติได้ไหม

เป็น จะอภิธรรมไม่อภิธรรม จะหนอไม่หนอ จะพองไม่พอง เป็น เป็นโดยข้อเท็จจริง เป็นในตัวของมัน แต่เขาแบบว่าเหยียบเรือสองแคมไง ไปเกลียดตัวกินไข่ไง ไปรังเกียจไว้ไง พอคนที่รังเกียจไว้มันก็ไม่อยากจะไปสุงสิง ไม่อยากจะไปพิจารณาค้นคว้า เพราะมันรังเกียจไง รังเกียจสมถะ รังเกียจนิมิต รังเกียจไปหมด ต้องใช้ปัญญา แต่เวลาปัญญาขึ้นมามันอยู่คนละสภาวะ มันเป็นปัญญาของโลกๆ ไง โลกียปัญญา มันไม่เกิดปัญญาจริงในการวิปัสสนา

ถ้าปัญญาจริงในการเกิดวิปัสสนา เวลาจิตสงบแล้วจะเกิดปีติ พอปีติแล้วมันจะเป็นสุข เป็นเอกัคคตารมณ์ เวลาเราทําความสงบ ผู้ที่มีความชํานาญแล้วมันก็มีในตัวมันอยู่นั่นแหละ มันสมบูรณ์ของมัน มันสมบูรณ์ของมันเพราะมันเป็นองค์ของสมาธิ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์เป็นองค์ของสมาธิ แต่มันไม่มีความเด่นของปีติไง มันมีความเด่นของความตั้งมั่น เด่นของกําลังของจิต มันมีความเด่น เด่นคนละชนิด แล้วมันจะเป็นของมัน ทําไปแล้วมันจะรู้ ทําไปแล้วมันจะรู้แล้ว

เราจะตอบปัญหานี้ไง เวลาเขาเขียนมา นี่คืออะไร เราก็บอกปีติ คราวนี้ก็บอกว่าปีติจะเกิดกับทุกคนได้หรือเปล่า

เมื่อก่อนเวลามันเกิดนะ เวลามันเป็นอยู่บนศาลา อวัยวะใหญ่ขึ้นหนาขึ้น ไม่รู้ชื่อมันน่ะ ก็งงๆ แต่คราวนี้พอรู้ว่าปีติขึ้นมา กอดเลย อยากจะมีอีก ภาวนาอีกไม่ได้หรอก ปีติไม่มีหรอก ทีนี้จะไม่ได้แล้ว เพราะรู้แล้ว รู้ว่าเป็นปีติ

เวลาชื่อมัน เราศึกษาแล้วเราก็จินตนาการกันไป นั่นมันชื่อ แต่ความจริง ความจริงที่มันเกิดขึ้นมันเกิดขึ้นอย่างนี้ แล้วทุกคนเกิดอย่างนี้หมด เพียงแต่ลักษณะเด่น อํานาจวาสนาของคน คนที่มีอํานาจวาสนาแค่ไหนมันเป็นประโยชน์แค่ไหน ไม่ไปติดอยู่กับตรงนั้นไง

ถ้าไปติดอยู่ตรงนั้นนะ วันนี้ทานข้าว อาหารคํานี้แสนอร่อยเลย ไม่กลืน จะอมอยู่ทั้งชาติเลย อาหารคํานี้ไม่กลืน จะอมอยู่ในปากนี่ เพราะมันแสนอร่อย มันเป็นไปได้ไหม นี่ก็เหมือนกัน ปีติ พอรู้ว่ามันดีๆ มันก็ผ่านไปแล้ว จะอมอยู่ทั้งชาติไม่ได้หรอก อาหารนั้นก็ต้องกลืนทั้งนั้นน่ะ เข้าปากไปแล้วคายออกมาไม่มีใครเอา จะดีแค่ไหนก็ไม่มีใครกิน เราอยู่ในปากก็ต้องกลืนเลย กลืนก็ผ่านไป

นี่ก็เหมือนกัน นี่พูดถึง “อาการปีติสามารถเกิดขึ้นทุกคนได้หรือไม่ครับ”

ได้ มันต้องเกิดอยู่แล้ว เพียงแต่ว่าเขาเห็นเป็นเรื่องธรรมดา เขาเห็นมันเป็นเรื่องกิริยาของใจ ใจมันต้องเป็นอย่างนี้เป็นเรื่องธรรมดา อย่างเรา เราเป็นทารกกันมาก่อนทั้งนั้นน่ะ ตอนนี้เป็นผู้ใหญ่แล้ว เดี๋ยวเราก็ชราภาพไป มันธรรมดา ไม่มีใครตื่นเต้น แต่คนที่ศึกษาทางวิชาการเขาตื่นเต้นกันใหญ่เลย นี่มันเป็นเรื่องธรรมดา พอธรรมดาแล้วมันก็ต้องมีของมัน ไม่มีมันก็ไม่เป็นสัมมาสมาธิ สมาธิไม่ตั้งมั่น สมาธิไม่ดีงาม ถ้ามันดีงามแล้ว สมาธิดีงามแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา นี้ข้อที่ ๑. นะ

“๒. อาการที่เกิดพุทโธเกิดขึ้นเองโดยอัตโนมัติ แล้วมันหายใจเร็วจนแทบไม่ทันอะไรต่างๆ”

เวลามันเป็น มันเป็น ถ้าเวลามันเป็น มันกลมกลืนกันไม่กลมกลืนกัน แต่กลมกลืนกันแล้ว เวลามันเป็นไปแล้วเราเริ่มต้นใหม่ เริ่มต้นใหม่มันจะเป็นอีกไหม ไอ้ที่ว่าเป็นคราวที่แล้วมันผ่านไปแล้ว เราไม่รู้เท่าทันไง

ถ้ารู้เท่าทันนะ ถ้าพุทโธๆ ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมาประจํา ทีแรกพุทโธมันจะดื้อดึงมาก พุทโธมันจะทํายากมาก พอทําๆ ไปแล้วมันจะกลมกลืนกัน พอกลมกลืนกันไปแล้ว พอพุทโธๆ ไป ถ้ามันเป็นจริตของบางคนมันจะพุทโธที่จิตเลย จิตพุทโธเอง พุทโธๆ เรายืนมองเลยนะ นั่นใครพุทโธแทนเราน่ะ ใครมาแข่งพุทโธกับเราน่ะ จิตมันพุทโธเอง ไอ้เรางงเลย เอ๊ะ! เมื่อก่อนพุทโธไม่ได้เลย ตอนนี้ใครมาพุทโธอยู่ข้างในนี่ แหม! มาแข่งกับเราได้อย่างไร

บอกว่าจริตนิสัย จริตของคนมันแตกต่างกัน แต่เราต้องฝึกหัดจนกว่ามันกลมกลืน ฝึกหัดจนกว่าเราจะดูแลของเราได้ แล้วถ้าพอจะดูแลเราได้ ปฏิบัติใหม่ๆ มันปฏิบัติได้ยาก ถ้าเราทําของเรานะ ทําอย่างนี้ เราพุทโธของเราไปเรื่อยๆ ถ้ามันเป็นขึ้นมา แล้วเป็นขึ้นมา พุทโธๆๆ ตั้งสติไว้ ถ้าไม่ได้จริงๆ ดูให้ชัดๆ ดูให้ชัดๆ ชัดๆ คือสติมันดูแลอยู่ แล้วจะเห็นอะไร กลับมาพุทโธ ไม่ต้องไปกลัวอะไรทั้งสิ้น

เวลามันเป็นอะไรไป เพราะอะไร เพราะว่ากิเลส กองทัพกิเลสมันใหญ่มาก แล้วพอเราทําอะไรจะเป็นหนทางของเรา มันจะสร้างปัญหามาทั้งนั้นน่ะ เดี๋ยวจะเป็นอย่างนั้น เดี๋ยวจะเป็นอย่างนี้ เดี๋ยวจะเป็นอย่างนู้น โอ้โฮ! ตกใจไปหมด แล้วหวั่นไหวไปหมดเลย

วางให้หมดเลย เราเป็นคนดี เราเป็นคนทําดี เรามีสติสัมปชัญญะ ใครมาหลอกเราไม่ได้ เราอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรากําหนดพุทโธของเราไป มันจะเป็นอย่างไรให้มันเป็นไป มันจะไปข้างหน้า ไปข้างหลัง ไปด้านข้าง ด้านขวา ช่างมัน ให้มันไปเถอะ กูไม่ไปกับมึง พุทโธไปเรื่อยๆ สู้มันอยู่อย่างนี้ เราทําของเราอยู่อย่างนี้ เราทําเหตุของเราให้มันถูกต้องดีงามอย่างนี้ มันจะเป็นอย่างไรให้มันเป็นไป ถ้ามันเป็นไป มันเข้าไปได้ มันก็เป็นประสบการณ์ของเรา แล้วคราวหน้าก็ทําอีก เห็นไหม

เวลาผู้ที่ปฏิบัติแล้วนะ เราเคยได้สมาธิ เราเคยได้อย่างไร คิดถึงสิ่งที่เราเคยทํา เราทําอย่างไร วางอารมณ์อย่างนั้น แล้วตั้งใจของเรา ทําของเราไป ถ้าทําของเรามันเป็นประโยชน์กับเราไง มันต้องเป็นประโยชน์กับเรา เพราะเราจะฆ่ากิเลส เราจะตั้งกองทัพธรรมในใจของเราขึ้นมาให้ต่อสู้กับกิเลสไง ถ้ากองทัพธรรม ศีล สมาธิ ปัญญา

นี่จะตั้งกองทัพธรรมนะ แค่เริ่มต้นนี่หันรีหันขวางเลย ฉะนั้น สิ่งที่ตอบนี้เพราะว่าคําตอบมันใสๆ ซื่อๆ ไง คือว่าเราได้แต่ชื่อมา เราจะมีปัญญา เราจะฉลาดหลักแหลมขนาดไหน เราศึกษาธรรมะรู้หมดเลย เวลาเกิดจริงๆ ไม่รู้ เวลาชื่อมันรู้ทั้งนั้นน่ะ นั่นน่ะมันชื่อ นี่เป็นความจริง

พุทโธก็เหมือนกัน เวลาพุทโธไม่ได้ก็ล้มลุกคลุกคลาน ทีนี้พอพุทโธมันท่องเอง งงอีกแล้ว มันท่องเอง มันก็เหมือนเราทํา ทางสองส่วนไม่ควรเสพ ทั้งตกถนนไปทางซ้าย ตกถนนไปทางขวา

ไอ้เวลาพุทโธไม่ได้ก็พุทโธไม่ได้เลย ไอ้พุทโธไปแล้วพุทโธจนสติสัมปชัญญะไม่รับรู้อะไรเลย ฉะนั้น เราก็มาตั้งให้มันพอดีๆ ของเรา ทําของเรา ฝึกหัดของเรา นี่การฝึกหัดปฏิบัติไง เวลาไม่ได้ก็คือไม่ได้ เวลามันถลําไปอีกฝั่งหนึ่ง มันทะลุรัวๆ

มีคนมาถามบ่อย “หลวงพ่อ เวลามันพุทโธไปแล้วมันไม่พุทโธนะ มันโธๆๆๆ เลย”

เราบอกว่าโธๆๆๆ ก็ไม่เป็นไร อะไรก็ได้ อะไรก็ได้ ขอให้มีสติ แล้วก็มีผู้รู้ของเรา เราจับตรงนี้ไว้ พุทโธได้ ถ้าพุทโธเราก็พุทโธของเรา ถ้ามันโธๆๆๆ แสดงว่ามันชักคล่องตัวแล้ว มันจนนึกพุทไม่ทัน โธๆๆๆ

แต่ถ้ามันโธๆๆ ไม่ใช่ เพราะต้องพุทโธ ไม่ใช่โธอย่างเดียว แล้วเริ่มต้นกันใหม่

เวลามันไป เวลาปัจจุบันไง ปัจจุบันเฉพาะหน้า เวลาทํางาน หน้างานนี่สําคัญมากเลย เวลามานั่งคุยกันนี่รู้หมดเลย เดี๋ยวทําอย่างนั้นกันนะ พอไปหน้างาน ทํากลับมา ไม่มีใครทําเสร็จสักคนหนึ่ง

เวลาหน้างาน เวลาทําหน้างานน่ะ เวลาทํา ทํากับมัน ตรงนี้ เอาตรงนี้ แล้วฝึกหัดไป มันจะผิดพลาดอย่างไร ไอ้เรื่องผิดพลาดเป็นเรื่องธรรมดา ต้องฝึกหัด ฝึกหัดของเรา ฉะนั้น เรื่องพุทโธที่มันโธไวๆ มันโธไปอัตโนมัติเลย ถ้ามันเป็นไปได้ มันไม่เป็นอย่างนี้ตลอดไปหรอก แง่มุมแง่งอนของมัน กิเลสมันมีแง่มีงอน มีเล่ห์มีเหลี่ยม มีชั้นมีเชิง เดี๋ยวก็หลอกทางนี้ เดี๋ยวก็หลอกทางนี้ เดี๋ยวก็หลอกทางนี้ มันหลอกอยู่รอบตัวเลย หลอกทางนี้ก็หลงกันไปทางหนึ่ง หลงไปพักหนึ่ง พอรู้ตัวกลับมา อ้าว! ไม่ใช่ กลับมา เดี๋ยวมันอีกแล้ว มาทางนี้อีกแล้ว เดี๋ยวไปทางนู้นอีกแล้ว

นี่เหมือนกัน ไวๆ อย่างไรก็แล้วแต่ พุทโธไว้ แต่เราพุทโธของเราไว้ ถ้าทําจิตสงบมันเหนื่อยนัก เรากําหนดดู กําหนดของเรา แล้วถ้ามันสงบก็อยู่กับความสงบนั้น ออกมาก็พุทโธต่อไป ฝึกหัด

สิ่งที่ทั้งสองคําถาม จนกว่าเราเข้าใจหมด พอเราเข้าใจหมด เราก็บริหารได้เอง พอบริหารได้หมดแล้ว กิเลสมันหลอกไม่ได้แล้ว กิเลสเรามันก็ไปหลอกทางอื่นอีกนะ แต่ของเรา เราทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจ

หลวงตาท่านสอนว่า ใครทําสมาธิได้มันพออยู่พอกิน เรามาประพฤติปฏิบัติกันนะ ทุกข์ๆ ร้อนๆ มีแต่ไฟแผดเผา ถ้ามันมีบ้านมีเรือน มีสมาธิให้พักให้ผ่อนมันก็พออาศัยไง เรามีสมาธิให้พอได้อาศัยพักผ่อนของเราแล้วก็ฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา มันเป็นทางเดินของเราไง เป็นทางเดินของนักปฏิบัติ

ฉะนั้น เรื่องที่มันเกิดขึ้นมันเป็นเรื่องที่ไม่เป็นเรื่องเลย ปีติกับพุทโธนี่ไม่เป็นเรื่องเลย แต่เรามาตอบให้เห็นแง่เห็นมุมของมัน ให้แง่มุมของมันแล้วเราเอาแง่มุมนี้มาสอนตัวเอง ฟังแล้วเอามาเป็นประเด็น เวลาเราไปเจอปัญหา เราจะแก้ปัญหาของเรา ผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะ คือการแก้ปัญหาไง ปัญหามีไว้ให้แก้ ปัญหาชีวิต ปัญหาความทุกข์ความยาก นี่ปัญหาในการปฏิบัติ ปฏิบัติไปเพื่อเข้าไปหาจิตของตน

ไอ้สิ่งที่เราศึกษามา เราฟังมา นั่นมันชื่อมันนะ เวลาปฏิบัติแล้วมันได้ตัวจริง ได้ความจริง ได้ข้อเท็จจริง แล้วปฏิบัติไป เวลาครูบาอาจารย์เราท่านประสบการณ์อย่างนี้มาเยอะ ท่านเท่าทันกิเลส กิเลสจะมาแง่ใดมุมใด เท่าทันหมด

แต่เวลาเท่าทัน เราปฏิบัติมาแล้วก็ไปถามท่าน ท่านก็บอก เราไม่เชื่อนะ แหม! มันจะเป็นอย่างนั้นได้อย่างไร เป็นอย่างนั้นได้อย่างไร

ลองภาวนาดูเดี๋ยวก็รู้ เชื่อไม่เชื่อเดี๋ยวก็รู้ นี่เราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อว่ากิเลสมันจะมีแง่มีงอนได้ขนาดนั้น เราไม่เชื่อหรอกว่ากิเลสมันหลอกให้คนปฏิบัติไปตายได้

หลวงตาท่านสอนอยู่นะ ท่านบอกมีผู้ปฏิบัติคนหนึ่งเขาเห็นเป็นดวงแก้ว แล้วดวงแก้วจะเคลื่อนไหวไป เขานั่งสมาธิอยู่นะ เขาลุกขึ้นเดินตามไปได้ ปีนต้นไม้ได้นะ พอสุดท้ายพอขึ้นไปถึงต้นไม้ คงออกกําลังกายมาก ดวงแก้วนั้นหายไปเลย พอขึ้นไปแล้วก็ลงไม่ได้ หมู่เพื่อนต้องไปเอาลงมา หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าดวงแก้วนี้มันไปที่หน้าผา ดวงแก้วนี้มันไปที่เหวแล้วมันชักให้ตกเหวได้ไหม ได้

นี่ยังไม่รู้จักแง่งอนของมันหรอก มันหลอกลวงเราได้ทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าผู้ที่ปฏิบัติเวลาปฏิบัติแล้วถ้ามันรู้เท่ารู้ทันของมัน มันจะแก้ไขอย่างนี้ได้ไง สิ่งที่เขาเห็นอย่างนั้นมันเป็นเวรกรรมของสัตว์นะ

นี่พูดถึงอภิธรรมเขาบอกอยู่แล้วว่าสมถะมันไม่ใช่แนวทางปฏิบัติ จะทําให้มีแต่ความเสียหาย

ไอ้นี่พูดถึงดวงแก้วเลยนะ มันพาถึงเสียชีวิตเลย แต่นี่ไม่เสีย นี่พูดถึงท่านยกให้เห็นว่ากิเลสมันทําลายถึงชีวิตคนได้เลย กิเลสมันร้าย แง่งอนของมันมหาศาล แต่เพราะความรู้เท่าทันของมัน ความจะเข้าไปกําราบมันจะต้องไปเห็นตัวของมันเพื่อจะไปชําระล้างกันไง

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไปแล้ว เราคิดว่าเราปฏิบัติแล้วทุกคนจะส่งเสริม ทุกคนจะสรรเสริญ มันมีแต่กิเลสมันกีดขวางทั้งนั้นน่ะ แต่เราคิดว่าเราทําแล้วมันจะมีคนส่งเสริม มีคนเห็นอกเห็นใจ

เห็นอกเห็นใจต่อเมื่อบัณฑิตด้วยกันทั้งนั้นน่ะ แต่นั่นมันไม่เป็นอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าแง่งอนของกิเลสนะ ฉะนั้น สิ่งที่ถามมานี่เพียงแต่ว่าเขาไปเจอตัวจริงเข้า เราเห็นว่าเขาใสซื่อไง อะไรที่มันหนาๆ นั่นน่ะ

หนาๆ ก็ปีติไง แต่มันผ่านไปแล้วนะ เพียงแต่ว่าใครปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ใครประพฤติปฏิบัติแล้วมันจะได้รับผลของมัน ได้รับรสของธรรมไง รสอันนั้นถ้ามันหนาๆ แล้วมันเวิ้งว้างนะ มันจะมีความสุขกว่านี้ มันนุ่มนวลนะ เหมือนลอยอยู่กลางอากาศ ร้อยแปดเลยล่ะ

เวลาทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง แต่เวลาปฏิบัติมันก็มีความสุข ความสุขขึ้นมาให้เจือจานให้มันเข้มแข็ง ให้หัวใจของเราทําแล้วมันมีโอกาส มันได้สัมผัสรสของธรรมบ้างไง มันถึงจะมีชีวิตชีวาให้เราก้าวเดินในการปฏิบัติไปได้ไง ไม่ใช่ว่ามันจะอั้นตู้ มันจะมีความทุกข์ไปร้อยแปด สุขก็มี แต่สุขมันอยู่ชั่วคราว เราต้องแลกมาด้วยความทุกข์ ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะของเรา เราทําเพื่อประโยชน์กับเราไง

ทําหน้าที่การงานทางโลกยังต้องลงทุนลงแรงเลย ไอ้นี่จะประพฤติปฏิบัติเพื่อชําระล้างกิเลสมันก็ต้องลงทุนลงแรง ลงทุนลงแรงเหนือกว่าด้วย แล้วทําแล้วเวลาผลออกมามันจะเป็นประโยชน์มาก ทีนี้ตอบเท่านี้เนาะ เพื่อเป็นขวัญเป็นกําลังใจเนาะ เอวัง