คํานํา

พระพุทธศาสนาสอนอริยสัจ สอนที่สุดแห่งทุกข์ ชีวิตมีค่ามาก ยิ่งออกบวชปฏิบัติก็ยิ่งมีค่ามาก ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ตอบปัญหาธรรม การเกิดเป็นมนุษย์พบพระศาสนาเป็นผู้มีวาสนามาก การภาวนาสร้างวาสนาได้มากที่สุด และถึงที่สุดแห่งทุกข์ พ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเป็นวิวัฏฏะได้ แต่ต้องปฏิบัติจริงจัง ถ้าไม่เจอทุกข์ก็ไม่เห็นใจของตน ต้องทนทุกข์ยากลําบากแสนสาหัส แม้ชีวิตก็ต้องสละ ด้วยงานฆ่ากิเลสยากที่สุดจึงเหมาะกับเพศสมณะ เพราะทางกว้างขวาง แต่การดํารงตนในสมณเพศมีอุปสรรคทั้งภายนอก ภายใน ต้องต่อสู้กับกิเลส ถ้าโดนกิเลสรุมทําร้ายให้ตั้งสติ ทําความสงบใจก่อนให้พุทโธชัดๆ ต่อเนื่อง สมาธิ คือ สมาธิ ไม่ใช่อาการร้อนเย็น ให้ทําจนเป็นสัมมาสมาธิ แล้วให้ค้นหากิเลส ถ้าค้นเจอให้วิปัสสนาฆ่ากิเลสนั้น

เรื่องภพชาติ วัฏสงสาร การระลึกชาติล้วนมีอยู่จริง เมื่อมีปัญหาพ่อแม่ชาติก่อนกับชาติปัจจุบันให้ยึดชาติปัจจุบัน มีกฎหมายรองรับ เรื่องพาลูกมาวัดเป็นสิ่งดี แต่ต้องรักษาความสงบไม่กระทบคนฟังธรรม เรื่องรื้อรังนกมาสร้างรังที่ร้าน เมื่อเป็นลูกจ้างให้ทําตามหน้าที่ไป เรื่องบวชเมื่อแก่แล้วหลงผิดว่าเป็นพระอรหันต์แล้วสึกออกไป เป็นไปไม่ได้ เป็นภูมิสับสน เรื่องมรรคผลมีอยู่จริง สดๆ ร้อนๆ ไม่มีกาลเวลา แต่การปฏิบัติที่ไม่มีเหตุผล ไม่มีความจริงในใจแล้วให้มรรคผลหลอกลวงกันเป็นธรรมดํานํ้า ด้วยชีวิตมีค่ามากให้บําเพ็ญทาน ศีล ภาวนา ให้มีอริยทรัพย์ ให้เข้าถึงอริยสัจและให้ถึงที่สุดพระนิพพาน

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มีนาคม ๒๕๖๗

ผลของวัฏฏะเป็นข้อเท็จจริงอันหนึ่ง
นรกสวรรค์เป็นข้อเท็จจริงอันหนึ่ง
มันเป็นสถานที่ มันมีของมันอยู่อันหนึ่ง
แต่จิตของเราเป็นอีกอันหนึ่ง
แล้วจิตของเรามันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ
ถ้ามันไม่มีธรรมะมาชําระล้าง มันก็ต้องเป็นระบบ
เป็นธรรมชาติอยู่อย่างนี้ แล้วถ้ามีธรรมะมาซับมาล้าง
มันจะพ้นออกไปจากวัฏฏะ คือมันไม่ไปตามวัฏฏะนั้น เห็นไหม
พ้นเป็นวิวัฏฏะ พ้นออกมาจากวัฏฏะ
นี้คือครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ
นี้คือธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
นี้คือหลัก

๑

เวียนว่าย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ภพ ภูมิ ชาติกําเนิด วัฏสงสาร”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง กระผมขอเรียนถามเรื่องคําถามธรรมดา แต่คําถามนี้ผมลงใจเฉพาะคําตอบของหลวงพ่อเท่านั้น สุดแต่หลวงพ่อจะเมตตาครับ

ตอบ : นี่เขาเกริ่นไง ฉะนั้น ถ้าสุดแต่จะเมตตา เขาถามเรื่องการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เรื่องคนเกิดแล้วระลึกชาติได้ แล้วคนเกิดแล้วระลึกชาติได้แล้วมันจะมีปัญหาไง ปัญหาที่เกิดขึ้น

ทีนี้ปัญหาที่เกิดขึ้นมันมีความสงสัยกันระหว่างที่ว่า เด็กคนนี้ไปชี้ว่าเขาเคยเกิดภพชาติหนึ่ง เป็นบ้าน บ้านหนึ่ง แล้วปัจจุบันนี้เกิดกับพ่อแม่ปัจจุบัน ถ้าเกิดกับพ่อแม่ปัจจุบันตอนนี้เด็กคนนี้อายุ ๕ ขวบ แต่ตอนที่ตายที่แล้วอายุ ๑๗ นั่นอายุ ๑๗ มาเกิดใหม่ พอมาเกิดใหม่ตอนนี้อายุ ๕ ขวบ ระหว่างพ่อแม่ปัจจุบันนี้มีความทุกข์มาก มีความทุกข์มากกลัวว่าลูกมันจะไปอยู่กับพ่อแม่เดิม เขามีความทุกข์ของเขา ไอ้พ่อแม่เดิมกับพ่อแม่ใหม่เขาจะคิดว่าเป็นลูกของเขาๆ

ฉะนั้น ในความวินิจฉัยของเรา ในความวินิจฉัยของเราต้องยึดปัจจุบัน ถ้ายึดปัจจุบัน ในปัจจุบันนี้ พ่อแม่ที่ปัจจุบันนี้เป็นพ่อแม่ที่แท้จริง พ่อแม่จากอดีตชาติที่เด็กคนนี้ระลึกได้นั้นมันเป็นอดีต ถ้ามันเป็นอดีตสิ่งนั้นมันเป็นอดีตไง

นี่พูดถึงว่า ถ้าเป็นความเชื่อ เป็นความเชื่อในพระพุทธ-ศาสนาเชื่อเรื่องเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เชื่อว่าการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวลาเกิดไม่จบไม่สิ้น ถ้าไม่จบไม่สิ้นถ้าเราเชื่ออย่างนี้ เราเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่เป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมเพราะจิตของเราเวลาเราตายไปแล้ว เราจะไปเกิดเป็นสิ่งใดก็แล้วแต่ มันจะไปเกิด

เพราะจิตนี้มันไม่เคยตาย ธาตุรู้ความรู้สึกมันไม่เคยตาย มันจะทุกข์ มันจะร้อน มันจะดีขนาดไหน มันก็ไม่เคยตาย

แต่! แต่ถ้าจิตดวงนี้มันมีสติมีปัญญาของมัน มันสร้างคุณงามความดีของมัน ไอ้คุณงามความดีกรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน ไอ้กรรมจําแนกสัตว์เพราะกรรมดีกรรมชั่วมันจําแนกสัตว์ ถ้าจําแนกสัตว์มันจะเกิดสูงเกิดตํ่า เกิด เพราะอันนี้เกิดเพราะกรรม แต่คนเรามันมีจิตวิญญาณไง ถ้าจิตวิญญาณเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ฉะนั้น สิ่งที่เขาเคยเกิดเป็นพ่อแม่เดิมๆ เวลาตายไปแล้วเขามาเกิดใหม่เป็นพ่อแม่ปัจจุบัน ถ้าพ่อแม่ปัจจุบัน เราให้ยึดหลักนี้ เพราะหลักนี้มันมีกฎหมายรองรับไง หลักนี้มีกฎหมายรองรับเพราะว่ามันมีใบเกิด มันมีทุกอย่างพร้อม ให้เกิดในปัจจุบันนี้

แต่เรื่องอดีตชาติ เรื่องความที่เขาระลึกได้ อันนั้นมันเป็นแอ็กซิเดนต์ไง ทุกดวงใจทุกจิต จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีที่มาที่ไปทั้งหมด ที่เราเกิดกันอยู่นี่มันต้องมีที่มาที่ไป เราถึงมาเกิดอยู่นี่ไง แล้วเวลาเราตายไปๆ มันเป็นผลของเรา มันเป็นปัจจัตตังเฉพาะจิตดวงนั้น จิตดวงนั้นไปตามเวรตามกรรมของจิตดวงนั้น ถ้าจิตดวงนั้นไปตามเวรตามกรรมของจิตดวงนั้น ถ้าจิตดวงนั้นได้สร้างบุญกุศลมาไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เขาก็ไปเป็น เขาเป็นเพราะเขารู้ของเขา

ความลับไม่มีในโลก เขาเป็นของเขาแต่เราไม่รู้ ระหว่างที่จิตดวงอื่นเราไม่รู้ แต่เรารู้จิตของเรา ถ้าเรารู้จิตของเรา เห็นไหม ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาบอกว่ามันจะมีปัญหาอะไรของเขา อันนี้เราให้ยึดถือที่ปัจจุบันนี้ ให้ยึดถือที่ปัจจุบัน แล้วสิ่งที่ปัจจุบันแล้วเพราะคําถามเขาถามมาเพื่อแบบว่า เขาก็มีส่วนรับรู้ในเหตุการณ์นี้ แล้วเห็นแล้วมันสังเวชของเขา เพราะสังเวชของเขา คําว่า “สังเวช” หมายความว่ามันเป็นความวิตกกังวลในครอบครัวระหว่าง ๒ ครอบครัว ๒ หมู่บ้าน

สิ่งนี้ไอ้นี่มันเป็นความเชื่อใช่ไหม ทีนี้ยิ่งความเชื่อในภาคอีสาน เวลาความเชื่อ ดูแห่บุญพระเวส ไอ้บุญใหญ่ต่างๆ เขาแสวงหากัน แบบว่าเขามีศรัทธา ศรัทธาเขามั่นคงของเขา เขาเชื่อของเขา แต่เชื่อมันเชื่อโดยกิเลสไง เชื่อเพราะมีมุมมองของเราไง เชื่อเพราะความผูกพันของเราไง ถ้าความผูกพันใครเชื่ออย่างไรก็เชื่ออย่างนั้น ทีนี้ความเชื่อมันมาปะทะกัน ถ้าความเชื่อมาปะทะกันเราวางตรงนี้ เราเอาที่ปัจจุบันไง เอาปัจจุบันคือความเป็นจริง ความเป็นจริงที่เกิดขึ้นเอาเป็นปัจจุบันนี้ เด็กคนนี้พอโตขึ้นแล้ว สิ่งที่เขาบอกเขาระลึกได้ เขาไปชี้ภาพ ไปชี้พ่อชี้แม่เดิมอะไรของเขา ต่อไปมันก็จะจางไปๆ ถ้าเขาฟังไว้ก็เป็นสมบัติของเขา มันเป็นสมบัติของเขา

แล้วพ่อแม่ปัจจุบันเราก็ดูแลลูกๆ ของเรา ฉะนั้น ถ้าเขาจะมาเอาลูกของเขาคืนอะไรคืน ไอ้นี่มันเหมือนเรื่องแบบความเชื่อ มันเรื่องความเชื่อไง เพราะปัจจุบันเกิดอยู่กับเรา หมอเขาทํา เขารู้อยู่แล้วตามกฎหมายไม่ต้องไปตกใจทั้งสิ้น ไม่ต้องไปตกใจ ไม่ต้องไปกังวล ไม่ต้องอะไร ก็ลูกของเราก็คือลูกของเรา ถ้าลูกของเราเขาเคยเกิดกับพ่อแม่เดิมของเขานี่ก็เป็นเวรเป็นกรรมของเขา ถ้าเวรกรรมของเขา ในปัจจุบันนี้เป็นลูกของเรา เราก็ดูแลลูกของเรา

แต่ถ้าเขาจะเป็นไปตามกระแสสังคมนะ ทางอีสานเรื่องผีปอบๆ มีผลทางสังคมมากนะ ทีนี้มันมีผลทางสังคม พอสังคมเขายุเขาแหย่ เขาเชื่อกันอย่างนั้นแล้ว ครอบครัวนั้นจะอยู่ในบ้านนั้นไม่ได้ เขาต้องย้ายหนีเลยแหละ ฉะนั้น ไอ้นี่พูดถึง เห็นไหม กระแสสังคมเวลามันมีแรงมีแรงอย่างนั้น จะบอกว่า เราอยู่ข้างนอก เราพูดอะไรก็พูดได้ แต่เขาอยู่ในพื้นที่ เวลาเขาบอกว่ามันมีความทุกข์ความยาก เห็นใจอยู่นะ เพราะมันเป็นความเชื่อในสังคม

ถ้าความเชื่อในสังคม เราก็มีจุดยืนของเราๆ ความเชื่อของเขาเป็นความเชื่อของเขา ความเชื่อ ทีนี้ความเชื่อมันก็ผลของวัฏฏะ พระพุทธศาสนาก็เชื่ออย่างนี้ไง ถ้าเราเชื่ออย่างนี้เราถือว่าเรามีความเชื่อแล้วมีเหตุผลอ้างอิงแล้ว เราจะคิดว่าเราถูกต้องๆ เราถูกต้อง ถูกต้องในเวลาหนึ่ง แต่สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง มันเปลี่ยนแปลง มันเคลื่อนไหวตลอด สิ่งที่มันเปลี่ยนแปลง มันเคลื่อนไหวตลอด เราไม่ต้องไปยึดมั่นถือมั่น เราเอาปัจจุบัน เอาความจริงของเราเท่านั้น ถ้าเป็นความจริงนะ ฉะนั้น กรณีนี้เป็นกรณีของญาติโยมที่เขาเขียนมาที่เขาประสบจริง

แต่เวลาเราปฏิบัติ เวลาคนปฏิบัติบอกระลึกชาติได้อย่างนู้นอย่างนี้ ถ้าคนระลึกได้จริง ครูบาอาจารย์ของเราส่วนใหญ่แล้วท่านทําได้หมด แล้วท่านเก็บไว้เป็นปัจจุบันเป็นภายใน ในปัจจุบันเราเป็นใคร เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาท่านเทศนาว่าการในสุตตันตปิฎก “เราเคยเป็นพระเวสสันดร” ท่านใช้คําว่า “เราเคยเป็น” เพราะในปัจจุบันท่านเป็นองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า ในปัจจุบันนี้ท่านนิพพานไปแล้ว ในปัจจุบันไง แต่ในปัจจุบันนี้ท่านเทศนาว่าการ ท่านเป็นองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า แต่ท่านบอกท่านเคยเป็นในภพชาตินั้นๆ ท่านเคยเป็น แต่ในปัจจุบันท่านเป็นพระพุทธเจ้า

นี่ก็เหมือนกัน ในปัจจุบันเราเป็นพระอะไร เราเป็นนักปฏิบัติชื่ออะไรล่ะ ถ้าเราไปรู้ไปเห็นนั้นเป็นอดีต แล้วเราจะไปโน้มน้าวอดีตมาเป็นปัจจุบัน แล้วก็บอกจะเป็นอย่างนั้นๆ มันไม่ใช่พระพุทธศาสนาไง พระพุทธศาสนา เห็นไหม เวลาสอน สอนเรื่องปัจจุบัน แต่ปัจจุบันนี้มันมาจากอดีต อดีตที่ทําดีทําชั่วมา ถ้าอดีตทํามา ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําบุญกุศลมา สร้างสมบุญญาธิการมา ท่านมีบารมีของท่าน ถ้ามีบารมีของท่านคือท่านมีจุดยืน ท่านมีหลัก มีปัญญา ท่านแยกแยะได้ ท่านว่าอะไรควรไม่ควรไง

ถ้าอะไรควรไม่ควร สิ่งใดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ถึงจะเป็นความจริงแต่ไม่เป็นประโยชน์ท่านไม่พยากรณ์ ท่านไม่พูด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านรู้นะ รู้ถึงเวรถึงกรรม แต่ท่านบอกไม่มีประโยชน์ พูดไปแล้ว ถ้าพูดอะไร บอกพระสงบเมื่อชาติที่แล้วเป็นสัตว์อะไรก็ไม่รู้ โอ้ฮูย! นอนเสียใจ พูดแล้วคนคนนั้นเก็บไปคิดไง สิ่งใดที่เป็นความจริงแต่ไม่เป็นประโยชน์ท่านจะไม่พูดเลย ขนาดเป็นความจริงนะ

แล้วผู้ที่ปฏิบัติเวลาเกิดอุปาทานก็ได้ ไปเห็นโดยจินตนาการก็ได้ ถ้าไปเห็นจริงก็ได้ ถ้าเห็นจริงขึ้นมา เห็นจริงขึ้นมามันก็เทียบขึ้นมา คนคนนั้นมีคุณสมบัติอย่างนั้นไหม ดูสิ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมีคุณสมบัติขนาดไหน เวลาหลวงปู่มั่นท่านบอกว่า ท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ หลวงปู่เสาร์ท่านปรารถนาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า ท่านรู้ของท่าน แล้วท่านทําของท่านมา สุดท้ายท่านก็ลาแรงปรารถนานั้น จนประพฤติปฏิบัติจนสําเร็จเป็นพระอรหันต์ไป เป็นครูบาอาจารย์ของเราอยู่นี่ไง

ถ้าเป็นความจริงๆ มันจะอยู่วงใน เป็นความจริงเราจะบอกว่าเขาจะไม่มาทําเป็นสินค้า ไม่ประชาสัมพันธ์ การประชาสัมพันธ์เป็นเรื่องของตลาด พระตลาด พระตลาดก็เป็นพระที่ซื้อขาย ไม่ใช่พระจริงๆ ที่เราควรเคารพบูชา ถ้าเคารพบูชามันเป็นจริงๆ เวลาบอกว่าทุกดวงใจที่นั่งอยู่มันมีที่มาที่ไปทั้งนั้น ทุกคนมีพ่อมีแม่ เราก็มีพ่อมีแม่ใช่ไหม แล้วเรามีพ่อมีแม่ พ่อแม่ของเราเขาเรียกสายบุญสายกรรม มันต้องมีบุญมีกรรมเสมอกัน มีบุญมีกรรมมาร่วมกัน เราถึงมาเกิดร่วมกัน

นี่กรรมเก่า กรรมใหม่ กรรมดี กรรมชั่ว ถ้ากรรมดีขึ้นมาก็เกิดในกรรมที่ดี ถ้าเกิดมีกรรมที่บาดหมางกันมา เห็นไหม เกิดมาแล้วก็มาล้างผลาญพ่อแม่อยู่นี่ไง ไอ้ที่ว่าลูกมาล้างผลาญพ่อแม่ให้พ่อแม่เจ็บชํ้านํ้าใจ เราก็เอาปัจจุบันนี้ เพราะปัจจุบันนี้ก็คือลูกเรา สั่งสอนกัน อบรมกัน ดูแลกัน เวรเราระงับด้วยการไม่จองเวร แล้วเรามาปลดมาเปลื้องกัน พระพุทธศาสนาสอนอย่างนั้น

นี่พูดถึง “เรื่องภพ ภูมิ ชาติกําเนิด” ภพ ภูมิ ชาติกําเนิดนะ สงสารอยู่ สงสารมาก สงสารเพราะอะไร เพราะธรรมดาคนเกิด เกิดแล้วมิติ พอเกิดมาแล้วจําอดีตไม่ได้หรอก จําอดีตไม่ได้ แต่มันซ่อนอยู่จิตใต้สํานึก อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ วิญญาณปฏิสนธิจิต วิญญาณในปฏิสนธิจิตนี้คือวิญญาณจิตเดิมแท้ๆ แต่วิญญาณที่เกิดจากอายตนะ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ มันเป็นวิญญาณในขันธ์ ๕ ในขันธ์ ๕ พอเราเกิดเป็นมนุษย์แล้วเรามีธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ เรารับรู้แบบวิทยาศาสตร์แบบทางการแพทย์ เห็นไหม ผลกระทบทางประสาทมนุษย์รับรู้ได้อย่างนี้

แต่เวลามนุษย์ฝันนั่นน่ะจิตมันคิด มันไม่ผ่านอายตนะ เวลาภายในตัวนั้นตัวจิตเดิมแท้ ตัวจิตเดิมแท้ที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะๆ สิ่งนี้เวลาภาวนาเข้าไป ถ้าจิตมันสงบเข้าไปแล้ว เราจะบอกว่าครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงๆ ส่วนใหญ่ท่านรู้เรื่องนี้หมดแหละ แต่ท่านเก็บไว้เป็นภายใน เก็บไว้ในศาสนา เก็บไว้ในหัวใจ ไม่ออกมาพูดพล่ามๆ แต่เกิดแอ็กซิเดนต์ เกิดแอ็กซิเดนต์ขึ้นมา เหมือนเด็กคนไหนหรือผู้เกิดคนใดระลึกจําอดีตได้จําภพชาติได้ มี! เขาเรียกแอ็กซิเดนต์

ในการกระทําทุกอย่าง ผลในระบบของราชการ เห็นไหม มันก็มีการผิดพลาด ในระบบคอมพิวเตอร์ เวลาไฟมันไม่สมํ่าเสมอมันก็เกิดเออเร่อขึ้นมา มันก็มีอยู่คนหนึ่งมันจะมีอย่างนี้ขึ้นมา ถ้ามีอย่างนี้ขึ้นมานะ สุดท้ายแล้วมันก็ต้องกลับเข้าไปสู่ระบบ นี่พูดระบบเป็นอย่างนี้

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาผู้ปฏิบัติไปแล้วธรรมะมันแทรกไปทุกภพทุกชาติ มันแทรกเข้าไป มันรู้หมดนี่ล่ะ แล้วเขาเก็บไว้ภายในๆ แต่กรณีนี้เป็นกรณีแอ็ก-ซิเดนต์ เราถึงย้อนกลับมาว่าให้อยู่กับปัจจุบัน ให้อยู่กับภพชาติปัจจุบัน แล้วสิ่งใดจะเกิดขึ้นค่อยๆ แก้ไขไป เรื่องที่ว่าพ่อแม่เดิม พ่อแม่ปัจจุบัน ไอ้นี่ก็ว่ากันไป แล้วบอก “แล้วหลวงพ่อเชื่อเรื่องอย่างนี้ไหม” หลวงพ่อนะ พูดถึงเรื่องจิตนี่เชื่อ เรื่องมรรคเรื่องผลนี่เชื่อ เรื่องเวรเรื่องกรรมนี่เชื่อ

แต่คําถามมันก็แปลกๆ มันแปลกๆ ที่ว่า แต่เดิมเวลาชาติที่แล้วเวลาตายเป็นเด็กผู้หญิง เวลาตายเป็นเด็กผู้ชาย เวลาเด็กผู้หญิงหรือเด็กผู้ชาย ถ้าเด็กผู้หญิงควรเกิดเป็นเด็กผู้หญิง ถ้าเด็กผู้ชายก็ควรเกิดเป็นเด็กผู้ชาย เว้นไว้แต่เขาปรารถนา ถ้าเขาปรารถนาแล้วมันจะค่อยๆ เปลี่ยนแปลงไป ระหว่างเปลี่ยนแปลง พระอานนท์แต่เดิมท่านเป็นผู้หญิงนะ แต่ในสมัยองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า พระอานนท์เป็นผู้ชาย

การเปลี่ยนภพเปลี่ยนชาติ การแก้ไข เราถึงใช้คําว่า “พันธุกรรมของจิต” จิตแต่ละภพแต่ละชาติมันจะมาตัดมาแต่งด้วยแรงปรารถนา ด้วยบุญกุศลด้วยต่างๆ มันทํามันเปลี่ยนแปลงได้ ใจของคนมันค่อยๆ พัฒนาได้ มันทําได้ นี่เขาเรียกว่าบารมี แต่พอบารมีเกิดขึ้นมาแล้วเราจะทําคุณงามความดีมากน้อย นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ นี่พูดถึงว่าเรื่องของวัฏฏะเราเชื่อ แต่เรื่องสิ่งที่มันเป็นอย่างนี้ เราถึงบอกว่าให้ถือเป็นปัจจุบันนี้ กรณีนี้เราวางไว้ เราวางไว้ มันเป็นแอ็กซิเดนต์ มันเป็นการยืนยันไง เป็นการยืนยัน เป็นการยืนยันสัจธรรมว่าจิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะแต่ละภพแต่ละชาติ ฉะนั้น ภพชาติของเรา เราก็สงสัยของเรา เราแก้ไขของเรา ภพชาติอย่างนี้มันเป็นข้อเท็จจริง แต่ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นญาณวิถี เป็นปัญญา สิ่งนี้เป็นธรรมโอสถที่เข้ามาคอยชําระคอยชะล้างให้จิตใจมันเบาบางจากความทุกข์ความยาก ให้จิตใจมันเบาบางจากกิเลส ตรงนี้สําคัญ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคืออริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค นี้คือจิตที่มันกลั่นออกมา เอาจิตของเรากลั่นนี้ออกมา อันนี้คือหลักเกณฑ์

ไอ้การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันเป็นระบบ มันเป็นผลของระบบของวัฏฏะไง แล้วจิตเราก็เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วเรามาศึกษา ศึกษาธรรมะของพระพุทธเจ้า มันจะมาคลี่มาคลายจนไม่มีอวิชชา ไม่มีความมืดบอด มันสว่างกระจ่างแจ้ง แล้วมันจะไม่มีการเวียนว่ายตายเกิดอีก มันจะไม่ไปอีก ธรรมะอันนี้ประเสริฐ มันซ้อนกันอยู่ไง มันซ้อนกันอยู่

ผลของวัฏฏะเป็นข้อเท็จจริงอันหนึ่ง นรกสวรรค์เป็นข้อเท็จจริงอันหนึ่ง มันเป็นสถานที่ มันมีของมันอยู่อันหนึ่ง แต่จิตของเราเป็นอีกอันหนึ่ง แล้วจิตของเรามันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ถ้ามันไม่มีธรรมะมาชําระล้าง มันก็ต้องเป็นระบบเป็นธรรมชาติอยู่อย่างนี้ แล้วถ้ามีธรรมะมาซับมาล้างมันจะพ้นออกไปจากวัฏฏะ คือมันไม่ไปตามวัฏฏะนั้น เห็นไหม พ้นเป็นวิวัฏฏะ พ้นออกมาจากวัฏฏะ นี้คือครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ นี้คือธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า นี้คือหลัก

นี่บอกว่า “เราเชื่อเรื่องอย่างนั้นหรือ เชื่อเรื่องอย่างนี้หรือ”

มันเป็นข้อเท็จจริงอย่างนั้น แต่วิธีการแก้ไข วิธีการแก้ไขเรื่องการภาวนา ศีล สมาธิ ปัญญานั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง นี่เรื่องศาสนาแท้ เรื่องศีล เรื่องสมาธิ เรื่องปัญญา เรื่องมรรคเรื่องผลเป็นข้อเท็จจริงในศาสนา การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเป็นข้อเท็จจริงในชีวิตจริง มันจะแก้ไขกันอย่างนี้ไง นี่พูดถึงว่าการระลึกชาติได้ จบ

ถาม : เรื่อง “ใจ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ

เมื่อไม่กี่วันก่อนนี้ที่บ้านหนูมีเรื่องที่อาจจะต้องเกี่ยวข้องกับการฟ้องร้อง หนูมีความกังวลใจ ตอนกลางคืนก่อนนอนก็พยายามใช้ปัญญาพิจารณาว่า ตอนนี้เราก็พยายามแก้ไขปัญหา แต่สุดท้ายถ้าจะต้องถูกฟ้องร้อง ก็จะต้องทําใจและรับผลนั้น เพราะคงจะเป็นผลจากการกระทําของเราเอง แต่ใจก็ยังไม่ยอมปล่อยวาง ลูกก็เลยคิดว่าถ้าอย่างนั้นบริกรรมไปก่อน สักพักลูกก็หลับไป หลังจากในคืนเดียวกันนั้น (แต่ลูกไม่รู้ว่าอีกกี่นาทีหรือกี่ชั่วโมงต่อมา) ลูกก็มีความรู้สึกว่าปล่อยวางเรื่องนี้ได้ และรู้สึกเหมือนเห็นใจของตนวิ่งไปหาความรู้สึกที่ยังไม่อยากปล่อยวาง แต่พอวิ่งไปถึงมันก็วิ่งกลับ ลูกจํารายละเอียดที่แน่นอนไม่ได้ แต่เท่าที่นึกได้ก็เป็นความรู้สึกคล้ายๆ อย่างนี้เจ้าค่ะ

จึงอยากขอความเมตตาจากหลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วยเจ้าค่ะ

ตอบ : ถ้าขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะ

สิ่งที่เราวิตกกังวล วิตกกังวลในเรื่องปัญหาที่เกิดขึ้นในครอบครัวของเรา ความวิตกกังวลในครอบครัวของเรา สิ่งนี้มันวิตกกังวลจนมันเหนื่อยล้า พอเหนื่อยล้าขึ้นมาในคืนหนึ่ง เขาก็พยายามของเขา พยายามของเขาคือว่าเขาหลับไปหรืออย่างไร เขาเห็นใจของเขาวิ่ง ใจของเขามันวิตกกังวลขึ้นไปจนถ้ามันหดตัวเข้ามา การวิตกกังวลต่างๆ ประสาเราว่ามันวิตกกังวลมันก็เป็นเรื่องจริง ข้อเท็จจริงอย่างนั้นมันแก้ไขไม่ได้ พอแก้ไขไม่ได้ก็มาเรื่องใจของตน เห็นใจของตนวิ่งเข้าไปหาปัญหานั้นๆ แล้วปล่อยวาง แล้วก็วิ่งกลับ เขาบอกว่า เขาถามปัญหาว่า เรื่องใจๆ เห็นไหม

ใจของคนเวลามันเกิดความทุกข์ความยากขึ้นมา ถ้ามันมีสติมีปัญญาของมัน ความทุกข์ความยากมันเป็นชีวิตประจําวัน ชีวิตประจําวันเราต้องแบกรับภาระ เราต้องรับรู้สิ่งใดทั้งสิ้น แต่ชีวิตประจําวันนี้มันมีอยู่ได้ก็มีหัวใจนี่ไง ถ้าคนมันตายไปแล้วไม่มีหัวใจมันก็ไม่มีชีวิตประจําวัน แต่เพราะมันมีหัวใจนี่ไง เพราะหัวใจยังอยู่ในร่างกายนี้ เราเองมีชีวิตนี้ แล้วเรายังมีชีวิตประจําวันอยู่อีก ทีนี้ชีวิตประจําวันมันก็ประกอบสัมมาอาชีวะ มันก็มีปัญหาขึ้นมา คนเราทําดีมันก็ได้ดี คนเราทําสิ่งใดขึ้นมามันเกิดปัญหาขึ้นมา มันก็เป็นปัญหาของคนคนนั้นไง เราค่อยๆ แก้ไขของเราไป

ถ้าจิตใจมันคิดอย่างนั้น มันพิจารณาของมันอย่างนั้น ถึงเวลาแล้ว เห็นไหม เพราะคนเรามันคิดจนจิตมันละเอียดขึ้นมา มันจะมาเห็นพลังงานเห็นใจของเราๆ ชีวิตประจําวันที่มีใจอยู่นั่นๆ เราไปเห็นสิ่งที่เราทุกข์เรายาก สิ่งที่เราประสบนั้นเป็นความทุกข์มาก เป็นความทุกข์มากๆ ความทุกข์เปลือกไง เวลามันปล่อยเปลือกขึ้นมา มันก็จะมาเห็นใจของตัววิ่งไปวิ่งมา ถ้าเห็นใจของตัววิ่งไปมานี่เป็นปัญญาอบรมสมาธิก็ได้

แล้วถ้าพูดถึงเรานะ ไอ้ชีวิตประจําวัน ไอ้สิ่งที่มันเกิดขึ้นปัญหาขึ้นมา มันก็ต้องแก้ไขไปตามข้อเท็จจริงนั่น มันต้องแก้ไขไปนะ ถ้าคนมีสติปัญญา มีสติมีปัญญาสิ่งใดเราก็แก้ไขไป ถึงจะมีเรื่องฟ้องร้องก็ต้องแก้ไขสิ่งนั้น แต่ถ้ามันไม่มีสติปัญญาพอมีเรื่องฟ้องร้องขึ้นมา แล้วมันก็จะเอาชนะเอาคะคานกัน จะเอาแก้ไขกันไป ไอ้คนที่เดี๋ยวนี้พวกที่เขาหากินกัน ที่ไหนมีคดีเขาจะไปเลยนะ เขาจะช่วยๆ ไปหลอก ไปปอกลอก ผู้ที่จะเข้ามาช่วยด้วยการปอกลอกเยอะแยะ แต่เราไม่ให้ใครมาปอกลอกไง เราต้องมีสติปัญญาพอไม่ให้ใครมาปอกลอก ชีวิตนี้ก็ทุกข์พอแรงอยู่แล้ว จะแก้ไขปัญหาของตัวยังมีปอกลอกอีก ถ้ามีสติแล้วใช้ปัญญาแล้วค่อยแก้ไขไป ถ้าแก้ไขไปนะ พูดถึงนี่คือการแก้ไขปัญหาในชีวิต

แต่ถ้าเป็นเรื่องของใจๆ มันเป็นเรื่องของเราแล้ว เรื่องของใจเป็นนามธรรมไง เรื่องของใจเป็นนามธรรม เวลามันคิดมาก มันคิดจนมันปล่อยวางได้ มันคิดว่าเรื่องที่มันเกิดขึ้นก็ต้องแก้ไขไปตามนั้น จิตใจมันเข้าใจได้มันปล่อยได้ มันเห็น เห็นการวิ่งไปวิ่งมาๆ ถ้าการแนะนําก็ตั้งสติแล้วมีคําบริกรรมของเราไป ไอ้สิ่งที่เกิดขึ้นเขาเรียกว่าถ้าไม่เจอทุกข์ๆ มันก็ไม่เห็นใจของตน พอไปเจอทุกข์มันก็น่าเห็นใจเนาะ แล้วสบายๆ แล้วเจอใจของตนไม่ได้หรือ ทําไมต้องทุกข์ มันก็เป็นที่วาสนาของคนไง บางคนเขามีความสุขของเขา เขาก็รักษาภาวนาของเขา ไอ้นี่ของเราต้องทุกข์ก่อน เวลาสุขแล้วมันเพลิดเพลิน เวลาสุขแล้วมันไม่เอาไหน เวลามันทุกข์มาแล้วมันใช้ปัญญาจนเห็นปัญหานี้

นี่พูดถึงว่า “ขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วย” ถ้าช่วยชี้แนะด้วย เราต้องแก้ไข ปัญหามีไว้ให้แก้ไข เราแก้ไขหมายความว่าการสร้างอํานาจวาสนาบารมีของตน คนที่จะสร้างอํานาจวาสนาบารมีมันก็ต้องมีเหตุมีผล ต้องฝึกหัดปัญญาไปตลอด ปัญญามันจะเข้มแข็งขึ้น มันจะดีขึ้น ถ้าดีขึ้นเพราะเรามีสติมีปัญญาไง ปัญญามันจะดีขึ้นๆ ถ้าดีขึ้นมันก็แก้ไข เรื่องนี้พอมีปัญญาแก้ไข แล้วความทุกข์มันจะน้อยลง

เหตุการณ์สิ่งใดจะเกิดขึ้น เราก็จะแก้ไขของเราไป เราจะทําของเราให้ดีขึ้น เราทําของเราให้ดีขึ้น เห็นไหม ทําดีเพื่อความดีไง ความดีเพื่อแก้ไขปัญหา ปัญหาที่มันเกิดขึ้นด้วย แล้วพอมันเป็นความดีเกิดขึ้น เราจะซึ้งในธรรมะเลย ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําดีต้องได้ดี แต่การทําดีของเรา ทําดีแล้วทําไมมันไม่ได้ดีเสียทีๆ แล้วถ้าไม่ทําคุณงามความดี ทําแต่ตามใจของตน มันจะได้ความดีมาจากไหนล่ะ ถ้ามันทําแต่ตามใจของตน เราดูสิ เด็กๆ ที่มันเอาแต่ใจๆ เด็กที่เอาแต่ใจมันน่ารักไหม เด็กๆ ที่มันพูดเจรจาเข้าใจพูดกันรู้เรื่อง เอ้อ! อย่างนี้สิๆ

นี่ก็เหมือนกัน เรามีสติปัญญาเราทําความดีของเราๆ มันคุยกันรู้เรื่อง ใจเราธรรมะคุยกันรู้เรื่อง มันก็เป็นความดีไง แต่! แต่น้อยใจ “ทําดีไม่เห็นได้ดี ทําดีไม่เห็นได้ดี” ได้! ได้แน่นอน ทําความดีคือสะอาดบริสุทธิ์ ทําความดีคือสุจริต ความสุจริตในหัวใจ ไม่ทุกข์ไม่ยาก ไม่อมทุกข์ ไอ้ทําไม่ดีๆ มันแบบว่าไฟสุมขอน มันเผาใจอยู่อย่างนั้น นั่นน่ะไม่ดี จบ

ถาม : เรื่อง “เปิดเพลงเพื่อการภาวนา”

ลูกกราบถามหลวงพ่อค่ะว่า เปิดเพลงในขณะที่เรากําลังนั่งสมาธิภาวนาได้ไหมคะ เพราะลูกไปเจอเพลงสําหรับภาวนาที่ฟังแล้วทําให้รู้สึกสบายใจ ผ่อนคลาย

ไม่ทราบว่าปฏิบัติแบบนี้จะสมควรหรือเปล่าคะ

ตอบ : พูดถึงนะ เราก็เห็นอยู่ เพราะในวงการปฏิบัติตอนนี้เขาพยายามจะเอาแบบมหายานจากทิเบต เป็นผู้หญิงนะ โอ้โฮ! ร้องเพลงนี่ใจนี่สั่นหมดเลยแล้วกัน เสียงกังวานนะ

แล้วพอพวกเราเถรวาทใช่ไหม เถรวาทพวกเราต้องศีล ๘ ศีล ๘ ไม่ให้ฟังการขับร้อง ไม่ให้ใดๆ ทั้งสิ้น แล้วมันก็ถือศีลกันมา พอไปเจอเสียงกังวานเสียงอะไรที่มันสะเทือนใจ ใช่! เพราะมันของใหม่ ของที่เราไม่เคย ของใหม่เหมือนอาหารเลย พอไปเจออาหารใหม่ชอบ ไอ้กินทุกวันเบื่อ นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่พอไปเจอสภาวะแบบนั้น ตอนนี้เพราะว่าโลกมันเปิดกว้าง พอโลกเปิดกว้างขึ้นมา การเผยแผ่ในศาสนาต่างๆ มันก็เผยแผ่กันไป พอเผยแผ่กันไป เราไปรับรู้สิ่งใด

นี่ก็เหมือนกัน เวลาพระพุทธศาสนาเถรวาทที่ออกไปทั่วโลก แล้วกลับมาเขาจะมาติเตียนเถรวาท “คับแคบ ไม่เหมือนมหายานทําอะไรก็ได้ เถรวาทคับแคบ ไม่ดีอย่างนั้น ไม่ดีอย่างนี้” เราก็แปลกใจ แปลกใจว่า เอ้อ! เราเถรวาทมาตั้ง ๗๐๐ - ๘๐๐ ปี เกือบพันกว่าปีนะ ในเมืองไทยเรามันก็สร้างสม มันก็สร้างความสงบร่มเย็นให้กับชาติเรามาตั้งแต่ดึกดําบรรพ์ เราจะไปเห็นอะไรที่ว่ามันเป็นประโยชน์ๆ ไอ้ที่ว่าเขาเป็นประโยชน์ๆ ชาติเขาแต่ละชาตินะ ดูสิ ในโลกนี้มีชาติใดบ้างที่เป็นอิสรภาพ เว้นไว้แต่ชาติไทย โม้เสียหน่อย ชาติไหนๆ เขาก็สิ้นอิสรภาพหมดทั้งนั้นเลย รบราฆ่าฟันกัน ทําลายกันมาตลอดเลย ชาติไหนๆ ก็ต้องเสียอิสรภาพมาทั้งนั้นเลย

แล้วพอเวลาชาติไทยๆ ก็บอกว่า “เพราะชาติไทยไม่เคยเป็นเมืองขึ้น คนไทยเลยขี้เกียจ คนไทยเลยทํางานไม่เป็น ต้องเป็นเมืองขึ้นจะได้ภาษาอังกฤษ” เพราะไม่ได้เป็นเมืองขึ้น ลองเป็นเมืองขึ้นนะ เขามาโขกมาสับ เขามาใช้สอย เขามาบีบบี้สีไฟ ชาติที่เป็นเมืองขึ้น โอ้โฮ! เขาเจ็บชํ้านํ้าใจนะ เขารักชาติของเขา เขารักษาอิสรภาพของเขา ไอ้เราเป็นชาติที่ไม่เคยเสียอิสรภาพไง ก็เลยบอกว่า “เถรวาทไม่ดีอย่างนั้น เถรวาทไม่ดีอย่างนี้ จิตใจคับแคบ”

ไม่ใช่จิตใจคับแคบ เราเคารพธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า เหมือนกับสังคมเคารพกฎหมาย กฎหมายบังคับใช้ได้เต็มที่สังคมจะร่มเย็นเป็นสุขมากเลย สังคมขาดความปกติสุขเพราะการบังคับใช้กฎหมาย ใช้กฎหมายไม่เสมอภาค พอบังคับใช้ไม่เสมอภาค คนเอารัดเอาเปรียบกัน คนที่เหนือกฎหมายก็ทําลายคนที่อยู่ในกฎหมายนั้นไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าบังคับใช้กฎหมาย ฉะนั้น การบังคับใช้กฎหมายใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน ชาวพุทธเรา ชาวพุทธเถรวาทเชื่อฟังไง เคารพธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ถ้าเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะคับแคบตรงไหน ทีนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศีล ๘ ศีล ๘ นะ ไม่ให้ดูการละเล่น ไม่ให้ดูการฟ้อนรํา ไม่ให้ทั้งหมดเลย

ในสมัยพุทธกาลนะ ในสมัยพุทธกาล มันมีพระพวกนักบวชที่เวลาบวชเข้ามาใหม่ๆ เข้ามาขอองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เรื่องคําสอนจะทําให้เป็นเหมือนกลอน คํากลอน พระพุทธเจ้าไม่ให้ พระพุทธเจ้าไม่ให้ทั้งนั้นเลย พระพุทธเจ้าถ้าให้ตามนั้นนะ ศาสนาเสื่อมไปหมดแล้ว เสื่อมเพราะอะไร เสื่อมเพราะมันดัดแปลงกันมาตลอดไง แต่องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าให้ใช้คําเป็นภาษาบาลีคือภาษาที่ตายแล้ว ภาษาที่มันไม่มีการเคลื่อนไหว แล้วเอาสิ่งนี้เป็นการจรรโลงศาสนามา มันก็เลยตอนนี้เวลาใครอ้างบาลีๆ ไง ลองถ้าไม่มีบาลีเป็นหลักสิ มันไปไหนกันหมดแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าการร้องรําทําเพลงมันเป็นการทุศีล พอมันเป็นการทุศีลเพราะธรรมนี่ห้าม ห้าม ห้ามที่ผู้ประพฤติปฏิบัติ มีนะในสมัยพุทธกาลมีพวกศิลปินไปถามพระพุทธเจ้า “ข้าพเจ้านี่นะเป็นศิลปินให้ความสุขประชาชน ข้าพเจ้าได้บุญอะไร” เงียบ! ถามครั้งที่ ๑ ครั้งที่ ๒ ถามอีก “โอ๋ย! ข้าพเจ้าเป็นศิลปิน” เงียบ! พอถามครั้งที่ ๓ พระพุทธเจ้าบอกว่า “เธอทําให้คนลุ่มหลง เธอจะได้บุญอะไร! ลุ่มหลงนะ ลุ่มหลงอยู่กับโลกจะได้บุญอะไร!”

คนเราถือศีล ๘ คนขับรถมีสติมีสัมปชัญญะ ขับรถพารถไปถึงปลายทางโดยอิสรภาพโดยเสรีภาพ คนนั้นดีหรือคนนั้นไม่ดี ไอ้คนที่ขับรถไปแล้วก็อีลุ่ยฉุยแฉกไป มันจะตกข้างทางไหนก็ไม่รู้ นี่ไง ทําให้ลุ่มหลงๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้ ถ้าศึกษาแล้ว ถ้าเราศึกษาแล้วเราซื่อสัตย์ เห็นไหม การซื่อสัตย์คือการบังคับใช้กฎหมายด้วยความเสมอภาค เราถืออย่างนี้ เราถือที่ว่าเคารพธรรมวินัยๆ ไง

ฉะนั้น เวลาที่ว่ามหายานๆ อาจริยวาท เขาก็เชื่อตามๆ กันมา เราเห็นตอนนี้เห็นแล้วมันสะเทือนใจ แต่มันเป็นเรื่องเสรีภาพในการนับถือศาสนาเนาะ ตอนนี้เข้ามาเมืองไทยแล้วนะ ไอ้เรื่องมหายาน ทิเบตที่ร้องเพลงกันเข้ามาแล้ว เราเห็นอยู่เวลาเขาเผยแผ่กันมา มันเป็นเสียงเพลงผู้หญิงร้องนะ แล้วร้องแบบทิเบต โอ้โฮ! เสียงมันแบบว่าบาดใจ บาดมาก แล้วคนไปฟังมันก็ต้องเพราะเป็นเรื่องธรรมดา

ฉะนั้น เมื่อก่อนเราเอาปู่ย่าตายายเป็นผู้นํานะ เดี๋ยวนี้เอาเด็กเป็นผู้นําๆ พอเอาเด็กเป็นผู้นํา เห็นไหม สิ่งที่เด็กเป็นผู้นํา ตอนนี้สิ่งที่ว่าเขาทํา เขาแต่งกันเอง เขาทําเป็นเสียงเพลง เขาเผยแผ่เป็นเสียงเพลง แล้วเขาก็สรรเสริญกัน อู้ฮู! มันน่าดี เพราะเขากลัวไง เขากลัวว่าชาวพุทธเราๆ จะไม่มีหลัก อย่างไรก็ต้องให้ชาวพุทธเรามีหลัก แต่มีหลักอย่างไรล่ะ? มีหลักอย่างนั้นหรือ? นี่พูดถึงว่าเวลาเขาร้องรําทําเพลงกัน เราเห็นของเขาอย่างนั้น

ทีนี้เขาบอกว่า “ลูกกราบถามหลวงพ่อว่าการเปิดเพลงในขณะที่เรากําลังนั่งสมาธิภาวนาได้ไหมคะ” เราจะบอกว่าเวลาเปิดเพลงนะ เวลาคนเขาเล่นไพ่ ๗ วัน ๘ วันเขานั่งเล่นสบาย ไฮโลเขย่าทั้งวันเลย นั่งกันสบาย นั่งสมาธิ ๕ นาทีมันเกือบตาย ฉะนั้น พอเวลานั่งสมาธิเพราะมันเผชิญกับความจริง จิตมันจะสงบหรือไม่สงบ มันเจอกับจิตของตัวใช่ไหม ฉะนั้น เวลาเราก็นั่งสมาธิแล้วเปิดเพลง กูจะนั่ง ๕ วันยังได้เลย คราวนี้เวทนาไม่มีแล้วเพราะมันจะฟังเพลง มันเพลินไง อ้าว! ลองนั่งแล้วเปิดเพลงนะ เปิดเพลงเพราะๆ ชั่วโมงหนึ่งก็อยู่ได้ ๒ ชั่วโมงก็อยู่ได้ ๗ - ๘ ชั่วโมงก็อยู่ได้ มันก็เหมือนกับการนั่งเล่นไพ่ การนั่งเล่นไพ่ ในการเล่นการพนันมันเล่นอยู่อย่างไรก็ได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเปิดเพลงฟัง ใช่! การนั่งสมาธิเพื่อค้นหาใจของตน การนั่งภาวนาเพื่อหาจิตของตน การนั่งสมาธิไม่ใช่นั่งฟังเพลง การนั่งฟังเพลงมันจะสุขอยู่กับเพลงไง เวทนาก็ไม่มี อ้าว! ไปเปิดได้เลย แล้วเปิดเพลงขึ้นมานะ แล้วเอาเพลงที่เพราะๆ ใครชอบเพลงอะไรให้เปิดเพลงอย่างนั้น ถ้าไปเปิดเพลงตรงข้ามเดี๋ยวมันอึดอัด นี่ก็เหมือนกัน พอเปิดแล้วเขาชอบ มันเพลิดเพลิน

เราจะบอกว่า จิตมันส่งออกไปอยู่กับเพลงไง เรากําหนดพุทโธๆ เราก็จิตส่งออกอยู่กับพุทโธไง แต่เดิมมันไม่มีพุทโธใช่ไหม เราก็ส่งออกไปอยู่ที่อารมณ์ พอเรากําหนดพุทโธๆ จิตมันก็ไปติดที่พุทโธ ออกจากพุทโธไปไม่ได้ ถ้าออกจากพุทโธไม่ได้ พุทโธจนพุทโธไม่ได้มันจะเข้ามาถึงตัวของเราเอง พุทโธเป็นคําบริกรรมเข้ามา แต่ถ้าจิตมันไปอยู่กับเสียงเพลงมันจะเข้ามาไหม อ้าว! กลับไปวันนี้คืนนี้ไปเปิดเพลงแล้วนั่งฟังเพลง โอ้โฮ! พรุ่งนี้มารายงานเลย “โอ้โฮ! ภาวนา ดี๊ดี สุดยอดๆ” อ้าว! ก็มันเพลินไง

นี่พูดถึง เราจะบอกว่าสิ่งที่เขาถามว่า “ขณะที่เขาเปิดเพลงนั่งสมาธิ ถามว่าจะได้ไหมคะ เพราะลูกเจอเพลงสําหรับภาวนาที่ฟังแล้วทําให้รู้สึกสบายใจ รู้สึกว่าเพลงที่สําหรับไว้ภาวนา” เขาพูดอย่างนี้เราก็เห็นอยู่ ต้องมีการเปิดเพลงขับกล่อมมันจะได้แบบว่าภาวนาดี ภาวนาแล้วมันจะเป็นประโยชน์ ถ้าไม่มีเพลงภาวนาแล้วมันไม่ได้ผล พอภาวนาไปแล้วมันจะมีแต่ความทุกข์ความยาก ถ้ามีเพลงขึ้นมาน่ะ แล้วเอ็งภาวนาเอาเพลง หรือภาวนาเอาธรรมะล่ะ เออ!

ถ้าจะเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา บังคับไว้หลายชั้นมากเลยเรื่องเพลงนี่ เรื่องการขับกล่อมฟ้อนรํา ศีล ๘ ภิกษุด้วย ภิกษุก็ห้าม แล้วมีในสมัยพุทธกาลที่คนมาขอที่จะจารึกไว้เป็นคํากลอนเป็นอะไรต่างๆ พระพุทธเจ้าก็ห้าม พระพุทธเจ้าห้ามทั้งนั้นๆ นี่พูดถึงว่านี่อยู่ในพระไตรปิฎก ฉะนั้น สิ่งที่ห้ามทั้งนั้นแล้วมันเป็นการส่งออก มันไม่เป็นประโยชน์ไง แต่ถ้าเราปฏิบัติเพื่อจะเอาธรรมนะต้องแก้ไข ถ้าปฏิบัติเพื่อเพลิดเพลินมันก็แค่นั้น ปฏิบัติได้พอเพลินๆ ไปวันๆ หนึ่ง แต่มันไม่ได้ มันจะไม่ได้ธรรม

นี่พูดถึงเปิดเพลงเพื่อการภาวนาเนาะ ถ้าเราบอกว่าเราไม่เห็นด้วย เราจะต่อต้าน มันก็เป็นความเชื่อของฝ่ายมหายานเขา คือว่ามันเป็นสังคม สังคมหนึ่ง ที่เราจะต้องไปปะทะกัน ฉะนั้น ถ้าเป็นความเชื่อของเขา เขาปฏิบัติกันอย่างนี้ เขาเปิดเพลงกันแล้วขับกล่อมกันร้องกัน แล้วเราจะตามเขาหรือ เราจะตามเขาหรือเราจะตามพระพุทธเจ้า

แล้วไปค้นว่า ในพระไตรปิฎกพระพุทธเจ้าสอนไว้ตรงไหน มันมีตรงไหนที่พระพุทธเจ้าอนุญาต มันมีตรงไหนที่พระพุทธเจ้าให้ทําแบบนั้น นี่เถรวาท เราเป็นเถรวาท เถรวาทเราต้องเชื่อ เชื่อในพระพุทธเจ้า เราไม่ได้เชื่อใครนะ เราเชื่อในพระพุทธเจ้า เว้นไว้แต่ว่าพระพุทธเจ้าบอกว่าให้ทําอย่างนั้นได้ๆ เราก็จะทําตามที่พระพุทธเจ้าสอน แต่พระพุทธเจ้าห้าม! ห้าม! ห้าม! แล้วเราจะเชื่อพระพุทธเจ้าหรือเราจะเชื่อคนอื่น นี่เป็นสิทธิ์ของผู้ถามที่จะพิจารณาเอง

ถาม : เรื่อง “อริยะ”

เขาถามอย่างนี้เลยนะ “ภาวนาเป็นอริยสงฆ์แล้วจะสึกมาทําอะไรอีก”

ตอบ : อ้าว! แล้วถามใครล่ะ แล้วใครสึกล่ะ แล้วใครเป็นอริยะล่ะ เออ! เราก็ไม่รู้เนาะ เออ! คําถามมีแค่นี้ “ภาวนาเป็นอริยสงฆ์แล้วจะสึกมาทําอะไรอีก”

มันเป็นแบบนี้มันเป็นแบบว่าผู้ที่นะ ผู้ที่เป็นฆราวาสแล้วภาวนาเป็นอริยสงฆ์แล้ว เขาก็เป็นอริยสงฆ์ในเพศของฆราวาส ถ้าเป็นภิกษุ เป็นภิกษุสงฆ์นะ ถ้าสงฆ์ภาวนาแล้วถ้าเป็นอริยสงฆ์แล้ว ไอ้คําว่า “จะสึก” มันไม่น่าเป็นไปได้ว่าอย่างนั้นเลย มันแทบจะไม่มีหรือไม่มีเลยด้วย ถ้าพระสงฆ์ภาวนาจนเป็นอริยสงฆ์แล้ว แล้วจะสึกมาทําอะไรอีก มันก็ไม่สึก แล้วจะสึกไปทําอะไรอีก มันไม่มี

ทีนี้แบบว่ามันมีนะ มีที่ว่าเป็นเพศฆราวาสแล้วภาวนาเป็นอริยสงฆ์ พระน่าจะอายเขาด้วย ถ้าเขาเป็นฆราวาส เขาภาวนาเป็นอริยสงฆ์แล้วเขาก็อยู่ในเพศฆราวาส แต่ถ้าเป็นพระสงฆ์ ถ้าภาวนาจนเป็นอริยสงฆ์แล้ว ไอ้เรื่องสึกขาลาเพศ เราจะบอกว่ามันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ ในความเห็นเรานะ แต่ถ้ามันมีอริยสงฆ์องค์ไหนสึกออกไป ลองยกเป็นตัวอย่างสักอันหนึ่งก็ยังได้นะ ถ้าเขายกได้ นี่เขาไม่ได้ยก เราก็ไม่ยก

ถ้าเขาไม่ยกขึ้นมา ฉะนั้น คําถามนี้ “ถ้าภาวนาเป็นอริยสงฆ์แล้วจะสึกมาทําอะไรอีก” แล้วถามใครล่ะ แล้วปัญหามันอยู่ไหนล่ะ เพราะเราเห็นแค่ตัวหนังสือบรรทัดเดียว แล้วเป็นอย่างไรล่ะ แต่ถ้ามันเอาคําถามแล้วมาแยกเป็นประเด็นๆ มันไม่มี

“ภาวนาเป็นอริยสงฆ์แล้วจะสึกมาทําอะไรอีก” ไม่สึก มันเป็นไปไม่ได้เลย มันเป็นไปไม่ได้ๆ แต่ถ้าสึก ถ้าสึกคือว่าเขาโกหกมาตั้งแต่แรก โกหกว่าเป็นอริยสงฆ์ไง ถ้าสึก สึกเพราะว่ามันไม่ได้เป็นจริงไง มันไม่ได้เป็นจริง กรณีข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นมันเป็นข้อเท็จจริงที่เป็นความจริง แต่ใครจะรู้จะเห็น ทีนี้พอสึกไปแล้วก็ยังไปเคารพนบนอบกันอะไรกันก็แปลกๆ ไอ้นั่นเรื่องของเขา สังคมไง เป็นเรื่องของเขา ไม่ใช่เรื่องของเรา

ถ้าเรื่องของเรา เห็นไหม ถ้าใครมีข้อเท็จจริงที่เป็นบาลีที่เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนแล้วเอามายืนยันกัน เราก็จะเคารพ เพราะเราเชื่อ เราเชื่อตามนั้นไง เราเชื่อตามหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นแม้แต่ตัวอักษร ท่านยังบอกเลย มันสื่อธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ ท่านยังเคารพเลย ท่านเคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์มาก ทั้งๆ ที่ว่าท่านเป็นอริยสงฆ์นะ

นี่ก็เหมือนกัน เราเคารพตามที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เคารพตามแบบอย่าง ตามแบบอย่างครูบาอาจารย์ของเรา ตามแบบอย่างครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมๆ ท่านเห็นคุณธรรม ธรรมเหนือโลก ธรรมที่ยิ่งใหญ่ ใหญ่เหนือสิ่งใดทั้งสิ้น แล้วท่านอยู่กับธรรม ไม่อยู่กับการถามคําถามที่ว่าลังเลสงสัย แล้วก็จะไปหยิบจับสิ่งใดมา แล้วก็จะมาบอกว่าเป็นอย่างนั้นๆ ไม่เป็น เราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อเลย เราเชื่อตามแบบอย่างครูบา-อาจารย์ของเรา เอวัง

วิปัสสนาขึ้นมา นี้มันถึงจะเป็นการต่อสู้กับกิเลส
ค้นคว้าหามัน ค้นคว้าหากิเลส
ถ้าค้นหากิเลสแล้ว พอเจอหน้ามันแล้วได้ใช้สติใช้ปัญญาวิปัสสนา
คือสติปัญญาระหว่างกองทัพกิเลสกับกองทัพธรรมต่อสู้กัน
บนภวาสวะบนหัวใจของสัตว์โลก
นักพรตนักบวชที่เขามีงานทําๆ ตรงนี้ไง
งานทําตรงที่ว่าถ้าคุณธรรมมันเกิดขึ้น มรรคมันเกิดขึ้น
มันจะเผชิญหน้ากับกิเลส มันจะเกิดสงครามใหญ่
สงครามที่ไหน สงครามในใจคนนั้นน่ะ
คนอื่นไม่รู้ด้วยหรอก
อยู่ในสงครามของผู้ที่ปฏิบัติ

๒

ค้นหากิเลส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบปัญหาธรรม วันที่ ๑๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “วิธีการที่จะยกขึ้นสู่วิปัสสนา”

ตอนนี้ลูกพยายามนั่งฝึกสมาธิอย่างหนัก และเพิ่มเวลานั่งเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ตอนนี้นั่งอยู่ที่ ๒ - ๔ ชั่วโมงทุกวัน อาการเวทนาเจอ แต่เกาะพุทโธตลอด แต่พอเริ่มนั่งไปสัก ๔ ชั่วโมง พุทโธเริ่มขาดๆ หายๆ แต่สติก็จับดูเวทนาอยู่ เวลาปวดครั้งแรกไม่มี ครั้งที่ ๒ นั่งได้ แต่ฝืนนั่งเลยปวด เพราะลูกไม่พุทโธตลอดเวลา

๑. ลูกจะยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้อย่างไร

๒. ถ้านั่งนานๆ ต้องเกาะพุทโธตลอดใช่หรือเปล่าครับ หรือมีอย่างอื่นให้เกาะ อย่างเช่น สติ

๓. ลูกเริ่มเห็นสมาธิตัวเองที่จะเข้าสู่ชํานาญในวสีแต่ยังไม่ดีพอ ลูกต้องปรับปรุงอย่างไรครับ

๔. เรื่องภาพลวงตาที่เกี่ยวกับกิเลสปรุงแต่ง ลูกตัดออกหมด ยึดถือพุทโธและสติตามที่หลวงพ่อสอน ตามที่เทศน์อย่างเคร่งครัด ขอหลวงพ่อแนะนําทางให้ลูกด้วยครับ

กราบขอบพระคุณ

หลวงพ่อ : กราบขอบพระคุณนะ

ตอบ : การที่จะเริ่มภาวนาจะเริ่มพยายามค้นคว้าหาใจของตน ถ้าค้นคว้าหาใจของตนเสร็จ เจอแล้วเป็นสัมมาสมาธิ จิตตั้งมั่น จิตที่มีกําลังของเราแล้วเราจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาคือวิถีแห่งการรู้แจ้ง วิถีแห่งการรู้แจ้งในใจของตน ถ้าวิถีแห่งการรู้แจ้งในใจของตน เห็นไหม ตนเห็นอะไร ใจของตนเห็นอะไร ทั้งรู้ทั้งเห็น ทั้งรู้ทั้งเห็นแล้วใช้สติปัญญาไล่ต้อนเข้าไป ถ้าไล่ต้อนเข้าไปถึงที่สุดแล้วมันจะไปเห็นกิเลส แล้วถ้ามันถอดถอนกิเลสได้ เห็นไหม การถอดถอนกิเลสได้มันจะมีความสุขมาก ความสุขจากหัวใจของเรา ความสุขจากภายใน

ทีนี้ความสุขจากภายใน สิ่งที่ความสุขจากภายใน เวลาทุกข์เวลายาก ทุกข์ยากจากภายในมาก่อน เวลาทุกข์ยากจากภายในแล้วมันเครียด มันมีความกดดัน ทําให้เราเจ็บชํ้านํ้าใจ ทําให้เราเจ็บปวด ทําให้เราเสียใจ ทําให้เราถึงกับทําลายตนเองได้ นั้น เวลากิเลสมันหลอกกิเลสมันทําอย่างนั้น

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ ถ้าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ เวลารื้อสัตว์ขนสัตว์มันต้องอยู่ที่อํานาจวาสนาของสัตว์ด้วย อํานาจวาสนาของคน คําว่า “อํานาจวาสนา” คือความชอบ ความชอบของคนมันแตกต่างหลากหลาย ความชอบของคน จริตนิสัยของคนมันแตกต่างหลากหลาย

การภาวนามันต้องให้สมดุล สมดุลคือความมัชฌิมา-ปฏิปทาคือความพอดี ความสมดุลกับใจดวงนั้น ถ้าความสมดุลกับใจดวงนั้นเราก็ต้องปฏิบัติอย่างนั้น เขาเรียกคิดนอกกรอบ อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สิ่งที่เป็นสัจจะความจริงมันเป็นกรอบ แต่กรอบนั้น ถ้ากรอบอย่างนั้นถ้าคนมีอํานาจวาสนาทําอย่างนั้นแล้วประสบความสําเร็จอย่างนั้น

คนที่บกพร่อง คนที่ขาดบ้างเต็มบ้าง เขาต้องหาหนทางของเขา ฉะนั้น หาหนทางของเขา เวลาเราทําของเรามันต้องอยู่กับปัจจุบันไง มันต้องอยู่กับปัจจุบัน คือว่าถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา คําว่า “ทําความสงบของใจ” ใจเราโดยปกติของเรา เราขุ่นมัว เรามีความทุกข์ยาก เรามีความวิตกกังวลในใจร้อยแปดพันเก้า พอทําสิ่งใดไปแล้วมันก็เป็นการวิตกวิจารณ์ เป็นการจินตนาการ เป็นการที่ว่ามันไม่สะอาดบริสุทธิ์พอ เขาถึงต้องทําความสงบของใจเข้ามาไง ทําความสงบของใจเข้ามาเพื่อให้มันสะอาดบริสุทธิ์

มาตรฐานถ้าทางกีฬาเขาเรียกความฟิต ถ้ามันมีความฟิตพร้อม ทักษะมันก็ไปฝึกหัดเอาอีกทีหนึ่ง แต่ทักษะมันดีขึ้นมา แต่มันไม่ได้ซ้อมเลย ความฟิตไม่มีเลย ลงไปนะ ทักษะดีมาก แต่ไม่มีกําลังเลย ลงไปก็แพ้ทั้งนั้น ไอ้กําลังคือสมาธิ ทักษะคือเราต้องฝึกหัด ฝึกหัดของเราเอง ทีนี้พอเราปฏิบัติใหม่มันเกร็งไปหมดไง มันเกร็งไปหมดเลย มันต้องทําอย่างนั้น ทําอย่างนั้นให้ครบสูตร ให้ครบรูปแบบไง ถ้าไม่ครบรูปแบบ เราทําของเรา พยายามทําความสงบของใจเข้ามา

เพราะเขาบอกว่า “เขานั่ง ๒ - ๔ ชั่วโมงทุกวัน” ถ้านั่ง ๒ - ๔ ชั่วโมงทุกวันมันก็ไปจริงจังเอาตอน ๒ - ๔ ชั่วโมงนั้น แต่ในปัจจุบันในเวลาทั้งวันของเรา เราก็ดูแลใจของเรา คืออย่าให้มันฟุ้งซ่านเกินไป เวลาทํางานมันก็อยู่ที่งานน่ะใช้ได้ อยู่ที่งานของเรา อยู่ที่ชีวิตประจําวันของเรา รักษาหัวใจอย่าให้มันเกินขอบเขต

แล้วพอมานั่งใน ๒ - ๔ ชั่วโมงนั้น ถ้านั่ง ๒ - ๔ ชั่วโมงนั้นถ้ามันสงบขึ้นมาได้ ถ้ามันสงบแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญา คําว่า “ฝึกหัดใช้ปัญญา” ปัญญามันต้องฝึกหัดใช้ไง ถ้าคําว่า “ฝึกหัดใช้ๆ” ปัญญามันจะมาพิจารณาในการกระทําของเรา เช่น การนั่ง การกําหนด การควบคุมดูแลของใจ ใจมันดีหรือไม่ดี ใจมันเป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้ เราต้องตรวจสอบ ต้องใช้ปัญญาไปตลอดๆ

ฉะนั้น บอกว่า ถ้าเราทําของเรา เราจะไปบังคับไง บังคับว่า ๒ - ๔ ชั่วโมงหรือทั้งวันนี้จะให้มันเข้าสู่สมาธิ เวลาถ้าจิตมันฟุ้งซ่านมันคิดออกไปโดยที่ไม่เป็นประโยชน์ อย่างนี้เราต้องมีสติ เราต้องกําหนดพุทโธชัดๆ แต่ถ้าจิตเราคิดออกไปแล้วมันเป็นประโยชน์ เราฝึกหัด เราฝึกหัดเพราะอะไร เพราะจิตมันไม่เหมือนปกติ ไม่เหมือนชีวิตประจําวัน

ชีวิตประจําวันเราคิดงาน ปกติเราคิดงาน เราคิดของเราโดยสมองของเรา ไอ้นี่คิดแบบโลกียะ คิดแบบโลก แต่ถ้าเราพุทโธๆ จิตมันสงบเข้ามาแล้วจิตมันปล่อยวาง พอมันปล่อยวางเข้ามาบ้าง มันมีกําลังของมัน แล้วถ้ามันมีความคิดมันมีสิ่งใดที่มันดูดดื่ม เราฝึกหัด คือเราคิดของเราไปไม่เสียหาย ถ้าเราคิดของเราไป ฝึกหัดอย่างนี้ไง ไม่ใช่ว่าถ้ามันเป็นตามสูตร ห้ามหมดเลย จะต้องสมาธิ แล้วเราก็พยายามจะบีบคั้น จะตรวจสอบให้มันลงสมาธิให้ได้

ถ้าเป็นความฟิต ดูสิ ออกกําลังกาย ๔ ชั่วโมง ๘ ชั่วโมง เขาต้องออกกําลังกายของเขา เขาดูกําลังร่างกายเขาทนได้หรือไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะเอาสมาธิของเรามันก็แบบพุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ใช่! แต่ถ้าไปฝึกทักษะแล้ว เราจะฝึกทักษะ ความคิดที่มันจะออกจากนี้ ไอ้นี่เราต้องเปิดโอกาสไง คือต้องคิด ว่าอย่างนั้นเถอะ ต้องคิด ต้องฝึกหัดอย่างนี้

มันถึงจะเข้ามาคําถามที่ “๑. ลูกจะยกขึ้นสู่วิปัสสนาอย่างไร” ถ้าเป็นตามสูตรๆ จิตเป็นสมาธิแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา ก็เหมือนกับ เห็นไหม ถ้าทําระดับที่ ๑ เสร็จ เราก็ต้องขึ้นระดับที่ ๒ แล้ว ๑ กับ ๒ มันไปอย่างไรล่ะ ๑ กับ ๒ ขึ้นไปสงบแล้วจะยกขึ้นสู่วิปัสสนาอย่างไร การจะยกขึ้นสู่วิปัสสนามันจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ามันไม่รู้ไม่เห็น คําว่า “ไม่รู้ไม่เห็น” มันหาไม่เจอไง กายก็ไม่เคยเห็น เวทนาทั้งๆ ที่มันอยู่กับเรานะ ความที่วิตกกังวลคือเวทนาแล้ว เวทนาของจิต มันก็ยังจับตัวเองไม่ได้ ถ้าจิตมันเศร้าหมอง นั่นน่ะคือจิต กาย เวทนา จิต ธรรม มันจับต้องสิ่งใดไม่ได้เลย เพราะว่ากิเลสมันคอยหลบหลีก กิเลสมันคอยบิดเบือน บิดเบือนให้เราเคว้งคว้างให้เราสับสน มันจะทําให้เราสับสน เพราะกิเลสมันเป็นฝ่ายทําลาย มันจะทําลายตลอดไป เห็นไหม

แต่เราก็ฝึกหัดคิด ฝึกหัด มันเป็นการต่อสู้กันระหว่างสัจธรรม สัจธรรมคืออะไร สัจธรรมคือสติกับสมาธิของเรา คือความรู้สึกของเรา กับไอ้ความหลอกหลอน ไอ้กิเลสที่มันหลอกหลอน กิเลสมันเป็นมาร กิเลสมันเป็นอวิชชา คือความไม่รู้ตัวในใจของเรา มันก็อยู่กับใจนี้แหละ มันก็หลบหลีกกันอยู่ในนี้ แต่ถ้าเรามีสติปัญญา สติปัญญาเราจับ เราจับคือว่าสิ่งใดที่เป็นความรู้สึก ความรู้สึกแม้เฉยๆ อยู่มันก็เป็นอัพยากฤต มันก็เป็นเวทนาอันหนึ่ง มันจับได้ทั้งนั้น ถ้าคนจับได้ คนจับได้มันจะจับได้ ถ้าคนจับไม่ได้ คนจับได้หมายความว่าจิตดวงนั้น ถ้าจิตดวงนั้นมันจับได้ จิตดวงนั้นมันมีเชาวน์มีปัญญามันก็จับได้ ถ้าจิตดวงนั้นพลั้งเผลอ จิตดวงนั้นมีความสามารถไม่พอ จิตดวงนั้นอํานาจวาสนาไม่มีมันก็ยํ่าอยู่นั่นน่ะหาไม่ได้ไง

นี่จะบอกว่า “ลูกจะยกขึ้นสู่วิปัสสนาอย่างใด” ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนาโดยสูตรๆ ไง จิตสงบแล้วเป็นสมถะต้องยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาจิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิต คือจิตโดยธรรมดา พลังงานเป็นพลังงาน มันเสวย พอมันเสวยนั่นน่ะอาการ อาการที่มันจับต้องถ้ามันจับได้มันก็จับได้

ถ้าจับไม่ได้เราก็ต้องฝึกหัดอย่างนี้ ฝึกหัดของเราคือฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญามันต้องเกิดจากการฝึกหัด มันไม่ใช่สูตรสําเร็จว่า ๑ ๒ ๓ ๔ หนึ่งแล้วต้องเป็นสอง หนึ่งก็หนึ่งอยู่นั่นแหละ มันไม่ขึ้นสองหรอก สองมันต้องเราพยายามของเรา เราค้นคว้าของเรา เราแสวงหาของเรามันจะขึ้นเป็นสองได้ แล้วสองมันจะสองอย่างไร

ฉะนั้น ตรงนี้สําคัญที่สุด สําคัญที่ว่า “ลูกจะยกขึ้นสู่วิปัสสนาอย่างใด” ทําความสงบของใจนี่แหละ ถ้าใจมันสงบระงับได้ ถ้าสงบระงับได้เวลาออกมา ออกจากความสงบแล้ว เรามีความรู้สึกนึกคิด เราคิดนั่นล่ะ เราคิดหรือเราเปรียบเทียบเรื่องกายก็ได้ เปรียบเทียบเรื่องชีวิตก็ได้ เปรียบเทียบเรื่องสิ่งใดก็ได้ ถ้ามันเป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญา มันพิจารณาแล้วเดี๋ยวมันจะละเอียดขึ้น มันจะรับรู้ได้ เขาเรียกว่าการประพฤติปฏิบัติรู้จําเพาะตน รู้จําเพาะตน รู้จําเพาะความรู้สึกในใจดวงนั้น ในใจดวงนั้นทุกข์ก็รู้ว่าทุกข์

ถ้าพิจารณาโดยที่มันไม่เป็นธรรมมันสับสน สับสนคือว่ามันไม่มีเนื้อหาสาระ แต่ถ้ามันเป็นธรรมๆ มันจับแล้วมันสะเทือน มันจับแล้วโอ้โฮ! มันดูดดื่ม แล้วมันพิจารณาไปแล้วมันมีผล มันมีผลคือมันสํารอกมันคายนั่นน่ะวิปัสสนา มันเป็นสันทิฏฐิโกรู้จําเพาะตนในใจดวงนั้น แต่ครูบาอาจารย์ท่านรู้ได้ นี่พูดถึงว่า “ลูกจะยกขึ้นสู่วิปัสสนาอย่างใด” ค่อยๆ ฝึกหัดเอา

“๒. ถ้านั่งภาวนาไปนานๆ ต้องเกาะพุทโธตลอดไปใช่หรือเปล่าครับ หรือมีอย่างอื่นให้เกาะ อย่างเช่น สติ” สติเราระลึก สติก็คือสติ ถ้ามีสติแล้วเราพุทโธก็ชัดเจน เราพุทโธได้ก็พุทโธได้ เราเกาะพุทโธเราไป เพราะไอ้ที่ว่าเราให้พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ เราเพื่อต้องการไม่ให้กิเลสมันหลอกไง ไอ้นู่นดีกว่าอันนี้ อันนี้ดีกว่าอันนั้น อันนั้นดีกว่าอันนี้แล้วมันก็มาต่อรองตลอด แล้วไอ้คนทํางานอยู่ก็ล้มลุกคลุกคลาน

เราอยู่กับพุทโธๆ ถ้าเราทําของเราได้ พุทโธคือพุทธา-นุสติ เป็นชื่อของพระพุทธเจ้า พุทธานุสติระลึกถึงองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราอยู่กับศาสดาปลอดภัยที่สุด

เราให้ว่าอยู่ในที่ความปลอดภัย แล้วเวลาปฏิบัติไปตามความเป็นจริงโดยที่ซื่อสัตย์ ซื่อสัตย์ต่อคุณธรรมอันนั้น ซื่อสัตย์กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใจของเราพุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ เดี๋ยวผลมันจะเกิดขึ้นไง มันอยู่ที่กิเลสของเราไม่ซื่อสัตย์ พุทโธสักแต่ว่า พุทโธด้วยความหลบหลีก พุทโธด้วยความสะเพร่า พุทโธด้วยความไม่จริงไม่จัง ไม่ซื่อสัตย์ ไม่ซื่อสัตย์ผลของมันก็ไม่เกิดขึ้น ถ้ามันซื่อสัตย์แล้วมันทําความเป็นจริงของเราขึ้นมา เดี๋ยวผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

นี่พูดถึงว่า ในเมื่อนั่งภาวนาไปนานๆ แล้วเราเกาะพุทโธของเราไปเรื่อยๆ เกาะพุทโธของเราไป เวลาเกาะพุทโธของเราไป ถ้ามันเป็นไปได้ เราทําของเราไป แล้วให้มีสติ สติชัดเจนอยู่แล้ว สติก็คือสติ ถ้ามีสติดี สติมันต้องมี ตั้งแต่ทานก็ต้องมีระดับของสติ มีสติสัมปชัญญะทําสิ่งใดจะไม่ผิดพลาด สติสําคัญมาก แต่สติมันก็คือสติ เราไปกําหนดอยู่กับสติอย่างไร เราต้องกําหนดพุทโธ ถ้าระลึกถึงมรณานุสติ ระลึกถึงสิ่งต่างๆ ก็ได้ แล้วถ้ามันถึงที่สุดถ้ามันคุ้นชินมากเกินไป ถ้ามันออกมา ถ้ามันใช้ปัญญาก็ปัญญาอบรมสมาธิใช้ปัญญาไปเลย ถ้าใช้ปัญญาไปได้มันจะเป็นไปได้

“๓. ลูกเริ่มเห็นสมาธิตัวเองที่เข้าสู่ความชํานาญในวสี แต่ยังไม่ดีพอ ลูกถึงต้องปรับปรุงอย่างไรครับ” ฝึกหัดแล้ว ความดี สมาธิเกิดขึ้นจากจิต สมาธิไม่ใช่จิต ทีนี้คําว่า “สมาธิเกิดขึ้นจากจิต” ความคิดของคน ความคิดเกิดจากจิต ความคิดดีก็ได้ ความคิดเลวก็ได้ สมาธิเกิดขึ้นจากจิต ถ้าสมาธิมันดีขึ้นมา เห็นไหม เกิดจากจิต สมาธิเกิดมาจากอะไร เกิดจากสติและคําบริกรรม ถ้าเรามีสติมีคําบริกรรม ผลของมันคือสมาธิ ถ้าผลของมันคือสมาธิ เราไปหาที่เหตุ รักษาที่เหตุนั้น ผลของมันจะดีขึ้นไปแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาๆ

ฝึกหัดใช้ปัญญาถ้าจิตมันสงบ มันสบาย จิตมันสงบมันสบายแล้วไม่มีความทุกข์บีบคั้นแล้ว ฝึกหัดใช้ปัญญาไปเลย แล้วเดี๋ยวเรามาคัดแยกกันเองว่า ปัญญาที่ว่าฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาจะเกิดขึ้นจากจิตเราได้หรือไม่ ถ้าปัญญาจะเกิดขึ้นจากจิตเราได้ เดี๋ยวจะรู้จักภาวนามยปัญญาเป็นอย่างไร แล้วจะซาบซึ้งในภาวนามยปัญญา แล้วมันเกิดขึ้นมาจากที่ไหน มันเกิดขึ้นจากในหัวใจของเรา

“๔. เรื่องภาพลวงตาที่เกี่ยวกับกิเลสปรุงแต่ง ลูกตัดออกหมด ยึดถือพุทโธและสติตามที่หลวงพ่อสอนอย่างเคร่งครัด” ภาพลวงตาไม่เอาๆ แต่ถ้าจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้าเห็นกายนะเห็นกายเห็นเป็นอวัยวะเห็นเป็นต่างๆ เว้นไว้แต่เห็นกาย ภาพลวงตาทั้งหมดไม่เอา เว้นไว้แต่เห็นกาย ถ้าเราเห็นกายมันสะเทือนใจ ถ้าเราเห็นโดยภาพโดยสามัญสํานึกเห็นก็คือเห็น เห็นก็เหมือนกับฝันมันรับรู้ไปได้ แต่ถ้าจิตสงบถ้ามันเห็นนะ ถ้ามันเห็น เห็นอาการ เห็นอาการคือว่าจิตมันทํางานอย่างนี้ จิตเสวยอารมณ์ จิตมันต้องรับรู้ ถ้าจิตรับรู้โดยสามัญสํานึกของมนุษย์มันเป็นอย่างนี้

ทีนี้พอจิตสงบแล้วจิตเห็นไง เห็นถึงการกระทํา เห็นถึงการกระทําของใจเรา เห็นถึงการกระทําของใจที่มันระลึกถึงกายนะ โอ้โฮว! คือมันเห็นช่องทางเดินของกิเลส ถ้ามันเห็นอย่างนั้นน่ะ เว้นไว้แต่เห็นกาย ถ้าเห็นกายได้ เราฝึกหัดของเรา นี้จะเริ่มฝึกหัดอย่างนี้ พูดถึงว่าวิธีการที่จะยกขึ้นสู่วิปัสสนา เวลามันจะน้อยไง เอาแค่นี้นะ

ถาม : เรื่อง “โดนกิเลสรุมทําร้าย”

ตอนนี้หนูกําลังมีปัญหาเกี่ยวกับเรื่องกิเลสที่คอยรุมทําร้าย พอมีเหตุการณ์ที่ทําให้ต้องคิด กิเลสก็เข้ามาสอดสวมรอย ทําให้คิดไปอย่างหลากหลาย บางครั้งก็คล้ายกับของเดิมๆ ที่เคยโดนทําร้าย จนบางครั้งก็ทําให้รู้สึกสับสนเหมือนกัน แต่มาตั้งสติใหม่ก็จะคิดว่าสติยังไม่พอหรือเปล่า

๑. หนูควรตั้งรับกับกิเลสเช่นใดเจ้าคะ

๒. สมาธิกับสติยังไม่เข้มแข็งพอใช่ไหมคะ

ขอบพระคุณเจ้าค่ะ

ตอบ : อันนี้คําถามเนาะ คําถามว่า “เขาโดนกิเลสรุมทําร้าย” ถ้ามันโดนกิเลสรุมทําร้าย คนมีสตินะแล้วให้มีสติแล้วพยายามพิจารณาให้เป็นธรรมสังเวชๆ ว่าเราโดนกิเลสทําร้าย กิเลสของเราเองมันทําร้ายเรา ทําร้ายให้เรา เห็นไหม พลั้งเผลอ ทําร้ายให้เราผิดพลาด ทําร้ายเราให้เราพลาดจากความเป็นจริง เราประพฤติปฏิบัติเพื่อความเป็นจริงไง ถ้าคนมีสติ เห็นไหม คนมีสตินะ เวลากิเลสมันมีกําลังรุนแรง เราจะรู้ได้เลยว่าเราโดนกิเลสทําร้าย แต่ถ้าสติเราเบาบางลงหรือว่าเราเหนื่อยหน่าย เพราะเราโดนรุมทําร้ายมาจนสะเทือนใจ มันจะไปเสียใจไง เสียใจแล้วจะไปประชดประชัน เสียใจแล้วจะไปทําลายตัวเอง

ถ้าว่าเราโดนกิเลสรุมทําร้ายแสดงว่ามีสติ เรายังมีสติอยู่ เรายังมีสามัญสํานึกอยู่ เรายังเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ไง แต่ถ้าวันไหนมันเสียใจนะ โดนรุมทําร้ายแล้วเสียใจ มันจะแสดงออกเป็นทางกระทบกระเทือนไปที่อื่นนั่นน่ะคือขาดสติ แต่ถ้ามันมีสติอยู่มันก็ยังเป็นประโยชน์ ถ้าเราเป็นลูกศิษย์ เห็นไหม ลูกศิษย์ของพระ-กรรมฐาน แล้วเรายังประพฤติปฏิบัติอยู่ เรายังมีสติสัมปชัญญะรู้ว่าเราโดนกิเลสรุมทําร้าย แล้วเราก็ตั้งสติ ตั้งสติขึ้นมาว่าเราพยายามจะตั้งมั่น เราจะทําหัวใจเราให้มั่นคง แล้วเราจะเผชิญหน้ากับมัน เราจะเผชิญหน้ากับมันนะ

สิ่งต่างๆ ในโลกนี้ ครูบาอาจารย์ท่านกลัวที่สุดก็คือกลัวกิเลสของคน กลัวกิเลสของคนไง กลัวกิเลสก็กิเลสในใจของสัตว์โลกแล้วมันปรุงแต่ง มันปรุงแต่ง มันขับเคลื่อน มันขับไสให้มนุษย์ทําหลากหลายมาก มนุษย์ที่ดีๆ เห็นไหม มีคุณธรรมทําสิ่งที่ดีๆ นั่นน่ะ ถ้ามันเป็นความอยาก มันเป็นความอยากไหม แต่ความอยากนั้นเป็นมรรค

แต่ถ้าเป็นกิเลสที่มันทําร้ายเรา มันสร้างเวรสร้างกรรม อย่างที่ว่าทําสิ่งใดที่เป็นประโยชน์ๆ กับเรา เวรกรรมทั้งนั้น เวรกรรม เห็นไหม คนที่เสียหาย คนที่ไม่พอใจเที่ยวทําร้ายคนอื่น ผลของมันคือคุกตะรางไง ผลของมันคือคุกคือตะราง โดนกิเลสทําร้ายๆ ทําร้ายอย่างนั้นน่ะ นี่พูดถึงว่าโดยธรรมชาติเป็นแบบนี้

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาฆ่าพญามารไง เยาะเย้ยมารเลย “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดบนดวงใจของเราไม่ได้อีกเลย” เรือนยอดของมาร ความโลภ ความโกรธ ความหลง เห็นไหม ความโลภ ความโกรธ ความหลง เรือน ๓ หลัง มันมีเรือนยอดคืออวิชชา เราได้หักเรือนยอดนั้นแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าได้หักเรือนยอดนั้นแล้ว จะเกิดในใจเราอีกไม่ได้เลย กิเลสมันตายหมดเลย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเย้ยมันไง

ทีนี้มันอยู่ที่ไหนล่ะ? มันอยู่ที่ไหน?

มันอยู่ในใจเพราะเรามีอวิชชา เรามีความไม่รู้ เราถึงได้มาเกิดอยู่นี่ไง ที่มานั่งกันอยู่นี่มาจากกิเลสทั้งนั้น แต่กิเลสนี้มันเป็นส่วนหนึ่ง มันอยู่บนหัวใจของสัตว์โลก เพราะหัวใจนี้ไม่เคยตายมันถึงเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะนี้ไง สิ่งที่น่ากลัวที่สุดในวัฏฏะไม่มีอะไรน่ากลัวเท่ากิเลสของคน แล้วไม่ต้องไปดูกิเลสใคร ดูกิเลสเรา กิเลสเราเองนี่แหละ เพราะกิเลสของเราเอง แล้วเวลาเรานับถือพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนที่ไหน สอนการดับทุกข์ สอนถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ ถ้าสิ้นสุดแห่งทุกข์ก็สิ้นสุดกิเลสไง

ถ้าสิ้นสุด กิเลส เห็นไหม ถ้ากิเลสมันทําร้ายๆ โดยทั่วไปเป็นอย่างนั้นหมด แต่คนที่จะลืมตาอ้าปากได้ก็คนที่จะเริ่มประพฤติปฏิบัติ คนที่ทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบได้มันมีข้อเปรียบเทียบว่า เออ! สงบได้ จิตสงบคือจิตที่ปล่อยวางกิเลสชั่วคราว สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตมันสงบมันก็มีความสุขไม่ต้องไปหาที่ไหนเลย หาในใจของตน

ถ้าหาในใจของตนขึ้นมา เห็นไหม มันเทียบเคียง เวลาจิตที่มีกิเลสครอบงํา กับจิตที่กิเลสมันครอบงําไม่ได้ ครอบงําไม่ได้ชั่วคราวไง เพราะชั่วคราวอันนี้ เพราะเป็นสมถกรรมฐานยกขึ้นสู่วิปัสสนา เพราะมันครอบงําไม่ได้มันถึงจะปฏิบัติธรรมได้ เพราะมันครอบงําไม่ได้มันถึงจะค้นคว้าหาตัวมันได้ เพราะมันครอบงําไม่ได้ถึงจะพยายามค้นคว้าหามันไง ถ้าหามันเจอแล้ว เรามีสติมีปัญญาแล้วมันจะวิปัสสนาไง

ฉะนั้น วิปัสสนาขึ้นมา นี้มันถึงจะเป็นการต่อสู้กับกิเลส ค้นคว้าหามัน ค้นคว้าหากิเลส ถ้าค้นหากิเลสแล้ว พอเจอหน้ามันแล้วได้ใช้สติใช้ปัญญาวิปัสสนา คือสติปัญญาระหว่างกองทัพกิเลสกับกองทัพธรรมต่อสู้กันบนภวาสวะบนหัวใจของสัตว์โลก นักพรตนักบวชที่เขามีงานทําๆ ตรงนี้ไง งานทําตรงที่ว่าถ้าคุณธรรมมันเกิดขึ้น มรรคมันเกิดขึ้นมันจะเผชิญหน้ากับกิเลส มันจะเกิดสงครามใหญ่ สงครามที่ไหน สงครามในใจคนนั้นน่ะ คนอื่นไม่รู้ด้วยหรอก อยู่ในสงครามของผู้ที่ปฏิบัติ

ถ้าเกิดสงครามนั้นถ้ามันแพ้ก็กิเลสชนะ เราก็เป็นเบี้ยล่างมัน ถ้าเราชนะกิเลสมันแพ้ ธรรมก็มีอํานาจเหนือมัน เหนือมัน ก็มีความสุขไง สงครามจะเกิดการปะทะกันอยู่อย่างนั้น ถ้ามันปล่อยวางชั่วคราวเขาเรียกตทังคปหานคือกิเลสแพ้ชั่วคราว ต่อสู้กันๆ ถึงที่สุดเวลามันสมุจเฉทปหาน มันขาด กิเลสแพ้ราบคาบ ธรรมะชนะตลอดกาล เป็นอกาลิโกอยู่บนหัวใจดวงนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติค้นคว้าหากิเลสแล้วจะต่อสู้กับมัน

ไอ้นี่โดนกิเลสทําร้าย แต่! แต่เราก็มีสติปัญญารู้เท่าทันมันเนาะ “หนูควรจะตั้งรับกับกิเลสอย่างไรเจ้าคะ” ตั้งสติไว้ ทําสิ่งใดครูบาอาจารย์ท่านให้มีสติ สติที่ว่าจะต้องอยู่กับสติใช่ไหม ตั้งสติ สติคือการระลึกรู้ ระลึก ระลึกรู้ตัว รู้ตัวทั่วพร้อม ระลึกรู้ รู้อะไร รู้ในพุทโธสิ มันจะได้ต่อเนื่อง ระลึกก็ระลึกอยู่อย่างนั้น แต่ถ้าเรามีพุทโธๆๆ ต่อเนื่องไป จนพุทโธมันละเอียด จนพุทโธไม่ได้ เป็นตัวพุทโธแท้ๆ คือพุทโธเสียเอง ตัวมันเป็นพุทโธ ไม่ต้องระลึกพุทโธ นั่นน่ะตัวพุทธะแท้

นี่พูดถึงว่า “หนูควรจะตั้งรับกับมันอย่างไร” ก็มีสติสัมปชัญญะแล้วค้นคว้าหามัน เห็นโทษของมันไง ถ้าเห็นโทษของมันนะ เราพยายามจะต่อสู้กับกิเลสของตน ถ้าผู้ปฏิบัติได้นะ

“๒. สมาธิกับสติไม่เข้มแข็งพอใช่ไหมเจ้าคะ” ถ้าสมาธิมันไม่เข้มแข็งมันก็ใช้ปัญญาได้อย่างหยาบๆ ถ้าสมาธิมันมั่นคงขึ้นแล้วมันเห็นตามความเป็นจริงนะ แล้วมีสติพร้อม แล้วมันเกิดปัญญาขึ้นมา เราจะรู้ได้ รู้จําเพาะตน รู้ในใจของเรา ผู้ที่ปฏิบัติมันจะรู้ของมัน

ถ้ารู้ของมัน ถ้าสมาธิหรือสติมันยังไม่เข้มแข็งพอ ถ้าพูดอย่างนี้ก็ถูก ถูกส่วนหนึ่ง ถูกส่วนหนึ่ง มันไม่เข้มแข็งพออยู่แล้ว แต่อีกส่วนหนึ่ง ส่วนหนึ่งคือมรรค ส่วนหนึ่งคือปัญญาไง ปัญญาถ้ามันรอบรู้ ปัญญาที่มันใช้ได้ถูกต้องดีงาม สมาธิกับสติก็จะเจริญขึ้น ถ้ามันใช้ไม่ถูกต้อง สมาธิกับสติมันก็จะเบาบางลง แล้วมันก็จะเสื่อมไป เพราะสมาธิมันเกิดจากจิต สมาธิคือความสุขความสบายของใจนั่นแหละ มันเกิดขึ้นจากการดูแลรักษา

แต่ถ้าเราใช้ไปๆ เห็นไหม มันเบาบางลง กิเลสมันก็จะมีกําลังมากขึ้น กิเลสมีกําลังมากขึ้นมันก็มีคําถามมาแล้ว “ปฏิบัติแล้วไม่ได้ ปฏิบัติแล้วไม่ดี เราทําไมต้องมาทุกข์มายากร้อยแปด” แต่ถ้ามันมีสตินะ ไอ้ทุกข์ยากเขาก็ทุกข์ยากกันทั่วโลกทั่วสงสาร เวลาครูบาอาจารย์ท่านทุกข์กว่านี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าทุกข์กว่านี้ แต่เพราะความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มนุษย์ เห็นไหม มนุษย์จะมีคุณธรรมๆ เพราะมีความรับผิดชอบ ถ้ารับผิดชอบถึงที่สุดแล้วชนะขาด ถ้าอย่างนั้นแล้วคุณค่ามันยิ่งมหาศาลมากเลยนะ

นี่พูดถึงว่า “โดนกิเลสรุมทําร้าย” เราก็ต้องตั้งสติแล้วทําให้มันเบาบางลง ให้มันอยู่ในการควบคุมของเรา สุดท้ายแล้วให้มันหายไปจากใจชั่วคราวๆ คือสัมมาสมาธิ แล้วเราจะต้องไปเห็นจริง เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นสติปัฏฐาน ๔ นั้นจะเข้าไปเผชิญหน้าแล้ว นั้นจะเป็นขั้นของปัญญาแล้ว นั่นในขั้นของการชําระล้าง แต่สัมมาสมาธิ เห็นไหม เราควบคุมดูแลให้มันอยู่ในอํานาจของเรา แล้วเราใช้ขั้นของปัญญาไปกําจัดปราบปรามมันนั้นเป็นวิปัสสนา แล้วมันจะเป็นผลของเราขึ้นมาในการประพฤติปฏิบัติเนาะ จบ

ถาม : คําถามสดนะ คําถาม “ศาสนาพุทธสําคัญที่สุดคือพระวินัย ฉะนั้น แล้วทําไมยังต้องมีพระพุทธรูป ในเมื่อพระศาสดาสามารถจะระลึกถึงได้ด้วยหัวใจ”

ตอบ : ศาสนาพุทธเป็นยอดศาสนา ในศาสนาต่างๆ เห็นไหม ศาสนาอื่นเขายังมีที่พึ่ง พึ่งว่าขอให้ผู้อื่นเป็นผู้ตัดสิน ผู้บันดาล คือยังมีที่พึ่ง พึ่งข้างนอก แต่พระพุทธศาสนาปฏิเสธหมด พระพุทธศาสนาปฏิเสธหมดเลย ในโลกนี้ไม่มีที่พึ่ง ไม่มี! ในโลกนี้ไม่มีที่พึ่งนะ

เวลาที่พึ่ง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” มีธรรมก็พระพุทธ พระธรรม “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด เธอไม่ควรมีอย่างอื่นเป็นที่พึ่งเลย” ไม่มีอะไรเป็นที่พึ่งได้เลย ไม่มี! ศาสนาพุทธปฏิเสธหมดเลย ปฏิเสธแล้วนะ เวลาพึ่ง พึ่งหัวใจของตน ถ้าปฏิบัติแล้วถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมา เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด ไม่ให้มีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย ศาสนาพุทธนี่เพราะจะไปพึ่งใคร จะให้ใครตัดสิน จะให้พระเจ้าไหนตัดสิน ก็เราทําเอง ไม่มี ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว เราเป็นที่พึ่งเอง ไม่มีอย่างอื่นเป็นที่พึ่ง แต่มันมีกิเลสอยู่ไง มันเลยพึ่งตัวเองไม่ได้ มันก็เลยกลัวไง

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติตามความเป็นจริง ท่านมีคุณธรรมในใจ รู้แจ้งแทงตลอดหมด มันไม่มีสิ่งใดเลย มันเหมือนเราเป็นผู้ใหญ่เห็นเด็กมันเล่นๆ กัน แล้วเด็กมันแย่งของเล่นกันแล้วร้องไห้ ผู้ใหญ่นั่งดูแล้วตลกไหม เราจะไปแย่งกับเขาไหม นี่ก็เหมือนกัน ถ้ารู้แจ้งในหัวใจทั้งหมดแล้ว ในโลกนี้มันเป็นอนิจจังทั้งนั้น มันเป็นไฟทั้งหมด มันไม่มีอะไรเป็นที่พึ่งเลย แล้วจะไปพึ่งอะไรล่ะ ไม่มี ไม่มีหรอก

ฉะนั้น บอกว่า “ศาสนาพุทธสําคัญที่สุดคือพระธรรมวินัย ฉะนั้น แล้วทําไมต้องยังมีพระพุทธรูปอยู่อีก” มันมีพระ-พุทธรูปอยู่อีกนี้มันเป็นที่ว่าพระพุทธรูปเป็นสัญลักษณ์ เราพูดอย่างนี้เขาเรียกส่งออกแล้ว เป็นสัญลักษณ์ พระพุทธศาสนาจะเจริญจะมั่นคงได้อย่างไร พระพุทธศาสนาจะเจริญมั่นคงตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม พอเผยแผ่ธรรมไปแล้ว เวลาไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ก็ไม่มีพระพุทธรูป ไม่มีอะไรเลย ปัญจวัคคีย์เป็นพระอรหันต์ ไปเทศน์ยสะยังไม่มีวัดไม่มีวาอะไรทั้งสิ้น เป็นพระอรหันต์ ไปเทศน์ชฎิล ๓ พี่น้องอีกพันกว่าเป็นพระอรหันต์ ยังไม่มีอะไรเลย เป็นพระอรหันต์เยอะแยะเลย

ทีนี้พอเป็นพระอรหันต์เข้ามา เห็นไหม เวลาพระอรหันต์ ๖๐ องค์ “เธอจงไปอย่าซ้อนทางกันนะ โลกนี้เร่าร้อนนัก หัวใจของสัตว์โลกมันเร่าร้อนนัก อย่าไปซ้อนทางกัน” มันเสียดาย ไปแต่ละสายๆ ไปเอาหัวใจของสัตว์โลก ไม่มีอะไรเลย พระพุทธรูปก็ไม่มี แต่พอศาสนามันกว้างขวางขึ้น ใครๆ ก็จะเข้ามาหวังพึ่ง แล้วชาวบ้านชาวเรือนเขาไม่รู้จักอะไรเลย เราจะสอนเขาอย่างไร อย่างเด็กเข้ามาวัด มาวัดให้กราบ มันถามว่า “กราบอะไร” “กราบพระพุทธเจ้า” “แล้วพระพุทธเจ้าอยู่ที่ไหน” “นี่ไง ก็กราบพระพุทธเจ้าไง”

ถ้าเป็นนักวิทยาศาสตร์ “กราบทําไม ทองเหลืองกราบทําไม” จะกราบพระพุทธเจ้าไม่ได้กราบทองเหลือง ไม่ได้กราบอิฐหินทรายปูน เราจะกราบพระพุทธเจ้าไม่ได้กราบอิฐหินทรายปูน อิฐหินทรายปูนเขาไปก่อสร้างเป็นอะไรก็เป็นรูปแบบนั้น อิฐหินทรายปูนเขามาปั้นเป็นพระพุทธรูป เป็นพระพุทธรูปเป็นสัญลักษณ์ ก็สอนคนที่จิตใจเขายังไม่มีหลักเกณฑ์ ให้เขากราบพระพุทธเจ้า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วถ้าผู้ปฏิบัติจริงๆ แล้ว พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ หลวงตาท่านปฏิบัติเวลาใจของท่านรวมลง เวลาท่านจะหักกิเลสนะ พุทธ ธรรม สงฆ์เป็นหนึ่งเดียว รวมลงอยู่ที่หัวใจ นั่นของแท้ ฉะนั้น ของแท้ พอของแท้แล้วมันไม่มีอะไรขัดแย้งเลย

แต่การที่สร้างพระพุทธรูปมันมีพระพุทธรูป ถ้าเป็นพระป่านะ ส่วนใหญ่จะมีองค์เดียว ถ้าทั่วไปมันก็จะมีมาก มีคนมาถวายพระพุทธรูปหลวงตา หลวงตาบอกว่าเอากลับไปบูชาที่บ้าน คือให้คนที่ถวายนั้นได้กราบก่อน ถ้ากราบก่อนคือใจเขาถึงพระ แต่นี้เราอยากได้บุญ เราเอาสัญลักษณ์มาถวายเพื่อจะเอาบุญกัน นี้เหมือนกันบอกว่า ศาสนาพุทธนี้สําคัญคือพระธรรมวินัย สุดยอด สุดยอดอยู่แล้วเพราะเป็นศาสดา

ฉะนั้น “ทําไมยังต้องมีพระพุทธรูป ในเมื่อศาสดาสามารถระลึกได้ด้วยหัวใจ” ก็ระลึก พุทโธมันก็จะได้ระลึกถึงพระพุทธเจ้าอยู่แล้ว แต่! แต่มันเป็นปัญหาสังคม มันเป็นปัญหาสังคม ถ้าไม่มีเลย อ้าว! สมมุติวัดเราไม่มีอะไรเลย พระพุทธรูปก็ไม่มี เดี๋ยวเถอะสํานักพุทธจะมาจับแล้ว หาว่าเป็นเดียรถีย์ออกนอกลู่นอกทาง ในสังคมความคิดมันแตกต่างหลากหลายนัก ฉะนั้น เราก็มีไว้เป็นสัญลักษณ์

แล้วพอพวกฤๅษีชีไพร ไอ้พวกที่ว่าหมอดู เห็นไหม เราไปดูก็บอกว่าไม่ใช่พุทธ เขาก็เอาพระพุทธรูปมาตั้งไว้องค์หนึ่ง บอกนี่ศาสนาพุทธเพราะมีพระพุทธเจ้า เออ! เวลาเขาจะหลอกนะ เขาก็เอาพระพุทธรูปไปหลอก เวลาเขาสอนผิดๆ เขาบอกนี่ศาสนาพุทธๆ ทําไมล่ะ ก็มีพระพุทธรูปตั้งอยู่ไง แต่คําสอนไปไหนก็ไม่รู้

ฉะนั้น เรื่องพระพุทธรูปมันเป็นปัญหาไก่กับไข่อันไหนเกิดก่อนกัน ไก่กับไข่ ศรัทธาเกิดก่อนหรือปัญญาเกิดก่อน ถ้าศรัทธาเกิดขึ้นมาแล้ว มันก็ต้องให้เป็นศรัทธาที่มีปัญญา ถ้าศรัทธามีปัญญาแล้วมันก็จะเข้าสู่พระพุทธศาสนา ศรัทธาที่เกิดขึ้นขาดปัญญาเขาก็หลอกกันอยู่นู่นไง เห็นเขาหลอกกันไหม เขาหลอกกันอยู่นั่นน่ะเพราะมันขาดปัญญา ฉะนั้น ถ้าเขาศรัทธาแล้วจะสู่เส้นทาง เวลาเด็กๆ เขาพาลูกๆ มา กราบพระๆ บอกให้กราบๆ มันไม่ยอมกราบ

เราจะบอกว่าจิตใจคนมีสูงมีตํ่า จิตใจของคน ให้เข้ามาแล้วให้มีสัญลักษณ์ ให้มีที่ยึดที่เคารพ เวลาพระกรรมฐานแม้แต่เข้าไปในวัดเขายังเคารพสถานที่ เพราะสถานที่ของผู้ทรงศีล ผู้ทรงศีลเขาเคารพผู้ทรงศีล สถานที่นั้นมันควรเป็นที่สงบระงับ เวลาจิตใจที่มันเป็นธรรมเขาเคารพกันแบบนั้น นี่พูดถึงว่า “ศาสนาพุทธมันสําคัญอยู่แล้ว ทําไมถึงต้องมีพระพุทธรูป”

ถาม : “พระพุทธศาสนาสอนให้ปล่อยวาง แต่มีเรื่องอะไรบ้างที่ควรปล่อยวาง เช่น กําลังเสียเปรียบอยู่ ใครจะไปปล่อยวาง”

ตอบ : ศาสนาพุทธให้ปล่อยวางกิเลส ศาสนาพุทธให้ปล่อยวางสิ่งที่กิเลสมันหลอก กิเลสมันหลอก นั่นของกู นี่ของกูๆ นั่นน่ะให้ปล่อยวาง อะไรๆ ก็ของกูๆ นั่นน่ะให้ปล่อยวางตรงนั้น ไม่มีอะไรเป็นของเราหรอก ทั้งๆ เงินทองในกระเป๋าเรา เราก็ไปแลกเปลี่ยนเป็นอาหารมา เราก็ไปแลกเปลี่ยนมาทั้งนั้น สมบัติของเรา เราไม่พลัดพรากจากเขา เขาก็ต้องพลัดพรากจากเรา เราใช้สอย เขาพลัดพรากจากเรา แล้วเราพลัดพรากจากเขา เราก็ต้องตายไป ไม่มีอะไรเป็นของกูหรอก ไม่มี ถ้าปล่อยวาง ปล่อยวางตรงนั้น ไอ้นี่คืออัตตา การยึดมั่นถือมั่นเป็นทุกข์

แต่การที่ว่าเรากําลังเสียเปรียบอยู่ เสียเปรียบอะไร เสียเปรียบใคร อ้าว! เสียเปรียบ เสียเปรียบทางไหน มีอะไรเป็นการยืนยันว่าเสียเปรียบ ถ้าเสียเปรียบนะ เสียเปรียบก็ฟ้องศาลสิ ศาลแพ่งเขาพิจารณาเองด้วยความเป็นธรรม อันนี้คําว่า “เสียเปรียบ” มันเป็นเรื่องระหว่างบุคคลไง ระหว่างบุคคล ความรู้สึกของคนมันแตกต่างกัน ถ้าความรู้สึกของคนแตกต่างกัน ดูสิ พ่อแม่หลายคนเลย ลูกบอก พ่อแม่ไม่รักๆ “พ่อแม่รักน่าดูเลย แต่พ่อแม่เขาก็พยายามจะชักนําให้ไปอีกทางหนึ่ง ไอ้ลูกก็ประสาเด็กมันไม่มีประสบการณ์มันก็ชักนําไปอีกทางหนึ่ง แล้วก็บอกว่าพ่อแม่รังแกๆ

นี่ไง คําว่า “เสียเปรียบ” คําว่า “เสียเปรียบ” มันต้องบอกว่าเสียเปรียบอะไร เสียเปรียบเรื่องอะไร วัดทั่วๆ ไป เห็นไหม เขาเสียสละที่ให้ประชาชนอยู่อาศัย พอเขาจะเอาที่คืนเขาบอกว่าวัดไปรังแกเขา เขาให้อยู่อาศัยนะ ในกรุงเทพฯ เราเช่าที่วัดที่วาอยู่กัน แล้วถึงเวลาเขาจะขึ้นค่าเช่า “เอาเปรียบๆ” ไม่รู้ใครเอาเปรียบใคร มันเป็นมุมมอง มุมมองคนคิดว่าตัวเองเสียเปรียบ แต่จริงๆ ใครเสียเปรียบ เอ็งเอาเปรียบเขาอยู่ เอ็งเอาเปรียบเขาอยู่ เอ็งเอาแต่ได้อยู่ แล้วเขาจะทําให้เป็นธรรม เอ็งบอก เอ็งเสียเปรียบ

นี่ไง ไอ้นี่คําว่า “เสียเปรียบ” เรากําลังเสียเปรียบอยู่ อย่างเช่น จะปล่อยวาง ปล่อยวางอะไร ปล่อยวางการยึดมั่นถือมั่น อ้าว! ถ้าเขาจะทวงคืนให้เขาไป เราก็ไปแสวงหาของเรา ทีนี้แสวงหาแล้วเอ็งไม่มีที่อยู่ ที่อยู่ที่ทุกข์ที่ยาก ไอ้นี่มันเป็นเรื่องของความสามารถ เรื่องของเวรของกรรมของคนเนาะ อันนี้พูดถึงว่าศาสนาพุทธสอนให้ปล่อยวาง ปล่อยวางทิฏฐิมานะ ปล่อยวางสิ่งที่มันไปคว้าเป็นฟืนเป็นไฟ คําว่า “ทิฏฐิมานะ” ด้วยความไม่เข้าใจของเราไปจับต้องสิ่งใดสิ่งนั้นเป็นโทษเป็นภัย สิ่งนั้นทางการแพทย์สอนกินอาหารให้รู้จักว่ามันเป็นโทษ อาหารอะไรที่ควรไม่ควรกิน

นี่ก็เหมือนกัน สอนให้ปล่อยวาง ปล่อยวางความผิด ปล่อยวางสิ่งที่มันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่ถ้ามันเป็นบุญกุศลมันเป็นประโยชน์กับเราๆ คือทําให้ใจเราปลอดโปร่ง ทําให้ใจเราเจริญงอกงาม สิ่งนั้นเราต้องเหยียบคันเร่ง เราต้องแสวงหาของเรา ต้องมีการกระทํา นี่พูดถึงว่าศาสนาพุทธสอน สอนให้ปล่อยวาง ปล่อยวางเรื่องอะไร เพราะประสาเรา เราก็ไม่รู้ต้นสายปลายเหตุ ไม่รู้จะปล่อยวางอะไร จะเอาอย่างเดียว จะปล่อยวางอะไร ปล่อยวางมันต้องศึกษาไปแล้วมันจะรู้

ถาม : ๑. บาปคืออะไร

๒. ถ้าเราพบคนตกทุกข์ได้ยาก แต่ไม่ช่วยเหลือทั้งที่เราก็มีกําลัง บาปไหมคะ

ตอบ : บาปคืออะไร บาปคือบาปอกุศล กุศล อกุศล กุศลนี้เป็นบุญ กุศล เห็นไหม กุศลสิ่งที่กระทําเป็นบวก กุศลสิ่งดีงามเป็นกุศลทั้งนั้น เห็นเขาทําคุณงามความดีเขาเรียกกุศล กุศลมันพัฒนาให้ใจเป็นสุจริต ใจมันมั่นคง ใจมันอบอุ่น

บาปอกุศล บาปอกุศลคือเอารัดเอาเปรียบเขา บาปอกุศลการทําการรังแกเขา การทําความผิดพลาดเป็นบาปทั้งนั้น รังแกตนด้วย รังแกผู้อื่นด้วย รังแกตนก่อนไง ทําร้ายตนๆ ทําร้ายตนให้หลุดออกไปจากความดีงาม ทําร้ายตนให้ไปอยู่ในทางเล่นการพนัน ดื่มเหล้า ทําร้ายตนทั้งนั้น ดื่มเหล้าเอาโรคภัยไข้เจ็บเข้ามาสู่ร่างกายยังชอบนะ เล่นการพนันๆ บาปอกุศล บาปคืออะไร บาปคือความชั่ว บุญคือความดี ชัดๆ

“๒. ถ้าเราพบคนที่ตกทุกข์ได้ยาก แต่ไม่ช่วยเหลือทั้งที่เราก็มีกําลัง บาปไหมคะ” ตกทุกข์ได้ยาก คนตกทุกข์ได้ยาก โทษนะ ถ้าเขาตกทุกข์ได้ยาก เขาเป็นตกทุกข์ได้ยาก เรามีกําลัง ถ้าเราช่วยเหลือมันจะเป็นสิ่งที่มีค่ามากนํ้าใจมาก แต่เราจะพูดอย่างนี้นะ ไอ้ตกทุกข์ได้ยากก็ไอ้พวกแชร์ลูกโซ่ ไอ้พวกหลอกลวง แหม! น่าเสียใจ แม้แต่งานในหลวงยังมีคนมาแอบอ้างไปหาเงินกัน ไปจับเลยนะ บอกว่าเข้าได้โดยที่ไม่ต้องไปเข้าแถว ไม่ต้องไปเข้าคิว เขาจับๆ งานไหนงานนั้น ถ้าเป็นงานบุญมันจะมีพวกเอาเปรียบมา

ฉะนั้น บอกว่า “ถ้าตกทุกข์ได้ยาก ถ้าเราไม่ช่วยเหลือเขาทั้งที่มีกําลังจะเป็นบาปไหม” ถ้าเขาตกทุกข์ได้ยากด้วยความเป็นจริง ทีนี้ไอ้ตกทุกข์ได้ยากโดยที่ว่ามันมีเยอะแยะเลย เราดูข่าวอยู่ ไอ้ที่ว่าทีแรกก็ไปถ่ายรูปหมาว่าหมามันทุกข์มันยาก โอ๋ย! คนเรี่ยไรกันมากเลย ทีนี้ก็เลยกลายเป็นว่าไปจับหมามาเพื่อเรี่ยไร ถ้าอย่างนั้นถ้าเขาเป็นการที่ว่าฉ้อฉลไม่ช่วยน่ะเป็นบุญ แต่ตรงนี้มันจะแบ่งได้ ต้องมีปัญญานะ เราอยากให้ทําความดีทั้งนั้น แต่ก็ไม่อยากให้ใครโดนหลอก ฉะนั้น ไอ้คนที่ใจเขาเป็นธรรมนะ เขาทําแล้ว แล้วกัน ถ้าบอกว่าไม่กลัวโดนหลอกหรือ เออ! ทําแล้วก็จบ นี่พูดถึงคนที่ใจเขาเป็นธรรมได้

ฉะนั้น บอกว่า “ถ้าเราพบคนที่ตกทุกข์ได้ยาก แต่ไม่ช่วยเหลือทั้งๆ ที่มีกําลัง” แต่ถ้าไม่ช่วยเหลือ ตอนนี้นะถ้าอย่างนี้ไปทําที่ไหนให้เขาเห็นนะ เขาถ่ายคลิปไปหน้าแตกเลยนะ เขาเรียกว่าใจดํา คนใจดําตอนนี้โดนประจานนะ แต่เราก็ทําของเรา อยู่กับโลก อยู่กับโลกต้องเท่าทันนะ ต้องเท่าทัน ให้ทําความดี ความดีเป็นสมบัติของเรา ทําความดีจนความดีเป็นนิสัย ทําดีจนเป็นความเคยชิน สุดยอด แล้วอย่างใดมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ปล่อยไปตามกรรม

ถาม : สําหรับศาสนาพุทธ ความหมายคําว่า “ชีวิตคืออะไร”

ตอบ : สําหรับศาสนาพุทธนะ ศาสนาพุทธ เวลาพระสารีบุตรไปถามนักบวชนอกศาสนาว่า “ชีวิตคืออะไร” ทีแรกเขาถามมาก่อน เขาตอบปัญหากัน แก้ปัญหากันไง มันเป็นภิกษุณี พระ-สารีบุตรไปถาม เขาเป็นนักบวชนอกศาสนา เขาคุยว่าเขาเก่งมากเลย เขาก็ถามปัญหา พระสารีบุตรตอบได้หมดเลย แต่เวลาพระสารีบุตรถามเขากลับ “หนึ่งไม่มีสองคืออะไร” ตอบไม่ได้ ตอบไม่ได้

หนึ่ง หนึ่งคือชีวิต หนึ่งไม่มีสอง หนึ่งไม่มีสองคือนิพพาน หนึ่งไม่มีสอง ในโลกนี้มีของคู่ ถ้ามีคู่กับไม่มี มืดคู่กับสว่าง ทุกข์คู่กับสุข ชีวิตมีคู่กับชีวิตสิ้นไป หนึ่งไม่มีสองคือพลังงาน พลังงานคือชีวิต ชีวิตตั้งอยู่บนกาลเวลา ชีวิตนี้มันจะเป็นชีวิตได้มันต้องสืบต่อกับเวลา นับได้ว่าชีวิตนี้ต่อเนื่อง ถ้าชีวิตมันดับจากกาลเวลานั้นจบ ชีวิตในพระพุทธศาสนาๆ คือจิตนี้ที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะที่ยังดํารงชีพอยู่คือยังอยู่กับกาลเวลา คือยังสืบต่อได้ ถ้าหลุดจากกาลเวลาคือดับ ชีวิตจบ

ชีวิตคือพลังงาน พลังงานคือไออุ่น ไออุ่นคือพลังงาน คือปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิต นั่นล่ะคือชีวิตในพระพุทธศาสนา สิ่งมีชีวิตในพระพุทธศาสนาแล้วทําให้ตกล่วงไม่ได้ ทําให้ตกล่วงเป็นอาบัติหมด ปาณาติปาตาฯ ไม่ทําชีวิตสัตว์ให้ตกล่วง ถ้าใครทําชีวิตสัตว์ให้ตกล่วงคือผิดศีลข้อที่ ๑ ผิด นี่ชีวิตในพระพุทธศาสนา จบ

ถาม : ๑. จิตคืออะไร

๒. ความเป็นไทยคืออะไร

๓. นิพพานแล้วมีจิตหรือวิญญาณเกิดขึ้นใหม่หรือไม่

ตอบ : จิตคืออะไร จิต เห็นไหม จิตที่ไม่เคยตายๆ ที่หลวงตาท่านพูดอยู่ประจํา “จิตที่ไม่เคยตายๆ” พอจิตที่ไม่เคยตาย ไอ้พวกเรานักศึกษาขึ้นมาเดี๋ยวนี้ใครๆ ก็เทศน์จิตไม่เคยตายๆ แต่จิตเป็นอย่างไรวะ ถามมันซิ จิตเป็นอย่างไรวะ มึงเคยทําสมาธิไหม สมาธิมึงเคยสงบไหม มึงเคยเห็นจิตมึงหรือเปล่า จิตไม่เคยตายๆ ก็จิตไม่เคยตายก็พูดเป็นนกแก้วนกขุนทองไง แล้วจิตอย่างไรไม่เคยตายล่ะ แล้วจิตอย่างไรที่มันตาย เออ! จิตที่มันตายกับจิตที่ไม่ตายมันเป็นอย่างไร

นี่ไง จิตมันคืออะไร ถ้าจิตมันคืออะไร จิตมันคืออะไร ก็นี่ครูบาอาจารย์ท่านสอนนะ กลั้นลมหายใจๆ กลั้นลมหายใจไว้ ความรู้สึกนั่นแหละคือจิต กลั้นไว้เลย กลั้นลมหายใจไว้ พิสูจน์ว่าจิตมันคืออะไร ลองกลั้นลมหายใจสิ ความรู้สึกอันนั้นกลั้นให้นานๆ นั่นน่ะตัวจิต จิตมันก็คือจิตของเรานี่ไงที่เวลาเกิดมาแล้ว ทีนี้จิตนี้มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะใช่ไหม พอเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันเกิดเป็นพรหมมันก็ได้สถานะหนึ่ง สถานะของพรหม สถานะของเทวดา สถานะของมนุษย์ สถานะของสัตว์ของนรกอเวจี นรกอเวจีก็เป็นจิตอันนี้แหละ จิตเรานี่แหละ

ทีนี้ถ้าจิตที่มันเปลี่ยนแปลงๆ มันเปลี่ยนแปลง เวลาคุณ งามความดีมันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไปเกิดเป็นพรหมล่ะ สถานะของพรหมนะ รูปพรหม อรูปพรหมที่ไม่มีรูป แต่มีความรู้สึก พรหมที่มีรูปกับพรหมที่ไม่มีรูป แล้วเวลาไปเกิดเป็นเทวดาล่ะ ที่เป็นทิพย์ โอ้โฮ! งงใหญ่เลยนะ แล้วมาเกิดเป็นมนุษย์ล่ะ จิตดวงนี้เปลี่ยนสถานะของมัน

ทีนี้เวลาจิตมันคืออะไร ถ้าเราจะบอกว่าระหว่างกายกับใจของมนุษย์ แล้วจิตนี้เป็นแค่มนุษย์หรือ จิตนี้ถ้ามันเกิดเป็นพรหมล่ะ จิตนี้ไปเกิดเป็นเทวดาล่ะ จิตนี้ถ้าไปเกิดเป็นนรกล่ะ มันเป็นอย่างไร จิตก็คือจิตไง แต่สถานะของวัฏฏะอีกเรื่องหนึ่งไง นี่พูดถึงสถานะของวัฏฏะนะ ว่าจิตมันคืออะไร ทีนี้จิตมันคืออะไร จิตของใคร จิตของพรหม จิตของเทวดา จิตของมนุษย์ จิตของสัตว์นรก เออ! เขาก็มีจิตเหมือนกัน จิตคืออะไร

แต่จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ เพราะพระพุทธเจ้าทําของพระพุทธเจ้ามา พระพุทธเจ้ารู้แจ้ง จิตมันคืออะไร จิตมันคือพลังงาน จิตคือจิตปฏิสนธิจิต แล้วทีนี้พอมันเกิดเป็นมนุษย์ แล้วมันมีผลกระทบอายตนะ อายตนะมันกระทบทางตา หู จมูก ลิ้น กาย มันหยาบ มันเป็นสถานะของมนุษย์ไง เพราะเทวดาไม่มี พรหมก็ไม่มีสถานะอย่างนี้นะ พรหมไม่มีอายตนะอย่างนี้เพราะเป็นทิพย์ ถ้ามันไม่มีแล้วมันสถานะคนละสถานะ แต่จิตมันคืออะไร จิตก็คือจิตๆ จิตกับใจแทนกันก็คือนามธรรม แต่เวลาเสวยภพ เสวยภพเป็นภพอะไรนั่นอีกเรื่องหนึ่ง เดี๋ยวพูดยาวไป มันจะพูดรู้คนเดียว

“๒. ความเป็นไทยคืออะไร” ความเป็นไทยก็ประเทศไทย ความเป็นไทยมี ๒ อย่าง อย่างหนึ่งประเทศไทยนี่เรื่องหนึ่งนะ ความเป็นไทคือความเป็นอิสรภาพ ความเป็นทาส ถ้าความเป็นทาส เป็นทาส เห็นไหม ทาสในเรือนเบี้ย สมัยทาส ตอนนี้เป็นทาสทางเศรษฐกิจ ความเป็นไทก็พ้นจากความเป็นทาสเป็นอิสระไง ความเป็นไทไงพ้นจากการครอบงําทั้งหมด ความเป็นไท แต่ถ้าเป็นชาติไทย ชาติไทยเป็นชาติที่ไม่เคยเป็นเมืองขึ้นของใคร คุยโม้เสียหน่อย

“๓. นิพพานแล้วมีจิตเป็นวิญญาณไปเกิดใหม่หรือไม่” นิพพานแล้วจบ พอถึงนิพพานนะ ประพฤติปฏิบัติถึงนิพพานแล้วพระพุทธเจ้าถึงพูดตรงว่า นิพพานนี้ยังเป็นภาษาบัญญัติอยู่ พ้นจากนั่นไปท่านไม่พูดถึง ไม่พูดถึงเพราะอะไร เพราะว่ามันเป็นผู้รู้ระหว่างผู้ที่ปฏิบัติ เป็นสูงสุดของศาสนา แล้วเราจะน้อมกลับมาอธิบายอีกนะว่ามีวิญญาณหรือไม่ มีอะไรหรือไม่

ไอ้นี่มันเริ่มต้นตั้งแต่ ก.ไก่ ก.กา ตั้งแต่เราเกิดเป็นมนุษย์ไง เราเป็นปุถุชนคนหนา เรามาศึกษาพระพุทธศาสนา พระพุทธ-ศาสนาสอนถึงวิถีแห่งจิต การคิด การปรุง การแต่งมันเป็นวิถี คือมันมีจิตที่ขับเคลื่อน ถ้าไม่มีจิตที่ขับเคลื่อนจะไม่มีความรู้สึกนึกคิด แล้วเราศึกษาเรื่องความรู้สึกนึกคิด ศึกษาแล้วปฏิบัติธรรม ปฏิบัติธรรมจนเกิดมรรคเกิดผล มันไปแยกไปแยะไอ้ความรู้สึกนึกคิดแยกออกเป็นชิ้นส่วน ชิ้นส่วนประกอบของความคิดแยกออกไปเหมือนรถ แยกอะไหล่ออกไปแล้วมันก็ไม่มีอะไรเลย

นี่ก็เหมือนกัน พอเราไปศึกษาแล้ว เราปฏิบัติแล้วพอถึงนิพพานแล้วมันก็แยกชิ้นส่วนออก แยกสรรพสิ่งออก แยกกิเลสออกหมดแล้ว แล้วมันจะพูดอะไรต่อ มันจบแล้ว นิพพานคือนิพพาน ไม่ย้อนกลับมา ไม่ย้อนกลับมาอธิบายว่ามันเป็นอย่างไรๆ ถ้ามันเป็นอย่างไร เอ็งยังไม่รู้ไง ก็เอ็งศึกษาอยู่ไง นิพพานก็คือนิพพาน พอนิพพานแล้ว ถ้านิพพานแล้วก็จบ นิพพานแล้วจะเป็นอะไรต่อ นิพพานแล้วจะเป็นอะไรต่อ

ทีนี้เพียงแต่ว่า “นิพพานแล้วจะมีจิตหรือวิญญาณเกิดขึ้นใหม่หรือไม่” ไม่มีอะไรทั้งสิ้น นิพพานคือสิ้นสุดแห่งทุกข์ นี่ไง ว่าศาสนาพุทธมหัศจรรย์ มหัศจรรย์อย่างนี้ไง มหัศจรรย์จนว่าพระเจ้าไหน จิตวิญญาณดวงไหนที่จะมารู้ เทวดา อินทร์ พรหมมันยังมาฟังธรรมพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าสอนเทวดา อินทร์ พรหมทั้งหมด แล้วมันจะไปเกิดอะไรอีก มันจะเวียนว่ายไปไหน แล้วมันจบ จบแล้วไง ถ้าจบแล้วคือนิพพานแล้วก็จบ เอวัง

ถ้าเป็นคุณธรรม ธรรมะที่มันมีค่า
ธรรมะที่มีคุณค่ามันมีคุณค่าขนาดไหน
มันมีคุณค่ากับ ๓ โลกธาตุ
โลกใบหนึ่งมีค่าเท่าไร โลกใบนี้ ดูสิ
แร่ธาตุนํ้ามันในโลกนี้มีค่าเท่าไร
เวลาพระอรหันต์มันทิ้งหมดเลย ๓ โลกธาตุ
ธรรมะมันมีคุณค่ามากกว่านั้น
มันจะมาห่วงอะไรกับเศษเงินเศษทอง ไร้สาระ ไร้สาระมาก

๓

ภูมิสับสน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

หลวงพ่อ : เรื่อง “ไม่ใช่คําถาม” กราบขอบพระคุณหลวงพ่อค่ะ ทุกสิ่งแล้วแต่กรรมหรือธรรมของผู้ปฏิบัติไม่เกี่ยวข้องซึ่งกันและกัน ขอบพระคุณค่ะ คําถามเนาะ ไม่ใช่คําถาม เพียงแต่ว่าเขาเคยถามมา

ถาม : เรื่อง “การภาวนากับวาสนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ

ก่อนหน้านี้ผมเคยเขียนคําถามกับการแก้ปัญหาการภาวนากับหลวงพ่อหลายครั้ง แต่หลังๆ ไม่ได้เขียนมาถามเพิ่มเติมเพราะว่าหลังจากครั้งล่าสุดที่ผมถามหลวงพ่อ และหลวงพ่อก็เมตตาให้อุบายผมหลายครั้ง ซึ่งผมก็ยังคงตั้งใจภาวนาทุกวัน วันละหลายๆ ชั่วโมง ผลลัพธ์คือยังอยู่ในขั้นของปีติอยู่ครับ แรงบ้าง เบาบ้าง แต่ก็พยายามอย่างไม่ลดละ

วันนี้ที่ผมเขียนมาถามหลวงพ่อ หลังจากที่ไม่ได้เขียนมานานพอสมควร อาจจะไม่ใช่ขออุบายหลวงพ่อ แต่ว่าจะขอคําชี้แนะและกําลังใจเรื่องวาสนาครับ ผมเชื่ออย่างแรงกล้าว่า ถ้าเรานับถือศาสนาพุทธและตั้งใจภาวนาตามแบบครูบาอาจารย์ เพื่อมรรคผลนิพพานเป็นเป้าหมาย นั้นคือวาสนาเรามีแล้ว ที่เหลือก็อยู่ที่ความเพียรกับขันติเป็นหลัก ซึ่งผมต้องการยืนยันความเชื่อของผม ว่าผมเข้าใจไม่ผิด เหตุที่ผมกลับมาถามเรื่องนี้ เพราะว่าคนที่สําคัญกับชีวิตของผมไม่เห็นด้วยกับความคิดนี้ แต่เขามีความเชื่อของเขาอีกอย่างหนึ่งซึ่งเป็นแนวทางปฏิบัติแบบรู้ตัวทั่วพร้อม และพยายามสร้างบารมีก็จะไม่สําเร็จ

ผมก็ไม่ได้จะไปคัดค้านความคิดของเขานะครับ แต่ว่าเนื่องจากเขาเป็นคนสําคัญในชีวิต ผมก็เลยพูดกับเขาเรื่องการภาวนา เรื่องมรรคผลว่า ถ้าไม่ทําสมาธิมันจะไปเห็นกิเลสได้อย่างไร อย่างที่หลวงพ่อบอก และที่จากคําสอนของครูบา-อาจารย์ที่เขียนไว้ และก็บอกเขาว่าความคิดของผมคือได้เกิดเป็นมนุษย์ ได้นับถือพระพุทธศาสนา ได้ลงใจกับการภาวนาอย่างจริงจัง แค่นี้วาสนายังไม่พอที่จะทําความเพียรหรือ ผมบอกกับเขาไปอย่างนั้น

ผมรู้ว่า ศรัทธาของผมมันยังไม่แน่นหนา ไม่อย่างนั้นผมคงไม่เขียนขอกําลังใจจากหลวงพ่อหรอกครับ รบกวนหลวงพ่อช่วยเมตตาด้วย

ตอบ : อันนี้พูดถึงวาสนาเนาะ วาสนา ถ้าเรามีความมั่นใจของเรา เห็นไหม วาสนา คําว่า “วาสนาๆ” วาสนามันเป็นอดีต คําว่า “วาสนาหรือไม่วาสนา” สิ่งนี้เราแก้อดีตของเราไม่ได้ แต่ในปัจจุบัน ในปัจจุบันนี้ ในปัจจุบันวาสนาสิ่งใดที่ว่ามันจะมีผลมากที่สุดมันคืออะไรล่ะ ทานก็อย่างหนึ่ง ศีลก็อย่างหนึ่ง ภาวนาก็อย่างหนึ่ง ทาน ศีล ภาวนา การภาวนาเพิ่มอํานาจวาสนาได้สูงสุด เพิ่มอํานาจวาสนาได้มากที่สุด ถ้าการเพิ่มอํานาจวาสนาได้มากที่สุด การภาวนา

ทีนี้เวลาการภาวนาไปแล้ว อย่างที่ว่า การภาวนาไปแล้วอย่างที่ว่าคนใกล้ชิดที่สุดในชีวิตเขามีความคิดของเขา ถ้ามีความคิดของเขา มันต้องศึกษา ศึกษาแนวทางการปฏิบัติของเขา ถ้าศึกษาในการปฏิบัติของเขา สิ่งที่เขาบอกว่าเขาปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เขาว่าสิ่งนั้นเป็นทางที่ถูกต้อง ถ้าความถูกต้อง เวลาคุย คุยกัน ๒ คนไง เราคุยกัน ๒ คน แต่สิ่งที่จะคุยกัน ๒ คน คนของเราได้ข้อมูลอะไรมา ถ้าได้ข้อมูลสิ่งนั้นมันเป็นสิ่งที่ตกผลึกในสมองของเขา ตกผลึกในความเชื่อของเขา ถ้าในความเชื่อของเขา เขามีความเชื่ออย่างนั้นไง

แต่ของเราก็มีความเชื่อของเราอย่างนี้ไง ของเรามีความเชื่อว่าเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนาแล้ว ถ้ามีอํานาจวาสนาของเรา เราก็จะปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา ถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา เห็นไหม เราทําสมาธิของเราก่อน ถ้าเราทําสมาธิของเรา เห็นไหม เพื่ออะไร เพื่อมันจะเป็นข้อเท็จจริง เพราะจิตที่มันจะสงบแล้ว ถ้ามันเห็นมันเห็นตามความเป็นจริงอย่างที่เราเข้าใจ

แต่เขาไม่เข้าใจ เขาไม่เข้าใจ แล้วโดยพื้นฐานเขาก็คิดดูถูกดูแคลนด้วยนะ ดูถูกดูแคลนว่าพวกทําสมาธิได้เป็นสมถะ สมถะมันไม่มีปัญญาๆ แต่ของเขา เขาว่าเขารู้ตัวทั่วพร้อมของเขา เขามีปัญญาของเขา นี่พูดถึงว่าแนวคิดไง พื้นฐานของเขาๆ ต่างคนต่างก็มองแล้วแบบดูแคลนกัน แต่เขาเป็นคนใกล้ชิดที่สุด เขาเป็นคนใกล้ชิดที่สุดเขาก็เลยพยายามจะชักนําเขา ถ้าเราชักนําเขา ถ้าเขาเชื่อฟังก็เรื่องหนึ่ง ถ้าเขาไม่เชื่อฟังก็ปล่อยให้เขาปฏิบัติของเขาไป

เพราะถ้าปล่อยให้เขาปฏิบัติตามแนวทางของเขา ถ้าเราบางทีเราเกิดความเห็นใจ เราเกิดเมตตาเราบอกว่า อ้าว! อย่างนั้นเราก็เสียสละของเรา เราปฏิบัติกับเขา ก็ลองดู ลองดูทั้งนั้น เพราะเรื่องวาสนาเป็นเรื่องของวาสนา คนที่มีอํานาจวาสนามาในทางที่ถูกแล้ว แต่ด้วยสภาวะแวดล้อมด้วยสิ่งต่างๆ มันก็หันเหออกไปเพื่อสังคม เพื่อเอาใจเขา ถ้าเอาใจเขานั่นก็เป็นเรื่องหนึ่ง

แต่ถ้าเป็นความจริงของเรา วาสนาก็คือวาสนา วาสนา เห็นไหม ดูสิ เราเปรียบเทียบประจํา เปรียบเทียบว่าเวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เห็นไหม ไปเรียนกับอาฬารดาบส อุทกดาบส ได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ เขาชื่นชม เขายกย่อง เขาให้เป็นศาสดา ถ้าชื่นชมยกย่องเป็นศาสดาก็ต้องถือแนวทางนั้น แนวทางนั้นคืออะไร อภิญญา ๖ กับอภิญญา ๘ อภิญญาก็คือทําสมาธิอย่างหนึ่งจนได้อภิญญา ถ้าเชื่อเขาก็ได้แค่นั้น ก็สอนแค่นั้น ก็ความรู้มีแค่นี้

แต่เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เชื่อ ไม่เชื่อว่ามันแก้กิเลสได้ ท่านถึงได้ละความเห็นอย่างนั้น ละการกระทําอย่างนั้น แล้วเวลาท่านมาปฏิบัติของท่าน เห็นไหม ท่านปฏิบัติของท่าน ท่านกําหนดอานาปานสติ เห็นไหม ทําสมาธิ สมาธิกับสมาบัติ ๘ เพราะได้สมาบัติ ๘ มาแล้ว อาฬารดาบส อุทก-ดาบสเป็นคนยกย่องสรรเสริญเลย แต่เจ้าชายสิทธัตถะท่านไม่เชื่อ แล้วท่านไม่สนใจ แต่เวลาท่านจะมาทํา ท่านกําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ลมหายใจเข้าและลมหายใจออกแล้วท่านรื้อค้นด้วยอํานาจวาสนาของท่าน

ถ้าเราเชื่อเขา ถ้าเชื่อเขาด้วยคนใกล้ชิด เราก็ปฏิบัติเพื่อเอาใจกัน ปฏิบัติเพื่อเอาใจกันไง มันไม่ได้ปฏิบัติเพื่อความจริงไง ถ้าปฏิบัติเพื่อความจริง เราก็ค้นคว้าของเรา อํานาจวาสนาเรามีของเราแล้ว เราทําของเรา ถ้าทําของเรามันก็จะเป็นความจริงของเรา นี่พูดถึงว่ายืนยัน คําว่า “ยืนยัน” มันยืนยันอยู่แล้ว เพียงแต่ว่าเขาบอกว่าตอนนี้เขาอยู่ในขั้นของปีติ เวลาปีติมันมีเบาบ้าง แรงบ้าง ขั้นปีติแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ฝึกหัดใช้ปัญญา เวลามันสงบระงับมันมีความสุขของมัน ก็ฝึกหัดใช้ปัญญาไปเรื่อย มันจะกว้างขวางไปเรื่อย แล้วการทําสมาธิมันก็ทําได้ดีขึ้นเรื่อยๆ

ถ้าทําสมาธิดีขึ้นเรื่อยๆ พอทําสมาธิแล้วถ้าเราใช้ปัญญาๆ ปัญญามันจะทําให้หูตาสว่าง พอหูตาสว่างแล้วมันจะค้นคว้า ถ้าค้นคว้าไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต ตามความเป็นจริง โดยจิตที่มันสงบแล้วที่ว่าเขาไม่ทําสมาธิ เขาจะเห็นกิเลสได้อย่างไร ถ้าเห็นอย่างนั้นนะ โยมจะอธิบายให้คนใกล้ชิดฟังได้คล่องแคล่วเลย อธิบายเขา ค่อยๆ อธิบายกัน ฉะนั้น มันเป็นที่จริตนิสัยด้วย มันสายบุญสายกรรมด้วย ถ้าสายบุญสายกรรม ความเชื่อ ความเชื่อที่มันอยู่ลึกๆ ในใจ เราจะไปโน้มน้าวเขาอย่างไร

แต่ถ้ามันโน้มน้าว เราจะบอกว่า เราต้องทํา เราปฏิบัติให้ได้ผลไง แล้วเอาผลนั้นมาอวดกัน นั่นน่ะเขาถึงจะเชื่อ ทีนี้เขาจะเชื่อ เพียงแต่เชื่อมันก็แบบว่าถ้าเขามีสายบุญสายกรรมที่เขาเชื่อแบบนั้น แล้วเขาจะมาทําแบบเรา เขาก็ทําไม่ได้เหมือนกัน พอเขาทําไม่ได้ขึ้นมา เห็นไหม เราบอกว่าได้ เราทําได้ เราบอกว่าได้ แล้วคนอื่นที่เขาจะมาทําแบบเราๆ เขาทําเหมือนเรา แต่มันไม่ได้ พอมันไม่ได้ก็คือไม่ได้ ถ้าไม่ได้ก็บอกว่า “อ้าว! ก็ทําตามหมดแล้ว ทําไมมันไม่ได้ล่ะ” เวลาคนที่ปฏิบัติที่มาเรียกร้องอยู่นี่ว่า “ปฏิบัติแล้วทําไมไม่ได้ ปฏิบัติแล้วทําไม่ได้”

ปฏิบัติ ปฏิบัติให้มันตรงกับกิเลสของตนไง ให้มันตรงกับจริตนิสัยของตนไง เหมือนกับคนรักษาโรค เราเป็นโรคอะไร เวลาหมอรักษาก็รักษาอาการอย่างนั้น เราเป็นโรคโรคหนึ่ง เวลาไปรักษากับหมอ หมอรักษาอีกอย่างหนึ่ง มันจะหายได้อย่างไร มันต้องหายตามที่ว่าเราเป็นโรคสิ่งใด หมอต้องรักษาอาการโรคตามที่เราเป็น โอกาสที่เราจะหายมันมี ปฏิบัตินี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติถ้ามันตรงจริตนิสัยนะ โอกาสที่มันจะเป็นได้มันมี

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “เขาเป็นคนที่ใกล้ชิดที่สุด เราพยายามจะโน้มน้าวเขา เราจะอธิบายให้เขาฟัง” ปล่อยให้เขาปฏิบัติไป ปล่อยให้เขาปฏิบัติ ดีกว่าเขาไม่ปฏิบัติ ถ้าเขาปฏิบัติไป พอปฏิบัติไปแล้วถ้ามันไปถูกไปผิด มันไปถูกไปผิดหมายความว่าปฏิบัติไปแล้วมันมีมรรคมีผลขึ้นมาหรือไม่ ถ้าไม่มีขึ้นมามันก็เริ่มสงสัยแล้วแหละ เราทําของเรามา แต่ไอ้คําว่า “รู้ตัวทั่วพร้อม” ส่วนใหญ่แล้วเขาไม่ค่อยรู้ตัวหรอก ไม่ค่อยรู้ตัวเพราะอะไร ไม่ค่อยรู้ตัวเพราะเขาทํากันตามเป็นประเพณี ประเพณีรู้ตัวอยู่อย่างนั้นๆ แต่เขาไม่ได้ละเอียดเข้าไป เขาถึงไม่เห็นว่าถูกว่าผิดไง ไม่เห็นว่าถูกว่าผิดเพราะมันไม่มีอะไรมาเปรียบเทียบว่าถูกหรือผิด

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเราตามความจริง เราปฏิบัติไปได้หรือไม่ได้มันรู้ ถ้าไม่ได้ ไม่ได้เพราะเหตุใด ถ้าได้ ได้ก็อย่างที่ผู้ถาม เห็นไหม ผลลัพธ์ที่เขาทําอยู่นี้มันเป็นขั้นของปีติมีแรงบ้างมีเบาบ้าง สิ่งที่เราทําของเราอยู่นี่มันมีผล เวลาทําสมาธิถ้าทําไม่ได้ โอ้โฮ! มันฟุ้งซ่านมาก มันตึงเครียดมาก มันก็เป็นผล ผลในทางลบไง ผลของการทําแล้วมันไม่ได้ผลไง แต่ถ้ามันได้ผลมันก็ได้ผลอย่างนี้ไง

เวลาทําแล้วมันต้องได้ผลสิ เราทําแล้วมันต้องมีผลลัพธ์ ถ้าไม่มีผลลัพธ์เราทําไปแล้วทําก็สร้างอํานาจวาสนา เวลาปฏิบัติเราบอกว่า “ให้ปฏิบัติบูชามันได้บุญมาก” บุญมากคือตรงไหน บุญมากเรายกร่างกายนี้ไง ยกร่างกายนี้ๆ ถวายองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า บุญกิริยาวัตถุ คําว่า “บุญกิริยาวัตถุ” การกระทําของเราเคลื่อนไหว กิริยาของเรา เราจะนั่ง จะนอน จะอะไรก็ได้ เราเสียสละ เสียสละการนอนตีแปลง เสียสละการสนุกสนานมานั่งสมาธิ เราอุทิศให้นะ

เหมือนเขาทําบุญๆ เราตักบาตร เราตักบาตร เห็นไหม เรามีอาหารใส่บาตรพระไป ไอ้นี่เราเอาตัวเรานะ เอาตัวเราบูชาพระพุทธเจ้า บุญกิริยาวัตถุ เราเสียสละความสะดวกสบายของเรา เราเสียสละความอยู่สบายแล้วมานั่งสมาธิ เพื่อถวายองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้บุญไหม นี่ไง วาสนาบารมีมันเกิด เกิดตรงนี้ไง เกิดตรงว่าทาน ศีล ภาวนา ภาวนาบูชาองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่การเพิ่มอํานาจวาสนา

ทีนี้พอเพิ่มอํานาจวาสนา พอปฏิบัติไปแล้วมันมีมิจฉากับสัมมา ถ้าสัมมาก็ความถูกต้องดีงาม ถ้ามิจฉาปฏิบัติบูชาด้วยความมิจฉา ความเห็นผิด ด้วยจิตใจที่มันเป็นมิจฉาทิฏฐิๆ เริ่มต้นจากมิจฉาทิฏฐิมันก็ได้มิจฉาไปหมดเลย มิจฉาสมาธิ มิจฉาปัญญา มิจฉาไปทั้งนั้น เพราะมันเริ่มต้นจากตรงนั้นไง แต่ถ้ามันเริ่มต้นถูกต้องสัมมาทิฏฐิความเห็นถูกต้องดีงาม ปฏิบัติขึ้นไปมันก็จะเป็นความจริงของเราขึ้นมา ฉะนั้น ให้ปฏิบัติ ถ้ามันมีผลลัพธ์มันจะตรวจสอบกันได้ มันทําแล้วมันได้

แต่สิ่งที่ว่าเขาเคลื่อนไหวอย่างนั้นมันไม่มีอะไรไง มันไม่มีอะไรตรวจสอบ ถ้าเผื่อมันสบายๆ ก็สบายสิ คิด เวลาคิดมันคิดไปร้อยแปดพันเก้า บังคับมันไม่ให้คิด บังคับให้มันอยู่กับความรู้สึก อยู่กับความรู้สึกอย่างนั้นแล้วมันเป็นสมาธิไหม มันไม่เป็นสมาธิเพราะอะไร เพราะข้อมูลในสมอง ข้อมูลจิตใต้สํานึกบอกว่า “มันเป็นผลเสีย มันเป็นสมถะ มันไม่ใช้ปัญญา ก็เลยไม่ยอมรับอันนั้น” ก็เหมือนเรานี่ เหมือนเรา ถ้าเราจะเข้าครัว เราต้องมีวัตถุ ต้องมีมีด มีเขียง เพื่อเราจะใช้หั่นผัก หั่นเนื้อ แล้วมันบอกไม่ต้องมีอะไรเลย มันพร้อมอยู่แล้วๆ มันพร้อมมาจากไหนล่ะ มันไม่มีให้พร้อมหรอก

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราไม่ทําสมาธิ ไม่ทําของเราขึ้นมา มันจะเอาอะไรไปทําล่ะ ต้องมีสติมีปัญญา ไอ้นี่มันไม่มีอะไรเลย ว่าง สบายๆ ไอ้คําว่า “สบายๆ” ใครๆ ก็พูด ทุกคนก็พูดบอกว่าการประพฤติปฏิบัติธรรมต้องมีความสุข ต้องมีความสบาย มันถึงจะถูกต้อง ไอ้พวกเราปฏิบัติแล้วเคร่งเครียด โอ๋ย! เขาพูดกันบ่อย ไอ้พวกที่ปฏิบัติเคร่งเครียดมันเป็นมิจฉาทิฏฐิหรือเปล่า เป็นอัตตกิลมถานุโยคหรือไม่ ไอ้เขาปฏิบัติ โอ้โฮ! มีความสุข ไอ้นี่อุปาทานหมู่ มันเป็นอุปาทานหมู่ แล้วมันเป็นอย่างไร

นี่พูดถึงนะ เราจะไม่ค่อยอยากลงรายละเอียด เพราะว่าตอนนี้เรื่องศาสนาเขาไม่ให้กระทบกระทั่งกันไง ศาสนาควรมีความเห็นตรงกัน แต่ความจริงแล้วสิ่งที่มันจะเห็นตรงได้ มันเกี่ยวกับจริต จริตนะ เวลาหลวงปู่มั่น เราศึกษาเรื่องหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ เราศึกษา เราชอบค้นคว้า หลวงปู่มั่นสอนแต่ละองค์ไม่เหมือนกันเลย สอนหลวงปู่อ่อนก็อย่างหนึ่ง ให้คําบริกรรมยาวๆ สอนหลวงตาก็อีกอย่างหนึ่ง ก็หลวงปู่ดูลย์เป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น หลวงปู่ดูลย์เป็นคนไปเทศนาว่าการได้หลวงปู่ฝั้นมา หลวงปู่ฝั้นบวชเป็นมหานิกาย แล้วหลวงปู่ฝั้นจากหลวงปู่ดูลย์มาเทศน์ให้ฟัง แล้วก็มาศึกษากับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านสอนตามวาสนาของเขา

แล้วครูบาอาจารย์ของเราแต่ละองค์มีบารมีทั้งนั้น เพราะมีบารมีมา เกิดร่วมยุคร่วมสมัยแล้วสร้างอํานาจวาสนามา เวลามีมุมมอง มีทัศนคติสิ่งใดที่เชื่อมั่น ที่หลวงตาเล่าให้ฟัง เล่าให้ฟังว่า หลวงปู่เกิ่ง หลวงปู่เกิ่งท่านเป็นเจ้าอาวาส ท่านเป็นอุปัชฌาย์ คําว่า “เป็นเจ้าอาวาส เป็นอุปัชฌาย์” มีลูกศิษย์ทั้งวัดเลย ทําไมเวลาหลวงปู่มั่นไปเทศน์ให้ฟัง มีความเห็นว่าญัตติใหม่หมดเลย ญัตติจากมหานิกายเป็นธรรมยุตทั้งหมดเลย แล้วท่านไม่ใช่พระเด็กๆ ท่านเป็นถึงอุปัชฌาย์นะ เป็นเจ้าอาวาสนะ ญัตติทั้งวัดเลย

เราจะบอกว่าวาสนาๆ คนที่มีวาสนา คนที่มีอํานาจวาสนาบารมี พอมันมีธรรมะมาปลุกเร้าใจ พอปลุกเร้าใจ ใจมันเบิกบาน ใจมันต้องการ อะไรจะเกิดขึ้นก็ไม่สําคัญ ไม่กลัวใดๆ ทั้งสิ้น มันจะเข้าไปเผชิญกับความจริงทั้งนั้น พอจะเข้าไปเผชิญกับความจริง เวลาปฏิบัติขึ้นมาก็เลยบอกว่า พวกที่ปฏิบัติแบบเรามันเป็นอัตตกิลมถานุโยคไม่สบายๆ

“สบายๆ” เดี๋ยวนี้นะ เราจะบอกเลยนะ ถ้าคนไม่มีสติปัญญานะ ไอ้พวกโค้ช โค้ชทางวิชาการ ไอ้พวกโค้ชไอ้พวกทางวิทยาศาสตร์เขากําลังอบรมทางจิตนะ แล้วถ้าใครไปพัฒนาอย่างนั้นปั๊บก็คิดว่านั่นนิพพานกันหมดนะ เพราะเขาทําให้คิดได้ทางวิทยาศาสตร์ ตอนนี้เขาเปิดสอนเป็นหลักสูตรกันทั้งนั้นเลย โลกๆ ทั้งนั้น เรามองแล้ว แต่เราเห็นนะ เราก็ติดตามดูข่าวสาร เราบอกอันนี้นะ ถ้าคนไม่มีหลักเกณฑ์จะบอกเลยดีกว่าพระอีก พระสอนทุกข์ฉิบหายเลย กูไปหาพวกนี้เสียตังค์ เข้าจบคอร์สเลย โอ้โฮ! กูว่างๆ สบายๆ หมดเลย มันไปนู่นกันหมดแล้ว

นี่พูดถึงว่า ถ้าเรามีสติปัญญานะ เวลาพูด เราพูดให้เป็นหลักเกณฑ์นะ ไม่ได้พูดประชดประชัน ไม่ได้พูดถึงให้เราไปดูถูกเหยียดหยามกัน ไม่ใช่! เพราะเขาเป็นความชอบของเขาๆ เป็นความเห็นของเขา แต่ของเรา เราต้องมีหลักการ ถ้าคนมีอํานาจวาสนาอย่างที่เราพูด หลวงปู่เกิ่ง หลวงตาท่านพูดบ่อยมาก เพราะหลวงตาเวลาธุดงค์ไปก็ไปซักผ้าวัดท่าน นั่นแหละที่สามผงๆ เวลาครูบาอาจารย์ของเราในวงกรรมฐานท่านจะรู้ว่า ใครมีอํานาจวาสนา ใครมีหลักเกณฑ์ที่ดี เขาเคารพกันนะ วาสนามันเป็นอย่างนั้น

ทีนี้ของเรานี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีวาสนา เราก็จะเข้าสู่ เห็นไหม ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้กาลามสูตร อย่าเชื่อ อย่าเชื่อใดๆ ทั้งสิ้น ให้เชื่อผลของการปฏิบัติ เวลามีศรัทธาความเชื่อ ศรัทธาก็ค้นคว้าไง แต่เวลาปฏิบัติไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้นเลย เพราะว่าใครก็ทําให้เราไม่ได้ทั้งสิ้น มันมีอยู่ทางเดียวเท่านั้น เราปฏิบัติได้จริงมี ๒ อย่าง ปฏิบัติได้จริงกับปฏิบัติแล้วไม่ได้ ก็ต้องพิสูจน์กันด้วยการปฏิบัติ กาลามสูตรไม่ให้เชื่อ นี่เหมือนกัน โยมก็ไม่ต้องเชื่อเราพูด ไม่ต้องเชื่อเลย เอาความจริงของเราขึ้นมานั่นน่ะ แล้วคนใกล้ตัวก็เรื่องของเขา

เขาบอกว่า “เขาก็เชื่อหลวงพ่อนะ แต่คนใกล้ตัวเป็นคนสําคัญของชีวิตนะ แล้วมีความเห็นแตกต่างกัน” มันก็มีว่าเราจะยืนหลักการของเรา หรือเราจะคล้อยตามเขา เพราะเขาบอกว่าส่วนใหญ่แล้วพวกที่รู้ตัวทั่วพร้อม เขาจะบอกว่าสิ่งที่เขาทํานั้นเป็นวิปัสสนา ไอ้ที่พุทโธหรือใช้ความสงบของใจส่วนใหญ่แล้วเป็นสมถะ แล้วเวลาสมถะ มันเป็นสมถะมันไม่ใช่ปัญญา ๑. ๒. เป็นสมถะแล้วเดี๋ยวจะไปเห็นนิมิต ๑

ฉะนั้น เวลาทําสมถะทําความสงบของใจมันอยู่ที่จริตไง จริตของคนถ้ามันจิตคึกคะนอง จิตที่สร้างอํานาจวาสนามา มันก็จะไปรู้ไปเห็นอะไรแปลกๆ ถ้ารู้เห็นครูบาอาจารย์ก็ต้องควบคุม แต่ส่วนใหญ่แล้วไม่ค่อยเห็นหรอก แล้วอีกอย่างหนึ่งก็แบบว่าคนที่จิตวุฒิภาวะตํ่าต้อย พอตํ่าต้อยมันเป็นอุปาทาน ไอ้อุปาทาน ไอ้กรณีอย่างนี้ มันต้องเป็นกรณีของการแก้ไข ถ้าจิตเป็นอย่างนี้จะไปปฏิบัติแนวทางไหนก็เป็นแบบนี้

แล้วไอ้ที่รู้ตัวทั่วพร้อม เขาบอกว่าไอ้ที่ทํานี้เป็นสมถะ เขารู้ตัวทั่วพร้อม เรานั่งอยู่นี่ ผู้ที่ปฏิบัติอภิธรรมมาให้เราแก้เรื่องนิมิตเยอะแยะเลย เขาบอกว่า “เขาทําแล้วไปรู้ไปเห็นอย่างนั้นแล้วทําอย่างไร เขาบอกว่าเขารู้ตัวทั่วพร้อม” รู้ตัวทั่วพร้อมมันก็เห็น ไอ้จะเห็นนิมิตจะเห็นต่างๆ ถ้าจิตมันทํามาอย่างนั้น มันก็ต้องเห็นอย่างนั้น ถ้าเห็นอย่างนั้นแล้วครูบาอาจารย์ก็ต้องแก้ไขไป มันเป็นที่จริตนิสัย มันเป็นที่เวรกรรมของจิต มันไม่ใช่เป็นเรื่องเพราะวิธีการทํา ไม่ใช่!

แต่เขาไปชี้เลยว่า “เป็น เพราะทําสมถะถึงเป็นอย่างนั้น แล้วถ้าไปรู้ตัวทั่วพร้อมแล้วไม่เป็น เป็นวิปัสสนา ใช้ปัญญารู้ตัวทั่วพร้อมจะไม่มีนิมิต เพราะใช้ปัญญา” ไอ้รู้ตัวทั่วพร้อมมาให้เราแก้นิมิตเยอะแยะ เยอะแยะไป จิตมันเป็นอย่างนั้น แต่ทีนี้โดยที่ว่ามันเหมือนกับว่าโดยแนวคิดหรือความเชื่อ เขาเชื่อกันมาอย่างนั้น ฉะนั้น เราก็ต้องค่อยๆ ถ้าเขาแก้ไขได้ก็แก้ไข เขาเชื่ออย่างนั้น เราก็ต้องคอยดูคอยแลกันไปนะ จะบอกว่าทิ้ง ทิ้งไม่ได้

ฉะนั้น เขาบอกว่า “ผมต้องการรบกวนหลวงพ่อเมตตาให้ยืนยันไง ยืนยันว่าความคิดของเขาถูกต้องหรือไม่” เพราะคําว่า “ถูกต้อง” ที่เชื่อว่าเกิดเป็นมนุษย์ได้นับถือพระพุทธศาสนา เป็น ผู้ที่มีอํานาจวาสนาแล้ว ใช่! เรายืนยัน ยืนยันนะ เวลาเราคิดว่าเราปฏิบัติแล้วเราทุกข์เรายาก เรามองดูสังคมโลกสิ ในโลกนี้ ๗,๐๐๐ กว่าล้าน นับถือศาสนาคริสต์อันดับ ๑ อันดับ ๒ นับถือศาสนาอิสลาม พุทธเรามันเป็นอันดับ ๓ อันดับ ๔ แล้วเอาเข้ามาเฉพาะพุทธเราแล้ว พุทธเราที่ตั้งใจภาวนา ตั้งใจเอาจริงมันมีกี่เปอร์เซ็นต์ เป็นวาสนาไหม

ทะเบียนบ้านชาวพุทธ ทะเบียนบ้านนับถือพระพุทธ-ศาสนาทั้งนั้น แล้วมันทําอะไรกันบ้าง นี่ไง ไม่มีวาสนาไง เกิดมาพบพระพุทธศาสนาแต่ไม่สนใจ ไม่ประพฤติปฏิบัติ เขามีอํานาจวาสนาไหม แล้วเรามี ถ้าเทียบเคียงอย่างนี้ปั๊บมันเป็นสถิติเลย มันเห็นเลย มันจะเข้าใจได้เลย ถ้าไม่อย่างนั้นมันมาคิดถึงคนคนเดียว หรือไม่ก็คิดถึงคนข้างเคียง ๒ คน แล้วก็ใครมีวาสนาและไม่มีวาสนา ถ้าเทียบอย่างนี้จะเห็นเลยว่าใครมีวาสนา ไม่มีวาสนา

ถ้ามีวาสนาขึ้นมานี่คือวาสนาแท้ ยืนยัน ยืนยันแน่นอน ทีนี้เพียงแต่ว่าเวลาปฏิบัติ เวลาปฏิบัติแล้วนะ ถ้าเกิดมรรคเกิดผล อริยทรัพย์ ทรัพย์มีมหาศาล ทรัพย์ที่ไม่ให้เราต้องไปทุกข์ไปยากอีกในการเกิดการตาย ผลมันมหาศาล การกระทํามันถึงต้องทุ่มเทกันไง แล้วถ้าได้จริงมันได้จริงขนาดนั้นนะ

ถ้าไม่ได้จริงนะ ผลของวัฏฏะๆ นี้น่าเศร้ามากนะ การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะผลัดกันเป็นพ่อเป็นแม่ ผลัดกันนะ ผลัดกันไป ต้องใช้เวรใช้กรรมกันไปตลอด แล้วเมื่อไหร่มันจะจบสิ้น มันไม่จบไม่สิ้นหรอก แล้วถ้ามันยิ่งบาดหมาง ยิ่งไปเกิดกันใหม่ ยิ่งไปกระทบกระทั่ง ยิ่งเจ็บชํ้านํ้าใจ เจ็บปวดนะ เรื่องภายในครอบครัวเจ็บชํ้ามาก แต่มันก็ต้องเจอแบบนั้น เพราะมันมีเวรมีกรรม แล้วเวลามาทําอริยทรัพย์มันไม่ไปอีกแล้ว อู้ฮู! คุณค่ามหาศาลเลย ถ้าคุณค่ามหาศาล สิ่งนี้มันถึงต้องลงทุนลงแรง ฉะนั้น ยืนยัน ยืนยันอย่างที่ถามนั่นน่ะ ใช่! จบ

ถาม : เรื่อง “อริยภูมิเพิ่มเติม”

ตอบ : อริยภูมิครั้งที่แล้วเขาบอกว่า “เขาปฏิบัติมาแล้วจนถึงเป็นอริยภูมิแล้วสึกไป มันเป็นไปได้ไหม” เราบอกว่าเป็นไปไม่ได้หรอก แต่เราไม่พูดลงรายละเอียด เพราะมันไม่มีรายละเอียดไง ฉะนั้น คราวนี้ถึงบอกว่า “อริยภูมิเพิ่มเติม”

ถาม : กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพ

ลูกมีคําถามคาใจจะถามหลวงพ่อ ดังนี้ครับ จากลูกได้ฟังคําถาม เมื่อวันเสาร์ที่ ๑๘ กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา เรื่อง “อริยภูมิ” คําถามที่ ๒๐๒๒ ที่ถามว่า “ภาวนาเป็นพระอริยสงฆ์จะสึกมาทําอะไรอีก” โดยลูกขอโอกาสถามเพิ่มเติมหลวงพ่อดังนี้

คําถามที่ ๑. ถ้าฆราวาสผ่านประสบการณ์ทางโลกมามาก เข้ามาบวชตอนวัยกลางคน (อายุ ๔๐) รู้ธรรมเห็นธรรมได้เร็ว (สําเร็จเป็นพระอรหันต์) ภายใน ๗ เดือน แล้วอยู่ครองเพศสมณะได้ ๗ พรรษา เห็นความเหลวแหลกของวงการสงฆ์ส่วนมาก เลยเกิดความเบื่อหน่ายไม่อยากครองผ้ากาสาวพัสตร์ สึกไปดูแลลูก ใช้ชีวิตเรียบง่ายสมถะ และช่วยเหลือคนด้อยโอกาส เป็นไปได้ไหมครับ (บ้านมีฐานะ) คําถามเหมือนข้อที่ ๑. ครับ “ถ้าสําเร็จเป็นพระปัจเจกล่ะครับ”

ขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยตอบคําถามนี้ด้วยครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : อันนี้พูดถึงอริยภูมิ แต่ถ้าภาษาเรานะภูมิสับสน มันไม่มีภูมิหรอก ไอ้นี่สับสนในชีวิต พอสับสนในชีวิตขึ้นมา เมื่อกี้เราพูดถึงว่าคนที่มีอํานาจวาสนาได้นับถือพระพุทธศาสนาจะได้บวช ได้ประพฤติปฏิบัติ คนที่มีอํานาจวาสนานั่นอํานาจวาสนาของเขา แต่อันนี้สับสน มีวาสนาแล้วมันก็ควรทําให้มันเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา มีวาสนาขึ้นมา เห็นไหม

บอกว่า “เขาเป็นฆราวาส มีประสบการณ์ผ่านทางโลกมามาก เข้ามาบวชตอนวัยกลางคนอายุ ๔๐ แล้วได้เห็นธรรมโดยเร็ว ได้สําเร็จเป็นพระอรหันต์ภายใน ๗ เดือน อยู่ครองเพศสมณะได้ ๗ พรรษา เห็นความเหลวแหลกของวงการสงฆ์ส่วนมาก เลยเกิดความเบื่อหน่ายไม่อยากครองผ้ากาสาวพัสตร์แล้วสึกไป” มันเป็นไปไม่ได้! มันเป็นไปไม่ได้หรอก!

ถ้าความเบื่อหน่ายมันก็เบื่อหน่ายในภพในชาติ มันไปเบื่อหน่ายในวงการสงฆ์ วงการสงฆ์ที่ไหน ถ้ามันเบื่อวงการสงฆ์นะ พูดถึงผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใช่ไหม ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติถ้ามีคุณธรรม พอได้เป็นพระโสดาบัน ถ้าผู้ที่ปฏิบัติได้เป็นพระ-โสดาบันนะ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิที่ความเห็นผิด ผิดในเรื่องความยึดมั่นถือมั่น ไม่มีวิจิกิจฉา ไม่ลูบไม่คลํา ถ้าไม่ลูบไม่คลํานะ จิตใจมันมีหลักมีเกณฑ์ นั้นมันเรื่องของเขา

ในวงการสงฆ์ๆ ในสมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาก่อน ไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ได้พระอรหันต์มาอีก ๕ องค์ ไปเทศน์ยสะได้พระอรหันต์มาอีก ๕๕ องค์ เป็น ๖๑ รวมทั้งองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า พระอรหันต์ล้วนๆ เลย ถ้าพระอรหันต์ล้วนๆ พระอรหันต์ก็ไม่มีสิ่งใดเศร้าหมองใช่ไหม พระอรหันต์ที่สะอาดบริสุทธิ์ใช่ไหม

แต่พอศาสนามันเจริญงอกงามขึ้นไปนะ งอกงามขึ้นไป ผู้ที่เข้ามาบวช ผู้ที่ปลอมบวชก็มี ผู้ที่มีลัทธิต่างๆ เห็นลาภสักการะในพระพุทธศาสนาเข้ามาบวชเยอะแยะไปหมดล่ะ องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบัญญัติวินัยๆ วินัย เห็นไหม แม้แต่เรื่องของของสงฆ์ ของส่วนตัวร้อยแปด มันมีมามหาศาล แล้วมีทิฏฐิมีความเห็นผิดว่าพระอรหันต์เป็นอย่างนั้น พระอรหันต์เป็นอย่างนี้ อยู่ในปาฏิโมกข์ก็มี

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นเจ้าของศาสนาเลย มันยังมีความเหลวแหลกขนาดนั้น ความเหลวแหลกคือมันเป็นทิฏฐิมานะความเห็นผิดของคนไง ถ้าความเห็นผิดของคนแล้วเข้ามาบวช ดู บวชมา เทวทัตอย่างนี้ เทวทัตบวชมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบวชให้ด้วย เป็นญาติกันทางสายเลือดด้วย แล้วมาบวชเป็นลูกศิษย์กับอาจารย์ด้วย แต่ถึงเวลาแล้วเทวทัตจองล้างจองผลาญองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขนาดนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “เทวทัตไม่ได้พบเราหรอก” ท่านไม่ได้ผูกเจ็บผูกอาฆาตเลย

เราจะบอกว่า แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านก็อยู่ในท่ามกลางสงฆ์ที่แปดเปื้อน ท่ามกลางสงฆ์ที่สะอาดบริสุทธิ์ก็มี สงฆ์ที่แปดเปื้อนก็มี ในสังคมมันมีคนดีและคนเลว นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพูดถึงถ้าเขาบวชแล้วถ้าเขามีคุณธรรม ไอ้เรื่องอย่างนี้จิ๊บๆ ไร้สาระ ขออย่างเดียว ขอให้เราจริงเถอะ ถ้าขอให้เราจริงมันก็รักษาตัวเราใช่ไหม

ถ้ารักษาตัวเรา ดูสิ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่าน ท่านบอกว่าท่านสร้างธรรมทายาทๆ เวลาท่านพูดกับหลวงตา “ผมทําคุณงามความดีมามาก ใครระลึกถึงผลงานของผมบ้างหรือไม่” หลวงตาท่านยกมือเลย “ผมคิดถึงตลอดเวลา อยากจะจารึกไว้ในศาสนา แต่ภาวนายังไม่ถึงที่สุด” คือว่า ท่านยังไม่จบในเรื่องการประพฤติปฏิบัติ ท่านก็ห่วงการประพฤติปฏิบัติของท่าน

หลวงปู่มั่นบอก “ใช่ๆๆ เอาตัวเองให้รอดก่อน” พอตัวเองรอดแล้ว พอหลวงปู่มั่นท่านนิพพานไป พระมหาบัวท่านถึงได้มาเขียนประวัติหลวงปู่มั่นไง พอเขียนประวัติหลวงปู่มั่นขึ้นมา สังคมถึงได้เห็นร่องรอยในแนวทางการปฏิบัติของครูบา-อาจารย์ของเรา สิ่งที่ว่าท่านทําประโยชน์ไว้ในศาสนาๆ เพื่ออะไร เพื่อศาสนาที่ทุกคนเห็นว่ามันเหลวแหลก ทุกคนที่เห็นว่ามันน่าเศร้าใจ แต่ถ้ามันมีคนทําได้จริงๆ คนทําได้จริงแล้วมันเป็นความจริงว่าศาสนามันมีมรรคมีผล

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเขามีคุณธรรม ไอ้เรื่องนั้นมันเรื่องของเปรต ที่ไหนมันก็มี ถ้าที่ไหนมันก็มี ถ้าเขาเป็นจริงขึ้นมาเขาควรยืนในคุณธรรมของเขา แล้วให้ทุกฝ่ายเห็นคุณธรรมอันนั้น ทีนี้ไม่ใช่อย่างนั้นน่ะสิ ทีนี้ไม่ใช่อย่างนั้น เบื่อหน่าย เบื่อหน่ายเป็นกิเลสนะ ไหนว่าสําเร็จไง เบื่อหน่ายก็เป็นกิเลส ความทนอยู่ไม่ได้ก็เป็นทุกข์เป็นกิเลส เออ! ฉะนั้น ถึงบอกว่าเขาอยู่ในภูมิสับสน

นี่พูดถึงว่า “เป็นฆราวาสมีประสบการณ์ทางโลก บวชเข้ามาตอนกลางคน แล้วได้ปฏิบัติธรรม รู้ธรรม เห็นธรรมเร็ว” เห็นธรรมเร็ว ธรรมเร็วยิ่งเร็วมันก็ยิ่งมีความสุข ถ้ายิ่งมีความสุขนะ ยิ่งสังคมพระสงฆ์ที่มันเลวทราม แล้วเราเป็นพระที่ดีอย่างนี้ โอ๋ย! มันยิ่งเห็นความแตกต่าง มันยิ่งภูมิใจนะ ไอ้นี่พอเวลาเห็นความแตกต่างว่าเขาเลวทราม ไอ้เราคนดีสึกเลย เออ! แปลก แล้วบ้านอยู่ใกล้กันเนาะ บ้านนั้นมันทะเลาะเบาะแว้ง บ้านเราดี๊ดีเนาะ เราทิ้งบ้านเราไปเลย ยกให้เขาไปเลย เออ! ก็แปลกอยู่

เราจะบอกว่า สถานะของความเป็น ถ้าเขาบอกว่าสถานะเขาว่า เขาสําเร็จเป็นพระอรหันต์ เราไม่เชื่อหรอก เราไม่เชื่อ เพราะว่าสําเร็จแต่ปากไง ไร้สาระ มันเป็นไปไม่ได้หรอก เราจะบอกว่า เขาบอก “เขาสําเร็จเป็นพระอรหันต์ ครองเพศสมณะอยู่ ๗ พรรษา เห็นความเหลวแหลก เลยสึกออกไปใช้ชีวิตฆราวาส ชีวิตเรียบง่าย เพราะว่าช่วยสังคมได้” เราว่าไม่ใช่หรอก บวชนานเข้าๆ คงคิดถึงบ้าน คงคิดถึง บวชไปแล้วสึกออกไปเพราะบ้านมีฐานะ

เราจะคิดว่าพระกัสสปะ พระกัสสปะท่านเป็นเศรษฐีนะท่านแจกหมดเลย แล้วค่อยมาบวช ทั้งตัวท่านและภรรยา แล้วท่านได้เป็นพระอรหันต์ไปทั้งหมดเลย นั่น เห็นไหม เขามีของเขา เขาเสียสละของเขา ไอ้นี่มีแล้วยังไม่ได้เสียสละ มาบวชก่อน พอสําเร็จเป็นพระอรหันต์แล้วคิดถึงทรัพย์สมบัติที่บ้าน เลยจะไปแจกทรัพย์สมบัติที่บ้าน ไปควบคุมดูแลรักษา ไอ้ทรัพย์สมบัติมันมีคุณค่ามากกว่าคุณธรรมหรือ มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก

ในสมัยปัจจุบันนี้ ดูสิ เห็นไหม ที่เวลาเขาขึ้นคัทเอาท์กัน จะเข้าฌานสมาบัติ จะเข้านิโรธเราบอกว่า “เฮ้ย! นิโรธมันตํ่ากว่าเงินหรือวะ นิโรธมันตํ่ากว่าชื่อเสียงหรือวะ นิโรธสมาบัติ ครูบา-อาจารย์ของเราท่านอยู่ในป่าในเขาท่านก็ทําของท่าน ท่านก็ปฏิบัติของท่านนะ ท่านไม่เห็นเอามาโฆษณาชวนเชื่ออะไรเลย” หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นทําไม่ได้หรือ ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําไม่ได้หรือ ท่านทําของท่านได้ทั้งนั้น แล้วทําแล้วมันเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ล่ะ มันเป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญาหรือ

คําว่า “ฌานสมาบัติๆ” เจ้าชายสิทธัตถะได้การยกย่องสรรเสริญจากอาฬารดาบส อุทกดาบส ท่านยังปฏิเสธเลย ไอ้นี่สิ่งที่พระพุทธเจ้าทิ้งแล้วเอามาอวดเขาว่าจะเข้าฌานสมาบัติ แล้วขึ้นคัทเอาท์ให้คนไปร่วมบุญ ถ้าใครทําบุญจะได้บุญมาก บุญอะไร! บุญนอกศาสนาหรือ!

ถ้าบุญในศาสนาก็ศีล สมาธิ ปัญญาสิ ถ้าศีล สมาธิ ปัญญาเป็นอย่างไร นิโรธสมาบัติส่วนนิโรธสมาบัติ มรรคเป็นอย่างไร มรรคผลเป็นอย่างไร ไม่พูดถึงเลย พูดอะไรๆ ก็พูดล่อแต่จะเอาศรัทธาเขา ล่อแต่จะเอาปัจจัยของคนอื่น ไม่ได้คิดเลยว่าตัวเองมีคุณธรรมมากน้อยแค่ไหน นี่ก็เหมือนกัน สําเร็จเป็นพระอรหันต์แล้วคิดถึงบ้าน คิดถึงฐานะ คิดถึงทรัพย์สมบัติ ไปบริหารทรัพย์สมบัติ มันชัดๆ มันเป็นไปไม่ได้

หลวงตาท่านไม่เคยคิดถึงบ้านเลย ท่านหาเงินเพื่อมาโครงการช่วยชาติฯ เป็นหมื่นๆ ล้าน ไอ้พระอรหันต์องค์นี้มันมีเงินถึงหมื่นล้านไหม หลวงตาหมื่นล้านเข้าไปอยู่ในเงินคงคลังของชาตินู่นน่ะ หมื่นล้านยังโยนทิ้งเลย ท่านทิ้งหมดเลยนี่จะไปเอาอะไร

นี่พูดถึงมันสับสน พูดถึงว่า เพราะอะไร เพราะว่าครั้งที่แล้วพูดถึงว่าเขาสําเร็จแล้วสึกไป มันไร้สาระ เราไม่อยากจะพูดมาก ไม่อยากจะพูดไง ทีนี้พอพูดไปแล้ว ที่พูด พูดแบ่งให้เห็นชัดเจนไงว่า ถ้าเป็นคุณธรรม ธรรมะที่มันมีค่า ธรรมะที่มีคุณค่ามันมีคุณค่าขนาดไหน มันมีคุณค่ากับ ๓ โลกธาตุ โลกใบหนึ่งมีค่าเท่าไร โลกใบนี้ ดูสิ แร่ธาตุนํ้ามันในโลกนี้มีค่าเท่าไร เวลาพระอรหันต์มันทิ้งหมดเลย ๓ โลกธาตุ ธรรมะมันมีคุณค่ามากกว่านั้น มันจะมาห่วงอะไรกับเศษเงินเศษทอง ไร้สาระ ไร้สาระมาก นี่พูดถึงว่าถ้าจะวัดกันด้วยธรรมนะ

ฉะนั้น คําถามจากข้อที่ “๑. แต่ถ้าสําเร็จเป็นพระปัจเจกฯล่ะ” โอ้โฮ! ยิ่งไปไกลเลย ไร้สาระใหญ่เลย เราจะบอกว่าคนถามนี่นะ ถ้าเป็นเรื่องส่วนตัวถกเถียงกันอยู่ในกลุ่มของตนก็เรื่องของเขานะ เวลาออกมาพูด ออกไปสากล ออกไปเป็นสังคม แล้วสังคมที่เขามีการศึกษาเขามองเข้ามามันแปลกๆ นะ

นี่ก็เหมือนกัน เราบอกว่าเรานักปฏิบัติ เราเป็นชาวพุทธด้วยกัน คนนั้นก็สําเร็จเป็นพระอรหันต์ คนนี้ก็สําเร็จเป็นพระ-อรหันต์แล้วก็สึกไป มันหยําเปกันไปเรื่อย หลักธรรมมันไม่เป็นอย่างนั้นน่ะ หลักธรรมในหัวใจนะ มันมีจุดยืนของมันนะ โอ้โฮ! มันสุดยอด มีสัตย์ คําไหนคํานั้นถ้าเป็นความจริง ถ้ามันไม่เป็นความจริง พยายามจะบังเงา พยายามจะพูดว่าข้ามีคุณธรรม พยายามจะพูดว่าข้าทําอะไรดีไปหมด ข้าทําอะไรประสบความสําเร็จ อยู่ทางโลกก็เป็นเศรษฐี อายุ ๔๐ ถึงมาบวช บวชเสร็จแล้วมาปฏิบัติ ๗ เดือนก็เป็นพระอรหันต์ พอ ๗ ปีแล้วก็สึกไป

ไอ้นี่มันสับสน มันเหลวแหลก มันจะเอาหลักเกณฑ์อะไรมา เพียงแต่ว่าเป็นชาวพุทธๆ เชื่ออะไรก็พยายามจะว่าฉันก็มีคุณสมบัติอย่างนั้น ฉันทําอย่างนั้นได้ แต่มันจริงหรือเปล่าล่ะ แล้วยิ่งมาข้อที่ว่าถ้าอย่างนั้นเขาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า ยิ่งตายเลย พระปัจเจกพุทธเจ้าเป็นพระพุทธเจ้าประเภทหนึ่งนะ คนที่สําเร็จเป็นพระพุทธเจ้าได้ เขาต้องสร้างบุญญาธิการมามากกว่าพระอรหันต์อีก ถ้าจะสําเร็จเป็นพระปัจเจกฯ มันจะมีคุณสมบัติมากกว่านี้เยอะเลย

นี่ขนาดเป็นพระอรหันต์เรายังเห็นว่าเป็นภูมิสับสน เป็นความเหลวแหลกขนาดนี้ แล้วบอกว่าจะเป็นพระปัจเจกฯ โอ๋ย! ตาย ตายเลย มันคนละชั้น มันคนละชั้นเลย เป็นพระอรหันต์ยังเป็นไม่ได้ จะเป็นพระปัจเจกฯ ได้อย่างไร

พระปัจเจกฯ มันสูงกว่าพระอรหันต์ พระปัจเจกฯ คือเป็นพระอรหันต์ที่ตรัสรู้เองโดยชอบ แล้วในสมัยปัจจุบันนี้มันอยู่กึ่งกลางพระพุทธศาสนามันจะตรัสรู้ได้อย่างไรล่ะ พระปัจเจก-พุทธเจ้าจะตรัสรู้ต่อเมื่อไม่มีศาสนา ไม่มีคําสอน แล้วมันมีคําสอนอยู่ พระไตรปิฎกมีอยู่ทุกวัดเลย ทั่วโลกมีบาลี สมาคมบาลีไวยากรณ์อยู่นี่ มันจะมีพระปัจเจกฯ อะไรขึ้นมาอีกล่ะ

ก็มันมีคําสอนพระพุทธเจ้าอยู่แล้ว ถ้ามีคําสอนพระพุทธ-เจ้าอยู่แล้วมันก็ศึกษาคําสอนของพระพุทธเจ้า มันก็รู้เป็นสาวกไง ถ้าใครตรัสรู้ใครมีความรู้ขึ้นมามันรู้จากการศึกษา รู้จากข้อมูล มันเป็นสาวกสาวกะทั้งหมด เพราะได้ยินได้ฟัง สาวกคือผู้ที่ศึกษาข้อมูลจากอาจารย์ แล้วในปัจจุบันนี้ ในโลกนี้มันมีธรรมะอยู่ไหม มันมีสมาคมบาลีไวยากรณ์อยู่ไหม มี นั่นน่ะคือศาสดา ธรรมและวินัย แล้วถ้าเขาจะมีปัญญามีความรู้ มันก็มีธรรมวินัยอยู่แล้ว มันมีข้อมูลอยู่แล้ว มันจะเป็นพระปัจเจกฯ ไปได้อย่างไร

มันมี เมื่อก่อนมีพระมาพูดอยู่ว่า “เขาสอนไม่ได้ เขาเป็นพระปัจเจกฯ” โอ้โฮ! เราจะอ้วกแตกเลยนะ โอ้โฮ! พระปัจเจกฯอะไรของมึง คือโง่ โง่สอนไม่ได้ไง โง่ว่าสอนคนไม่ได้ โง่ว่าพูดธรรมะไม่ได้ก็เลยอ้างว่ากูเป็นพระปัจเจกฯ เพราะกูพูดไม่ได้ไง อย่างนั้นคนบ้ามันก็เป็นพระปัจเจกฯ หมดเลยเพราะมันพูดไม่ได้ ไอ้คนใบ้ก็เป็นพระปัจเจกฯ เลย มันพูดไม่ได้ เวลาคนมันแถ มันพยายามจะพูดยกย่องตัวมันให้สังคมเชื่อ มันพูดออกมาแล้ว มันพูดออกมาด้วยความหลงผิด แล้วคนที่มีปัญญาฟังแล้วแหม! มันเศร้า เศร้ามาก เศร้า พูดออกมาได้อย่างไรว่ากูพระปัจเจก-พุทธเจ้า เพราะอะไร เพราะกูไม่สอนไง

มึงไม่สอนก็มึงไม่รู้ มึงถึงไม่สอน พระปัจเจกพุทธเจ้าไม่สอนหรือ พระปัจเจกพุทธเจ้าสอน สอนคนรอบข้าง สอนคนใกล้ชิด เหมือนเรา เรากินอาหารเข้าไปคําหนึ่งอร่อย เราจะบอกคนได้ไหมว่าอร่อยเป็นอย่างไร เราบอกได้ แต่บอกได้มากได้น้อยนั่นอีกเรื่อง เพราะเราได้กินใช่ไหม ถ้าเป็นพระปัจเจกฯ มันมีคุณธรรม มึงไม่สามารถจะบอกได้หรือ แต่มันบอกเป็นทางวิชาการไม่ได้ แต่มันบอกถึงประสบการณ์ได้ คนเราเป็นพระ-ปัจเจกพุทธเจ้าบอกถึงว่า การเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าของเราไม่ได้ มันก็คงไม่ได้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าหรอก

แต่ถ้ามันเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้ามันต้องบอกถึงประสบการณ์ความเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าได้ แต่เราไม่มีความสามารถเขียนเป็นทางวิชาการได้ แต่ถ้าเป็นพระพุทธเจ้า อริยสัจ ๔ มรรคมีองค์ ๘ พระพุทธเจ้าทําอย่างนี้ พระพุทธเจ้าบอกถึงบัญญัติได้ พระพุทธเจ้าถึงบัญญัติแล้วเราท่องจํากันมา พอท่องจํากันมาแล้วเราก็มาจดจารึกกันเป็นพระไตรปิฎก นี่พระพุทธเจ้า

แต่พระปัจเจกพุทธเจ้า คุณสมบัติที่ทําให้เป็นทางวิชาการอย่างนี้ ท่านทําไม่ถนัด ท่านทําไม่ได้ แต่ท่านบอกท่านสอนไม่ได้ เป็นไปไม่ได้ สอนได้ สอนได้แต่ท่านยังมีชีวิตอยู่ไง สอนได้เหมือนที่เราพูดได้ เราสื่อได้ แต่ไม่สามารถจารึกได้ ไม่สามารถเป็นทางวิชาการได้ พระปัจเจกพุทธเจ้ากับพระพุทธเจ้าแตกต่างกันตรงนี้

แล้วดูสิ เราพูดบ่อยมากว่า พระพุทธเจ้าของเรา พระสมณ-โคดมของเรา เวลาท่านพูดในพระไตรปิฎกนะ อ่านแล้วเศร้ามาก เราเป็นคนมีวาสนาน้อย อายุเราแค่ ๘๐ ปี เราวางธรรมวินัยไว้อีก ๕,๐๐๐ ปี พระพุทธเจ้าทีปังกร ๖๐,๐๐๐ ปี ๘๐,๐๐๐ ปี เพราะอะไร เพราะว่าพระพุทธเจ้าของเรา ๔ อสงไขย พระพุทธ-เจ้าองค์นั้น พระพุทธเจ้าทีปังกรท่านสร้างบารมีมา ๑๖ อสงไขย มากกว่าสมณโคดมกี่เท่าตัว ๔ เท่าตัว

ถ้ามีบารมีท่านต้องสร้างสมบุญญาธิการมา ๑๖ อสงไขย แล้วมันมี ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย สมณโคดมของเราสร้างวาสนามา ๔ อสงไขย ท่านถึงได้พูดไง เพราะเวลาท่านเปรียบเทียบกับองค์ที่มีกําลังมาก องค์ที่สร้างมาก ท่านบอกว่าเราวาสนาน้อย อ่านพระไตรปิฎกไปแล้วเวลาท่านพูดอย่างนี้มันสะเทือนใจเหมือนกัน ขนาดท่านบารมีขนาดนี้ ท่านเป็นศาสดาของพวกเรา ท่านยังถ่อมตนว่าท่านอํานาจวาสนาน้อย อายุเราแค่ ๘๐ ปี เพราะท่านสร้างมา ๔ อสงไขย แล้วพระปัจเจกฯ ล่ะ พระปัจเจกฯ ก็ต้องสร้างมา สร้างมามากไง

ฉะนั้น บอกว่า สิ่งที่ว่าภพสับสน เขาสับสนของเขากันเอง เวลาเราตอบแล้วเราก็คิดถึงคนถามด้วยว่าคนถามไปจําขี้ปากเขามาแล้วเอามาถามทําไม ขี้ปากทั้งนั้น เอ็งรู้อะไร เอ็งเขียนมา เอ็งพูดตรงที่เขาพูดหรือเปล่าวะ ที่เขาพูดให้เอ็งฟังตรงหรือเปล่า แล้วก็เขียนมาไอ้นี่มันครั้งที่ ๒ ครั้งที่แล้วเขาเขียนมาว่า “การภาวนาถึงเป็นพระอริยสงฆ์แล้วสึกออกมาทําอะไรอีก” เราก็บอกมันไม่มีข้อมูล พูดไปก็ไร้สาระ

วันนี้ก็บอกเลย ยิ่งเขียนมา โอ้โฮ! ยิ่งจบเลย “เป็นพระ-อรหันต์แล้วเห็นความเหลวแหลกของสงฆ์ก็เลยสึกออกไป” ความเหลวแหลกของเขามันก็เป็นเรื่องของเขา กรรมของเขา ยิ่งเห็นนะ ประสาเรานะ มันยิ่งเห็นมันยิ่งส่งเสริมไง ส่งเสริมสิ่งคุณธรรมให้สูงเด่นขึ้น ถ้าเราเห็นความเหลวแหลกนั้น เราก็ทําแต่คุณงามความดีของเรา มันจะส่งเสริมขึ้นมา แล้วสิ่งที่อยู่ในวงการสงฆ์ ถ้าสงฆ์องค์ไหนทําดีๆ ขึ้นมา ไอ้องค์ที่ทําไม่ดีมันอาย สิ่งที่ทําไม่ดีมันอายนะ แต่พอไอ้พวกที่ทําดีหนีหมด สึกหมด ไอ้ที่ทําไม่ดีมันก็ยึดไปหมดเลย

ครูบาอาจารย์เราท่านไม่ได้คิดอย่างนั้นนะ ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่น เราจะพูดถึงหลวงปู่มั่นประจํา เพราะหลวงปู่มั่นท่านรักศาสนามาก ท่านพูดกับหลวงตา เห็นไหม “ผู้ที่มีพรรษามากไม่ต้องขึ้นมานะ ให้ผู้ที่มีพรรษาน้อยขึ้นมา มันจะได้ฝึกข้อวัตรติดหัวใจมันไป” ข้อวัตรถ้าทําแล้วพอไม่ทํามันอายนะ

ดูสิ เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านไปจําพรรษากับหลวงตาที่ท่านไปซ่อมกุฏิ โอ้โฮ! หลวงตาท่านไปเห็นเข้า เพราะมันหมดเวลาทํานวัตกรรมหมดเวลาทําข้อวัตรไง แล้วหลวงปู่เจี๊ยะท่านยังไปตอกซ่อมกุฏิอยู่ “เจี๊ยะเอ้ย! เราก็อยู่กับหลวงปู่มั่นมาด้วยกัน ทําไมท่านทําอย่างนี้ล่ะ” คําว่า “อยู่กับหลวงปู่มั่นมาด้วยกัน” ที่หลวงปู่มั่นท่านบอกว่าให้พระเด็กๆ มันขึ้นมา มันจะได้มีข้อวัตรติดหัวใจมันไปๆ หลวงปู่เจี๊ยะก็อยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงตาก็อยู่กับหลวงปู่มั่น แล้วเวลาทําผิด “เจี๊ยะเอ้ย! เราก็อยู่กับหลวงปู่มั่นมาด้วยกัน” โอ้โฮ! แค่นี้หลวงปู่เจี๊ยะท่านนํ้าตาไหลเลย คนที่มีธรรมกับคนที่มีธรรมเวลาพูดถึงเรื่องคุณธรรมนะ นี่ไง ถ้ามันเป็นจริงๆ มันควรอยู่เพื่อหลักชัย ถ้ามันเป็นจริงนะ

ไอ้นี่มันไม่จริงๆ พอไม่จริงมันก็ทุกข์ไง พอไม่จริงมันก็กลัดหนอง พอกลัดหนองกูไปดูเงินกูดีกว่า พอกูไปดูเงินกูแล้วยังบอกว่าเขายังสมถะใช้ชีวิตเรียบง่าย เอาเงินทองมาช่วยทําประโยชน์กับโลกก็ทานไง ก็ระบบของทานไง แต่ธรรมทานล่ะ ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมมาจนป่านนี้ยังกังวานอยู่ ถ้ามันเป็นจริงๆ มันเป็นจริงอย่างนั้น ไอ้นี่มันภพสับสน ยิ่งเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้ายิ่งเป็นไปไม่ได้เลย แล้วตอนนี้นี่พูดถึงพูดตามข้อมูลนะ แล้วตามข้อมูล ภพสับสน เป็นความสับสน ลังเลสงสัย ไม่เป็นจริงสักอย่างหนึ่ง เอวัง

แล้วชีวิตนี้มีค่ามาก แล้วเราใช้ชีวิต
เราใช้ชีวิตทางฆราวาส ชีวิตทางโลกก็อย่างหนึ่ง
ถ้ามันมีค่ามากเราเสียสละของเรา
เรามาบวชเป็นพระแล้วจะต่อสู้
ถ้าต่อสู้นะนี่แหละเขาบอกอุดมชาติ
หินชาติ ชาติที่เล็กน้อย ชาติที่ไม่มีค่า
ถ้าอุดมชาติชาติที่มีคุณค่า ถ้าชาติที่มีคุณค่า
บวชเป็นพระแล้วประพฤติปฏิบัตินี่สุดยอด ชีวิตนี้มีค่ามาก
เกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา
แล้วเราจะเอาสมบัติสิ่งใดไป
ถ้าสมบัติสิ่งใดไปจะเป็นประโยชน์กับเรา เห็นไหม

๔

ชีวิตมีค่า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๔ มีนาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “จะดํารงตนอยู่ในเพศพระภิกษุอย่างไร”

ขอความเมตตาจากท่านอาจารย์ ผมมีคําถามเรียนถามครับ ตั้งแต่พระอาจารย์บวชอยู่ในเพศพระภิกษุมาจนถึงปัจจุบันนี้ พระอาจารย์เคยมีความคิดที่จะสึกหรือมีมารมากวน มาส่งเสริมกิเลสจนเป็นเหตุให้อาจจะสึกบ้างไหมครับ แล้วถ้ามี พระอาจารย์จะมีคติข้อคิดข้อเตือนใจ หรืออุบายสอนใจที่จะระงับกิเลสให้ผ่านช่วงเวลานั้นอย่างไร จนทําให้ได้ดํารงตนอยู่ในเพศพระภิกษุได้นานตราบจนถึงวันนี้ครับ

ที่ผมถามพระอาจารย์เพราะถามวางแผนว่าจะบวชตอนอายุ ๔๐ ปี เพราะผมเชื่อว่าการอยู่ในเพศพระภิกษุจะเอื้อประโยชน์ต่อการปฏิบัติมากกว่าเพศฆราวาส แต่ก็ยังกลัวว่าบวชได้ไม่นานจะแพ้กิเลส เพราะรู้ดีว่าการอยู่ในเพศพระภิกษุนั้นจะต้องใช้ความอดทนอย่างมาก และจะต้องต่อสู้กับกิเลสอย่างมากด้วย มากกว่าเพศฆราวาสอย่างแน่นอน

ปัจจุบันผมอายุ ๓๗ ปี ไม่มีหนี้สิน ไม่มีครอบครัว มีพี่น้อง ๕ คน ผมเคยบวชตอนช่วงเข้าพรรษา ๓ เดือนในสายวัดป่า ช่วงบวชรู้สึกมีความสุข สบายใจ ไม่วุ่นวายใจ ไม่ต้องแบกรับภาระหน้าที่ ไม่ต้องปวดหัวกับเรื่องของโลกๆ ดีครับ แต่ผมก็ไม่รู้ว่าความรู้สึกสุขที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่เคยบวชนั้น มันเกิดจากกิเลสมันหลอกเราหรือไม่ แต่ผมก็ตั้งใจว่าถ้ามีโอกาสจะขอบวชอีกครั้ง ผมจึงขอความเมตตาพระอาจารย์ชี้แนะ

ขอให้พระอาจารย์สุขภาพสมบูรณ์แข็งแรง

ตอบ : อันนี้พูดถึงว่าความคิด คิดดีนะ ถ้าความคิดคิดดี ถ้าความคิด คนเราเวลามีความคิดได้ ก็คิดว่าเราอยากจะบวช อยากจะเรียน อยากจะศึกษา อยากจะประพฤติปฏิบัติ ถ้าคิดได้อย่างนี้ถ้ามีโอกาสมันก็สมควร แต่คนส่วนใหญ่ คนส่วนใหญ่เขาไม่คิดแบบนี้ไง เขาคิดว่าการบวชเป็นความทุกข์ความยาก เวลาบวชแล้ว อย่างเช่น บวช บวชสายวัดป่าด้วย ฉันมื้อเดียว การฉันมื้อเดียวมันจะมีความสุขไปได้อย่างไร แล้วเวลาการประพฤติปฏิบัติจะเอาชนะกิเลสจะเอาชนะอย่างไร

เขาเห็นว่าความอยู่ทางโลกเป็นความสุข ความสุขเพราะอะไร ความสุขเพราะได้กินวันละ ๓ มื้อ ได้เที่ยวเตร่ตามแต่ใจมันชอบ ได้ทําตามความพอใจของตน นี่เขาคิดว่าชีวิตอย่างนั้นเป็นสุข แต่ถ้าคนมีสติมีปัญญานะ เวลาเขาอยากบวชอยากเรียน เขาอยากจะประพฤติปฏิบัติ เพราะว่าความสุขแบบโลกๆ มันเป็นความสุขจอมปลอมไง

แต่ความสุขทางพระพุทธศาสนา ความสุขในการสิ้นสุดแห่งทุกข์ เป็นความสุขอันประเสริฐ ถ้าความสุขอันประเสริฐ แต่ความสุขอันประเสริฐเวลาจะประพฤติปฏิบัติมันก็ต้องลงทุนลงแรง คําว่า “ลงทุนลงแรง” หมายถึงว่า คนต้องทําจริงทําจังไง ทําจริงทําจังมันจะเป็นขึ้นมา แล้วคนถ้ามีอํานาจวาสนาประพฤติปฏิบัติมันถึงจะได้ผลไง

ถ้าคนไม่มีอํานาจวาสนา คนเราทําจริงทําจังนะ มันก็เหมือนเปรียบเทียบทางโลก ทางโลกผู้บริหารไง ผู้บริหารเขานั่งโต๊ะนะเงินเดือน ๓ แสน ๔ แสน พวกกรรมกรแบกหามโอ้โฮ! มันทํางานทั้งวันเลยมันได้วันละ ๓๐๐ เวลาเขาขวนขวายของเขา กรรมกรแบกหาม กรรมกรก่อสร้าง มันเป็นแรงงานวันละ ๓๐๐ บาท แต่เวลาผู้ที่นั่งโต๊ะนั่งบริหาร เงินเดือนเขามหาศาล เวลาคนที่หน้าที่การงาน เราบอกว่าเวลามุมานะๆ คนบอกต้องมุมานะ มุมานะก็เหมือนกรรมกรแบกหามไง กรรมกรแบกหามมันมุมานะของมันทั้งวัน มันต้องทําหน้าที่การงานของมันนะ ได้วันละ ๓๐๐ ไอ้คนนั่งๆ สบายๆ เงินเดือนเดือนหนึ่งเป็นหลายๆ แสน มันมุมานะ มุมานะมันต้องมีปัญญา มุมานะมันต้องมีอํานาจวาสนาไง

คนที่มีอํานาจวาสนานะ คนที่จะเป็นเจ้าของบริษัท คนที่ทําอะไรเขาต้องล้มลุกคลุกคลานมาพอสมควร เขาถึงจะได้อย่างนั้น ไอ้คนที่ลงทุนลงแรง กรรมกรแบกหามทํางานทั้งวันเหงื่อไหลไคลย้อยวันละ ๓๐๐ วันละ ๓๐๐ นั้นเขาเป็นกรรมกร เขาทําของเขา จะบอกว่าต้องมุมานะ เวลาจะประพฤติปฏิบัติแล้วต้องทุ่มเท จะทุ่มเทขนาดไหน ทุ่มเทถ้ามันมีอํานาจวาสนา ทุ่มเทที่ไม่มีสติปัญญาก็วันละ ๓๐๐ ไง วันละ ๓๐๐ วันละ ๓๐๐ แล้วเมื่อไหร่เราจะตั้งบริษัทของเราได้ เมื่อไหร่เราจะทําของเราได้

นี่คืออํานาจวาสนาบารมี ถ้าอํานาจวาสนาบารมีมานะ การทุ่มเทก็การทุ่มเทมันต้องมีสติมีปัญญา มีอํานาจวาสนา มันพยายามหาทางออกอันนั้นได้ ถ้าหาทางออกได้นะ นี่ในการบวชเป็นพระ การบวชเป็นพระ บวชมาแล้ว ถ้าบวชมาด้วยความซื่อสัตย์นะ บวชมาด้วยความมุมานะ การกระทํามันก็ขวนขวาย เวลาบวชไปแล้วมันจะมีหมู่มีคณะไง ถ้ามีหมู่คณะถ้าเรามีอํานาจวาสนา เราจะเป็นหมู่คณะที่ดี

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบวชนะ เวลาท่านบวชแล้วท่านก็อยากศึกษาก่อน เพราะประเพณีทางโลกเขาต้องศึกษาก่อน ท่านก็ตั้งใจว่าท่านได้มหา ได้มหาแล้วท่านจะไปหาครูบาอาจารย์ เวลาหาครูบาอาจารย์ท่านก็มุ่งสู่หลวงปู่มั่นๆ เวลาบอกว่าบวชแล้วต้องมีหมู่คณะไง ถ้ามุ่งสู่หลวงปู่มั่น เวลาชื่อเสียงกิตติศัพท์ กิตติคุณของหลวงปู่มั่นว่าดุมาก ดุมาก ทุกคนจะกลัวมาก กลัวมาก แต่ท่านมีความคิดว่าพระอรหันต์ รํ่าลือว่าหลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ ถ้าพระอรหันต์อย่างไรก็ต้องมีเหตุมีผล ไม่ใช่ดุแบบพาล ไม่ใช่ดุแบบโลก ไม่ใช่ดุแบบทําร้ายกัน ไม่มีหรอก

การดุ การว่าดุมาก ดุมาก มันก็ดุเพราะว่ากิเลสของคน ความพลั้งเผลอของคน คนสติปัญญามันน้อย ท่านก็พยายามจะเปิดหู เปิดตา ท่านเชื่อใจของท่านอย่างนั้นนะ เวลาท่านจะไปหาหลวงปู่มั่น เห็นไหม เขารํ่าลือกันนะ มีพระออกมาจากหลวงปู่มั่น โอ้โฮ! ท่านถามใหญ่เลยว่า “เข้าไปแล้วเป็นอย่างไร” เขาก็บอกว่า “ดุนะ ดุนะ” ท่านก็ตั้งใจนะ ก็จะขอไปเห็นด้วยตา ดุมันดุอย่างไร ถ้าพระอรหันต์จะฆ่าคน ขอให้มันเจอเถอะ แล้วท่านเข้าไปท่านก็โดนจริงๆ แล้วโดนหนักด้วย แต่โดนจริงๆ แล้วท่านกลับภูมิใจไง ท่านพูดมีเหตุผลไง

คนเราถ้าเป็นธรรมเป็นธรรมนะ เวลาหลวงปู่มั่นท่านดุไง “ผม ผม ผม ผมคืออะไร” ท่านบอกเวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดมามันไม่มีข้อคัดค้านได้เลย มันเป็นจริงหมด แต่เราบกพร่อง เราบกพร่อง เราผิดพลาด แต่เราไม่ได้ดูความบกพร่องความผิดพลาดของเรา ไอ้กิเลสมันพาล “ทําไมไม่เอาใจเรา ทําไมไม่อุ้มชูเรา ทําไมมาติเตียนเรา” แต่ถ้าเป็นคนมีปัญญาแบบหลวงตานี่ “หลวงปู่มั่นพูดอย่างไร หลวงปู่มั่นพูดอย่างไรถูกหมดเลย เราผิดพลาดเอง เราผิดพลาดเอง” นี่พูดถึงว่า ถ้าคนมีอํานาจวาสนามันมีอํานาจวาสนาอย่างนี้

แต่คนมีอํานาจวาสนาชื่อเสียงว่าดุมากมันไม่ไปเลย มันไปหาทางอื่นเลย ไปหาที่สุขที่สบาย ที่สุขที่สบายก็ไปสุมหัวกัน นินทากาเล สุดท้ายแล้วก็แสวงหาลาภสักการะ

นี่พูดถึงว่าเวลาจะออกบวช ถ้ามีอํานาจวาสนาจะได้หมู่คณะที่ดี แต่ถ้าอํานาจวาสนาเราก็ขวนขวายนะ เพราะเราบวชแล้ว ถ้าจะบวช ถ้าบวชแล้วนะ ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ท่านคอยชี้นํา ท่านคอยพาเราเร่งความเพียร พาเราประพฤติปฏิบัติ นั้นเป็นครูบาอาจารย์ที่ถูกต้อง ถ้าครูบาอาจารย์สุมหัวกันพาออกกิจกรรม พาออกไปเว็บวัฒนธรรม พาออกไปเพื่อสังคม โอ้โฮ! นี่เป็นการเผยแผ่ธรรมนั่นน่ะอย่าไปกับเขา การเผยแผ่ธรรมตอนนี้คอมพิวเตอร์ดีกว่าอีก คอมพิวเตอร์ไปรอบโลก นี่พูดถึงถ้าความคิด

ฉะนั้น สิ่งที่ว่านี่เขาถามว่า “ท่านอาจารย์บวชมาตั้งแต่เป็นพระภิกษุจนถึงปัจจุบันนี้ มีคิดอยากจะสึกบ้างหรือไม่” เออ! เขาถามเนาะ ไม่โง่หรอก ใครจะโง่ ไม่เคยคิดเลย โดยตัวเองไม่เคยคิดจะสึกเลย ไม่เคยคิด แล้วไม่เคยคิดมันก็มีเวรมีกรรมนะ เวลาไม่เคยคิด ตอนบวชใหม่ๆ เพราะตอนบวชใหม่ๆ ก็ไม่เคยคิดจะสึกแต่มันภาวนาไม่ลง เวลาภาวนาใหม่ๆ ภาวนาไม่ได้ โอ๋ย! ทุกข์ยากมากนะภาวนาไม่ได้ มันเหมือนเรายืนอยู่กลางแดดกลางฝน ไม่มีที่หลบภัย โอ้โฮ! มันทุกข์มันยาก แล้วมันทุกข์มันยาก มันทุกข์มันยากในหัวใจ เพราะมันความคิดเราใช่ไหม ในหัวใจของเรามันรู้ อยู่ในกุฏิ อยู่ที่ไหนมันมีที่คุ้มหัวทั้งนั้น แต่ในหัวใจเหมือนอยู่กลางแดดกลางฝนไม่มีที่พึ่งที่อาศัยไง นี่มันทุกข์ยาก ทุกข์ยากอย่างนั้น ทุกข์ยากเพราะกิเลสของเราไง

แต่! แต่โดยวาสนามันก็พยายามแสวงหาครูบาอาจารย์ แต่แสวงหาครูบาอาจารย์ด้วยความเราไม่เหมือนหลวงตา หลวงตาท่านพุ่งเข้าหาหลวงปู่มั่นเลย เราก็ออกฝึกหัดปฏิบัติ ธุดงค์ไปเจอพระมันหลอกทั้งนั้นเลย ธุดงค์ไปมันหลอกทั้งนั้นเลย หลอกทั้งนั้นไปไหนมาสามวาสองศอก แต่ตอนนั้นยังไม่รู้ เขาพูดอะไร มันแปลกๆ ใจ แต่ก็ยังเชื่อเขาอยู่

แต่พอไปเจอหลวงปู่จวนนั่นน่ะ เออ! ตั้งแต่นั้นมานะ กูไม่ฟังใครอีกแล้ว เพราะมันเปรียบเทียบได้ไง มันเปรียบเทียบได้ แต่ตอนที่ยังเปรียบเทียบไม่ได้ อ้าว! พระก็คือพระ เขาพรรษามากกว่าเรา เขามีสถานะดีกว่าเรา เวลาพูดมาก็น่าเชื่อถือทั้งนั้น แต่ปฏิบัติไปแล้ว โอ้โฮ! ขี้โม้ทั้งนั้น โกหกทั้งนั้น แต่ครูบาอาจารย์ที่จริงท่านทิ่มเข้ามาในหัวใจเลย อย่างอื่นไม่มี หลังจากนั้นมา พอหลวงปู่จวนท่านเครื่องบินตก เราก็พุ่งเข้าหาหลวงตาเหมือนกัน

เพราะว่าเข็ด เข็ดจากการที่ไปคุยกับใคร ถามปัญหาใครแล้วไปไหนมาสามวาสองศอก ถ้ามีสติมีปัญญาแล้วนะมันจะจับได้ เหมือนคนป่วยไปให้หมอรักษา รักษาแล้วหมอมันเลี้ยงไข้ เราเสียเงินฟรี โอ้โฮ! มันชํ้าใจนะ ถ้าไปหาหมอที่ดี เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยหมอรักษาฉีดเข็มหนึ่งหาย เข็มหนึ่ง มันภูมิใจ ยังไม่ทันฉีดเลยไปเห็นหน้าหมอหายแล้ว ยังไม่ต้องฉีดยา แต่ถ้าอย่างนั้น โอ๋ย! ไอ้หมออย่างนั้น นี่พูดถึงว่าเวลาที่มันทุกข์มันยาก มันทุกข์มันยาก มันไม่ทุกข์ไม่ยากเพราะใครหรอก มันทุกข์มันยากเพราะกิเลสของเราเนี่ย

เวลาบวชใหม่ๆ ไง “หลวงพ่อมีความคิดจะสึกไหม” ไม่มี! แต่ทุกข์ยากน่าดู ทุกข์มาก เวลาทุกข์ ทุกข์มาก แต่เวลาไปหาครูบาอาจารย์แล้ว พอเข้าสู่หลักสู่เกณฑ์แล้ว เออ! ไปได้ พอไปได้ พอไปได้หมายความว่ามีที่พึ่งแล้ว ถึงจะอยู่ในกุฏิมันก็มีศีล มีสมาธิ มีปัญญาในหัวใจให้เป็นที่พึ่งที่อาศัย ไม่ร้อน ไม่เร่าร้อนเหมือนเดิม แล้วนี่มันก็จะทุกข์อันหนึ่ง ทุกข์ที่ว่าตะเกียกตะกายจะเอาให้มากกว่านี้ไง ตะเกียกตะกายจะเอาให้สูงกว่านี้ มันก็ต้องตะเกียกตะกาย ตะเกียกตะกายมาก พยายามจะให้ได้ อดนอนผ่อนอาหารนี่ทํามาเต็มที่ อดนอนนี่อดนอนทั้งพรรษาเลย อดนอนตลอด

แล้วเวลานี่พูดถึงว่า “คิดจะสึกหรือไม่ หรือมีมารมากวนมาเสริมกิเลสหรือไม่” เยอะแยะ มารมากวน เราอยู่กับหมู่คณะ เวลามารมากวน เห็นไหม หมู่คณะที่ดีก็ป้องกันให้ เขาช่วยกันดูแลถ้าหมู่คณะที่ดี ถ้าหมู่คณะที่ไม่ดีนะมันพยายามจะไปหาเขา ทอดสะพานเข้าหากัน ตบมือสองข้างไง เวลาไปอยู่กับครูบา-อาจารย์ท่านคอยกันให้ กันให้เลย

มันมีทุกคน เพราะว่าบวชใหม่ๆ ไปเดินทางมีหมอดูเขาขอดูลายมือหน่อยหนึ่ง เราไม่ให้ดูหรอกเพราะเราไม่เชื่อ เขาอ้อนวอนขอดู เขาเอาลายมือเราดูเลย พอดูเสร็จแล้วเขาบอก “นี่อยู่ไม่ได้ ต้องสึก” อู้ฮู! ใจนี่หายวาบเลย ไม่มีทาง ถามว่า “สึกเพราะอะไร” “โอ้โฮ! นี่มีเนื้อคู่” เราถามเลย “อย่างนั้นพระในประเทศไทยก็สึกหมดเลย เพราะใครบ้างไม่มีเนื้อคู่ ทุกคนมีเนื้อคู่ทั้งนั้น พระเมืองไทยยังอยู่อีกเต็มเลย” เออ! พอเราเถียงเท่านั้น หมอดูเงียบเลยนะ เอ้อ! มีปัญญา คือหมอดูหลอกเราไม่ได้

อู๋ย! ถ้าหมอดูมันหลอกได้นะ พอเอามือให้ดู “ต้องสึก” พอถามว่า สึกเรื่องอะไร อ้าว! นี่เนื้อคู่ชัดๆ อยู่นี่เลย เราถามเขากลับเลย “อย่างนี้แสดงว่าเมืองไทยไม่มีพระสักองค์ ต้องสึกหมดเลย เพราะทุกคนเกิดมาไม่มีเนื้อคู่เป็นไปไม่ได้ มีเพศหญิงกับเพศชายเป็นของคู่กันอยู่แล้ว ถ้าของคู่กันอยู่แล้ว เกิดมามันก็ต้องของคู่ทั้งนั้น ทําไมท่านยังอยู่ของท่านได้ล่ะ” เงียบเลยนะ หมอดูตอบไม่ได้ ก็ยังอยู่กันจนถึงเดี๋ยวนี้

เขาถามว่า “แล้วมีมารมารบกวนหรือไม่” ไอ้กรณีนี้มันก็มีมารบกวนทั้งนั้น แล้วมันไปแล้ว เห็นไหม อยู่ที่ในสมัยพุทธกาล สมัยพุทธกาล พระสีวลีมีลาภสักการะมหาศาล เวลาพระอรหันต์ที่ว่าไม่เคยฉันข้าวอิ่มเลยสักมื้อหนึ่ง นี่เพราะอะไร เพราะเขาสร้างของเขามา เวลาสิ่งใดจะเกิดขึ้นมันต้องย้อนกลับมาที่เราไง ย้อนกลับที่เราทํามาอย่างนี้ เราทํามาอย่างนี้

แต่ส่วนใหญ่แล้วคนเรามันไม่คิดอย่างนี้ไง มันคิดว่าประชาธิปไตย บวชมาแล้วพระ ๑๐ องค์ต้องได้เหมือนกันหมด ถ้าตักอาหาร อาหารต้องเหมือนกันทั้งนั้น ถ้าเขาถวายผ้าก็ต้องได้ผ้าเหมือนกันทั้งนั้น แล้วขาดไม่ได้ต้องได้ครบสิบ จะได้สักแปด ขาดสองก็ไม่ได้ ประชาธิปไตยๆ คนอย่างนี้ทุกข์ตายเลย ทุกข์ตายเพราะอะไร เพราะมันต้องการให้เสมอภาคไง ถ้ามันต้องการ เสมอภาค อ้าว! พระ ๑๐ องค์ เขาถวายผ้า ๓ ผืน แล้วอีก ๗ องค์ทําอย่างไร

ฉะนั้น ถ้าเป็นพระที่มีคุณธรรมนะ ใครได้มาก็สาธุ ถวายครูบาอาจารย์ก่อนครับ แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านดี อย่างเช่น เช่น หลวงปู่มั่น ท่านเวลากับหลวงตา เห็นไหม สมัยสงครามโลก ผ้ามันหายาก เวลามาเราก็วางไว้ วางไว้ คนนู้นก็หยิบหนุบ คนนี้ก็หยิบหนับ แต่ท่านสังเกตนะ ครูบาอาจารย์ที่ดีท่านจะดูแลหมู่คณะไง เวลาท่าน ท่านบอกว่า “เก็บผ้าไว้ก่อน” ไม่ให้ใครเลย “ไม่ให้หยิบ ให้มหามาเลือกก่อน” ทําไมต้องให้มหามาเลือกล่ะ

เวลาท่านพูด นี่พูดถึงวงการพระนะ ไอ้นี่มันออกไมค์มันน่าเกลียด “มันจะเห็นหําอยู่นั่นน่ะ” คือผ้ามันขาด ผ้ามันปะจนจะเห็นหําอยู่แล้ว “ทําไมไม่เปลี่ยน ทําไมไม่เอาผ้า” นี่เวลาครูบา-อาจารย์ท่านสังเกตลูกศิษย์สังเกตอย่างนี้ไง คือมันสิทธิ ผ้าที่มันควรจะได้ มันควรแล้ว ทําไมยังไม่เปลี่ยน ทําไมยังไม่เอา แสดงว่าจิตใจเป็นอย่างไร เห็นไหม จิตใจเป็นผู้เสียสละให้ผู้อื่นก่อนไง ท่านถึงบอกว่า “เก็บไว้ให้มหาก่อน ให้มหาก่อน” แล้วพอเวลาให้หลวงตาท่านเลือก ท่านก็บอก “ผมพอแล้ว ให้หมู่คณะ ให้หมู่คณะ” ท่านถึงให้พระองค์ต่อไปได้แบ่งปันกัน

นี่พูดถึงว่า ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมไง เวลาเป็นธรรม เป็นธรรมแบบนี้ แต่ถ้ามันจะทุกข์มันจะยากก็ทุกข์ยากตรงนี้ ประชาธิปไตยต้องได้เหมือนกัน มันจะเหมือนกันมาได้อย่างไร ของที่เขาบริจาค เราไม่ได้สั่งซื้อมา ของที่เขาบริจาคมันก็อยู่ที่นํ้าใจของเขา อยู่ที่ฐานะทางเศรษฐกิจของเขาๆ เขามีกําลังมากหรือกําลังน้อย มันได้สิ่งใดมา เราก็มีนํ้าใจมาเจือจานกันเอง ผ้าใครเก่าก่อน ผ้าใครขาดมากกว่าก็องค์นั้นควรจะได้ ใครที่ขาดแคลนก็คนคนนั้นควรจะได้ ไม่ใช่ประชาธิปไตย ใครขาดแคลนไม่ขาดแคลนต้องได้เท่ากันหมด ใครจะอย่างไรต้องได้เท่ากันหมด มันคิดอย่างนั้น แล้วมันบอกอาจารย์อย่างนี้ดี

นั่นน่ะอาจารย์ซื่อบื้อ อาจารย์ซื่อบื้อหมายความว่าไม่รู้จักความเหมาะสม ไม่รู้จักกิเลสของคน ไม่รู้จักการใช้สอย คนที่ควรใช้สอย คนที่ควรได้ ก็ไอ้คนนั้นได้ก่อน คนที่ยังไม่ควรได้ก็ให้เขารอไปก่อน แล้วความขาดแคลนมันก็ไม่เท่ากัน ไม่เสมอกัน คนใช้สอยต่างๆ เขาใช้สอยแตกต่างกัน บางคนที่เขาดูแลรักษาดีเขาใช้ ๓ ปี ไอ้คนที่ใช้ไม่เป็นปีเดียวขาดแล้ว นี่เขาจะดูนิสัยคนใช้คนสอย ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านจะสอนอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า เวลาเรื่องประสบการณ์ไง ประสบการณ์ว่ามันมีการมาส่งเสริมกิเลสหรือไม่ แล้วมีบางครั้งที่อยากจะสึกบ้างหรือไม่ ไม่มี ไม่อยู่อย่างเดียวก็นี่เคยฝันว่าสึก ตื่นมาตกใจเลย จับ โอ้! ยังไม่ได้สึก ไม่มี ไม่มีเพราะอะไร ไม่มีเพราะอยู่ให้มันไกลๆ มันไว้ไง อยู่ให้มันไกลๆ ไว้ เพราะเวลาเราไปอยู่กับครูบา-อาจารย์ทางอีสาน เวลาฟังถึงเวลาท่านในวงครูบาอาจารย์ท่านจะเตือนกันไง “เวลาภาวนาให้ภาวนาให้จริงจังนะ ภาวนาจริงจัง เวลาพิจารณากามราคะ กามราคะ กิเลสมันหลอก อย่าหลงตัวเองนะ หลงตัวเอง พระที่พิจารณาแล้วบอกคิดว่าตัวเองแน่ คิดว่าตัวเองดี ไปเทศน์สอนแม่ชี ไปได้เสียกับแม่ชีเยอะแยะเลย”

ท่านเตือน ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ ท่านคอยเตือน ท่านคอยบอก ถ้าคอยเตือนคอยบอก เราศึกษามา ศึกษามาก่อน เป็นคติธรรมไว้ก่อน แล้วเวลาถึงตัวเอง ตัวเองก็อยู่ให้ห่างๆ ไว้ ห่างๆ ไว้ เพราะอยู่กับหลวงตา หลวงตานะสมัยที่อยู่กับท่าน ผู้หญิงห้ามคุยด้วย ผู้หญิงนี่ห้ามคุยด้วยเลย ขนาดหลวงตานะเวลาผู้หญิงเขามากราบมาไหว้ ท่านเดินหนี ร้องไห้นะเสียใจว่าหลวงตาไม่เมตตา แต่ถึงเวลาท่านบอกเลยมันไม่ได้ ภิกษุคุยกับมาตุคามตัวต่อตัวไม่ได้ ภิกษุจะคุยกับใครไม่ได้

เวลาพระอานนท์ถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง “ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไปแล้ว ภิกษุเราก็ต้องมีการปฏิสันถารกับญาติโยมเขา แล้วทําอย่างไร” “ไม่รู้ไม่เห็นนั่นแหละดี” “อ้าว! มันเป็นญาติเป็นพี่เป็นน้องกัน เวลาเขาเป็นญาติไง ญาติกับพระองค์นั้นเป็นพี่เป็นน้องกับพระองค์นั้น เขามาเยี่ยมมาเยียนกัน” “ถ้าเป็นพี่เป็นน้องกัน ตั้งสติไว้” “แล้วถ้าอย่างนั้น ถ้าเป็นโดยปกติ” “ถ้าไม่มีใครมาเลย ให้พูดไม่เกิน ๖ คํา” เขามา เขามาก็คุยกับเขา ๖ คํา ถามมาจากไหน ไปไหนมา ๖ คํา แล้วออกไป นี่อยู่ในพระไตรปิฎกทั้งนั้น

ถ้าพูดถึงว่า “เคยคิดว่าจะสึกหรือไม่ มีอุปสรรคเรื่องกิเลสหรือไม่” เยอะแยะ คน คนอยู่ในสังคมมันเจอทั้งนั้น เพียงแต่ว่าเรามีหลักใจหรือเปล่า เรามีแนวคิดอย่างไร ถ้าเรามีหลักใจ เราอยู่กับครูบาอาจารย์มา เราถึงพูดทุกวันว่าหลวงปู่มั่นท่านพูดกับหลวงตาไว้ “มหา มหาพรรษามากแล้ว ไม่ต้องขึ้นมาก็ได้นะ ให้พระเด็กเณรน้อยมันขึ้นมา มันจะได้มีข้อวัตรติดหัวใจมันไป”

ก็นี่ไง ข้อวัตรติดหัวใจมันไป ข้อวัตรติดหัวใจ เราดูสิครูบาอาจารย์ทําอย่างไร นี่ข้อวัตร ครูบาอาจารย์ทําอย่างนี้ เราทําตาม เขาเรียกวัตรปฏิบัติ เราทําตามปฏิบัติว่านี่ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นครูบาอาจารย์เรา ท่านรักษาตัวมาอย่างไร ท่านทําอย่างไรถึงตัวท่านรอดได้ นั่นน่ะวัตรปฏิบัติ มีข้อวัตรติดหัวมันไป แล้วเราทําตามนั้น ทําตามนั้น นี่พูดถึงว่าทําตามนั้นเลยนะ แล้วพอทําตามแล้ว เราต้องมีสติมีปัญญาของเราด้วย ว่าอะไรควร อะไรไม่ควร ศึกษาเอา

นี่พูดถึงว่า “การดํารงตนอยู่ในเพศภิกษุ พูดถึงมีอุปสรรคไหม” มีแน่นอน นี่อุปสรรคข้างนอกนะ อุปสรรคข้างในยิ่งร้ายกาจใหญ่ อุปสรรคข้างในหัวใจ อู้ฮู! มันน้อยเนื้อตํ่าใจ มันปฏิบัติ จะได้อย่างนั้น มันหลงทางมาร้อยแปดเลย นี่พูดถึงเวลาจะสู้กับกิเลสนะ เวลาพูดอย่างนี้ปั๊บ “อ้อ! หลวงพ่อพูดให้กําลังใจหรือหลวงพ่อพูดให้ถอดใจ หลวงพ่อพูดให้กําลังใจหรือพูดให้ถอดใจ” พูดถึงปัญหาไง ปัญหานี่คัดเลือก พูดให้กําลังใจนะ เวลากําลังใจ ชีวิตนี้มีค่ามาก ชีวิตนี้มีค่า ถ้ามีค่าแล้ว ๖๐ ปี ๗๐ ปี ๘๐ ปีตายหมด

แล้วชีวิตนี้มีค่ามาก แล้วเราใช้ชีวิต เราใช้ชีวิตทางฆราวาส ชีวิตทางโลกก็อย่างหนึ่ง ถ้ามันมีค่ามากเราเสียสละของเรา เรามาบวชเป็นพระแล้วจะต่อสู้ ถ้าต่อสู้นะนี่แหละเขาบอกอุดมชาติ หินชาติ ชาติที่เล็กน้อย ชาติที่ไม่มีค่า ถ้าอุดมชาติ ชาติที่มีคุณค่า ถ้าชาติที่มีคุณค่า บวชเป็นพระแล้วประพฤติปฏิบัตินี่สุดยอด ชีวิตนี้มีค่ามาก เกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วเราจะเอาสมบัติสิ่งใดไป ถ้าสมบัติสิ่งใดไปจะเป็นประโยชน์กับเรา เห็นไหม

เขาบอกว่า “เขาจะบวช ถ้าเขาเคยบวช กลัวว่าบวชแล้วจะบวชไม่ได้นาน จะแพ้กิเลส” แพ้กิเลส ถ้าเรามีสติปัญญาเราก็สู้กับมันนะ นี่พูดถึงว่าการสู้กับเขา ฉะนั้น จะต้องต่อสู้กิเลสอย่างมาก ถ้าอยู่ในเพศของนักบวชต่อสู้แน่นอน เวลายังไม่บวชพระนี่คิดเลย อะไรก็ได้ ทําได้ทั้งนั้น พอบวชเข้าไปตูม โอ้โฮ! นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้นะ เวลากิเลสมันบอกว่าได้มันก็ว่าได้ เวลากิเลสมันบอกว่าไม่ได้ อู้ฮู! ล้มลุกคลุกคลาน แล้วบอกเคยบวชมา บวชมา ๓ เดือนมีความสุขมาก ไม่ต้องรับภาระหน้าที่อะไรเลย ตอนนั้นเป็นลูกวัดไง

เวลาเราธุดงค์ไปคนเดียวนะ เวลาธุดงค์ไปคนเดียวเราก็ต้องรับผิดชอบแล้ว เวลารับผิดชอบต้องรับผิดชอบ ฉะนั้น เวลาจะธุดงค์ศึกษาเอา ศึกษานิดหน่อย ศึกษาให้รู้วินัยสูตรต่างๆ เวลาออกวิเวกไง ถ้าไม่ได้ออกวิเวกเราอยู่วัดอยู่วามีครูบาอาจารย์ มันก็อย่างนี้ นี่เวลาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านบอกท่านเป็นหัวรถจักร รถไฟตอนนี้เขาทํารถไฟรางคู่เพื่อจะสินค้า หัวรถจักรสําคัญมากมันลากขบวนนั้นมาไง หัวรถจักรมีอะไรหัวรถจักรมันชนก่อน เรามีครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์ที่ดีรับผิดชอบเรา เราก็อย่างที่ว่านี่เคยบวชมา ๓ เดือน รู้สึกว่ามีความสุขมาก มีความสงบใจไม่วุ่นวาย ไม่ต้องแบกรับภาระหน้าที่ ไม่ต้องปวดหัวกับเรื่องโลกๆ ไม่ต้องปวดหัวถ้าอยู่ท้ายขบวน

แต่คนเรานี่โดยธรรมชาติเวลามันจะโตขึ้นมาไง พอโตขึ้นมามันจะอยู่หัวขบวน ขบวนรถไฟข้างหน้าจะแก่เฒ่า ครูบา-อาจารย์ท่านจะล่วงไป หัวขบวนจะหายไปๆ จนเราขึ้นมาต้องเป็นหัวขบวน ถ้าหัวขบวนแล้วมันก็ต้องศึกษาไว้ๆ แล้วถ้ามีสติมีปัญญาเราก็จะเป็นหัวรถจักรไปข้างหน้า ถ้าผู้ที่บวชนะ ถ้าบวชแล้ว แล้วทําอย่างนี้ ไอ้สิ่งที่ไม่ปวดหัว ไม่ปวดหัวเพราะอยู่ท้ายขบวนไม่ปวดหัว ให้หัวรถจักรมันลากไป ใช้ลากเราไปเรื่อย เออ! ลากแล้วต้องฝึกหัดสิให้มันโตขึ้นมา พอโตขึ้นมาเราก็มีกําลังจะลากท้ายขบวนขึ้นมาบ้าง อันนี้พูดถึงว่าหน้าที่รับผิดชอบนะสิ่งที่บวช

ฉะนั้น บวชนี่เห็นด้วย ชีวิตนี้มีค่ามาก แล้วมีค่าที่ว่าเรามาประพฤติปฏิบัติ แล้วถ้าได้บวชได้เรียนขึ้นมา โอ้โฮ! ยิ่งมีค่ามาก โอกาสนี่หายาก โอกาสอย่างนี้หายากมาก แต่ว่าทําไมคนจะมีสติปัญญามากน้อยแค่ไหน จะมาบวชได้จริงหรือไม่จริงนะ ฉะนั้น สิ่งที่มันเป็นจริง เป็นจริงแบบนั้น เขาบอกว่าเขาอยากจะบวช เพียงแต่ว่ากลัว กลัวแล้วก็ถามหาครูบาอาจารย์ไง ว่าครูบาอาจารย์ทําตัวอย่างไร อุปสรรคมันมีทุกคน มันอยู่ที่เวรที่กรรม คนสร้างเวรสร้างกรรมมามากมาน้อยมันก็เจอเวรกรรมของตน กรรมเก่ากรรมใหม่นะ แต่เรามาสร้างกรรมดี กรรมดีเพื่อจะพ้นจากทุกข์ ถ้ามันพ้นได้ อันนี้สาธุเลย สุดยอด จบ

ถาม : เรื่อง “จะบาปไหมถ้าทําตามหน้าที่”

หนูทํางานเป็นเสมียนเฝ้าร้านให้เถ้าแก่ ที่ร้านมีลูกอยู่คนเดียว ทีนี้บรรดานกกระจอกมากมายมาทํารังทุกวัน ลูกก็รื้อรังเขาทุกวัน เพราะลูกกลัวเถ้าแก่ว่าเฝ้าร้านอย่างไร วันๆ ไม่มีลูกค้า แต่ปล่อยให้นกมาอยู่มากมาย ลูกจะถามว่านกกระจอกมานะสร้างรังของมัน แต่ลูกก็รื้อรังของมัน ลูกจะบาปไหมและลูกทําให้เขาไม่มีที่อยู่ เวรกรรมจะทําให้ลูกไม่มีที่อยู่เหมือนที่ลูกทํากับนกไหมคะ

ตอบ : พูดถึงถ้าเป็นเวรเป็นกรรมนะ ถ้าเราเจตนาเราทําร้ายเขา มันเป็นอย่างนี้ เรื่องกรรม เรื่องกรรม กรรมคือการกระทํา ใครทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว การกระทําของเรา มันทําแล้วมันมีผลทั้งนั้น กรรมมันมีผลทั้งนั้น มีมากหรือมีน้อย ถ้ามีเจตนาไปทําร้ายเขา ดูสินายพรานล่า นายพรานล่าไปหารังเขา ไปเอาลูกนก ไปเอาต่างๆ นี่นายพรานล่าครอบครัวของเขา ไปทําให้ครอบครัวเขาแตกแยก นี่บาปกรรมทั้งนั้น แล้วเขาทําของเขาด้วยสิทธิส่วนตัวของเขา ด้วยเจตนาของเขา ด้วยการกระทําของเขา ด้วยอาชีพของเขา เขาบอกนี่เป็นอาชีพของเขา เขาหาเลี้ยงชีพของเขา

แต่เลี้ยงชีพของเขา นี่การเลี้ยงชีพนะ อาชีพในโลกนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็สอนไว้แล้ว ถ้าใครเรียนนักธรรมมันมีอยู่แล้วอาชีพที่ไม่ควร อาชีพค้าอาวุธ อาชีพค้าเครื่องจับสัตว์ เป็นอาชีพที่ไม่สมควร อาชีพที่สมควร อาชีพสมควรอาชีพชาวนา ชาวนาทําพืชทําไร่ อาชีพนี้อาชีพที่สมควร สิ่งที่พระพุทธศาสนาสอน สอนเรื่องสัมมาอาชีวะ นี้เรื่องสัมมา-อาชีวะนะ พวกนายพรานเขาก็ไปล่า ล่าขึ้นมา ไปล่าเขา ไปทําลายรังเขา ไปทําบ้านของเขา มันมีเวรมีกรรมทั้งนั้น นั่นเขาทําของเขาด้วยเจตนาของเขา

แต่ถ้าเป็นการกระทําของเรา เห็นไหม “เราเป็นเสมียนเฝ้าร้าน เราอยู่ในร้าน เราทําหน้าที่การงานของเรา เราก็อยากจะได้ เพราะว่าทําแล้วมันมีร้านค้า เราดูแล แล้วนี่เวลานกมันมาทํารังทุกวัน”

เราตั้งใจสิว่าที่นี่มันเป็นร้านค้า มันเป็นร้านค้านะ เราเป็นลูกจ้างเขา เราเป็นผู้ดูแล เราต้องทําความสะอาด บอกเขาสิ บอกเขาเลย บอก “ให้ทําไปรังที่อื่น ที่นี่ทําไม่ได้ ที่นี่ก็ไม่ใช่ของเราเหมือนกัน แต่หน้าที่เรารับผิดชอบ เราก็ต้องดูแลรักษานะ” นี่เราทําอย่างนี้เราก็ทําลายรังเขา เราทําลายรังเขาคือเราต้องทําความสะอาด เราต้องเจตนาว่าร้านค้ามันต้องสะอาด ถ้าร้านค้าไม่สะอาด ใครเขาจะมาซื้อของ มันเป็นหน้าที่ของเราๆ แล้วยังเป็นหน้าที่ที่ว่าทําให้กับเถ้าแก่ด้วย เดี๋ยวถ้าเราไม่ทําขึ้นมาเราก็ตกงาน เราก็ไม่มีจะกินอีกต่างหาก มันเป็นหน้าที่ของเรา

ฉะนั้น เราบอกเขา เราจะทําลายรังนก เราบอกว่าเป็นหน้าที่ของเรา เราจะทําหน้าที่ของเรา เราไม่ได้รังแกใคร เราไม่ทําโหดร้ายเพื่อใคร ให้เขาไปทําที่อื่น บอกเขาเลยให้นกไปทํารังที่อื่น แล้วนกมันก็พยายามทํารังของมันทุกวันๆ หนูก็ทําลายทุกวันๆ อย่างนี้มันจะเป็นบาปไหม

คําว่า “บาปกรรม บาปกรรม” บาปกรรมมันอยู่ที่เจตนา อยู่ที่เราเที่ยวจะไปทําร้ายเขา แต่นี่มันเป็นหน้าที่ของเรา มันเป็นที่ความรับผิดชอบของเรา เรารักษา มันเหมือนกับตํารวจ ตํารวจเจอโจรก็ต้องจับ ถ้าตํารวจเขาเจอโจร เขาจับโจรไปแล้ว จับโจรไปแล้ว โจรมันก็มีครอบครัว จับหัวหน้าครอบครัวไป แล้วก็ห่วงภรรยาเขา ห่วงลูกเขา ถ้าตํารวจมันไม่จับโจร จับไม่ได้ เดี๋ยวเมียเขาไม่มีใครหาให้กิน เดี๋ยวลูกเขาไม่มีที่อยู่อาศัย ตํารวจนั้นถูกหรือตํารวจนั้นผิด

นี่มันก็เหมือนกัน ไอ้นี่หน้าที่การงานเราเหมือนตํารวจเจ้าหน้าที่ไง เรามีหน้าที่ หน้าที่เราก็ดูแลรักษาเรา เราก็ดูแลรักษาเพราะเป็นหน้าที่ ถ้าเราไม่ทําเดี๋ยวเขาก็ไม่ให้ทํางาน แล้วเราก็ไม่มีที่อยู่ที่กิน เราคิดของเราอย่างนี้ อันนี้ไม่ใช่เลี่ยงบาลีนะ ไอ้คนเลี่ยงบาลีก็ส่วนเลี่ยงบาลี ถ้าไอ้เถรตรง เถรตรงก็ทําอะไรไม่เป็นเหมือนกัน เวลาเขาบอกว่าเลี่ยงบาลี เราไม่ได้เลี่ยงบาลี มันเป็นหน้าที่ มันเป็นเหตุการณ์เฉพาะหน้า เหตุการณ์เฉพาะนี้ที่เราต้องจัดการ เราต้องตัดสิน ถ้าเราตัดสินเราแก้ไขของเรา เหตุการณ์ตัดสินอย่างนี้ ถ้าไม่เหตุการณ์ตัดสินอย่างนี้

เราจะบอกว่าไปทํางานที่อื่น ไปทําอย่างไรก็เจออย่างนี้ เราอยู่กับคนไง เราอยู่กับสังคม สังคมมันแตกต่างหลากหลาย สังคมความคิดมันแตกต่าง มันต้องมีผลกระทบอยู่แล้ว ถ้ามีผลกระทบอยู่แล้ว มันอยู่ที่หัวใจสูงหรือหัวใจตํ่า ถ้าหัวใจสูงก็อย่างที่เราพูดว่านี่ หัวใจที่เขาสูง เขาทําของเขาได้ ไอ้หัวใจตํ่าๆ มอง โอ้โฮ! เวลาเทศน์ธรรมะนี่สูงส่ง นี่มารังแกสัตว์เลย รังแกสัตว์ ถ้ารังแกสัตว์ เราไปทําลายเขา แต่เราป้องกัน ป้องกัน ป้องกันเหตุมันจะเกิดขึ้นอีกนะ

แล้วมันก็กรรมเก่า กรรมใหม่ ไอ้กรรมเก่ามันมีเวรมีกรรมกันมา มีเวรมีกรรมมา มันก็จะมาเจอกัน เราก็อโหสิต่อกันนะ เป็นหน้าที่ เราไม่มีอะไรผูกพันทั้งสิ้น ทําหน้าที่ของเรา ดูแลของเรา ให้เขาไปทําที่อื่น ถ้าเขาบินไปหาที่อื่น ทีนี้นกเวลามันไปมากๆ นะ มันก็แย่งที่กันนะ นี่มันแย่งที่อาศัยกัน มันก็เป็น เวลานกอพยพมันมาเยอะมาก

ไอ้นี่นกกระจอก เขาว่า นกกระจอกของเขามาสร้างรัง มันก็พยายามทําของมัน เราก็พยายามรักษาของเรา รักษาของเรา ลูกจะบาปไหม เขาถาม “ถ้าลูกจะบาปไหม แล้วลูกทําให้เขาไม่มีที่อยู่ เวรกรรมมันจะมีไปไหม” ไม่มีที่อยู่มันไปอยู่ที่อื่น เวลาไปอยู่ที่อื่น เฉพาะเคสนี้นะ เฉพาะสิ่งที่มันเพราะหนึ่งมันมีเจ้าของที่ เราเป็นลูกจ้าง แล้วมันมีนก มันเป็นเฉพาะเคสนี้ไง

แต่ถ้ามันเป็นที่อื่นนะ มันเป็นที่บ้าน ถ้าไปเจอบ้านที่ใจเป็นธรรมนะ มาเลยๆ เขามีนํ้ามีข้าวให้นกกินด้วย บ้านของคนที่ถึงเวลาเขาก็มี อันนั้นเขาไม่มีใครบังคับบัญชาเขา จิตของเขามีเมตตาๆ เขาก็รักษาได้ แต่นี่ของเรา ถ้าเป็นบ้านของเรา เราก็อนุโลมใช่ไหม เพราะเราไม่มีเถ้าแก่ เพราะมันเป็นบ้านของเรา ไอ้นี่มันเป็นร้านค้าของเถ้าแก่ มันไม่ใช่ของเราด้วย แล้วเราเป็นลูกจ้าง เราจะดูแลรักษา มันสถานะที่เราต้องดูแล เฉพาะเคสนี้ ไอ้นี่ของเราเฉพาะหน้า ผู้มีปัญญาเขาใช้เหตุการณ์เฉพาะหน้าแล้วแก้ไขไป ไม่ใช่ว่าจะเป็นอย่างนี้ตลอดไป แต่ถ้าหัวใจมันสูงนะ หัวใจมันสูง หัวใจมันให้อภัยตั้งแต่ต้น ให้อภัยตั้งแต่ต้นนะ เขาทําอะไรง่ายๆ เลย

ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําอะไรสะดวกมาก เพราะท่านมีประสบการณ์ของท่าน กรณีอย่างนี้ควรทําอย่างไร เพราะมันมีโยมผู้ถวาย มันมีพระเป็นผู้รับ แล้วรับแล้วจะแบ่งปันกันอย่างไร ให้มันถูกต้องตามธรรมตามวินัย ไม่ต้องให้โยมเขารู้ก็ได้ เวลารับไว้ เขาทําอะไรให้เขาทําไป ให้เขากลับไป พระทําเบื้องหลัง เบื้องหลังก็อุปโลกน์ของเรา แบ่งกับของเรา เป็นของของสงฆ์ทั้งหมด แต่แบ่งให้มันถูกต้อง

คนที่เคารพธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าเขาแอบทํา เขาไม่ทําต่อหน้าหรอก แต่เวลาเทศน์สอน แต่คนจะมาทําต่อหน้า มาแอคชั่น ท่านไม่เล่นด้วยหรอก เวลาเทศน์นะ ต้องเป็นอย่างนั้น อย่างนั้น เอาเลยนะ สร้างสถานการณ์มาจะให้เข้าแบบนั้น จะเอาแบบนั้น โอ๋ย! ไร้สาระ เรารับไว้ได้ เรารับไว้ได้เลย เราอยู่ของเราอยู่คนเดียว เมื่อก่อนเขาใส่อะไรมาเยอะแยะ เอาไว้ข้างบาตรไม่เคยฉันเลย เพราะไม่มีคนกัปปิฯ ให้ ไม่มีคนกัปปิฯ ให้ก็วางไว้นั่น

เวลาเขามาก็รับของเขา เวลาไปบิณฑบาตบ้านเขา เขาทําให้เลยนะ กัปปิยัง กโรหิ เขาทําให้เสร็จเลย แล้วเขาก็วางไว้นั่น แล้วถึงใส่บาตรมา เราก็ไม่ฉัน เพราะทําเบื้องหลัง ไม่ได้ทําต่อหน้า เวลาเขาทํา เขาเห็นแล้วเขาอยากทําให้เหมือนกับที่เขาทําวินัยกรรม แต่มันไม่ใช่วินัยกรรม มันทําข้างเดียว

วินัยกรรมมันต้องทําสองข้าง ทําระหว่างผู้ที่ละอายคือพระ ทําต่อหน้าพระ พระเป็นผู้ถาม ถามเสร็จแล้วโยมเป็นผู้ทํา แต่เขาทํามาจากบ้าน เขาทําเบื้องหลัง เราก็รับ เพราะเขาว่าเขาทําแล้ว เขาทําถูกต้องธรรมวินัย ดีกว่าพระอีก ไอ้พระก็รับไว้ ถ้าพระเซ่อๆ มันก็รับไปเลย ฉันไปเลย แต่พระที่ฉลาดก็รับไว้แต่ไม่ฉัน ถ้าจะฉันต้องทําซํ้า วินัยกรรมต้องทําต่อหน้า วินัยกรรม มันเป็นวินัยกรรม มันเป็นกรรมการกระทํา วินัยแล้วกรรมด้วย มันอยู่ที่การกระทํานั้นมันถึงเป็นวินัยกรรม วินัยก็คือวินัย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันอยู่ที่ผู้ที่จิตใจสูง จิตใจตํ่า ถ้าผู้จิตใจที่ตํ่าไม่ต้องทํา ฉันได้หมด มาเถอะ โอ้โฮ! ใส่ปากก็ฉันได้เลย ไอ้ผู้ที่จิตใจตํ่ามันก็คิดไปอย่างหนึ่ง ผู้ที่จิตใจสูงก็คิดไปอย่างหนึ่ง มันอยู่ที่หัวใจสูงตํ่านะ หัวใจสูงตํ่า กรณีนี้เหมือนกัน เราจะบอกว่าคนที่หัวใจตํ่า มองคนที่หัวใจสูงเขาทํา มันมองแล้ว เอ๊ะ! ไอ้นี่มันสีข้างเข้าถู มันทําไม่จริงไม่จัง แต่มันไม่ใช่ มันเป็นข้อเท็จจริงเป็นชั้นๆ ชั้นๆ คือจิตใจของเขา เขาเข้าใจของเขา เขาทําของเขา ไอ้เราจิตใจของเรามันตํ่าเอง จิตใจมันตํ่ามันมองไม่ถึง มันมองไม่เห็น มันมองไม่ได้ พอมองไม่ได้แล้วก็เอาสีข้างเข้าถู อ้างเลยวินัยบัญญัติไว้อย่างนั้น

วินัยบัญญัติไว้อย่างนั้นนั่นวินัยแล้วธรรมล่ะ ธรรมไปพูดต่อหน้าเขา ไปสอนเขาต่อหน้า แล้วให้คนอื่นเป็นกรณีศึกษา ถ้าเป็นกรณีศึกษาจริงก็ทําได้ แต่ไม่ใช่กรณีศึกษา มันเป็นกรณีที่ว่าเขามีกิเลส เขาอยากเป็นที่สนใจ เขาอยากให้คนมองหน้า เขาก็สร้างสถานการณ์มา อย่างนี้ไร้สาระ ผู้ที่หัวใจสูง หัวใจตํ่า มันเป็นอย่างนั้นนะ

ถามว่า “ลูกจะเป็นบาปหรือไม่” เราเข้าใจว่ามีบ้าง เพราะมันก็มีความเพียรของมันไง มันก็ต้องมีบ้างใช่ไหม คนเราเขาปรารถนาอย่างหนึ่ง เราพยายามจะเบี่ยงเบนให้มันเป็นอีกอย่างหนึ่ง เขาก็ต้องมีความไม่พอใจเป็นเรื่องธรรมดา อย่างเช่น พ่อแม่สอนลูก ลูกนี่มันก็อยากได้ตามประสาเด็กคิด พ่อแม่มีประสบการณ์ พ่อแม่ก็พยายามจะชักนําให้ลูก เห็นไหม ดําเนินการไปให้มันถูกต้อง ลูกมันก็มีความคิดของมันเหมือนกัน ทั้งๆ ที่เจตนาที่ดีนี่แหละ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาสัตว์มันก็อยากอยู่ มันก็สร้างรังของมัน แต่หน้าที่ของเราต้องทําความสะอาดใช่ไหม เราก็ต้องรักษาความสะอาดของเรา แล้วถ้ามันพูดกันรู้เรื่องนะ เขาควรไปทํารังที่อื่น แต่นี่มันพูดกันไม่ได้ สัตว์มันเห็นที่เหมาะสมของมัน เห็นที่ปลอดภัย มันก็จะทําของมัน มันเป็นเรื่องที่ว่าความไม่เข้าใจกัน มันคนละสถานะกัน

ฉะนั้น เขาว่า “ลูกจะมีบาปหรือไม่” ในเมื่อมีความขัดใจมีความเศร้าหมอง มีความขัดแย้งในใจ มันก็ต้องมีผลกระทบกระเทือนมีผลบ้าง “ลูกทําให้เขาไม่มีที่อยู่” ไอ้ไม่มีที่อยู่ ที่อยู่ที่อื่นก็ได้ มันเป็นปัญหา ถ้ามีที่อยู่ก็ไปซื้อรังนกมาแขวนๆ ไว้เลย บริการเขาเสร็จเลย นี่ก็ทําไม่ได้ มันมีรังนกเทียม เขาขายกันอยู่ เราก็ซื้อมาแขวนๆ แขวนไว้เลย เอ็งไปอยู่นั่นนะ เอ็งอย่ามาอยู่ตรงนี้นะ

“เวรกรรมจะทําให้ลูกไม่มีที่อยู่หรือไม่” เวรกรรมมันก็เวรกรรม แต่ถ้าไม่มีที่อยู่เราก็สร้างของเรา เราก็ทําของเรา มันเป็นหน้าที่ของเรา เวลาเราพ้นจากหน้าที่การเป็นคนเฝ้าร้าน เราเป็นเถ้าแก่เสียเอง เราจะทําอย่างไรก็ได้ ถึงเวลาเราจะทําดีๆ เราทําดีได้เต็มที่ถ้าโอกาสที่เราจะทําดี แต่ตอนนี้เราเป็นลูกจ้างของเขา เราทําหน้าที่ของเขา เราก็ต้องทําหน้าที่ของเราให้สมบูรณ์ ถ้าหน้าที่ของเราไม่สมบูรณ์ หน้าที่การงานเราก็ไม่มั่นคงเหมือนกัน ทําตรงนี้ให้สมบูรณ์ มันเป็นวาระ มันเป็นวาระของกรรมที่มันให้ผลอย่างนี้ ถ้ามันพ้นจากวาระนี้ไป มันเป็นวาระอื่น มันก็เป็นกรณีอื่นนะ เป็นเคสอื่นที่ไม่ใช่เป็นวาระอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า “จะเป็นบาปถ้าทําตามหน้าที่หรือไม่” ไอ้เรื่องบาปกรรม ไอ้ที่บอกว่าจะไม่มีเลย เราก็พูดไม่ได้ว่าไม่มีเลย เพราะ เพราะเราไปกีดขวางที่อยู่ของเขา คําว่า “กีดขวาง” นะ มันก็มีผลกระทบกระเทือนบ้างแหละ แต่กรรมดีล่ะ เราทําให้เถ้าแก่ ทําให้ทุกคนที่เขาเห็นแล้วสบายตา ทําให้ทุกคนเห็นแล้วชื่นใจ อันนี้ก็เป็นบุญนะ มันก็เป็นบุญอันหนึ่ง ไปทําปล่อยให้นกมันสร้างรัง เถ้าแก่มา เถ้าแก่เห็นแล้วก็ทุกข์ใจ เราก็ได้บุญ บุญให้นกมันได้สร้างรัง แต่เราก็มีบาปกรรมทําให้เถ้าแก่บอกว่าเราเป็นคนที่ไม่เอาไหน เป็นคนที่ไม่รับผิดชอบ เห็นไหม มันมีทั้งสองทาง

ฉะนั้น บอกว่าจะไม่มีเลยมันก็เป็นไปไม่ได้ เราเกิดเป็นคนไง กรรมคือการกระทํา เราได้ทําแล้วมันต้องมีกรรม กรรมดี กรรมชั่ว กรรมดีเราก็ได้ทําแล้ว ทําถูกต้องหน้าที่ของเรา แล้วเวลากรรมบาปอกุศล จะว่ากรรมชั่วไม่ใช่ กรรมบาปอกุศลเราทําแล้วมีกระทบ มีผลกระทบแล้ว มันก็เป็นคน คนเกิดมามันก็ต้องมีผลกระทบทั้งนั้น ดีหรือชั่ว เราทําหน้าที่ของเรา ทําเพื่อประโยชน์กับเรา ทําความดีของเราเพื่อความดี เอวัง

นี้ไง มันถึงว่าปลอมไง มันถึงทุจริตไง
ดํานํ้ากันมา ดํานํ้ากันมาบุ๋มๆๆ แล้วมันเป็นอย่างนี้กลุ่มชนน่ะ
ดํานํ้ากันมานะ
อาจารย์ก็อู้ฮูย! เป็นพระอรหันต์
ไอ้ลูกศิษย์ก็เป็นพระโสดาบัน เป็นสกิทาคามี
ดํานํ้ากันมา ไม่มีเหตุไม่มีผลไง
ไม่มีการกระทําไง ไม่มีหลักมีเกณฑ์ไง
ดํานํ้ากันมา ธรรมะดํานํ้า บุ๋มๆๆ โสดาบัน

๕

ธรรมดํานํ้า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๕ มีนาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พลังงานความร้อนออกจากจิตคืออะไรครับ”

ลูกนั่งสมาธิมีอาการคือมีความร้อนออกจากตัวขึ้นเรื่อยๆ ตอนนั่งเริ่มต้นลูกก็สงสัย แต่คิดในใจว่าอาการในสมาธิมีร้อยแปด ลูกก็เกาะพุทโธต่อไป ดูอาการไปเรื่อยๆ จนมีสมาธิและพลังงานความร้อนออกจากจิตก็กลมกลืนกัน จิตมีสมาธิแบบร้อนนิดๆ เพราะทุกทีจะเย็นๆ โดยส่วนมาก

๑. ถ้าพิจารณาสิ่งที่เกิดขึ้นกับตัวลูก จะพิจารณาความร้อนในการเผากิเลสตัวเองได้หรือเปล่าครับ

๒. ความร้อนที่เจอ ถ้าเราพิจารณาไปแล้ว ความร้อนจะเพิ่มขึ้นได้หรือเปล่าครับ ถ้าควบคุมไม่ได้

ขอหลวงพ่อแนะนําวิธีที่ถูกต้องให้ลูกด้วยครับ

ตอบ : วิธีที่ถูกต้อง เวลาเป็นสมาธิ สมาธิคือสมาธิ สมาธิไม่ใช่ความร้อน ความเย็น ความหนาว ไม่ใช่ใดๆ ทั้งสิ้น สมาธิคือสมาธิไง สมาธิคือความอบอุ่น สมาธิคือพลังงาน สมาธิคือตัวจิต ถ้าจิตเป็นสมาธิคือสมาธิ ที่เราทํากันเนี่ยเราทําให้จิตสงบ เวลาหลวงปู่มั่นท่านถามลูกศิษย์ท่าน “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร” ท่านถาม “จิตเป็นอย่างไรๆ” ท่านจะเช็ก เช็กว่าจิตเป็นอย่างไร

โดยธรรมชาติของเรา จิตของเราฟุ้งซ่าน จิตของเราเดือดร้อน จิตของเราทุกข์ยาก จิตของเรา จิตของเรา ที่มาวัดมาวากันเพราะมาเพื่ออบรมจิตใจของเราไง ถ้ามาเพื่ออบรมจิตใจของเรา อบรมด้วยอะไร อบรมด้วยคําบริกรรมพุทโธ พุทโธคือพุทธานุสติ พอบอกพุทโธๆ พุทโธมันคืออะไร พุทโธคือพุทธา-นุสติ มีสติตั้งอยู่กับคําบริกรรมว่าพุทโธๆ พุทโธคือพุทธะ พุทโธคือชื่อขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วถ้ามันเป็นจริงๆ คือตัวพุทธะ คือตัวพลังงานในใจเรา คือตัวพุทโธแท้ แต่พุทโธแท้มันเป็นพลังงานที่ส่งออกมา มันถึงเป็นความรู้สึกนึกคิดที่ออกไปแผ่ไปซ่านทั่วโลก

นี้เวลาเราแผ่ซ่านทั่วโลก ศึกษาก็ศึกษาด้วยการแผ่ซ่านนี้ เวลาทําหน้าที่การงานก็ทําหน้าที่ด้วยการแผ่ซ่านนี้ แล้วก็ความเร่าร้อนก็ความเร่าร้อน เพราะแผ่ซ่านนี้มันทุกข์มันยาก มันทุกข์มันยาก พอมันทุกข์มันยาก วิธีการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ต้องมีความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจไม่สงบความแผ่ซ่านนี้มันเป็นโลก เป็นสัญชาตญาณของมนุษย์ เป็นสัญชาตญาณของจิต เราจะนึกคิด เราจะทําสิ่งใด ก็ทําด้วยสัญชาตญาณอันนี้ ทําด้วยสัญชาตญาณอันนี้คือทําด้วยกิเลสไง

เราทําด้วยกิเลส ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า ก็ศึกษาด้วยสัญชาตญาณอันนี้ ศึกษาด้วยพลังงานอันนี้ ศึกษาด้วยการส่งออกหมด การคิดคือการส่งออก การรู้สึกนึกคิดเป็นการส่งออกหมด นี้เวลาจะประพฤติปฏิบัติธรรมท่านถึงบอกว่าให้สงบเข้ามาก่อน ถ้าสงบเข้ามาแล้วสงบจากความแผ่ซ่านอันนี้สงบเข้ามา สงบเข้ามาคือสมาธิ ฉะนั้น สมาธิไม่ใช่ความร้อน

เขาบอกว่า “พอภาวนาไปแล้วจิตมันร้อน ธรรมดามันเย็นๆ นี่มันร้อนๆ” เย็นๆ ก็ไม่ใช่ ร้อนๆ ก็ไม่ใช่ ไม่ใช่ทั้งสิ้น เย็นๆ คือผลของมันไง ผลของความสุข ผลของความสงบระงับ มันก็มีความสุขมันก็ร่มเย็นไง แต่เวลามันอัดอั้นตันใจมันก็ร้อนไง ความร้อน ความร้อน ไม่ใช่ทั้งร้อนและเย็น ไม่ใช่ทั้งสิ้น

สมาธิคือสมาธิ คือมีสติรับรู้ รับรู้ความรู้สึกของเราอยู่ นี่คือสมาธิ สมาธิคือความรู้ที่ไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น ไม่พาดพิงนั่นคือสมาธิ ถ้าสมาธิยังไม่ชัดเจน เป็นขณิกสมาธิมันก็ระลึกรู้ตัวมันได้ แต่มันยังคิดได้ มันพาดพิง ความรู้สึกที่คิดได้คือพาดพิง ถ้าความรู้สึกที่คิดไม่ได้ คิดไม่ได้ คิดไม่ได้ไม่ใช่หลับนะ คิดไม่ได้ไม่ใช่ตกภวังค์นะ คิดไม่ได้ไม่ใช่มันหายไปนะ คิดไม่ได้แต่รู้อยู่ชัดๆ นี้คือสมาธิ นี่คือสมาธิแท้ๆ

แต่ถ้ามันประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ผู้ถาม “พลังงานความร้อนที่ออกจากจิตคืออะไร” พลังงานความร้อนที่ออกจากจิตคืออาการที่ความรับรู้ ที่รับรู้ด้วยอุปาทานอะไร ถ้ารับรู้ด้วยอุปาทานร้อน ร้อน รับรู้ด้วยอุปาทานเย็น เย็น รับรู้ด้วยอะไร ถ้ามันรับรู้ได้ปกติ มันก็รับรู้โดยปกติของมันไง ฉะนั้น จะร้อนจะเย็นไม่ใช่ นี้พอจะร้อนจะเย็นขึ้นมา ร้อนเย็นเราก็ไปขั้วโลกเหนือสิ โอ้โฮ! ไปอยู่ขั้วโลกเหนือ สมาธิทั้งวันทั้งคืนเลย มันจะอดตายอยู่นั่นน่ะ

ถ้าร้อน ร้อน เห็นไหม เวลาร้อน นํ้าเดือดๆ เขาเอาไว้ต้ม เวลาเขาฆ่าสัตว์ โรงงานฆ่าสัตว์ เวลาฆ่าเสร็จแล้วเขาต้องเข้าความร้อน ทั้งร้อน ทั้งเย็น ไม่ใช่ทั้งนั้น แต่มันเป็นอาการ คนไม่ใช่คนตาย คนมีชีวิตมันก็รับรู้ได้ทั้งนั้น ความรับรู้สิ่งต่างๆ เห็นไหม ความรับรู้ก็ความรับรู้ มันจะหยาบ มันจะละเอียด มันจะละเอียดเข้ามา

ฉะนั้น อะไรที่เกิดขึ้นก็แล้วแต่ เป็นอาการที่จิตมันรับรู้ทั้งนั้น ทีนี้อาการที่จิตรับรู้ เราจะทําสมาธิ เรากําหนดพุทโธไว้ชัดๆ พุทโธคือคําบริกรรมไง เพราะมีการบริกรรม มีการกระทํา ผลจากการกระทํา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ สมาธิไม่มีลอยมาจากฟ้า สมาธิไม่มาจากไหน สมาธิเกิดจากการกระทําทั้งสิ้น จะปัญญาอบรมสมาธิหรือจะใช้กรรมฐาน ๔๐ ห้อง จะทําสิ่งใดก็แล้วแต่ต้องมีการกระทํา ไม่มีการกระทําคือการเหม่อลอย

เห็นไหม เขาบอกว่า “ว่างๆ ว่างๆ” ว่างๆ คือเหม่อลอย เหม่อ ว่างๆ ว่างๆ เผอเรอ สมาธิหรือ แต่เขาเข้าใจว่าสมาธิ เพราะความเผลอไผลมันมีความสุขนะ คือไม่ต้องรับผิดชอบไง เออ! เผลอ เออ! สมาธิอะไรของเอ็ง เวลาเขาพูดๆ กัน เราคิดแค่นี้แหละ ที่เขามาบอกว่างๆ ว่างๆ เผอเรอ ปล่อยปละละเลย ไม่รับผิดชอบตัวเอง ไม่ทําอะไรทั้งสิ้น

สมาธิ สมาธิเป็นอย่างนั้นหรือ สมาธิคนชัดเจนมากนะ ถ้ามีสมาธิมันจะสํานึกตัวเองได้ คนเราถ้ามีสมาธิมันจะสํานึกตัวเองว่าเราเกิดมาทําไม เหมือนเรา พอเราโตขึ้นมา เราจะทบทวนตั้งแต่เราเป็นเด็ก เราทําอะไรผิดมาบ้าง เราเรียนอะไรมา ที่โรงเรียนเราได้เก๊แค่ไหน เราได้อ้อนพ่อแม่แค่ไหน โฮ! มันคิดแล้วมันแบบสะเทือนใจนะ ถ้ามีสมาธิจิตมันจะระลึกถึงตัวเขาเอง จิตจะมีความดีงามมากถ้าเป็นสัมมานะ ถ้าเป็นมิจฉาเป็นสมาธิแล้วไปสร้างคุณไสยนั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ

ฉะนั้น จะบอกว่า ที่ว่า “จิตร้อนๆ ร้อนๆ มันคืออะไร” จิตร้อนๆ คืออาการของมันที่มันอัดอั้นตันใจ ไม่ใช่สมาธิ “แล้วจะพิจารณาร้อนๆ ได้หรือไม่” พิจารณาร้อนมันก็ร้อนต่อไปเรื่อยๆ ถ้าพิจารณาร้อนๆ อะไร พุทโธให้ชัดๆ แล้วสมาธิชัดๆ นี่พูดถึงว่า ความว่า “พลังงานความร้อนที่ออกมาจากจิตคืออะไร” ออกมาจากจิตคืออุปาทานทั้งสิ้น คือสิ่งที่อาการของมันที่ไปรับรู้ แต่ถ้าใครที่มีสติสัมปชัญญะมากน้อยแค่ไหน ถ้ามีสติสัมปชัญญะที่ระลึกรู้ตัวอยู่เขาจะรู้ว่าไม่ใช่ทาง เขาจะปล่อยเขาจะวางไง วางความร้อนแล้วมาพุทโธเฉยๆ เดี๋ยวความร้อนก็หายไป

ความร้อนมันจะหายไป ความร้อนคือจิตมันไปเกาะ มันไปยึดมั่น ถ้าพูดถึงพอเรากลับมาพุทโธ ทุกอย่างหายหมด เย็นนี่ก็เหมือนกัน ทุกอย่างก็เหมือนกัน ทีนี้พอมันเย็นมันไม่ทุกข์ไง มันเย็นมันดีงามไง เห็นไหม ทุกข์ควรกําหนด เวลาทุกข์ควรกําหนด สุขล่ะ สุขก็เสวยไง แล้วทุกข์ควรกําหนด สุขก็จะขับไสใช่ไหม ทุกข์เราต้องยึด เราต้องเบรก ต้องกําหนดให้มันหยุด ถ้าสุข สุขเราก็เสวยอย่างนั้นเป็นทางดําเนินไป

คําถาม “๑. ถ้าพิจารณาสิ่งที่เกิดขึ้นในตัวลูก จะพิจารณาความร้อนในการเผากิเลสตัวเองได้หรือไม่” ไม่ได้ การจะเผากิเลส เขาเผากิเลสด้วยปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา ไม่ใช่เผาด้วยความร้อน ถ้าเอาความร้อนมาเผา ก็ต้มสิ เข้าไป เดี๋ยวจะว่าเสียดสี ไม่ใช่ อย่าเข้าใจผิด ความร้อนนั้นเขาเอาไว้ทําอาหาร อาหารดิบ พอโดนความร้อนมันจะสุก แต่เผาผลาญกิเลสไม่ใช่อย่างนั้น

แต่ถ้าเป็นเจโตวิมุตติเขาพิจารณาโดยสมาธินะ มันจะเห็นภาพ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม แล้วพิจารณาเป็นไตรลักษณ์ พอเวลาเป็นลักษณะ พระไตรลักษณะผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ต้องการแสวงหามากนี้คือไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์คือการแปรปรวน คือกระบวนการของธรรมะที่จะทําลายกิเลส จะทําลายกิเลส เกิดจากศีล สมาธิ ปัญญาเป็นมรรค

ไอ้ความร้อน ความร้อนมีปัญญาไหม ความร้อนมีความคิดหรือ ความร้อนไม่มีอะไรทั้งสิ้น ความร้อนนี้มันเป็นตบะธรรม ถ้าเป็นพลังงาน พลังงานมันก็เป็นความร้อน ความร้อนอย่างนี้มันเป็นตัวมันเอง มันเป็นจิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส ที่ว่าชีวิตเป็นพลังงาน พลังงานอวิชชาไง ตัวพลังงานคือตัวอวิชชา แล้วไปเอาอวิชชาไปพิจารณาวิชชามันจะได้อะไร ไม่ได้! กลับมาทําความสงบของใจแล้วใช้ปัญญา สิ่งที่เป็นปัญญานั้นถึงจะแก้กิเลส ไม่ใช่ว่าการพิจารณาความร้อนจะเผากิเลส ไม่มี!

“๒. ความร้อนที่เจอ ถ้าพิจารณาไปแล้ว ความร้อนจะเพิ่มขึ้นได้หรือเปล่าครับ” โอย! มันเพิ่มขึ้น ๒ เท่า ๓ เท่า เพราะว่ามันหลอกไง ความร้อนมันเป็นการจุดประกายประเด็นหลอกหัวใจ ร้อนๆๆ ไอ้หัวใจก็เสวยมันก็ร้อน ๒ เท่า ๓ เท่า อู๋ย! ยิ่งร้อนยิ่งดี ยิ่งร้อนยิ่งดี หลุด! ไม่ใช่! ไม่ใช่ทั้งร้อนและทั้งเย็น แต่! แต่อาการร้อน อาการเย็น มันเป็นจริตนิสัย เป็นจิตที่มันเจอกระบวนการอย่างนั้น จิตที่เจอกระบวนการอย่างนั้น จิตนี้ต้องแก้ไขตามกระบวนการที่ตัวเองเจอ

กระบวนการที่ตัวเองเจอคือเขาเรียกว่าจริตนิสัย คือกรรมเก่ากรรมของคน ความรู้สึกนึกคิดของคนไม่เหมือนกัน จิตนี้จะประสบเหตุการณ์แต่ละเหตุการณ์ไม่เหมือนกัน แล้วจิตดวงเดียวนั่นแหละ บางทีประสบการณ์เหตุนี้ คราวหน้าก็ประสบการณ์ในการแบบนั้น คราวต่อไปก็จะประสบการณ์แบบอย่างหนึ่ง มันเปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลา มันไม่คงที่หรอก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “ความร้อน พิจารณาความร้อนเพิ่มมากขึ้น” มันก็เป็นความร้อนเพิ่มมากขึ้นเพราะเราหลงผิดแล้ว เพราะมันเอาความร้อนมาหลอก แล้วเราก็ตามความร้อนนั้นไป ความร้อนนั้นก็ร้อนมากขึ้นๆ มากขึ้นเพราะอะไร มากขึ้นให้ตื่นเต้น มากขึ้นให้สนใจ มากขึ้นให้ตามมันไปไง แล้วตามไปจนร้อนจนเต็มที่ไม่มีประโยชน์อะไรเลย ไม่ใช่! ไม่ใช่! กลับมาทําความสงบของใจ ใจสงบแล้วพิจารณาโดยเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม

ถ้าความร้อนมันเป็นอะไรล่ะ ความร้อนก็เป็นความร้อน ความร้อนเป็นความร้อน กําปั้นทุบดินเลย มันไม่ใช่ ถ้ามันไม่ใช่แล้วกลับมาทําความสงบของใจ แล้วตั้งกระบวนการใหม่ตั้งท่าใหม่ไง ถ้าจิตมันสงบแล้วมันถึงจะเห็นตามความเป็นจริง ถ้าจิตมันอย่างนี้ จิตเป็นความร้อน ความเย็น เราคิดดู เราอ่านดูแล้วเราจะบอกว่าไม่ใช่ มันไม่ใช่ใดๆ ทั้งสิ้น จะบอกว่าเป็นมิติก็ไม่ใช่ อะไรไม่ใช่ทั้งนั้น มันเป็นอาการ อาการมันเป็นอาการหลง อาการหลงที่โดยสมุฏฐาน คือโดยกรรมของจิตดวงใดมีกรรมมากกรรมน้อย อาการแสดงตามนั้น แล้วมันจะเป็นมากน้อยตามมันไป

ถ้ามีครูบาอาจารย์จะรั้งกลับหมด รั้งกลับหมด มันก็ย้อนกลับมาบัว ๔ เหล่าแล้ว บัว ๔ เหล่าคือจิตดวงนี้มันมีอาการแบบนี้ มันสร้างกรรมมาเป็นแบบนี้ อย่างนี้ก็ต้องแก้ตามกรรมเขา มันต้องสมบุกสมบันมากกว่าคนอื่น แต่คนอื่นเขาก็ภาวนาของเขา แล้วเขาก็ไปรู้ไปเห็นของเขา เพราะเขาได้สร้างบุญกุศลของเขามา เขารู้เขาเห็นตามความเป็นจริง ไอ้เราจะก๊อปปี้เขามาว่า เอ็งเห็นจริง ข้าก็เห็นจริงด้วย ไม่มีทาง เป็นไปไม่ได้ มันเป็นความเห็นจริงจากภายใน

นี่พูดถึง “พิจารณาความร้อน” ไม่มี! แล้วถ้าพิจารณาความร้อนไม่มี เวลาเขาเพ่งกสิณ เพ่งกสิณไฟอย่างนี้ กสิณไฟเป็นกสิณ เขาต้องการไฟนั้นเพื่อให้จิตเกาะนั้นให้ใจสงบเข้ามา เวลาเพ่งกสิณ มันกสิณเพื่อความระงับในหัวใจนะ เพ่งกสิณก็อย่างหนึ่ง แต่ไอ้นี่ไปเห็นความร้อน ความร้อนก็เป็นความร้อน มันไม่ใช่อริยสัจ ไม่ใช่ความจริง ไม่ใช่ใดๆ ทั้งสิ้น จบ

ถาม : เรื่อง “ขอกราบขอขมาหลวงพ่อ และคําถามถามค่ะ”

หลวงพ่อ : ไอ้ขอขมาหลวงพ่อ จบ เพราะว่าไอ้ที่ว่าเวลาเขาเอาลูกเขามาไง เอาลูกเขามาด้วย เขาปรารถนาว่าเพื่อให้ลูกเขาได้ใกล้ชิดศาสนา แต่พอมาแล้วมันก็เลยกลายเป็นวิตกกังวล เราจะบอกว่าอย่างนี้ไง การที่เอาเด็กมาวัดมาวาดีมากๆ เพราะศาสนทายาท เราไม่มีเด็ก เราไม่มีผู้สืบต่อศาสนา ใครจะดูแล แต่เอามาแล้วมันระดับของทานใช่ไหม เรามา เห็นไหม เวลาเราดูเราแลของเรา เราแจกของชําร่วย แจกของเด็กๆ ก็แจกเป็นค่านํ้าใจไง

เราเคยแจกจากข้างในนะ เด็กที่เคยได้รับของเรา แล้วเขาไปวัดอื่น วัดอื่นเขาไม่แจก เขาถามพ่อเขา “พ่อ พ่อ ทําไมที่นี่เขาไม่แจก” เขาไม่แจกหรอก เขามีแต่เอา ไอ้ของเราแจก เวลาเราแจก ผู้ใหญ่ก็ไม่แจกด้วย ถ้าผู้ใหญ่แจกมันเป็นการอะไรนะ ประจบสอพลอ เวลาแจกผู้ใหญ่ แจกเอาใจ เอาใจ นี่คือการสอพลอ แต่เด็กๆ น่ะ เด็กๆ นํ้าใจไง เราให้เด็ก ให้เด็กมันบอกว่ามันตื่นเต้น ให้มันบอกว่ามันมาแล้วมันได้ผลประโยชน์ นี่หัวใจของเด็ก

ถ้าหัวใจของผู้ใหญ่ก็เทศน์นี่ไง ที่พูดธรรมะ ธรรมะ หัวใจผู้ใหญ่ แต่เวลาเด็กนะ เราให้ ให้เป็นสินนํ้าใจ ให้เป็นรางวัล ให้เป็นสิ่งที่เขาควรมาวัด แล้วต่อไปเขามาวัดมาวา เขามาวัดเราเรื่อยๆ มันจะมีข้อวัตรของเรา เวลาเขาไปวัดอื่นเขาจะแปลกใจ มีเด็กในตลาดเขามาที่นี่ เขาพูดกับพ่อเขา เพราะอยู่ข้างในเราแจกนมอย่างนี้ มันได้ทุกทีเลย มาใส่บาตรจะได้ยาคูลท์ทุกวัน เวลาเขาไปวัดอื่น “ทําไมเขาไม่แจกล่ะ ทําไมเขาไม่แจก” พ่อเขาตอบไม่ได้นะ แต่เขาก็พามาหาเรา เขาไม่แจกหรอก เขามีแต่เอา แจกผิดศีล แจกไม่ได้ ถ้ารับได้ ได้ นี่ความเห็นนะ

นี้ธรรมะก็เป็นธรรมะนะ ข้อวัตรมันมีว่าของที่ได้มาเขาถวายพระ พระต้องฉัน แล้วเหลือจากฉันแล้วถึงได้แจกฆราวาส พระจะไปแจกก่อนที่จะฉัน เขาบอกว่าบุญเขาตกล่วง เราบอกว่าจะตกล่วงที่ไหน พอเวลาเขาใส่บาตรแล้วก็คือจบแล้ว สิ่งที่มันอยู่ที่กาลเทศะไง คือว่าถ้าเด็กมันมาใส่บาตรแล้วมันจะกลับบ้าน เราก็ควรให้มันไปก่อนใช่ไหม เพราะเขาบอกรับไม่ได้นะ มันจะเป็นบาปเป็นกรรม เป็นบาปเป็นกรรมคนแจกเป็นบาปก่อน เพราะเขาให้คนคนนั้น เขาให้พระองค์นั้น ถ้าพระองค์นั้นได้รับแล้วแจกออกไป เขาให้เป็นของพระองค์นั้น

เหมือนกับเราเป็นผู้เอาจากวัตถุคนหนึ่งไปให้คนหนึ่ง เราเป็นคนน่ะเป็นคนแจก มีคนเขาถากเขาถางเยอะแยะไปหมด เพราะวัยวุฒินะ วุฒิภาวะของสัตว์โลกมันแตกต่างกันมาก ความรู้ความเห็นมันแตกต่างกันมาก เขาศึกษามาตามตัวอักษร เขาก็ยึดมั่นเลย พระยังแจกไม่ได้นะ พระจะแจกก็ต่อเมื่อพระสัพพีฯ ก่อน เขาพูดนะ สัพพีฯ ก่อนก็ของกูเน่าแล้ว เณรมันกลับบ้านหมดแล้ว แจกก่อน นี่พูดถึงเด็กๆ นะ

ฉะนั้น ว่าเอาเด็กมาวัดมาวามันเป็นสิ่งที่เราฝังไว้ พ่อแม่มีบุญมาก เอามาฝังไว้เป็นนิสัยมัน ถ้าเป็นนิสัยของมันนะ เด็กมันเลี้ยงดูง่าย เด็กที่มีศีลมีธรรม พ่อแม่โอ้โฮ! ปล่อยปละละเลย พอมันดื้อด้านแล้วก็จะเอาเข้ามาวัด แล้วก็มานั่งร้องไห้ๆ เวลาเอ็งจะเอาเขามาวัด เอ็งก็ไม่ได้คิด เสียเวลา ต้องทํามาหากิน แล้วตอนปล่อยมันไป มันก็ไปคบเพื่อน เพื่อนมันก็พาไปสํามะเลเทเมา เวลามันเสียไปแล้วก็ค่อยมาคิดได้ แต่เขาพามาตั้งแต่เล็กแต่น้อย ปลูกฝังมันไว้ๆ นี่เราให้รางวัล

นี่พูดถึงเด็กนะ แต่มันเป็นเรื่องส่วนตัวกับเรื่องส่วนรวม เรื่องส่วนตัวคือเรื่องครอบครัวของเรา เรื่องลูกเรื่องหลานของเรา เราเอามาแล้วเป็นเรื่องส่วนตัว ในเมื่อเราได้ประโยชน์แล้ว เราก็ต้องควบคุมดูแล อย่าให้ไปรบกวนส่วนรวม ส่วนรวมคือเวลามาวัดมาวาแล้ว พระจะเทศนาว่าการ ทุกคนที่เขามาวัดเขาตั้งใจมาฟังธรรม เขาตั้งใจมาประพฤติปฏิบัติ เขาต้องการความสงบระงับ

มันเรื่องส่วนตัว มันเรื่องส่วนตัว เรื่องส่วนตัวเราได้แล้ว แล้วเรื่องส่วนรวมที่มันไปกระทบส่วนรวมน่ะ แล้วเราเป็นคนกลาง เวลามา เห็นไหม แจกขนมแจกทุกๆ อย่าง เดี๋ยวด่าแล้ว อ้าว! เรื่องส่วนตัวได้แจกแล้ว ได้ดูแลแล้ว แต่เรื่องส่วนรวมที่มันทําผิด มันไปกระทบกระเทือนคนอื่น หัวใจทุกหัวใจเขามีสิทธิเสรีภาพเหมือนกัน หัวใจทุกหัวใจเขามาวัดมาวาเพื่อจะฟังธรรมเหมือนกัน แล้วเอาเด็กคนคนหนึ่ง เวลามาเที่ยวเดิน มาเที่ยวส่งเสียงดัง ให้ไปกระทบกระเทือนผู้ที่เขามาแสวงหาสัจธรรม มันเป็นเรื่องส่วนรวม

ในศาลามันมีทั้งส่วนตัวและส่วนรวม ถ้าส่วนรวม หัวใจของส่วนรวม คนทั้งศาลา เราเอาลูกมาคนหนึ่งมาร้องแว้ๆ อยู่กลางศาลา แล้วคนทั้งศาลาเลยไม่ใช่คนหรือไง คนทั้งศาลานี่ก็คนนะ ฉะนั้น เราเอาลูกของเรามา เราก็ควรดูแลสิ นั้นเป็นสิทธิ์ไง ที่เอามามันก็ดี แต่เอามาแล้วเราก็ต้องดูแลของเรา เราต้องเสียสละ ต้องควบคุมดูแลให้ได้ อย่าไปกวนคนอื่นเขา เพราะคนอื่นเขาตั้งใจ เขาตั้งใจจะฟังเทศน์ เขาตั้งใจมาเพื่อฟังธรรม แล้วเราเอาลูกของเราไปกวนเขา นี่เรื่องส่วนรวม มันมีทั้งส่วนตัวด้วยและส่วนรวมด้วย

นี่พูดถึงไม่อยากจะลงลึกมากเกินไป ให้เข้าใจนี่เป็นการขอขมา แต่เราไม่ถือสานะ แต่เราพูดเป็นหลัก พูดเป็นหลักเพราะว่าเวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เทศน์ทุกวัน ไม่จองเวรจองกรรม แต่มันเป็นปัจจุบันมันเกิดต่อหน้า เกิดซึ่งๆ หน้า ของที่มันเกิดซึ่งๆ หน้า ความผิดซึ่งหน้า มันต้องจัดการ ถ้าความผิดซึ่งหน้าเรายังตัดสินไม่ได้ เรายังจัดการไม่ได้ เราจะไปสอนใคร ถ้าความผิดซึ่งหน้าไง แต่เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ไม่จองเวรจองกรรมใครทั้งสิ้น แต่ถ้าซึ่งๆ หน้าโดนทุกที ซึ่งๆ หน้าส่วนรวม ส่วนรวม

ฉะนั้น คําถาม “และลูกก็ขอสารภาพว่า ลูกได้แต่เห็นความเป็นตัวกู ของกู ตัวเองและลูกกําลังทําอะไรไม่ได้ อบรมใจตัวเองให้ละไม่ได้ เหมือนเห็นโจรแล้วทําอะไรมันไม่ได้ กําลังไม่พอค่ะ ฝืนก็ไม่ได้ ต้องวางและถอยใจออกมาพัก พอนั่งสมาธิได้ครู่เดียว สามีก็มาเรียกแล้วค่ะ วันนี้เลยยุติเพียงเท่านี้ค่ะ เป็นเพราะลูกร้างการภาวนามานานหรือเปล่าคะ ความคุ้นชินกับสถานที่ทําให้คุมสติยาก ไหลง่ายมากค่ะ ตั้งแต่มาวัดเมื่อตอนมาฆบูชาไม่ได้เดินจงกรมอีกเลย”

นี่คําถามเขานะ คําถาม เราเอาคําถามขึ้นมาถามแล้วจะบอกว่า สิ่งที่เขาทําอยู่เป็นการฝึกหัดการภาวนาของเรานะ ถ้าเป็นการภาวนาของเรา สิ่งที่ปัญญาที่มันเกิดขึ้นเขาเรียกว่าปัญญาอบรมสมาธิ เวลาเรากําหนดพุทโธ เราใช้ลมหายใจเข้าออก เราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาเพื่อความสงบ ถ้าเพื่อความสงบ ถ้ามันทําแล้วมันไม่ถูกจริต ไม่ถูกนิสัย

ถ้าเรามีความคิดมากๆ แล้วความคิดที่มันคิดเรามีสติปัญญาไล่ความคิด ถามตัวเองไง คิดอะไร คิดเพื่ออะไร เขาเรียกปัญญา มันก็วางได้ วางได้ เราให้หัดทําแบบนี้ ถ้าหัดทําแบบนี้สิ่งที่เขาเขียนมา เขียนมา ที่ว่าใช้ความคิด ความคิดที่เดินจงกรมแล้วคิดแต่เรื่องต่างๆ ถ้าสติมันทัน มันก็รู้ว่ามันคิดไง แต่ถ้าสติไม่ทันนะ เพลิน แล้วเราดี เราเด่น เราคิดไปถูกเลย

ถ้าสติมันทันเราคิดเรื่องอะไรล่ะ เราคิดในเรื่องไร้สาระ เรื่องอารมณ์ความรู้สึก ไร้สาระมากเลย แต่ถ้ามันมีสติปัญญามันทันมันจะรู้เลยว่าความคิดไร้สาระ ถ้าความคิดไร้สาระ ของที่ไร้สาระ เราคิดไหม เราก็วาง วางนั่นคือสมาธิ แต่แป๊บเดียวเดี๋ยวคิดอีก คิดอีกเราก็ใช้ปัญญาต่อเนื่องไป เขาเรียกว่าปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิก็รักษาใจให้สงบระงับขึ้นมา แล้วใจมันจะดีขึ้นเรื่อยๆ แล้วความคิดมันจะเร็วขึ้นเรื่อยๆ สติจะเร็วขึ้นเรื่อยๆ เท่าทันความคิดเรื่อยๆ ความคิดมันจะเบาลงๆ เบาลงจนเวลาจะคิดนะแอ๊ะ! แอ๊ะ! มันอาย ไม่กล้าคิด ไม่กล้าคิด

ถ้าสติมันทันนะถ้าปัญญาอบรมสมาธิ คิดดูสิ เราจะคิด ไม่คิด เราควบคุมได้หมด มันจะพัฒนาขึ้นไหม เขาเรียกปัญญาอบรมสมาธิ ทําอย่างนี้ทําถูกต้องแล้ว พยายามฝึกหัดอย่างนี้ จะน้อยใจว่าทําสมาธิได้ยาก ทําภาวนาได้ยาก อยู่บ้านแล้วไม่ได้ทํา พยายามฝึกหัดทําของเรา แล้ว! สิ่งที่เกิดขึ้นนี้มันเป็นกรรมของสัตว์ เป็นกรรมของสัตว์ไง เพราะเรามีฐานะ มีหน้าที่ เป็นแม่ เป็นลูก เป็นภรรยา มันก็มีภาระ มีภาระทั้งนั้น

เพราะเราเป็นภรรยาต้องมีภาระรับผิดชอบ เป็นแม่ หน้าที่ของแม่ก็ต้องรับผิดชอบ เราอยากภาวนาอีก มีภาระภรรยา มีภาระแม่ แล้วยังมีภาระอยากปฏิบัติ ก็ต้องค่อยๆ พิจารณา ค่อยๆ หาทางใช้ปัญญาของตน ปัญญาของตนค่อยๆ ทําของเรา เรามีภาระหน้าที่ ทําตามหน้าที่ หน้าที่ไหนมันเป็นหน้าที่เด่น หน้าที่ที่ตาม เอาอย่างนั้นก่อน จบ

ถาม : เรื่อง “การแก้ไขกรณีติดขัดข้อธรรมในอริยภูมิ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง กระผมมีความสงสัยเรื่องการติดหรือหลงในการปฏิบัติธรรม จากที่ได้อ่านและฟังธรรมของหลวงพ่อมาหลายๆ บท (ไม่ได้สงสัยในธรรมของ หลวงพ่อนะครับ) กระผมขอสรุปคําถามดังนี้

๑. กรณีที่ผู้ปฏิบัติธรรมแล้วติดขัดในอริยภูมิ ภูมิใดภูมิหนึ่ง ยกตัวอย่าง เช่น ท่านติดในโสดาบัน เช่น พิจารณาไม่ตกในข้อธรรมใดก็ตาม ขออภัยนะครับ ผมใช้ภาษาไม่เป็น และขออนุญาตกล่าวอ้างครับ

ในหลวงพ่อเทศน์ว่าหลวงตามหาบัวท่านกรุณาไปช่วยแก้ให้พระที่ติดขัดหลายองค์นั้น ผมเดาว่าพระหลายองค์นั้นกําลังอยู่ในอริยภูมิใดภูมิหนึ่งใช่หรือไม่ครับ หรืออาจจะยังไม่เข้าอริยภูมิก็เป็นได้ ผมอยากทราบว่าถ้าหลวงตาไม่ไปเมตตาช่วยแก้ไข พระองค์นั้นจะติดอยู่จะสามารถแก้ไขตนเองให้ทะลุหรือบรรลุธรรมถึงขั้นสูงสุดต่อไปได้เองหรือไม่ สืบเนื่องจาก (ยกตัวอย่าง ถ้าบรรลุโสดาบันแล้วเกิดไม่เกิด ๗ ชาติ คล้ายๆ ว่าอย่างไรก็ต้องบรรลุแน่ๆ รอ ๗ ชาติ)

๒. คําว่า “โสดาบันเกิดอีกไม่เกิน ๗ ชาติ” นี่แหละครับที่ผมงง คือว่ามีผู้มีบารมีธรรมมาช่วยแก้ไขท่านติดขัดได้ ถือว่าเป็นบุญวาสนาของท่าน คล้ายว่าย่นระยะเวลาลงหรือไม่ครับ ถ้าไม่มี ท่านจะเกิดตายอีก ๗ ชาติ แล้วบรรลุอรหันต์อัตโนมัติเลยหรือ โดยที่ท่านจะต้องแก้ไขเอง หรือว่าต้องมีการกระทําร่วมด้วยหรือไม่ครับ คืออย่างไรต้องบรรลุ ถ้าแบบนั้นแสดงว่าโสดาบัน ผู้ที่เข้าสู่ระดับนี้โดยจริงๆ ท่านจะขวนขวาย เพื่อจะขึ้นสู่ธรรมที่สูงขึ้นไปใช่หรือไม่ครับ

๓. มีหรือไม่บรรลุโสดาบันแล้วพอใจแล้วเอาแค่นี้ เพราะสมัยนี้ผมเห็นใครๆ ก็บอกว่า ฉันเป็นโสดาบันแล้ว แต่ดูแล้วแปลกๆ ครับ ทําไมเป็นง่ายขนาดนั้น หรือว่าเป็นของปลอม เพราะดูแล้วขี้เกียจ ถ้าแบบนั้นคงจะเข้าล็อกว่าเกิดตาย เกิดตายให้ครบ ๗ ชาติ แค่เกิดตาย เกิดตาย มันคงแปลกพิลึกครับว่าไม่ได้กระทําใดๆ ต้องขออภัยครับถ้าคําถามดูงงๆ ครับ ขออภัยด้วยครับ ผมอาจใช้ภาษาไม่ถูกธรรม เพราะเป็นความสงสัยผู้ที่ศึกษาอ่านธรรม แต่ยังปฏิบัติไม่ก้าวหน้า

หลวงพ่อ : เขาถามมาเนาะ มันเป็นธรรมะดํานํ้า มันจะดํานํ้าแล้ว ฉะนั้น สิ่งที่ว่าคําถาม คําถามของเขาสงสัยในการอริยภูมิ สิ่งที่ว่าอริยภูมิที่เริ่มต้นพระอริยภูมิ เห็นไหม ที่ว่า “หลวงตามหาบัวท่านกรุณาไปช่วยแก้พระที่ติดขัดหลายองค์นั้น ผมเดาว่าหลายองค์นั้นกําลังถึงขั้นอริยภูมิขั้นใดขั้นหนึ่งใช่หรือไม่ครับ หรือว่ายังไม่เข้าสู่อริยภูมิ”

ตอบ : สิ่งที่ว่าหลวงตาท่านไปแก้ไข แก้ไข ท่านไปแก้ไขหลวงปู่คําดี ท่านไปแก้หลวงปู่บัว เวลาท่านไปแก้นะ เวลาแก้ครูบา-อาจารย์ ท่านอยู่ในขั้นชั้นสูง แต่เวลาท่านอยู่ที่บ้านตาด ท่านอยู่ที่อยู่ ท่านพยายามเทศนาว่าการ ไอ้พวกที่อยู่ที่ยังไม่บรรลุธรรม ที่ยังไม่เห็นธรรม เวลายังไม่เห็นธรรมนะ ท่านเทศน์บนศาลาอย่างนี้ ท่านเทศน์บนศาลาเทศน์เหมือนหลวงปู่มั่น

เวลาหลวงปู่มั่น เห็นไหม ท่านเทศน์ เวลาท่านเทศน์เรื่องสมาธิเลย เวลาเทศน์เรื่องสมาธิขึ้นไปแล้วก็เริ่มปฏิบัติขึ้นไป ตั้งแต่โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี แล้วแต่ว่าจิตของใครอยู่ในภูมิใด ขั้นใด ถ้าอยู่ภูมิใดขั้นใด เวลาเทศน์ เทศน์เป็นส่วนรวมไง แต่ถ้าเป็นส่วนรวมนะ เวลาเทศน์เป็นส่วนรวมแล้ว สิ่งใดผู้ที่ประพฤติปฏิบัติผู้ที่ติดขัด ส่วนใหญ่แล้วท่านจะเข้าไปหาครูบาอาจารย์โดยส่วนตัว โดยส่วนตัว ท่านจะไปแก้กันโดยส่วนตัว

ถ้าแก้กันโดยส่วนตัวนะ หลวงตา ครูบาอาจารย์นะ ท่านจะแก้กันโดยส่วนตัว ส่วนตัวหมายความว่าจริตนิสัยของคนนั้นมันติดอย่างนั้น มันมีความเห็นอย่างนั้น ท่านจะใส่ ใส่เต็มที่เลย แล้วท่านก็จะเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์กับหมู่คณะ สิ่งที่เป็นประโยชน์กับหมู่คณะมันเป็นโดยสภาวะแวดล้อม สภาวะโดยสัจธรรมโดยทั่วไป ท่านจะมาเทศน์บนศาลา เวลาเทศน์บนศาลา เวลาเทศน์พระที่ยังไม่ได้อะไรเลย ท่านก็เทศน์เป็นอริยสัจ เทศน์เป็นความจริงนี่แหละ

แต่! แต่คนที่ไม่มีวุฒิภาวะมันจะฟังไม่รู้เรื่อง มันจะจับประเด็นไม่ได้ มันจับประเด็นไม่ได้เพราะเราไม่รู้ ถ้าเราไม่รู้ เราไม่รู้สูตร ไม่รู้ทฤษฎีสิ่งใดเลย เราจะไปเข้าใจได้อย่างไร คนที่เขาศึกษา การศึกษาเขาต้องท่องสูตร ท่องทฤษฎีของเขาก่อน ท่องสูตรทฤษฎีของเขาก่อนนะ พอเขารู้ถึงทฤษฎีแล้วเวลาครูบา-อาจารย์ท่านพูดมันจะเทียบเคียงได้

นี่ก็เหมือนกัน คนที่ประพฤติปฏิบัติถ้ามันมีพื้นฐานขึ้นมา พอมีพื้นฐานขึ้นมา เวลาครูบาอาจารย์เทศน์ขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันจะคอยถึงว่าระดับของเรา ระดับของเรา ระดับที่เราตํ่าอยู่เนี่ยเทศน์มามันจะเข้าใจได้ แต่ระดับที่เรากําลังปีนป่ายอยู่มันจะหาช่องทางไป ถ้าระดับที่สูงขึ้นไปมันจะไปได้อย่างไร นี้โดยส่วนรวมไง เมื่อกี้พูดถึงโดยส่วนบุคคลกับโดยส่วนรวม โดยส่วนรวมท่านเทศน์อย่างนี้ แต่โดยส่วนตัว ส่วนตัว มันต้องเข้าไปแก้ไขโดยส่วนตัวก่อน นี่พูดถึงว่าเวลาท่านพระมหาบัวท่านไปแก้

“ผมเข้าใจว่าพระที่แก้อยู่ในขั้นอริยภูมิ ภูมิใดภูมิหนึ่งใช่หรือไม่ครับ หรือที่ยังไม่ได้เลย” เป็นทั้งสองอย่าง แต่อย่างที่เป็นอริยภูมิสุดยอดมาก สุดยอดมาก เพราะพอแก้ไปแล้ว พอหลวงปู่บัว พระมหาบัวไปแก้หลวงปู่บัว เวลาที่จะไปแก้ เวลาท่านบอก อ้าว! เวลาให้หลวงพ่อบัวพูด พูดจบ อุ๊ยตาย! คําว่า “อุ๊ยตาย!” มันรู้แล้วแค่ไหน แสดงว่าหลวงปู่บัวท่านไม่รู้ ฉะนั้น ท่านก็บอกว่าให้ทําอย่างนี้ ทําอย่างนี้ ทําอย่างนี้โดยส่วนตัว แล้วท่านก็ไปสวดมนต์ พอสวดมนต์กลับมา พอตี ๔ หลวงปู่บัวมาแล้วกอกแกก กอกแกก ขึ้นมาแล้ว “อุ๊ยตาย!”

เวลาหลวงปู่บัวท่านติด หลวงตาพระมหาบัวท่านบอก “อุ๊ยตาย!” แสดงว่าติดอยู่ไง ติดอยู่ท่านก็บอกวิธีการให้หลวงพ่อบัวไปปฏิบัติ พอหลวงพ่อบัวปฏิบัติเสร็จ กลับมาหาหลวงตา “อุ๊ยตาย! อุ๊ยตาย!” ว่าถ้าไม่ได้บอกอุ๊ยตาย! ถ้าไม่ได้บอกมันมาไม่ได้ไง แล้วเราบอกว่า พอมันมาได้แล้ว พอมันผ่านไปแล้วมันถึงอันเดียวกัน ฉะนั้น เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านไปแก้ไขๆ ถ้าแก้แล้วคนที่ได้รับการแก้ไขแล้วมันจะมีวุฒิภาวะเหมือนกัน อันเดียวกัน ธรรมอันเดียวกัน ถ้ามันแก้แล้ว ถ้ายังไม่แก้ เห็นไหม มันมีสูงมีตํ่า มันต่างกันๆ ความเห็นมันก็ต่างกัน แต่เวลามันเหมือนกันแล้วมันอันเดียวกันๆ นี่พูดถึงว่า เวลาท่านไปแก้นะ

“ผมเข้าใจว่า ผมอยากทราบว่าถ้าหลวงตาถ้าไม่ไปเมตตาแก้ไขพระองค์นั้นจะติดอยู่ จะสามารถแก้ไขให้ทะลุธรรมขั้นสูงสุดต่อไปได้เองหรือไม่”

มันก็เป็นกรรมของสัตว์ บางองค์ติดอย่างนั้นจนตาย บางองค์ติดอย่างนั้นก็ได้แค่นั้นไง แต่ถ้าบางองค์ท่านก็มีความสามารถแก้บรรลุไปได้ แต่ก็ต้องใช้ความสามารถอย่างมากๆ อย่างเช่น พวกเรา เราทํางานกันจนเต็มกําลังของเราแล้ว แล้วเราจะทําอะไรต่อ เราก็ทําเต็มกําลังแล้วเนาะ สมาธิก็สมาธิ ใส่เต็มที่แล้ว ปัญญาก็ได้ช่วยโถมใส่จนหมดเนื้อหมดตัวแล้ว มันก็ได้แค่นี้ ก็ทําอยู่อย่างนั้นมันก็ได้แค่นี้ พอทําไปๆ มันก็จะคิด “เออ! หรือมันมีแค่นี้” ถ้าเออ! หรือมันมีแค่นี้ เห็นไหม ไปไม่ได้ ก็ติดอยู่แค่นั้น

แต่ถ้าคนที่เขามีอํานาจวาสนา เขาก็พยายามของเขา เขาก็ตะเกียกตะกายของเขา ไอ้ที่ว่าไม่ได้ๆ ก็ตะเกียกตะกายไปเรื่อย เพิ่มอํานาจวาสนาไปเรื่อย พอถึงเวลาก็เอ๊อะ! อู้ย! มันมีทางไปอีก มันมีอย่างนี้อีกๆ นี่ไง ถ้ามันจะไปได้มันจะเห็นช่องทางไง อ๋อ! ต้องเพิ่มสมาธิมากขึ้น สมาธิแล้วต้องมีปัญญาให้มากขึ้น พอมากขึ้นแล้ว พอพิจารณาไปแล้ว พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันจะรวมกันอย่างนี้ มันจะมีความสมดุลอย่างนี้ แล้วมันเป็นสติ มันเป็นมหาสติ

มันถึงคนที่ปฏิบัติเขาจะเห็นสติ มหาสติมันมีความแตกต่างกันอย่างไร ปัญญา มหาปัญญา ปัญญาที่เคยใช้ว่าสุดยอดๆๆ เวลาไปเจอมหาปัญญา โอ้โฮ! ปัญญานี่ชิดซ้าย ไอ้ว่าสุดยอดๆ ขี้หมา มหาปัญญามันใหญ่กว่า โอ้โฮ! มันลึกลับซับซ้อนเวลามันจะทะลุทะลวงไปได้

นี่พูดถึงไง เพราะเขาถามว่า “ถ้าหลวงตาไม่ไปช่วยแก้ไข พระองค์นั้นจะมีความสามารถแก้ไขไปได้หรือไม่”

ถ้าจะแก้ไขไปได้มันก็ต้องมีวาสนา ถ้าแก้ไขไปได้นะ แล้วถ้าแก้ไขไปได้ เวลาหลวงตาท่านไปเที่ยวป่าแล้วท่านไปติดขัด ติดขัดปั๊บ ถ้ามันไม่ไกลจากหนองผือท่านจะกลับมาหาหลวงปู่มั่นเลย พอกลับมาหาหลวงปู่มั่นพอถามปั๊บ ผลัวะ! ผลัวะ! มันทะลุทะลวงหัวใจก็จบ ท่านบอกว่า “ถ้าไม่ไปนะ ถ้าเราแก้เองอย่างน้อย ๗ วัน หรือเดือนหนึ่งยังแก้ไม่ได้เลย” อย่างเช่น เวลาเราไปเจอสิ่งใดที่มันขึ้นมาในใจ เจอสิ่งใด เจอปมในใจ พอจับได้ พิจารณาแล้วพิจารณาเล่าไปนะ เดือนหนึ่งยังไม่จบ บางทีไม่ใช่เดือนหนึ่งนะ พิจารณาไปๆ ถอยเลย เออ! ไม่ได้แล้ว จบ

ถ้าแก้เองอย่างน้อยเสียเวลาอย่างมากแก้ไม่ได้ อย่างน้อยเสียเวลาอย่างมากแก้ไม่ได้ แก้ไม่ได้ก็ม้วนเสื่อ ม้วนเสื่อก็เก็บไว้อย่างนั้น ก็ไปเอาใหม่ ก็ไปเจอปัญหาเก่านี่แหละ ถ้าเราแก้ไม่ได้มันก็คาอยู่อย่างนั้น ไปภาวนาที่ไหน ไปทําอย่างไรนะ ปัญหานี้ปัญหาที่ต้องผ่าน ถ้าไม่ผ่านก็อยู่อย่างนั้น ภาวนาไปก็เป็นภาวนา แต่ไม่ได้ผล ถ้าแก้ไม่ได้ ถ้าแก้ไม่ได้มันไปไม่ได้ ถ้าแก้ได้ก็ต้องสมบุกสมบัน นี่พูดถึงว่า คนปฏิบัติจริงถึงจะเห็นจริงไง

แล้วบอกว่า “มันจะเป็นเอง เป็นเอง” เป็นเองตรงไหน ถ้าเป็นเอง หลวงตาท่านพูดอยู่ “ถ้ามันเป็นไปเองนะเราไม่ติดสมาธิ ๕ ปี” ท่านบอกเลย ถ้ามันจะเป็นไปเอง มันไม่เป็น ไม่มีทาง เป็นไปเองได้อย่างไร ไม่มีอะไรที่เป็นไปเอง ไม่มี!

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุมันต้องมีเหตุมีผล มีการกระทํา เป็นไปเองไม่มี เป็นไปเองก็ตกภวังค์ไง เป็นไปเองก็พรหมลูกฟักไง เป็นไปเองก็นอนตายอยู่นั่นไง ไม่มีสิทธิ์ พูดถึงถ้ามันแบบว่า “ท่านจะแก้ไปได้หรือไม่ สืบเนื่องจากยกตัวอย่าง ถ้าบรรลุโสดาบันแล้ว เกิดไม่เกินอีก ๗ ชาติ คล้ายๆ ว่าอย่างไรก็ต้องบรรลุธรรมแน่ๆ รอ ๗ ชาติ”

“๒. คําว่า โสดาบันเกิดอีก ๗ ชาติ”

ไอ้นี่มันเป็นการสับสนไง เป็นการสับสนของคนฟัง เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการๆ นะ บอกว่าพอบรรลุโสดาบัน เกิดอีก ๗ ชาติ คําว่า “บรรลุโสดาบัน” คนที่บรรลุโสดาบันนะมันเหมือนกับคนทําประสบความสําเร็จตามธรรมนั้น พอตามธรรมนั้นมันจะได้วุฒิภาวะธรรมขั้นนั้น ถ้ามันได้วุฒิภาวะธรรมขั้นนั้น ดูสิ เราเป็นปุถุชนกัน เรารู้ไหมเราจะเกิดอีกกี่ชาติ เราสงสัยกันไหม เรารู้เกิดอีกกี่ชาติมันไม่มีคําตอบหรอก เฉยอยู่อย่างนี้ ฟังธรรม ค้นคว้าธรรม ศึกษาธรรมแล้วก็งงๆ อยู่อย่างนี้ แต่ถ้าบรรลุธรรม ผลัวะ! อย่างมากไม่เกินอีก ๗ ชาตินี้มันเป็นผลตอบรับ มันเป็นผลของที่ได้โสดาบันอย่างมากไม่เกินอีก ๗ ชาติ อย่างมากนะ ไม่เกินอีก ๗ ชาติ

แต่พระอานนท์ท่านบรรลุโสดาบัน ตั้งแต่องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้ายังดํารงชีพอยู่ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้านิพพานไปแล้ว พระอานนท์ก็ประพฤติปฏิบัติต่อ จนพระอานนท์เป็นพระอรหันต์ มีอีก ๗ ชาติไหม อีก ๗ ชาติหมายถึงว่าพระโสดาบันถ้าจะมีการเกิด การตายอีก ๗ ชาติ แต่ในอีก ๗ ชาติท่านจะภาวนาอย่างไรให้มันพ้นไป ขอให้ได้โสดาบันก่อน ถ้าโสดาบันแล้วมันมีขอบเขตไง มันไม่ใช่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีขอบเขตไง

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบุพเพนิวาสานุ-สติญาณไม่มีขอบไม่มีเขต แต่ถ้าเป็นพระโสดาบันนะอย่างมากอีก ๗ ชาติ หรือไม่ต้อง ๗ ชาติ ชาตินี้ล่ะ อย่างมากอีก ๗ ชาติ ระดับของมัน คุณสมบัติของมัน ฐานะของมัน ฐานะของโสดาบันอย่างมากอีก ๗ ชาติ อย่างมาก อย่างน้อยชาตินี้เลย ฐานะของโสดาบัน สถานะของโสดาบันอีก ๗ ชาติ

แต่! แต่ไม่ใช่ว่า คําว่า “ถ้าว่าโสดาบันเกิดไม่เกินอีก ๗ ชาติ” แล้วผู้ที่มีบารมีจะมาช่วยแก้ไข ไม่ใช่! อีก ๗ ชาติเป็นสถานะของโสดาบัน โสดาบันเกิดอีกไม่เกิน ๗ ชาติ ไม่เกิน ๗ ชาติ แต่ใน ๗ ชาตินั้น เวลาเกิด เห็นไหม ดูสิ อย่างนางวิสาขาเป็นพระโสดาบันตั้งแต่สมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าดํารงชีพอยู่ เพราะเขาพอใจแค่นั้น นี่อีก ๗ ชาติ แต่ถ้าพูดถึงว่าเป็นพระโสดาบัน สถานะของโสดาบันอีก ๗ ชาติ

แต่! แต่เขาบอกว่า “ผมงงๆ ว่ามันจะต้องแก้ไขอย่างไร มีบุญอํานาจวาสนา คล้ายว่าย่นระยะเวลาหรือไม่ เวลาคําว่า ๗ ชาติ” ถ้าเกิดอีก ๗ ชาติ แล้วได้บรรลุพระอรหันต์เลย มันไม่ใช่ต้นไม้ ไม่ใช่เมล็ดพันธุ์ไง ลงดินแล้วก็งอกไง ถ้าจิตมันลงดินแล้วงอกมันก็จบไง ไม่ใช่!

เวลาเกิดถ้าเป็นโสดาบันก็เป็นโสดาบัน เป็นโสดาบันเพราะอะไร โสดาบันเพราะว่าพิจารณาด้วยมรรค ศีล สมาธิ ปัญญา พอศีล สมาธิ ปัญญาพอรู้เท่าทันกิเลสเห็นสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เวลามันละไป มันละสังโยชน์ เวลาสังโยชน์มันละไปเป็นพระโสดาบัน ถ้าเป็นพระสกิทาคามี เห็นไหม ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตมันยกขึ้นสู่วิปัสสนาในสติปัฏฐาน ๔ ถ้ามันละ มันละกามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง มันถึงเป็นสกิทาคามี

ถ้าจะเป็นพระอนาคามี เห็นไหม จิตที่มันสงบแล้วยกขึ้นสู่มหาสติ มหาปัญญา มันจะไปเห็นกามราคะ เห็นปฏิฆะ เวลาพิจารณาถึงที่สุดแล้วด้วยมหาสติ มหาปัญญา ละกามราคะ ปฏิฆะขาดไปเป็นพระอนาคามี ถ้าจะเป็นพระอรหันต์ เห็นไหม มันต้องจิตมันเป็นญาณวิถีเลย ยกขึ้นสู่ญาณวิถีที่มันละเอียดลึกซึ้ง ลึกซึ้งแล้ว เราไปเห็น เห็นไหม จะละรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชานั่น ถ้าจะเป็นพระอริยบุคคลแต่ละชั้นเขามีเหตุมีผลอย่างนี้ ไม่ใช่ว่าอยู่ดีๆ ก็เป็นเมล็ดพันธุ์พืชมันลงดิน พอโดนนํ้ามันก็งอกเลย เป็นโสดาบันเป็นเองไม่มี

ฉะนั้น ว่าเป็นเองไม่มี คําว่า “๗ ชาติ ๗ ชาติ” มันเป็นสถานะที่ว่าการเกิด การตาย แล้วถ้ามันในชาตินั้นก็จบไง มันไม่ใช่การเกิดและการตายมันอีก ๗ ชาติ

การเกิดอย่างนี้แต่เวลาจะบรรลุธรรม บรรลุธรรม องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าชายสิทธัตถะเวลาเกิดกับนางมหามายา เป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบรรลุธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยการตรัสรู้ในธรรม นี่ไง มันต้องมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา

คําว่า “๗ ชาติ ๓ ชาติ” มันเป็นการเวียนว่ายตายเกิด มันเป็นสถานะ มันเป็นการเกิดของสิ่งมีชีวิต แต่ถ้ามันจะบรรลุธรรมมันต้องเกิดด้วยมรรคด้วยผล ด้วยปัญญาในจิตดวงนั้น ในจิตดวงนั้นมันคนละเรื่องกัน เรื่องการเกิดภพเกิดชาติมันเป็นผลของวัฏฏะ แต่เรื่องเกิดในธรรมมันเกิดจากมรรค เกิดจากผล มันไม่ใช่เกิดจากการเกิด ๗ ชาติ ๓ ชาติ ไม่เกี่ยว ๗ ชาติ ๓ ชาติเป็นการเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นสิ่งมีชีวิต แต่เวลาเกิดในธรรม เกิดในธรรมมันเกิดจากมรรคเกิดจากผล มันคนละเรื่องกัน มันคนละเรื่องในจิตดวงเดียวกัน คนละเรื่องแต่เป็นจิตดวงเดียวกัน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “เขาเกิดอีก ๗ ชาติ เขาจะบรรลุอรหันต์เลยนะโดยอัตโนมัติ” ไม่มี ไม่เกี่ยว “หรือจะต้องแก้ไขเอง” ต้องแก้ไขเอง ต้องมีสติปัญญา ต้องมีอํานาจวาสนา

คําว่า “มีอํานาจวาสนา” อย่างองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าบารมีเต็ม สิ่งที่เกิดขึ้น ดูสิ พระเจ้าสุทโธทนะพยายามจะไว้ให้ครองเป็นกษัตริย์ ท่านก็มีเหตุไปเที่ยวสวนไปเห็นเทวทูต เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันสะเทือนใจ สะเทือนบารมี สะเทือนสิ่งที่สร้างมา ใจมันสร้างมาไว้มากใช่ไหม อะไรไปสะเทือน อู๋ย! มันสะเทือนใจมากๆ มันต้องมีฝั่งตรงข้ามไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ท่านถึงได้ออกบวชไง ออกบวชแล้วท่านก็ไปค้นคว้าของท่าน นี่ไง สิ่งที่อํานาจวาสนาบารมี

เวลาถ้าเกิดอีก ๒ ชาติ ๓ ชาติ ถ้ามันมีอํานาจวาสนาบารมีมันจะไปเกิด เกิดในสถานะ ไปเกิดพบครูบาอาจารย์ที่ดี นี่พูดถึงอํานาจในการเกิด

เขาพูดถึงนะ ว่า “โดยจะต้องแก้ไขเอง ต้องมีการกระทําร่วมด้วยหรือไม่ครับ” ไอ้เรื่องกระทําร่วมด้วยทั้งนั้นเลย ต้องมีการกระทําทั้งหมด “แล้วแบบนั้นแสดงว่าโสดาบันที่เข้าสู่ระดับนี้แล้ว ท่านจะขวนขวายให้ขึ้นสู่ธรรมที่สูงขึ้นใช่หรือไม่” โดยสัจจะโดยความจริงเป็นแบบนั้น โดยสัจจะเป็นโสดาบัน เห็นไหม คนเรามืดบอด ไม่รู้เหนือรู้ใต้ แล้วประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนรู้ว่าอีก ๗ ชาติ แล้วข้างหน้ามันจะไปไหน มันจะไปบ้าไปบออะไรอีก มันไม่ไปหรอก มันจะไปทางนี้ ถ้ามันไปทางนี้มันเป็นไป เว้นไว้แต่นางวิสาขาไม่ไปเพราะท่านอธิษฐานไว้เป็นมหาอุบาสิกา ท่านไม่ยอมไปของท่าน มีคนเขาไม่ค่อยไป

“โดยธรรมชาติต้องขวนขวายหรือไม่”

แต่ขวนขวายไปมันก็หนักหนาสาหัสสากรรจ์ เพราะ เพราะหลวงตาท่านพูดไว้ไง ท่านบอกว่าเวลาท่านปฏิบัตินะ ก็คิดว่ามันจะลําบากแต่ต้นๆ นี่แหละ พอต่อไป ต่อไปก็สบายขึ้นๆ ท่านพูดบ่อยหลวงตา แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วไม่เป็นอย่างนั้นเลย โสดาบันลูกหลานมันเล็กๆ สกิทาคามี อนาคามี ไปเจอพ่อแม่มัน อู้ฮู! กิเลสมันร้ายกาจ ไปเจออวิชชา ไปเจอผู้เฒ่า ไปเจอเจ้าวัฏจักร โอ้โฮ! มันสับขาหลอก หัวปั่นเลย

เวลาขึ้นไปเวลาบรรลุโสดาบันแล้วก็คิดว่า โอ๋ย! ง่ายๆ ง่ายๆ โอ้โฮ! ไปแล้วนะไม่เป็นอย่างนั้น หลวงตาท่านพูดเอง พอปฏิบัติได้ที่ได้ทางแล้วก็คิดว่าต่อไปนี้เราไปสะดวกแล้วแหละ โอ้โฮ! พอไปแล้วไปติดอีก ๕ ปีข้างหน้านู่น ต่อไปยังไปติดอีกมหาศาล หลวงปู่มั่นสับเอา สับเอาเพื่อจะเอาออกมานั่นน่ะ นี่พูดถึงว่าต้องขวนขวายอีก ต้องขวนขวายธรรมที่สูงขึ้น แล้วต้องปฏิบัติต่อเนื่องไป ถ้าเขามีหัวใจของเขา

“๓. จะมีหรือไม่บรรลุโสดาบันแล้วพอใจเอาแค่นั้น และสมัยนี้ผมเห็นว่าใครๆ ก็บอกว่าฉันเป็นโสดาบัน แต่ดูแปลกๆ ทําไมเป็นกันได้ง่ายขนาดนั้น หรือว่าเป็นของปลอม”

มันยิ่งกว่าปลอม มันทุจริต นี่ไง มันยิ่งกว่าปลอมเพราะอะไร เพราะมันรู้ในตัว เรานี่นะเย็น ร้อน อ่อน แข็ง เราก็มีความกระทบ เราก็รับรู้ได้ สุข ทุกข์ ผิด ชอบ ชั่ว ดี เราก็รับรู้ในตัว เราก็รับผิดชอบได้ ผิด ชอบ ชั่ว ดี เราไม่รู้หรือ ผิด ชอบ ชั่ว ดี เรารู้ไหม รู้ แล้วมึงเป็นโสดาบันหรือเปล่า เป็นอะไรมึงเป็นโสดาบัน เอ็งเป็นโสดาบัน มันมีอะไรเป็นโสดาบัน ไม่รู้ แต่เป็นโสดาบัน

นี่ไง มันถึงว่าปลอมไง มันถึงทุจริตไง ดํานํ้ากันมา ดํานํ้ากันมาบุ๋มๆๆ แล้วมันเป็นอย่างนี้กลุ่มชนน่ะ ดํานํ้ากันมานะ อาจารย์ก็อู้ฮูย! เป็นพระอรหันต์ ไอ้ลูกศิษย์ก็เป็นพระโสดาบัน เป็นสกิทาคามี ดํานํ้ากันมา ไม่มีเหตุไม่มีผลไง ไม่มีการกระทําไง ไม่มีหลักมีเกณฑ์ไง ดํานํ้ากันมา ธรรมะดํานํ้า บุ๋มๆๆ โสดาบัน เออ! ต้องไปหาเอาที่กระบี่ ภูเก็ตไง เขาดํานํ้าไปดูปะการัง โผล่มาเป็นโสดาบันหมดเลย ไอ้พวกดํานํ้าดูปะการัง ไอ้พวกนี้เป็นพระโสดาบัน เพราะมันไปเห็นปะการัง มันไม่ใช่

ฉะนั้น บอกว่า “คําถามที่ ๓ ทําไมมันเป็นกันได้ง่ายๆ ขนาดนั้นเชียวหรือ”

มันเป็นไปไม่ได้หรอก คนที่จะเป็นหรือไม่เป็นนะ ครูบา-อาจารย์ เช่น หลวงตาท่านพูด ใครจะเป็น ไม่เป็น เก็บไว้ในใจเลยนะ เพราะเราสมบุกสมบันมาขนาดนี้นะ พิจารณากายมันผิดพลาดมาขนาดไหน พิจารณาแล้วพิจารณาอีกมันไม่ปล่อย พิจารณาแล้วมันไม่ขาด ทุกข์ยากขนาดนั้น แล้วถ้ามันเป็นขึ้นมา กว่ามันจะเป็นได้ แล้วคนจะเป็นได้ขนาดไหน ไอ้นี่ไม่อย่างนั้นดํานํ้าไปบุ๋มๆๆ โผล่มาโสดาบัน กูจะไปคัดเลือกที่กระบี่ เยอะแยะเลย มันไม่มีหรอก

ฉะนั้น พอไม่มีแล้วถ้าเป็นพระเวลาอวดอุตตริมนุสสธรรม ธรรมที่ไม่มีในตน เป็นปาราชิก แต่เป็นฆราวาส เป็นฆราวาส แล้วตอนนี้ถ้าพระเอาฆราวาสมาสอนกัน เพราะฆราวาสไม่มีกฎหมายบังคับไง ฆราวาสไม่มีธรรมวินัยบังคับ ฉะนั้น ฆราวาสไปตั้งสํานักกันแล้วก็ได้โสดาบันกันไปทั้งนั้น ฉะนั้น เวลาเขาได้เขาได้เพราะอะไร เพราะเมื่อก่อนเราก็ไม่เชื่อนะว่า มีโสดาบันมีอริยผล เราไม่เชื่อ

ถ้ามันจะเชื่อขึ้นมาก็เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านขวนขวายของท่าน ท่านทําจริงทําจังของท่าน สังคมก็ไม่ยอมเชื่อ แต่เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติพยายามขวนขวายไปหาท่าน เวลาท่านสั่งท่านสอน คนที่ปฏิบัติไปแล้วเป็นสมาธิเป็นปัญญาขึ้นมาแล้วมันไม่มีทางไป เวลาไปหาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านชี้ทางให้ ท่านบอกทางให้

ของที่เราสงสัยในใจ ของที่มันหมักหมมในใจ แล้วท่านเปิดทางให้ เปิดทางให้ ใครมันจะไม่เคารพ ใครมันจะไม่เชื่อ ไอ้ของในใจ ไอ้ของที่เราไม่เห็น ท่านบอกเราได้ ท่านรู้ได้ ทําไมท่านพาเรื่องในใจเราไปได้ เราถึงได้เริ่มเชื่อถือเริ่มศรัทธากันมา พอเริ่มเชื่อถือเริ่มศรัทธา สังคมก็เป็นกลุ่มเป็นก้อนขึ้นมา ตอนนี้เลยไอ้บุ๋มๆๆ โผล่มา โสดาบัน อาศัยความเชื่อถือ ไม่มีของจริงมันก็ไม่มีของปลอม กว่าของจริงจะเกิดขึ้นมาได้เกือบเป็นเกือบตาย เดี๋ยวนี้นะดํานํ้ากัน ดํากันไปนํ้าขุ่นๆ เลย

ฉะนั้น เขาบอกว่า “อย่างนี้เป็นของปลอมหรือไม่ เพราะดูขี้เกียจ ถ้าแบบนั้นถือว่าเข้าล็อกว่า ถ้าเกิดอีก ๗ ชาติ แค่เกิดตาย เกิดตาย” ไม่เกิด ๗ ชาติหรอก มันเกิดอีกห้าร้อยชาติ ห้าพันชาติ ห้าแสนชาตินู่น คําว่า “เกิด ๗ ชาติ ๗ ชาติ” มันไม่มีใครการันตี มันเป็นผลข้อเท็จจริงของจิต จิตถ้ามันเป็นไปแล้วสถานะน่ะ สถานะของจิตมันเป็นอย่างนั้น ไม่ใช่ให้ใครมาให้คะแนน

เวลาบรรลุธรรม จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตนี้มันพิจารณาของมัน เห็นไหม ทุกข์ สมุทัย นิโรธ นิโรธคือดับหมดนะ จากมรรคเนี่ย นิโรธคือความรู้แจ้ง ความรู้แจ้ง จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ จะเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์ มันต้องกลั่นออกมาจากอริยสัจ มันต้องมีเหตุมีผล มีการกระทํา มีความจริงขึ้นมามันถึงเป็น ถ้าไม่มีๆ ถ้าไม่มีคําว่า “๗ ชาติไม่เกี่ยว”

เขาบอกว่า “ถ้าอย่างนั้นเขาต้องเกิดตาย เกิดตายอีก ๗ ชาติ” การเกิดตาย เกิดตายก็พิลึกเนาะ ก็นี่ไง ความจริงเป็นความจริงอันหนึ่ง ไอ้ความจอมปลอม จอมปลอม มันเป็นขึ้นมาจอมปลอมแล้วมันตอบความจริงไม่ได้ พอตอบความจริงไม่ได้มันถึงไม่มีความจริงในหัวใจไง มันเลยกลายเป็นธรรมะดํานํ้า ดํานํ้าบุ๋มๆๆ ไปนะ เพราะคนถามเขาบอกว่าผมเพิ่งหัดภาวนา ผมก็ฟังเทศน์หลวงพ่อนี่ เพราะหลวงพ่อพูดวนไปวนมา ผมก็เลยงงไง ก็เลยถามแบบงงๆ ไง

ไอ้นี่เราก็พยายามมาเรียบเรียงให้มันเป็นชิ้นเป็นอันไง เรียบเรียงขึ้นมา เห็นไหม จากที่ว่า ๗ ชาติเป็นสถานะ แล้วที่เราปฏิบัติตามความเป็นจริงต้องมีข้อเท็จจริงของมัน ไอ้เกิดตายเรื่องหนึ่ง ไอ้เรื่องมรรคเรื่องผลเป็นอีกเรื่องหนึ่ง มันไม่เกี่ยวกับการเกิดการตายหรอก ถ้าการเกิดการตายนับได้อีกกี่ชาติมันก็ยุ่ง ยุ่งไปหมดเลย ถ้าคนไม่เป็นไง ฉะนั้น สิ่งที่พูดนี้ก็พูดจากที่เราพูดไป แล้วคนฟังมันสับสน สับสนแล้วก็กลับมาหาเราไง แล้วเราก็ต้องพูดอีกครั้งหนึ่ง มันก็เลยกลายเป็นธรรมะดํานํ้า ดํากันไปอย่างนี้ไม่มีวันจบวันสิ้น

ถ้ามันจะเป็นจริงนะ มันต้องปฏิบัติปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้แจ้งกลางหัวใจ ถ้ารู้แจ้งกลางหัวใจแล้วไม่ต้องบอกๆ รู้จริงเห็นจริง ถ้ารู้อย่างนั้นมันจะเป็นความจริง เราจะบอกว่าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มรรคผลมีอยู่จริง แล้วสดๆ ร้อนๆ ไม่มีกาลไม่มีเวลา สมัยพุทธกาลก็มีผู้ที่ตรัสรู้ตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปมากมาย

ในสมัยปัจจุบันนี้ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็ผ่านพ้นไปแล้ว แล้วท่านก็ชักนําให้พระลูกศิษย์ของท่านเป็นธรรมทายาทไปมหาศาล ฉะนั้น มันมีอยู่จริง แต่เราต้องทําความเป็นจริง ไม่ใช่ธรรมแบบดํานํ้า ดํานํ้าไปดูปะการัง แล้วบอกว่าจะเป็นพระอรหันต์ มันไม่เกี่ยวกันเลย เขาดูปะการังเขาไปดูความสวยงาม ไอ้เราดูเป็นไตรลักษณ์ ไอ้เราดูกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน ไอ้เราจะเอาความจริงความจังในใจนี้ ไอ้เราจะเอาการเกิดการตาย เราไม่ใช่ไปดูปะการัง เราจะเอาความเกิดความตายในใจอันนี้ เอวัง