คํานํา

ธรรมเลอเลิศลํ้าค่ามีคุณค่ามาก พระพุทธองค์ตรัสรู้อริยสัจธรรมอันมีหนึ่งเดียวด้วยอาสวักขยญาณและทรงกราบได้แต่ธรรม ธรรมแก้วหัวแหวน ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เทศน์การปฏิบัติแบบกิเลสกับธรรมจากประสบการณ์ที่รู้จริง จึงจําแนกได้ถูกต้องชัดเจน ทั้งกระตุ้นเตือนใจเป็นประโยชน์ต่อผู้ปฏิบัติที่หาครูผู้รู้จริง หามัคโคทางสายเอก

ผู้ปฏิบัติพอเป็นพิธี พลิกแพลง กะล่อนปลิ้นปล้อน เหลวไหลว่างๆ เป็นมิจฉาปฏิบัติ แต่หลอกลวงว่าบรรลุธรรมเป็นดั่งกิเลสนกมีหู ต่างกับหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ที่มุมานะพากเพียร ซื่อตรงจริงจังปฏิบัติตามสัจจะความจริง ล้มลุกคลุกคลานเดนตายมาจนบรรลุธรรม เป็นสัมมาปฏิบัติ แต่มักน้อยสันโดษ อ่อนน้อมถ่อมตน เป็นดั่งธรรมยาจก

การเรียนปริยัติแม้ถึงขั้นสูงสุด ๙ ประโยค แต่ไม่ปฏิบัติก็เป็นดั่งแมวกระดาษ มีแต่ความจําไม่มีความจริงในใจ เป็นธรรมปลอม ปัญญาก็เป็นสัญญา เป็นโลกียะ แต่หลงผิดสําคัญตนว่าเป็นโลกุตตระ ถ้าปฏิบัติจนมีสัมมาสมาธิอุปมามีแหวน เมื่อมีภาวนามยปัญญาอุปมามีหัวแหวนมีความรู้จริง มีขณะจิต เป็นธรรมจริงดั่งธรรมแก้วหัวแหวน เป็นแมวจริงจับฆ่ากิเลสหนูมีปีกที่วิ่งพลุกพล่านในใจและบินหลบซ่อนได้ เมื่อปฏิบัติ สมถ - วิปัสสนากรรมฐาน พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนเกิดสมุจเฉทปหานฆ่ากิเลสจนหมดสิ้นจากใจ เป็นอกุปปธรรม เป็นผู้เห็นธรรมเห็นตถาคต

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มิถุนายน ๒๕๖๗

การใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา เวลาใช้ปัญญาต้องมีสมาธิเป็นพื้นฐานๆ แล้วฝึกหัดให้มรรคมันเคลื่อน ปัญญามันหมุนไง ความคิดที่มันเร็วกว่าแสง เวลาถ้าธรรมจักร จักรมันเกิด ภาวนามยปัญญามันเกิด มันเร็วกว่า มันบดมันบี้ เห็นไหม มันไม่ใช่พูดข้างเดียว ไม่ใช่พูดโดยกิเลสนกมีหู
นกมีหูคือมันสวมเขา มันบังคับจะให้เป็นดั่งใจปรารถนา บังคับให้ใจว่ามันบรรลุว่าง มันว่าง
ว่างน่ะสัมมาสมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนา-สมาธิ สมาธิเป็นสมาธิ ถ้ามันว่าง ว่างเป็นสมาธิมันไม่วิปัสสนาเลย มันไม่เห็นกิเลสเลย แล้วไม่รู้จักกิเลสด้วย แล้วไม่เห็นกิเลสด้วย แต่มันบรรลุว่าง
ไม่เคยมี ไม่เคยเป็น จะพูดให้เหมือนคนมีคนเป็น เป็นไปไม่ได้ คนมีคนเคยเป็นมันมี มีสมาธิก็วิธีการทําสมาธิ แล้วสมาธิมันที่มีกับเราแล้วมันอยู่กับเราตลอดไปหรือไม่

๑

กิเลสนกมีหู

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๗ ตุลาคม ๒๕๖๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรม ธรรมะเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เราตั้งใจฟังธรรมๆ ฟังธรรมเพราะเราจะมาประพฤติปฏิบัติธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้วไง ปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ สัตว์โลกเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

นํ้ามาปลากินมด นํ้าลดมดกินปลา ดูฝนตกซิ เวลาฝนตกแดดออก เห็นไหม เวลาหน้าฝนเวลาฝนมันตก ฝนตกเวลาฝนมันสะสม ตกแล้วมันจะท่วม นํ้า เห็นไหม มันพัดพาขึ้นมา มันพัดพานํ้ามาปลากินมด เวลามดมันไปตามมันต้องหลบต้องหลีกของมัน เวลาหน้าแล้ง เวลามันแห้งแล้ง เวลามันแห้งแล้งมดกินปลา ปลามันตายเพราะมันไม่มีนํ้า มันไม่มีที่อยู่อาศัย

นี่ก็เหมือนกัน จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะๆ ถ้าเรามีสติมีปัญญาขึ้นมา เห็นไหม เราได้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ นํ้ามาปลากินมด นํ้าลดมดกินปลา จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันจะเกิดในสถานะใดภพชาติใด เห็นไหม เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เราได้สร้างบุญสร้างกุศลของเรา เราถึงได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เวลาเกิดเป็นมนุษย์ขึ้นมา เราก็ปรารถนาความสุข ความสุขๆ ความสุขทางโลก

เวลาโลกไง โลกมันเจริญ โลกมันเสื่อม เวลาเจริญรุ่งเรืองขึ้นมา เห็นไหม เศรษฐกิจดี สังคมมีความร่มเย็นเป็นสุข มีการแข่งขันมันสนุกสนานครึกครื้น เวลามันเสื่อม เวลามันเสื่อมมันล้มละลาย มันมีแต่ความเสียหายมีแต่ความโศกเศร้า มันเรื่องของโลกๆ ไง เราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เวลาพระพุทธศาสนาสิ่งที่ฟังเทศน์ฟังธรรม ฟังเทศน์อบรมบ่มเพาะหัวใจของเรา ถ้าอบรมบ่มเพาะหัวใจของเราไง ให้เราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติภาวนาของเรา ถ้าเราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติภาวนาของเรา นี่มันพยายามจะเข้ามาหากิเลสในใจของตน เวลากิเลสแท้ๆ กิเลสมันอยู่ในจิตใต้สํานึกนั้น เวลาธรรมแท้ๆ ธรรมแท้ๆ ก็อยู่ที่หัวใจนั้น

แต่เวลาเราเกิดมา เห็นไหม โลกสมัยโบราณ สมัยโบราณเขาก็อยู่กันโดยสังคมที่เป็นโบราณนั้น สังคมยังไม่เจริญเหมือนในปัจจุบันนี้ ถ้าสังคมยังไม่เจริญเหมือนปัจจุบันนี้ ความเร่าร้อน ความแผดเผาของกิเลสมันก็ไม่รุนแรงเหมือนปัจจุบันนี้ ปัจจุบันนี้มันฉับพลัน เขาว่ากรรมติดจรวดๆ ไง มันให้ผลกับชีวิตของเรา มันให้ความทุกข์ความยากในหัวใจของเรา แต่มันให้ผลเป็นความทุกข์ความยากในหัวใจของเรา เราก็หาที่พึ่งๆ ไง

จากโลกสู่ธรรม จากโลกๆ เวลาเราเกิดมา เวลาในโลกนี้เราดูสิประเทศที่เจริญแล้ว ประเทศที่อ่อนด้อย เห็นไหม เขาอพยพๆ เขาจะอพยพไปอยู่ในประเทศที่เจริญแล้วเพื่อแสวงหาโอกาสของเขา ถ้าแสวงหาโอกาสของเขาปากกัดตีนถีบของเขาขึ้นมา เขาก็สร้างเนื้อสร้างตัวของเขาได้ เวลาสร้างเนื้อสร้างตัวของเขาได้ เขาก็มีความสุขในชีวิตของเขาในทางโลกของเขา นี่ก็เหมือนกัน เราเห็นเวลาเขาอพยพ อพยพไปเพื่อแสวงหาโอกาสของเขา อพยพในสังคมที่ดีงามของเขา

ไอ้เราของเรา เห็นไหม เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า โลกนี้พร่องอยู่เป็นนิจ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง มันไม่คงที่ตายตัวอย่างนั้นหรอก เวลามันเจริญรุ่งเรืองขึ้นไปถึงขีดสุดแล้วมันก็เสื่อมสลายไปเป็นธรรมดา สิ่งที่เขาพยายามขวนขวายเพื่อความเจริญงอกงามของเขา เขาก็สร้างชาติของเขาขึ้นมาให้เป็นชาติที่เจริญที่มั่นคงขึ้นมาได้ แต่มันก็เป็นคราวเวลา เห็นไหม นํ้ามาปลากินมด นํ้าลดมดกินปลา

ถ้ามีวาสนา วาสนาของเรา เราแสวงหามา แสวงหาความสุขที่แท้จริงถ้าเรามีอํานาจวาสนานะ เวลาบวชมาแล้ว เห็นไหม เราบวชมาแล้ว ถ้าเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้ามันก็เป็นภาคปริยัติ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ นี่มันเป็นของที่ดําเนินคู่เคียงกันไป แต่ดําเนินคู่เคียงกันไป วุฒิภาวะแต่ละระดับแต่ละชั้นมันพัฒนาของมันขึ้นไป ถ้ามันพัฒนาของมันขึ้นไป เรามาบวชไปแล้ว เห็นไหม บวชมาแล้วมันก็มีความลังเลสงสัยโดยอุดมคติเวลาคนคิดว่าบวชแล้วเราก็ต้องศึกษาเล่าเรียนของเรามาก่อน ถ้าศึกษาเล่าเรียนแล้ว เราจะออกประพฤติปฏิบัติ แล้วประพฤติปฏิบัติแล้วจะให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์

คนที่มีอุดมการณ์แบบนี้ อย่างเช่น หลวงตาพระมหาบัว เวลาท่านมีอุดมการณ์ของท่าน ท่านบวชแล้วท่านก็มีการศึกษาก่อน ท่านศึกษาจนจบเป็นมหาไงในภาคปริยัติ อุดมการณ์ของท่าน เวลาท่านจะออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา “แล้วถ้ามันไม่มีล่ะ” คําว่า “ถ้ามันไม่มี” นี่คือความคิดจากจิตใต้สํานึกของคน กิเลสมันมีอยู่ในหัวใจของทุกๆ คนทั้งสิ้น ทั้งๆ ที่มีอุดมการณ์ ทั้งที่มีอํานาจวาสนา ถ้าไม่มีอํานาจวาสนา พระอรหันต์หนึ่งแสนกัปได้สร้างอํานาจวาสนาบารมีของท่านมา เวลาถึงที่สุดแห่งทุกข์ ท่านบอกว่า ท่านที่สละชีวิตเอาชีวิตเข้าแลกมีอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวที่ชําระล้างกิเลสในหัวใจของท่าน อีกคราวหนึ่งคือคราวโครงการช่วยชาติฯ ท่านสละชีวิตเพื่อชาติ เพื่อประเทศชาติ เพื่อสังคมไง เวลาท่านทําของท่าน สิ่งที่ยืนยันอย่างนี้เพราะมันต้องมีที่มาที่ไป มันต้องมีอํานาจวาสนาของท่าน ท่านถึงได้สร้างบุญกุศลของท่านขึ้นมาขนาดนั้น

แต่! แต่เวลาท่านศึกษาแล้วเป็นภาคปริยัติจบเป็นมหา แล้วท่านตั้งใจของท่านไว้ว่า “ถ้าจบมหาแล้วจะไม่เรียนต่อ จะออกประพฤติปฏิบัติ” แล้วก็ต้องออกประพฤติปฏิบัติจริงๆ เวลาจะออกจริงๆ ขึ้นมา เห็นไหม “แล้วถ้ามันไม่มีล่ะ” ทั้งๆ ที่ท่านก็มีอุดมการณ์มีอํานาจวาสนาได้สร้างสมมาแล้วแต่กิเลสไม่ไว้หน้าใคร นี่จากโลกสู่ธรรม นี้จากโลกสู่ธรรมมีการศึกษาแล้วจะประพฤติปฏิบัติมันอยู่ที่วุฒิภาวะไง วุฒิภาวะของตนที่มันเจริญงอกงามขึ้นไป เวลาปฏิบัติขึ้นมา ล้มลุกคลุกคลานไปขนาดไหน มันก็มีอํานาจวาสนาของตนที่จะชําระล้างกิเลสในหัวใจของตนได้

แล้วถ้าถึงที่สุดแห่งทุกข์ เห็นไหม ตั้งแต่เวลามาทบทวนในการประพฤติปฏิบัติของตน มันคิดแล้วมันเศร้าใจ มันเศร้าใจว่าเวลาเริ่มต้น เริ่มต้นอย่างไร เวลาเริ่มต้นมันเกิดมีแต่ความลังเลสงสัยไปทั้งสิ้น ขณะประพฤติปฏิบัติขณะศึกษามาจนจบเป็นมหา แล้วยังจะออกประพฤติปฏิบัติ “แล้วถ้ามันไม่มีล่ะ” ฉะนั้น ต้องมีคนที่ยืนยัน ถ้ายืนยันแล้วไปแสวงหา ไปหาหลวงปู่มั่น เพราะว่า ไปหาหลวงปู่มั่น เพราะหลวงปู่มั่นกึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง ความเจริญนั้นเจริญจากกลิ่นของศีล กลิ่นของธรรม

ศีลคือท่านอยู่ในขอบเขต เห็นไหม อยู่ในของเขตของธรรมและวินัย กลิ่นของศีล กลิ่นของธรรม กลิ่นของธรรมคือการประพฤติปฏิบัติของท่าน คือการกระทําในสัจจะความจริงของท่าน คนถ้าไม่มีความสุขเขาจะรักษาหัวใจของเขาได้อย่างไร ถ้าคนที่มีความทุกข์ ความทุกข์มันก็ขับดันในใจของตน เห็นไหม ให้พยายามแสดงออก ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่อเราอยู่ด้วยกัน มีพระเข้าไปศึกษา เข้าไปเล่าเรียนกับท่านมา เห็นไหม ออกมาแล้วไม่มีองค์ไหนเลยที่ไม่เชื่อในผลของการประพฤติปฏิบัติของท่าน กลิ่นของศีล กลิ่นของธรรมไง เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมาก็แสวงหาหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่นท่านอบรมบ่มเพาะขึ้นมา นี่ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ

นี้เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราก็ต้องมีการศึกษามาก่อน เวลาศึกษามาแล้วจากโลกสู่ธรรมๆ เวลาจากโลกสู่ธรรม โลกคือทิฐิมานะความเห็นของตน ถ้าไม่รู้ก็ว่าไม่รู้ ถ้ารู้แล้วมันก็กีดก็ขวาง กีดขวางความสงบร่มเย็นในใจของตน แต่เวลาจะเอาจริงจังขึ้นมา เห็นไหม เวลาจะประพฤติปฏิบัติ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ มันจะของเกี่ยวเนื่องต่อเนื่องกันไป ถ้าต่อเนื่องกันไป เวลาเราบวชเป็นพระแล้ว พอบวชแล้วจะเป็นพระวัดบ้าน เป็นพระวัดป่า ถ้าวัดบ้าน วัดบ้านก็เพื่อการศึกษาไง วัดบ้านก็การศึกษาทางวิชาการ เห็นไหม เขาก็ศึกษาเพื่อทรงจําธรรมวินัย

แต่เวลาเราบวชแล้วเราอยู่วัดป่า วัดป่าเราก็จะเอาจริงเอาจังของเราในการประพฤติปฏิบัติ ถ้ามันเอาจริงเอาจังในการประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม นี่ศีล สมาธิ ปัญญา เริ่มต้นมันก็มาจากศีลของเรานี่แหละ ถ้ามีศีลมันก็มีความอบอุ่นในใจของตน ถ้ามันเป็นศูนย์ ศูนย์แล้วมันก็ว้าเหว่ ก็ว้าเหว่ก็วิตกวิจารณ์ในใจของตน ปลงอาบัติๆ อยู่กับครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ครูบาอาจารย์ที่ดีงามอบรมบ่มเพาะ อบรมบ่มเพาะที่ไหน

การสอนที่สําคัญที่สุดก็คือไม่ต้องสอน ไม่ต้องสอนคือทําเป็นตัวอย่าง ทําเป็นตัวอย่าง หลวงปู่เสาร์ เห็นไหม ท่านเทศน์แต่น้อย แต่น้อย เห็นไหม เวลาพระไปถามว่า “ทําไมหลวงปู่ ไม่ค่อยเทศน์มาก” “ทําให้ดูมันยังไม่เอาเลย ทําให้มันดูเนี่ย” นี่ไง ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิบัติให้ดู ปฏิบัติเป็นตัวอย่าง ปฏิบัติให้เขา เห็นไหม มีสติสัมปชัญญะในการเคลื่อนไหว การดํารงชีวิต แล้วฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเราเข้ามา ถ้าฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเราเข้ามา เห็นไหม พอจิตใจมันสงบระงับเข้ามา มันจะเห็นผลของการประพฤติปฏิบัติ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี

ถ้าจิตมันไม่สงบมันฟุ้งซ่าน ฟุ้งซ่านเพราะเหตุใด มันก็ต้องหาเหตุหาผลนะว่าทําไมมันถึงฟุ้งซ่านอย่างนั้น ถ้ามันฟุ้งซ่านอย่างนั้น เห็นไหม มันเป็นเรื่องกิเลสในใจคนทั้งสิ้น มันเป็นเรื่อง กิเลสในใจของคนแต่เราหามันไม่เจอไง แล้วหามันไม่เจอ ไม่เจอแล้วถ้ามีอํานาจวาสนามันพยายามรักษาของตนไว้ รักษาโอกาสของตนไว้ แต่ถ้าไม่รักษาโอกาสของตนไว้ ทําสิ่งใด เห็นไหม ความลับไม่มีในโลก เราทําเองๆ นะ กรรมฐานม้วนเสื่อ เวลาถ้ามันล้มเหลวแล้ว เขาก็ยกเลิกไปเลย

ของเรา เรามีหน้าเสื่อ เรารักษาของเราไว้ แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติของเราไว้ เริ่มต้น เห็นไหม ตั้งแต่หลวงตาพระมหาบัวไง เวลาท่านศึกษาเล่าเรียนขึ้นมา ศึกษามา แหม! มันอบอุ่น ศึกษาเรื่องบุญเรื่องกุศล ทําบุญกุศลแล้วได้ไปสวรรค์ เวลาไปสวรรค์ศึกษาต่อไปแล้ว สวรรค์แล้วสู้พรหมไม่ได้ก็จะเอาพรหมไง พอศึกษาเรื่องพรหม พรหมแล้วมันก็เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไง จะเอาสิ้นกิเลส เอานิพพาน เวลาศึกษา ศึกษาไปแล้วมันอบอุ่น ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเราไง ศึกษาแล้ว เห็นไหม ตรึกในธรรม ตรึกในธรรมอยู่กับธรรมะอย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราบวชแล้ว เราก็มีสติมีปัญญา เราใคร่ครวญของเราได้ ถ้าใคร่ครวญของเราได้ ปัญญาอบรมสมาธินี่ก็คือการศึกษา ศึกษาในภาคปฏิบัติไง เราตรึกในธรรมะของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละวรรคแต่ละตอน แล้วเราวิเคราะห์วิจัยในหัวใจของเรา มันมีที่พึ่งที่อาศัย แต่ถ้าปล่อยให้กิเลสมันยิ่งใหญ่มันก็คิดไปของมันจากโลกสู่ธรรม มันไม่สู่ธรรมสิ มันจะสู่โลกไง

เวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ ท่านไม่ให้คลุกคลีกันมากนัก เวลาคลุกคลีกันก็คลุกคลีกันเพื่อความอบอุ่น เห็นไหม เพื่อปรึกษาหาหนทางที่จะประพฤติปฏิบัติให้มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในใจของตน ถ้าเป็นอํานาจวาสนาของแต่ละบุคคล เห็นไหม ความถนัด เขาถนัดสิ่งใดก็สาธุ! เราเอามาฝึกหัด มาทดสอบ ถ้ามันเป็นได้มันก็เป็นบุญกุศลของเรา ถ้ามันเป็นไปไม่ได้ เห็นไหม มันเป็นไปไม่ได้ มันไม่ดูดดื่ม ทําแล้วมันไม่ได้ดั่งใจปรารถนา เราก็หาเหตุหาผลของเรา เราต้องหาเหตุหาผล หาอุบายวิธีการ เวลาปฏิบัติเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา

เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดไว้บ่อย “ปลูกต้นไม้ ปลูกต้นไม้อย่าย้ายมันบ่อยนัก ถ้ามันย้ายแล้วมันจะเติบโตช้าไง” ฉะนั้น เวลาคนทําสิ่งใดแล้วก็ไม่กล้าจะย้ายต้นไม้ไง จะปลูกโพธิจะปลูกต้นโพธิ์ขึ้นมาในใจของตน จะทําความสงบของใจขึ้นมาให้ได้ ไม่กล้าโยกไม่กล้าย้ายขึ้นไปไง เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาแล้ว เห็นไหม ไอ้การโยกย้าย โยกย้ายด้วยความเหลวไหล โยกย้ายด้วยความคนที่ไม่เอาไหน โยกย้ายเพราะว่ามันเป็นคนโลเล แต่คนที่มีสติสัมปชัญญะเขาต้องมีอุบาย ทําสิ่งนี้แล้วมันอั้นตู้ ทําสิ่งนั้นแล้วมันเป็นประโยชน์ ทําสิ่งนี้แล้วมันทําไมมันดื้อมันดึงไง เวลาประพฤติปฏิบัติมันต้องมีสติมีปัญญาไง ไม่ใช่ปฏิบัติแบบโง่แบบหมาตาย หมามันตายแล้วยังโง่กว่ามันอีก มันก็ไม่ได้ผลน่ะสิ เวลาจะได้ผลเราก็ทําจริงทําจังของเรา แต่เราก็ต้องมีอุบายวิธีการไง

เวลามีอุบายวิธีการ พุทโธๆ นี่เป็นพุทธานุสติ ตั้งสติของเราไว้ เราทําเพื่อหัวใจของเราไง งานสิ่งใดเราก็ได้ทํามาหมดแล้วแหละ แต่งานที่จะรื้อภพรื้อชาติ งานที่จะแสวงหาใจของตน แสวงหาใจของตนแล้วเอาใจของตนเข้าไปสู่วิปัสสนา ถ้าเอาใจของตนเข้าไปสู่วิปัสสนา นี่เป็นหนทางที่องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจของสัตว์โลกนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ชี้ทางนั้น ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว วางธรรมและวินัยนี้ไว้ ธรรมและวินัยจะชี้ทางๆ ไง

เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็พยายามฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในหัวใจของเรา เห็นไหม ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมามันจะเข้ามาสู่ใจของตน จิตตภาวนาๆ ที่ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติกัน แล้วถ้ามันเข้าสู่ใจของตน ถ้ามันจะไปรู้ไปเห็นสิ่งใด วาง ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ลังเลสงสัยไปทั้งนั้น แล้วทําสิ่งใดขึ้นมาจิตมันส่งออกโดยธรรมชาติ ของมัน โดยธรรมชาติของจิต โดยธรรมชาติของพลังงานมันเป็นของมันอยู่อย่างนั้น

แล้วโดยธรรมชาติของพลังงาน แล้วเราก็ไม่รู้จักพลังงานในหัวใจของเรา เรารู้จักแต่พลังงานที่เราใช้ผลประโยชน์จากพลังงานที่ขับเคลื่อนโลก ขับเคลื่อนธุรกิจ ขับเคลื่อนอุตสาหกรรมทั้งสิ้น เข้าใจได้ ศึกษาได้ แต่พลังงานในใจของตนไม่มีใครศึกษาและค้นคว้าแสวงหาได้พบ เวลาประพฤติปฏิบัติไปมันก็ได้แต่ผิวเผินไง เวลาผิวเผิน เวลาผิวเผินก็ตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรึกแล้ว เห็นไหม มันปล่อยมันวางขึ้นมา มันก็เป็นมารยาสาไถยในหัวใจของคนทั้งสิ้น เพราะปฏิบัติโดยไม่รู้จักกิเลส ไม่รู้จักต้นสนกลในของมันไง ต้นคดปลายตรงไม่มี ไอ้นี่ไม่ใช่ต้นคด ต้นตัน มันตันมันอั้นตู้ มันเป็นไปไม่ได้

เวลามันจะเป็นไปได้ๆ เห็นไหม เรามีสติมีปัญญาของเรา แล้วเราเชื่อมั่นในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราพยายามฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเรา ให้มันเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงในหัวใจของเราไง ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้ใดเห็นธรรมผู้นั้นเห็นตถาคต ถ้าเห็นสติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม มันก็มหัศจรรย์ มหัศจรรย์เพราะอะไร มหัศจรรย์เพราะมันครอบคลุมกิเลสไว้ในใจไง

แต่ถ้าศีล สมาธิ ปัญญามันอ่อนลง กิเลสมันเบ่งบาน มันมีอํานาจในหัวใจของสัตว์โลก เวลาพญามาร พญามารนี่ร้ายนัก เวลาพูดถึงเรื่องกิเลส เราก็พูดถึงแค่เรื่องอารมณ์เท่านั้น อารมณ์ เพราะอะไร อารมณ์เพราะว่าเราเกิดเป็นมนุษย์ไง เกิดโลกียปัญญาไง ถ้าปัญญาแล้วมันปัญญาแบบโลกๆ มันเป็นปุถุชนคนหนา เวลาปุถุชนคนหนานี่วิเคราะห์วิจัยธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้ามากน้อยขนาดไหน มันก็เป็นการวิเคราะห์วิจัยเป็นทางโลก นี่เป็นเรื่องโลกๆ ทั้งนั้น แล้วโลกทั้งนั้นมันก็เกิดความลังเลสงสัย มันก็เกิดความลูบๆ คลําๆ มันทําสิ่งใดมันก็ ไม่เป็นชิ้นเป็นอัน เวลากิเลสมันครอบงํานะ มันว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมเลยล่ะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ตัดป่าทั้งป่า ไม่ได้ทําลายต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว” เวลาตัดป่าทั้งป่านะ ตัดป่าทั้งป่าคือป่ารกชัฏ ทําความสงบของใจเราเข้ามาได้ นั้นก็เป็นสมถกรรมฐาน เวลายกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนานะ มันชําระล้างกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ตัดป่าทั้งป่านะ ไม่ได้ทําลายต้นไม้แม้แต่ต้นเดียวเลย แต่ในป่านั้นมีทั้งสัตว์ป่า เวลาสัตว์ป่า เห็นไหม สัตว์ป่า สัตว์กินพืช สัตว์กินเนื้อ มันเป็นห่วงโซ่อาหาร เสร็จแล้วมันก็ยังมีนกไง เวลามีนกมีสัตว์ป่า เห็นไหม นกกินแมลงกินเนื้อ นกกินเนื้อ นกกินพืช นกกินเมล็ดพันธุ์พืช สิ่งต่างๆ กิเลสทั้งนั้น ตัดป่าทั้งป่าไม่ได้ทําลายต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว แต่สัตว์ป่ามันอาศัยในป่า

กิเลสธรรมดามันก็เป็นเรื่องของกิเลสนะ เวลานกกา เห็นไหม มันก็เป็นนกกา ถ้าเราแสวงหา เราจับต้องมันได้ เราจะหากิเลสของเราได้ ถ้าหากิเลสของเราได้ หากิเลสเราเจอไง พระกรรมฐานทั้งหมด ทําความสงบของใจ ทําสมาธินี่มันไม่เป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามันเป็นสมาธิ มันก็สมาธิคร่อมตอ นี่เป็นมิจฉาสมาธิ ว่างๆ ว่างๆ แล้วเวลามันเห็นนิมิตมันส่งออกทั้งสิ้น

นี่พูดถึงไง พูดถึงว่า เวลาอํานาจวาสนาของคน แต่เวลาทําสิ่งใดแล้วมันไม่เป็นประโยชน์ มันทําฝึกหัดทําความสงบใจเข้ามา ฝึกหัดทําความสงบใจเข้ามา แล้วถ้ามันรู้มันเห็นสิ่งใด นั่นแหละกิเลสจะจูงจมูก กิเลสมันจะจูงออกไปข้างนอก มันส่งออกโดยธรรมชาติของพลังงานมันส่งออกอยู่แล้ว แล้วเรามีอวิชชามีความไม่รู้ของเรา แล้วเราพยายามทําความสงบใจเข้ามา ความสงบระงับมันจะรู้จะเห็นสิ่งใด ถ้ามีสติปัญญามันจะรู้จะเห็นสิ่งนั้นแหละ แล้วแต่อํานาจวาสนาของคน พันธุกรรมของจิต พันธุกรรมของจิต ใครสร้างบุญกุศลมามากน้อยขนาดไหน เวลาทําความสงบใจเข้ามา มันจะไปเข้าสู่จิตของตน มันก็ไปเข้าสู่พลังงานนั้น เห็นไหม

อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ นี่ปัจจยาการของจิต แล้วเวลามันส่งออกมามันถึงเป็นขันธ์ จากวิถีแห่งจิต เห็นไหม วิถีแห่งพลังงาน พลังงานเป็นพลังงานสิ่งที่ไม่มีชีวิตไง แต่ฐีติจิตไง จิตเดิมแท้มันเป็นพลังงาน พลังงานที่มีชีวิตไง สันตติความรู้สึกนึกคิด สิ่งที่เป็นเทคโนโลยีเขียนโปรแกรมทั้งนั้น เขาต้องเขียนขึ้นมา เขาต้องมีข้อมูลของมัน แล้วมันไม่มีชีวิต มันไม่รับรู้สิ่งใดเลย แต่ต่อไปมันจะฉลาดกว่าคน เพราะคนเขียนมันมา มันพัฒนาของมันไปได้

แต่เวลาวิถีแห่งจิตความรู้สึกนึกคิดของคน อํานาจวาสนาของคน นี่จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส นั่นแหละปัจจยาการ แล้วเวลามันพลังงานส่งออกไปมันเป็นขันธ์ เป็นรูป เป็นอารมณ์ เป็นความรู้สึก มันออกไปข้างนอกนู่น ฉะนั้น เราจะทําความสงบของใจเข้ามา เราพยายามจะทําความสงบของใจเข้ามา เราจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็ต้องการรื้อหัวใจของสัตว์โลก นี่ไปเอาองคุลีมาล ไปเอาใครก็แล้วแต่ก็ไปเอาหัวใจของเขา ให้หัวใจของเขาได้ฝึกหัด เห็นไหม ดูสิ ดูพระสารีบุตรกับพระอัสสชิ เห็นไหม “ถ้าบวชใหม่ก็ให้แสดงธรรม หน้าที่ของผมจะแทงตลอดด้วยสติด้วยปัญญาของเรา” นี่เวลาพระอัสสชิแสดงธรรม พระสารีบุตรนี่ใช้สติใช้ปัญญาแทงตลอด แทงสัจธรรมอันนั้นจนได้บรรลุธรรมเป็นพระโสดาบัน

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติท่านต้องการหัวใจดวงนั้น ถ้าต้องการหัวใจดวงนั้น เราจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ เราพยายามทําความสงบของใจเราเข้ามา เราพยายามทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบระงับแล้วสิ่งที่มันสงบระงับมันก็ต้องผ่านพญามาร ผ่านครอบครัวของมารที่มันครอบงําหัวใจของตน แล้วเวลาพลังงานมันส่งออก ส่งออกไปแล้วอวิชชาด้วยความไม่รู้อย่างนั้น ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าก็ศึกษามาด้วยความไม่รู้อันนั้น ศึกษาแล้วลังเลสงสัยแล้วจะทําอย่างไร จะทําเริ่มต้นอย่างไร

ฉะนั้น ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมากมายเวลาศึกษามาแล้ว เรียนจบถึงภาคปริยัติ เรียนจบธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วก็ให้ประพฤติปฏิบัติต่อไป ถ้าประพฤติปฏิบัติโดยตนเอง ตนเองก็ไม่มีอํานาจวาสนาพอ ถ้าไปหาครูบา-อาจารย์ ครูบาอาจารย์คอยคุ้มครองดูแลแล้ว พยายามฝึกหัด นี่ดํารงการประพฤติปฏิบัติของเราให้มีบาทมีฐานมีการกระทําของเราต่อเนื่องไป

นี่พูดถึง เห็นไหม เวลามันจะเห็นนิมิตต่างๆ มันจะมีความรู้เห็นสิ่งใด เห็นไหม ใช้สติปัญญาทดสอบ ถ้ามีครูบา-อาจารย์ที่มันประพฤติปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลาน เพราะมันรู้มันเห็นเท่าไรขนาดไหนแล้วมันเสื่อมหมด เสื่อมแล้วจะเริ่มต้นอย่างไร เริ่มต้นก็เริ่มกลับไปตั้งสติแล้วภาวนาใหม่ ภาวนาขึ้นมาแล้วเดี๋ยวมันก็เสื่อม เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ นี่คือการทําสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน แล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่ได้นะ เพราะบรรลุความว่าง มันว่างนั่นคือธรรม ว่างอะไร ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีแค่นี้หรือ

แล้วเวลาทําสิ่งใดไม่ได้ เห็นไหม เวลานกกา เห็นไหม สิ่งที่ว่าตัดป่าทั้งป่าแล้วไม่ได้ตัดต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว แล้วสัตว์ป่าๆ สิ่งที่เป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากล่ะ เวลาจะจับกิเลสได้นี่มันเป็นนกเป็นกา ถ้ารู้ถ้าเห็นของมัน เห็นไหม แล้วถ้ากิเลสมันพลิกมันแพลงไง กิเลสนกมีหูมันพลิกแพลงมากกว่านกโดยธรรมชาติ นกมีหู นกมีหู เห็นไหม เพราะว่ากิเลสมันครอบงํา กิเลสมันยกยอดของมัน มันต่อยอดของมันขึ้นไป แล้วคนที่ไม่เท่าทันมันไง จากโลกสู่ธรรม

เวลาเราอยู่ทางโลก เห็นไหม ทางโลกสรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์สิ่งนั้นเป็นอนัตตา สิ่งว่าความเป็นอนิจจัง ความเป็นอนิจจังของมัน เห็นไหม นํ้ามาปลากินมด นํ้าลดมดกินปลา จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เราจะเป็นสิ่งใดมา เราเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมามากน้อยขนาดไหน เราจะไปลังเลสงสัยสิ่งใดเรื่องโลกๆ เราเคยเป็น เคยเสวย เคยเกิด เคยตายมามากมายมหาศาลอยู่แล้ว

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบุพเพนิวาสานุสติญาณไม่มีต้นไม่มีปลาย คําว่า “ไม่มีต้นไม่มีปลาย” คืออํานาจวาสนามันไปได้ไม่มีที่สิ้นสุด แล้วของเรา เราก็เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันจะมีมากมีน้อยขนาดไหน ในปัจจุบันนี้ด้วยอํานาจวาสนาได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ถ้าเกิดในพระพุทธ-ศาสนานี้ด้วยเวรด้วยกรรมของสัตว์โลกไง

การประพฤติปฏิบัติมันก็นี่ กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา ทั้งสิ้น ถ้ากุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา สิ่งใดที่ได้พบได้เห็น สิ่งใดที่ได้ประสบมันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริงก็ของเราทั้งนั้น เราจะไปลังเลสงสัยอะไร เราจะไปตื่นเต้นกับอะไร แต่มันตื่น โดยธรรมชาติ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ ปัจจยาการในหัวใจมันก็จับต้นชนปลายไม่ได้อยู่แล้ว แล้วพลังงานมันส่งออก ออกมาเป็นขันธ์นะ เป็นรูป เป็นเวทนา เป็นสัญญา สังขาร วิญญาณ เราก็จับต้องสิ่งใดไม่ได้ แล้วไปศึกษาธรรมะขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง จากโลกสู่ธรรมไง เกิดมากับโลก ทุกข์ยากมากับโลก

ฉะนั้น การเกิดเป็นมนุษย์ไง สิทธิเสรีภาพความเป็นมนุษย์ไง คนเกิดมา เห็นไหม ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ทุกคนต้องตายหมด แต่ตายไปด้วยสิ่งใด ตายไปด้วยมีสิ่งใดติดหัวใจนี้ไป เกิดมาทั้งชาติได้ทําสิ่งใดทําคุณงามความดีกับหัวใจของเรามากน้อยขนาดไหน ถ้าอยู่ทางโลกมันก็อยู่ที่ว่าเป็นสุจริต หรือทุจริตเท่านั้น ถ้าเป็นสุจริตมันก็เป็นภพชาติหนึ่ง ถ้าทุจริตสร้างแต่เวรแต่กรรมต่อเนื่องไป แล้วในปัจจุบันนี้จากโลกสู่ธรรม เราเห็นภัยในวัฏสงสาร เราจะออกประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เวลาออกประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เห็นไหม ประพฤติปฏิบัติเพื่ออะไร

คนที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันต้องมีฝั่งตรงข้ามไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราปรารถนาความสุข คนเกิดมาปรารถนาความสุข เกลียดความทุกข์ แล้วพยายามจะหาความสุข เพื่อตอบสนองชีวิตของตน เพื่อความมั่นคงของชีวิต แล้วมันมีความสุขมากน้อยแค่ไหน มันก็มีความสุขแบบโลกๆ ความสุขเจือด้วยความทุกข์ทั้งสิ้น

เวลาการแข่งขัน เห็นไหม ถ้าชนะคะคานกัน ชนะโดยหมื่นโดยแสนคูณด้วยล้าน สร้างเวรสร้างกรรมทั้งสิ้น แต่ถ้าเรามาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติไง เราจะชนะตัวเราเองต่างหาก เราจะชนะกิเลสต่างหาก เวลาเราขีดวงที่จะประพฤติปฏิบัติ กิเลสมันเดือดร้อนแล้ว แต่เดิมถ้าปล่อยปละละเลยขึ้นไป โดยปกติสบายมาก กิเลสมันไม่กีดไม่ขวางเลย ทั้งยุทั้งส่งเสริมทั้งกระพือให้ทําตามอํานาจของมันเลย

แต่เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริง เวลาปฏิบัติตามเป็นจริง เราจะมีสัจจะมีความจริงของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติตามความจริงของเรา ถ้าเราจะปฏิบัติของเรา เวลาปฏิบัติไปแล้วนะ เวลาจิตมันจะสงบเข้ามา มันจะรู้จะเห็นสิ่งใด ไม่ต้องไปสงสัยมันหรอก องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะปรารถนาเป็นพระอัครสาวกจะสร้างอํานาจวาสนามากกว่าพระอรหันต์ พระอรหันต์ ๑ แสนกัป เราสร้างมามากมาน้อยขนาดไหนไม่ต้องไปสงสัย ปฏิเสธมันเลย ปฏิเสธเพราะอะไร

ปฏิเสธเพราะในปัจจุบันนี้เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณทําลายอวิชชา ทําลายพญามารในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า เกิด แก่ เจ็บ ตาย มันพ้นจากไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ไม่มีสิ่งใดทั้งสิ้นในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้สอนให้เคารพบูชาสิ่งใดทั้งสิ้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติมา ให้เคารพหัวใจของตน เคารพพุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ไม่มีสิ่งใดที่จะต้องไปเคารพบูชาใดๆ ทั้งสิ้น ในการประพฤติปฏิบัติถึงไม่ต้องไปวิตกกังวลกับสิ่งใดทั้งสิ้น มันอยู่ที่ว่า กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมานี้ต่างหาก อยู่ที่สติอยู่ที่ปัญญาของเรา อยู่ที่อํานาจวาสนาของเรา แล้วเราทําตามความเป็นจริงเป็นจังของเราขึ้นมา

แค่จิตมันจะผ่านปุถุชนคนหนา รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ร้ายกาจนักของพื้นๆเนี่ย แต่เราแทงทะลุไปไม่ได้ ถ้าแทงทะลุไปได้นะ นี่รูป รส กลิ่น เสียงสักแต่ว่า สักแต่ว่ามันเก้อๆ เขินๆ นะ เราฟังสิ่งใดเราก็ไม่หวั่นไหวไปกับมัน เราเห็นสิ่งใดเราก็มีสติสัมปชัญญะวางมันได้ ใครติฉินนินทามันก็เรื่องของเขา

เวลาปฏิบัติกัดฟันมันแฉลบมันแวบๆๆ ต้องสติปัญญาเท่าทันทั้งสิ้น แล้วพยายามฝึกหัดให้มันสงบระงับเข้ามาได้ มันผ่อนคลายเข้ามาได้ ผ่อนคลายเข้ามาได้ด้วย ด้วยสติด้วยปัญญา เวลาด้วยสติเราจะเห็นเลย เวลามันทําไม่ได้ มันอึดอัดขัดข้องขนาดไหน เวลาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติมันหวาดมันระแวงไปหมด มันทุกข์นะ ตัวเองก็พึ่งตัวเองไม่ได้ จะหาครูหาอาจารย์เป็นที่พึ่งก็หาครูบาอาจารย์เป็นที่พึ่งไม่ได้

แล้วครูบาอาจารย์ที่เป็นที่พึ่งๆ เวลาสมัยหลวงปู่มั่น เวลาครูบาอาจารย์ที่ไปฝึกหัดกับท่าน ท่านไม่ให้อยู่ด้วยทั้งนั้น ท่านไล่ออกๆ แล้วถ้าอยู่ด้วย เห็นไหม ดูสิ อย่างที่ประวัติหลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้ฟังนี่ “ต่อไปจะมีผู้ที่เป็นหลักฐาน เหมือนท่านเจี๊ยะแต่ไม่ใช่ท่านเจี๊ยะ จะมาหานะ” เวลาท่านจะอบรมบ่มเพาะท่านก็รออย่างนั้น รอผู้ที่มีอํานาจวาสนา รอผู้ที่เวลาเทศนาว่าการเขารับรู้ได้ เขามีอํานาจวาสนาบารมีของเขาที่จะทําได้ ท่านก็รออย่างนั้น

แต่เวลาเข้ามา เห็นไหม สิ่งที่ว่าไม่เป็นชิ้นไม่เป็นอันไม่ให้อยู่ด้วย ไม่ให้อยู่ด้วยทั้งนั้น สิ่งที่เราแสวงหาครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม เห็นไหม ให้ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติให้มันเป็นจริงเป็นจังของเราขึ้นมา ที่เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มันมีอํานาจวาสนาล่ะ ถ้ามีอํานาจวาสนา เห็นไหม เราจะหากิเลส ค้นคว้าหากิเลสของเรา ถ้าค้นคว้าหากิเลสของเรา ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าทําความสงบของใจเข้ามามันมีที่อยู่ที่อาศัย

ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์นั้นเป็นอริยสัจเป็นสัจจะเป็นความจริง แล้วเราก็ทุกข์ๆ กันอยู่นี่ ไอ้นี่มันเป็นวิบาก มันเป็นผล ผลที่มันเกิดจากเหตุ มันเป็นผลเป็นผลไง เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเห็นกิเลสนะ ท่านขํา กิเลสถ้ามันนอนหลับอยู่สบาย โอ้โฮ! มีแต่ความสุขทั้งนั้น เวลากิเลสมันตื่นขึ้นมานะ โอ๋ย! ล้มลุกคลุกคลานหมดเลย เวลากิเลสมันงัวเงียขึ้นมานี่ เราล้มลุกคลุกคลานแล้ว แล้วกิเลสๆ มันเป็นอย่างไรล่ะ

ก็ที่เราปฏิบัตินี้เราปฏิบัติเพื่อจะเห็นหน้ามัน ปฏิบัติเพื่อจะชําระล้างกิเลส นี่ชําระล้างกิเลสเพื่ออะไร เพราะกิเลสคืออวิชชา คือพญามาร เวลาความโลภ ความโกรธ ความหลง นี่ลูกสาวของมาร สิ่งที่มันครอบงําหัวใจ เวลามันครอบงําหัวใจนะ มันบีบบี้สีไฟ มันขับไสให้เราคิดอย่างนั้น มันขับไสให้เราทําอย่างนั้น แล้วเราไม่ทําๆ นี่จะสู้กับมันแล้ว แล้วจะสู้กับมันเอาอะไรไปสู้ เอาอะไรไปสู้กับกิเลส

นี่ไง เด็ก เด็กน้อยกับผู้เฒ่าที่ฉลาดหลักแหลม มันเอาอะไรไปสู้กันได้ ผู้เฒ่าที่เขามีคุณวุฒิ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ เจ้าวัฏจักร แต่เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เห็นไหม เด็กน้อยไร้เดียงสาในการประพฤติปฏิบัติ เก่งนัก! ทางโลกเก่งนัก มีความรู้รอบรู้มาก สื่อธรรมขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ๙ ประโยค เผยแผ่ธรรม เผยแผ่ธรรม ตัวเองทําสมาธิไม่เป็น ตัวเองทําความสงบไม่ได้ ทําความสงบได้ เห็นไหม สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตสงบระงับขึ้นมานะเพื่อเป็นประโยชน์กับผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น ถ้าจิตสงบระงับเข้ามา เห็นไหม อตฺตาหิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนจะมีที่พึ่ง ตนจะมีที่พึ่งอาศัย

นี่มันจะพึ่งอะไร เกิดมากับโลก ถ้าอยู่ทางโลกก็มีหน้าที่การงาน มียศถาบรรดาศักดิ์ มีตําแหน่งหน้าที่การงาน โอ้! เป็นที่โอ่อ่า แล้วมาบวชเป็นพระ บวชเป็นพระไง เวลาบวชเป็นพระประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เริ่มต้นจากนวกะ ถ้าศึกษาเล่าเรียนขึ้นมาก็เล่าเรียนจนเป็น ๙ ประโยค แล้วถ้าอยู่ฝ่ายปกครองวัดบ้าน ก็มียศถาบรรดาศักดิ์ เห็นไหม เป็นผู้มียศถาบรรดาศักดิ์ ศักดิ์ใหญ่มีอํานาจบาตรใหญ่

ผู้ที่จะประพฤติปฏิบัติไง เราจะประพฤติปฏิบัติ กิเลสมันเบ่งบาน หัวใจนี่เบ่งบานมาก แล้วถ้ามัน เห็นไหม กิเลสนกมีหูมันเบ่งบานนะ แล้วมันพาออกนอกลู่นอกทาง ปฏิบัติเป็น ปฏิบัติเป็นธรรม ปฏิบัติแล้วมีครูมีอาจารย์คุ้มครองดูแล มันก็ทําให้ปฏิบัติ เห็นไหม ตามธรรมและวินัย ตามข้อวัตรปฏิบัติ ข้อวัตรปฏิบัติไม่ต้องไปรังเกียจ ไม่ต้องไปรังเกียจรังงอน ไม่ต้องว่ามันทําให้เราเป็นทุกข์เป็นยาก ไม่ต้องการสิ่งนั้นเลย

สิ่งนั้นแหละมันจะเป็นประโยชน์ในการเป็นเครื่องอยู่ของใจ ใจของคนมันวอกแวกวอแวอะไรทั้งสิ้น เวลามันออกนอกลู่นอกทางจะเอาเราไปผูกไปมัดมันไว้ แต่ถ้าข้อวัตรปฏิบัติ ถึงเวลาเราจะทําข้อวัตรปฏิบัติของเรา เป็นเครื่องอยู่ของใจๆ ถ้าใจเป็นธรรม เป็นธรรมแล้วนะ มันรื่นเริงอาจหาญเลย ทําเสร็จแล้วนะ ทําเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะมันเป็นกิจของสงฆ์ๆ สงฆ์ทํากิจเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ก็เพื่อความสงบสุขในใจของตน

ถ้าเพื่อความสุขในใจของตน แล้วพอจิตมันมีร่องมีรอย เวลาไปนั่งสมาธิภาวนาขึ้นมามันต่อยอดของมันไป มันมีความสงบระงับเข้ามา มันเห็นบุญเห็นคุณทั้งสิ้น ถ้ามันเห็นบุญเห็นคุณ นี่ไง เครื่องอยู่ของใจไง ใจที่มันว้าเหว่ ใจที่มันดิ้นรนไง พอมันสงบระงับเข้ามามันก็มีสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน มันมีความสุขความสงบในใจของตนพอสมควร ถ้ามีความสงบความสุขในใจของตนพอสมควร ถ้ามันมีอํานาจวาสนายกขึ้นสู่วิปัสสนา ยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ก็พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม ธรรมๆๆ ธรรมคือชีวิตเรานี่ไง เวลาฝึกหัดทําความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบนิดหน่อยใจมันมีกําลังขึ้นมา เห็นนิมิตขึ้นมานะ โอ้ย! อดีตชาติเป็นอย่างนั้น เป็นอย่างนั้น ไร้สาระ นี่ธรรมารมณ์ไง

ถ้าจิตเป็นสัมมาสมาธิ อารมณ์นั้นเป็นธรรม อารมณ์คือความรู้สึกนึกคิดมันจับต้องของมันได้ ถ้ามันจับต้องของมันได้ เห็นไหม อารมณ์ของเธอจะเป็นวัตถุอันหนึ่งเลย พอมันจับต้องของมันได้ เห็นไหม รูปมันพิจารณาได้ มันทําของมันได้ แต่เพราะมันไม่มีสมาธิไง สิ่งที่เป็นอารมณ์มันเป็นอารมณ์ไปทั้งหมดเลย กิเลสนกมีหูมันขับมันไส แล้วมันยังฉ้อฉล ฉ้อฉลว่าเป็นธรรม เป็นธรรม ธรรมอะไร ธรรมเป็นอย่างนี้หรือ ธรรมมันต้องทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ ทุกข์ดับด้วยวิธีการที่ถูกต้องชอบธรรม ถ้าวิธีการที่ถูกต้องชอบธรรมแล้วมันอยู่ไหนล่ะ

วิธีการที่ถูกต้องชอบธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้โดยชอบ เวลาอบรมบ่มเพาะขึ้นมา พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะไง เวลามรรคมันเกิดไง นี่ไง พระสารีบุตรไม่เชื่อองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเลย เชื่อเวลามรรคมันเกิด ภาวนามยปัญญามันเกิดในใจของพระสารีบุตร เวลามันสมุจเฉทปหานมันชําระล้างกิเลสในใจของพระสารีบุตร มันก็เป็นธรรมะในหัวใจของพระสารีบุตร เป็นของพระพุทธเจ้าที่ไหน

ของพระพุทธเจ้าเป็นของพระพุทธเจ้า เวลาพระพุทธเจ้า “อานนท์ เราเอาแต่ของเราไปนะ” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานไง พระอานนท์ครํ่าครวญๆ “อานนท์ เราไม่ได้เอาของใครไปเลย ธรรมวินัย ธรรมวินัยจะเป็นศาสดาของสัตว์โลกของชาวพุทธต่อไป”

แล้วถ้าชาวพุทธต่อไปประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้าประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา เห็นไหม มันเป็นของเขา ถ้ามันเป็นของเขา เวลาของเขา เขาไหน เวลา เป็นเขาของกิเลส กิเลสมันเขาใหญ่ๆ เขาแหลมๆ มันทิ่มเอานู่นน่ะ เวลามันทิ่มเอาแล้วใครรู้ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาจิตมันสงบมันมีความรู้ความเห็นของมัน ภูมิใจยกย่องตัวเองว่าตัวเอง นั่นน่ะกิเลสนกมีหู หูคือมันพลิกมันแพลง มันกะล่อน มันปลิ้นมันปล้อน มันทําให้ตัวเองพลิกแพลง ตัวเองตกอยู่ในหลุม เขาแหลมๆ เขาคมๆ มันขวิดเอา

ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ “เธออย่าเสียใจ ไม่ต้องเสียใจ สิ่งใดที่มันหลุดไม้หลุดมือไปมันเป็นธรรมดา” คําว่า “ธรรมดา” หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมาก่อน ความล้มลุกคลุกคลานเราเข้าไปเผชิญกับกิเลสครั้งเดียวแล้วเราจะให้ชนะมันไป มันมีแต่ขิปปาภิญญาไง พาหิยะฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์ เขาสร้างอํานาจวาสนามามากมายขนาดไหน

ไอ้ของเรานะขนาดฟังแล้วฟังเล่า ท่องเย ธมฺมา นั่นน่ะ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ท่องได้ ชาวพุทธท่องได้หมดเลย นั่นก็ท่องจํา ความจําไม่ใช่ความจริง แล้วความจริงจะทํากันอยู่นี่ไง ถ้าทําจะทํากันอยู่เนี่ยไม่ต้องให้กิเลสนกมีหูหรอก กิเลส เห็นไหม นกกาต่างๆ ที่มันธรรมชาติของมัน มันอยู่ในธรรมชาติของมัน กิเลสในหัวใจของตนมันก็เป็นนามธรรมที่มันอยู่ในหัวใจของเรา ถ้ามันอยู่ในหัวใจของเรา มันเป็นธรรมชาติเลยล่ะ ธรรมชาติของกิเลส

ความทุกข์เป็นอริยสัจเป็นสัจจะเป็นความจริง แล้วเหตุของมันล่ะ ตัณหาความทะยานอยาก ไอ้เฉยๆ เฉยๆ นั่นคือตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ตัณหาทั้งนั้น เพราะไม่มีตัณหาจิตไม่เวียนว่ายตายเกิดอยู่ในวัฏฏะ แล้วที่ว่าไปรู้ไปเห็นมีวาสนาอะไร ถ้ารู้เห็นด้วยวิทยาศาสตร์ รู้เห็นด้วยทางวิชาการ ๙ ประโยคเขารู้หมดแล้ว เขียนอวิชชาเลย เป็นภพเป็นชาติเลย เขียนหมด เป็นทางวิชาการ แต่ครูบาอาจารย์เราบอกว่าไม่สน เวลามันเกิดในใจ พรึบ! พรึบ! ไม่ทันมันหรอก ถ้าทันมันทําไมมันแก่นของกิเลสล่ะ ถ้าทันมันทําไมเจ้าวัฏจักรมันครอบครองสัตว์โลกล่ะ

ในสมัยพุทธกาลนะ เวลาพระอรหันต์สิ้นกิเลสไป มารมันไม่ยอม มันตามล่าฝุ่นฟุ้งไปหมดเลย องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า “มาร! เธอไม่เห็นมันหรอก เธอรู้ไม่ได้” ในเมื่อพระอรหันต์ทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายชาติ ทําลายฐานทั้งหมดในหัวใจของตน ที่ไหนมีใจที่นั่นมีภพ ที่ไหนมีจิตที่นั่นมีภพ ถ้ามีจิตมีใจมีความรู้สึกนึกคิดมีภพ กิเลสมันเห็นหมดล่ะ

พระอรหันต์ทําลายภพ ภวาสวะ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นด้วยภวาสวะด้วยมรรค ๘ ทําลายภพ ทําลายชาติ ทําลายทั้งสิ้น ทําลายแล้วมารจะหาที่ไหน มารจะเจออย่างใด

แต่ของเราจับต้องไม่ได้ ไม่รู้สิ่งใด สิ่งที่เป็นทางวิชาการบรรลุว่างๆ ว่างอะไร อะไรว่าง

ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในความรู้สึกนึกคิดเป็นนามธรรม รูปกับนาม รูปคือสิ่งที่เราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติกันมาขึ้นมาตามความเป็นจริงที่จับต้องมันได้ จากนาม เห็นไหม มันเป็นรูปอันละเอียด ไอ้รูปหยาบๆ ก็รูปร่างกายนี้ ถ้ารูปร่างกายนี้ โดยชาวพุทธขึ้นมา เวลาประพฤติปฏิบัติจะพิจารณาอสุภะ พิจารณาอสุภะเพราะอะไร เพราะมันเป็นคู่ศัตรูต่อกันระหว่างคู่เพศตรงข้าม แล้วเพศตรงข้ามขึ้นมา สิ่งที่เป็นความสําคัญมันก็ผูกพันขึ้นมาจากกามราคะ ปฏิฆะ แล้วกามราคะของใครมันอยู่ที่ปฏิฆะ ปฏิฆะคือความชอบในจริตในนิสัยของตน ถ้ามันไม่ชอบมันก็ไม่ต้องการเหมือนกัน ถ้าไม่ชอบไม่ต้องการแต่ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เขาแสวงหาไปที่เหตุนั้นเลย

เหตุขึ้นมา เริ่มต้น เห็นไหม ตั้งแต่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็ต้องเริ่มตั้งแต่จับต้นชนปลาย ตั้งแต่เริ่มต้นขึ้นมา ต้นต้องตรงขึ้นมา สิ่งที่เริ่มต้นกระทบ กระทบได้ เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เรามาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเราให้มันสงบระงับเข้ามา ระงับเข้ามาแล้ว ถ้าเริ่มต้นขึ้นมาถ้ามันเห็นกาย กายนอก เห็นขันธ์ก็ขันธ์นอก เห็นขันธ์ๆ ทําไมต้องพิจารณาขันธ์ ทําไมต้องพิจารณากาย ทําไมต้องพิจารณาจิต

เพราะกายกับจิตมันก็เป็นที่อยู่ที่อาศัยของพญามาร เพราะพญามารมันครอบงําอยู่นั่น เจ้าวัฏจักรมันคุมไว้ตั้งแต่ต้น มันคุมตั้งแต่ต้น ตั้งแต่จิตเดิมแท้ไง หลวงปู่มั่นบอกไว้เลยอวิชชาอยู่ที่ไหน ใครเป็นพ่อแม่อวิชชา อวิชชาลอยมาจากฟ้าหรือ อวิชชามันอยู่ที่ฐีติจิต ภพชาติไง อยู่ที่ภพอยู่ที่ฐีติจิต อยู่ที่จิตเดิมแท้นั่นไง ก็อยู่ที่จิตเดิมแท้ขึ้นมาแล้วมันอวิชชา

แล้วอวิชชาเริ่มต้นถ้ามันเริ่มต้นตั้งแต่ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า” ดําริไม่ใช่ความคิด ความคิดคือขันธ์ พลังงานที่มันส่งออกมาไง แล้วพลังงานไหน แล้วส่งออกไหน อ้าว! จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ นี่กิเลส อุปกิเลส เวลาออกมาพลังงานส่งออกมาแล้ว กายกับใจ ขันธ์ ๕ เวลาขันธ์ ๕ ขึ้นมา เห็นไหม มันส่งออกมาแล้ว เวลามันส่งออกไปแล้วมันกระทบเรื่องโลกๆ เรานี่ไง

ขันธ์ ๕ รูป รส กลิ่น เสียง เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไง รูป รส กลิ่น เสียง อันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากต่างหาก ฉะนั้น เวลาสิ่งที่เป็นอวิชชา จิตเดิมแท้ อวิชชา เจ้าวัฏจักร เวลามันเคลื่อนออกมามันก็เป็นขันธ์ ๕ เวลาขันธ์ ๕ ออกไปสู่รูป รส กลิ่น เสียง เห็นไหม อะไรมันเป็นกิเลส เวลาจิตฝึกหัดทําความสงบใจเข้ามาให้จิตสงบก่อน ถ้าจิตสงบแล้วฝึกหัด ฝึกหัดคือให้จิตมันได้ศึกษาค้นคว้าๆ ศึกษาพิจารณาฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาในอะไร เวลากายกับใจๆ เพราะสิ่งนี้มันไปเกี่ยวเนื่องกันไปกระทบ กระทบกันเพราะอะไร เพราะมันมี มันมีสังโยชน์ไง สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสไง สักกายทิฏฐิเวลาพิจารณามันปล่อยมันวาง มันไม่ลูบไม่คลําๆ มันรู้แจ้ง มันก็คิดเอาเองทั้งนั้น

พอมันคิดเอา เห็นไหม ลูกหลานของมารไง พอลูกหลานของมาร เวลาเริ่มต้นจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็เริ่มต้นจากสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ถ้าไม่เริ่มจากสักกายทิฏฐิ ไม่เริ่มจากกาย ไม่เริ่มจากกายกับใจ กายกับใจมันอยู่ที่หยาบละเอียด เวลาหยาบละเอียดขึ้นมา สิ่งที่เป็นหยาบๆ เห็นไหม เวลาฌานโลกีย์ เวลาทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบแล้วถ้าไปเห็นนิมิต เห็นต่างๆ เห็นกายอะไร ไอ้นี่มันเป็นสัญญาอารมณ์ มันเป็นจริตนิสัย

ถ้าจริตนิสัยแล้วก็เชื่อมันแล้วก็ส่งออกไป แล้วก็ตามไป แล้วตามไปไหน ตามไปแล้วรู้อะไร แล้วมีอะไรให้ฉลาดขึ้น มันส่งออกไปก็จบไง ส่งออกไป เห็นไหม นี่สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้ง ถ้าฐานที่ตั้ง ถ้ามันจะรู้ มันจะรู้เข้ามาที่นี่ต่างหาก มันจะรู้ มันจะรู้เข้ามาที่จิตตภาวนาต่างหาก ถ้ามันจิตตภาวนา ถ้ามันเห็นไง มันบรรลุว่างไง ว่างกันอย่างไร อะไรว่าง

แต่ถ้าจิตสงบ เห็นไหม จิตสงบสัมมาสมาธิ จิตสงบมันมีตัวตนของตน ถ้ามีตัวตนของตน ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ามันรู้มันเห็นมันแตกต่าง มันแตกต่างกับเห็นนิมิต แตกต่างกับความรู้ความเห็นที่มันส่งออกไป ถ้ามันส่งออกไป เห็นไหม แล้วถ้าส่งออกไปมันมีทิฏฐิมานะ นั่นน่ะกิเลสนกมีหู นกมันก็เป็นกิเลสอยู่แล้ว กิเลสมันก็เป็นกิเลสอยู่แล้ว เวลากิเลสมันแสดงตน กิเลสมันมีอํานาจบาตรใหญ่ กิเลสนกมีหูเลย มันว่าเป็นศีลเป็นธรรม

ถ้าเป็นศีลเป็นธรรมนะ มันมีแต่อ่อนน้อมถ่อมตน คําว่า “อ่อนน้อมถ่อมตน” เพราะ เพราะเวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ เวลามันเห็นข้อบกพร่องของตน เห็นความผิดของตนนะ ทําไมเราโง่ได้ขนาดนี้ มันเศร้าใจเพราะเราโง่ไง สติปัญญามันไม่ทันไง มันถึงพุ่งไปๆ เลย จะรู้ไอ้นั่นๆ มันพุ่งไปเลย มันส่งออกทั้งนั้น เวลามันส่งออกไปแล้ว กิเลสนกมีหูมันยังไม่รู้ตัวนะ ถ้าไม่รู้ตัว เห็นไหม มันไม่ได้บั่นทอน ไม่ได้สํารอก ไม่ได้คายสิ่งใดเลย สิ่งที่ยังควบคุมอารมณ์ของตนได้ก็คือสติ ถ้าสติมันอ่อนมันควบคุมไม่ได้ มันไปหมดเลย เห็นไหม

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา จากโลกสู่ธรรม โลกคืออามิสสินจ้าง สิ่งที่เป็นธุรกิจต่างๆ มันเป็นเรื่องโลกๆ ผลประโยชน์ไง การแลกเปลี่ยนๆ เห็นไหม อย่างเช่น ทําบุญๆ เอาเงินมาแล้วเอาบุญไป เป็นอย่างนั้นจริงๆ หรือ บุญ เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ อนุโมทนา แค่ชื่นชม แค่เห็นด้วยนั่นก็บุญแล้ว สิ่งที่เป็นวัตถุไร้สาระ เพียงแต่ว่าโลกเวลาจะวิเคราะห์สังเคราะห์ ศาสนสงเคราะห์ สงเคราะห์โลก มันก็ต้องใช้ปัจจัย ใช้ปัจจัย ๔ เพื่อสงเคราะห์โลก

โลกก็คือโลก ถ้าใจมันเป็นธรรม มันจะรู้ มันจะเห็น ใจไม่เป็นธรรม ธรรมมันใหญ่กว่าโลก จากโลกสู่ธรรม ถ้าจากโลกสู่ธรรม สิ่งที่เป็นวัตถุธาตุมันเป็นเรื่องโลก ถ้าศาสนาสงเคราะห์มันมีความจําเป็นจากตรงนั้น แต่ถ้าเป็นพระปฏิบัติเขาไม่ข้องแวะนั่นเลย

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ มาสกนั่นน่ะเป็นอสรพิษ เงินนั่นน่ะเป็นอสรพิษ เวลามันกัดนะ กัดคนตายทั้งนั้นนะ เงินเป็นต้นเหตุแห่งการบาดหมาง การทะเลาะเบาะแว้ง การฉ้อฉล การแสวงหา แล้วพระไปหามันทําไม พระมาหาอสรพิษหรือมาหาธรรม ถ้ามาหาธรรมแล้วเรื่องนี้มันเล็กน้อยมาก เรื่องไร้สาระเลย หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เรื่องอย่างนี้ไม่แตะต้อง แล้วห้าม! เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติห้ามๆๆ ห้ามไปเกี่ยวข้องกับมัน แล้วตัวเองก็ไม่เกี่ยวข้องด้วย

แต่เวลาถ้าจะสงเคราะห์โลก เวลาพูดถึงเรื่องพระพุทธ-ศาสนานี่บุญไง เอาเงินมาแล้วเอาบุญไป บุญอย่างนั้นหรือ เวลาบุญนะ นั่งลงหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เราจะบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยร่างกายนี้ ด้วยหัวใจทั้งหัวใจดวงนี้ ถ้าเห็นนกไม่ต้องให้มีหู ไม่ให้มันเข้ามาเสี้ยม ไม่ให้เห็นโลกามิส เห็นโลกเป็นใหญ่ เห็นยศถาบรรดาศักดิ์ เห็นโลกธรรม ๘ เป็นใหญ่ จิตมันจะสงบได้อย่างไร นั่งหัวใจเต้นปังๆๆ เลยล่ะ ถ้ายังไม่มีใคร ภาวนาไม่เป็นนะ ถ้ามีใครมาล่ะนะ “โยม! อาตมานี่ไม่มีเวลาเลย อาตมาจะภาวนาๆ”

ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ เวลาท่านประพฤติปฏิบัติจากโลกสู่ธรรม โลกคือเรื่องของโลก สมัยครูบาอาจารย์เรานะ เรื่องอย่างนี้เรื่องโลกๆ นี่ไม่ให้เข้ามาวุ่นวายเลย วัดปฏิบัติต้องให้เป็น ฝ่ายปฏิบัติ แล้วปฏิบัติเดินจงกรมก็ฝ่าเท้านั่นไง นั่งสมาธิก็ก้นของตัวเองนั่นไง ทําไมต้องให้คนเข้ามาล้อมหน้าล้อมหลัง คําว่า “ล้อมหน้าล้อมหลัง” นี่เรื่องไร้สาระเลย เพียงแต่ว่าครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมใครเขาอยากพึ่งพาอาศัย ถ้าพึ่งพาอาศัยด้วยความเป็นธรรมนะ

ถ้าพึ่งพาอาศัยด้วยความเป็นโลกไง นี่กิเลสนกมีหู กิเลสนกมีหูเลยเพราะมันไม่ได้แตะต้องกิเลสในใจของตน ตัดป่าทั้งป่าไม่ได้ตัดต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว กิเลสตัณหาความทะยานอยากนี่ ไอ้ที่อาศัยป่านั้นอยู่นั่นน่ะ ตัดป่าเพื่อไม่ให้นกมันมีที่เกาะที่อยู่ที่อาศัย เวลาไม่มีที่เกาะที่อยู่ที่อาศัย จับตัวมันให้ได้! ถ้าจับตัวมันได้นะ ถ้ามันพลิกมันแพลงไง นี่ไง บรรลุว่าง กิเลสนกมีหู มันว่างอะไร เขาตัดป่าทั้งป่าแล้วไม่ได้ตัดต้นไม้แม้แต่ต้นเดียวนะ

เวลาตัดป่าทั้งป่า เวลาจิตสงบแล้วให้เห็น เห็นกิเลส เห็นกิเลสนะ มันเห็นแล้วมันสะเทือนใจ เห็นกิเลสนี่ขนพองสยองเกล้า คําว่า “ขนพองสยองเกล้า” ถ้าเห็นกาย เห็นกายมันสะเทือนกิเลส เพราะ เพราะกิเลสเป็นนามธรรม กิเลสก็อาศัยกาย เวทนา จิต ธรรม นี่มโนกรรม วจีกรรม กายกรรมมาจากไหน สิ่งมโนกรรมๆ เธอยํ้าคิดยํ้าทําจะเป็นจริตเป็นนิสัยของเธอ ความยํ้าคิดยํ้าทํา ยํ้าคิดยํ้าทําด้วยตัณหาความทะยานอยาก พอยํ้าคิดยํ้าทําด้วยความเป็นตัณหาความทะยานอยาก เห็นไหม นี่กิเลสนกมีหูแล้วแหละ

ยํ้าคิดยํ้าทําแล้วเดี๋ยวมันก็เป็นกายกรรม นี่ยํ้าคิดยํ้าทําแล้วก็เป็นวจีกรรม เป็นวจีกรรมแล้วมันก็จะไปลวงโลก ลวงโลกเป็นโลกามิส โลกามิสขึ้นมาให้เห็นอํานาจบาตรใหญ่ของกรรมฐาน กรรมฐานเขาอาศัยอย่างนั้นหรือ หลวงปู่มั่นบอกไอ้พวกแซงหน้าแซงหลังไง ไอ้พวกที่ไม่แซงหน้าแซงหลังมันหันหน้าเข้าสู่ทางจงกรม มันหันหน้าเข้าสู่ที่นั่งสมาธิภาวนา มันหันหน้าเข้าสู่ศีลสู่ธรรม มันไม่หันหน้าออกไปเรื่องอํานาจบาตรใหญ่ ไอ้พวกแซงหน้าแซงหลังไง มันจะเป็นธรรมไปตรงไหน มันก็เป็นกิเลสนกมีหูไง

นกโดยธรรมชาติ เราตัดป่า เราเพื่อจะแสวงหา เราจะจับกิเลสของเราให้ได้ เราทําความสงบของใจๆ ถ้าเห็นกายแล้วถ้ามันสะเทือนกิเลสมันรู้ สะเทือนกิเลสแต่แก้กิเลสไม่เป็น เห็นกายแล้วเห็นกายอย่างไร เห็นกายโดยจริตนิสัย เห็นกายก็คือเห็นกาย แต่ถ้าเห็นกายโดยสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เวลาเห็นกายนะ เห็นกายโดยเห็นเป็นภาพก็ได้ เห็นเป็นนิมิตก็ได้ ถ้ามันเห็นภาพเป็นนิมิต นั่นเจโตวิมุตติ เจโตวิมุตติเวลามันเห็นแล้วมันขยายส่วนแยกส่วนเป็นอุคคหนิมิต เป็นวิภาคะ ขยายส่วนแยกส่วนโดยสติโดยปัญญา โดยปัญญา ปัญญานี่เป็นภาวนามยปัญญา

ไม่ใช่ปัญญาการศึกษาค้นคว้า ไม่ปัญญาบอกว่าเราไม่มีสติ ไม่มีปัญญาเราต้องศึกษาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าเป็นภาคปริยัติ ภาคปริยัติเป็นความท่องจํา ท่องจําแล้วเวลาปฏิบัติแล้วมันก็เป็นอุปาทาน อุปาทานคือมันรู้มันเห็นของมันแล้วก็สร้างภาพ พอสร้างภาพก็เป็นสัญญา พอสัญญาแล้วนะปฏิบัติแล้วมันก็เป็นกิเลสนกมีหูไง กิเลสเป็นนกมันยังสวมเขา เป็นเขาควายทิ่มเข้าไปอีก การปฏิบัติล้มลุกคลุกคลาน ไม่มีอะไรตกเป็นสัจจะเป็นความจริง เป็นมรรคเป็นผลในหัวใจเลย

จิตสงบแล้วทําความสงบของใจเข้ามา มีครูบาอาจารย์ท่านให้ตรึก ให้ตรึกขึ้นมา ถ้ามันไม่เห็นหรือถ้าเห็นแล้วมีสติปัญญาไหม ถ้ามีสติแล้วมีปัญญา เห็นไหม ถ้ามันเห็นกาย เห็นกายมีความรู้สึกนึกคิดอย่างใด เห็นกายแล้วตั้งกายให้ได้ ตั้งกายโดยภาพที่มันเสถียรได้ ถ้ามันเสถียรได้ มันต้องมีสมาธิ มีความสงบของใจมีเป็นสมถกรรมฐาน ฐานแห่งการประพฤติปฏิบัติ

แต่ถ้าไม่มีกําลังของสมาธิภาพนั้นไม่อยู่หรอก ภาพนั้นไหว แล้วมันก็จับพลัดจับผลู มันจับไปจับมาอยู่อย่างนั้น มันเปะปะมันเสียว มันทําอะไรไม่ได้ๆ อยู่อย่างนั้นนะ นี่วาสนาของคน มันหวิวๆ เลย มันเฉียดไปเฉียดมาเลย หวิวๆ ก็หวิวๆ นะ แต่ถ้ามันจับ มันจับได้เห็นกายโดยสัจจะ โดยความจริง มันรู้เลย รู้เลยว่าเพราะสิ่งนี้เพราะมีการยึดมั่นถือมั่น เพราะมีความเห็นผิด เพราะมีความผูกพัน มันถึงหวิวๆ นั่นน่ะกิเลสทั้งนั้น

แล้วถ้ามีสติปัญญานะเห็นกายแล้ว สิ่งที่เห็นๆ มันเห็นแล้วมันสะเทือนไม่สะเทือน เพราะการเห็นนั้นก็ยาก การแสวงหาเงินหาทองทําหน้าที่การงานเพื่อปัจจัยดํารงชีพก็เป็นเรื่องงานที่ทุกข์ยากอันหนึ่ง ได้เงินมาแล้วใช้เงินเป็นหรือเปล่า เงินซื้อได้ทั้งนั้นเลย ซื้อคนก็ได้ ซื้อตําแหน่งก็ได้ จ้างให้ฆ่าคนก็ได้ เล่นการพนันก็ได้ เงินจ้างให้ตนเองเสียคนก็ได้ ถ้ามีเงินแล้วใช้เงินเป็นหรือเปล่า

ทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา เห็นกายเห็นอย่างไร เห็นแล้วเป็นประโยชน์กับเราหรือเปล่า ถ้าไม่เป็นประโยชน์กับเราก็พิจารณา กลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น เห็นแล้วทําให้มันเสถียรให้ได้ คําว่า “เสถียร” คือเห็นแล้วให้มั่นคงของเรา แล้วถ้ามีกําลังพอน้อมไปให้ขยายส่วนแยกส่วน ถ้าพิจารณาไป ผิวหนัง เนื้อหนังมันเป็นสิ่งที่อ่อนที่เป็นนํ้ามันต้องละลายออกไป มันพิจารณาของมันไป มันพุมันพองของมันออกไปอย่างไร มันมีเอ็นมันมีอะไรผูกพัน ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติด้วย ด้วยสติปัญญา ฝึกหัดให้มีสติปัญญาขึ้นมา

สติปัญญา เห็นไหม สติปัญญามันจะเกิดเอง มันจะลอยมาจากฟ้าไม่มีหรอก ไม่มี ถ้าสติปัญญาจะลอยมาจากฟ้ามันเป็นสัญญาทั้งสิ้น แล้วมันจะเป็นกิเลสนกมีหู มันจะสวมเขา มันจะเอาเขาขวิด ขวิดว่าให้การประพฤติปฏิบัตินั้นล้มลุกคลุกคลาน นี้ปฏิบัตินะ นี้เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มีศรัทธามีความเชื่อมีการกระทําให้เป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา ให้เป็นสัจจะความจริงขึ้นมา แต่! แต่ทําแล้วมันมีอํานาจวาสนาสืบต่อ ต่อเนื่องทําซํ้าทําซาก ตรวจสอบพฤติกรรม ตรวจสอบให้ เพราะกิเลสแก่นกิเลสไง

บุพเพนิวาสานุสติญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าไม่มีต้นไม่มีปลาย แล้วการผูกพันผูกมัดกันมาไม่มีต้นไม่มีปลาย มันนอนเนื่องมากับใจโดยที่เราไม่เคยรู้มันเลย มันเป็นเชื้อไขอยู่ในความรู้สึก มันเป็นเชื้อไขอยู่กับภวาสวะ มันเป็นเชื้อไขที่อยู่กับหัวใจ มันไม่ใช่โรคจิตด้วย โรคกิเลส โรคจิตไปหาจิตแพทย์ โรคกิเลสจิตแพทย์ไม่รู้จักหรอก โรคกิเลสมันต้องครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม ธรรมเท่านั้นๆ แล้วธรรมเท่านั้นแล้วทําอย่างไร ถ้าทอทหารทําก็ฝึกหัดกันอยู่นี่ไง ถ้าธอธงรอเรือมอม้ายังไม่เกิด ทําอย่างไร ทําก็พยายามฝึกหัดกระทําของเราขึ้นมา

แล้วถ้าเป็นธอธงรอเรือนั้นธรรมที่เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้ามันเป็นผลมรรคสามัคคีเป็นสัจจะเป็นความจริงเกิดจากภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา เห็นไหม อตฺตาหิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน แล้วตนเป็นผู้บุกเบิก ตนเป็นผู้ค้นคว้า ตนทําสมถกรรมฐาน เป็นสัมมาสมาธิ แล้วปัญญา ปัญญาจะเกิดเองๆ เป็นไปไม่ได้

ปัญญาจะเกิดจากการฝึกหัด ปัญญาจะเกิดจากวิปัสสนา ถ้าไม่วิปัสสนามันก็รู้แจ้งไม่ได้ ถ้าไม่วิปัสสนาก็บรรลุว่างไง ว่างคือไม่มีเหตุไม่มีผล ไม่มีเหตุไม่มีผลคือไม่ต้องมีขณะไง เขาบอก “ไม่ต้องมีขณะก็ได้ พวกเราไม่ต้องมีขณะก็ได้” ขณะคือวิมุตติ ขณะคือดับทุกข์ นิโรธ นิโรธคือขณะ ขณะคือนิโรธคือการดับทุกข์ ดับทุกข์ด้วยมรรค ๘ ดับทุกข์ด้วยความถูกต้องชอบธรรม แล้วมันรู้ที่ไหน มันรู้ที่ผู้ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงนั่นแหละ

แต่ถ้ามันรู้แบบกิเลสนกมีหูมันพรํ่าเพ้อพูดเองเออเอง พูดข้างเดียวไง พูดข้างเดียวคือกิเลสพูด กิเลสในหัวใจของเรา กิเลสนกมีหูมันพูด แล้วมันก็ขวิด ขวิดหัวใจของเราล้มลุกคลุกคลานเลย มันบอกนี่บรรลุธรรม บรรลุธรรมกลิ้งกุกๆ มาจากที่สูงเลยนี่บรรลุธรรม กลิ้งลงมาจนตกไป นํ้ามาปลากินมด นํ้าลดมดกินปลา ตกลงไปในวัฏฏะ ไม่มีทางหลุดพ้นโดยตัวเองไม่รู้เลยนะ เพราะตัวเองคืออวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้ แล้วก็ปฏิบัติด้วยความไม่รู้ บรรลุว่าง กิเลสต้องมีหูมันสวมเข้าไปไง

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม ตัดป่าถางป่าเพื่อหากิเลส เพื่อชําระล้างกิเลส ถ้าชําระล้างกิเลสมันกระทําแล้วมันสนุกครึกครื้นนะ สนุกครึกครื้นเพราะอะไร ชํานาญในวสีไง ถ้าทําแล้วไม่เจริญก้าวหน้าแสดงว่าสมาธิอ่อน วางทันที กลับมาสู่ทําความสงบของใจด้วยพุทธานุสติคือปัญญาอบรมสมาธิก็แล้วแต่ พอทําเสร็จพอทํามีกําลังขึ้นมา พอปล่อย ครูบาอาจารย์เวลาท่านเป็นจริงนะ เพราะอะไร เพราะจิตยกขึ้นสู่วิปัสสนา ยกขึ้นสู่วิปัสสนาคือเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มันมีการกระทําแล้ว พอมีการกระทําแล้วพอจิตกําลังมันอ่อน นี่วาง วางการใช้ปัญญา

การใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา เวลาใช้ปัญญาต้องมีสมาธิเป็นพื้นฐานๆ แล้วฝึกหัดให้มรรคมันเคลื่อน ปัญญามันหมุนไง ความคิดที่มันเร็วกว่าแสง เวลาถ้าธรรมจักร จักรมันเกิด ภาวนามยปัญญามันเกิด มันเร็วกว่า มันบดมันบี้ เห็นไหม มันไม่ใช่พูดข้างเดียว ไม่ใช่พูดโดยกิเลสนกมีหู นกมีหูคือมันสวมเขา มันบังคับจะให้เป็นดั่งใจปรารถนา บังคับให้ใจว่ามันบรรลุว่าง มันว่าง ว่างน่ะสัมมาสมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ สมาธิเป็นสมาธิ ถ้ามันว่าง ว่างเป็นสมาธิ มันไม่วิปัสสนาเลย มันไม่เห็นกิเลสเลย แล้วไม่รู้จักกิเลสด้วย แล้วไม่เห็นกิเลสด้วย แต่มันบรรลุว่าง ไม่เคยมีไม่เคยเป็นจะพูดให้เหมือนคนมีคนเป็น เป็นไปไม่ได้

คนมี คนเคยเป็น มันมี มีสมาธิก็วิธีการทําสมาธิ แล้วสมาธิที่มันมีกับเราแล้วมันอยู่กับเราตลอดไปหรือไม่ ถ้ามันอยู่ตลอดไป ก็บุคคลคนนั้นยังล้มลุกคลุกคลานอยู่กับการประพฤติปฏิบัตินั้นด้วยความไร้เดียงสา ไม่มีวุฒิภาวะ ไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน มันก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น เพราะอะไร เพราะมันไม่รู้จักว่า ถ้าสมาธิเป็นสมาธิแล้วมันเสื่อมอย่างใด สมาธิอยู่เป็นสมาธิโดยมั่นคง เป็นสพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา คําว่า “อนัตตา” คือมันอยู่ชั่วคราวๆ มันจะยั้งยืนยืนยงเป็นไปไม่ได้ แล้วถ้าเป็นไปไม่ได้ เวลาเจริญแล้วเสื่อมเขาก็รู้ไง

ครูบาอาจารย์ที่ท่านจะประพฤติปฏิบัติท่านเคยเสื่อมมาก่อน เคยเสื่อมด้วยความคิดว่ามันมั่นคงแข็งแรง แล้วเชื่อมั่นในสมาธิของตน เวลามันเสื่อมไปแล้ว อ้อ! แล้วทุกข์เกือบเป็นเกือบตาย เพราะอะไร เพราะผู้ประพฤติปฏิบัติแบบไร้เดียงสา มันจะรู้จักวุฒิภาวะมีเดียงสาขึ้นมาอย่างไร แต่ผู้ที่ไร้เดียงสาแล้วพยายามฝึกหัดให้มันรู้จักเดียงสา รู้จักความเจริญแล้วเสื่อม อ้อ! สมาธิเป็นแบบนี้ เป็นแบบนี้ก็เป็นแบบนี้ไง ไม่ใช่บรรลุว่าง บรรลุว่างบรรลุสมาธิหรือ แล้วสมาธิมันมั่นคงหรือ มันเป็นไปไม่ได้

ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านเคยล้มลุกคลุกคลาน แล้วท่านฝึกหัดปฏิบัติจนเจริญงอกงามขึ้นมา จนจิตเป็นสัมมาสมาธิ แล้วน้อมไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง การเห็นนั้นให้เสถียร การเห็นเห็นกิเลส สมาธิเป็นพื้นฐาน ด้วยสติด้วยปัญญาจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นอย่างไร แล้วเห็นแล้วจับต้องได้ไหม เห็นแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้หรือเปล่า การยกขึ้นสู่วิปัสสนาคือการสอบสวนไต่สวน การสอบสวนไต่สวนระหว่างโจทก์และจําเลย จําเลยคือกิเลส โจทก์คือมรรคที่เราพยายามฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันจะสอบสวนไต่สวนกันอยู่อย่างนั้น แล้วสอบสวนไต่สวนจบไหม ยอมรับความเป็นจริงหรือไม่

ถ้ามันยอมรับตามเป็นจริง เห็นไหม มรรคสามัคคี สมุจเฉทปหาน ขาด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ดั่งแขนขาด เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายืนยันตลอดว่ากิเลสขาดดั่งแขนขาด ตัดแขนตัดขา ไม่รู้จักว่าเราโดนตัดแขนตัดขามันเป็นไปได้อย่างไร ไม่มีการตัดแขนตัดขาคือไม่มีขณะก็ได้ ไม่ต้องมีสิ่งใดก็ได้ มันจะเป็นการประพฤติปฏิบัติแบบในวงกรรมฐานโดยความเป็นจริงได้อย่างไร

ถ้ามันประพฤติปฏิบัติโดยความเป็นจริง เห็นไหม หลวงปู่มั่นบอกผู้เดินตามก็มี การเดินตามมันแสนทุกข์แสนยากแต่ก็จะกระทํา ทําให้มันเป็นข้อเท็จจริง ให้เป็นธรรมทายาทที่เป็นสัจจะเป็นความจริง ให้เดินตามข้อวัตรปฏิบัติ เดินตามการฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ ให้มันเป็นข้อเท็จจริงของใจเราขึ้นมา ถ้ามันเป็นการฝึกหัดประพฤติปฏิบัติตามข้อเท็จจริงในใจของเราขึ้นมา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก สันทิฏฐิโกรู้แจ้งในใจของตน

ถ้ารู้แจ้งในใจของตน เห็นไหม มันถึงเห็นไง ถ้ากิเลสนกมีหู นกก็คือกิเลส นก กาในป่าที่จะประพฤติปฏิบัติของเรา สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน แล้วถ้ากิเลสมันสวมเขา นกมันมีหู หูมันปลิ้นมันปล้อน มันพลิกมันแพลง มันเล่ห์มันเหลี่ยมของมัน มันคิดว่าเป็นธรรม แล้วมันเป็นธรรมจริงไหม

ถ้าเป็นธรรม ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ด้วยมรรค ๘ ด้วยสัจจะด้วยความจริง ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรม สัจธรรมนั้นจะกังวานในหัวใจดวงนั้น ถ้ายังมีการประพฤติปฏิบัติโดยข้อเท็จจริง โดยความเป็นธรรม โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลย เอวัง

ถ้ามันไม่จริง เห็นไหม กิเลสมันปากกว้าง
มันกลืนกินนักปฏิบัติไปหมดทั้งสิ้น
ธรรมยาจก เราไม่ไปแข่งดีแข่งชั่วกับใครทั้งสิ้น
เราจะค้นคว้าหากิเลสในใจเราต่างหาก
ถ้าเรารู้เราเห็นขึ้นมาตามสัจจะตามความเป็นจริงในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
แต่เวลามันเป็นจริงมันเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา
เวลาเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก
ข้อเท็จจริง แล้วเป็นจริงๆ ด้วย
กาลามสูตรไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น เชื่อผลการปฏิบัติของเรา เชื่อจิตใจที่เป็นธรรม แล้วสิ่งที่เป็นธรรมมันอยู่ไหนล่ะ
ฟังธรรมๆ ฟังธรรมเพื่อเหตุนี้ ฟังธรรมๆ เพื่อหัวใจของเรา แล้วฝึกหัดประพฤติปฏิบัติให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริง
โดยข้อเท็จจริงของเรา

๒

ธรรมยาจก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๔ ตุลาคม ๒๕๖๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรม

เวลาเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นที่พึ่ง เป็นรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สมบูรณ์แบบตั้งแต่สมัยองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง มันก็เจริญขึ้นมาในหัวใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เราถึงได้เห็นพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ด้วยสายตา ด้วยตาเนื้อ ตาเนื้อเรานี่แหละ เราเห็นพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ โดยความสมบูรณ์แบบ การเห็นสมณะเป็นมงคลชีวิตๆ เป็นอย่างยิ่ง แต่เรารู้ได้อย่างไรว่าองค์ไหนเป็นพระสงฆ์ที่แท้จริง

พระสงฆ์ที่แท้จริง เห็นไหม พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์รวมเป็นหนึ่งในหัวใจของหลวงตาพระมหาบัว พุทธ ธรรม สงฆ์รวมเป็นหนึ่งเดียว หนึ่งเดียวในหัวใจดวงนั้น ถ้าหัวใจดวงนั้นเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจดวงนั้นกว่าจะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา บุคคล ๔ คู่ ล้มลุกคลุกคลานโดยอํานาจวาสนาของคน โดยการประพฤติปฏิบัติ โดยสัจจะโดยความเป็นจริง โดยมีครูบาอาจารย์ที่คุ้มครองดูแลแล้วคอยชี้นํา คอยชักนํา เวลาจิตเสื่อมๆ ทําสมาธิไม่ได้ก็ให้กําลังใจ แล้วพยายามฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้จิตสงบระงับเข้ามา ให้เป็นสัมมาสมาธิ เป็นสัมมาสมาธิแล้ว ถ้าติดในสมาธิๆ ก็ชักลากออกมาจากสมาธิให้ฝึกหัดใช้ปัญญา

เวลาใช้ปัญญาๆ เห็นไหม ปัญญาคือภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เคยเกิดขึ้นในหัวใจ แล้วมันหลุดไม้หลุดมือไป แล้วเวลามันเสื่อมไปทั้งหมดจะทําอย่างไรๆ ไง เวลาครูบาอาจารย์ที่คุ้มครองดูแล คอยคุ้มครองดูแลและปกป้อง แล้วชักลากออกมาให้ฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ภาวนามยปัญญาปัญญาเกิดจากการประพฤติปฏิบัติ ไม่ใช่ปัญญาเกิดจากการศึกษา ปัญญาเกิดจากจินตนาการ

ถ้ามีการศึกษาการจินตนาการ ถ้ามันเป็นปัญญาที่ฆ่ากิเลสได้ คนที่มีการศึกษา พระบวชมาๆ บวชมาแล้วต้องมีการศึกษา ศึกษาจนจบ ๙ ประโยค จบ ๙ ประโยคนั่นคือศึกษา แต่งบาลีได้ แปลแก้ไขในภาษามคธได้ทั้งสิ้น มันก็ได้แต่ความจําๆ ไง ถ้าได้แต่ความจํามันถึงไม่ใช่ภาวนามยปัญญา มันปัญญาเกิดจากสัญญา เกิดจากการศึกษาเล่าเรียน พอเกิดจากศึกษาเล่าเรียน สิ่งที่ศึกษา ศึกษามาทรงจําธรรมวินัยๆ ทรงจําธรรมวินัยถ้ามันลืมมันเลอะเลือนก็ทบทวนๆๆ แต่เวลาฝึกหัดใช้ปัญญา ภาวนามยปัญญาเวลาสมาธิมันเสื่อม เวลามันใช้ไปแล้วมันหลุดไม้หลุดมือไปแล้วจะเริ่มต้นอย่างไรๆ

ครูบาอาจารย์ขึ้นมาท่านก็คุ้มครองดูแล คุ้มครองดูแลเรามาจากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจดวงนั้นได้สมบุกสมบันมา ใจดวงนั้นได้ประพฤติปฏิบัติมาด้วยอํานาจวาสนาบารมี เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสมณโคดมของเรา “เราวาสนาน้อยๆ” คําว่า “วาสนา” ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขยนี้ไง คําว่า “วาสนาน้อย” อายุเรา ๘๐ ปีเท่านั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระศรีอริยเมตไตรย เห็นไหม ๘๐,๐๐๐ ปี ๑๖ อสงไขย เขาสร้างของเขามา เขาได้ทําของเขามานี้มากมายมหาศาล คําว่า “มากมายมหาศาล” จิตของเราต้องมีอํานาจวาสนาบารมีมีสัจจะมีความจริงขึ้นมาในหัวใจ เวลาฟังเหตุฟังผล ฟังธรรมๆ

ถ้ามันไม่มีเหตุไม่มีผลมันฟังไม่ลง มันฟังไม่ได้ มันฟังแล้วมันมีช่องให้กิเลสมันต่อต้าน แล้วมันต่อต้าน กิเลสในหัวใจของเรา เห็นไหม กิเลสปากมันใหญ่ มันครอบงําทั้งสิ้น เวลาครอบงําหัวใจของคนๆ นะ ทิฏฐิมานะมันครอบงําโดยผ่านทิฏฐิและมานะของคนว่ามานะมีมากมีน้อยขนาดไหน ถ้ามานะมันมากอหังการของมัน เห็นไหม เกิดทิฏฐิอีก เอาชนะคะคานกัน จะเอาความถูกต้องชอบธรรมของตน แล้วอย่างอื่นมันไม่ถูกต้องชอบธรรมเลย มันเป็นไปได้อย่างไร

เวลามันเป็นจริงๆ ขึ้นมา เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมไง ทางสายกลางในพระพุทธศาสนาๆ แล้วเวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติมันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของตน มีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน เวลาขิปปาภิญญา เห็นไหม ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ปฏิบัติแล้วมันเกิดวิธีการดับทุกข์ด้วยมรรค ๘ ถ้ามันแทงทะลุไป เห็นไหม นั่นเป็นสัจจะเป็นความจริงของท่าน ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงของท่านมันมากน้อยขนาดไหนล่ะ มันมากน้อยขนาดไหน

เวลาพระอรหันต์ เห็นไหม พระอรหันต์มีประเภทเดียว ประเภทสิ้นกิเลส พระอรหันต์ต้องผ่านจากทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจถึงเป็น พระอรหันต์ ความเป็นพระอรหันต์ สะอาดบริสุทธิ์เหมือนกัน แต่เวลาอํานาจวาสนาบารมีของคน เอตทัคคะ ๘๐ องค์ เห็นไหม แตกต่างกันที่อํานาจวาสนา แตกต่างกันที่ทํามากทําน้อยขนาดไหน ความแตกต่างอันนั้น มันก็จะมาวัดค่ากับการที่ว่าทางสายกลางในพระพุทธศาสนามันแตกต่างกันอย่างไร มันมีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน แล้วถ้าสัมมาสมาธิ สมาธิมากน้อยขนาดไหนมันจะเกิดปัญญา ปัญญามันจะเกิดได้อย่างไร

ถ้าสมาธิแก้กิเลสได้ ครูบาอาจารย์เราไม่ติดสมาธิ สมาธิถ้ามันแก้กิเลสได้ สมาธิมันจะเป็นปัญญาไปเองโดยที่ความเข้าใจของพวกกิเลสปากใหญ่ๆ นะบอกว่า “ทําสมาธิแล้วปัญญามันจะเกิดเอง” มันจะเกิดเองได้อย่างไร ถ้ามันเกิดเองฤๅษีชีไพรเขาทําสมาธิได้ ฌานสมาบัติได้ เขาก็ต้องมีภาวนามยปัญญา เขาก็ต้องได้มรรคได้ผลไป มันไม่ได้

แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ ถ้าทําความสงบใจเราไม่ได้ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนาของเรา แต่อํานาจวาสนานี้มันอยู่ในหัวใจของเรา เราจะทําได้มากได้น้อยขนาดไหนไง แล้ว เห็นไหม เกิดมาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา ใครทําบุญกุศลมากน้อยขนาดไหน ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่วๆ เราเกิดมาแล้วการเกิดเป็นมนุษย์เป็นอริยทรัพย์ ถ้าคนมีวาสนาไม่น้อยเนื้อตํ่าใจอะไรเลย เห็นไหม

เวลาเราเกิดมาแล้วพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก พ่อแม่ของเรา เราเคารพบูชาของเรา การแสดงออกนั้นมันแสดงตามจริตนิสัย จิตใจที่เป็นธรรมนะมันเคารพบูชาพ่อแม่ของตน แล้วทําสิ่งใดขึ้นมา เห็นไหม ถ้ามันจะเป็นประโยชน์กับตนน่ะๆ ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว แล้วทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทํามากน้อยขนาดไหน เห็นไหม ทําบุญทิ้งเหวๆ เราทําของเรา กิเลสนี่ถมไม่เต็มหรอก จะทําให้คนยอมรับนับถือว่าเราเป็นคนดีไม่มีหรอก

สิ่งที่ใจเขาเป็นธรรมเขาก็เห็นด้วย เขาเออ! ดี สิ่งที่เขาไม่เห็นด้วย เขาก็คัดค้านของเขา ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว มันเป็นความดีของใคร ฉะนั้น ในพระพุทธศาสนาความดี ดีในศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๒๒๗ ศีลเป็นตัวตัดสิน ถ้าความดีๆ ต่างคนต่างยึดมั่นไง ต่างคนต่างว่าทิฐิมานะของตนที่ได้รู้ได้เห็นนั้นเป็นความดีของตน ถ้าเขาทําคุณงามความดีของเราๆ ถ้ามีอํานาจวาสนาถ้าทําคุณงามความดีของเรา เห็นไหม ดีระดับทาน ศีล ภาวนา ทานเราก็ทําของเรา มีอํานาจวาสนาขนาดไหนก็ทําคุณงามความดีของเรา ทําคุณงามความดีของเรา เพราะเรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นรัตนตรัยเป็นที่พึ่งที่อาศัย เราเชื่อใครไม่ได้ทั้งสิ้น

พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูกๆ พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูกเพราะให้ชีวิตให้การศึกษาให้การคุ้มครองดูแลมาจนสิ่งที่มีชีวิต มีชีวิตทําไม มีชีวิตไว้ถ้ามีอํานาจวาสนาขึ้นมาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ประพฤติปฏิบัติเพื่ออะไร ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อจะแก้ไขหัวใจของตน จิตที่เวียนว่ายในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย ถ้าจิตเวียนว่ายในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย สิ่งที่มีกระทํามากน้อยขนาดไหน มันเป็นสมบัติสาธารณะสมบัติของโลกทั้งสิ้น สมบัติสาธารณะ เห็นไหม หน้าที่การงานของเรา เราทําสิ่งใดแล้วแต่ คนจะพึ่งพาอาศัยหรือช่วยเหลือการงานต่อไปได้

แต่ในการประพฤติปฏิบัติของเรา เราต้องทําของเรา ทําเป็นความจริงจังในหัวใจของเรา ถ้ามันจะทําความจริงจังในหัวใจของเรา เริ่มต้นฝึกหัดทําความสงบใจเข้ามาก่อน ฝึกหัดทําความสงบใจเข้ามาก่อน ถ้าใจมันสงบระงับขึ้นมา เห็นไหม มันเริ่มมีความสุข มีความสุขมีความอบอุ่นในหัวใจของตน เวลากิเลสถ้ามันดิ้นมันรนในหัวใจมันมีความทุกข์ความยากมากน้อยขนาดไหน มันดิ้นอยู่ในกลางหัวใจของตน

ถ้ามันดิ้นอยู่ในกลางหัวใจของตน เห็นไหม เวลาครูบา-อาจารย์ของเราอบรมบ่มเพาะสั่งสอนไง เวลาคนหลับคนใหล หลับใหลไปเราจะแก้ไขอย่างไร จิตใจของคนเหมือนคนนอนหลับมันจะทํางานสิ่งใดได้ คนเรามันต้องตื่น ตื่นขึ้นมามีสติมีสัมปชัญญะ จะทําหน้าที่การงานของตนขนาดไหนก็ได้ ทีนี้เวลาทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจเข้ามา พอใจทําความสงบของใจเข้ามา เห็นไหม จิตใจมันตื่นขึ้นมา ถ้ามันตื่นขึ้นมา ตื่นขึ้นมาจากอะไร

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ปุถุชนคนหนา ปุถุชนคนหนากิเลสมันครอบงําทั้งสิ้น หน้ามืดตามัวอยู่กับความรู้สึกนึกคิดของตน หน้ามืดตามัวกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากของตน แล้วตื่นไปกับกระแสสังคม กระแสโลกไง เวลาเราศึกษามาแล้ว เห็นไหม “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” เราพึ่งสิ่งใดไม่ได้ต้องพึ่งธรรม ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม หลวงตาพระมหาบัวท่านปฏิบัติ ท่านศึกษามาจนเป็นมหา เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม ก็ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้ามาแล้ว “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” แล้วจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติธรรม แล้วใครจะยืนยันล่ะ ก็ไปหาหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน เห็นไหม เป็นพระอรหันต์ เป็นบุคคลคนหนึ่ง แต่ถ้ามันพึ่งพาอาศัย ถ้าเป็นพระอรหันต์เป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา เข้าไปพึ่งพาอาศัยแล้วมันยิ่งชัดเจน ยิ่งแวววาว ยิ่งมีความมั่นคง มั่นคงขึ้นมาในการประพฤติปฏิบัติ

แต่ของเรา เห็นไหม เวลาถ้ามีศรัทธาความเชื่อในพระ-พุทธศาสนามันจะออกประพฤติปฏิบัติ เวลาออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สิ่งที่มีการกระทํา เห็นไหม ให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริง ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริง อย่างการทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบระงับเข้ามาแล้ว เห็นไหม มันถอดเสี้ยนถอดหนาม สิ่งที่เป็นการกีดขวาง สิ่งที่การทําให้เหลวไหลต่างๆ มันยับยั้งได้ พอมันยับยั้งได้ เห็นไหม ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําดี ทําดีของโลกมันก็เป็นทําดีของทาน ทําดีเป็นสิ่งแวดล้อม ทําดีกับสังคม

เวลาทําคุณงามความดีของเรา นั่งลง นั่งลงแล้วเราจะค้นหาหัวใจของตน ถ้าค้นหาหัวใจของตนได้ ถ้ามันสงบระงับเข้า สงบระงับเข้ามา เวลาที่มันทุกข์มันยาก มันดิ้นมันรนของมัน เราก็รู้ได้ว่ามันทุกข์มันยากขนาดไหน เวลามันสงบระงับเข้ามา มันตื่นขึ้นมา มันตื่นขึ้นมาจากคําบริกรรม มันตื่นขึ้นมาจากปัญญาอบรมสมาธิ เวลามันตื่นขึ้นมานั่นล่ะคือความสุขสงบในใจของตน

ถ้าไม่มีสติไม่มีปัญญา เห็นไหม บรรลุว่าง มันก็ว่าบรรลุธรรม บรรลุธรรมมันจะบรรลุที่ไหน ถ้ามันบรรลุธรรม เห็นไหม สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ๆ สมาธิเป็นพื้นฐาน เป็นบาทฐานสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน เรามานี่ เรามาหาความสุขความสงบในใจของตน แล้วความสุขความสงบในใจของตน เราพอใจในการประพฤติปฏิบัติ เราพอใจในการเกิดเป็นมนุษย์ การเกิดเป็นมนุษย์เป็นอริยทรัพย์ แล้วมนุษย์ประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม

ในบรรดาสัตว์สองเท้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า วิมุตติสุขๆ ความสุขมันกระจ่างแจ้งแจ่มใสในใจของตนสั่งสอนได้ ๓ โลกธาตุ เวลาครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านประพฤติปฏิบัติสิ้นกิเลส จิตใจครอบ ครอบทั้ง ๓ โลกธาตุ กามภพ รูปภพ อรูปภพ จิตนี้มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันรู้แจ้งแทงตลอดทั้งหมด สงสัยอะไร สิ่งที่ไม่ได้สงสัยอะไรเลย ไม่สงสัยเพราะต้องไม่สงสัยในใจของตน

เวลาศึกษา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า เราก็อยาก เห็นไหม อยากรู้ว่าอดีตชาติเป็นอย่างไร สังคมเป็นอย่างไร ภพชาติเป็นอย่างไร ไอ้ภพชาตินั่นน่ะ นั่นผลของวัฏฏะ มันเป็นไปตามข้อเท็จจริง กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา ทําบุญกุศลมามากน้อยขนาดไหน เวลาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ นั่นแหละข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงโดยอะไร ข้อเท็จจริงโดยกิเลสที่ปากมันกว้าง ปากมันใหญ่ ปากมันยํ่ายีไง ยํ่ายีหัวใจของเราไม่รู้อะไรเลย เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะตามมันไปอย่างนั้น ตามไปเพราะอะไร เพราะมันสุดวิสัย มันสุดวิสัยที่จะแก้ไขได้

แต่เวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในพระพุทธศาสนา องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญกุศลมา ไปฝึกหัดกับเจ้าลัทธิต่างๆ อันนั้น คนนั้นก็ว่าเป็นศาสดา คนนี้ก็ว่าเป็นศาสดา ศึกษากับเขามาจนจบสิ้นแล้ว สุดท้ายแล้วมันแก้ไม่ได้ แก้ไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันแก้ในใจของตนไม่ได้ มันแก้กิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตนไม่ได้ แล้วศึกษามาจบสิ้นแล้ว ในเมื่อวิชาการจบแล้ว มันแก้ไม่ได้แล้วจะไปฟังใคร

กาลามสูตรไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น เวลามาทําจริงทําจังขึ้นมา เห็นไหม บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ ทําลายอวิชชา ทําลายกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหมดทั้งสิ้น เวลามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในหัวใจของตน เวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในหัวใจของตน จริงอะไร จริงก็ตอนเวลาแสดง ธัมมจักฯ ไง แสดงธัมมจักฯ เห็นไหม ทาง ๒ ส่วนไม่ควรเสพ อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค ทางสายกลางในพระพุทธ-ศาสนาคือดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ เวลามรรค ๘ แล้วมรรค ๘ มันอยู่ที่ไหน มรรค ๘ ของใคร

เวลาไปศึกษามาก็ศึกษาทางวิชาการมา ศึกษาทางวิชาการแล้วปฏิบัติมันจะเริ่มต้นอย่างไร ถ้ามันจะเริ่มต้นขึ้นมา เห็นไหม มรรค ๘ มันจะเกิดที่ไหน เวลาส่งออก เห็นไหม เวลาเราส่งออก เราวิเคราะห์วิจัยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ส่งออก ส่งออกไปๆ ถ้ามีสติปัญญาขึ้นมา ถ้าเราเท่าทันความรู้สึกนึกคิดขึ้นมา ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะมันส่งออกแล้วมันเท่าทันแล้วมันวาง มันไม่ส่งออกไป ไม่ส่งออกไปเพราะอะไร ไม่ส่งออกไปเพราะเรามีสติ

เพราะเรามีสติ ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะเรามีสติ เวลามันคิดเราก็จับความคิดนั้น จับความคิดนั้นแล้วแยกแยะว่าความคิดนี้มันคืออะไร แล้วถ้าความคิดมันคืออะไร มันก็สรุปลงในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เกิดดับ มีสิ่งที่เกิดขึ้นตั้งอยู่ เห็นไหม แล้วมันก็ดับ ถ้ามันดับมันดับด้วยอะไร ความคิดของตนเวลามันคิดไปแล้ว คิดจนเหนื่อยหอบ คิดจนพอใจแล้ว ความคิดไปไหน ความคิดมันก็ลากเราไปไง มันลากเราไป หน้ามืดตามัว หน้ามืดตามัวไปกับกิเลส ยังไม่รู้จักว่ามันชักจูงไป แต่มันชักจูงไปจนมันเอาไปบีบบี้สีไฟจนพอแรงแล้วมันก็ทิ้ง ทิ้ง! ความคิดมันจบไง พอมันทิ้งแล้วเหลืออะไร เฮ้อ! ทุกข์แสนทุกข์ มันมีแต่ภาพของความทุกข์ทั้งสิ้น

แต่ถ้ามีปัญญาอบรมสมาธิเท่าทันความคิด เห็นไหม เวลากิเลสหน้ามืดตามัวตามกิเลสมันไป พอหน้ามืดตามัวตามกิเลสไป กิเลสมันก็ลากไป ลากไปบีบบี้สีไฟเสร็จแล้วมันก็ทิ้งไว้ ทิ้งไว้แล้วก็จบเดี๋ยวมันก็คิดใหม่ คิดใหม่มันก็กิเลส เห็นไหม ก็หน้ามืดตามัวไปกับมันอีก แล้วก็บอกว่าเราเป็นคนที่ตื่นอยู่ ตื่นอยู่เพราะมันลืมตาอยู่ ยังมีสติปัญญาอยู่ แต่ไม่รู้หรอกว่ากิเลสมันลากไปหมดแล้ว มีสติสัมปชัญญะ ถ้ามันคิดยํ้าคิดยํ้าทําคิดทําไม แล้วคิดขึ้นมานี่มันเป็นความสุขหรือเป็นความทุกข์ มันทุกข์ทั้งนั้น แต่เวลามันทุกข์ทั้งนั้นแล้วคิดทําไม คิดเพราะว่าเรายับยั้งอารมณ์ความรู้สึกเราไม่ได้

เวลาเราโดยปกติ เห็นไหม ถ้าเราทําหน้าที่การงาน หน้าที่การงานก็คิดงานๆ นั้นก็เป็นเรื่องของงาน ถ้าเรื่องของงานถ้ามันคิดจบแล้วก็คือจบที่นั่น แต่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ ความคิดนั่นล่ะ จับความคิดให้ได้ จับความคิดเรานั่นแหละมันหน้ามืดตามัว มันไม่ได้ตื่นขึ้นมาหรอก มันหลับใหล หลับใหลไปกับกิเลสที่มันเหยียบยํ่าทําลาย เวลาจะประพฤติปฏิบัติไง ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ใจสงบระงับได้เพราะมันชนะกิเลสเป็นครั้งเป็นคราว กิเลสที่มันไม่ไว้หน้าใครทั้งสิ้น ยากดีมีจน สูงตํ่าดําขาว สิ่งที่เกิดมาๆ อยู่ใต้การครอบงําของอวิชชาทั้งสิ้น จะมีการศึกษามากน้อยขนาดไหน ศึกษานั้นเป็นวิชาชีพ หน้าที่การงานก็วิชาชีพ วิชาชีพไว้เลี้ยงชีวิตเรา เห็นไหม

มนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มาบวชพระๆ บวชพระก็มีบริขาร ๘ บริขาร ๘ ก็เป็นปัจจัย ๔ ปัจจัย ๔ ดํารงชีพของเรา เห็นไหม ถ้าดํารงชีพของเรา เราทําของเรา เรามีศีลมีธรรมในหัวใจของเรา เราไม่ต้องไปดิ้นรนตื่นเต้นไปกับสังคมกับทางโลกเขา ถ้าตื่นเต้นไปกับสังคมกับทางโลกเขา เวลาบวชพระจะประพฤติปฏิบัติมันก็จะเป็นขุนนาง พระปฏิบัติขุนนาง ทุกอย่างต้องเพียบพร้อมไปหมด แล้วเพียบพร้อมไปแล้วมันก็เป็นแค่พิธีกรรมการปฏิบัติ มันก็จัดพิธีกรรม ปฏิบัติให้สวยหรู แล้วก็เดินตามเกมนั้น มันก็เป็นแค่พิธีกรรม

แต่ครูบาอาจารย์เรานั้นไม่ใช่ ปฏิบัติตามข้อเท็จจริงๆ ไม่ปฏิบัติตามให้กิเลสมันมีมารยาสาไถยให้เป็นกรรมฐานขุนนาง เอาจริงเอาจังของเรา เห็นไหม ถ้าเอาจริงเอาจังของเรา ถ้าอยู่ในสํานักของครูบาอาจารย์ที่ดีงาม เราฝึกหัดปฏิบัติของเราให้เป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมานะ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก อันเดียวกัน ไม่ต้องโต้แย้ง ไม่ต้องเถียงกัน อันเดียวกัน ศีล สมาธิ ปัญญา แต่ถ้ามันปฏิบัติมันไม่ได้นั่นแหละ หน้ามืดตามัวกิเลสมันยํ่ายี แล้วก็ปากเปียกปากแฉะ มันเข้ากันไม่ได้ กิเลสกับธรรมเข้ากันไม่ได้ เพราะอะไร

เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบกับพระพุทธศาสนา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมๆ องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ สัจธรรมที่ยิ่งใหญ่ แล้วสัจธรรมอันยิ่งใหญ่ มันยิ่งใหญ่ มันยิ่งใหญ่ที่ไหน เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบกับพระพุทธศาสนา นี่จริงตามสมมุติ ชีวิตนี้จริงตามสมมุติ เพราะชีวิตนี้ ๑๐๐ ปีตายหมด ชีวิตจริงๆ นี้ แต่ผลของวัฏฏะไง เพราะการเกิดเป็นมนุษย์วาระมีเท่านี้ไง เกิดเป็นเทวดาก็วาระหนึ่ง เกิดเป็นพรหมก็วาระหนึ่ง เกิดเป็นแมลงวัน เกิดเป็นสัตว์ก็วาระหนึ่ง หนึ่งภพหนึ่งชาติ สมมุติ สมมุติตามความเป็นจริง

แต่เกิดแล้วนี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ นี่ก็เหมือนกัน เวลาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ พระโพธิสัตว์ๆ บุพเพนิวาสานุสติญาณ ตั้งแต่พระเวสสันดรที่สร้างคุณงามความดีมามากมายขนาดไหนก็จะได้มาเกิดเป็นองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติถ้าไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ไง จุตูปปาตญาณมันจะไปอีกไม่มีต้นไม่มีปลาย เวลาดึงกลับมา อดีต อนาคต เห็นไหม อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง

นี่ทําลายอวิชชา ทําลายพญามาร ครอบครัวของมารทั้งสิ้นไง แล้วมันจะไปไหนต่อ มันไปไหนอีกไม่ได้ ถ้ามันไปไม่ได้ นี่ข้อเท็จจริง นี่ข้อเท็จจริง เห็นไหม ถ้าเป็นสมมุติๆ นั่นสมมุติ แต่ถ้ามันเป็นความจริงมันไม่ใช่สมมุติ มันเป็นข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงที่ว่ากิเลสมันตาย ตายทั้งครอบครัว ตายหมดไปจากหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใจดวงนั้นเป็นอิสระ ธรรมธาตุ ไม่มีสิ่งใดครอบงํา แล้วเป็นอิสระเต็มที่ไง นี่คือธรรม ธรรมแท้ๆ ธรรมที่จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งไง

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมๆ คนที่มีอํานาจวาสนาประพฤติปฏิบัติ พระอรหันต์มากมายมหาศาล แต่เวลาพระที่ไม่มีอํานาจวาสนาแล้วกิเลสท่วมหัวไง หน้ามืดตามัวไปกับกิเลส เห็นไหม ฉัพพัคคีย์ สัตตรสวัคคีย์ เป็นต้นเหตุแห่งธรรมและวินัยที่มีมาตลอดนี้ แล้วมีมาตลอด เห็นไหม มาต่อเนื่อง

แล้วถ้าตลอดแล้วถ้าแก้ไขไปแล้ว สิ่งที่ผิดพลาดไปมันก็เป็นอดีตไปแล้ว ทําปัจจุบันให้ดีขึ้น ถ้าปฏิบัติให้มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันก็จะเป็นสมบัติของใจดวงนั้น ถ้าเป็นสมบัติของใจดวงนั้น เรามีอํานาจวาสนา เราตั้งใจของเรา เพราะใจของเราถ้ายังทําความสงบของใจไม่ได้ มันก็เป็นสัญญาอารมณ์ทั้งสิ้น มันเป็นเรื่องโลกไง เรื่องโลกๆ จริงตามสมมุติๆ จริงตามสมมุติสถานะของมนุษย์ นี่สัญชาตญาณของมนุษย์ จิตใต้สํานึกต่างๆ มันเป็นไปตามธรรมชาติของมัน

แล้วตามธรรมชาติของมันนะ ถ้าเวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติ เห็นไหม เริ่มต้นจากที่ว่า จะทําความสงบของใจเข้ามาให้ได้ ทําความสงบของใจเพราะอะไร ถ้าเราใช้สติปัญญาของเราอย่างนี้ เราใช้สติปัญญา เห็นไหม สิ่งที่สติปัญญามันโดยกิเลส กิเลสมันยิ่งใหญ่ นี่หน้ามืดตามัวไปกับมัน แล้วหน้ามืดตามัวไปกับมันนะ เวลากิเลสมันบังเงาไง ปฏิบัติไปนี่รู้อย่างนั้น เห็นอย่างนั้นจริงหรือ ถ้ามันจริงทําไมไม่แก้ไข ทําไมไม่ทดสอบ

ถ้ามันทดสอบนี่ถ้ามันเป็นความสงบ ก็ต้องเป็นความสงบ แล้วความสงบแล้วนี่ สัมมาสมาธิแล้ว ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ มันก็จะเป็นข้อเท็จจริงของมัน ข้อเท็จจริงในอะไร ทุกข์ เหตุให้ทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ วิธีการดับทุกข์มันเริ่มต้นตั้งแต่สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม บวชแล้วอยากออกฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ นี่ธรรมะยาจก

ดูสิ ในทางโลกเขา เห็นไหม เวลาเขาทําไร่ไถนาของเขา เขาใช้ลูกโยน โยนไปแล้ว เห็นไหม มันเกิดหรือไม่เกิดไง เวลาเขาฟื้นฟูป่า เห็นไหม เขาใช้เมล็ดพันธุ์ ใช้ดินปั้นๆ แล้วยิงออกไป ยิงออกไป เวลามันไปตกป่า ป่าฟื้นฟูขึ้นมานะ ยิงไปแล้วนี่ให้ธรรมชาติมันคุ้มครองดูแล เวลาฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาลมันมีความชุ่มชื้นของมัน มีแดด เห็นไหม เวลามันแตกหน่อออกดอกออกผล มันเติบโตขึ้นมาเป็นป่าเป็นเขาเลยล่ะ มันเกิดจากอะไร มันเกิดจากข้อเท็จจริงโดยธรรมชาติ

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมะยาจก เราอ่อนน้อมถ่อมตน เรามีศีลมีธรรมของเรา เราไม่ใช่พระขุนนาง ไม่ต้องยิ่งใหญ่ ความยิ่งใหญ่ ความขุนนาง นั่นน่ะกิเลส กิเลสนะหน้ามืดตามัว เรามาเพื่อหักเล่ห์เหลี่ยมของมัน หักกําลังของมัน เราไม่ต้องให้เกิดทิฏฐิมานะความยิ่งใหญ่ในใจของตน ความยิ่งใหญ่ในใจของตนเราปราบปรามมัน เราปราบปรามมันด้วยสติด้วยปัญญาของเรานะ

นี่ เห็นไหม มักน้อย สันโดษ เวลาธุดงควัตร ธุดงควัตรนี่ ธุดงควัตรก็เพื่อให้มักน้อยสันโดษ ไม่ให้มีภัตรตามมา ไม่ให้ใครมาพะเน้าพะนอ มาคอยเอาอกเอาใจ แต่ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว โดยธรรมชาตินะ บริษัท ๔ ไง ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา อุบาสก อุบาสิกาของเขา เขาก็เป็นชาวพุทธของเขา เขาก็อยากได้บุญได้กุศลของเขา เขาก็รดนํ้าพรวนดินหัวใจของเขาด้วยการทําทาน ด้วยการสร้างสมบุญญาธิการของเขา เขาก็เงี่ยหูฟังไง

ที่ไหนมันเป็นที่น่าไว้วางใจ ที่ไหนเป็นที่ที่เขาจะทํา ยิ่งมักน้อยสันโดษ ยิ่งอ่อนน้อมถ่อมตน มันยิ่งไหลมาเทมา ไหลมาเทมา มันก็ต้อง เห็นไหม ปฏิคาหก เขามาด้วยความบริสุทธิ์ผุดผ่องของเขา เราอยู่กับครูบาอาจารย์มานะ ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ เวลาท่านพูดเลย สิ่งที่เราได้มา ปากกัดตีนถีบมา มันลอยมาจากฟ้าหรือ ของมันไม่ลอยมาจากฟ้าหรอก เขาปากกัดตีนถีบ เขาแสวงหามาด้วยความสุจริตของเขา เวลาเขาทําทานๆ ผู้ปฏิคาหก ผู้รับ ผู้ใช้สอย ต้องให้รู้จักประหยัดมัธยัสถ์ ต้องให้มีคุณค่า รู้จักความเป็นจริง

แล้วสิ่งที่เหลือๆ ที่เหลือ เห็นไหม พระอานนท์ พระอานนท์ เห็นไหม เวลาไปโปรดญาติโยม กษัตริย์ถวายผ้า ๕๐๐ ผืน ไตรจีวร ๕๐๐ ชุด พระอานนท์ก็รับ พอข่าวมันออกไป เขาติเตียน ติเตียนพระอานนท์มากเลยว่า “ทําไมขี้โลภ โลภมากขนาดนั้น ทําไมเอาที ๕๐๐ ชุด” เวลาธุดงควัตรนะ สมัยพุทธกาลเขาก็ใช้กันชุดเดียวเท่านั้น สิ่งที่ได้มาๆ พระอานนท์ เห็นไหม แจกจ่ายพระที่ทุกข์ที่ยากที่ไม่มีใครสนใจให้หมดเลย แล้วเวลาเขาถาม “แล้วพระเขาก็มีจีวรอยู่แล้ว ไปแจกเขาทําไม” แจกเขา เวลาจีวรเก่าๆ ถ้ามันทําสิ่งใดได้เขาก็ทําเพดาน ของเรา เห็นไหม เอามาทําร้านมุงร้าน แล้วถ้ามันมีอยู่แล้ว มีอยู่แล้วเขาก็เอามาตํากับดินทาในกุฏิ เขาทําต่อเนื่องๆ ไป

สิ่งที่รับมาแล้วเราใช้ประโยชน์ให้มันถึงที่สุด ถ้ามันเป็นพระที่มีศีลมีธรรมมีคุณธรรมในหัวใจ เห็นไหม มันเป็นธรรมยาจก ธรรมที่ไม่ฟุ่มเฟือย ไม่ทําลาย ใช้ของเขาโดยมีสติปัญญา ถ้าเป็นธรรม ฉะนั้น เวลาที่เป็นธรรมๆ เห็นไหม ธรรมยาจกๆ คือว่า มักน้อยสันโดษ พอมักน้อยสันโดษขึ้นมา แล้วในการประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม ดูสิ เวลาทําลูกโยน โยนไปๆ นาข้าว เขาใช้ลูกโยนๆ โยนแล้ว ถ้ามันมีนํ้า มีอากาศ มีแสงแดดต่างๆ มันก็เจริญงอกงามของมัน นี่ก็เหมือนกัน มักน้อยสันโดษๆ มักน้อยสันโดษขึ้นมา เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันไม่พะรุงพะรัง มันไม่ใช่เป็นขุนนาง เป็นสิ่งที่มีชื่อมีเสียงมีกิตติศัพท์ กิตติคุณ แล้วก็ออเซาะฉอเลาะ มันเป็นเรื่องไร้สาระ

ถ้ามันเป็นจริงๆ เราควบคุมใจของเรา สิ่งที่มีคุณค่าที่สุดคือสติ สิ่งที่มีคุณค่าที่สุดคือคําบริกรรมของเรา อย่าขาดคําบริกรรม พุทโธๆ แวบหายล่ะ แล้วจะพุทโธขึ้นมา เวลาพุทโธขึ้นมาก็พุทโธไม่ได้ เวลาหน้ามืดตามัวบอกกิเลส ได้ กิเลสมันชักมันจูงไปอย่างนี้ ได้ เวลาเราจะตั้งสติขึ้นมาให้เป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญา เป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เวลาทุกข์เวลายากทุกข์ยากเจียนตาย หน้ามืดตามัวกิเลสมันลากไปจนจบแล้ว เอ้อๆ ยังเอ้อๆ อยู่นะ ยังไม่รู้ตัว

แต่ถ้าฝึกหัดสติ ๑. เผลอแล้วรอบที่หนึ่ง ถ้ามีสติปัญญา เอ้า! เผลอรอบที่ ๒. ถ้ามีปัญญา เอ้า! เผลออีกแล้ว แล้วทําอย่างไรล่ะ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านถึงบอกว่าให้ฝึกหัดข้อวัตรปฏิบัติเป็นเครื่องอยู่ของใจๆ เริ่มต้นมานะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาเริ่มต้นพุทโธตลอด ๒๔ ชั่วโมง นี่พุทโธๆๆ ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา นี่มันอยู่กับเรา เหนื่อยไหม เหนื่อย งาน เห็นไหม งานทางโลก เวลางานทางโลกนี่เราอาบเหงื่อต่างนํ้าขนาดไหน ถ้ามันหน้ามืดตามัวนี่ผลประโยชน์ของเรา เกิดมาต้องขยันขันแข็ง เกิดมาแล้วต้องทําหน้าที่การงานของเรา

หลวงตาพระมหาบัวนะ เวลาท่านพูด “เราไม่ใช่คนขี้เกียจนะ” ท่านเป็นคนที่ขยันขันแข็งมาก แต่ไม่เคยทํางานเอาเรื่องของงานเข้ามาเกี่ยวข้องกับวงปฏิบัติเลย ท่านพูดด้วยความอหังการ ทบทวนแล้วไม่เคยได้สร้างสิ่งที่เป็นประโยชน์ สิ่งที่เป็นถาวรวัตถุในบวรพระพุทธศาสนาเลย แต่ท่านสร้างคน สร้างคน สร้างคน เวลาท่านอบรมบ่มเพาะขึ้นมา เห็นไหม เพชรนํ้าหนึ่งๆ ท่านพูดประจําว่า “หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเป็นโรงงานผลิตพระ-อรหันต์” แล้วเวลาท่านควบคุมดูแล ท่านให้ประพฤติปฏิบัตินี่จะฝึกหัดเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เพื่อฝึกหัดสร้างคนๆ สร้างหัวใจของคน สร้างพระๆ เวลาสร้างพระขึ้นมานี่พระที่เป็นเพชรนํ้าหนึ่ง พระที่เป็นธรรมทายาท สร้างพระองค์หนึ่งมันมีคุณค่ามากมายมหาศาล

เวลาสร้างสิ่งที่เป็นถาวรวัตถุหน้าที่การงานลากเข้ามา ลากเข้ามาให้พระมันอ้าง ขุนนาง มันต้องเพียบพร้อม ต้องดูสง่างาม ต้องสมฐานะ เรามันธรรมยาจก

หลวงตาพระมหาบัวท่านไม่สนใจเรื่องอย่างนั้นเลย หน้าที่การงานนั่นล่ะเป็นอันตรายต่อการประพฤติปฏิบัติ มันกีดมันขวางทั้งสิ้น แต่! แต่ในเมื่อคนเกิดมา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมา พบพระพุทธศาสนา เราก็มีสติมีปัญญา เราก็มีการศึกษาของเรา ถ้ามีการศึกษาของเรา เราทําหน้าที่การงานของเราเพื่อหาปัจจัยเครื่องอาศัย ปัจจัย ๔ มีปัจจัย ๔ เพื่อดํารงชีวิต พระบวชมา พระบวชมาก็มีบริขาร ๘ บริขาร ๘ นี้เป็นสมบัติส่วนตนทั้งนั้น

แต่เวลาบวชมาแล้ว เวลาตั้งแต่สมัยพุทธกาลที่นางวิสาขาขอสร้างวัดสร้างวาไง เป็นที่อยู่ของผู้ที่อารามิกชนที่ไม่มีบ้านไม่มีเรือน ถ้าไม่มีบ้านไม่มีเรือน สิ่งที่ไม่มีบ้านไม่มีเรือน อาศัย อาศัยสิ่งนี้แล้วนี้เวลาดูแลรักษา นี่ข้อวัตรปฏิบัติไง นกมันยังมีรวงมีรัง เราก็ต้องมีที่อยู่ที่อาศัย ที่อยู่ที่อาศัยมันก็สมแก่เหตุ สมควรแก่เหตุแก่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไม่มีสมบัติใดๆ เป็นสมบัติส่วนตนเลย มันไม่มีภาระรุงรัง มันไม่มีสิ่งใดเป็นที่วิตกวิจารณ์ทั้งสิ้น นี่ชีวิตเราฝากไว้กับธรรมและวินัย แล้วฝึกหัดปฏิบัติเอาจริงเอาจังขึ้นมา

เพราะการฝึกหัด การฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าหน้ามืดตามัวกับกิเลส กิเลสมันก็ยํ้าคิดยํ้าทํา แล้วมันก็สร้างภาพของมันว่ามันยิ่งใหญ่ สร้างภาพศรัทธาว่าเป็นพระปฏิบัติ สร้างภาพขึ้นมาว่าเรานี่ปฏิบัติแล้วนี่บรรลุธรรม บรรลุความว่าง มันไม่มีเหตุมีผลเลย

ธรรมยาจกๆ อ่อนน้อมถ่อมตน สิ่งที่ธุดงควัตรๆ รักษาไว้ ถ้ารักษาของเราเพื่ออะไร เพราะมันไม่เอาเกินมากไปกว่านี้ไง แล้วถ้ามันเกินมากไปกว่านี้ พระอานนท์ได้มา ๕๐๐ ชุดนี่แจกพระหมดเลย เพราะเก็บไว้ไม่ได้ คําว่า “เก็บไว้” เป็นนิสสัคคิย-ปาจิตตีย์ พระตั้งแต่ ๔ รูปขึ้นไป ต้องมีวิกัปเป็นสองเจ้าของ ไม่ให้เป็นเจ้าของเดียว ถ้าเป็นเจ้าของเดียวมันฝันแล้ว จะทําไอ้นั่น จะทําไอ้นี่ กิเลสร้ายนัก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ให้พระถือครอง ถ้าพระถือครองปรับอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ผ้านั้นเป็นนิสสัคคีย์ ภิกษุที่ถือไว้เป็นปาจิตตีย์ แล้วทุกวันทุกคืนตลอดไปสิ ไม่ให้ถือไม่ให้ครองไว้ทั้งสิ้น

“แล้วทําไมหลวงพ่อรับเอาๆ” นี้เขาสร้างบุญกุศลของเขา แล้วเราบังสุกุลแล้วเป็นของสงฆ์ไม่ใช่ของเรา เราไม่มี เป็นของของสงฆ์ ของของสงฆ์แล้วสงฆ์ใช้สอย ใครมีความขาดตกบกพร่องขาดแคลน เชิญ แล้วถ้ามันเป็นประโยชน์ เห็นไหม ประโยชน์ก็สงเคราะห์โลก สงเคราะห์โลกเป็นเรื่องของโลกๆ สงเคราะห์หมู่คณะ เพื่อเป็นประโยชน์ไง จะบอกว่า เวลาผ้าเป็นนิสสัคคีย์ พระเป็นปาจิตตีย์ รับไว้ไม่ใช่ของของตน สิ่งนี้รับเป็นของกลางไม่มีอาบัติ แต่ถ้าเอาเป็นของของตน ๔ นิ้วขึ้น ๗ วันถ้าไม่ได้เย็บเป็นนิสสัคคีย์ พระนั้นเป็นปาจิตตีย์

นี่เวลาธรรมยาจก เห็นไหม ไม่ให้มีสิ่งใดเป็นสมบัติของตน สมบัติของตนไม่เก็บรักษาไว้ สิ่งที่ได้มาถ้ามันเป็นประโยชน์กับใคร คนนั้นจะได้ประโยชน์ไป เพื่อประโยชน์กับสังคม เพื่อประโยชน์ของโลก นี่ศาสนสงเคราะห์

ถ้าพระองค์นั้นมีวาสนา เช่น พระสิวลี แต่ถ้าทุคตะเข็ญใจ ตัวเองก็ไม่มี ตัวเองก็ไม่ได้ เห็นไหม ธรรมยาจก ยาจกก็ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เพราะเราไม่เห็นสิ่งนั้นมีคุณค่า ถ้าเห็นสิ่งนั้นมีคุณค่าแสดงว่าจิตใจอ่อนแอ จิตใจถ้าปฏิบัติก็ปฏิบัติพอเป็นพิธี เป็นพิธีให้เขาเห็นให้เขารู้ เขาจะได้บริจาคเยอะๆ แล้วถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ในหัวใจมีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน หน้ามืดตามัว กิเลสมันปากกว้าง กิเลสมันยิ่งใหญ่ แล้วมันก็ลากไปเพราะไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน

ถ้ามีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน เห็นไหม ธรรมยาจกมักน้อยสันโดษ แล้วเราฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมา สิ่งที่มันยิ่งใหญ่คือสติ สติที่มันเท่าทันอารมณ์ของตน ถ้ามันเท่าทันอารมณ์ของตนนะ รู้เท่ารู้ทัน แล้วรู้เท่ารู้ทันด้วยปัญญาอบรมสมาธิ มันแยกมันแยะของมัน ความคิดสิ่งนี้ไม่ถูกต้อง ความคิดสิ่งนี้ให้โทษ สิ่งที่ให้โทษมันต้องมีสมุทัยเจือปนมา สมุทัยคืออะไร นี่ไง ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ไง เหตุให้เกิดทุกข์ เหตุให้หลงใหล เหตุให้มีมารยาสาไถย ถ้าสติปัญญาเท่าทัน เอ๊อะ! ไม่คิดอย่างนี้ คิด คิดแง่บวก คิดเป็นคุณงามความดีของตน แล้วไม่ได้คิดแง่โลก คิดแง่โลกคือสิ่งใดที่แสวงหาได้มาก จะเป็นสมบัติของตน นั่นมันเรื่องโลกๆ

แต่ถ้ามันเป็นบุญเป็นกุศล ใครทําหน้าที่การงานแล้วประสบผลสําเร็จ อันนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้ห้ามเพราะ เพราะมันเป็นของเขา ดูพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะสิ เวลามานะ พระอัครสาวกเบื้องซ้าย เบื้องขวามาแล้ว แล้วพระติเตียน พระติเตียน “มันไม่ใช่เราลําเอียง มันเป็นของของเขา เขาสร้างของเขามา”

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราได้ทําบุญสร้างกุศลมามีอํานาจวาสนามานะ มันลงล่องปล่องชิ้นพอดิบพอดี พอดิบพอดีนั้นก็เป็นบุญเป็นกุศล ใครจะปฏิเสธก็มันของของเขา ของที่เขาสร้างมา ถ้าเราทํา เราทําแล้วมันเป็นผลงานมันเป็นประโยชน์ นั้นก็เป็นเรื่องของบุญเรื่องของบาป แต่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะเอาความจริงของเราออกมา เราจะไม่เอาเรื่องโลกๆ เราจะเอาเรื่องธรรม ถ้าเป็นธรรมๆ เป็นธรรม ธรรมมันคืออะไร ศีล สมาธิ ปัญญา นี่ไง ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ งานที่ชอบธรรม งานทําความสงบของใจเข้ามาสงบเพื่ออะไร

ถ้าไม่สงบกิเลสก็ลากไปหน้ามืดตามัวแล้วบอกว่าใจนี้ตื่น โอ้โฮ! รู้หมด บรรลุธรรม นั่น หน้ามืดตามัว หน้ามืดตามัวกิเลสมันบีบบี้สีไฟ กิเลสมันชักจูงไปยังไม่รู้สึกตัว ถ้ารู้สึกตัว อ้าว! นี่มันส่งออก ถ้ามันส่งออก ถ้ามันวาง เห็นไหม ปัญญาอบรมสมาธิมันไม่ส่งออกไป ส่งออกไปนะ เรื่องร้อยแปดพันเก้ามันเอามาเป็นเหยื่อทั้งนั้น แล้วก็ส่งออกไปเรื่องร้อยแปดพันเก้าแล้วก็เอามาเผาตัวเอง นี่หน้ามืดตามัวให้กิเลสมันบีบบี้สีไฟ ยังไม่รู้จักว่านี่กิเลสนะ

“กิเลสเป็นอย่างไร กิเลสมันตัวอ้วนๆ หรือมันตัวผอมๆ กิเลสหน้าตาเป็นซุปเปอร์แมนเลยหรือ มันถึงได้ทําลายได้ขนาดนั้น”

ไม่ใช่! อันนั้นมันเป็นสื่อ เขาเขียนขึ้นมาเพื่อเป็นสินค้า แต่เวลาเราถนัด กิเลสคือความไม่รู้ กิเลสคือความหลงใหล กิเลสมันคือฟืนคือไฟ กิเลสคือมันเผา เผาลนตัวเอง แล้วหน้ามืดตามัว บอกว่า โอ๋ย! มันชื่นบาน มันมีความสุข มันยังหน้ามืดตามัว โอ้! บรรลุธรรมล่ะ บรรลุอะไร มันเอาแต่ฟืนแต่ไฟซุกไว้ใต้พรม กิเลสในหัวใจตนไม่รู้ไม่เห็น ไม่เคยรู้จักมันทั้งสิ้น ไม่เคยเห็นหน้ามันอีกต่างหาก เห็นไหม

ธรรมยาจก ยาจก ยาจกนี่แหละจะเป็นเศรษฐี โลกมันลากเราไปทั้งสิ้นนะ นี่ไง จริงตามสมมุติ สมมุติว่าชีวิต แล้วสมมุติได้ชาติหนึ่ง เราจะทําคุณงามความดีมากน้อยขนาดไหน แล้วคุณงามความดี เห็นไหม นี่สมบัติสาธารณะไม่เป็นของใครเลย ไม่เป็นของใครเลยนะ เวลาทําบุญกุศลนี่ขนทรัพย์ออกจากบ้าน แล้วเวลาครบ ๑๐๐ ปีบ้านนี้ไฟมันไหม้ ไฟมันต้องไหม้บ้านนี้แน่นอน บ้านหลังนี้เวลามันสิ้นชีวิตนี้แล้วเข้าไปเตาเผามันเผาหมดล่ะ แล้วไม่มีอะไรได้ไปเลย แต่ถ้ามันขนทรัพย์สมบัติออกจากบ้าน มันได้สร้างบุญสร้างกุศลของมัน นั่นแหละของเขา ของเขาที่ไหน ทิพยสมบัติไง เวลาเป็นทิพย์ๆ เป็นทิพย์มันลงที่ใจดวงนั้น แล้วใจดวงนั้นเสวยผลได้นี่แน่นอน เพียงแต่ว่ามันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะจะภพใดชาติใดนั่นคือผลของวัฏฏะ

แต่ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาเพราะอะไร เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา นี่กึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์ นี่ไง ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ ข้อวัตรปฏิบัติที่ท่านวางไว้มันเป็นหนทาง มันเป็นหนทางของคนที่มืดบอด คนที่ยังทํางานไม่เป็น คนที่ยังทํางานไม่ได้ มันก็บังคับให้ใจมันอยู่ที่เครื่องอยู่ของใจ ให้ใจมันสงบระงับไม่ให้ส่งออกไป ไปกว้านเอาฟืนเอาไฟจนหน้ามืดตามัวคิดว่ามันเป็นธรรมๆ จนมันบีบบี้สีไฟจนแบนแต๊ดแต๋ แล้วไม่รู้จักอีกต่างหากว่า จิตนี้เป็นนามธรรม

แต่ถ้ามีข้อวัตรปฏิบัติ เวลาจิตใจมันสงบระงับเข้ามา มันมีความสงบความสุขของมันไง มีความสุขความสงบแล้ว ฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ฝึกหัดใช้ปัญญาเรื่องอะไร ก็เรื่องเกิดเรื่องตายนี่แหละ เกิดมาจากไหน เกิดมาทําไม นี่เกิดมาจากไหน เกิดมาทําไม ถ้าจิตสงบแล้วถ้ามันจับต้องของมันได้ จับต้องหมายความว่ามันคิดโดยข้อเท็จจริง คิดโดยศีล สมาธิ ปัญญา คิดโดยสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน วิปัสสนาคือปัญญาที่รู้แจ้งแทงตลอดในใจของตน

แต่ถ้ามันไม่เป็นข้อเท็จจริง มันรู้จํา ความจําๆ เห็นไหม มันจําของมันแล้วมันก็เทียบเคียงของมัน สัญญา สัญญาคืออะไร เห็นไหม อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ นี่อวิชชาอยู่ที่ฐีติจิต ฐีติจิต เห็นไหม ธาตุรู้ๆ ธาตุรู้สิ่งให้ถูกรู้ สิ่งให้ถูกรู้คืออารมณ์ๆ ไง ถ้าสิ่งที่ถูกรู้อารมณ์มันส่งออกมาไง จิตมันส่งออกๆ พอส่งออก ส่งออกมาที่ขันธ์ ขันธ์คือรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ สัญญาๆ สัญญาๆ ก็เป็นขันธ์ไง ฉะนั้น เวลามันส่งออกมานะ มันส่งออก ไม่ใช่ มันธรรมชาติมันต้องส่งออกโดยธรรมชาติของมันอยู่แล้ว แต่เราไม่รู้เท่า เพราะเราปฏิบัติไม่เป็น เราไม่เคยปฏิบัติ เราไม่รู้ไม่เห็นว่าจิตส่งออกมันเป็นอย่างไรไง

จิตสงบมันไม่พาดพิงอารมณ์ มันไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น แต่ที่มันพาดพิง มันพาดพิงอารมณ์ เขาเรียกอุปาจารสมาธิ สมาธิที่อุปาจาระมันรู้วงรอบคือมันพาดพิง ถ้ามันพาดพิงมันก็ใช้ปัญญาได้ไง แต่เวลาอัปปนาสมาธิถ้าจิตมันสงบมันสักแต่ว่าปรากฏ มันไม่พาดพิง ถ้ามันไม่พาดพิงมันใช้ปัญญาไม่ได้ไง มันใช้ปัญญาไม่ได้เพราะธาตุรู้ไม่พิจารณาสิ่งที่ถูกรู้ ถ้าไม่พิจารณาสิ่งที่ถูกรู้ เราก็ไม่รู้ เฮ้ย! มันไม่มีอะไร ไม่มีอะไรคือเผลอ ไม่มีหรอก ภาวนาไม่เป็นหรอก อัปปนาสมาธิ รวมใหญ่ทําได้น้อยมาก คนทําได้เขาถึงจะรู้

แล้วเวลามันรู้ขึ้นมา เวลาถ้าจิตสงบแล้ว ถ้ามันรู้จริงเห็นจริง มันรู้จริงเห็นจริงมันก็รู้ เดี๋ยวมันจับได้ กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าเห็นกายๆ นะ ถ้ามันเห็นกาย เห็นกายโดยถ้าจิตสงบเห็นกายโดยเป็นภาพเป็นต่างๆ นั่นเป็นเจโตวิมุตติ เพราะจิตสงบแล้วมันเห็นของมัน แต่ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติเวลามันเห็นกายๆ มันจับอารมณ์ความรู้สึกเทียบเคียงเรื่องกาย ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงๆ มันถึงจะเป็นวิปัสสนา ถ้าเป็นวิปัสสนาขึ้นมานะ มันเกิดจากอะไร มันก็เกิดจากจิตที่เราสงบนี่ไง

จิตที่มันไม่สงบ มันคิดออกไป สิ่งที่คิดโดยสามัญสํานึกมันส่งออกหมด มันส่งออกไปแล้ว ออกไปรับรู้ภายนอก แล้วโดยไม่รู้ตัวนะ แต่ถ้ามันคิดว่าเป็นข้อเท็จจริงเพราะอะไร เพราะสัญญาไง เพราะสัญญาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า แล้วก็เข้าใจไปเองว่า ความคิดมันคือปัญญา ความคิดโดยธรรมชาติให้คิดว่าเป็นปัญญา ปัญญาอย่างนี้มันเป็นสุตมย-ปัญญา ปัญญาอย่างนี้มันเป็นปัญญาที่หน้ามืดตามัว หน้ามืดตามัวเพราะมันไม่รู้จักตัวของมัน แล้วมันก็เป็นหน้ามืดตามัว แล้วมันก็บังเงานะ บังเงาว่าคิดเป็นธรรมๆ คิดก็จดไว้ไง คิดเสร็จแล้วจารึกจดจารึกๆ แล้วก็ส่งกรรมการไง กรรมการตรวจสอบแล้วก็ให้ผ่านไง มันเป็นอย่างนั้นหรือ

แต่ถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญามันเกิดจากการภาวนานะ เราเกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา เราจะมหัศจรรย์ใจของเรามาก มหัศจรรย์จนไม่กล้าพูดกับใคร หลวงตาพระมหาบัวท่านกิเลสไง เวลาท่านสิ้นกิเลสท่านบอกว่า “ไปคุยกับใครเขาหาเราบ้าแน่ๆ เลย” คุยกับใครเขาก็ว่า “มึงบ้าๆ” แต่ความจริงน่ะโลกบ้า ท่านน่ะประเสริฐ แต่! แต่พูดให้ใครฟังไม่ได้ เพราะว่าโลกไม่เคยรู้ โลกไม่เคยเห็น โลกไม่เคยรู้โลกไม่เคยเห็น แล้วโลกจะเชื่อสิ่งใด ก็ต้องเชื่อสิ่งที่เป็นหลักฐานทางวิชาการ

ทางวิชาการ เห็นไหม เวลาประพฤติปฏิบัติถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เวลาหลวงตาพระมหาบัวไปหาหลวงปู่มั่นไง “มหา มหาเรียนมามากแล้วนะ สิ่งที่เรียนมาเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเราๆ แต่ไม่ใช่เรา เรานี่กิเลสท่วมหัว ถ้าเวลาประพฤติปฏิบัติไป ถ้ามันเป็นสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ถึงที่สุดแห่งทุกข์ สิ่งที่ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้ากับสิ่งที่ประพฤติปฏิบัติอันเดียวกันเลย”

สิ่งที่สัญญาๆ ที่จําได้นี่แหละ สิ่งที่สัญญาๆ ที่ปากเปียกปากแฉะนี่แหละ สิ่งที่สัญญาๆ เห็นไหม หน้ามืดตามัวไปกับมันนี่แหละ หน้ามืดตามัวไปกับมันเพราะกิเลสมันยิ่งใหญ่ เวลากิเลสมันยิ่งใหญ่นะหน้ามืดตามัวไปกับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่! แต่บรรลุธรรมนะ แต่แสดงธรรม แต่พูดเรื่องธรรมะ แต่มันไม่รู้อะไรเลย

ปริยัติ เวลาปฏิบัติของเรา ครูบาอาจารย์ของเราท่านให้ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเรา ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเรา จิตตภาวนา จิตตภาวนาทําความสงบของใจ ที่เราถูลู่ถูกังกันอยู่นี่เพื่อทําความสงบ พอทําความสงบแล้ว เวลาจิตมันเสื่อม เวลาจิตมันเสื่อมหันรีหันขวางเลย เพราะเราไม่รู้ต้นสายปลายเหตุ แล้วเราไม่รู้ที่มาที่ไป เวลามันจะสงบ สงบเพราะอะไร สงบเพราะ ความเพียรไง ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ พยายามทําความสงบของใจเข้ามาๆ เริ่มต้นต้องทําความสงบของใจเข้ามา เห็นไหม

เวลาคนเกิดมา คนเกิดมา เห็นไหม เวลาอยู่ในครรภ์ อยู่ในครรภ์ เห็นไหม กินอาหารทางสายสะดือ เวลาเกิดมาเขาต้องตบก้นเลยให้มันร้องแว้ มันเป็นอิสระแล้ว ต้องกินด้วยปากของตัวเอง ต้องหายใจด้วยตนเอง แต่เดิมอยู่ในครรภ์ อยู่ในครรภ์หายใจผ่านสายสะดือ กินอาหารผ่านสายสะดือ นี่ก็เหมือนกัน เวลาที่มันมีความรู้สึกนึกคิด เวลาความรู้สึกนึกคิดของเราไป มันอยู่ในครรภ์ มันคิดของมัน มันเป็นของมัน มันเป็นความจํา มันเป็นสัญญา

ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าตรึกในธรรมๆ มันเป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์กับสังคม เป็นประโยชน์กับโลก คนที่การศึกษา นักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก เวลาศึกษาแล้ว โอ้โฮ! ธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้ายอดเยี่ยมมาก ยอดเยี่ยมแล้วก็เอามาใช้กับในชีวิตประจําวัน เวลาศึกษาไปแล้วในชีวิตประจําวันแล้ว ศึกษามาเพื่อเป็นธรรมให้เป็นที่พึ่งที่อาศัย มีรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันก็เป็นวัฒนธรรมไง เป็นวัฒนธรรมของชาวพุทธๆ แต่เวลาปฏิบัติฝึกหัดทําความสงบของใจเข้ามา อวิชชาอยู่ที่ฐีติจิต อวิชชาตัวจริงๆ กิเลสตัวจริงๆ มันอยู่ที่จิต มันไม่ใช่อยู่ในตํารับตํารา มันไม่ใช่อยู่ที่ใครจะบงการชี้หน้ามันทั้งสิ้น ไอ้คนที่ประพฤติปฏิบัติต่างหากเหลวไหล หน้ามืดตามัวไปกับมัน ปฏิบัติพอเป็นพิธี แล้วเวลาบรรลุธรรม บรรลุความว่าง มิจฉาทั้งนั้น

ถ้าความจริงๆ เพราะครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติมาวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบมันเห็นความแตกต่าง จิตฟุ้งซ่าน จิตทุกข์จิตยากเราก็รู้ เวลาจิตสงบเข้ามาเราก็รู้ ทําหน้าที่การงานมาทั้งหมด งานทํามามากมายมหาศาล แต่งานการรักษาจิตของตนทําไม่เป็น ทําไม่ได้ เวลามันจะทําเป็นทําได้มันต้องฝึกหัดมีสติ แล้วบุคคลคนนั้นต้องมีความเข้มข้น ต้องมีมาตรฐานมันถึงจะรักษาใจของตนให้สงบระงับได้

พอใจของตนที่สงบระงับได้มันก็แปลกประหลาดแล้ว มันแปลกใจที่ว่า เอ๊อะ! จิตเป็นอย่างนี้หรือ เอ๊อะ! เฮ้ย! มันมีอยู่จริงหรือ เพราะถ้าเป็นสัมมาสมาธิแล้วจะรู้ได้เลยว่า องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานเป็นอย่างนี้ แล้วองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาสวัก-ขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่เวลาเราพุทโธ เราทําความสงบของใจเราเข้ามา นี้คือพุทธะของเรา พุทธะของเรายังไม่ได้แก้ไข ยังไม่ได้ชําระล้าง ยังไม่ได้ทําสิ่งใดให้เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นบุคคล ๔ คู่ บุคคล ๔ คู่ คู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ การเห็นสมณะเป็นมงคลชีวิต เห็นสมณะเห็นครูบาอาจารย์ของเรา ถ้ามีสติมีปัญญาเท่าทัน จะรู้ว่าพระที่เราไว้วางใจได้

แต่ในการประพฤติปฏิบัติเราจะรู้จะเห็น ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ท่ามกลางหัวใจของเรา ถ้าจะเป็นบุคคลคู่ที่ ๑ บุคคลคู่ที่ ๑ จิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้เวลาหน้ามืดตามัวกิเลสมันชักนําไป กิเลสมันก็บีบบี้สีไฟแล้วคิดว่ามันเป็นธรรม ระหกระเหินไปกับมัน มันบีบบี้สีไฟมีแต่ความทุกข์ ความยากทั้งนั้น มารบีบคั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชําระล้างมาร ครอบครัวของมารทั้งหมด ถ้าครอบครัวของมารทั้งหมด เห็นไหม นี่พระพุทธศาสนาไง

ฉะนั้น เวลาทําความสงบของใจเข้ามาๆ ถ้าใจสงบแล้ว สงบแล้วเดี๋ยวก็เสื่อม เสื่อมแล้วก็การรักษาจิตรักษายากนัก ถ้าการรักษาจิตรักษายาก มันถึงต้องมีข้อวัตรปฏิบัติ มีครูบา-อาจารย์ที่แบบว่าเป็นหลักเป็นชัยไง เป็นแบบอย่าง เป็นตัวอย่าง หนึ่งตัวอย่างดีกว่าร้อยคําสั่ง ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมมันก็คือเป็นธรรม ถ้าเป็นธรรม อ๋อ! เป็นธรรมเป็นอย่างนี้ ถ้าเป็นธรรมแล้วไม่มีหน้ามืดตามัวให้กิเลสมันยํ่ายีบีบคั้น แล้วถ้าไม่หน้ามืดตามัว มันก็อยู่ อยู่รอวันเวลา วันเวลาถึงที่สุด นี่ไง สอุปาทิเสสนิพพาน ยังมีภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา มันมีภาระหน้าที่ มีภาระที่จะต้องหายใจ จะต้องดื่ม ต้องกิน ต้องอยู่ อยู่เพื่ออะไร เพราะอะไร อยู่โดยที่ไม่มีกิเลสมาบีบคั้นไง

ถ้ากิเลสมันบีบคั้นๆๆ แล้วจะทําอย่างไรไม่ให้มันบีบคั้น ถ้ามันทําให้บีบคั้นก็ต้องตั้งสติ รักษาใจของเรา ถ้ารักษาใจของเรา เห็นไหม ด้วยคําบริกรรมด้วยปัญญาอบรมสมาธิ รักษาแล้วมันก็สุขสงบคือมันเป็นสมาธิ เป็นสมาธิเดี๋ยวก็เสื่อม เสื่อมแล้วเป็นสมาธิ เราก็ฝึกหัดของเราขึ้นมา แล้วถ้าฝึกหัดสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนากรรมฐาน จะเป็นบุคคลที่ ๑ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติมรรคไง ทางสายกลางในพระ-พุทธศาสนา ทางสายกลางในพระพุทธศาสนาก็เกิดจากเราฝึกหัดสติ ฝึกหัดหัวใจของตนให้เป็นหนทาง จิตของเราให้มันเป็นหนทาง หนทางที่วิปัสสนากรรมฐาน คือ จะรู้แจ้งแทงกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมๆ เห็นไหม พระอัญญาโกณฑัญญะไง สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น เห็นไหม เขาจับต้องได้ เขายกขึ้นได้ ยกขึ้นจากสมถกรรมฐานเป็นวิปัสสนา ถ้าวิปัสสนา เห็นไหม สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นด้วยสติด้วยปัญญาไตร่ตรองมันเกิดขึ้นๆ มันเกิดขึ้น มันเกิดจักขุญาณเห็นโดยจิต จักขุญาณ ไม่ใช่ตาเนื้อ ตาเนื้อๆ ตาเนื้อมันก็เห็นอายตนะกระทบไปทั้งทั่ว แต่เวลาจิตมันรู้จิตมันเห็น จิตมันรู้จิตมันเห็นมันถึงมหัศจรรย์ แล้วจิตรู้จิตมันเห็นนะ ถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะรู้เลย อ้อ! ปัญญาในพระพุทธศาสนา ภาวนามยปัญญามันเกิดอย่างนี้ มันมีเหตุมีผลไง มันมีตัวอักษร มันมีการกระทํา มันมีการเคลื่อนไหว มันมหัศจรรย์

สมาธิก็คือสมาธิ สมาธิมันก็มีความสุขความสงบของมัน สมาธิคือสมถกรรมฐาน ถ้ายังไม่ยกขึ้นสู่วิปัสสนา บรรลุว่างก็ว่างอยู่อย่างนั้น แล้วมันก็เสื่อมหมด เพราะสรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตาๆ สมาธิก็เป็นอนัตตา ปัญญาก็เป็นอนัตตา มันเป็นอนัตตา มันเป็นอนัตตาเพราะอะไร เพราะเราประกอบขึ้น เรากระทําขึ้น เราไม่ประกอบขึ้น เราไม่กระทําขึ้นมันมาจากไหน

พระปฏิบัติ ปฏิบัติเขาปฏิบัติกันอย่างนี้ จิตตภาวนาๆ ปฏิบัติโดยหัวใจของตน ปฏิบัติโดยจิตของตน เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เห็นเคร่งนะ โอ้โฮ! เคร่ง เคร่งอยู่อย่างนั้นน่ะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัตินะ เวลาถ้าจิตมันสูงส่งขึ้นมาเดินจงกรมมีโครงกระดูกเลย มีซากศพต่อหน้าเลย มันวัดถึงวุฒิภาวะ วัดถึงอํานาจวาสนาของครูบาอาจารย์แต่ละองค์เลย ครูบาอาจารย์หลายๆ องค์ เราธรรมดาเห็นของเรา เราพิจารณาของเรา แต่ถ้ามันชัดมันเจนของมัน มันวัดถึงภูมิ ถึงอํานาจวาสนาใครทํามามากมาน้อยขนาดไหน

จะทํามามากน้อยขนาดไหน เวลาใช้สติใช้ปัญญาของของตนไปแล้วมันจะล้มลุกคลุกคลาน เวลาสมาธิมันอ่อน สิ่งที่เห็นมันจะรู้เห็นชั่วคราว แล้วมันจะรู้จะเห็นสิ่งนี้อีกไม่ได้ แล้วถ้ามันจะรู้จะเห็นโดยสมาธิไง ถ้าเห็นนิมิตเห็นภาพต่างๆ นั้นโดยนิมิต โดยจริตนิสัยของตน แต่ถ้ามันเห็นโดยข้อเท็จจริง มันเห็นเป็นนิมิต แต่มันมีสติปัญญาที่น้อมไปให้มันเป็นไตรลักษณ์ได้ อุคคห-นิมิต วิภาคะ ขยายส่วนแยกส่วน ถ้าขยาย ขยายออกไปแล้ว ถ้ามันแยกออกไป เวลาเห็นกายพิจารณากาย น้อมไปให้มันสลายลง ให้มันขยายออกไป ให้มันเป็นไตรลักษณ์ ไม่ให้มันเป็นสิ่งที่ว่าคงที่ตายตัว เพราะมันขยายไปมันจะรู้จะเห็น นั่นล่ะมันฝึกหัด

ให้จิตเห็นจักขุญาณ จักขุญาณมันเห็น มันเห็นแล้วมันสํารอก มันสังเวช “เฮ้ย! ทําไมเราไม่รู้เรื่องอย่างนี้ เฮ้ย! เรื่องอย่างนี้มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร เฮ้ย! มนุษย์ทําได้อย่างนี้เลยหรือ เราสติสมบูรณ์ไหม ถ้าสติไม่สมบูรณ์สมาธิมาได้อย่างไร ถ้าสติไม่สมบูรณ์มันยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้อย่างไร” การยกขึ้นสู่วิปัสสนา การรู้การเห็น นี่วิปัสสนาคือการรู้แจ้ง แจ้งตรงไหน แจ้งตรงกิเลสไง สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิยึดมั่นว่ากายของตน ทิฏฐิว่าชีวิตนี้คือของตน เวลาคิดแล้วศึกษาธรรมะแล้วเข้าใจได้ มันไม่ใช่ๆ ไม่ใช่ก็ความจํา ไม่ใช่ก็ทฤษฏี ไม่ใช่ก็เป็นธรรมะของพระพุทธเจ้าแล้วเอ็งรู้อะไร

แต่ถ้ามันพิจารณามันรู้มันเห็นของมันขึ้นมา สักกายทิฏฐิ อ๋อ! ทิฏฐิมันผิด ความเห็นจิตใต้สํานึก ความเห็นลึกๆ สิ่งที่มันผูกมัด สังโยชน์คือเครื่องร้อยรัด ร้อยรัดกิเลสกับใจไว้เป็นอันเดียวกัน แล้วการแกะ การแก้ การแก้ไข ถ้ามันแก้ไขไม่ได้ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นองค์ที่ ๔ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละองค์รื้อสัตว์ขนสัตว์ไปมากน้อยขนาดไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสมณโคดมของเรา สมัยพุทธกาลก็พระอรหันต์มากมายมหาศาล ในปัจจุบันนี้หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็แก้ไขของท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์ไง บุคคล ๔ คู่นะ

สังโยชน์มันมัดเป็นชั้นๆ ขึ้นไป แล้วสังโยชน์ที่มันละเอียดลึกซึ้งเข้าไป มันมัดแน่นยิ่งกว่านี้ มัดแน่นยิ่งกว่าอย่างนี้เพราะว่ามันรู้เห็นไม่ได้ เพราะมันละเอียดมันจับต้องไม่ได้ แล้วละเอียดอย่างไรจับต้องไม่ได้ ถ้ามันมีสติมีปัญญาฝึกหัดขึ้นไป รื้อค้นๆ มันจะจับต้องไม่ได้อย่างไร มันมีแบบอย่างมีองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา มีครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมาแล้ว ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันไม่ขัดไม่แย้งกัน มันเป็นสัจจะเป็นความจริงอันเดียวกัน

ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงอันเดียวกัน ธมฺมสากจฺฉา เอ-ตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลามงคล ๓๘ ประการไง การเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่การดูแลเป็นมงคลชีวิต การไม่คบคนพาล คบบัณฑิตเป็นมงคลชีวิต ในการประพฤติปฏิบัติสนทนาธรรมเป็นมงคลชีวิต แต่ถ้ามีผู้ที่ปฏิบัติ เห็นไหม มีความรู้ที่เห็นที่แตกต่างกันมาสนทนาธรรม มันการเสนอแนวทางแตกต่าง

จริตนิสัยของคนแต่ละคนไม่เหมือนกัน แล้วเราก็กดดันตัวเอง เราก็ปฏิบัติของเราอยู่อย่างนี้ มันยังไม่รู้ไม่เห็น ถ้าได้ฟังแนวทางๆ แต่มันเป็นแนวทางถ้าเขาปฏิบัติได้จริง ปฏิบัติมันจะมีเหตุมีผลของมัน ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันต้องมีเหตุมีผลของมัน มีการกระทําเป็นข้อเท็จจริง แล้วเวลากระทํา เห็นไหม วิปัสสนา วิปัสสนาในหัวใจของสัตว์โลกผู้นั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจดวงนี้ เพราะสัตตะผู้ข้องใจดวงนี้มันร้ายกว่าภพชาติปัจจุบันนี้นะ ภพชาติปัจจุบันนี่จริงตามสมมุติ มนุษย์คนหนึ่ง หมดอายุขัยไง แต่จิตถ้ามีอวิชชามันจบที่ไหนล่ะ มันไปตามบุญตามบาป กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา ตลอด แต่เวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ ถ้ารื้อหัวใจนี้แล้วมันครอบ ๓ โลกธาตุ กามภพ รูปภพ อรูปภพ ว่าเป็นทิพย์ เป็นของทิพย์เป็นของปัจจุบันไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระอรหันต์ไง ๖๐ องค์ พ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์ บ่วงที่เป็นโลก โลกธรรม ๘ แข่งขันกันอยู่นี่ หน้ามืดตามัวให้กิเลสมันบีบบี้สีไฟอยู่นี่ แล้วตัวเองยังไม่เข้าใจจับกิเลสนะ ยังออเซอะฉอเลาะให้กิเลสชักนํามันไปนะ แล้วก็อวดอ้างบรรลุธรรม บรรลุว่าง อากาศมันว่าง ว่างมาตั้งแต่ต้น ไม่ต้องบรรลุมันก็ว่างอยู่แล้ว แล้วเอาความว่างมาจากไหน ว่างเดี๋ยวก็ไม่ว่าง ความว่างสมมุติ สมมุติว่าว่างเดี๋ยวมันก็กีดขวาง บรรลุว่างเอามาจากไหน นี่ไง กิเลสบีบบี้สีไฟ ยํ่ายีหัวใจของตน มันเป็นนามธรรมทั้งนั้น

ฉะนั้น เวลาแก้ไขๆ จิตตภาวนา จิตตภาวนา ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติมันเป็นจิตของเรา มันเป็นภวาสวะเป็นภพของเรา จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจของสัตว์โลก เพราะ เพราะหัวใจของสัตว์โลกกระซัดกระซากมันจะเกิดอีกมากมายมหาศาล ฉะนั้น เวลาเราประพฤติปฏิบัติไง เราคิดว่าแก้ไขแต่ภพชาตินี้ มันแก้ไขที่ภพชาตินี้เพราะมันเป็นปัจจุบันธรรม

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วมนุษย์มีกายกับใจๆ เวลากายกับใจทางวิทยาศาสตร์มันก็เพื่อความสุขสงบ เพื่อคุณภาพชีวิต ก็เพื่อร่างกาย เพื่อความเป็นอยู่ของสังคม เพื่อให้สังคมเจริญงอกงาม ความอยู่โดยสุขโดยสบาย แต่ก็เกิดตาย แต่ก็ตายไปด้วยความว่างเปล่า ตายไปโดยสมบัติสาธารณะที่จะติดไปก็บุญและบาป ดีและชั่วกับผู้ที่กระทํานั้น จะนับถือลัทธิศาสนาใด ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว เหมือนกันทั้งสิ้น

แต่! แต่พระพุทธศาสนามีศีลมีธรรม มันละเอียดอ่อนและลึกซึ้งกว่าเยอะ ละเอียดอ่อนลึกซึ้งกว่าในเวลาเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหมไง มาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าสําเร็จเป็นพระอรหันต์มากมายมหาศาล นี่แก้จิตๆ ไง เวลาแก้ไขๆ แก้ไขที่หัวใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์คือรื้อหัวใจของสัตว์โลก ไม่เอาธาตุ ๔ ไม่เอาร่างกายเหม็นๆ เอาไปหรอก ไม่เอา เอาแต่หัวใจของเขาที่ดีงาม แล้วฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามข้อเท็จจริง

แล้วหัวใจที่ดีงาม เห็นไหม หัวใจที่ดีงามความรู้สึกนึกคิดที่ดีๆ สิ่งที่ออกมาจากความรู้สึกนึกคิดที่ดีๆ มันก็จะเป็นความดีงามกับชีวิตประจําวัน แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไปมันสําคัญที่บุคคล ๔ คู่นี่ จิตสงบแล้วถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง แล้วถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนา เห็นไหม ภาวนามยปัญญาปัญญาที่เกิดขึ้นพิจารณาแยกแยะของมัน แยกแยะๆ มันอยู่ที่แต่ละบุคคล แต่ละบุคคล เห็นไหม แต่ละบุคคลถ้ามันจับต้องสิ่งใดไม่ได้ มันเป็นปัญหามากนะ

เวลานักปฏิบัติจะวิปัสสนาอย่างไร จะทําอย่างไร มันไม่รู้ มันไม่เห็น เยอะแยะไปหมด มันอยู่ที่วาสนาของคนไง แต่โดยข้อเท็จจริงสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม สิ่งใดสิ่งหนึ่ง ก็ได้ถ้ามีวาสนานะ มาเองเลย พาหิยะฟังเทศน์พระพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์เลย เวลาจิตสงบแล้วมันจะเห็นของมันเลย แล้วเห็นมันเห็นมันก็รู้เพราะเห็นโดยสติ โดยปัญญา โดยสมาธิ

ไม่ใช่เห็นแบบกิเลสนะ หน้ามืดตามัว เห็นเทวดา เห็นผีเห็นสาง เห็นก็เห็น ไม่ต้องเห็นเขาก็มีอยู่แล้ว แล้วมีอยู่แล้วเขามีฤทธิ์มีเดชด้วย แต่สัมภเวสีที่ทุกข์จนเข็ญใจเยอะแยะเต็มไปหมด จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย เพียงแต่เราเองมาเกิดเป็นมนุษย์ไง แต่มนุษย์ที่มีบาปอกุศลไม่เชื่อ ไม่เชื่อแล้วดื้อรั้น พอดื้อรั้นแล้วก็ตรากตรําสร้างแต่บาปแต่กรรม น่าสังเวช แต่มันก็มีอยู่โดยธรรมชาติ แล้วถ้ามันมืดบอดหน้ามืดตามัวไม่ฟัง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเทศนาว่าการไง ถ้าเขาไม่สนใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เทศน์อยู่นั่นแต่มันเป็นประโยชน์กับใครล่ะ แต่เวลาอนาถบิณฑิกเศรษฐีไปเยี่ยมสหายของตน เห็นเขาทําอาหารเต็มไปหมดเลย “เฮ้ย! ทําทําไมกันน่ะ” “เอ๊ะ! เอ็งไม่รู้หรือ พระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้วนะ นิมนต์พระพุทธเจ้ามาฉันพรุ่งนี้” พอได้ยิน โอ้ย! นอนไม่หลับเลย อนาถะนี่ตื่นตะลึงเลย นี่เวลาคนบุญและบาปเป็นอย่างนี้ ถ้าเป็นบุญเป็นกุศลนะ พอได้ยิน โอ้โฮ! แล้วถ้าไม่มีบุญมีกุศล สมัยพุทธกาลมีคหบดีที่เดินสวนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เอ้อ! สงบเสงี่ยมดี ท่านบวชจากใคร” “เราคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า” เขาบอก “บรื้อ!” เขาไม่เชื่อ ไปเลย เห็นไหม

นี่เหมือนกัน มาถึงบอกเราทําดี ทําดีทําบุญกุศลของเราเพื่อหัวใจดวงนี้ ถ้าหัวใจดวงนี้ มันเป็นบุญกุศลนะ มันฟังเหตุฟังผล ถ้ามันฟังเหตุฟังผล ธรรมะคือเหตุและผล เหตุไง เหตุที่เราตรากตรําทั้งชีวิตๆ นี่ ถ้าเป็นทางโลก เอ้า! ก็ขยันหมั่นเพียร ทําเพื่อชาติตระกูล เราทําเพื่อความดีของเรา เราทํามันติดตรงไหน มันไม่ผิด แต่มันเป็นเรื่องชาตินี้ เป็นเรื่องการสะสมเป็นเรื่องโลก

แต่เรื่องธรรม เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาหัวใจ หัวใจในปัจจุบันนี้บุคคล ๔ คู่ ถ้ามันมีสติมีปัญญามันวิปัสสนาของมันได้ๆ สิ่งที่จิตตภาวนาเวลาพิจารณาไปแล้ว เวลามันเป็นสัจจะเป็นความจริง ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ เป็นสัจจะเป็นความจริง เป็นสัจจะเป็นความจริงเพราะอะไร เวลามันสมุจเฉทปหานนะ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ จิตมันรวมลง มันขาด กิเลสขาดดั่งแขนขาด มันไม่รู้ได้อย่างไร

เวลากิเลสขาดดั่งแขนขาดเรอะ?

ดั่งแขนขาดนี้ยืนยันในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เวลากิเลสมันขาด จิตมันรวมลง จิตที่มันมีกิเลสมันทุกข์ขนาดไหน หน้ามืดตามัวให้กิเลสมันลากไปบีบบี้สีไฟตลอด เวลามันขาดออกไปมันเป็นอิสระ มันขาดออกไปดั่งตัดแขนขาด ขณะ นิโรธดับหมด นิโรธดับทุกข์ ดับโดยอะไร ดับโดยมรรค ๘ แล้วมันเป็นอย่างไร ถ้ามันเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงๆ ขึ้นมา แล้วถ้าเป็นความจริงจะพูดให้ใครฟัง ไม่พูด ไม่บอกใครด้วย เงียบ!

หลวงปู่เจี๊ยะต้องขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นไง ท่านได้ ๒ ขั้น บุคคลคู่ที่ ๒ ไม่พูดให้ใครฟังเลย เพราะพูดให้ใครฟัง ใครจะเชื่อ แล้วใครจะรู้ แต่ไปพูดกับหลวงปู่มั่น จบครับ แล้วถามหลวงปู่มั่นว่า “แล้วให้ผมทําอย่างไรต่อ” “ก็พิจารณากายอย่างเดิมนั่นแหละ” อย่างเดิม กายนอก กายใน กายในกาย กายของจิต คนภาวนาเป็นเขารู้ กายอะไร กายของใคร กายขั้นไหน แล้วกายอย่างไร แล้วมันจบอย่างไร มันจริงไม่จริง

ถ้ามันไม่จริง เห็นไหม กิเลสมันปากกว้าง มันกลืนกินนักปฏิบัติไปหมดทั้งสิ้น ธรรมยาจก เราไม่ไปแข่งดีแข่งชั่วกับใครทั้งสิ้น เราจะค้นคว้าหากิเลสในใจเราต่างหาก ถ้าเรารู้เราเห็นขึ้นมาตามสัจจะตามความเป็นจริง ในธรรมะขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลามันเป็นจริงมันเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา เวลาเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ข้อเท็จจริง แล้วเป็นจริงๆ ด้วย กาลามสูตรไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น เชื่อผลการปฏิบัติของเรา เชื่อจิตใจที่เป็นธรรม แล้วสิ่งที่เป็นธรรมมันอยู่ไหนล่ะ

ฟังธรรมๆ ฟังธรรมเพื่อเหตุนี้ ฟังธรรมๆ เพื่อหัวใจของเรา แล้วฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ ให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริงโดยข้อเท็จจริงของเรา ไม่สงสัยอะไรเลย แล้วเทศนาว่าการไอ้คนฟังเป็นรู้หมดล่ะ เออ! ใช่ ถ้าค้นคว้าไม่เป็นนะ “เฮ้ย! ทําไมต้องทุกข์อย่างนี้วะ เฮ้ย! ทําไมลําบากลําบนเกินไปว่ะ เราไปเป็นพิธีกรรมเถอะ ธรรมของเรา พวกเราเอาบรรลุว่าง ว่างๆ” สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา อกุปปธรรมไม่ใช่อนัตตา อกุปปธรรม อฐานะ ไม่แปรสภาพ ไม่เสื่อมไม่ถอย ไม่เป็นใดๆ ทั้งสิ้น เป็นอกุปปธรรมเป็นธรรมของใจดวงนั้น เอวัง

สังโยชน์ ๑๐ นี่มีอยู่โดยดั้งเดิมตรงไหน
เราชําระล้าง เห็นไหม หนูตัวหนึ่งก็ฆ่าไม่ได้ เพราะมันเป็นสิ่งที่เป็นปาณาติปาตา แต่เวลาฆ่า ฆ่ากิเลส ทําลายสังโยชน์ความร้อยรัด สิ่งนี้ทําแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสรรเสริญ ทําแล้วผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมนี่เห็นพุทธะ เห็นองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายกย่องสรรเสริญ แล้วยกย่องสรรเสริญท่ามกลางหัวใจของตน
เพราะมันเป็นจิตเห็น จิตตภาวนา จิตเป็นผู้กําจัด จิตเป็นผู้สลัด จิตเป็นทําความสะอาด จิตเป็นผู้ใช้หนี้ หนี้เวรหนี้กรรม หนี้สิ่งที่ทํามา ทําความสะอาดของใจ ใจต้องสะอาด ระงับ เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาด้วยอริยสัจ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ นิโรธดับทุกข์ ขณะจิตที่เกิดขึ้น มันเป็นข้อเท็จจริง มันไม่ใช่กิเลสหนูมีปีก หนูมีปีกมันบินไป บินไป บินไป อ้างไป ทําไป ไม่มีอะไรเลย

๓

กิเลสหนูมีปีก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๒ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๖๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ตั้งใจฟังธรรมะ ฟังธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิดเราก็แสวงหาที่พึ่งที่อาศัยของเราอยู่แล้ว แต่การแสวงหาที่พึ่งที่อาศัยของเราไง ถ้าเราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เราก็ต้องการความสําเร็จในชีวิตไง เราก็จะพึ่งพาอาศัยลาภสักการะ สิ่งที่เราแสวงหามาเพื่อเป็นการดํารงชีวิตไง สิ่งที่ดํารงชีวิต เห็นไหม เป็นปัจจัยเครื่องอาศัย

แต่ชีวิตเรา ชีวิตของเรา เห็นไหม “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิดๆ” เวลาสัจธรรมอันนั้น ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า สิ่งนี้เป็นความมหัศจรรย์ มหัศจรรย์นะ ขนาดว่า เห็นไหม มนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เกิดมาแล้วได้บวชเป็นพระ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจบ ๙ ประโยค ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ การศึกษาเล่าเรียนมา จบวิชาการในพระพุทธศาสนา แล้วถ้าจบ ๙ ประโยคแล้วเขาต้องให้ฝึกหัดวิปัสสนาๆ เพื่อจะเป็นครูบาอาจารย์ที่ฝึกอบรมสั่งสอนชาวพุทธให้ประพฤติปฏิบัติไง จบ ๙ ประโยคๆ นะ แค่ยังประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ไม่มีสัจจะความจริงขึ้นมาในหัวใจเลย สิ่งที่ไม่มีสิ่งใดขึ้นมาเป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจเลย มันถึงทําให้เกิดทรงจําธรรมวินัยๆ ทรงจําธรรมวินัยไว้ ไว้เพื่ออะไร ไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติๆ ไง

ฉะนั้น เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาแล้ว มีอํานาจวาสนาแล้วบวชเป็นพระ บวชเป็นพระแล้วศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาจนจบการศึกษาในพระพุทธศาสนาในประเทศไทย ธรรมทูตๆ ก็เผยแผ่ธรรมๆ จะเผยแผ่ไปเพื่อความสงบร่มเย็นของสัตว์โลก ความสงบร่มเย็นของโลก แต่ในหัวใจของเรามันเร่าร้อน ในหัวใจของเรามันทุกข์มันยากที่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของตน สิ่งที่มากระทบไง อายตะทั้ง ๖ ไง กระทบสิ่งใดขึ้นมาถ้ามีกิเลสในหัวใจของเรามันฟูขึ้นมาไง เวลามันทุกข์มันยากๆ ที่หัวใจดวงนี้

เวลาเป็นความสุขๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เห็นไหม วิมุตติสุขๆ นะ ในใจมันสงบสุขเพราะมันมีคุณธรรมในหัวใจนั้นสมบูรณ์แบบ ธรรมธาตุๆ ธาตุของธรรม จะบอกว่า ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิมๆ นั้น มันเป็นความเข้าใจผิดของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม ดั้งเดิมเป็นสัจจะเป็นความจริง แต่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันต้องศึกษาค้นคว้า แล้วมีการกระทําขึ้นมาให้เป็นตามความเป็นจริงในหัวใจของตน มันถึงจะเป็นของตนไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมๆ “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” มันมีสัจจะมีข้อเท็จจริงขึ้นมาในหัวใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงมันต้องดับเป็นธรรมดา ถ้าดับเป็นธรรมดา มันเป็น เห็นไหม มันเป็นทฤษฎี มันเป็นวิชาการที่การศึกษา แต่เวลาคนเขาเป็นๆ เวลาคนเขาเป็นมันเป็นที่ท่ามกลางหัวใจดวงนั้น เวลาเป็นที่ท่ามกลางหัวใจดวงนั้น เป็นผู้ที่ยืนยันโดยใคร ก็โดยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “พระอัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ พระอัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” สงฆ์องค์แรกของโลกเกิดขึ้น

ถ้าองค์แรกเกิดขึ้น เห็นไหม ถ้ามีอยู่โดยดั้งเดิมมันก็ต้องรู้พร้อมกัน ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ รู้เหมือนกัน ทําเหมือนกัน แต่ปัญจวัคคีย์อีก ๔ ไม่ได้ ไม่ได้เพราะอะไร ไม่มีสิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น ไม่มีการกระทําความจริงเกิดขึ้น ถ้ามีความจริงเกิดขึ้น เห็นไหม เวลาเราเรียนจบ ๙ ประโยคแล้วมันมีอะไรเกิดขึ้น มันก็ทรงจําธรรมวินัยมาทั้งสิ้นๆ ทรงจําน่ะ กิเลสมันหัวเราะเยาะ กิเลสมันนอนกระดิกเท้าเลยนะ อยู่ในอุ้งมือของมารทั้งสิ้น

พออยู่ในอุ้งมือของมารทั้งสิ้น เห็นไหม สิ่งที่เป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากเพราะอะไร อวิชชาพาเกิด อวิชชาพาเกิดไง จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเพราะมีพญามาร เวลาพญามารที่มันครอบงําหัวใจของตนไง เราสร้างบุญกุศลขึ้นมา พระโพธิสัตว์ๆ สร้างแต่คุณงามความดีมา เห็นไหม เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ก็เกิดโดยพญามารนั่นแหละ แต่ก็มีคุณมีบุญมีกุศล มีการทําคุณงามความดีของตน มีการทําคุณงามความดีของตนเป็นจริตเป็นนิสัยเป็นคนดีไง คนดีก็สังสารวัฏ คนชั่ว คนชั่วก็สังสารวัฏ แต่เวลาคนชั่ว จิตที่มันชั่ว เวลามันเกิดนะ แล้วแต่ภพชาตินั้น แต่เวลาชั่วแล้วมันพลิกกลับมามันดีได้ไง เห็นไหม

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทางสายกลางในพระพุทธศาสนาพ้นจากดีและชั่ว ถ้ามันมีดีชั่ว นั่นไง กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา สิ่งนั้นมันต้องให้ผลแน่นอน เวลาให้ผลแล้ว ให้ผลในกรรมของสัตว์ ในกรรมของสัตว์ไง ถ้าวาระของกรรมที่ทําความชั่วมันก็เกิดโดยความทุกข์ความยาก ถ้าวาระของบุญกุศลมันก็เกิดเป็นบุญเป็นกุศล กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมาไง

ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าไง บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ เห็นไหม อาสวักขยญาณทําลายอวิชชา อาสวักขยญาณ เห็นไหม ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ อริยสัจสัจจะความจริงได้เกิดขึ้นในหัวใจขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง พระอัญญาโกณฑัญญะไง สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น สิ่งทั้งหลายคือสติปัญญา คือวิธีการดับทุกข์ด้วยมรรค ๘

มรรค ๘ เห็นไหม สติชอบ สมาธิชอบ ความเพียรชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรม ความชอบธรรม ชอบธรรมโดยอะไร ชอบธรรมด้วยความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะในตัวของมรรค ๘ นั่นไง แล้วเวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันเป็นจริงขึ้นมาด้วยสติ สติชอบ สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับไปเป็นธรรมดา อาสวักขยญาณขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าไง ทางสายกลางในพระพุทธศาสนาไง เวลามันเกิดขึ้นในหัวใจของเจ้าชายสิทธัตถะไง

เวลามันชําระล้าง เห็นไหม การเกิดเพ็ญเดือน ๖ เห็นไหม เกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เวลาออกประพฤติปฏิบัติอยู่ ๖ ปีไง พยายามฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เพ็ญเดือน ๖ เหมือนกัน เวลาอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในหัวใจของเจ้าชายสิทธัตถะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เกิดมาเป็นเจ้าชาย เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเกิดเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เกิดขึ้น มันอยู่ดั้งเดิมตรงไหน ดั้งเดิมคือสังสารวัฏ คือมันมีอยู่ตามข้อเท็จจริงของเขา ทําชั่วก็ได้ชั่ว ทําดีก็ได้ดี ปฏิบัติผิดมันก็ได้แต่ความมืดบอด ปฏิบัติถูกต้องชอบธรรมมันก็ได้บุญได้กุศล

เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น เห็นไหม จักขุง อุทปาทิ มันเกิดจักขุญาณ มันเกิดญาณ เกิดปัญญาขึ้นมาในหัวใจดวงนั้น เวลามันเกิดญาณเกิดปัญญาขึ้นมาในหัวใจดวงนั้นด้วยความชอบธรรมๆ เวลาเกิดปัญญาๆ ปัญญามันเกิดตลอดเวลา เกิดมากเกิดน้อยแล้วแต่ แล้วแต่ว่าอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน เวลามันเกิดแล้วเกิดเล่า มันไม่ชอบธรรม มันไม่สมบูรณ์แบบของมัน มันก็ลุ่มๆ ดอนๆ ของมัน โดยธรรมชาติของมันไง นี่สัจธรรมในพระพุทธศาสนา

เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เวลาประพฤติปฏิบัติของเรา เห็นไหม หายใจเข้านึกพุท หายใจออกโธ พุทธานุสติ เวลามันประพฤติปฏิบัติแล้วมันลุ่มๆ ดอนๆ มันทําสิ่งใดไม่ได้ ทําสิ่งใดไม่ได้ไง นี่กึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เวลาโลกเจริญขึ้นมา มันทางวิชาการมันมากมายมหาศาล คนมีการศึกษามีความรู้ขึ้นมาแล้วมันมีสติมีปัญญา แต่ปัญญาอย่างนี้เป็นปัญญาแบบโลกๆ ปัญญาแบบวิเคราะห์วิจัย เหมือนกับพระที่บวชมาแล้วเรียนปริยัติ แล้วปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ เขาไม่ได้ทําต่อเนื่องขึ้นไปไง

เวลาเขาเรียนมา เรียนมาเป็นภาคปริยัติ ก็เหมือนเรา เราเกิดมาแล้ว โลกเจริญๆ เราก็มีการศึกษา ศึกษามาแล้วเรามีสติปัญญาของเรามากมายมหาศาล เวลามีสติปัญญาขึ้นมา แล้วมีประสบการณ์ชีวิต ประสบการณ์หน้าที่การงานของเรา ทําสิ่งใดแล้ว เรามีวิชาการ เรามีความรู้ เราทําสิ่งใดแล้วประสบความสําเร็จ ผลของวัฏฏะ ผลของโลกทั้งสิ้น แล้วผลของโลกทั้งสิ้น เหมือนกัน เวลาเรียนพระพุทธศาสนาก็เรียนพระพุทธศาสนาอย่างนี้นี่ภาคปริยัติ เรียนศึกษาแล้วมีความรู้ มีความรู้ทางวิชาการในพระพุทธศาสนาเข้าใจทั้งสิ้นแล้วทําสมาธิอย่างไร ทําความสงบสุขอย่างไร

เวลาทําไม่ได้ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกโธ เห็นไหม ทิฐิมานะ ความอหังการของใจของตน มันไม่ยอมรับหรอก เวลามาฝึกหัด เวลาใช้ปัญญาอบรมสมาธิๆ ปัญญาก็สิ่งที่เราศึกษา เราค้นคว้า เรามีความรู้นั่นแหละ ความรู้ในพระพุทธศาสนา ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง แล้วเรามีสติปัญญาตรึกในธรรมๆ ตรึกในธรรม เราฝึกหัดปฏิบัติของเราๆ ถ้าฝึกหัดปฏิบัติของเรา เวลาทางวิชาการ เราศึกษา เราค้นคว้า ในทางทฤษฎี เห็นไหม เราเข้าใจได้

หนูกับแมวๆ ไง โดยธรรมชาติแมวมันก็สัญชาตญาณของสัตว์ป่า เวลามันหาอาหารของมัน มันจับหนู มันเป็นของคู่กัน เวลาหนูกับแมวๆ ไง หนูมันก็กลัวแมว มันก็หลบก็หลีกก็หลบซ่อนของมัน เวลาแมวมันมามันรีบหาที่หลบซ่อนเลย แล้วแมวมันก็ล่า นั่นน่ะตามธรรมชาติของสัตว์ นี่ก็เหมือนกัน เวลาศึกษานี่มันทฤษฎีไง เวลาเราจะฝึกหัด เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา หายใจเข้านึกพุท หายใจออกโธ ก็ไม่สงบสักที เวลาใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันก็เป็น เห็นไหม สัจธรรม สัจธรรมเราศึกษามา มันก็เหมือนกับแมว แมวก็ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เหมือนกับแมว ถ้ามีสติปัญญามันไล่ต้อนเข้าไป เห็นไหม หนู หนู หนู กิเลสมันก็หลบมันก็ซ่อนของมัน กิเลสมันก็หลบก็เลี่ยงของมัน ถ้ากิเลสมันหลบไป ถ้าสติปัญญามันเท่าทัน มันปล่อยวางได้ๆ มันก็สงบระงับได้ แมวกับหนู ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงไง

แต่ถ้าเราฝึกหัด เราปฏิบัติของเรา การฝึกหัดปฏิบัติของเรา เรามีสติสัมปชัญญะขึ้นมา สติมันก็เท่าทันกับอารมณ์ความรู้สึกของเรา ถ้าสติมันเท่าทันอารมณ์ความรู้สึกแล้วเราจะรักษาอย่างไร เราจะทําอย่างไร

จิตนี้เป็นนามธรรม จิตนี้ เห็นไหม รักษายากนัก จิต จิตนี้ จิตของคน ความรู้สึกของคน จิตของคน ความรู้สึกของคน แต่เวลามันทุกข์มันยากขึ้นมา โดยธรรมชาติของมันเวลามันดีดมันดิ้น กิเลสมันดีดมันดิ้นท่ามกลางหัวใจของเรา เรารับรู้ได้ สิ่งที่เป็นดีงาม สิ่งที่ดีงามพันธุกรรมของจิตๆ กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา คนที่สร้างบุญกุศลของเขามา เขาสร้างคุณงามความดีของเขามา ความรู้สึกนึกคิดขึ้นมามันก็คิดในทางที่ดีงาม เวลาคนที่มันมีบาปกรรมในหัวใจของตนนะ มันดีด มันดิ้น มันกระฟัดกระเฟียด มันทํามันทุกข์มันยากไปทั้งนั้น สิ่งนี้ เห็นไหม มันเป็นธรรมชาติ ธาตุรู้ สิ่งที่ธาตุรู้มันส่งออกมันต้องรับรู้ของมันไปโดยธรรมของมัน จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ กําเนิด ๔ ในไข่ ในครรภ์ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ

ในปัจจุบันนี้เราได้มีอํานาจวาสนาของเรา ได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นคน ถ้าเกิดเป็นคน คนมีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ธาตุคือร่างกาย ร่างกายของคน ถ้ามันเจริญเติบโตขึ้นไปโดยการดูแลรักษาของพ่อของแม่ ดูแลรักษาโดยตัวของเราเอง เจริญเติบโตขึ้นมา ธาตุ ๔ แต่ธาตุ ๔ ถ้ามันอยู่ได้มันต้องมีพลังงานคือไฟคือจิต ธาตุไฟๆ มันแผดเผาของมัน แล้วมันมีจิตวิญญาณขึ้นมา มันเป็นพลังงานที่มันมีความรู้สึกนึกคิดของมัน โดยธรรมชาติของมัน โดยธรรมชาติของมัน สิ่งนี้ถ้าทางวิชาการเราก็เข้าใจได้ เราก็รู้ได้ เพราะเราเรียนภาคปริยัติ ปริยัติบอกไว้หมดไง

อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ คนเราก็มีธาตุ ๔ ธาตุ ๔ มหาภูตรูป ถ้าเป็นนามธรรมก็ขันธ์ ๕ มีรูป มีเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ โดยธรรมชาติของมัน เราก็คิดได้ เราก็เปรียบเทียบได้ แต่เราเอาใจเราไว้ไม่อยู่หรอก เพราะอะไร เพราะภาคปริยัตินั้น มันเป็นแมวกระดาษ ไอ้หนูมันเป็นสิ่งมีชีวิตมันดีดมันดิ้น มันพลิกมันแพลงในหัวใจของตน แล้วเราก็แมวกระดาษไง กิเลสมันไม่กลัว มันยิ้ม มันหัวเราะเยาะ มันไม่สนใจด้วย นี่ก็เรียนมา ๙ ประโยค เรียนศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มันจะมีความสุขจริงหรือไม่ไง สุขจริงหรือสุขไม่จริง เห็นไหม

เวลาพระกรรมฐาน เวลาเราบวชพระแล้ว เห็นไหม อุปัชฌาย์ให้กรรมฐาน ๕ เกสา โลมา นะขา ทันตา ตะโจ ให้รุกขมูลเสนาสนัง ให้ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเรา แล้วเราก็ลุ่มๆ ดอนๆ ของเรานี่แหละ แต่ถ้าเรามีบุญมีกุศลของเราจะฝึกหัดของเรา เรามีครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าเราไม่ลงครูบา-อาจารย์องค์ใดเลยนะ มันก็มีตํารับตํารา เห็นไหม ตํารับตําราประวัติครูบาอาจารย์ของเราตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่านอย่างไร ปฏิปทาธุดงคกรรมฐาน เราเปิด เราค้นคว้าของเราได้ แล้วเราก็ฝึกหัดของเราไป ปฏิบัติของเราไป หัวหกก้นขวิดเราก็ทําของเราไป ถ้าทําของเราไปมันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาหรือไม่ล่ะ

ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม สิ่งนี้เป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เรามีสติปัญญาเท่าทัน เท่าทันกับความรู้สึกของเราหรือไม่ ถ้าเท่าทันความรู้สึกของเรานะ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา เห็นไหม เวลาที่จะปฏิบัตินี่นกมีหูหนูมีปีก กิเลสมันร้ายนัก มันสร้างภาพของมันร้อยแปด ถ้ามันสร้างภาพของมัน มันมีครูบาอาจารย์หรือไม่ ถ้ามีครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม รักษาใจของเราให้ได้ก่อน ทําความสงบใจเข้ามาๆ

แมวกับหนู ถ้าแมวกับหนู ธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมา มันก็เป็นศีล มันไม่ใช่เป็นศูนย์ ถ้าเป็นสมาธิจิตสงบตามความเป็นจริงของเราขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันเกิดขึ้นมาเป็นจริง มันจะเป็นแมว แมวจริงๆ นี่ข้อเท็จจริงๆ แต่ถ้ามันประพฤติปฏิบัติไม่ได้มันเป็นแมวกระดาษ มันเป็นแมวตุ๊กตา มันตั้งไว้ หนูมันเข้าไปอยู่ในตุ๊กตาแมวเลย มันไม่กลัวหรอก

แต่ถ้าเราฝึกหัดปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้ามันเป็นความจริงความจังของเราขึ้นมาๆ ผลของการประพฤติปฏิบัติ สิ่งนี้ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิมๆ มันดั้งเดิมตรงไหนล่ะ ดั้งเดิมสิ่งนี้มันก็เป็นสัจจะความจริงอันนั้น แต่ถ้าเวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันตรากตรําทั้งนั้น เราต้องมีสติมีปัญญาของเรา เราจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าเราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ศึกษาเล่าเรียนมามากน้อยขนาดไหน สาธุ!

หลวงตาพระมหาบัวไปเห็นหลวงปู่มั่น เห็นไหม ท่านก็จบมหาเหมือนกัน เวลาจบมหาขึ้นไปแล้ว มันไม่แน่ใจ เวลาทิฏฐิมานะในหัวใจของตนมันอหังการ อหังการเพราะอะไร เพราะนั่นคืออวิชชา พญามาร มีลูกหลานมีลูกสาว ๓ คน ความโลภ ความโกรธ ความหลง มันมีหลานของมัน มีเหลนของมันเต็มหัวใจเลย ครอบครัวของมันครอบงําเต็มหัวใจทั้งสิ้น แล้วมันจะปล่อยให้หัวใจดวงใดพ้นจากมือมันไปเป็นไปได้ยากนัก เว้นไว้แต่คนมีบุญ

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่าน ท่านได้เผชิญหน้ากับกิเลสตัณหาความทะยานอยากมาแต่ละขั้นแต่ละตอนบุคคล ๔ คู่ คู่ที่ ๑ ถ้ามันยืนของมันขึ้นมาได้ นี่แล้วมันฝึกหัดปฏิบัติของมันได้ แต่เวลาจะผ่านแต่ละคู่ แต่ละคู่ขึ้นไปนี่มันได้ชําระล้างอย่างไร คนเป็นหนี้แล้วไม่ได้ใช้หนี้ แล้วพ้นจากหนี้มันเป็นไปไม่ได้ นี่การชําระล้าง เราจะชําระล้างกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของตน ถ้าจะชําระล้างกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน เพราะอะไร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม ปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ เวลาปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ เห็นไหม เริ่มต้นเวลาบรรลุธรรมแล้วนี่ทอดธุระทอดอาลัยเลย ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านเห็นถึงความลึกลับซับซ้อน สิ่งที่ลึกลับซับซ้อนในหัวใจ แล้วเวลาจะแสดงธรรมๆ สิ่งใดที่เป็นสัจจะเป็นความจริง กิเลสถ้ามันได้ยินได้ฟังแล้วมันรู้เท่ารู้ทัน มันสร้างภาพทั้งนั้น หลวงปู่มั่นท่านสอนไว้ไง ถ้าปฏิบัติไปพร้อมปริยัติมันจะเตะมันจะถีบกัน มันจะจินตนาการไง มันเป็นอุปาทานทั้งสิ้น มันเป็นสัญญาอารมณ์ แล้วเป็นอุปาทาน แล้วถ้ามันรู้เท่าทัน หนูกับแมว แมวกับหนู แล้วถ้ามันแมวกระดาษอีก มันรู้เท่ารู้ทัน มันพลิกมันแพลง ล้มลุกคลุกคลาน

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นของท่าน ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่แมวกระดาษ นี่ศึกษามาจากภาคทฤษฎี ศึกษามาจากพระไตรปิฎกนั่น นี่กระดาษฉลากยา ศึกษามาแล้วขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแน่นอน แล้วหลวงปู่มั่นท่านก็อบรมบ่มเพาะสั่งไว้เลย ถ้าประพฤติปฏิบัติไปถึงที่สุดแห่งทุกข์อันเดียวกัน ไอ้ที่ว่าเป็นกระดาษ เป็นกระดาษนั่นน่ะ นั่นเป็นกระดาษ เป็นทฤษฎี เป็นธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า

จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งไง เวลาประพฤติปฏิบัติไปแล้ว หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น กึ่งกลางพระพุทธศาสนา เวลาท่านเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาจากหัวใจของท่าน เวลาท่านอบรมบ่มเพาะขึ้นมา ท่านจะส่งต่อจากใจของท่านไปสู่บุคคลที่ประพฤติปฏิบัติให้มันเป็นความจริงขึ้นมา มันก็ต้องเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา มันจะมีสติมีปัญญาแล้วมันจะเห็นภัยเลย เห็นภัยเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เพราะเรื่องกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันเอาเล่ห์เหลี่ยม มันเอาทุกวิถีทาง ทุกวิธีการ จะทําขัดแข้งขัดขา ทําให้เราล้มลุกคลุกคลานในภาคปฏิบัติล้านเปอร์เซ็นต์

ฉะนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม เราถึงต้องมีข้อวัตรปฏิบัติของเราขึ้นมา คําว่า “ข้อวัตรปฏิบัติ” คือกติกา เวลาตั้งสัจจะสิ่งใดแล้วจะต้องทําตามสิ่งนั้น เวลาตั้งสัจจะถ้าจะทําตามสิ่งนั้น ถ้าทําไป ทําไปแล้วนี่กิเลสมันก็บังเงา กิเลสบังเงามันก็อาศัยสิ่งนั้นแหละทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน สิ่งที่มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาได้นะ ถ้ามันสงบระงับของมันขึ้นมาได้ นี่เป็นครั้งเป็นคราว เป็นครั้งเป็นคราวนี่ เห็นไหม ชํานาญในวสี

เวลาคนที่ไม่มีสิ่งใดเลยประพฤติปฏิบัติไปมันก็ล้มลุกคลุกคลาน เวลามีสิ่งใดขึ้นมา เห็นไหม นี่กิเลสหนูมีปีก เวลากิเลสหนูมีปีกนะ มันปลิ้นมันปล้อน เวลาจิตสงบแล้วนี่ โอ๊ย! นี่นิพพาน เวลาจิตสงบ จิตสงบมันก็ชั่วคราว นี่สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายต้องเป็นอนัตตา ศีล สมาธิ ปัญญาเป็นอนัตตาทั้งสิ้น แม้แต่ศีล สมาธิ ปัญญา มันก็เกิดขึ้น ตั้งอยู่และดับไปโดยธรรมชาติของมัน แต่เวลาฝึกหัดปฏิบัติของเราขึ้นมานี่ เราจะเอาตามความเป็นจริงของเราขึ้นมาไง

เวลาถ้ากิเลสหนูมีปีก เห็นไหม เวลามันกางปีก เวลาลมใต้ปีกมันส่งเสริมไป มันบินว่อนไป แล้วเราจะจับต้องมันอย่างไร ถ้าเราจะจับต้องมันอย่างไร เราจะรู้เท่าทันมันตรงไหน ถ้าเรารู้เท่าทันมันไม่ได้ เราจะเริ่มต้นอย่างไร การเริ่มต้นปฏิบัติไง นี่ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาแล้ว สิ่งที่ทุกข์ที่ยากที่สุดก็คือคราวเริ่มต้นนี่แหละ คราวเริ่มต้นคือที่เราฝึกหัดนี่แหละ

ดูคนเกิดมาสิ เวลานักเรียนอนุบาล อนุบาล ๑ ไปนอน ไปนอนนะ ไปโรงเรียนนะ ครูก็อาบนํ้าอาบท่าให้กินอาหารแล้วก็นอน นอนเต็มแล้วก็เล่น เล่นอยู่อย่างนั้น อนุบาล ๑ อนุบาล ๒ อนุบาล ๓ เป็นอนุบาล พออนุบาล ๒ อนุบาล ๓ แล้วก็ค่อย ก.ไก่ ก.กา

นี่เหมือนกัน เวลาเราจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เราเกิดเป็นมนุษย์นี่จริงตามสมมุติ มันเป็นสมมุติบัญญัติไง ดูสิ เดี๋ยวนี้เด็กรุ่นใหม่ต้องได้ ๓ ภาษา ๒ ภาษาน้อยไปแล้ว แต่เดิมต้องเรียนอย่างน้อยต้องได้ ๒ ภาษา นี่ ๒ ภาษา ตอนนี้ ๓ อย่างน้อยต้อง ๓ นี่คืออะไร ภาษาเขาก็สมมุติไง สมมุติแตกต่างกัน จะได้กี่ภาษาขึ้นมามันก็เป็นเวลาสื่อสารแล้วก็สื่อสารเพื่อความเข้าใจเหมือนกัน นี่เหมือนกัน แต่มันเป็นภาษาไง นี่จริงตามสมมุติ

เวลาจิตเราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม นี่ปุถุชนคนหนา ปุถุชนเวลาประพฤติปฏิบัติไปนี่โลกียะ โลกุตตระนี่มันพรํ่าเพ้อ โลกียะหรือโลกุตตระให้มันรู้จริงขึ้นมา ถ้ามันรู้จริงขึ้นมานี่มันไม่ใช่กิเลสหนูมีปีก ถ้ามันแบบว่าไอ้นั่นโลกียะ ไอ้นี่โลกุตตระ นี่หนูมันมีปีก มันกางปีกแล้ว แล้วเดี๋ยวมันบินว่อนเลย อันนี้จะเป็นโลกุตตระ อันนี้จะเป็นโลกียะ ส่งออกหมด โลกียะหรือ โลกุตตระนี่มันจะรู้ก็ต่อเมื่อจิตมันสงบระงับ

ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา สงบระงับ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี คําว่า “จิตสงบ” มันจะเป็นฐานเริ่มต้นของการประพฤติปฏิบัติ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านจะเน้นเลย “จิตเป็นอย่างไรๆ ทําความสงบของใจหรือไม่” เราไม่ต้องไปห่วง ไปห่วงว่าเราจะไม่บรรลุธรรม เราจะไม่มีสิ่งใดเป็นสมบัติติดหัวใจเราไปเลย ขอให้ฝึกหัดปฏิบัติไปเถอะ ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้ามีความปกติสุขขึ้นมานี่ชีวิตเราร่มเย็นเป็นสุข ถ้าชีวิตร่มเย็นเป็นสุขจะทําสิ่งใดมันก็สมความปรารถนา เวลากิเลสมันดีดมันดิ้น ชีวิตมันไม่ร่มเย็นเป็นสุขไง มันส่งออก ส่งออกจินตนาการไปทั่ว ส่งออกจินตนาการไปทั่ว มันแห้งแล้ง มันว้าเหว่ มันไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันแล้วเราจะอยู่อย่างไร

ถ้าเราอยู่เรามีครูบาอาจารย์ เห็นไหม ร่มโพธิ์ร่มไทร ถ้าร่มโพธิ์ร่มไทรแล้วเราฝึกหัดให้มันเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมาในหัวใจของตน ถ้ามันเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมาในหัวใจของตน เห็นไหม จิตมันเริ่มมีหลักมีเกณฑ์ของมัน ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ของมัน มันมีสัจจะความจริงของมันนะ มันจะเกิดสติ เกิดปัญญา ถ้าเกิดปัญญา เห็นไหม ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าภาคทฤษฎี ศึกษาจากตํารับตํารานี่กระดาษ ถ้าแมวกระดาษๆ เราฝึกหัดปฏิบัติมานี่แล้วถ้ามันฝึกขึ้นมาเป็นความจริงขึ้นมา เป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญา มันไม่เป็นกระดาษแล้วนะ แมวกับหนู

ถ้าภาคปฏิบัติ แมวกับหนู แมวมีชีวิตตะปบ กิเลสกลัวอย่างเดียวคือกลัวธรรมะ กลัวศีลกลัวธรรม แล้วถ้าเราฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาทําความสงบของใจเข้ามาๆ ทําความสงบของใจคืออะไร ก็คือสติ สติจริงๆ ไม่มีสติมันจะควบคุมตัวเราได้ไหม ไม่มีสติขึ้นมา สิ่งที่กิเลสมันยุมันแหย่ มันพลิกมันแพลงขึ้นมานี่กิเลสดิบๆ เลย เริ่มต้นจากปุถุชนคนหนาล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้น ปฏิบัติยากมันยากตรงนี้ ถ้ายากตรงนี้แล้วเราถึงพยายาม ศีลก็พยายามรักษาของเรา เพราะศีลถ้ารักษาของเรามันทําให้เรามั่นคง ถ้าไม่มั่นคงเราก็เหลาะแหละวอแวอยู่แล้ว แล้วกิเลสมันเสี้ยมเข้าไปอีก มันไปใหญ่เลย

เริ่มต้นนี่ปุถุชนคนหนานะ แล้วถ้าเราฝึกหัดของเรา รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร แล้วทางภาคทฤษฎี เห็นไหม นี่ก็ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้ายิ่งใหญ่มาก มันก็ยิ่งใหญ่จริงๆ แต่ความยิ่งใหญ่นั้นเป็นความยิ่งใหญ่ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วข้อเท็จจริงล่ะ เนื้อหาสาระล่ะ ถ้าเนื้อหาสาระมันต้องมีสติขึ้นมา สิ่งที่ว่า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา ปัจจยาการต่างๆ แขวนไว้ เรายังไม่เป็นหรอก อารมณ์ของเรามันปั่นป่วนมากกว่านั้น มันคิดไปร้อยแปดพันเก้า จะอาศัยโวหารเอาชนะคะคานกันด้วยทิฏฐิมานะของคน

เวลาในวงกรรมฐานไง เวลาครูบาอาจารย์ท่านเป็นธรรมนะ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ สนทนาธรรมเป็นมงคลในการประพฤติปฏิบัติ นี่ในภาคปฏิบัติไง ฟังธรรมๆ นี่อันดับหนึ่ง มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านถึงเทศนาว่าการ แล้วผู้ประพฤติปฏิบัติเอาสิ่งนั้น นี่ฟังธรรมๆ ไง องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเทศนาว่าการ เห็นไหม เทวดา อินทร์ พรหม สําเร็จเป็นพระอรหันต์ นี่เทศนาว่าการ องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์หลานพระสารีบุตร พระสารีบุตรถวายการพัดอยู่ เห็นไหม สําเร็จเป็นพระอรหันต์ ฟังธรรมๆ นี่อันดับหนึ่งฟังธรรม อันดับสองคือเรานั่งสมาธิภาวนา ฟังธรรมมันผุด ฟังที่สัจธรรมที่จะเกิดขึ้นถ้าเรามีโอกาส

ไม่มีโอกาสเราก็ศึกษาของเรา เราก็พยายามประพฤติปฏิบัติของเรา ค้นคว้าของเราให้มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในใจของตน ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในใจของตน เราทําความสงบใจเข้ามา ทําความสงบใจเข้ามา ถ้าใจสงบ สงบขึ้นมานี่จิตตภาวนา ถ้าจิตสงบเข้ามา ปุถุชนเป็นกัลยาณชน ปุถุชน คําว่า “ปุถุชน” มันไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน ไม่มีอะไรจับต้องได้ว่าเราจะเริ่มต้นแล้วจะวางอารมณ์ หรือเราจะมีสติสัมปชัญญะควบคุมหัวใจของเราอย่างใด ปุถุชนคนหนามันมืดแปดด้าน นี่ล้มลุกคลุกคลานๆ เห็นไหม แมวกระดาษ แล้วหนูมันวิ่งพลุกพล่านในใจเลย เราก็พยายามของเราๆ ให้แมวของเรามันมั่นคงขึ้นมา ให้ศีล ให้สมาธิ ปัญญาขึ้นมาที่มันจะตะปบหนูๆ

ทําความสงบใจเข้ามา ถ้าใจสงบระงับแล้วมันจะมีความสุขของตน แล้วความสุขของตน นี่สิ่งที่ว่าโวหาร สิ่งที่ศึกษา ศึกษาธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษามาแล้ว ศึกษามาแล้วนี่แขวนไว้ๆ แล้วพยายามฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริงในหัวใจของตน ถ้ามันเป็นความจริงในหัวใจของตน ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต ถ้าจิตสงบเราก็รู้ว่าสงบ แต่ถ้ากิเลสหนูมีปีกมันว่าสงบนั้นเป็นผลของการปฏิบัติ ความสงบๆ ชํานาญในวสี ครูบาอาจารย์ของเรานะทําความสงบแล้วเวลามันเสื่อม เวลากิเลสมันต่อต้าน แล้วเราจะทําอย่างไรให้มันสงบต่อเนื่องขึ้นไป

ถ้าสงบต่อเนื่องแล้วถ้ามันน้อมไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันจับต้องของมันได้ มันจะจับหนูได้ ถ้ามันจับหนูได้ หนูถ้าแมวจับได้นะ หนูนี่เป็นเหยื่อ เป็นอาหารของมันเลย ถ้ามันจับของมันได้ แต่ถ้ากิเลสมันพลิกมันแพลงล่ะ นี่หนูมีปีกเอาอะไรไปจับมัน แล้วลมใต้ปีกมันส่งๆ ไปเลย ล้มลุกคลุกคลาน

นี่มันอยู่ที่วาสนาของคน ขิปปาภิญญาผู้ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย นั่นก็วาสนาของคน คนที่มีวาสนาเขาก็รู้เขาก็เห็นของเขา เขาจับต้องของของเขา แล้วถ้าเขาดําเนินการต่อไปของเขาได้ถ้าจาก สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน พอเป็นวิปัสสนากรรมฐาน เวลาปัญญามันเกิด เห็นไหม ปัญญามันเกิดมันพิจารณาของมันไป ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา เห็นไหม มันวาง มันวาง ตทังคปหาน มันปล่อยวางชั่วคราวๆ ทั้งสิ้น นี่พูดถึงตามข้อเท็จจริงนะ

แต่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม กิเลสหนูมีปีก มันเป็นเรื่องโลกๆ ตามข้อเท็จจริงๆ ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเลย เวลาหนูกับแมว เวลาแมวมันไล่ล่า หนูหลบซ่อนทั้งสิ้น ถ้าหนูหลบซ่อนทั้งสิ้น บุคคลคนนั้นก็มีความสุขความสงบร่มเย็นชั่วคราว เพราะอะไร เพราะหนูมันหลบซ่อน เวลาถ้าแมวมันเผลอ หนูมันออกมาเพ่นพ่าน เพ่นพ่านมันก็ทุกข์มันก็ยากทั้งนั้น เวลาคนที่ปฏิบัติไม่เป็น มันก็เป็นสํานวนเป็นโวหาร เป็นโลกียะ เป็นโลกุตตระ ก็พูดกันไปปากเปียกปากแฉะ ไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน ไม่มี!

เวลาเป็นชิ้นเป็นอันข้อเท็จจริงไง ถ้าข้อเท็จจริงนะ สิ่งที่มันเกิดขึ้น ถ้าจิตมันสงบ จิตมันไม่สงบไม่มีพื้นฐาน สมถ-กรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน งานเกิดขึ้นไม่ได้ งานที่จะเกิดขึ้น สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน แล้วถ้าวิปัสสนากรรมฐานมันเกิดขึ้น พอมันเกิดขึ้นมันเกิดปัญญาขึ้น มันถึงจะไปชัดเจนว่าสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา

แม้แต่ ๙ ประโยค ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษามาสมบูรณ์แบบแล้ว เวลาถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมามันก็จะเป็นภาวนามยปัญญา ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาจากใจของ ๙ ประโยค มันจะเห็นความแตกต่างว่าความจําเป็นอย่างนี้ แล้วศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก็เข้าใจทั้งสิ้น แล้วมันจะแยกไม่ได้ว่าอะไรเป็นสุตะ จินตะ มยปัญญา มันแยกไม่เป็นหรอก แล้วมันแยกไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันเป็นอารมณ์เดิมๆ นั่นแหละ มันเป็นสัญญาอารมณ์ของตนนั่นแหละ แล้วถ้าไม่เป็น ไม่เป็นมันก็แยกไม่ได้

แต่ถ้าเป็น เป็นเพราะอะไร เป็นเพราะเวลาปฏิบัติแล้วมันเกิดขึ้น เวลามันเกิดขึ้นขึ้นมา กําลังของมัน สติปัญญาของมัน มีอํานาจมากน้อยขนาดไหน ถ้าเป็นโลกียะ โลกียะก็เรื่องโลกๆ เรื่องสมมุตินี่แหละ เรื่องแมวกับหนู แต่ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามาแล้ว ถ้ามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มันเห็นของมัน แล้วมันจับต้องของมันได้ ถ้ามันจับต้องของมันได้ เห็นไหม ถ้ามันพิจารณาไปมันมหัศจรรย์ในใจของตน นี่ไง เวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันมีความเกิดขึ้น เกิดขึ้นคือจิตมันพัฒนาขึ้น มันเป็นสัจจะเป็นความจริงของมันขึ้น ถ้าเป็นสัจจะความจริงของมันขึ้น เห็นไหม

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกบวชนะ ไปศึกษาค้นคว้ากับเจ้าลัทธิต่างๆ ๖ ปีนั่นน่ะนั่นแมวกับหนู ศึกษาค้นคว้าขนาดไหนมันก็เป็นเรื่องโลก มันเป็นเรื่องโลก เรื่องโลกคือจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ กามภพ รูปภพ อรูปภพ เรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ ก็เรื่องสิ่งที่เกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ไปศึกษาก็ศึกษากับโลก จิตสงบระงับเท่าไร ได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ได้กับเขา เขาก็ได้ เขาก็ทําของเขาได้ องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าก็ได้ แต่ได้แล้ว คําว่า “โลก” คําว่า “โลก” มันผลของวัฏฏะ คือผลของวิทยาศาสตร์ ผลของข้อเท็จจริง ผลของกรรม กรรมดีและกรรมชั่ว ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว แต่กระทําได้แค่นั้น มันไม่เข้าสู่มรรค เข้าสู่มรรคทางสายกลางในพระพุทธศาสนาไง

ทางอย่างนั้นเป็นทางของกิเลส กิเลสมันขับไส กิเลสมันขับดัน ถ้าทําคุณงามความดีด้วยความเพียรของตน ความมุมานะของตนมันก็ได้แค่นั้น เพราะมันไม่เข้ามาสู่ทางสายกลาง มันไม่เข้ามาสู่มรรค ไม่เข้าสู่มรรค เวลาสิ่งที่มันรู้ มันรู้มันก็ยึดมันก็มั่นเพราะอะไร นั่นแหละเพราะหนูมันมีปีก มันยึดมั่นถือมั่นของมัน มันสําคัญตนของมัน มันว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม มันว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม แต่! แต่มันไม่มีวิปัสสนา มันไม่จับหนูตัวนั้น

แล้ววิปัสสนาตามความเป็นจริงในข้อเท็จจริงของภาวนามยปัญญา ข้อเท็จจริงคืออะไร บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ ทางสายกลางในพระพุทธ-ศาสนา ทางสายกลางที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นค้นคว้า แล้วถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา เวลาสมุจเฉทปหาน วิมุตติสุข สุขที่แท้จริงในพระพุทธศาสนา ฉะนั้น เวลาสุขที่แท้จริงในพระพุทธศาสนา ถึงกําเนิดองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า เพราะเป็นพระอรหันต์ ชําระล้างกิเลสครอบครัวของมารทั้งหมดสิ้น มารดิ้นพราดๆ จนไปฟ้องลูกสาว ความโลภ ความโกรธ ความหลง “พ่อไม่ต้องเสียใจ พ่อไม่ต้องน้อยใจ เดี๋ยวพวกอิฉันจะไปจัดการเองค่ะ” เวลาไปแล้วองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า “นางตัณหา นางอรดี แม้แต่พ่อของเธอ เรือนยอด ๓ หลังเราได้หักลงหมดแล้ว เธอจะมาพะเน้าพะนอมันเป็นไปไม่ได้ เพราะมันหยาบเกินไป มันคนละชั้นคนละตอนกัน เพราะบุคคล ๔ คู่”

เวลาเรือน ๓ หลัง ยอดของเรือน ๓ หลังนั้นคือพญามารคืออวิชชา คือเจ้าวัฏจักร ลูกสาวคือความโลภ ความโกรธ ความหลง มันคนละชั้น มันตํ่าชั้นกว่ากันเยอะ แต่โดยธรรมา-ธิษฐาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ในพระไตรปิฎก เวลาสิ่งที่มันเป็นสัจจะเป็นความจริงเป็นข้อเท็จจริงของมันอย่างนั้น ถ้าเป็นสัจจะเป็นข้อเท็จจริงอย่างนั้น คนที่ประพฤติปฏิบัติไปแล้วมันจะไม่รู้ได้อย่างไรว่าสุตมยปัญญาเป็นอย่างไร จินตมย-ปัญญาเป็นอย่างไร ภาวนามยปัญญาเป็นอย่างไร

เพราะภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา มันเป็น มคฺโค ทางอันเอก ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา มันอยู่ที่เรากําลังจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันเป็นความเป็นจริงในหัวใจของตน แล้วคนที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็จะเอาลัดเอาสั้น เอาว่าเราจะเอาความสมบูรณ์แบบอย่างนี้ เพราะเราศึกษามาแล้ว แมวกระดาษนะ แมวกระดาษ เวลาเป็นแมวกระดาษขึ้นมาก็วิเคราะห์วิจัย วิเคราะห์วิจัย สิ่งที่เป็นแมวกระดาษ แล้วเป็นแมวกระดาษแล้วยังว่ามันเป็นโลกียะ มันเป็นโลกุตตระ มันเติมนะ มันเลยกลายเป็นกิเลสหนูมีปีกไง หนูมีปีกสําคัญตนว่าเป็นผู้ที่ปฏิบัติ สําคัญตนว่าเป็นปัญญา สําคัญว่าตนเองนี่เป็นโลกุตตระ สําคัญตนไปทั้งสิ้น กิเลสหนูมีปีก ลมใต้ปีกมันส่งเต็มที่เลย ปฏิบัติไปแล้วน่ะเป็นลัทธิเป็นความเห็นผิด เป็นความเห็นนอกจากพระพุทธศาสนาเลย

ถ้าเห็นถูกต้องในพระพุทธศาสนา ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน หน้าที่การงานทางโลกมันเป็นผลของโลก เห็นไหม สัตว์โลกเป็นไปตามกรรม เราจะบงการชีวิตของใครไม่ได้ทั้งสิ้นๆ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมให้เขามีศรัทธาความเชื่อของเขา แล้วให้เขาประพฤติปฏิบัติของเขาตามความเป็นจริง ถ้าเขาประพฤติปฏิบัติของเขาตามความเป็นจริง มันจะทําความสะอาดในใจของตน ถ้ามันจะทําความสะอาดในหัวใจของตน ทําความสะอาดทางโลก สิ่งใดสกปรกการทําความสะอาดของเขามันมีวิธีการของเขา แล้วแต่ว่าความสกปรกนั้นสกปรกที่ไหน ด้วยวัตถุอะไร เขาจะทําความสะอาดของเขาอย่างไร มันต้องมีที่มาที่ไปของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิมๆ แล้วจะทําความสะอาดอย่างไร อยู่โดยดั้งเดิมก็อยู่โดยจิตนี้แหละ เห็นไหม ในมหายานไง ในสิ่งมีชีวิตมีพุทธะอยู่ทั้งสิ้น มีอยู่ทุกที่ในพุทธะ พุทธะก็จิตวิญญาณไง แต่จะทําความสะอาดอย่างไร ถ้าทําความสะอาดไม่เป็น ทําความสะอาดไม่ได้ แล้วกิเลสหนูมีปีก ลมใต้ปีกมันบินไปไม่มีสิ่งใดทิ้งไว้เป็นสมบัติของตนเลย

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เรามีอํานาจวาสนา เห็นไหม หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเริ่มต้นเลย มีวัตรปฏิบัติ มีวัตรปฏิบัติของเรา เราเกิดมา เห็นไหม ปุถุชนคนหนาทั้งสิ้น คําว่า “หนา” หนาด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก จะมีหน้าที่การงานอย่างใด จะมีความประสบความสําเร็จในชีวิตมากน้อยขนาดไหน จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เวลาพลัดพรากไปแล้ว เห็นไหม การเกิดเป็นมนุษย์ไง เกิดมาพบพระพุทธศาสนาไง แล้วมาบวชเป็นพระไง บวชเป็นนักรบไง ว่าจะรบกับกิเลสไง

ถ้าจะรบกับกิเลส เห็นไหม กิเลสมันคืออะไร แล้วเอาอะไรไปรบ แล้วรบที่ไหน แล้วจะรบอย่างไร เวลารบมันก็ไปรบที่แมวกระดาษนี่ไง เอาทฤษฏี เอาคําสั่งสอนอบรมบ่มเพาะของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอ้างอิงไปทั่ว สิ่งที่คําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรมและเป็นวินัยเป็นศาสดาของเรา ศึกษามาแล้ว เห็นไหม วาง! แล้วทําของเราขึ้นมา ให้เป็นจริงของเรา ถ้ามันเป็นจริงของเราขึ้นมา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้จําเพาะในหัวใจดวงนั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ธรรมและวินัย ไอ้แมวกระดาษน่ะเป็นผู้ชี้ทาง เป็นแนวทางในการประพฤติปฏิบัติของครูบาอาจารย์ แม้แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านก็ศึกษาท่านก็ค้นคว้าของท่าน ศึกษาค้นคว้าของท่านเพราะอะไร เวลาประพฤติปฏิบัติไปตามความเป็นจริง ไอ้กิเลสหนูมีปีกมันพลิกมันแพลงขึ้นมา ล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้น ไอ้กิเลสหนูมีปีกเราก็เปรียบเทียบให้ว่ามันมีความพิเศษพิสดาร แต่เวลามันเกิดกับเรา เอ๊อะ! มันเป็นอย่างไร หน้ามืดตามัว เวลามันเกิดกับเรา หน้ามืดตามัวมืดบอดไปตามแรงฉุดกระชากของมันไปทั้งสิ้น จับพลัดจับผลูสิ่งที่จะเป็นประโยชน์กับตนไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันเลย ปฏิบัติก็ปฏิบัติพอเป็นพิธี แล้วมันจะเอาความจริงจะเอาความลุ่มลึกมาจากไหน

ความลุ่มลึกนะ ลุ่มลึกจน เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า “จะสอนใครได้หนอ” ทอดธุระ ครูบาอาจารย์ของเราก็เหมือนกัน เวลามันเป็นชั้นเป็นตอน บุคคล ๔ คู่ คู่ที่ ๑ เห็นไหม คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ สติ มหาสติ สติอัตโนมัติ ปัญญา มหาปัญญา ไอ้ของเรานี่ยังแยกไม่ถูกนะ โลกียะ โลกุตตระ โลกียะหรือโลกุตตระ เวลาธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺ-คลมุตฺตมํ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านอบรมบ่มเพาะ ธมฺมสากจฺฉา คือการแก้จิตๆ เขาแก้เป็นบุคคลๆ ไป ไม่ใช่ว่าเป็นมาตรฐานที่ความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้จะเป็นโลกียะ ความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้เป็นโลกุตตระ มันเป็นความจําทั้งนั้น มันเป็นกิเลสหนูมีปีกมันบินผับๆ ออกไปจากหัวใจของเราไกลไม่รู้กี่โยชน์ยังไม่รู้ตัว

ถ้าจะมารู้ตัว เห็นไหม น้อมกลับมาธรรมะขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทวนกระแสกลับ กลับไปที่จิตของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ พลังงานตัวนี้ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ สมบูรณ์แบบของมันแล้วมันถึงออกไปสู่ขันธ์ เวลาขันธ์ขึ้นมา รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ หยาบๆ มากๆ แล้วมันยังมีอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด เวลามันพิจารณาของมัน ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ อะไรก็ไม่ใช่ของเราๆ แต่กิเลสของเราเต็มตัวเลย แล้วเวลากิเลส กิเลสเป็นหนูมีปีกอีกต่างหาก เวลาหนูมีปีกจับต้องมันไม่ได้ไง มันบินว่อนของมันไปท่ามกลางในหัวใจของเรา แล้วเราก็จับต้องสิ่งใดไม่ได้ จับต้องสิ่งใดไม่เป็นไง ถ้าจับต้องสิ่งใดได้จับต้องสิ่งใดเป็น เห็นไหม สัมมาสมาธิ

เวลามันฟุ้งมันซ่าน ปุถุชนคนหนา รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เพราะสิ่งที่ว่าเป็นแมวกระดาษ เป็นทฤษฏีนั่นล่ะมันเกิดมาจากรูป รส กลิ่น เสียงนี้แหละ มันเกิดมาจากความสัมผัสของจิตนี้แหละ มันส่งออกไปมันจะเป็นโลกียะ มันจะเป็นโลกุตตระตรงไหน มันเป็นไปไม่ได้ทั้งสิ้น เพราะมันเป็นสมมุติโลก สมมุติไง

ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา เวลาเป็นธรรมๆ เป็นธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่สิ่งที่ท่านแสดงไว้ เห็นไหม เป็นศาสดาของเรา แล้วเราก็ต้องฝึกหัดฝึกฝนให้มันเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา ถ้ามันฝึกหัดฝึกฝนเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา ถ้ามันทําสัมมาสมาธิได้ถูกต้อง มันมหัศจรรย์แล้วล่ะ แค่จิตสงบเนี่ย

ถ้าจิตมันไม่สงบนั่นแมวกระดาษไง พอแมวกระดาษ สัญญาอารมณ์มันก็ถือทิฏฐิมานะยืนกระต่ายขาเดียวว่าต้องเป็นอย่างนั้นๆ ทฤษฏีนี้คงที่ตายตัวหรือ แม้แต่เรา เห็นไหม หยาบ กลาง ละเอียด บางทีทําความสงบของใจบางครั้งมันก็เรียบง่าย บางครั้งที่มันต่อต้าน มันพลิกมันแพลงขึ้นมาเราก็ต้องเข้มแข็ง ต้องมากไปกว่านั้น เวลามันพาให้ลุ่มหลงไป เราจะต้องสติสัมปชัญญะให้มากกว่านั้น แม้แต่การทําความสงบยังมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด มีแต่ว่าอารมณ์กระทบมามากน้อยขนาดไหน

คนปฏิบัตินะ เวลาถ้ามันอารมณ์ดี สติสัมปชัญญะดี ทําความสงบของตนก็ได้ดี เวลามันเสื่อม มันไปกระทบสิ่งใดแล้วมันฟุ้งซ่านหมด แล้วทําอย่างไร แม้แต่จิตถ้าจิตมันสงบ มันจิตสงบ ตามความเป็นจริง ไม่ใช่ความรู้สึกนึกคิดที่ตัวเองคิดวิเคราะห์วิจัย ถ้าเป็นความรู้สึกนึกคิดที่วิเคราะห์วิจัย ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงในวงกรรมฐาน นั่นล่ะ คือ ปัญญาอบรมสมาธิ

มันเป็นหนู เห็นไหม แมวกับหนู หนูคือกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันก็จะดํารงชีพของมัน มันก็ต้องรักษาสภาวะของมัน โดยธรรมชาติของมันอยู่แล้ว แล้วมันควบคุมด้วยว่าจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย แล้วเวลาเราจะฝึกหัดปฏิบัติ เพราะ เพราะเป็นภาคปริยัติ เป็นสัญญาอารมณ์ เป็นแมวกระดาษ เป็นทฤษฎี มันก็เป็นภาคปริยัติ เวลาภาคปริยัติไง เวลาปฏิบัติเขาไม่เอาปริยัติเข้ามาปฏิบัติด้วย ถ้าเข้ามาปฏิบัติมันก็สร้างภาพอย่างนี้ไง

กิเลสหนูมีปีกไง กิเลสมันพลิกมันแพลงของมันไป ตามแต่สํานวนโวหารที่กิเลสมันจะยัดเหยียดให้ แล้วก็ว่ากันไปตามนั้นว่ามันเป็นธรรมๆ เป็นธรรมยังไม่เห็นหน้ามันเลย ยังปฏิบัติขึ้นมา ไม่เป็นข้อเท็จจริงเลย แค่ทําความสงบของใจให้มันถูกต้อง สัมมา-สมาธิ สัมมาสมาธิกับมิจฉาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้าเป็นสัมมาสมาธิเวลามันฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเห็นหนูเห็นร่องรอยของหนู เห็นร่องรอยของการที่มันหลบมันซ่อนอย่างไร

แล้วถ้ามันหลบมันซ่อนขึ้นไป ถ้ามันจับมันต้องของมันได้ล่ะ โดยศีล ๕ ปาณาติปาตา เขาไม่ฆ่าสัตว์ หนูจะไปฆ่ามันหรือ จะไปทําลายมันหรือ เราบวชมา เรามาประพฤติปฏิบัติ เราจะทําลายล้างกิเลส เราไม่ใช่ไปฆ่าหนู มันผิดศีล แต่กิเลสเป็นนามธรรม ไอ้หนูนี่มันเป็นธรรมชาติ มันเป็นสิ่งมีชีวิต ไอ้นี่มัน เห็นไหม เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมาธิษฐาน ท่านเปรียบเทียบไว้มากมาย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราเปรียบถึงว่าถ้ากิเลสในใจของคน ถ้าจิตมันสงบระงับแล้ว ถ้ามันรู้มันเห็นของมัน เห็นไหม เวลาในวงกรรมฐาน เวลาการฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ เวลาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ วิธีการขุดคุ้ยหากิเลสเป็นวิธีการหนึ่ง แต่วิธีการที่ขุดคุ้ยหากิเลสมันหากิเลสไม่เป็น มันเลยบอกว่าธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม เพราะมันไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น แล้วมันจับต้องสิ่งใดไม่ได้ ถ้ามันจับต้องสิ่งใดไม่ได้แล้วถ้าเป็นพระกรรมฐาน พระปฏิบัติ เห็นไหม กิเลสหนูมีปีกมันก็บินของมันไป มันก็พลิกแพลงของมันไป ไอ้คนที่ประพฤติปฏิบัติล้มลุกคลุกคลาน แล้วคิดว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์นะ ไม่ต้องวิ่งตามอะไรไปทั้งสิ้น การทําความสงบของใจขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบแล้วมันรู้มันเห็นของเรา มันเกิดนิมิตของมันขึ้นมา ตั้งสติไว้ ใช้สติปัญญาคลี่คลายได้หมดล่ะ เวลาคนที่ปฏิบัติพอจิตสงบแล้วรู้เห็นสิ่งใด ถาม จบเลย เวลารู้เห็นสิ่งใดแล้วมันไม่ถาม มันตื่นเต้น! มันตื่นเต้นมันรู้มันเห็น โอ้โฮ! มันพิจารณามันคิดว่าเป็นความมหัศจรรย์ กิเลสหนูมีปีก เขาชักนําไปแล้ว แล้วขาดสติ ถ้ามีครูบาอาจารย์นะรายงานผล ท่านจะบอกเลยตั้งสติไว้ เวลาสิ่งที่เกิดขึ้นจิตของเราถ้าเป็นปุถุชนคนหนามันไม่รู้ไม่เห็นสิ่งใดหรอก มันรู้มันเห็นสิ่งที่ว่ากิเลสมันพลิกมันแพลง มันทําแต่ความทุกข์ความยากให้หัวใจเราทั้งสิ้น

ถ้าเรามีอํานาจวาสนา เราจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เราจะทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าจะทําความสงบของใจเข้ามา สิ่งที่กีดที่ขวางที่ขัดที่แย้งนั่นแหละกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งสิ้น แล้วถ้าจิตมันสงบลงบ้าง เห็นไหม จิตสงบลงบ้าง สิ่งที่จิตสงบแล้วมันรู้เห็นสิ่งใดมันเป็นการยืนยันว่าจิตของเรามันมีความสงบขึ้น ถ้ามีความสงบขึ้นแล้วพลังงาน โดยธรรมชาติ คนเราเกิดมีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ความรู้สึกนึกคิดนั้นมันนึกคิดโดยสัจจะโดยข้อเท็จจริงโดยธรรมชาติของมนุษย์ โดยธรรมชาติของมนุษย์ โดย กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา โดยจริตนิสัย

ถ้ามันพลังงานมันส่งออกของมันโดยธรรมชาติของมันอย่างนั้นอยู่แล้ว แล้วมันมีกิเลสกระตุ้น กิเลสมันอนุสัยนอนเนื่องไปกับความคิดนั้น ถ้าอนุสัยนอนเนื่องไปกับความคิดนั้น เห็นไหม มันก็คิด คิดโดยกิเลส เห็นไหม มีอนุสัยนอนเนื่องไปกับอารมณ์ความรู้สึกของตน เราพุทโธๆ แล้วใช้ปัญญาอบรมสมาธิไง สิ่งที่ว่ากิเลสสงบตัวลง กิเลสสิ่งที่เป็นอนุสัยที่มันนอนเนื่องไปกับอารมณ์ความรู้สึกนึกคิดมันเบาบางลง พอเบาบางลงมันมีพลังงานที่มันไปรู้ไปเห็นของมัน มันเป็นการยืนยันว่าถ้าจิตมันมีกําลัง มันมีความสงบบ้าง มันจะเห็นนิมิต มันจะรู้มันจะเห็นสิ่งใดขึ้นมา ถ้าเราตั้งสติถาม แต่นี่มันไม่ตั้ง มันไหลตามไปๆ แล้ว “ไอ้นั่นมันคืออะไรล่ะ ไอ้นั่นมันเป็นอย่างไรล่ะ” นี่คือวุฒิภาวะ ไม่ติเตียนกัน แต่อาการของจิต จิตมันจะเป็นแบบนั้น

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญาเราก็ฝึกหัดของเรา ถ้ารู้เห็นสิ่งใด ถาม แต่ส่วนใหญ่มันถามไม่ได้หรอก อาการนั้นจบแล้ว ถึงได้สนเท่ห์ “เอ๊ะ! มันคืออะไร แล้วจะทําต่อไปอย่างไร” แล้วถ้าจะทําก็ต้องกลับมาพุทโธ กลับมาปัญญาอบรมสมาธิ ให้มันฝึกหัดอย่างนี้ การปฏิบัติยากอยู่ ๒ คราว คราวเริ่มต้นนี่ คราวเริ่มต้นมันยากมันยากเพราะอะไร เพราะอนุบาล ๑ อนุบาล ๒ อนุบาล ๓ จะมีการศึกษา จะมีหน้าที่การงาน จะผ่านโลกมามากน้อยขนาดไหนนั้นเป็นวิชาการ นั้นเป็นวิชาชีพ นั้นเป็นสติปัญญาของตน เวลามันส่งออก สิ่งที่เรามีสติมีปัญญา ที่เราศึกษามา นั่นน่ะธรรมชาติของจิตเป็นอย่างนั้น แล้วมันเคยตัวของมันอยู่อย่างนั้น แล้วจะให้มันสงบยากนัก

แต่ถ้ามันฝึกหัดปฏิบัติของเราด้วยอํานาจวาสนาของเรา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้เท่าทันอารมณ์ความรู้สึกนั้น กิเลสกลัวธรรมะเท่านั้น กลัวธรรมะคือธรรมและวินัยขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ไง ถึงจะบอกว่ามันจะเป็นแมวกระดาษ แมวกระดาษก็ภาคทฤษฎี แต่ถ้ามันเป็นความจริงๆ ขึ้นมาก็สติปัญญาเราไง สิ่งที่เราฝึกหัดๆ มันจะเท่าทันของมันไง

ถ้าฝึกหัดมันเท่าทันของมัน เห็นไหม มันสงบมาก สงบน้อย เราก็ได้เห็น เราได้เห็นจิตของเรานะ เอ้อ! มันเป็นอิสระได้ มันหยุดได้ มันหยุดคิดได้ ความหยุดคิดนั่นน่ะ ถ้ามันหยุดคิดแล้ว ถ้าจะทําอย่างไรต่อไป หยุดคิดแล้วก็พุทโธต่อเนื่องถ้ามันพุทโธได้ แต่ส่วนใหญ่แล้วหยุดคิดเดี๋ยวก็คิดอีก ถ้ามันคิดอีก เราได้เห็นบ่อยๆ เราได้เห็นการหยุดคิดบ่อยๆ ถ้าหยุดคิดได้มันก็เป็นข้อเท็จจริง ถ้าเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา เห็นไหม เราก็ควบคุม เราก็ฝึกหัดให้มากขึ้นๆ จนกว่ามันจะมีกําลัง

นี่พูดถึงถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเห็นว่าจิตหยุดแล้ว มันมหัศจรรย์ก็เอ้อ! เพราะ เพราะมันทุกข์เพราะคิดนี่แหละ เพราะว่าความคิดมันเหยียบยํ่าทําลายหัวใจเรานี่แหละ เพราะมันคิดดีคิดชั่วไง แล้วถ้ามันหยุดคิดได้ เราก็ควบคุมความคิดได้ไง ถ้าเราควบคุมความคิดมันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิไง มันบรรลุธรรมตรงไหน มันบรรลุธรรมอย่างไร ไอ้นี่มันแค่ปัญญาอบรมสมาธิ ก็ความคิดสามัญสํานึก ความคิดปกติ จริงตามสมมุตินี่ไง

แต่เราคิดตามแมวกระดาษไง คิดในแง่มุมธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง แม้แต่ความคิดก็เป็นอนิจจัง ความคิดมันเกิดขึ้นเป็นอนิจจัง แต่! แต่ถ้าเราไม่ศึกษา เราก็ไม่รู้ ถ้าเราไม่มีสติปัญญาเราก็ไม่มีวิชาชีพ ถ้าวิชาชีพขึ้นมา เห็นไหม เราก็เป็นผู้รู้ เราเป็นปัญญาชน เรามีความฉลาด แต่ความฉลาดนั้นถ้ามันกิเลสไง กิเลสหนูมีปีก มันก็เสริมไปๆ แต่ถึงเวลาเราจะให้มันสงบ แล้วมันจะสงบอย่างไรล่ะ แล้วถ้ามันสงบมันก็ต้องสงบท่ามกลางหัวใจเรานี่ไง ถ้ามันสงบท่ามกลางหัวใจ เอ๊อะ! เอ๊อะ! นี่สัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธินี่ฝึกหัดบ่อยครั้งเข้า ชํานาญในวสี เพราะชํานาญในวสีถ้าพุทโธๆ เห็นไหม ถ้าเป็นพุทธานุสติถ้าจิตมันสงบ เห็นไหม ที่มันรู้นิมิตรู้ต่างๆ เหมือนกัน เริ่มต้นเหมือนกัน

ปุถุชน กัลยาณชน กัลยาณชนนี่จิตสงบแล้ว เอกัคคตา-รมณ์คือจิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่นคือจิตมีกําลัง เวลาจิตมีกําลังขึ้นแล้วถ้าไม่มีวาสนา เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่านสอนให้รําพึง เวลาเราบอกว่า ความคิดเวลามันคิดมันฟุ้งมันซ่าน มันทุกข์มันยาก เวลาถ้ามันหยุดคิด หยุดคิดมันจะเป็นสมาธิ แล้วสมาธิเป็นสมาธิแล้วจะคิดอย่างไรล่ะ เวลาถ้าจิตมันเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นไหม มันคิดได้ คิดได้เพราะอะไร คิดได้เพราะอุปจารสมาธิ จิตมันมีกําลังของมัน มันมีวุฒิภาวะของมัน มันผู้รู้ คือจิตที่เป็นสัมมา-สมาธิ สิ่งให้ถูกรู้คือขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ นี่มันก็สัญญาอารมณ์ไง

ถ้าจิตสงบแล้วถ้ามันจับได้ นี่กาย เวทนา จิต ธรรม ธรรมารมณ์ จิตเป็นสัมมาสมาธิ จิตมีกําลังถ้ามันจับต้องได้จะเป็นสติปัฏฐาน ๔ เป็นธรรม อารมณ์ที่เป็นธรรม อารมณ์ที่เป็นธรรมเพราะมันมีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน แล้วมีสติมีปัญญามันถึงน้อมไปเห็นธรรมารมณ์ นี่อารมณ์ที่เป็นธรรม แต่ถ้าไม่ปฏิบัติเลย อารมณ์นี่แหละ แมวกับหนูมันหลอกมันล่อ มันพลิกมันแพลงอยู่ในหัวใจเราไปตลอด นี่เราก็ฝึกหัดปฏิบัติของเรานี่ไง

ถ้าเราไม่ฝึกหัดปฏิบัติ เราจะมีการศึกษามีความรู้มากน้อยขนาดไหน พระศึกษาธรรมะจบ ๙ ประโยค ๙ ประโยคก็คือ ๙ ประโยคไง แมวกระดาษมันก็เป็นทฤษฎีเป็นศึกษาตํารับตําราไง เวลา ๙ ประโยคจบมาก็ได้ประกาศนียบัตรไง ก็กระดาษเหมือนกันไง พอกระดาษเหมือนกันแล้ว สิ่งที่ได้มาความรู้นั้นก็เป็นความทรงจําไง เป็นความจําไง

ถ้าความจริงมันเกิดนะ ครูบาอาจารย์ที่ดีงามเวลาท่านจะออกปฏิบัติ กระดาษก็เก็บไว้ที่นั่น กระดาษอยู่ที่ไหนก็ไว้ที่นั่น แต่ตัวเราจะออกธุดงค์ ตัวเราจะออกฝึกหัดปฏิบัติ ถ้าออกฝึกหัดปฏิบัติ เห็นไหม สิ่งที่ศึกษามามากน้อยขนาดไหนเก็บเข้าลิ้นชักสมองไว้อย่าให้มันออกมา แล้วเราจะฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาให้ตามเป็นจริง ถ้ามันฝึกหัดขึ้นมาให้เป็นตามเป็นจริง ถ้าจิตไม่สงบมันก็ฟุ้งซ่าน มันก็มีความทุกข์ความยากของมัน ความทุกข์ความยากขนาดไหน เพราะถ้าจิตนี่มโนกรรม มโนกรรมมันอยู่ในหัวใจของเรา มโนกรรมนะ การกระทําอันนั้น แล้วเวลาฝึกหัด เราพุทโธๆ ก็มโนกรรม เวลาโดยธรรมชาติของสิ่งมีชีวิตมันต้องมีความรู้สึกนึกคิดของมันธรรมชาติของมัน นี่โดยธรรมชาติ

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทวนกระแสกลับ ทวนกระแสกลับคือต้องเอาความคิดที่พลังงานที่มันส่งออกนี่ให้กระแสกลับให้เข้าไปสู่จิตของตนให้ได้ ก็เลยต้องมีพุทโธๆๆๆ พุทโธก็มันคิดได้แค่พุทโธไง พุทโธจนพุทโธไม่ได้ พุทโธถ้าเวลามันทุกข์มันยากขึ้นมา เวลาพุทโธขึ้นมานี่มันอึดอัด มันทุกข์มันยากทั้งสิ้นนะ แต่ถ้าเราฝึกหัดบ่อยครั้งเข้า บังคับๆ

เวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ เวลาปฏิบัติมันต้องสะดวก มันต้องสบาย ทําสิ่งใดมันต้องดีงามไปทั้งหมดล่ะ ก็ปล่อยให้มันหายไปกลางอากาศ แล้วบอก “นี่พุทโธหาย มันเป็นอากาศธาตุไปเลย” แล้วจิตอยู่ไหนล่ะ แต่ถ้าเริ่มต้นบังคับ ที่เป็นอากาศธาตุไปเลยน่ะให้มันมีพุทโธ พุทโธๆๆ นี่คืออะไร คือการท่อง มโนกรรม นวกรรม ใจต้องมีการกระทํา พุทโธๆๆ เริ่มต้นมันดีดมันดิ้น มันพลิกแพลงตลอดเวลา แต่พอเราฝึกหัดมากเข้าๆ เห็นไหม หนูมันเรียบร้อยขึ้น หนูมันดีขึ้น หนูมันเรียบร้อยขึ้นมันดีขึ้น ก็พุทโธได้คล่องตัวขึ้น พุทโธแล้วมันเริ่มละเอียดรอบคอบขึ้น พุทโธมันต่อเนื่องขึ้น พุทโธๆๆ นี่ไง มันดีงาม มันไม่ส่งออกไป เห็นไหม

เริ่มต้นเวลามันส่งออกมันไป ๓ โลกธาตุ เวลาพุทโธเหมือนกับเขาฝึกหัดเล่นเทนนิส เขาตีกับกําแพงมันเด้งกลับหมดล่ะ พุทโธๆๆ เหมือนกัน เหมือนกําแพงที่กั้นไว้ไม่ให้มันไป ไม่ให้มันไป ถ้ามันพุทโธๆๆ จนพุทโธ เห็นไหม ตีลูกเทนนิสเข้ากําแพง มันกลับมาเราก็ตีกลับได้ โอ้โฮ! มันคล่องแคล่วว่องไวๆ เอ้อ! มันชักมีทักษะ มันชักดีขึ้น

เหมือนกัน พุทโธจนพุทโธไม่ได้ กําแพงก็ไม่มี ลูกเทนนิสก็ไม่มี ว่างหมด แล้วมันว่างอย่างไร โดยความเป็นจริง เพราะนี่ไงถ้าธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม มีอย่างนี้ เพราะนามธรรมจิตมันมีอยู่แล้ว จิตที่เป็นนามธรรม เวลามันสงบเข้ามา ตัวมันเองเป็นตัวของมันเอง แล้วตัวมันเองมันไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น ไม่ต้องอาศัยลูกเทนนิส ไม่ต้องอาศัยไม้เทนนิส ไม่อาศัยว่าเราต้องตีเทนนิส เพราะตีเทนนิสเราก็ตีเพื่อทักษะ เพื่อความฝึกหัดตนเอง

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ ก็เพื่อหัวใจตัวเอง ถ้าหัวใจตัวเองถ้ามันตามข้อเท็จจริงแล้วมันพุทโธๆๆ จนพุทโธหาย พุทโธหายแต่ตัวมันเด่นชัด ไม้เทนนิสก็หาย ลูกเทนนิสก็หาย กําแพงก็หาย หายหมดเลย แต่จิตเด่นชัดเลยเวลาตามข้อเท็จจริง แต่เวลาถ้าใช้พุทธานุสติมันจะรับรู้ รู้เห็นต่างๆ นั้นมันเป็นจริตนิสัย ฝึกหัดปฏิบัติของเราให้มันดีขึ้น ดีงามขึ้น ให้มันเป็นข้อเท็จจริง อย่าให้เป็นกิเลสหนูมีปีก เวลาปฏิบัตินะมันพาไปเลย “บรรลุธรรมๆ”

“เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” แต่ธรรมนั้นสติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม แต่ถ้าเป็น มคฺโค ทางอันเอก มรรค ๘ เวลามันจับต้องได้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง จับต้องได้ ถ้าจับต้องสมถกรรมฐานคือจิตเป็นสัมมา-สมาธิ ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้ามันจับของมันได้ เห็นไหม มันฝึกหัดใช้ปัญญา

ปัญญามันต้องฝึกหัด ปัญญาจะเกิดเอง สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ภาวนามยปัญญาปัญญาที่เราฝึกหัด เราประพฤติปฏิบัติของเรา จากว่าเป็นโลกียะๆ เป็นโลกุต-ตระ มันรู้หมดล่ะ ถ้าเป็นโลกียะมันเป็นสัญญา ถ้าเป็นโลกียะมันแค่ทบทวนเท่านั้น ไม่ไปไหนหรอก แต่ถ้าเป็นโลกุตตระ โลกุตตระเพราะอะไร โลกุตตระเพราะว่า เห็นไหม สติชอบ งานชอบ เพียรชอบ ปัญญาชอบ ความระลึกชอบ ความชอบธรรมถ้ามันฝึกหัด ฝึกหัดใช้สติใช้ปัญญาจากสมถกรรมฐานเพราะจิตมันเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น

เวลาพิจารณาของมันไป เห็นไหม พิจารณา พิจารณาแยกแยะไง พิจารณาธรรมารมณ์โดยกาย โดยเวทนา โดยจิต โดยธรรมได้ทั้งสิ้น พิจารณาสิ่งใดสิ่งหนึ่งไม่ต้องสติปัฏฐาน ๔ พร้อมกัน สติปัฏฐาน ๔ อันใดอันหนึ่งเพราะมันเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นโดยอันใดอันหนึ่ง อันใดอันหนึ่งก็อารมณ์ที่ปัจจุบันนั้น ถ้ามันจับของมันได้ เห็นไหม แล้วใช้วิปัสสนา วิปัสสนาคือปัญญาที่รู้แจ้ง ปัญญาต้องฝึกหัด ถ้าไม่ฝึกหัดมันจะเกิดขึ้นเองไม่ได้ แล้วปัญญาที่ฝึกหัด ฝึกหัดเริ่มต้น ฝึกหัด ล้มลุกคลุกคลาน ฝึกหัดไปเห็นเริ่มต้นขึ้นมา เห็นไหม นี่สังขารขันธ์ ความคิด ความปรุง ความแต่ง มันคมมันกล้าของมัน มันพิจารณาของมัน มันมหัศจรรย์ในตัวของมัน มหัศจรรย์มาก มหัศจรรย์

เพราะเริ่มต้นไง เวลามันพิจารณามันไปแล้ว เวลามันปล่อย มันวาง ก็ปล่อยวางตามข้อเท็จจริง แต่ถ้ามันเป็นอริยสัจเป็นสัจจะเป็นความจริง เวลามันปล่อยมันวางมันมีความสงบสุข ความสงบสุข เห็นไหม นี่สมถกรรมฐาน สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตที่มันมีอํานาจวาสนามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ เวลามันพิจารณาไปมันปล่อยวาง มันคนละสถานะ เพราะวางโดยสมาธิ วางโดยปัญญา แล้วปัญญาที่วางๆ นี่มันวางโดยส้มหล่น มันวางโดยจริตนิสัย มันไม่ได้วางโดย มคฺโค ทางอันเอก

วางโดยการควบคุม วางโดย เห็นไหม พระอัญญาโกณ-ฑัญญะ สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น สิ่งทั้งหลายมันวางโดยสิ่งทั้งหลาย ด้วยมรรค ๘ ด้วยการวิปัสสนา ด้วยสติ ด้วยงาน งานชอบคือ จับต้องกิเลสได้ไหม เห็นกิเลสตามเป็นจริงหรือไม่ แล้วใช้ปัญญาจากหยาบ จากกลาง จากละเอียดที่มันสมดุลหรือไม่ ถ้ามันหยาบ กลาง ละเอียดมันสมดุลของมัน เห็นไหม ภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากการภาวนา เวลามันสมดุลของมัน มันสมดุลพอดีของมัน มันก็วางๆ

วาง เห็นไหม กิเลสหนูมีปีก มันอยู่บนอากาศจะจับต้องมันอย่างไร แล้วหนูที่มันคืบคลานอยู่ตามกองขยะนั้นก็เป็นหนูโดยธรรมชาติ เวลาหนูมีปีกเพราะอะไร เพราะกิเลสมันปลิ้นมันปล้อน มันหลอกมันลวง มันพลิกมันแพลง มันอ้างอิงว่าบรรลุธรรมโดยโลกุตตระ ไม่ใช่! แล้วถ้าไม่ใช่ ไม่ใช่ธรรมดานะ ถ้าไม่ใช่ขึ้นมา เห็นไหม เพราะกิเลสหนูมีปีกมันอ้างอิง มันบิดพลิ้ว แล้ววุฒิภาวะเราไม่ถึง เชื่อ เสื่อมหมดล่ะ

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา ประพฤติปฏิบัติมาขนาดนี้แล้วก็สูญเปล่า สูญสิ้นไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน เพราะ เพราะมันจับต้องสิ่งใดไม่ได้ มันไม่ เห็นไหม

ถ้ามันจับต้องสิ่งใดได้ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ ถ้ามันดับ มันดับ พิจารณามันชั่วคราว มันปล่อยวางขนาดไหน นี่เป็นระหว่าง ระหว่างที่เรากําลังกระทํา ระหว่างที่เราทํางานสิ่งใดอยู่ งานนั้นไม่จบไม่สิ้น งานนั้นไม่สมบูรณ์แบบ งานนั้นเป็นชิ้นงานไม่ได้ งานไหนที่เราทํางานเสร็จสิ้น ทํางานสมบูรณ์แบบ งานนั้นจะเป็นชิ้นงานที่เราทําขึ้นมา พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ระหว่างปล่อยวางๆ มันระหว่างการสํารวจการกระทําว่ามันจะสมบูรณ์แบบหรือไม่สมบูรณ์แบบ แล้วไม่มีวาสนาไง

ถ้ามันมีวาสนานะ ทําซํ้าๆ ขึ้นมา ฝึกหัดปฏิบัติบ่อยครั้งเข้าๆ เวลามันสมุจเฉทปหาน ขาด! ดับ ดับทุกข์หมดเลย มันถึงจะเป็นข้อเท็จจริงว่าขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ มันไม่ใช่เราเพราะอะไร มันไม่ใช่เราเพราะว่าสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สังโยชน์มันขาดไปโดยข้อเท็จจริง สังโยชน์ที่ร้อยรัดจิตไว้

สังโยชน์ ๑๐ นี่มีอยู่โดยดั้งเดิมตรงไหน

เราชําระล้าง เห็นไหม หนูตัวหนึ่งก็ฆ่าไม่ได้ เพราะมันเป็นสิ่งที่เป็นปาณาติปาตา แต่เวลาฆ่า ฆ่ากิเลส ทําลายสังโยชน์ความร้อยรัด สิ่งนี้ทําแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสรรเสริญ ทําแล้ว ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมนี่เห็นพุทธะ เห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายกย่องสรรเสริญ แล้วยกย่องสรรเสริญท่ามกลางหัวใจของตน

เพราะมันเป็นจิตเห็น จิตตภาวนา จิตเป็นผู้กําจัด จิตเป็นผู้สลัด จิตเป็นทําความสะอาด จิตเป็นผู้ใช้หนี้ หนี้เวรหนี้กรรม หนี้สิ่งที่ทํามา ทําความสะอาดของใจ ใจต้องสะอาดระงับ เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาด้วยอริยสัจ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ นิโรธดับทุกข์ ขณะจิตที่เกิดขึ้นมันเป็นข้อเท็จจริง มันไม่ใช่กิเลสหนูมีปีก หนูมีปีกมันบินไป บินไป บินไป อ้างไป ทําไป ไม่มีอะไรเลย

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องมีเหตุมีผล ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ แล้วเหตุของการทําความสงบของใจ เหตุของการทําบุญกุศล เหตุของการชําระล้างทําความสะอาดใจ เหตุของการชําระล้างกิเลสในใจ มันไม่มีเหตุไม่มีผลหรือ มันไม่มีเหตุไม่มีผลมันก็ไม่มีอยู่จริงน่ะสิ มันมีอยู่จริงเพราะหลวงตาพระมหาบัวท่านยืนยันถึงว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ ทําไมรู้ ทําไมรู้ว่าเมื่อไหร่ เวลาใด ขณะไหน มันต้องรู้เวลาเกิดและรู้เวลาตาย เวลากิเลสมันตาย

แต่นี่กิเลสมันไม่เคยตาย กิเลสหนูมีปีก บินไป บินไป แล้วจบลงที่ไหนวะ มันจะไปจบที่ไหนล่ะ โลกียะหรือโลกุตตระล่ะ แล้วมันมืดบอดแค่ไหนล่ะ แล้วมันก็จะมืดบอดต่อไปไง แต่ถ้ามีวาสนานะ เขาจะเงี่ยหูลงฟัง ฟังธรรมและวินัย ฟังธรรมตามเป็นจริง แล้วฝึกหัดปฏิบัติของเราขึ้นมาให้เป็นข้อเท็จจริง เป็นปัจจัตตังรู้จําเพาะตน เป็นสันทิฏฐิโก รู้จริง รู้แจ้งในหัวใจของตน เอวัง

เวลาเราทําใจของเราให้เป็นวงแหวน แล้วเราพิจารณาด้วยหัวแหวน ด้วยสติด้วยปัญญาไง เวลามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาเพราะจิตมันรู้ จิตมันเห็น จิตมันสํารอก จิตมันคาย จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ เวลามันชําระล้าง มันสมุจเฉท-ปหาน ขาด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เป็นอกุปปธรรม คงที่ตายตัว
แต่ไม่ใช่อัตตาและไม่ใช่อนัตตา เป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจดวงนั้นมีแหวนและหัวแหวน เห็นไหม
แก้วหัวแหวน ธรรมแก้วหัวแหวนสมบูรณ์แบบในใจดวงนั้น ในการประพฤติปฏิบัติสมดุลและพอดีกับใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น

๔

ธรรมแก้วหัวแหวน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๙ ตุลาคม ๒๕๖๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ตั้งใจฟังธรรมเพราะเราอยากจะประพฤติปฏิบัติธรรม ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะจะบรรเจิดจ้าในหัวใจของผู้นั้น ผู้ใดปฏิบัติธรรมไม่สมควรแก่ธรรม กิเลสพอกพูนเต็มหัวใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น

เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาประพฤติปฏิบัติธรรมไง องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ เทศนาว่าการไป พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ อัครสาวกเบื้องซ้ายเบื้องขวา อัครสาวก เอตทัคคะ เห็นไหม เป็นพระอรหันต์ เป็นพระอรหันต์ไง เป็นพระอรหันต์เพราะการประพฤติปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สมควรแก่ธรรมเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจดวงนั้น

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เวลาเราเกิดมา เห็นไหม พ่อแม่เลี้ยงดูมา มีแต่ของดีๆ ทั้งนั้น เลี้ยงลูกเลี้ยงเต้าของตัวเองขึ้นมา พอเราเติบโตขึ้นมาเรามีการศึกษา ศึกษา แล้วเราจะต้องมีหน้าที่การงานเพื่อเลี้ยงชีพของเรา พอมีหน้าที่การงานเลี้ยงชีพของเรา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาเป็นที่พึ่งที่อาศัยไง

เวลาทุกข์เวลายากขึ้นมา เห็นไหม ที่พึ่งอาศัยๆ ถ้าอาศัยของเราเพราะจิตใจมันว้าเหว่ จิตใจมันทุกข์มันยากไง จิตใจถ้าไม่มีหลักมีเกณฑ์นะ เวลามันทุกข์มันยากมันล้มลุกคลุกคลาน มันมีแต่ความทุกข์ทั้งนั้น แล้วเวลาศึกษาธรรมะ ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง เราก็ไม่รู้จักมันไง ทั้งๆ ที่ทุกข์ก็เกิดกับเรานี่แหละ เวลาทุกข์มันบีบคั้นๆ ดีใจเสียใจนั่นเป็นทุกข์ทั้งสิ้น มันมีความทุกข์ มันมีความสุข มันมีความพอใจ มันรื่นเริงไปนะ หลงระเริงไปกับชีวิตไง

แต่ถ้ามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนานะ เราจะหาเวลาเราเพื่อจะประพฤติปฏิบัติ เวลาจะประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงตาพระมหาบัว ท่านเป็นพระ-อรหันต์ทั้งนั้น แต่เวลาท่านออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจะพึ่งพาอาศัยใคร หลวงปู่มั่นท่านตระเวนหาครูบาอาจารย์มาตั้งแต่รอบเพื่อนบ้าน ท่านไปหมดล่ะ ไปแสวงหาๆ เพราะเราปฏิบัติไปแล้วมันอั้นตู้ ปฏิบัติไปแล้วกิเลสมันยิ่งใหญ่กว่า กิเลสมันครอบงําหัวใจเราทั้งสิ้น

แล้วกิเลสมันเป็นอย่างไรล่ะ กิเลสเป็นอย่างไร

กิเลสก็คืออวิชชาคือความไม่รู้นั่นไง ไม่รู้มาก ไม่รู้น้อย ไม่รู้ขนาดไหน มันก็เป็นกิเลสทั้งสิ้น แล้วจะเอาจริงเอาจังขึ้นมาก็ด้วยความไม่รู้นั่นแหละ เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า กระจ่างแจ้งในธรรมวินัยขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มันไม่กระจ่างแจ้งในหัวใจของเราไง แต่ถ้ามันเป็นที่ว่าคนที่ปรารถนาอย่างนั้น ธรรมทูตๆ เขาศึกษาธรรมะมา เห็นไหม เวลาพูดธรรมะมันเป็นธรรมะ แล้วถ้ามีสติปัญญาขึ้นมาธรรมะคุ้มครองตัวเองได้ แต่เวลาอารมณ์ชั่ววูบๆ เขาทําตัวเองเสียหายไป เขาคุ้มครองตัวเองไม่ได้

แต่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจของท่าน “สติวินัยๆ” หลวงตาพระมหาบัวท่านพูดไง ความรู้สึกนึกคิด เวลามันจะคิดขึ้นมา เหมือนเราต้องหาบ เราต้องหามท่อนซุงๆ คําว่า “หามท่อนซุง” นี่นะ มันมีนํ้าหนักมาก พอมีนํ้าหนักมาก คนที่มันขยับมันต้องมีสติมันต้องมีความรับรู้ ฉะนั้น สติวินัยๆ ความรู้สึกนึกคิดอันนั้นมันทันไง มันเท่าทันหมดล่ะ ความดีความชั่วมันรู้อยู่แก่ใจ ถ้ามันรู้อยู่แก่ใจมันรู้ตลอดเวลา ถ้ารู้ตลอดเวลามันไม่ทําอย่างนั้นหรอก

แต่เวลาทําคุณงามความดีล่ะ แต่เวลาอารมณ์ที่รุนแรงๆ มันรุนแรงด้วยธรรม มันไม่ได้รุนแรงด้วยกิเลส เวลากิเลสมันบีบคั้นในหัวใจของเรา เห็นไหม มันมีแต่ความทุกข์ความยาก แต่เวลาเป็นธรรมๆ ขึ้นมา เวลาธรรมมันรุนแรงๆ รุนแรงเพราะมันอาฆาตแค้นกิเลสไง มันอาฆาตแค้นสิ่งที่ว่าไม่รู้ๆ ที่เป็นอวิชชา ที่ว่าเป็นความทุกข์ๆ นั่นแหละ ความทุกข์มันเกิดจากอะไรล่ะ มันเกิดจากตัณหาความทะยานอยาก มันมีเหตุของมัน แล้วมีเหตุของมันแล้วเหตุมันเป็นอย่างไร ถ้ายังไม่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันจะไม่รู้เท่าทันเหตุอันนั้น แล้วถ้าไม่รู้เท่าทันเหตุอันนั้นจะไปดับมันอย่างไร จะไปแก้ไขมันที่ไหน แก้ไขมันไม่ได้

ฉะนั้น ถึงว่าจะชําระล้างกิเลสๆ มันเป็นความเชื่อ มันเป็นศรัทธาอันหนึ่ง ศรัทธาที่เรามีความมุ่งมั่น ถ้ามีความมุ่งมั่นแล้วถ้ามีอํานาจวาสนานะ ฝึกหัดปฏิบัติของเราตามเป็นข้อเท็จจริงของเราไป มันจะล้มลุกคลุกคลานแค่ไหน เราก็มีสติปัญญาดูแล ดูแลศรัทธา ดูแลความเชื่อ ดูแลหัวใจของเราให้มันประพฤติปฏิบัติต่อเนื่องกันไป ถ้าต่อเนื่องไป เห็นไหม ในมหายาน เห็นไหม เฒ่าโง่ย้ายภูเขา เขาทุบภูเขานะ เขาเจาะเป็นถํ้า ๓๐ ปี ทํากับลูกศิษย์ของเขา เฒ่าโง่ย้ายภูเขาๆ เขามีศรัทธามีความเชื่อขนาดนั้นนะ

เราทําเองแล้วบอกว่าลัดสั้นๆ สุขเอาเผากิน เอาแต่ได้ เอาแต่กิเลสที่มันจะชักจูงของมันไป แล้วก็ครอบงําใจของตน แล้วจะไปครอบงําคนอื่นอีกต่างหาก เพราะอะไร เพราะว่าเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมากับพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนามันมีอยู่แล้วไง ถ้าพระพุทธศาสนามีอยู่แล้ว มีแต่คนมีศรัทธาหรือไม่มีศรัทธาเท่านั้น

ถ้าคนมีเขาศรัทธาเขา เขาก็มีศรัทธา แล้วเขาเห็นพระๆ เขาก็เชื่อของเขา แล้วมีวุฒิภาวะของคนที่มันตํ่าต้อยขึ้นมามันก็เชื่ออย่างนั้นๆ ไป เห็นไหม เวลากิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันทําลาย ผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้นแล้วยังลัดสั้นๆ ยังไปโกหกมดเท็จ โกหกมดเท็จเพราะมันรู้อยู่แก่ใจ กิเลสมันให้ผลมันแสบร้อนนะ แล้วกิเลสมันอยู่เต็มหัวใจเวลามันให้ผลมาไม่รู้ได้อย่างไร มันรู้ทั้งนั้น แต่หน้าชื่นอกตรม หน้าไหว้หลังหลอก แล้วมันไม่เป็นจริงเป็นจังขึ้นมาทั้งสิ้น

ถ้ามันเป็นจริงเป็นจัง เห็นไหม เราจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรานะ จะมากจะน้อยขนาดไหน เราก็ฝึกหัดของเราไป เราทําของเราไป แต่มันทําให้ถูกต้องชอบธรรมขึ้นมา ถ้าถูกต้องชอบธรรมขึ้นมา สิ่งที่จะเอาชนะตนเองได้มันแสนยิ่งใหญ่ เวลามันฟุ้งมันซ่าน มันทุกข์มันยาก กิเลสมันเบ่งบานท่ามกลางหัวใจ แล้วเวลาจะประพฤติปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้น ความล้มลุกคลุกคลานนั้นมันก็เป็นเรื่องข้อเท็จจริง

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านจะอบรมบ่มเพาะ ท่านดูจริตดูนิสัยดูว่าเอาจริงเอาจังหรือไม่ เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา ถ้าเอาจริงเอาจังขึ้นมาก็ให้เป็นสัมมาทิฏฐิ อย่าให้มันเป็นมิจฉาทิฏฐิ ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิขึ้นมา ความจริงความจังนั้นมันบิ่นมันคมกล้าจนใช้ประโยชน์อะไรไม่ได้ ถ้าเป็นความจริงความจังของเราขึ้นมาให้เป็นสัมมาทิฏฐิไง สัมมาทิฏฐิ เห็นไหม ความจริงความจังนั้นต้องมีเหตุมีผล ความจริงความจังนั้นต้องมีที่มาที่ไป ความจริงความจังนั้นไม่ใช่ว่าทิฏฐิมานะจะเอาของเรา มุมานะ เห็นไหม ดันทุรังอยู่อย่างนั้น มันเป็นดันทุรัง มันไม่ใช่ธุดงควัตร

ถ้าเป็นธุดงควัตรๆ เห็นไหม มันขัดเกลากิเลสไง มันต้องเบาบางลง มันต้องมีความสงบสุขในใจของเรา ถ้ามีความสงบสุขในใจของเรา สิ่งที่เวลามันโต้มันแย้งมันขัดมันแย้ง ในสังคมทุกสังคมมันมีทั้งสิ้น เวลาสังคมทุกสังคมมันมีทั้งสิ้น ในชีวิตของเรามันจะไม่มีเป็นไปได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นไปได้เราก็ต้องมีสติมีปัญญา มีสติปัญญาเพื่อให้มีช่องทาง ช่องทางให้จิตของเรา ให้ความรู้สึกของเรามันมีความสงบสุข นี่ที่พึ่งที่อาศัย เวลาเราเกิดมาสิ่งที่ปัจจัยเครื่องอาศัยๆ มันเป็นสิ่งที่เป็นเครื่องอาศัยมันไม่เป็นความจริง ถ้ามันเป็นความจริงๆ เราจะฝึกหัดของเรา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าคนยังไม่มีอํานาจวาสนานะ นี่อนุปุพพิกถาให้ทําทานของเขาๆ ทาน ศีล ภาวนา ให้มีทานของเขา ถ้าเขาทําทานของเขา จิตใจเขาเป็นธรรมขึ้นมา เขาจะทําคุณงามความดี เขาจะทําผลประโยชน์ขึ้นมา เห็นไหม ผลของมันนี่สวรรค์ มันสวรรค์อยู่แล้ว เวลาทําดี ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําคุณงามความดีของเรามันก็จะได้คุณงามความดีของเราประจําจิตของเรา อย่าว่าประจําชีวิต ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ชีวิตนี่ ชีวิตนี่เกิดมามีการพลัดพรากเป็นที่สุด เพราะมันสมมุติ จริงตามสมมุติไง ก็อายุขัยไง ก็เพื่อชีวิตนี้ แต่ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว มันประจําจิตเลยล่ะ

เพราะมันประจําจิต พระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เขาสร้างมามากน้อยขนาดไหน แล้วมันไปไหน มันก็ลงอยู่ที่จิตนี่ไง มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา เวลามันมโนกรรมๆ กรรมที่มันคิด กรรมที่มันทํา สิ่งที่มันฝังลงที่หัวใจ พระโพธิสัตว์ถึง ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ ระลึกอดีตชาติไป ตั้งแต่พระเวสสันดรไป จากพระเวสสันดรไปเกิดจุติเป็นเทวดา ถึงเวลาแล้วก็จุติลงมาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม จริตนิสัยที่สร้างสมมาเพราะบารมีเต็ม ขนาดบารมีเต็มยังต้องล้มลุกคลุกคลานขนาดนั้น

พญามารมันยิ่งใหญ่ขนาดไหน เวลาพญามารมันยิ่งใหญ่ขนาดไหน หัวใจเราก็เหมือนกัน เวลาหัวใจเราก็เหมือนกัน เวลาธรรมะนะ เวลาเทศนาว่าการบอกว่า “มรรคผลนิพพานๆ” “โอ้โห! จะเอานิพพานเชียวหรือ” ไม่กล้าคิดไง แล้วเวลาทางโลก เห็นไหม “นรกสรรค์มีจริงหรือเปล่า ภพชาติมีจริงหรือ” มีจริงหรือไม่จริงทําความสงบใจเข้ามา แค่ใจสงบมันก็รู้แล้ว จิตสงบขึ้นมา มันมหัศจรรย์ในตัวของมันเอง แต่เวลาทําของตนไม่เป็นมันเป็นมิจฉาเพราะอะไร เพราะเข้าใจว่าว่างๆ มันเป็นสมาธิไง ว่างๆ สัญญาอารมณ์ทั้งนั้น

เวลาคนนะ คนที่เขาเพลิดเพลินในชีวิตของเขา เผลอสติไป นั่นไง ว่างไหม แต่เขาไม่ได้ศึกษาธรรมะ เขาเผลอไผลไป ว่างๆ แล้วนักปฏิบัติอย่างพระกรรมฐานเรา อย่างลูกศิษย์หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นทํากันอย่างนั้นหรือ ทํากันแค่นั้นหรือ เหลวไหล มันไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันทั้งสิ้น

ถ้ามันมีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนาของเรา มีศรัทธา ศรัทธานี่มีสามัญสํานึกของเรา แล้วถ้ามีศรัทธาแล้ว ในชีวิตของเราถ้าศึกษาในพระพุทธ-ศาสนา เรื่องพระ เรื่องปริยัติ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าด้วยเหตุด้วยผลๆ ถ้ามีสติ มีสติสัมปชัญญะนะ ยกบาลีได้หมดล่ะ ข้อนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสไว้ที่นั่นเป็นเรื่องอย่างนั้น แล้วเราระลึกได้

แต่! แต่เวลาถ้ากิเลสมันรุนแรงมันนึกไม่ทันหรอก มันนึกไม่ได้ มันนึกไม่ทันนึกไม่ได้ก็ทุกข์ ทุกข์ไปก่อน เวลามีคนเตือนสติ มีคนเตือนสติแล้วเข้าใจได้ก็อ้อ! เบาบาง เบาบางลง ที่พึ่งที่พาที่อาศัย สิ่งที่อาศัย แล้วเวลาฝึกหัดปฏิบัติมันจะเอาความจริง เราจะเอาความจริง สติถ้าเป็นสติจริงๆ นะ มันยับยั้งความรู้สึกนึกคิดอันนี้ได้ ถ้ามันยับยั้งความรู้สึกนึกคิดอันนี้ได้มันก็ต้องมีอํานาจวาสนามีบารมีของเรา

แต่สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา มันชั่วคราวๆ ทั้งสิ้น ชั่วคราวๆ เห็นไหม เวลาว่าชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด แล้วเวลาร้อยปีๆ โอ๊ย! มันยาวไกล เพราะอะไร เพราะเวลามันทุกข์มันยาก มันบีบคั้น มันเวลามันช้านัก เวลามีความสุขแป๊ปเดียวๆ เท่านั้น ฉะนั้น เวลาเราประพฤติปฏิบัติไง ล้มลุกคลุกคลานกว่ามันจะสงบสุข ถ้ามันสงบสุขได้ เดี๋ยวมันก็คลายออก เวลาคลายออกขึ้นมา เวลาจิตมันเสื่อมเราจะรักษาของเราอย่างไร ถ้ารักษาอย่างไร ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุๆ

เวลาครูบาอาจารย์ของเราพุทโธๆๆ ตลอดเวลา แล้วเวลามันมีความสุขก็มีความสุขของเรา เวลามันเสื่อมของมันนะ เราก็ขวนขวายมีการกระทําให้มันมากขึ้น แล้วเวลากิเลสมันรู้ทันของมัน มันปลิ้นมันปล้อนนะ มันปลิ้นปล้อนเราเอง เดี๋ยวก่อน เมื่อนั้นจะทํา ทําแล้วเราพักไว้ก่อน นี่มันประมาทเลินเล่อ มันไม่รอบคอบ เวลารอบคอบขึ้นมาเขาถึงแสวงหาไง

เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านออกธุดงค์ไปหาบ้านน้อยๆ ๓ หลัง ๔ หลัง เขาจะได้ไม่มากวนเรา นี่ไง ก็เพราะเหตุนี้ไง เวลาปฏิสันถารต้อนรับเขา มันต้องพูดต้องคุย มันต้องร้อยแปด แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันจริงมันจัง มันต้องการเวลาทั้งสิ้นๆ ต้องพิสูจน์กัน เวลาเราทําของเราได้บ้าง เราทําของเราได้มันก็ได้ประโยชน์กับเราบ้าง เวลามันทําได้บ้างๆ เพราะเวลาเราทําได้บ้าง กิเลสมันสงบตัวลงไง ถ้าเดี๋ยวอะไรมันไปปรุงไปแต่งมันไปขุดคุ้ยขึ้นมา มาอีกแล้ว พอมาอีกแล้วมันก็ทุกข์อีกแล้ว แล้วเมื่อไหร่จะชําระล้างกิเลสได้ล่ะ กิเลสเมื่อไหร่จะสิ้นไป เราก็นึกคิดของเราไป

แต่ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมานะ ทําความสงบของใจเราเข้ามา ใจสงบแล้วมันเหมือนมีแหวนวงหนึ่ง แหวนวงนั้นถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิถูกต้องชอบธรรม เป็นสัมมาสมาธิ แต่ถ้าเป็นมิจฉาสมาธิล่ะ มิจฉาสมาธินี่แหวนวงหนึ่ง แหวนวงนั้นทําด้วยอะไร แหวนมันก็คือแหวน แหวนจะเป็นแหวนทอง แหวนทองเหลือง จะเป็นทองคําขาว แต่ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิไง ใบไม้ก็เป็นได้ ใบหญ้าก็เป็นได้ ทําแหวนเป็นก็ได้ แล้วเอาเชือกผูกก็เป็นได้ มันก็เป็นแหวนทั้งนั้น แหวนก็คือแหวน มิจฉาหรือสัมมา ถ้าเป็นสัมมา เห็นไหม มันเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์กับการกระทําของเรา เพราะอะไร

เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา นั้นเป็นภาคปริยัติทรงจําธรรมวินัย ทรงจําธรรมวินัยมันไม่เป็นจริงเป็นจังขึ้นมาจากหัวใจของเรา แต่เวลาเราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติมีสติปัญญาขึ้นมา มันก็เท่าทันความรู้สึกนึกคิดของเรา เวลามันเท่าทันความรู้สึกนึกคิดของเรา ถ้าเราทําความสงบของใจของเราได้ มันเป็นข้อเท็จจริงในหัวใจของเรา มันก็เปรียบเหมือนแหวนไง สัมมาสมาธินี่เปรียบเหมือนแหวน เพราะมันมีความสุข ความสงบสุข แล้วมีสติสัมปชัญญะ มันจับต้องมันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา

ถ้ามันเป็นการศึกษาทางจําธรรมวินัย เห็นไหม ทรงจําธรรมวินัยทั้งสิ้น แล้วเวลาปฏิบัติไป ปฏิบัติไปด้วยความหน้าไหว้หลังหลอก ปฏิบัติไปด้วยความล้มเหลว มันก็บอก “สัมมาสมาธิถ้าเป็นแหวนเราก็มีเหมือนกัน เรามีเหมือนกัน เราจะเอาจับสิ่งใดมาเป็นแหวนก็ได้ จะเอาเชือก เอายาง สิ่งใดมาม้วนใส่นิ้ว มันก็เป็นแหวนเหมือนกัน” ถ้าแหวนเหมือนกันแต่มันเป็นมิจฉาไง เพราะอะไร เพราะมันไม่คงที่ มันเป็นของเหลวไหล มันเป็นเชือก เป็นฟาง เป็นหญ้า มันเดี๋ยวก็เปื่อยลุ่ยไป มันอยู่ไม่ได้ มันไม่มีคุณประโยชน์ มันไม่เป็นความจริงขึ้นมา

ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เห็นไหม ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ เวลาหลวงปู่มั่น “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร มีแหวนไหม มีแหวนไหม” นี่สัมมาสมาธิเหมือนแหวน ฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ปัญญาคือหัวแหวน ถ้ามีปัญญาๆ ปัญญาเป็นหัวแหวนขึ้นมา แล้วมีปัญญา แล้วเราเป็นปัญญาชนนี่เราไม่มีปัญญาหรือ ปัญญาเราเยอะแยะ ปัญญาเราทําอะไรก็ได้ เราคิดสิ่งใดก็ได้ ไอ้นี่มันเป็นปัญญาประจําโลก มันเป็นปัญญา มันเป็นความรู้สึกนึกคิด มันมีของมันโดยธรรมชาติของมัน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เวลาสร้างสมบุญญาธิการมานี่บารมีเต็มๆ เห็นไหม เวลามีความรู้สึกนึกคิดไปเที่ยวสวนเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มีสติปัญญา มันต้องมีฝั่งตรงข้าม ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย แล้วไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายแล้วมันจะไปหาได้ที่ไหน ความรู้สึกนึกคิด เห็นไหม ความรู้สึกนึกคิดที่มีอํานาจวาสนามันคิดแต่เรื่องดีงาม มันคิดแต่สิ่งที่เราจะออกไปเผชิญหน้ากับกิเลส เป็นความคิดว่าเราจะมีศรัทธา มีความมั่นคง มีการกระทํา แล้วการกระทําจะเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ก็นี่ไง ที่เราประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี่ไง

ถ้ามาประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี่ ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิขึ้นมา เราก็มีแหวนวงหนึ่ง แหวนอยู่ที่ไหน แหวนอยู่ที่ใจ ใจเป็นแหวน เพราะจิตมันสงบ จิตเราเป็นแหวน แล้วแหวนก็คือแหวนไง สมาธิเจริญแล้วก็เสื่อม สมาธิก็เป็นสมาธิไง ถ้าไม่มีสมาธิล่ะ ไม่มีแหวน ไม่มีแหวนก็ไม่มีสิ่งใดเริ่มต้น ไม่มีสิ่งใดเป็นประโยชน์กับใครทั้งสิ้นๆ ก็เกิดมาไง เกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ไม่ได้ประพฤติปฏิบัติ ไม่ได้บวชได้เรียน เหยียบแผ่นดินผิด ไม่มีสิ่งใดเป็นประโยชน์กับจิตดวงนั้น ทําคุณงามความดีก็นี่ไง ก็ผลของวัฏฏะไง เวลาอนุปุพพิกถาไง ทําทานก็ไปสวรรค์ไง ไปสวรรค์หมดอายุขัยก็มาเกิดอีกไง จะไปเกิดเป็นพรหมหมดอายุขัย หมดอายุขัยเพราะอะไร ก็ผลของวัฏฏะไง มีอะไรคงที่บ้าง

วัฏฏะ จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วมันจะไปไหน มันก็วนของมันอยู่อย่างนั้นไง พระพุทธศาสนาวิวัฏฏะไง ให้เราออกจากวัฏฏะนี้ได้ไง แล้วออกจากวัฏฏะที่ไหนล่ะ ก็ความสามารถของผู้ที่ปฏิบัตินั้น ถ้าผู้ที่ปฏิบัตินั้นแล้วทําอย่างไร?จิตสงบแล้ว เห็นไหม ยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา นี่ไง นี่ไงธรรมแก้วหัวแหวน ธรรมแก้วหัวแหวน แหวนที่มีคุณค่า เราจะมีแก้วหัวแหวน แก้วหัวแหวนของใคร ปัญญาอย่างใด ปัญญาชนิดใด ปัญญาของใคร แล้วมันเป็นปัญญาหรือเป็นสัญญา เห็นไหม แหวน สัมมาสมาธิหรือมิจฉาสมาธิ

ความพลั้งเผลอ ความเหลวไหล ความโลเลเป็นสมาธิหรือ ลัดสั้นไง ก็ใบหญ้าไง ฟางข้าวไง พันมือก็เป็นแหวน ลัดสั้นไง แล้วเป็นจริงเป็นจังขึ้นไหมล่ะ เป็นขึ้นมาก็เป็นขึ้นมาเพื่อให้มันสําเร็จรู้ว่าคําว่า “แหวน” แล้วมันเป็นแหวนจริงหรือเปล่า แล้วมันมีคุณสมบัติ มันเข้มแข็ง มันคงทนพอ พอจะเป็นประโยชน์กับใครบ้าง มิจฉา! ทําด้วยความเหลวไหล

ทําด้วยความเป็นจริง จิตสงบไหม จิตมีความสุขมากน้อยแค่ไหน ถ้ามีมากน้อยขึ้นมา เห็นไหม ชํานาญในวสี รักษาแหวนของตนให้ดีงาม สมถกรรมฐาน วิปัสสนา วิปัสสนาเพื่อรู้แจ้งในกิเลสตัณหาความทะยานอยาก หัวแหวน แล้วหัวแหวนของใคร แหวน เห็นไหม เพชรนิลจินดา เป็นนิลก็ได้ เป็นพลอยก็ได้ เป็นจินดาก็ได้ เป็นเพชร เพชรระดับไหน เพชรคุณภาพมากน้อยแค่ไหน ระดับไง บุคคล ๔ คู่ มันแตกต่างกัน แหวนโดยสัจจะโดยความจริง แล้วถ้าปัญญาๆ เห็นไหม ถ้ามันเป็นมิจฉาล่ะ แม้สมาธิมันก็มีสัมมาและมันมีมิจฉา ถ้าเป็นปัญญาๆ เห็นไหม ปัญญาโดยสัญญา ปัญญาโดยกิเลส กิเลสมันพลิกมันแพลง หัวแหวนนะ ในการแย่งชิงอํานาจ หัวแหวนเขาทําหัวแหวนไว้ข้างในบรรจุยาพิษได้ หัวแหวนไปเปิดยาพิษใส่ ใส่อาหาร ใส่นํ้าดื่มให้ศัตรูกินตายเลย แล้วถ้ามันยาพิษ ยาพิษมันก็กัดกร่อนตัวมันเองไง นี่หัวแหวนไง

ปัญญา ภาวนามยปัญญา จินตมยปัญญา สุตมยปัญญา สัญญาๆ สัญญาคือความจําได้ หมายรู้ การแย่งชิงการลักการขโมยของใครมา ไปฉกชิงว่าอันนี้เป็นปัญญา ปัญญาแล้วเป็นปัญญา แล้วถ้ามันใช้ปัญญาแล้วมันเป็นประโยชน์ มันเป็นการฆ่ากิเลส เข้าข้างตัวเองทั้งนั้น นั่นน่ะเป็นยาพิษ สิ่งที่เป็นยาพิษเป็นมิจฉาทิฏฐิ เป็นสิ่งที่ว่าทําลายหัวแหวน ทําลายกระทั่งแหวน กัดกร่อนเสียหายไปหมด ถ้าพูดถึงเวลาประพฤติปฏิบัติโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก โดยที่ไม่มีครูบาอาจารย์คอยคุ้มครอง คอยดูแล คอยชัก คอยนํา

แล้วถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านไปเอาอาจารย์ที่ไหน ท่านก็ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของท่าน แหวกว่ายพยายามหาขอบหาเขต หาการกระทําให้มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา คนที่มีวาสนาไง คนที่ได้สร้างอํานาจวาสนามา อย่างองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ๆ ได้สร้างคุณประโยชน์มา ได้สร้างอํานาจวาสนามา สิ่งใดขึ้นมาแล้วนี่มันจะเข้าหาฝั่ง โคนําฝูง จากฝูงโค จากฝั่งของสมมุติฝั่งของโลก ฝั่งที่ ๑๐๐ ปี ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด แล้วเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะโดยอวิชชา โดยพญามาร โดยไม่มีใครช่วยเหลือเจือจานได้ มาจากกรรมดีกรรมชั่วเป็นคนขับดันไป ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว โดยข้อเท็จจริง โดยสัจจะโดยความจริง

แต่เวลาปฏิบัติโดยสตินะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า ปัญญาในพระพุทธศาสนาทวนกระแสกลับๆ ทวนกระแสกลับเข้าไปสู่ใจของตน ถ้าทวนกระแสกลับเข้าไปสู่ใจของตน บริกรรมพุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธินี้ก็เพื่อจะสร้างแหวนของตัวเองขึ้นมา เพื่อสร้างแหวนขึ้นมา แล้วพยายามประดับด้วยหัวแหวนด้วยปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา

สมาธิๆ แหวนก็คือแหวน แหวนเวลาใส่ในนิ้วของตัวเองแล้วเวลาเจริญเติบโตขึ้นมา เวลานิ้วมันใหญ่ขึ้นมา แหวนมันรัดจนนิ้วขาดเลย สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ไง เวลาจะแก้กิเลสๆ มันต้องใช้ปัญญา ปัญญาถ้ามันไม่ปัญญา เห็นไหม เพชรนิลจินดา ถ้าไม่มีที่จับ มันก็อยู่ในดินไง อยู่ในเหมืองแร่ไง เวลาเขาเอามา มันก็อยู่ในร้านขายเพชรไง แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านสร้างธรรมทายาทนะ เพชรนํ้าหนึ่ง เพชรนํ้าหนึ่ง เห็นไหม กว่าจะเป็นเพชรนํ้าหนึ่ง เพชรสิ่งที่มีคุณค่า เพชรที่มีคุณภาพแตกต่างกัน เพราะอายุขัยของเขาที่ได้ตกผลึกมาว่ามีคุณภาพแค่ไหน

จิตของคนๆ ในการประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม นี่สุตมยปัญญา ปัญญาจากการศึกษา ศึกษาก็เป็นเรื่องโลกๆ นี่ไง เวลาเรื่องโลกๆ เพราะอะไร เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนา เรามีศรัทธาความเชื่อ เราได้ศึกษาของเรา ศึกษาของเราแล้วนี่ เวลาคนที่มีอํานาวาสนานี่จะบวชเป็นพระกรรมฐาน พระปฏิบัติ เวลาพระกรรมฐานพระปฏิบัติต้องการเวลา ต้องการสถานที่ในการประพฤติปฏิบัติ

เวลาครูบาอาจารย์เวลาพาไปบวช เห็นไหม จากพระ-อุปัชฌาย์ เกศา โลมา นะขา ทันตา ตะโจ นั่นก็คือหัวใจแล้ว เกศา โลมา นะขา ทันตา ตะโจ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง มันเรื่องอะไร มันเรื่องยิ่งใหญ่แค่ไหน นี่ไปศึกษาพระไตรปิฎก เห็นไหม จบ ๙ ประโยค เวลาพระอุปัชฌาย์ให้กรรมฐาน ๕ เวลากรรมฐาน ๕ เราบวชมาแล้ว เวลามีครูบาอาจารย์ ท่านให้ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบเข้ามา เห็นไหม ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติในความเชื่อของเขา เขาขณะเข้าไปบริกรรมเลย เกศา โลมา นะขา ทันตา ตะโจ เกศา โลมา นะขา ทันตา ตะโจ นี่เพื่อเป็นสมถะ เห็นไหม

แต่เวลาอุปัชฌาย์เวลาบวชขึ้นมา เห็นไหม ให้หัวแหวน ให้ปัญญามันแทงทะลุ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ของเรา เห็นไหม เกิดมากินอาหารดีๆ เกิดมารักษาร่างกายให้มีสุขภาพร่างกายที่สมบูรณ์ มีสุขภาพจิตที่ดีงาม ขัดสีฉวีวรรณนะ มันก็ชราครํ่าคร่า มันเป็นธรรมชาติของมันอยู่แล้ว จะมีสติมีปัญญานี่เท่าทันผม ขน เล็บ ฟัน หนังหรือไม่ ผม ขน เล็บ ฟัน หนังมันก็เป็นสมบัติของมนุษย์ มันเป็นสมบัติคน คนที่เกิดมาสมบูรณ์แบบโดยผม ขน เล็บ ฟัน หนัง หนัง เห็นไหม ตั้งแต่ศีรษะจดปลายเท้า เล็บก็มี ๒๐ เล็บ สิ่งที่ผิวหนัง เห็นไหม มันครอบงําไว้ ขนมันก็มีของมันนะ มันรู้มันเห็นของมันทั้งหมดล่ะ แล้วมีแหวนไหม มีสมาธิความเข้าใจชีวิตไหม

ถ้ามันมีสมาธินะ มันมีสมาธิขึ้นมานะ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง อื้อฮือ! มันขยายส่วนแยกส่วนเพราะมันมีกําลังมีสมาธิของมัน มันเห็นแล้วโอ๊ะ! โอ๊ะ! มันไม่ใช่ว่าไปดูแลรักษา เพราะอะไร ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด แต่ในชีวิตนี้มีอํานาจวาสนาหรือไม่ ถ้ามีอํานาจวาสนา เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เห็นไหม เอตทัคคะ ๘๐ องค์ พระอรหันต์ทั้งนั้น พอเทศน์ชฎิล ๓ พี่น้องก็พันกว่าแล้ว เวลาวันมาฆบูชา เห็นไหม เอหิภิกขุบวชให้เอง อบรมสั่งสอนให้เอง ๑,๒๕๐ องค์ พระอรหันต์ทั้งนั้น พระอรหันต์เพราะอะไร มีสติมีปัญญา มีแหวน มีหัวแหวนพิจารณาทะลุผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ทะลุทั้งหมด ทําลายทั้งหมด สิ่งที่ทั้งหมด ทั้งหมดโดยอะไร

ไอ้ของเรา เห็นไหม เรามีกิเลส เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เป็นชาวพุทธเป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง แวววาว มีความสวยงาม มันเจริญหูเจริญตา นี่ติดข้องไปหมด

แต่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรา ท่านอบรมบ่มเพาะไง จิตเป็นอย่างไร ทําความสงบใจเข้ามา ใจสงบระงับแล้ว หนัง รูขุมขน เล็บมันขยายส่วน ถ้ามันเห็น เห็นด้วยอะไร เห็นด้วยสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิ เห็นไหม สัมมาสมาธิแหวนไง แล้วถ้าประดับไปด้วยหัวแหวนไง ถ้าหัวแหวนนะ สติปัญญามันเห็นผม ขน เล็บ ฟัน หนังไง ถ้ามันเห็นผม ขน เล็บ ฟัน หนัง มันแยกส่วนขยายส่วน อุคคหนิมิต วิภาคะ ขยายส่วนแยกส่วนเป็นไตรลักษณะ ไตรลักษณะ เห็นไหม ให้มันเป็นอนัตตา มันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาโดยสติโดยปัญญา ถ้ามันเป็นหนังมันทะลุหนัง เป็นขนทะลุขน ถ้าผม ขน เล็บ ฟัน หนัง มันทะลุทะลวง มันทําลายทั้งสิ้น ทําลายโดยอะไร ทําลายด้วยจักขุญาณ ทําลายด้วยสติปัญญาของตน ทําลายขึ้นมา ทําลายที่ไหน ก็ทําลายที่แหวนนั้นไง

แหวน เห็นไหม แหวนมันเกิดจากอะไร เกิดจากจิตที่มันสงบระงับเข้ามาไง เวลามันพิจารณาไปแล้วมันทําลายเข้ามา ทําลายอะไร ก็ทําลายกิเลสที่แหวนนั้นไง ทําลายกิเลสที่นิ้วที่มันใส่แหวนนั้นไง ถ้ามันทําลายที่นิ้วที่ใส่แหวน เห็นไหม นั่นกิเลสมันอยู่ที่นั่นไง มันสํารอกมันคายของมัน เห็นไหม ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง มันไม่ได้บุบสลาย มันไม่ได้เสื่อมสภาพสิ่งใดๆ เลย มันก็เป็นผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เหมือนเดิมนี่แหละ

แต่จิตมันรู้มันเห็นขึ้นมา มันเกิดญาณทัสสนะ มันเกิดสัจจะ เกิดความจริงขึ้นมาจาก จักขุญาณ จากจิตที่มันรู้มันเห็น มันมหัศจรรย์ของมัน นี่ไง แก้วหัวแหวนไง ธรรมแก้วหัวแหวนมันเป็นธรรม ธรรมมาจากไหน “อ้าว! ธรรมก็ต้องอยู่ในตู้พระ-ไตรปิฎกสิ ธรรมก็ต้องศึกษาจากธรรมและวินัยขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า” นั้นทรงจําวินัย มีสติขึ้นมาก็เป็นสติธรรม เวลาเป็นทําสมาธิขึ้นมาก็เป็นสมาธิธรรม เวลาเกิดภาวนามย-ปัญญาขึ้นมา เห็นไหม มันก็เป็นปัญญาธรรม ถ้ามันเป็นธรรม เป็นธรรม เห็นไหม สิ่งที่เป็นสัจธรรมแล้วเป็นธรรมข้อเท็จจริงไง

สมมุติ ทรงจําธรรมวินัยก็เรื่องหนึ่ง สมมุติบัญญัติก็เป็นเรื่องหนึ่ง เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไปถ้าเป็นสมมุตินี่สัญญาอารมณ์ ถ้าทําสมาธิมันก็เป็นหญ้าเป็นใบไม้ทําเป็นแหวนมันเป็นเรื่องสมมุติ เป็นการกระทําโดยให้มันสมชื่อว่าเป็นแหวน แต่มันเป็นความจริงขึ้นมามันไม่มีแหวน

เวลามันปฏิบัติขึ้นมามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันมีสติมีสมาธิ สมาธิก็เป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา นี่ภาคปฏิบัติไง ปฏิเวธ ปฏิเวธคือพิจารณาแจ่มแจ้งแล้ว มันแทงทะลุ เวลาแทงทะลุมันทะลุผม ขน เล็บ ฟัน หนัง แล้วสิ่งที่หลุดไปคืออะไรล่ะ กิเลสไง กิเลสคือทิฏฐิมานะ สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความเห็นผิด แต่เราไม่รู้จักมัน แล้วเราก็ไม่เคยเห็นมัน แล้วเราก็จับต้องมันไม่ได้ แล้วภาวนาอย่างไรล่ะ แล้วชาวพุทธๆ เขาทํากันอย่างไร ในวงกรรมฐาน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทํามาก่อนนะ ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําของท่านมาแล้ว หลวงตาพระมหาบัวท่านพูดประจําว่า

“ผู้รู้เขามีนะ ผู้รู้เขามี เขาฟังแล้วเขาหัวเราะฟันหัก ที่ว่าลัดสั้น นี่ที่หน้าไหว้หลังหลอก ที่เป็นมิจฉาพูดไปโดยไม่มีต้นไม่มีปลาย ไม่มีที่มาที่ไปอะไรทั้งสิ้น”

ถ้ามันเป็นจริง เป็นจริงขึ้นมา เห็นไหม กิเลสมันอยู่ที่ไหน กิเลสมันอยู่ที่ใจ นี่เวลากิเลสจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีอวิชชามาเกิดได้อย่างไร ถ้ามันเกิดขึ้นมา เห็นไหม อวิชฺชาปจฺจ-ยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ นั่นล่ะวิญญาณในปฏิจจสมุปบาท แล้วเวลามนุษย์เกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ความรู้สึกนึกคิดของเรา ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ไม่รู้จักมัน เวลาศึกษาธรรมะจบนักธรรมตรี เห็นไหม เกศา โลมา จบนักธรรมตรี รูป เวทนา สัญญา วิญญาณ ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ เวลาขันธ์ ๕ ขึ้นมาก็ต่อไปนักธรรมโท นักธรรมตรี นักธรรมเอก ต่อเป็นธรรมะไง ธรรมะมันเกิดขึ้นมา มันคือไอ้นั่น มันคือไอ้นี่ นี่ไง เป็นดอกไม้ใบหญ้า เป็นให้มันสมบูรณ์แบบว่ามันเป็นรูปแหวน

เวลาพระกรรมฐานของเราฝึกหัดของเรา เห็นไหม หายใจเข้านึกพุท หายใจออกโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาจิตมันสงบ อ้อ! นี่ตัวจริง นี่ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ นี่ตัวจริง สงบมันสงบ ต้องมีสติปัญญา ถ้าปัญญาๆ ก็ปัญญาสามัญสํานึกนี่ไง ว่าเราเป็นปัญญาชนไม่มีปัญญา เรามีแต่ปัญญาอะไร เรียนอะไรมา ถ้าเรียนอะไรมามันก็วิเคราะห์หรือใช้สติปัญญาตามที่ความรู้เรามี นี่ปัญญาอบรมสมาธิไง ปัญญามันก็เทียบมันก็เคียงของมัน นั่นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันเป็นสมาธิๆ ขึ้นมา มันจะสร้างความสงบสุข สร้างข้อเท็จจริงขึ้นมา เห็นไหม ว่าวงแหวน นี่ปัญญาอบรมสมาธิไง

ที่ว่าเป็นปัญญา ปัญญา เห็นไหม ของเขาเป็นความคิด ของเราเป็นปัญญา ปัญญาอะไร ปัญญา ปัญญามันก็สุตมยปัญญาไง มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิไง แล้วสมาธิมันเกิดหรือยังไง ถ้าสมาธิมันเกิดขึ้นมา เห็นไหม มันเป็นแหวนทองคําขาว แหวนก็คือแหวน แหวนวงกลมๆ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ไง ใส่แหวนไว้เดี๋ยวแหวนมันรัดนิ้วมือนะ รัด รัดจนมันเน่า นี่แหวนนะ

แต่โดยข้อเท็จจริงเกิดแล้วดับ มีเจริญแล้วก็เสื่อม เสื่อมแล้วก็เจริญ ไม่มีสิ่งใดคงที่ เพราะ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันเป็นอนัตตาในตัวของมัน เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป โดยธรรมชาติของมัน เกิดดับ เกิดดับ แต่เกิดดับๆ มันจะมีมากมีน้อยขนาดไหน อยู่ที่ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เรามีสติปัญญามากน้อยแค่ไหน เรารักษาของเรา คนที่ประพฤติปฏิบัติถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ท่านมีประสบการณ์นะ สบายมาก มีสติมันก็หยุดแล้ว มีสติมีระลึกรู้จบเลย

แต่! แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านอบรมบ่มเพาะขึ้นมา ท่านไม่ได้อบรมบ่มเพาะมาสอนผู้ที่รู้ ท่านอบรมบ่มเพาะขึ้นมาเพื่อสอนผู้ไม่รู้ ผู้ไม่รู้ก็ต้องบังคับไง ต้องพุทโธ ต้องมีสติ ต้องพุทโธ เพราะอะไร เพราะมันไว้ใจเราไม่ได้ กิเลสนะ อยู่ที่ใจนะ วางใจไม่ได้ทั้งสิ้น เราวางใจเราได้ไหม เราวางใจว่า เราจะมีสติมีปัญญาเพริศแพร้วอย่างนี้ไปตลอด เป็นไปไม่ได้หรอก แล้วอย่างกรรมมันยังไม่ได้ให้ผล เวลากรรมให้ผลนะ มันไม่ฟังใครหรอก

กิเลสนะ ในใจของคนเปรียบเหมือนช้างสารที่ตกมัน ช้างตกมันเข้าไปใกล้มันได้ไหม เวลากิเลสมันเต็มที่มันแล้วมันฟาดงวงฟาดงา มันทําลายหัวใจของตัวเองล้มลุกคลุกคลานเพราะขาดสติ ขาดปัญญา ขาดการบํารุงรักษามาตั้งแต่ต้น แต่ถ้าบํารุงรักษามาตั้งแต่ต้น ช้างมันจะตกมันขนาดไหนก็จับมันผูกต้นไม้ไว้ ผูกต้นไม้ใหญ่ๆ ไว้ มันจะดิ้นขนาดไหนก็ให้มันดิ้นอยู่กับต้นไม้นั้นไว้ มันไปไหนไม่รอดหรอก

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธ พุทโธ พุทโธ มันจะทุกข์มันจะยาก มันจะลําบากขนาดไหนพุทโธไว้ ถ้ามันมีสติปัญญาก็ใช้สติปัญญารักษาของมันไว้ เอาไว้ให้ได้ ถ้ามันอยู่ของมันได้ เสื่อมไหม เอ้า! เสื่อมก็เสื่อมไป หลวงตาจิตเสื่อมไปหาหลวงปู่มั่นไง “โอ้! ใจของเราก็เหมือนเด็กๆ เด็กๆ มันต้องมีอาหาร เราเกิดมาพ่อแม่เลี้ยงดูมาอาหารดีๆ ทั้งนั้น นี่ก็เหมือนกัน จิตเราเหมือนเด็กๆ อาหารมันขาดแคลน ไม่มีสติสัมปชัญญะ ไม่มีคําบริกรรม ไม่มีสติสัมปชัญญะควบคุมดูแลมัน เหมือนเด็กๆ มันก็เที่ยวเล่นของมันไปโดยข้อเท็จจริงของมัน มันต้องการอาหาร เราพุทโธไว้ พุทโธ พุทโธ” ท่านก็ทําอย่างนั้น มันก็กลับมาจริงๆ

คนที่เขาชํานาญ คนที่รู้เขาไม่กลัวหรอก คนที่ภาวนาเป็นๆ นะ เขาก็ต้องมีสติปัญญาแก้ไขสถานการณ์ในการประพฤติปฏิบัตินั้นให้ได้ ถ้ามันแก้ไขสถานการณ์อย่างนั้นได้มันเอาตัวรอดได้ไง เอาตัวรอดได้หมายความว่ามันจะปฏิบัติที่ไหน มันทําอย่างไร มันพอที่จะรักษาตัวได้ นี่ไง ถ้ามันรักษาตัวได้นะ อย่างน้อยก็ต้องพิจารณา สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ถ้ามันพิจารณากาย เห็นไหม ผม เล็บ ฟัน หนัง แล้วผม ขน เล็บ ฟัน หนัง พิจารณาอย่างไร เวลาพิจารณาเข้าไปดูไปเที่ยวป่าช้านั่นก็กายนอก ไปดูซากศพ ไปดูอสุภะ ไอ้นั่นก็เป็นการโฆษณาชวนเชื่อ เขาช่วยกันนะ พยายาม เห็นไหม นั่นเป็นซากศพ เป็นรูปอสุภะ นั่นมันเป็นรูป มันเป็นกระดาษ

เวลามันเป็นจริงๆ มันเป็นที่จิต จักขุญาณ กิเลสมันอยู่ที่นั่นหรือ กิเลส เวลาส่งเสริมในภาคปฏิบัตินะ โอ้โฮ! ศรัทธา ศรัทธาไทย พิมพ์อสุภะ พิมพ์อะไรติดกันเต็มไปหมด หลวงตา- พระมหาบัวท่านบอกว่า ไอ้นั่นน่ะฉากละคร ดูลิเก ละครซิ มันมีฉาก เห็นไหม กรรมฐานเขาไม่ให้มีเพราะอะไร เพราะมันค้นหาใจตัวเองให้ได้ ค้นขึ้นมาที่ใจนี้ ไอ้นี่หวังอุปกรณ์การภาวนา มีครบหมดเลย ทุกอย่างพร้อมเลย ขาดอย่างเดียวน่ะทําสมาธิไม่เป็น หัวแหวนเลยเกิดไม่ได้ ขาดอย่างเดียว ทําสมาธิไม่เป็น มีแต่อุปกรณ์เพื่อจะส่งเสริมๆ

แล้วส่งเสริม นี่ไง เวลากรรมฐาน เห็นไหม เข้าพรรษา เห็นไหม ถือธุดงควัตรไง ส่งเสริมอะไรมัน มีแต่จะตัดรอนมัน ตัดรอนมันเพื่ออะไร ตัดรอนมันเพื่อให้กิเลสมันเบาบางลง เพราะอะไร มันเป็นเครื่องมือในการจะชําระล้างกิเลส เป็นเครื่องมือที่จะตัดทอนให้กิเลสมันเบาบางลง ตัดทอนที่มันไม่ให้สมความปรารถนามัน มันปรารถนา มันต้องการ มันอยากได้ มันจะให้สมบูรณ์แบบของมัน แล้วกิเลสก็นอนกระดิกเท้า

แต่เราเป็นลูกศิษย์กรรมฐาน ถือธุดงควัตร ตัดทอนๆ เป็นเครื่องมือชําระล้างกิเลส เป็นเครื่องมือๆ เพื่อบรรเทาทุกข์ๆ แล้วถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม เราก็ฝึกหัดของเรา เราก็มีการกระทําของเรา ทําให้เป็นจริงเป็นจังของเราขึ้นมา ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม ไม่! ไม่ต้องน้อยเนื้อตํ่าใจ ภูมิใจ นักรบ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบา-อาจารย์ของเรา เห็นไหม หาที่สงบสงัดเดินจงกรม เวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้พระองค์เดียวอยู่โคนต้นโพธิ์ จะไปน้อยเนื้อตํ่าใจตรงไหน นี่คือโอกาสทอง นี่คือโอกาสที่มันสงบสงัด โอกาสที่เราจะได้ประพฤติปฏิบัติ

จะไปคลุกคลีตีโมง มีแต่อุปกรณ์การภาวนา มีแต่คนบํารุงบําเรอ มีแต่คนส่งเสริม ตายกันหมดเกลี้ยงเลย ไม่เหลือ แต่ถ้ามันเข้มแข็งของเราขึ้นมา โอ้โฮ! ปัจจัยเครื่องอาศัยมันจะท่วมตายอยู่แล้ว ขาดอย่างเดียวเท่านั้นแหละ เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ขาดอย่างเดียวเท่านั้นแหละ หาแหวนให้ได้ แล้วถ้ามันออกใช้ปัญญามันจะมีหัวแหวน หัวแหวนนั่นน่ะเวลาพิจารณาของมันไป แยกแยะของมันไป มันพิจารณาของมันไป มันจะมหัศจรรย์ในตัวของมัน

ถ้ามหัศจรรย์ในตัวมัน เห็นไหม ถ้ามหัศจรรย์มันสํารอกมันคายของมันนะ สัมมาสมาธิ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี เวลาปัญญามันแยกมันแยะของมันนะ โอ้โฮ! มันเบา ร่างกาย โอ้โฮ! มันปลอดโปร่ง จิตใจเบิกบาน แต่ต้องมีสติเพราะอะไร เพราะสพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เสื่อมหมด เสื่อมแน่นอน เสื่อมหมดเพราะอะไร เพราะกิเลสมันอยู่คงที่ กิเลสสมบูรณ์แบบอะไรของมัน เพียงแต่เป็นความเพียร ความวิริยะอุตสาหะของเรา การภาวนาเริ่มต้น เริ่มต้นล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน เราก็ฝึกหัดของเรา เราก็มีการกระทําของเรา เวลาเป็นสัมมาสมาธิมีแหวนวงหนึ่งก็เอาไว้โชว์เขา มีแหวนวงหนึ่งก็มีสมถกรรมฐาน มีแหวนวงหนึ่งก็มีพื้นฐานที่ให้ฝึกหัดปฏิบัติได้

แต่ถ้าไม่มีแหวนวงหนึ่ง ไม่มีสัมมาสมาธิเลยนะ นั่นน่ะโลกียะเป็นเรื่องโลกทั้งสิ้น วิตกวิจารณ์การใช้สติใช้ปัญญา มันเป็นเรื่องยาพิษสารพิษ เพราะอะไร เพราะกิเลสมันร่วมขบวนการตลอด สมุทัยเจือปนไปทั้งสิ้น กิเลสมันร่วมมือทํางานไปกับความจอมปลอม ไปกับการปลิ้นปล้อน ไปกับการพลิกแพลง ไปกับการลัดสั้น ไปกับการหาวิธีการที่จะประพฤติปฏิบัติให้มันรู้จริงเห็นจริงโดยอุปกรณ์การประพฤติปฏิบัติสมบูรณ์พูนผล มีคนสนับสนุนศรัทธา กลายเป็นคอนเสิร์ตไง กลายเป็นการชุมนุม ชุมนุมในการปฏิบัติ

จิตสงบ สงบที่บุคคลคนนั้น จิตของใครฟุ้งซ่าน จิตของใครกิเลสตัณหาความทะยานอยากบีบคั้นจิตดวงนั้นแทบเป็นแทบตาย จิตดวงใดมีสติปัญญาฝึกหัดของตน มันสงบระงับเข้ามา จิตดวงนั้นมีความสุขความสงบ ความสุขความสงบนั้นเกิดจากจิตดวงนั้น จิตดวงนั้น เห็นไหม เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มีศรัทธาความเชื่อ ก็มีที่พึ่งที่อาศัยคุ้มกะลาหัวให้บรรเทาทุกข์ๆ บรรเทาทุกข์ไม่ใช่การสมุจเฉทปหาน การชําระล้างกิเลส

สมุจเฉทปหานเวลาเป็นสัจจะเป็นความจริง ทุกข์ เหตุที่เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ ทุกข์ดับคือนิโรธ นิโรธโดยมรรค ๘ เป็นสัจจะเป็นความจริง จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ สิ่งนั้นถึงจะเป็นบรรทัดฐาน เป็นสิ่งที่เอาตัวรอดได้ เป็นสิ่ง เห็นไหม พาดกระแส จิตที่พาดกระแส ครูบาอาจารย์ท่านวางใจได้ วางใจได้ว่าจิตดวงนี้เพราะพาดกระแสแล้ว ภาวนามยปัญญา ปัญญาทวนกระแสกลับเข้าไปสู่จิตนั้น จิตนี้พาดกระแสแล้วมีพื้นฐานในการกระทํา เอาตัวรอดได้ จะช้าจะเร็วนั้นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาจิตที่มันเป็นสัจจะเป็นความจริงแล้วพยายามกระทําให้มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ไม่ให้ประมาท องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งไว้เป็นคําสุดท้ายเลย “ภิกษุทั้งหลาย เธอควรพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” ความประมาทเลินเล่อไง ทําความสงบของใจเข้ามา มีสัมมาสมาธิ เวลาฝึกหัดใช้ปัญญา ภาวนามยปัญญาคือหัวแหวน ถ้าหัวแหวนเป็นนิล แล้วถ้าเราพิจารณาของเราไปต่อเนื่องไป จากนิลเราก็เปลี่ยนเป็นพลอย นี่บุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ ถ้าหัวแหวนเป็นพลอย เห็นไหม ถ้าหัวแหวนเป็นเพชร ถ้าเป็นเพชรเป็นพลอย เห็นไหม มันบุคคลคู่ที่ ๒ บุคคลคู่ที่ ๓ บุคคลคู่ที่ ๔ มันจะพัฒนาของมันไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

เวลาเอาตัวรอดได้แล้ว ถ้ามันมีแหวน มีหัวแหวนเป็นนิล มันก็เอาตัวรอดได้เพราะแหวนเราสมบูรณ์แบบของเรา ถ้ามันสมบูรณ์แบบของเรา ผู้ที่เห็นภาวนามยปัญญาตามความเป็นจริง มันรู้จริงเห็นจริง มันมีทั้งแหวน มีทั้งหัวแหวน หัวแหวนที่มีความมหัศจรรย์ หัวแหวนเกิดจากการกระทําของจิตนั้น จิตนั้นมีการฝึกหัดภาวนา ได้ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ภาวนาขึ้นมานี่มีสติมีปัญญา เห็นไหม มคฺโค ทางอันเอก ทางอันเอกมันเห็นของมัน มันใช้สติใช้ปัญญา ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เห็นไหม มันพิจารณาของมันไปๆ

ผม ขน เล็บ ฟัน หนังไม่ใช่กิเลส กิเลสมันอยู่ที่จิต รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส กิเลสมันอยู่ที่จิต แต่คนเรามันมีสมบัติส่วนตัวไง เกิดมามีกายกับใจ ถ้ามีกายก็ผม ขน เล็บ ฟัน หนังไง แล้วผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เห็นไหม จิตนี้รักตนเองที่สุด แล้วหลงในทิฏฐิมานะความเห็นผิดของตนที่สุด แล้วยึดมั่นถือมั่นที่สุด แล้วพึ่งไม่ได้เลย ของที่มันรักที่สุดมันทิ้งไม่ได้

แต่เวลาเราฝึกหัดภาวนา เห็นไหม เราทําความสงบของใจเข้ามาๆ ถ้าเรามีแหวน ถ้ามันเกิดภาวนามยปัญญามันจะมีหัวแหวน ปัญญาที่มันแยกมันแยะมันพิจารณาของมัน พอมันแยกมันแยะมันพิจารณาของมัน สิ่งที่รักที่สุด ทิฏฐิความเห็นผิด สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิว่ากายเป็นของเรา ผม ขน เล็บ ฟัน หนังเป็นของเรา โดยธรรมไง

โดยชาวพุทธเกิดมาทั้งหมดตายทั้งสิ้น ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ก็รู้ๆ ดอกไม้ใบหญ้า เวลาทําเป็นมิจฉาสมาธิ ดอกไม้ใบหญ้า ทําแหวนด้วยดอกไม้ใบหญ้าเดี๋ยวมันก็เหี่ยว เดี๋ยวมันก็เฉา เดี๋ยวมันก็ขาดวิ่น นี่ก็เหมือนกัน คนเราเกิดมาก็ต้องตาย ตายแล้วก็ต้องเผา เผาแล้ว เห็นไหม เราทําพินัยกรรมไว้มอบมรดกให้เขาหมดเลย มันก็รู้ของมัน ดอกไม้ใบหญ้า

แต่เวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า เห็นไหม ไปเที่ยวสวนเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันต้องมีฝั่งตรงข้าม ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย เวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา เวลาฝึกหัดปฏิบัติ โคนต้นโพธิ์พระองค์เดียว เวลาตรัสรู้ ตรัสรู้ท่ามกลางหัวใจของตน ตรัสรู้เองโดยชอบ กิเลสตายทั้งหมด นี่เป็นมหาเพชร เป็นเพชรครอบจักรวาล เป็นศาสดา ปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์ขนสัตว์คือหัวใจของสัตว์โลก หัวใจของสัตว์โลกไง

สิ่งที่มันยึดครอง พญามารมันยึดครองหัวใจดวงนั้น แล้วเราเกิดมาก็เป็นเรานี่แหละ อวิชชาความไม่รู้ก็อยู่ในหัวใจเรานี่แหละ พออยู่ในหัวใจ สิ่งที่เป็นนามธรรมทั้งสิ้น ผม ขน เล็บ ฟัน หนังเป็นกิเลสหรือ ไม่! ผม ขน เล็บ ฟัน หนังก็เป็นผม ขน เล็บ ฟัน หนัง นี่ไง พิจารณาขนก็เป็นอริยสัจ ผมก็เป็น เป็นตรงไหน เป็นที่มีแหวน เป็นที่จิตมันสงบ พอจิตมันสงบแล้วมันยกขึ้นนั่นน่ะหัวแหวน สติปัญญา แต่ถ้ามันสักแต่ว่า มันมีอยู่แล้ว นี่ดอกไม้ใบหญ้า ทําเป็นแหวน เกสรดอกไม้ทําเป็นหัวแหวน ลมพัดก็ไปหมดแล้ว เกสร ลมพัดมาผสมเกสรออกเป็นพืชผลเยอะแยะไปหมด ธรรมชาติไง

ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ แต่เราปฏิบัติเกือบเป็นเกือบตายนะ เพราะปฏิบัติเกือบเป็นเกือบตาย เพราะแหวนของเราไง แหวนที่มันรัดหัวใจดวงนี้ไว้ เวลามันเกิดภาวนา-มยปัญญา หัวแหวน หัวแหวนที่มันมีความมหัศจรรย์ ให้มันสมบูรณ์แบบของมันไง ถ้ามันสมบูรณ์แบบของมัน เห็นไหม มันไม่ใช่วัตถุ

แหวน หัวแหวน หัวแหวนที่มีระดับมีคุณค่านี่เป็นวัตถุๆ วัตถุเพราะมันมีค่าแตกต่างกัน แต่เวลาปฏิบัติเป็นบุคคล ๔ คู่ โสดาบัน สกิทา อนาคา พระอรหันต์ มันแตกต่างกัน แล้วแตกต่างกันโดยเยอะมาก เยอะเพราะอะไร สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส หลานๆ มัน เวลาขึ้นไปนี่ลูกมัน เวลาความโลภ ความโกรธ ความหลง พ่อแม่มัน เวลาปู่ ย่า ตา ยายมันนะ เจ้าวัฏจักร มันลึกลับซับซ้อนแค่ไหน เวลาปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้ามีครูบาอาจารย์ขึ้นมานี่ ท่านปล่อยปละละเลย “นั่นไอ้นั่นเป็นความคิด ไอ้นั่นมันเป็นปัญญา” ไร้สาระ!

เวลามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมานี่ทุกข์เจียนตาย เวลาปฏิบัติขึ้นมาเวลามันละมันวางทั้งหมด ปลอดโปร่งโล่งแต่เดี๋ยวมันก็กลับมาอีกล่ะ นี่ไง เกิดดับ เกิดดับไง ทุกข์เจียนตาย เวลาจิตมันสงบ จิตมันปล่อยวางได้บ้าง เห็นไหม มันว่างๆๆ ว่างๆ มันเผลอ! กิเลสมันหลับ! กิเลสมันหันหลังให้ ทําอหังการ เวลากิเลสมันครอบงําขึ้นมานะ หน้าไหว้หลังหลอกแล้ว หน้าอย่างหลังอย่าง เวลาหน้าก็ว่าปฏิบัติ ลับหลังนะกิเลสมันท่วมหัว แล้วยังพาคนอื่นหลงผิดอีกต่างหาก

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนนะ ตัวเองผิดมันก็บาปกรรมอยู่แล้ว ไปสอนให้คนอื่นผิดนี่ บาปกรรมมันซํ้าซ้อนอีก เหมือนฆ่าตัวตายเลย เห็นไหม ฆ่าคนอื่นก็เป็นบาปอย่างหนึ่ง ฆ่าตัวเองตายบาปมากกว่าฆ่าคนอื่น แต่เวลาหลงผิด หลงผิดตัวเองก็ผิดแล้ว แต่ไปฆ่าคนอื่น ไปทําลายคนอื่น ไปสอนคนผิดนั่นยิ่งบาปกรรมซํ้าซ้อนเข้าไปใหญ่ แต่มันเป็นกรรมของสัตว์ สัตว์โลกเป็นไปตามกรรม

สิ่งที่ว่ามันเป็นกรรมของสัตว์ เวลามันเข้ากันโดยธาตุ โดยเคมี โดยชอบ นั่นก็เป็นจริตเป็นนิสัยเป็นกรรมของสัตว์ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นี่ไง สัพเพ สัตตา สัตว์ทั้งหลาย สัตว์ที่มันเชื่อ สัตว์ที่มันพอใจมันก็กรรมของสัตว์ แต่สัตว์มันฉลาดขึ้นมาได้ สัตว์มันพิจารณาของมันได้ จาก เห็นไหม ปุถุชน กัลยาณปุถุชน จิตสงบแล้วฝึกหัดภาวนาของเราๆ เขาจะไปชมดอกไม้ เขาจะไปรื่นเริงขนาดไหน นั่นกรรมของสัตว์

ในสมัยพุทธกาล เห็นไหม พระเรวตะๆ เวลาเดินจงกรมอยู่ สิ่งที่เขามีความละเล่นฟ้อนรําขึ้นมา นั่นวาสนา เห็นไหม เทวดามายับยั้งกลางอากาศเลย ไอ้พวกนั้น รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงแห่งมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เขาสนุกครึกครื้นของเขา เขามีความสุขของเขา “ท่านต่างหาก ท่านต่างหาก” คืนนั้นพระเรวตะเป็นพระอรหันต์เลย

หลวงตาพระมหาบัว หลวงปู่เจี๊ยะเจออย่างนี้หมด อยู่ในป่า เขาไปเล่นสงกรานต์กัน เขาฟ้อนรํา เขาโอ้ย! เขามีความสุข ขณะที่เราเป็นพระนะ เราปฏิบัติอยู่นะ เวลาปฏิบัติเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เวลามันกระทบ มันเกิดเลย “โอ้โฮ! เราเป็นคนทุกข์คนยาก เราเป็นเศษคน” แต่สติปัญญาทันไง เราไม่เคยเป็นหรือ เราก็เคยเที่ยวมา เราก็เคยร้องเล่นฟ้อนรํากับเขาทั้งนั้น แล้วถ้าเรายังฟ้อนเล่นฟ้อนรําอยู่อย่างนั้น เราก็เป็นมนุษย์ธรรมดาคนหนึ่งไง ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เป็นของเรา ขัดสีฉวีวรรณแวววาว เพราะไปเพิ่มไปเล่นฟ้อนรํากันไง

แต่ตอนนี้เรามีสติมีปัญญา เรามีอํานาจวาสนาไง เรามาบวชเป็นพระ เป็นลูกศิษย์หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา แล้วประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้ามีสติปัญญา เวลามันเท่าทัน เราก็เคยเป็น เราก็ทํามาหมดแล้ว แล้วมันได้อะไร ก็ได้ทุกข์ไง ใครมีศีล ศีล ๘ เขาก็ไม่ทํากันอย่างนั้นแล้วเขาไม่ทํามัน สีเลนะ สุคะติง ยันติ สีเลนะ โภคะสัมปะทา ศีลทําให้ปกติสุข ศีล เห็นไหม เกิดแห่งโภคทรัพย์ ไม่จับจ่ายใช้สอยโดยสุรุ่ยสุร่าย ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาจะมีสมาธิๆ ขึ้นมา เราพยายามทําของเรา ถ้าไม่มีสมาธิเวลาก็หนึ่งว่างๆๆๆ ดอกไม้ใบหญ้า ว่างๆๆๆ แล้วปัญญา ปัญญาก็ลวงโลกอยู่อย่างนั้น ทําแล้ว เห็นไหม ซํ้าแล้วซํ้าเล่า แล้วทําแล้วมันก็เหมือนกับไม่ได้ทํา มันเรื่องธรรมดา ไม่เห็นมีอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน

แต่เวลาเราทําความสงบของใจด้วยความจริงจัง เออ! มันไม่เป็นอย่างนั้นนะ พอไม่เป็นอย่างนั้นนะ พอมันฝึกหัด แหวน แหวนก็คือแหวน ถ้ามันได้ประดับหัวแหวน แหม! แหวนมันสมบูรณ์แบบ เวลามันใช้ปัญญาไง ถ้าจิตมันสงบมันมีแหวนแล้วมันใช้ปัญญาไป มันสะเทือนนะ มันสะเทือนหัวใจนะ ทําไมเราโง่ได้ขนาดนี้ เอ็งฉลาดได้เพราะเอ็งมีแหวน เอ็งฉลาดได้เพราะเอ็งทําสมาธิเป็น เพราะอะไร เพราะสมุทัยมันไม่เจือปนไง ทําสมาธิคือสมุทัย คือกิเลสสงบตัวลง สงบตัวลงมันก็มีแหวน แต่แหวนแล้วเดี๋ยวมันเสื่อม มันเสื่อมเพราะแหวนแก้กิเลสไม่ได้ เจริญแล้วเสื่อมๆ อยู่อย่างนั้น มันก็ต้องฝึกหัดใช้ปัญญาไง

ปัญญาประดับหัวแหวนให้ได้ไง แล้วหัวแหวนจะประดับอย่างไร แล้วเอาอะไรมาประดับล่ะ ถ้าประดับก็นิล นิล นิลที่ราคามันตํ่าต้อย แต่! แต่มันก็มีคุณค่านะ เราก็ฝึกหัดของเราไปสิ ต้องฝึกหัด ถ้าฝึกหัดๆ เห็นไหม ปัญญาอบรมสมาธิก็เหมือนกัน เวลาฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ถ้าจิตมันสงบแล้ว มันใช้ปัญญาไป มันลึกลับซับซ้อนกว่านี้ ลึกลับซับซ้อนกว่านี้เพราะมันขําๆ พอมันรู้เท่า มันขําตัวเอง เฮ้ย! ทําไมเป็นอย่างนี้ เฮ้ย! ทําไมเป็นอย่างนั้น ปัจจัตตัง สันทิฎฐิโก ฟอกจิตสํารอกคายมันออก

ถ้าสํารอกคายมันออก เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียงเป็นกิเลสหรือ ไม่ใช่! อะไรเป็นกิเลสล่ะ ก็ทิฏฐิมานะไง ก็ตัณหาความทะยานอยากนี่ไง ก็ความหลงผิดนี่ไง ทําไมถึงหลงผิดล่ะ หลงผิดเพราะมันมีในตัวมันไง มันมีเชื้อไขไง เพราะมันมีเชื้อไขมันถึงเป็นกิเลสไง แล้วถ้าเป็นกิเลสแล้วเห็นมันอย่างไร เห็นเวลาลากคอมันออกมาไง ลากคอมันออกมาพิจารณาไง พอพิจารณาไป มึงหลอกกู มึงเห็นผิดๆ แล้วมึงก็จะให้ใจกูเห็นผิดตามมึงไป แล้วทําไมต้องตามไป ไตรลักษณ์ไง

ถ้าพิจารณาไปเป็นไตรลักษณ์ มันแยกขยายส่วน มันขยายส่วนของมัน มันพยายามจะลากมันออกมา พยายามจะลากออกมาพิจารณาๆ แล้วพิจารณาแล้วก็ไม่เชื่อด้วย เพราะเวลาพิจารณาไป หัวแหวนติดไม่ดีหลุดหมดล่ะ แหวนเพชรนะ เวลาเขาพลั้งเผลอ ขอมันยังหลวมได้ เพชรยังหลุดจากแหวน ตามหาเพชรใหญ่เลย

สิ่งนี้ก็เหมือนกัน พิจารณาแล้วๆ พิจารณาแล้วมันก็หลบมันก็หลีก มันก็พิจารณาของมันอย่างนั้น แล้วทําอย่างไร ก็พยายามของเรา ฝึกหัดของเรา ทําของเราให้มันดีขึ้น เพราะ เพราะมันอยู่ที่จริตนิสัย อยู่ที่อํานาจวาสนา ขิปปาภิญญา ผู้ที่ทําง่ายรู้ง่าย ผู้ที่ทําง่ายรู้ยาก ทําง่ายๆ แต่รู้แสนยาก รู้แสนยากก็พยายามของเราอยู่ต่อเนื่องๆ ไป แล้วของอย่างนี้ กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา ไม่ต้องไปน้อยเนื้อตํ่าใจใดๆ ทั้งสิ้น แต่! แต่ต้องมีสติสัมปชัญญะจะต้องมีการกระทําต่อเนื่องๆ ไม่น้อยเนื้อตํ่าใจแล้วก็ไม่ทํา ไม่น้อยเนื้อตํ่าใจแล้วก็โยนทิ้ง ไม่น้อยเนื้อตํ่าใจแล้วก็วางใจ ไม่น้อยเนื้อตํ่าใจไม่ทําต่อเนื่อง

สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติไม่ทําต่อเนื่อง ไม่ทําสมํ่าเสมอ คนที่มีการประพฤติปฏิบัติเดี๋ยวดีเดี๋ยวร้ายเพราะไม่มีการประพฤติปฏิบัติสมํ่าเสมอ ไม่มีการประพฤติปฏิบัติต่อเนื่อง ไม่มีการประพฤติปฏิบัติไป เห็นไหม สิ่งที่มันจะได้ผลแล้วกําลังจะได้จะเสียก็หยุดไปซะ แล้วก็ไปเริ่มต้นใหม่ก็ต้องไปสร้างสมขึ้นมาใหม่ สร้างสมขึ้นมาให้มันมีกําลัง สร้างสมขึ้นมาให้แหวนมั่นคง มันจะได้ประดับหัวแหวนได้ แหวนมั่นคงแล้วจะประดับด้วยสติ ด้วยปัญญา สติปัญญามันก็เป็นสัญญา สัญญาเราก็เคยทําแล้ว เราก็เคยรู้แล้ว รู้อะไร รู้นั่นเรื่องอดีต รู้ เคยรู้ที่เคยทํามา

ถ้ารู้ที่มันสมบูรณ์แบบมันต้องสมุจเฉทปหาน มันต้องขาดไปแล้ว มันรู้ก็รู้แบบเลอะๆ เลือนๆ รู้แบบเข้าใจบ้าง ไม่เข้าใจบ้าง รู้แบบเหมือนจะรู้ หรือแบบมันไม่รู้ มันรู้ไม่ชัด รู้ไม่เจน รู้ไม่แจ่มแจ้ง มันก็ต้องปฏิบัติซํ้า ซํ้าของเราไป ถ้ามันฉลาดมันไม่เออออห่อหมกเชื่อกิเลสตลอดไป ไม่เออออห่อหมกให้กิเลสมันชักจูงไป การกระทํามันซํ้าแล้วซํ้าเล่า ด้วยอํานาจวาสนาของคน ด้วยสัจจะด้วยความจริง ด้วยการกระทํา เห็นไหม

ถ้ามันเป็นความจริงๆ เราขยันหมั่นเพียร บารมีธรรมๆ สิ่งที่ว่าเป็นบารมี บารมีก็การกระทําอยู่นี่ไง บารมีก็การปฏิบัติอยู่นี่ไง เพราะอะไร เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธ-ศาสนาไง แล้วพระพุทธศาสนาเกิดมาชาติหนึ่ง งานสิ่งใดก็ทําแล้ว จะไปทําอะไรกับใคร มันก็เรื่องโลกๆ ทั้งสิ้น สมบัติสาธารณะ

สมบัติของเราคือใจเราต่างหาก สมบัติของเราถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา แหวนสัมมาสมาธิ หัวแหวนสติปัญญาของเรา ฝึกหัดปฏิบัติให้ได้ เวลาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าเวลามันขาด สมบูรณ์แบบ อกุปปธรรม ถ้าสมบูรณ์แบบอกุปปธรรม ไม่ลูบไม่คลํา สีลัพพตปรามาส ไม่ลูบไม่คลํา วิจิกิจฉาไม่ลังเลสงสัย ไม่ลังเลสงสัยอะไร ไม่ลังเลสงสัยผมขนเล็บฟันหนังไง ผมขนเล็บฟันหนังมันก็เป็นวัตถุธาตุ มันเป็นวัตถุเป็นสมบัติของใคร ของของคนนั้นก็อาศัยแค่ชั่วอายุขัย ชั่วอายุขัยเท่านั้น แล้วถ้าไม่เจ็บไข้ได้ป่วยมันก็สมบูรณ์แบบของมัน เจ็บไข้ได้ป่วยต้องตัดทิ้ง ต้องกว้านออก ต้องร้อยแปด แต่หัวใจสําคัญกว่า

หัวใจ เห็นไหม เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมีอํานาจวาสนา เวลาพุทโธๆ จนพุทโธไม่ได้ สักแต่ว่าปรากฏ จิตมันทิ้งร่างเลย มันไม่รับรู้สิ่งใด สักแต่ว่าปรากฏ จิตเด่นชัด แหวน ไม่ใช่หัวแหวน หัวแหวนต้องสมบูรณ์แบบด้วยดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ งานชอบธรรม งานในการทําความสงบของใจคืองานชนิดหนึ่ง งานฝึกหัดใช้ปัญญาเป็นการเตาะแตะๆ ก็ชนิดหนึ่ง เวลางานที่มันคล่องตัวขึ้นมา สติปัญญาเริ่มก้าวเดินของมันได้ก็เป็นงานอีกชนิดหนึ่ง งานการทําซํ้าทําซากเป็นตทังคปหาน ปล่อยวางชั่วคราวๆ ก็เป็นงานชนิดหนึ่ง

เวลาพิจารณาไป เวลาสมดุลสมบูรณ์แบบไม่ใช่งานของใคร งานของธรรม จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ ความสมดุล ความพอดี มรรคสามัคคี สมดุลพอดีของมันเป็นสัจจะเป็นความจริง เป็นความมหัศจรรย์แล้วจะบอกว่าจะต้องอย่างนั้น จะต้องอย่างนี้ มันเป็นจริตนิสัย มันเป็นอํานาจวาสนา ฉะนั้น หัวแหวนมันถึงแตกต่างกัน หัวแหวนมันมีอํานาจวาสนาบารมีแตกต่างกัน เวลาเอตทัคคะ ๘๐ องค์ก็แตกต่างกันๆ

กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา เขาทําของเขามา แล้วในปัจจุบันนี้เขาภาวนาของเขาเป็นปัจจุบันธรรม เขาภาวนาของเขาด้วยสัจจะด้วยความเป็นจริง ด้วยการกระทําที่สมบูรณ์แบบ ด้วยการกระทําที่เป็นปัจจุบันนี้ ด้วยความเป็นจริงด้วยอํานาจวาสนาที่ส่งเสริมมาให้เราได้มาเกิดเป็นมนุษย์ไง เกิดมาพบพระ-พุทธศาสนาเสียด้วย แล้วมีอํานาจวาสนาจะฝึกหัดไง ฝึกหัดปฏิบัติ งานส่วนตนนะ งานของเราเอง ผลของการประพฤติปฏิบัติ ไม่พึ่งพาอาศัยใครทั้งสิ้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังทําเพื่อใครไม่ได้ทั้งสิ้น เพราะทําเพื่อใครมันอยู่ข้างนอก มันอยู่นอกจากจิตเรา แล้วจิต เห็นไหม เวลามาเกิดเป็นมนุษย์มันอยู่ไหนล่ะ อยู่ท่ามกลางหัวอก หาไม่เจอ ทําไม่เป็น เวลาทําได้แหวน ทําได้สัมมาสมาธิ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ แต่พาหิยะฟังธรรมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนเดียวเป็นพระอรหันต์เลย ก็สมบูรณ์แบบด้วยแหวนและหัวแหวนเพราะอะไร เพราะเขามีอํานาจวาสนา เขาได้สร้างของเขามา เขาได้ทําของเขามาสมบูรณ์แบบ

แต่ของเรา เราก็สมบูรณ์แบบโดยกิเลสนี่ไง เราก็สมบูรณ์แบบโดยไม่รู้ เราก็สมบูรณ์แบบ แต่เรามีศรัทธา ศรัทธาก็ดอกไม้ใบหญ้า ดอกไม้ใบหญ้า ลมพัดลมเพไง แดดออกแดดเผามันก็ย่อยสลายแล้วลมพัดไป เราก็ฝึกหัดปฏิบัติของเราขึ้นมา ให้มันเป็นความจริงขึ้นมา ให้มันเป็นวงแหวน ไม่ใช่ดอกไม้ใบหญ้า แล้ววงแหวนของใคร วงแหวนของจิตนี้

เวลาวงแหวนของจิตนี้ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ เอ็งไม่มีแหวน เอ็งทําอะไรไม่ได้หรอก ถ้าเอ็งไม่มีแหวนก็สมมุติ นี่ไง ดอกไม้ใบหญ้านี่ไง แล้วไอ้นี่เป็นความคิด ไอ้นี่เป็นปัญญา นั่นก็ดอกไม้ใบหญ้าทั้งนั้น มันบรรลุว่างๆ บรรลุว่างเป็นอากาศธาตุเลย ลมพัดมาไปหมดเลย แล้วจิตอยู่ไหนล่ะ แล้วจิตเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะอยู่ที่ไหน แล้วความรู้สึกนึกคิดที่ทุกข์ที่เข็ญใจอยู่ไหน ก็มันว่างไง ว่างอะไร ดอกไม้ใบหญ้า

ไม่มีสิ่งใดไม่มีเหตุมีผล ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันมีเหตุมีผลของมันโดยสมบูรณ์แบบของมัน ความสมบูรณ์ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ แล้วสมดุลพอดีขึ้นมา นิโรธดับ จิตนี้กลั่นออกจากอริยสัจเป็นอกุปปธรรม อกุปปธรรมอย่างไร อกุปปธรรม อฐานะที่แปรสภาพ คู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ ถ้าสัมมาทิฏฐิถูกต้องชอบธรรมคงที่ตายตัว คงที่ตายตัวแบบธรรมไง ไม่ใช่อัตตาและไม่ใช่อนัตตา

อัตตาคือทิฏฐิมานะคือกิเลส อนัตตาธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา แต่จิตวงแหวนนั้นมีสติมีปัญญา จิตที่พยายามประดับหัวแหวนมีสติมีปัญญา มีการฝึกหัด มีการกระทํา วงแหวนนั้นเห็นอนัตตา วงแหวนนั้นเห็นกิเลส วงแหวนนั้นเห็นทิฏฐิมานะความเห็นผิด รูป รส กลิ่น เสียง ผม ขน เล็บ ฟัน หนังไม่ใช่กิเลส กิเลสมันอยู่ที่วงแหวน กิเลสมันอยู่ที่จิตนั้น แล้วจิตนั้นมันพิจารณาแยกแยะของมันตามความเป็นจริง ถ้ามันแยกแยะตามความเป็นจริง เห็นไหม มันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลากิเลสมันขาด อกุปปธรรมถึงเป็นอฐานะ ไม่ใช่อัตตาและไม่ใช่อนัตตา

อัตตาคือทิฏฐิมานะ สักกายทิฏฐิความเห็นผิด อนัตตาคือสภาวธรรม สภาวธรรมที่แหวนที่จิตมันรู้มันเกิดจักขุญาณ จักขุญาณที่เห็นสักกายทิฏฐิ เห็นความผิด เห็นกิเลสที่มันบิดมันพลิ้ว เห็นกิเลสที่มันชักจูงไป ถ้ามันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขยายส่วนมันแยกส่วน มันแปรสภาพของมัน จิตนี้เห็นอนัตตา เห็นไตรลักษณะ ไตรลักษณะนั้นจะเป็นคุณสมบัติให้จิตนั้นคายออก คุณสมบัติให้จิตนั้นพิจารณา สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สังโยชน์ขาด ไม่ใช่อัตตา ไม่ใช่อนัตตา

อนัตตาคือระหว่างที่มันพิจารณา สพฺเพ ธมฺมา เป็นอนัตตา ธรรมเป็นอนัตตา ธรรมเป็นอนัตตา แต่เป็นอนัตตาโดยทฤษฎี เป็นอนัตตาโดยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า โดยอนัตตาเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าเป็นผู้รู้ เป็นผู้เห็น แล้วแสดงธรรมไว้เป็นกิริยา แล้วเราก็ศึกษาๆ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไม่รู้ แต่ไม่เห็น แต่ไม่เป็นจริงไง

เวลาเราทําใจของเราให้เป็นวงแหวน แล้วเราพิจารณาด้วยหัวแหวน ด้วยสติด้วยปัญญาไง เวลามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาเพราะจิตมันรู้ จิตมันเห็น จิตมันสํารอก จิตมันคาย จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ เวลามันชําระล้าง มันสมุจเฉทปหาน ขาด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เป็นอกุปปธรรม คงที่ตายตัว แต่ไม่ใช่อัตตาและไม่ใช่อนัตตา เป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจดวงนั้นมีแหวนและหัวแหวน เห็นไหม แก้วหัวแหวน ธรรมแก้วหัวแหวนสมบูรณ์แบบในใจดวงนั้น ในการประพฤติปฏิบัติสมดุลและพอดีกับใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น เอวัง