คํานํา

ธรรมะเป็นสัจธรรม เป็นธรรมโอสถ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มีเหตุมีผล มีการกระทํา ถ้าปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมจะเข้าถึงสัจธรรม ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เป็นครูผู้รู้จริงที่บันลือสีหนาทแสดงอนุสาสนีปาฏิหาริย์สอนถึงที่สุดในสัจธรรม ต่างกับครูผู้มืดบอดไม่รู้จริงที่สอนกัน ท่านเทศนามีอุปมา ถูกต้อง ชัดเจน สอนไม่ให้ประมาทในชีวิต ให้ยึดพระรัตนตรัย ยึดธรรมเป็นที่พึ่ง บําเพ็ญทาน ศีล ภาวนา ให้สมกับเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ส่วนสายมูที่คนไปหลงกราบไหว้บูชาเป็นเพียงพวกดูแลพระพุทธศาสนา

ด้วยพระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา แต่ปัญญาต้องมีสัมมาสมาธิ จึงเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ปัญญาจึงเป็นภาวนามยปัญญาฆ่ากิเลสอวิชชา ท่านจึงสอนพื้นฐานสําคัญนี้ และสอนศีล สมาธิ ปัญญา และสอนให้รักษาธรรมวินัย ข้อวัตรปฏิบัติอย่างเคร่งครัด

หากผู้ใดอ่านศึกษากัณฑ์เทศน์ที่รวบรวมไว้ในหนังสือเล่มนี้ คือ กิเลสอย่างอ่อน กิเลสอย่างแก่ ธรรมสายเหยี่ยว ธรรมสายพิราบหรือสายเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ ก็จะเกิดสติปัญญาและเข้าใจแนวสัมมาปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติตามข้อเท็จจริงต่อเนื่องจริงจัง แม้ต้องล้มลุกคลุกคลาน แต่ด้วยความเพียร ด้วยวาสนาบารมี และมีครูผู้รู้จริงชี้นํา จิตนี้กลั่นจากอริยสัจ ก็จะเข้าถึงสัจธรรม เป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺฐิโก ในใจอย่างแน่นอน

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มิถุนายน ๒๕๖๗

กิเลสอย่างแก่กิเลสที่มันฝังมาในหัวใจ มีเจ้าวัฏจักรคืออวิชชา อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ นี่อวิชชา นี่ปฏิจฺจสมุปบาท นี่จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ
“จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส”
แล้วจิตเดิมแท้ถ้ามันยังไม่ได้ประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ เห็นไหม จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะๆ เห็นไหม เวลามันไปเกิดในภพในชาติใดขึ้นมา เห็นไหม นี่กิเลสอย่างแก่

๑

กิเลสอย่างแก่

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๙ สิงหาคม ๒๕๖๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรม ผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เห็นไหม ผู้ปฏิบัติธรรมก็ต้องฟังธรรม ไม่ใช่ฟังกิเลส

แต่เวลาฟังธรรมๆ เราไม่รู้จักหรอกว่านั่นมันเป็นกิเลสหรือมันเป็นธรรม ถ้ามันเป็นธรรมๆ นะ สัจธรรมอันนั้น เห็นไหม ธรรมะเป็นธรรมชาติๆ ธรรมะเป็นธรรมชาติมันสะเทือนหัวใจเรานะ แม้แต่ฝนตกแดดออก ถ้าเป็นสัจธรรม ถ้าหัวใจเป็นธรรม เห็นไหม ธรรมะเป็นธรรมชาติ เห็นแล้วมันปลงธรรมสังเวช มันสังเวชนะ โลกร้อนมันบีบคั้นสิ่งมีชีวิตทั้งนั้น แต่มันก็เป็นธรรมชาติ

ธรรมชาติ ธรรมชาติทุกคนหาทางแก้ไขนะ โลกร้อนๆ พยายามป้องกัน แต่มันป้องกัน เห็นไหม คนคนหนึ่งคิดไง แต่เวลาทําทําทั้งโลก มันเป็นเรื่องสุดวิสัย โลกมันเป็นไป เห็นไหม สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ความเป็นไปของโลกๆ เราก็อยู่กับโลกไง ถ้าอยู่กับโลก เห็นไหม เรามีสติมีปัญญาของเรา นี่เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีศาสนาประจําหัวใจของเรา เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นแก้วสารพัดนึก เป็นที่พึ่งที่อาศัย ถ้าเป็นที่พึ่งที่อาศัยนะ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ไง ถ้าเป็นฆราวาสเขาต้องมีสัมมาอาชีวะ เราต้องมีหน้าที่การงานของเราเพื่อเลี้ยงชีพของเรา ถึงเวลามีกําหนดครบบวช เราบวชเป็นพระผู้ที่เห็นภัยในวัฏสงสาร

อยู่ทางโลก เห็นไหม มันกระเสือกกระสนไง ทางของคฤหัสถ์เป็นทางที่คับแคบ คับแคบเพราะต้องมีหน้าที่การงานเพื่อเลี้ยงชีพดํารงชีวิต ถ้าอยากจะประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม สวดมนต์เช้า สวดมนต์เย็น แล้วก็มีเวลาปฏิบัติแค่ ๕ นาที ๑๐ นาที ทางของฆราวาสเป็นทางคับแคบ ทางของสมณะเป็นทางกว้างขวางๆ กว้างขวางนะ ประพฤติปฏิบัติ ๒๔ ชั่วโมง เราเห็นภัยในวัฏสงสาร เรามาบวชเป็นพระๆ ถ้าบวชเป็นพระแล้วเป็นพระปฏิบัติด้วย ถ้าเป็นพระปฏิบัติด้วยถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดีงามไง ท่านจะพาฟังธรรมแล้วประพฤติปฏิบัติธรรม ไม่ใช่ฟังกิเลสๆ ไง

ฟังกิเลสคือเวลาบวชมาแล้วมันยิ่งใหญ่ บวชมาแล้ว เห็นไหม โดยประเพณีไง พระบวชใหม่ พระบวชใหม่ออกจากโบสถ์ เห็นไหม มันสะอาดบริสุทธิ์ ทําบุญทํากุศลกัน เวลาบวชเป็นพระแล้ว เห็นไหม บวชแล้วเหมือนดั่งหงส์ เข้าไปในฝูงกาๆ ฝูงกา พระที่บวชมาแล้วถ้าไม่รักษาศีลของตน ไม่รักษาสมณสารูปของตน มันน่ารังเกียจ

พระบวชใหม่ยังสดๆ แวววาวไง ไปอยู่สังคมใดๆ ไง ถ้าเราแสวงหา เรามีอํานาจวาสนาของเรา เราหาครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ถ้าครูบาอาจารย์ที่ดีงาม เห็นไหม ท่านก็เป็นพระมาก่อน ท่านเป็นพระมาก่อนท่านต้องฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของท่านมา ถ้าท่านฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของท่านมา เห็นไหม ทางถูกทางผิดมันรู้ได้

ฟังธรรมๆ ฟังธรรม ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา ฟังธรรมๆ ก็ฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราน้อมใจลงฟังธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ใดแสดงก็แล้วแต่ เลือกครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ถ้าเป็นธรรมๆ เห็นไหม สิ่งที่แสดงออกมา มันสะอาดบริสุทธิ์ มันไม่หน้าไหว้หลังหลอก มันไม่มีลับลมคมใน

แต่ถ้าเป็นกิเลสไง ฟังกิเลสๆ บวชเป็นพระแล้วนะ สังคมยกย่องสรรเสริญนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากธรรมและวินัยไว้กับบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ภิกษุ ภิกษุเป็นนักรบ เป็นครูบาอาจารย์ที่ดีงาม เราก็เชื่อฟังไปหมดเลย แต่เวลาเชื่อฟังเป็นศรัทธา ศรัทธาในพระพุทธ-ศาสนา

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน เวลาจะประพฤติปฏิบัตินะ กาลามสูตรๆ อย่าเชื่อแม้แต่อาจารย์ของตนนั่นน่ะ เราแสวงหาครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ถ้าครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ท่านจะปกป้องคุ้มครองดูแลเรา ให้เวลาเราได้ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ เวลาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เราจะได้สัมผัสธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาทางโลกเขานะ เขามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึกของเขา เป็นที่พึ่งอาศัยของเขา เรามาบวชเป็นพระๆ เป็นพระสงฆ์ พระสงฆ์ๆ ก็เป็นสมมุติสงฆ์ สงฆ์โดยสมมุติไง สมมุติถูกต้องตามธรรมตามวินัยไง ถ้าตามธรรมวินัยมันก็เป็นเรื่องโลกๆ ไง แล้วเราแสวงหาครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ท่านก็จะปกป้องให้เรามีเวลาได้ฝึกหัดได้ประพฤติปฏิบัติ

ฟังธรรมๆ ฟังธรรมก็สนทนาธรรม สัลเลขธรรม เราสนทนาธรรมกันเรื่องธรรมและวินัย เรื่องสัจจะเรื่องความจริงไง สัมโพชฌงค์ไง มีอินทรีย์แก่กล้าขึ้นมาแล้วจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติไง ไม่คุยกันทางโลกๆ ไง ติรัจฉานวิชา วิชาทางโลกๆ นั่นก็ยิ่งใหญ่ นั่นก็มันเรื่อง เห็นไหม เราอยู่กับครูบาอาจารย์มานี่ท่านตบปากเลยนะ พูดการเมืองนี่ตบปากเลย พูดทางโลกๆ ท่านตะเพิดออกจากวัดเลย ถ้าจะพูดกันต้องพูดกันเรื่องศีล เรื่องสมาธิ เรื่องปัญญา เรื่องการฝึกหัด เรื่องการที่เราทํามาแล้วมันมีการขาดตกบกพร่องอย่างใด ทําอย่างใดขึ้นมาจะให้มันได้สมตามความปรารถนา ให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา

แต่! แต่เวลากิเลสมันยิ่งใหญ่มันไม่ฟังใครหรอก มันฟังกิเลส เห็นไหม ฟังธรรมๆ ฟังธรรม เห็นไหม สิ่งที่ได้ยินได้ฟัง สิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟังก็ได้ฟัง สิ่งที่ฟังแล้วนี่ก็ฟังซํ้าฟังซาก ฟังตอกยํ้าของเรา ถ้ามันมีความสงสัยสิ่งใด เห็นไหม มันพิจารณาของมัน ฟังธรรมๆ นี่ผลของมันใจนี้ผ่องแผ้ว มันสว่างไสวไง สว่างไสวด้วยสติ ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญา มันไม่ได้สว่างไสวด้วยแสงไฟ แสงไฟก็คือแสงไฟไง

แต่จะให้เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา ถ้าเราแสวงหาครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ถ้าครูบาอาจารย์ที่ดีงามท่านจะคุ้มครองดูแลเรา ให้เราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ มันก็อยู่ที่ อยู่ที่จริตนิสัย อยู่ที่เราชอบพอใคร เห็นไหม เข้ากันโดยเคมี ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกว่าเข้ากันโดยธาตุ คําว่า “เข้ากันโดยธาตุๆ” โดยธาตุ เห็นไหม ลูกศิษย์ของพระโมคคัลลานะชอบฤทธิ์ทั้งนั้น และลูกศิษย์ของพระสารีบุตร ชอบปัญญาทั้งสิ้น ลูกศิษย์ของเทวทัตชอบลามกทั้งหมดเลย มันชอบๆ มันเข้ากันโดยเคมี เข้ากันโดยธาตุ

เราก็แสวงหาครูบาอาจารย์ที่ดีงามของเรา ถ้าครูบาอาจารย์ที่ดีงามท่านคุ้มครองดูแลเรา แต่เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราต้องทําจริงทําจังขึ้นมาในหัวใจของเราดวงนี้ ถ้าทําจริงทําจังขึ้นมาในหัวใจดวงนี้ กึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญขึ้นมาหนหนึ่ง หนหนึ่งก็เกิดจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบา-อาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมา ถ้าประพฤติปฏิบัติมาจนสังคมเขาเชื่อถือศรัทธาของเขา คนที่มีสติปัญญาในสังคมมีทั้งนักปราชญ์ราชบัณฑิต เขาก็ต้องมีสติมีปัญญา เขาก็ไตร่ตรองกันมา กลั่นกรองกันมา สังคมมีความเชื่อถือมันก็เป็นความที่เคารพบูชาอย่างหนึ่ง

แต่เรื่องจริตเรื่องนิสัย เห็นไหม เวลาในวงประพฤติปฏิบัติ “หลวงปู่มั่นท่านดุมาก หลวงปู่มั่นท่านดุมาก” ทุกคนไม่กล้าเข้าไป แต่ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงเป็นจังขึ้นมา “มันจะไปดุอะไร” มันดุกิเลสของคน มันดุคนขี้เกียจขี้คร้าน คนคิดว่ามันจะไปชุบตัว คนที่มันจะเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เพราะมันไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงๆ ความจริงมันอยู่ที่ไหน ความจริงก็อยู่ในหัวใจ ของท่านนั่นแหละ

เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านไปขอฝากเนื้อฝากตัวไง “มหา มาหาอะไร มาหามรรคผลนิพพานใช่ไหม มรรคผลนิพพานไม่อยู่ในตํารา ไม่อยู่ในดินฟ้าอากาศ ไม่อยู่ในความเชื่อถือของใครทั้งสิ้น มันอยู่ในใจของคนนั่นน่ะ” มันอยู่ในใจแล้วมันจะอยู่ในใจของคน มันก็อยู่ในหัวใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นนั่น ถ้ามันอยู่มันอยู่เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา แต่สัจจะความจริงขึ้นมาอันนี้ ท่านต้องฝึกหัดประพฤติปฏิบัติกลั่นกรองมาจากหัวใจของท่าน ท่านถึงได้รู้เล่ห์เหลี่ยมกลโกงของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ร้ายนัก! ร้ายนัก! น่ากลัวนัก! แล้วคนที่ไม่มีสติปัญญาไปยอมจํานนอยู่กับมันไง

พระปฏิบัติ นักปฏิบัติ เขาฟังธรรมๆ ไม่ใช่ฟังกิเลส ฟังกิเลสมันก็ชักนําไปหกล้มก้มกราบไปกับกระแสสังคมกับกระแสโลก กระแสโลกมันเข้ากับกิเลส โลกธรรม ๘ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ ถ้าเป็นธรรมๆ เห็นไหม ถ้าเป็นธรรมๆ เวลาพระบวช เกสา โลมา นะขา ทันตา ตะโจ นี่กรรมฐาน ๕ รุกฺขมูล-เสนาสนํ เห็นไหม ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไง

แต่ถ้าบวชแล้วยังมีความลังเลสงสัย ถ้าจะศึกษาเล่าเรียนก็ไปเรียนปริยัติ ปริยัติ เห็นไหม ทรงจําธรรมวินัยๆ ไง ศึกษาเล่าเรียนไปแล้วนี่ ถ้าใครมาศึกษาเล่าเรียนแล้วจะเกิดความมหัศจรรย์มากว่าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําไมลึกลับซับซ้อน มันมีวิธีการที่จะเข้าไปถึงใจของคนร้อยแปดพันเก้าจนไม่รู้จะเริ่มต้นตรงไหน

เวลาครูบาอาจารย์ของเราๆ เห็นไหม เวลาในพระไตรปิฎก สุตตันตปิฎก เทฺวเม ภิกขเว เวลาจะอบรมบ่มเพาะไง เวลาภิกษุ ภิกษุทั้งหลายๆ นั่นน่ะท่านเทศนาว่าการกับพระ ท่านเทศนาว่าการกับพวกคฤหัสถ์ พวกฆราวาส พวกฆราวาสเขาก็ทํามาหากินเหมือนเรานี่ไง ชีวิตต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย ถ้ามีปัจจัยเครื่องอาศัยเวลาทํามาหากินขึ้นมานี่ มันก็อยู่ที่ว่าคนที่มีอํานาจวาสนา หรือไม่มีอํานาจวาสนา เวลาคนเกิดแล้วมันมีอวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้ ไม่รู้คือเจ้าวัฏจักร คือ พญามาร แล้วความไม่รู้มันอยู่ที่ไหนล่ะ

เวลาเราเติบโตมาแล้ว เราศึกษามีสติมีปัญญา เราว่าเรารู้ทุกเรื่อง เรารู้ด้วยวิชาชีพที่เราศึกษาค้นคว้ามานั่นเป็นวิชาชีพ ถ้าทําหน้าที่การงานขึ้นมานี่มีประสบการณ์นั่นก็วิชาชีพ แต่กว่าเราจะรู้ขึ้นมาไม่รู้จักตัวเอง อวิชชานี่กิเลสอย่างแก่ กิเลสอย่างแก่กิเลสที่มันฝังมาในหัวใจ มีเจ้าวัฏจักร คืออวิชชา อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ นี่อวิชชา นี่ปฏิจฺจสมุปบาท นี่จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส แล้วจิตเดิมแท้ถ้ามันยังไม่ได้ประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ เห็นไหม จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะๆ เห็นไหม เวลามันไปเกิดในภพในชาติใดขึ้นมา เห็นไหม นี่กิเลสอย่างแก่

เวลาเกิดมาอย่างแก่ๆ นะ ดูสิ เวลาคนที่ เห็นไหม เวลาเสเพลอันธพาล กิเลสอย่างแก่นี่มันระรานชาวบ้านไปทุกบ้านเรือนนะ มันทําร้ายเขาไปทั่ว แล้วเหตุผลไม่มี แล้วอเสวนา จ พาลานํ ปณฺฑิตานญฺจ เสวนา การคบคนพาล คบบัณฑิตไง เราเกิดมานี่ผลของวัฏฏะๆ เราเกิดมาในวัฏฏะนี้ เกิดมาในวัฏฏะนี้เราก็อยู่กับสังคมในสภาวกรรม ถ้าใครบ้านใกล้เรือนเคียงใครมีแต่คนพาลมันมีแต่ความเดือดร้อนทั้งนั้น กิเลสอย่างแก่ เห็นแก่ตัว ระรานทําลายชาวบ้านเขา แล้วไม่รู้จักสํานึกด้วยนะ มันฝังใจอยู่อย่างนั้น

ถ้าพูดถึงคนมีอํานาจวาสนามีบุญมีกุศล เวลาถึงสังคมเขามีประเพณีวัฒนธรรม เขาก็ไปทําบุญทํากุศลของเขา ถ้ามันเป็นไปได้ ถ้าเขาเห็นคุณงามความดีขึ้นมา เขาจะดัดแปลง เปลี่ยนแปลงนิสัยของเขาได้นั่นก็วาสนาของคน แต่ส่วนใหญ่แล้วกิเลสอย่างแก่แล้วมันไม่ฟังเสียงใครทั้งสิ้น มันถือตัวถือตนว่ามันยิ่งใหญ่ แล้วนรกสวรรค์ไม่มี ภพชาติไม่มี มรรคผลนิพพานไม่ต้องพูดถึงเลย การระรานการทําลายชาวบ้านเขานั่นเป็นบุญเป็นกุศลของตน เป็นผลประโยชน์ของตน นี่มืดบอด กิเลสอย่างแก่มันแก่กล้าขึ้นมาในหัวใจของตนนะ แล้วมันปิดบังหัวใจนี้ มันเป็นทิฏฐิมานะฝังหัวใจนั้นไป ถ้ามันฝังหัวใจนั้นไปมันก็กรรมของสัตว์ไง

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เวลาเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เห็นไหม เรายังมีอํานาจวาสนาของเรา เราก็มีกิเลสเหมือนกัน ไม่มีกิเลสไม่ได้มาเกิดหรอก

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประสูติเป็นเจ้าชายสิตธัตถะ นี่ไง ถ้าไม่มีมารๆ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าอาสวักขยญาณ ทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พญามารครํ่าครวญร้องไห้เลยล่ะ เวลาลูกสาวมาเห็นพ่อเจ็บชํ้านํ้าใจไง

“พ่อเป็นอะไร”

“เจ้าชายสิทธัตถะจะพ้นจากมือเราไป เจ้าชายสิทธัตถะจะพ้นจากมือเราไป”

“พ่อไม่ต้องตกใจเดี๋ยวจะไปเย้ายวนยั่วยวนกลับมาเอง”

“นางตัณหา นางอรดี แม้แต่พ่อของเธอ เรายังหักลงแล้ว เรือนยอดของเรือน ๓ หลังได้หักลงแล้ว”

นั้นก็คือว่าเวลาเจ้าชายสิทธัตถะมาเกิดมาประสูติ เห็นไหม มันมีกิเลส ถ้าไม่มีกิเลสมันมาเกิดไม่ได้ พระอรหันต์สิ้นกิเลสไปแล้วจะเอาอะไรไปเกิด มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ มันเป็นข้อเท็จจริงในธรรมและวินัยขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วมันก็เป็นข้อเท็จจริงจากครูบาอาจารย์ ของเราที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาไง ท่านเห็นข้อเท็จจริงในหัวใจของท่าน ท่านเห็นข้อเท็จจริงในหัวใจของท่าน เห็นไหม

เวลาอบรมบ่มเพาะไง เราถึงแสวงหาครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ถ้าดีงาม เห็นไหม ใครที่มีอํานาจวาสนาก็ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าอํานาจวาสนา เห็นไหม กิเลสอย่างแก่มันล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น เวลากิเลสอย่างแก่นะ ความโลภ ความโกรธ ความหลง เวลามันโลภ เห็นไหม มันโลภ เวลาทางโลกเขา เขาโลภเขาก็แสวงหาทรัพย์สมบัติของเขาว่าเป็นสมบัติของเขา เขาก็มีความโลภของเขา ถ้าความโลภนั้นมันบวกไปด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันทั้งไปฉ้อไปโกงไปปล้นไปชิงเขามา มันก็ยิ่งเป็นบาปเป็นกรรมไปมหาศาล เวลามันโลภ โลภไม่มีวันจบวันสิ้น เห็นไหม นั่นก็กิเลสอย่างหนึ่ง ความหลงมันหลงกันทุกคน มันหลงด้วยอะไร

เรามาบวชเป็นพระ เราเป็นนักปฏิบัติ เราบวชแล้วเราจะศึกษาเล่าเรียนธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพื่อเป็นแนวทางในการประพฤติปฏิบัติ นี่เป็นภาคปริยัติ เวลาศึกษาไปแล้ว เห็นไหม มันก็ลุ่มหลงไปในธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็ตีความไปตามจริตนิสัยของตน มันก็ลุ่มหลงว่าเรารู้ เราเห็น เราเป็นยอดคน เราประพฤติปฏิบัติได้ตามความเป็นจริงถ้าเราจะปฏิบัติ แต่มันก็ไม่ปฏิบัติ

เวลาความโกรธ เวลามันโกรธมันไม่มีเหตุไม่มีผล มันโกรธ เห็นไหม หงิมๆ สนิมกินใน มันคิด มันโกรธ มันเคียด มันแค้น มันร้อยแปดพันเก้า กิเลสอย่างแก่ เวลากิเลสอย่างแก่เวลามันจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา เห็นไหม เรามีอํานาจวาสนา เราก็จะมาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเรา สิ่งที่กิเลสอย่างแก่มันปิดบังไปทั้งสิ้น เวลาจะพุทโธ จะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น ถ้ามันล้มลุกคลุกคลานมันก็เป็นจริตนิสัยของคน

ใครมีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน ถ้ามีอํานาจวาสนาขึ้นมาเขาก็จะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเขา เวลาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเขา กิเลสอย่างแก่มันไปเห็น มันไปเห็นเขาปฏิบัติของเขานอกลู่นอกทางตามกระแสสังคม มันเป็นไสยเวท มันเป็นเรื่องต่างๆ ร้อยแปดพันเก้า แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติเดี๋ยวนี้มีกระแสสังคมไง เวลาปฏิบัติมันเป็นกระแส มันเป็นสังคมที่พยายาม เป็นกระแสให้คนเชื่อถือศรัทธาไป ศรัทธาไป มันเป็นกระแสสังคม มันส่งออก ถ้ามันส่งออก ถ้ากิเลสอย่างแก่ๆ มันเห็นอย่างนั้นมันก็ชอบใจของมัน เพราะกิเลสมันเต็มหัวใจของมันอยู่แล้ว

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรามันไม่เป็นอย่างนั้นหรอก มันไม่เป็นอย่างนั้น เห็นไหม เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ที่ได้ศึกษาเล่าเรียนมา สัปปายะ ๔ สถานที่เป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติอยู่ด้วยกันนั่นน่ะ ถ้าเป็นสัปปายะมันจะเกื้อกูลกัน แล้วเวลาเกื้อกูลกัน เห็นไหม นี่เกื้อกูลกันนะ “แล้วสถานที่เป็นสัปปายะล่ะ สัปปายะเป็นอย่างไร” เขาบอก เวลาบวช เวลาบวชพระ รุกฺขมูลเสนาสนํ เป็นสัปปายะ แล้วสัปปายะ แม้แต่สัปปายะนั้น ในธรรมวินัย เห็นไหม ที่ใดเป็นวัดสร้างใหม่อย่าไป เพราะเขามีงานก่อสร้าง การก่อการสร้างหน้าที่การงานนั้นมันจะขโมยหัวใจของเราไปไง ถ้ากิเลสอย่างแก่ๆ มันชอบอย่างนั้น ว่าสิ่งนั้นเป็นบุญเป็นกุศล เป็นการกระทํา นั่นเป็นการก่อสร้าง

ถ้าการก่อสร้างขึ้นมา นกยังมีรวงมีรัง พระกรรมฐานๆ ที่คุ้มหัวก็พอ เวลามีร้าน สิ่งที่มีร้านมีที่หลบฝนหลบแดดเท่านั้น แล้วเวลาของเรา เราจะเอามาประพฤติปฏิบัติ ทางสมณะเป็นทางกว้างขวาง ๒๔ ชั่วโมง ทําภัตกิจเสร็จแล้วเข้าสู่ทางจงกรม อยู่ในเรือนว่าง อยู่ในคูหา แล้วพยายามฝึกหัดปฏิบัติของเราขึ้นมา เวลาฝึกหัดปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่ออะไร ก็ปฏิบัติเพื่อให้รู้จริงเห็นจริงในหัวใจของตน ถ้ารู้จริงเห็นจริงในหัวใจของตน เวลาเป็นกระแสสังคม เห็นไหม ไปวัดไปวาเป็นบุญกุศล ไปสร้างบุญกุศล ไปวัดไปวาเป็นบุญกุศลไปสร้างกุศล แล้ววัดที่เขาเป็นกระแสสังคมอยู่กับทางโลกมันเป็นกุศลตรงไหน มันเป็นภาระหน้าที่รับผิดชอบไปหมดเลย เห็นไหม

พระกรรมฐาน พระกรรมฐานเขาจะให้งานน้อยที่สุด สมัยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไม่ให้มีเลย เวลาข้อวัตรปฏิบัติต่างๆ เห็นไหม มันเป็นกิจของสงฆ์ กิจ ๑๐ อย่างของสงฆ์ กวาดลานเจดีย์ ทําความสะอาดในวัดของตน ไม่ต้องให้ใครเข้ามายุ่งวุ่นวาย ถ้าใครเข้ามายุ่งวุ่นวายนั่นน่ะมันเป็นภาระ เป็นความรุงรัง มันต้องบริหารจัดการ งานมันมาทันทีเลย แต่ถ้าเป็นพระ เห็นไหม ทํากิจของสงฆ์ ทําหน้าที่ของตน มันบริหารร่างกาย นั่งสมาธิ ๒๔ ชั่วโมง เดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน แล้วจะอยู่อย่างนั้นใช่ไหม เวลาออกไปทําหน้าที่การงานของตน ทํากิจของสงฆ์ขึ้นมา

แต่ทํากิจของสงฆ์ในวงกรรมฐาน ในวงพระป่า เขาทําพร้อมกัน เลิกพร้อมกัน นี่ไง สถานที่เป็นสัปปายะไง เวลาลงทํามันก็มีเสียงกระทบกระเทือนแน่นอน แต่ถ้าเสียงกระทบกระเทือนมันก็มีเสียงกระทบกระเทือนไปทั้งหมด แล้วทําร่วมกัน สถานที่ เห็นไหม กิจของสงฆ์กวาดลานเจดีย์ ทํากุฎีวัตรต่างๆ ทําศาลาก็เพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ของเรา แล้วเวลาเสร็จแล้ว ถ้าเราจะกลับไปนั่งสมาธิภาวนาของเราขึ้นมา มันก็ไปทําพร้อมกัน มันเป็นวงจรของการประพฤติปฏิบัติไง แล้วครูบาอาจารย์ที่ดีงามนะ เวลาอดนอนผ่อนอาหาร ท่านยกเว้นให้เลย ยกเว้นให้เลย มันยกเว้นก็ ๒๔ ชั่วโมงไง ๒๔ ชั่วโมง จริงๆ แล้ว ๒๔ ชั่วโมงถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันแสวงหา เพราะอะไร

ศาสนาแรกของโลกคือการถือผีถือสาง จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันได้สร้างบุญสร้างกุศลของมันมา จิตของใครมีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน ถ้ามันจะสงบระงับเข้ามาด้วยสัจจะด้วยความจริงขึ้นมาโดยข้อเท็จจริงนั้น มันก็ให้มันสงบระงับเข้ามาด้วยสัจจะด้วยความจริง มีสติมีปัญญาเท่าทัน เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา มันจะเป็นสัมมาสมาธิไง

แต่ถ้ามันที่ว่าเป็นผีเป็นสาง ด้วยบุญด้วยบาปของตน เห็นไหม เวลาเข้ามาจะรู้จะเห็นสิ่งต่างๆ ขึ้นมา มันจะเกิดนิมิตเกิดความเห็นต่างๆ ร้อยแปด มันส่งออกทั้งนั้น การประพฤติปฏิบัติครูบาอาจารย์ท่านไม่ให้กระทําอย่างนั้น แต่! แต่มันเป็นนะ มันเป็นอย่างนั้นๆ กิเลสอย่างแก่ มันเข้าไปมันก็เป็นผีเป็นสางไง มันเป็นผีเป็นสางมันก็เป็นพุทธหรือยัง นี่ไง แม้แต่ฆราวาสเป็น ชาวพุทธเขายังมีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึก เป็นที่พึ่งที่อาศัย

เราบวชเป็นพระ เราเป็นนักบวชแล้วเราเห็นภัยในวัฏสงสาร เราจะมาประพฤติปฏิบัติที่วัด แล้วเรามาทําอะไรกัน มานั่งติฉินนินทากันใช่ไหม มาสร้างเวรสร้างกรรมให้กับหัวใจดวงนี้อีกหรือ มันพอแล้วเวรกรรมมันในหัวใจมันมากพอแล้ว เราไปวัดไปวาขึ้นมา เราก็อยากจะประพฤติปฏิบัติเพื่อความจริงในหัวใจของตน ถ้าความจริงในหัวใจของตน เราจะไปพรํ่าเพ้อ เพ้อเจ้อกับสิ่งที่ว่าเป็นสังคมในวัดในวาต่างๆ มันไม่เป็นคุณงามความดีกับการประพฤติปฏิบัติหรอก

เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมานะ เวลาทํากิจของสงฆ์ หน้าที่เราทําความสะอาด มันเป็นการบริหารร่างกายไปด้วย แล้วจิตใจถ้ามันเป็นธรรมๆ เห็นไหม พุทโธตลอดเวลา แม้แต่กวาดก็มีพุทโธ แม้แต่ใบไม้มันพลิกมันไปมันมีสติปัญญาแล้วมันจะย้อนกลับหมด ย้อนกลับเข้าใจของผู้ที่เห็นนั้นแหละ ย้อนกลับเข้าไปที่ใจของคนกระทํานั่นแหละ แล้วเวลาเราไป เราเสร็จจากข้อวัตร เราไปประพฤติปฏิบัติ เราไปเดินจงกรมมันจะต่อเนื่องๆ นี้พูดถึง เห็นไหม ถ้าเราไปวัดที่มีครูบาอาจารย์ที่คุ้มครองดูแล ท่านจะให้การกระทําการปฏิบัตินี้เป็นงานหลัก

แต่โดยธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต นกก็ยังมีรวงมีรัง มันก็ต้องมีสิ่งนี้เป็นที่พึ่งที่อาศัยเป็นที่คุ้มกะลาหัว ก็แค่คุ้มกะลาหัวแต่มันไม่ได้คุ้มกิเลส กิเลสในใจของคนยิ่งใหญ่นัก ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันยิ่งใหญ่นักนะ ถ้ามันเป็นเรื่องโลกๆ จะมีการศึกษามีกิเลสมากน้อยขนาดไหน เวลาจะทําความสงบ กิเลสต้องสงบตัวลง ถ้ากิเลสสงบตัวลง เห็นไหม ถ้ามันเป็นไปไม่ได้

เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม สัลเลขธรรม คุยกันแต่เรื่องธรรมะ คุยกันแต่เรื่องวิธีการ คุยแต่การตั้งสติ แล้วใครล้มลุกคลุกคลานมามากน้อยขนาดไหน เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ โดยข้อเท็จจริงๆ ปุถุชน กัลยาณชน ปุถุชนคนหนาทําความสงบได้ยาก เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านฝึกหัด ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ให้ทําความสงบของใจเข้ามาเถิด แต่เวลาทําความสงบของใจเข้ามามันจะไปรู้ไปเห็นสิ่งใด กิเลสอย่างแก่มันหลงใหลไปกับสิ่งที่รู้เห็นนั่นแหละ เพราะอะไร เพราะมันไม่เคยเห็น มันไม่เคยเป็น พอมันรู้มันเห็นมันเป็น มันตื่นเต้นไปกับสิ่งที่เห็นอย่างนั้น

แต่ผู้ที่มีประสบการณ์ ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาแล้ว นั่นน่ะปุถุชน ปุถุชนคนหนาๆ คนหนาหนาไปด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก หนาไปด้วยกิเลสอย่างแก่ เวลาอย่างแก่มันก็ครอบงําหัวใจนั้น มันก็ผูกมัดหัวใจดวงนั้น ถ้าหัวใจดวงนั้น โดยทางโลก ถ้าหัวใจดวงนั้นยังเพลิดเพลินอยู่กับโลก เพลินเพลินอยู่กับความโลภ ความโกรธ ความหลง เพลิดเพลินอยู่กับการแสวงหานี่กิเลสมันสบายใจ อยู่ในอุ้งมือเราแน่นอนอยู่แล้ว พวกนี้เชิญตามสบาย

แต่เวลาถ้าเราจะเอาจริงเอาจังของเราขึ้นมา เราจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัตินะ เวลาเรา เห็นไหม เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่งที่อาศัย แล้วเราจะประพฤติปฏิบัตินั่นแหละ มันเดือดร้อน เวลามันเดือดร้อน กิเลสมันเดือดร้อนเพราะอะไร เดือดร้อนเพราะเรามีศีล นี่ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ แล้วเราก็ยังฝึกหัด ศีล สมาธิ เราพยายามฝึกหัดทําความสงบของใจเราเข้ามา กิเลสมันดิ้นรนแล้ว กิเลสมันพลิกแพลงแล้ว ถ้ากิเลสมันดิ้นรน เห็นไหม ถ้าไม่นั่งสมาธิ ไม่กําหนด กิเลสมันสบายใจ สบายๆ มันพอใจของมันอยู่แล้ว

แต่ถ้าเอาจริงมันอึดอัดขัดข้อง ฉะนั้น เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม ถ้าบริกรรมพุทโธๆ นี่มันเครียด บริกรรมพุทโธแล้วมันทําให้มีทุกข์ ความทุกข์ความยากเกิดขึ้นมาซํ้าซ้อน ชีวิตของเรามันก็ทุกข์พอแรงอยู่แล้ว เราก็มีความทุกข์อยู่แล้ว ทําไมต้องโดนทุกข์ซํ้าทุกข์ซากล่ะ ทุกข์อย่างนั้นมันเป็นความทุกข์ตรอมใจ ทุกข์อย่างนั้นมันเป็นความทุกข์เพราะผลของกิเลส เพราะผลของการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เพราะการเกิดทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริงอยู่แล้ว ความทุกข์อย่างนั้นมันทุกข์ ทุกข์เจียนตาย แล้วมันก็ผ่อนคลายก็จะทุกข์ต่อเนื่องกันไป

แต่เวลาเราตั้งใจจะประพฤติปฏิบัตินี่มันก็เป็นความทุกข์ แต่ความทุกข์อย่างนี้มันเป็นความทุกข์ที่เราจะขีดวงมัน เป็นความทุกข์จริงๆ การประพฤติปฏิบัตินี่ทุกข์มาก ทุกข์มากเพราะอะไร ทุกข์มากเพราะว่ามันยอกมันย้อน มันพลิกมันแพลง มันตามไม่ทัน มันตามความคิดเราไม่ทัน

เวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม เรามีศรัทธานี่ทุกข์ มันก็จะเข้าเผชิญกับความทุกข์ ทุกข์โดยความพอใจ เราเป็นชาวพุทธ เรานับถือพระพุทธศาสนา เวลานับถือพระพุทธศาสนา แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติ เราต้องประพฤติปฏิบัติตามแนวทางในทางสติปัฏฐาน ๔ ในแนวทางขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า มันพอใจที่จะทํา

ถ้าพอใจที่จะทํา เห็นไหม มันจะมีความทุกข์ขนาดไหน ถ้ามีสติมีปัญญากิเลสอย่างแก่มันก็พลิกมันก็แพลง มันก็น้อยเนื้อตํ่าใจของมัน ถ้ากิเลสอย่างแก่แต่มันตั้งใจของมันขึ้นมา เห็นไหม บังคับ บังคับให้กําหนดพุทโธๆ ทุกความคิดที่เกิดขึ้นให้เท่าทันด้วยพุทโธๆๆ บังคับ ตั้งสติ ลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ ตั้งสติหายใจตามกําหนดลมหายใจ กําหนดลมหายใจได้ทั้งนั้น บังคับๆ ทําจนเป็นพื้นฐาน ทําจนเป็นจริต ทําจนเป็นนิสัย

ในแนวทางปฏิปทาธุดงคกรรมฐานของหลวงตาพระ-มหาบัวนะ ท่านให้กําหนดพุทโธตลอด ๒๔ ชั่วโมง ตลอด ๒๔ ชั่วโมงเลย แล้วไอ้คนที่ปฏิบัติใหม่ “เฮ้ย! ทําได้จริงๆ หรือ เฮ้ย! ทํากันอย่างนั้นจริงๆ หรือ” คนทําจริงเขามี คนทําจริงเพราะครูบาอาจารย์เราเป็นจริง ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงขึ้นมานี่ท่านทําของท่านแล้ว กําหนดตลอด ๒๔ ชั่วโมง

แล้วเวลาเราผู้ฝึกหัดใหม่ ผู้ทํางาน เห็นไหม พอไปเห็นงานนี่มันเห็นงานแล้วมันขาอ่อนเลย โอ้โฮ! ขนาดนี้เชียวหรือ โอ้ย! อยู่บ้านสบายๆ มันไม่ต้องยุ่งขนาดนี้ นี่แค่เห็นมันก็เข่าอ่อนแล้ว

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา ถ้ากิเลสมันอย่างแก่ก็ต้องเอาสติ เอาปัญญาที่เข้มข้นเข้าไปเผชิญหน้ากับมัน เวลาเอาสติปัญญาที่เข้มข้นเข้าเผชิญหน้ากับมัน มันจะโหดร้ายขนาดไหน มันจะปลิ้นปล้อนขนาดไหน พุทโธๆๆ เอาจริงเอาจัง ครูบาอาจารย์ท่านถึงบอกว่า

“คนที่ล้มลุกคลุกคลาน เพราะมันขาดคําบริกรรม เพราะไม่ได้บังคับให้มันอยู่กับเนื้องาน ที่เผชิญหน้ากับข้อเท็จจริง ที่กิเลสมันผุดขึ้นมาพร้อมกับความคิดเราแล้วไม่ทัน แต่บังคับๆ ให้นึกพุทโธ ความคิด กิเลสมันผุดมาพร้อมกับความคิดของเรา เราก็บังคับให้อยู่กับพุทโธ กิเลสมันจะเอาความคิดนี้ไปเสริมต่อไปเพิ่มจํานวนกิเลส ไปเพิ่มสายใยของมันไม่ได้ เราบังคับๆ พุทโธๆๆ นี้คือคําบริกรรม มีนวกรรม มีการกระทํา สัมมาสมาธิมันจะเกิดขึ้น เกิดขึ้นจากมีการกระทําของจิต จิตมีการกระทําแบบนั้นมันถึงจะเป็นสัมมาสมาธิ เพราะมันเป็นความสงบที่ตื่นตัวตลอดเวลา มันเป็นความสงบที่มีสติสัมปชัญญะรู้ถึงความสงบของตนจากที่มันเครียดจากที่มันทุกข์มันยาก มันจะเกิดความมหัศจรรย์ในหัวใจของตน”

นี่ไง ครูบาอาจารย์ของเราทํามาแล้ว ทํามาแล้วจริงๆ แล้วก็เป็นจริงด้วย แต่กิเลสอย่างแก่มันไม่เห็น มันไม่รู้เรื่องของมันไง พอรู้เรื่องของมัน มันก็อวดอ้าง กิเลสอย่างแก่ๆ นะ เวลาโดยทั่วไป เห็นไหม ถ้าเป็นทางโลกๆ ผู้ที่อวดอ้างที่มีการกระทําที่เป็นความจริงขึ้นมาของตน เห็นไหม เวลาตรึกในธรรมๆ คิดธรรมะแล้วก็คิดว่าตัวเอง เห็นไหม มันวางได้ พอวางได้ เห็นไหม “เมื่อก่อนนะ เป็นคนขี้โลภมาก เดี๋ยวนี้ไม่โลภเลย เมื่อก่อนกินเหล้าเมายา เดี๋ยวนี้ไม่กินเลย เมื่อก่อนเล่นการพนัน เดี๋ยวนี้ก็หยุดได้หมดเลย”

คนเขาหยุดเหล้าเข้าพรรษาเขาก็ทําได้ คนที่เขามีศีล ศีล ๕ ปาณาติปาตาฯ อะทินนาฯ กาเมฯ มุสาฯ สุราฯ เขาไม่โกหกมดเท็จ เขาอยู่ในศีล ๕ เขาก็ไม่โกรธเหมือนกัน นี่มันแค่ศีล ฉะนั้น เวลา สิ่งที่เวลา เห็นไหม กิเลสอย่างแก่ก็ล้มลุกคลุกคลานแล้วก็ทําตามความเชื่อของตน แล้วครูบาอาจารย์ที่มืดบอดก็พากันไปไง “เวลามีความกลัว ละความกลัวได้ก็จะบรรลุธรรม”

มันยังทําสมาธิไม่เป็น มันทําความสงบของใจตัวเองไม่ได้ ถ้ามันทําความสงบของใจของตัวเองไม่ได้ ถ้าทําได้กิเลสอย่างแก่มันก็สมอ้าง ไหลไปตามกิเลสที่มันจะปั้นแต่งว่าเราจะรู้จะเห็น สิ่งใดก็แล้วแต่มันหลอกทั้งนั้น แล้วเวลามันหลอกทั้งนั้น สิ่งที่เป็นไป เห็นไหม สูงสุดนะ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติตามแนวทางที่ครูบาอาจารย์ที่มืดบอด อย่างมากมันก็ได้แค่อุบาสกเท่านั้นแหละ อุบาสก อุบาสิกา อุบาสกๆ ไง นี่ไง เวลาที่กิเลส เห็นไหม ยังทําสมาธิไม่ได้ ยังทําสมาธิไม่เป็น เห็นไหม มันก็เป็นเรื่องโลกๆ

ถ้าทําสมาธิของตนเองได้ ทําความสงบของใจเข้ามา เห็นไหม เวลาธุดงคกรรมฐาน พระกรรมฐานๆ ไง ก็มีข้อวัตรปฏิบัติของเขาเป็นเครื่องอยู่ของใจ เครื่องอยู่ของใจก็ตรงนี้แหละ เครื่องอยู่ของใจไม่ให้ใจมันระหกระเหินเร่ร่อนไปร้อยแปดตามแต่กิเลสมันจะบงการ เราก็อยู่ในข้อวัตรปฏิบัติของเรา เห็นไหม ข้อวัตรของเราขึ้นมานี่เป็นเครื่องอยู่ของใจ ให้ใจมันอยู่กับข้อวัตรนี้ ถ้าอยู่กับข้อวัตรนี้ถึงเวลาแล้วเราก็ทําของเรา โดยข้อเท็จจริงของเรา แล้วถึงเวลาแล้วเราก็ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ถ้าเริ่มต้นบังคับก็ต้องบังคับไปก่อน เวลาบังคับไปแล้วล้มลุกคลุกคลานหมด โน่นก็ทําไม่ได้ นี่ก็ทําไม่ได้ ไม่ได้อะไรสักอย่างเลย แต่ถ้ากิเลสมันพาไป ได้! กิเลสอย่างแก่ มันเป็นเรื่องธรรมดา มันเป็นเรื่องธรรมดาที่ไหน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ นี่ไง ท่านก็เกิดมาด้วยบุญด้วยกุศล พระโพธิสัตว์ๆ เวลาพระโพธิสัตว์ เห็นไหม “เราเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” เวลาเกิดที่ลุมพินีวัน “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” สุดท้ายแล้วพระเจ้าสุทโธทนะก็ยังให้มีพระมเหสี มีสามเณรราหุล เวลาออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ด้วยบุญด้วยกุศล ท่านแสวงหาของท่าน ท่านพิจารณาของท่าน ท่านกระทําตามความเป็นจริงของท่าน ไม่มีครูไม่มีอาจารย์ทั้งสิ้น ท่านตรัสรู้เองโดยชอบโดยชอบธรรม เวลามีบุญกุศลแล้วมันเป็นข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นแล้วทําได้จริง เวลากึ่งกลางพระพุทธ-ศาสนา ศาสนาเจริญขึ้นอีกหนหนึ่ง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเกิดที่อุบลฯ น่ะ ท่านก็แสวงหาของท่าน ท่านก็ประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านก็ทําตามความเป็นจริงของท่าน ท่านทําแล้วถึงที่สุดแห่งทุกข์เหมือนกัน

เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา กึ่งกลางพระพุทธศาสนาเจริญขึ้นอีกหนหนึ่งไง เราจะเอาจริงเอาจังของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา แล้วทําไมจิตใจมันเร่ร่อนขนาดนั้น ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ล้มลุกคลุกคลานขนาดนั้น ล้มลุกคลุกคลาน แล้วถ้ากิเลสอย่างแก่มันสมอ้างรู้ธรรมะเป็นธรรมะต่างๆ อย่างมากก็แค่อุบาสก อุบาสกเขามีศีลมีธรรม เขาก็ละได้ “เมื่อก่อนกินเหล้าเมายาตลอดเลย เดี๋ยวนี้เลิกหมดแล้ว เมื่อก่อนโกรธมาก เดี๋ยวนี้หายโกรธหมดเลย เมื่อก่อนกลัวมาก เดี๋ยวนี้หายกลัวหมดเลย” อุบาสก! อุบาสก อุบาสิกา แค่อุบาสกเขามีศีลมีธรรมเขาก็ทําได้ ประเพณีวัฒนธรรมของผู้ที่เขาอยู่วัดอยู่วาน่ะ เขารักษาใจของเขาได้

ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์นะ สิ่งที่ทํามาแล้วจะมีศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๒๒๗ ก็เป็นศีล ถ้าศีลแล้วเวลาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม เวลาทําสมาธิ ทําสมาธิขึ้นมา “ทําสมาธิ ทําไมต้องไปทําสมาธิๆ มันแก้กิเลสไม่ได้ แล้วสมาธิมันเป็นเรื่องภาระรุงรัง ถ้าใช้สติปัญญาไปเลย แทงทะลุกิเลสไปเลย มันเป็นการใช้ปัญญา ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา” ไอ้นี่มันไม่ใช่ปัญญา ไอ้นี่มันเป็นเรื่องจินตนาการ เรื่องโลก

เวลาจินตนาการ จินตนาการไปแล้วจบแล้วนะ มันเกิดน่ะ เห็นไหม ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิก็ตรึกในธรรม ตรึกในธรรม ตรึกในธรรมก็มหัศจรรย์นะ แม้แต่ชาวพุทธๆ เราเนี่ยทําบุญทํากุศล เห็นไหม บุญและบาป เวลาตกใจสิ่งใด เวลามีสิ่งใด เห็นไหม พุทโธๆๆ มันอุทานเลย แล้วเวลาระลึกถึง ระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ให้ธรรมะคุ้มครอง ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะคุ้มครองนะ ตกนํ้าไม่ไหล ตกไฟไม่ไหม้ ไม่ต้องไปหาสิ่งศักดิ์สิทธิใดๆ มาคุ้มครองหรอก คุณงามความดีเราคุ้มครอง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม สั่งเสียไว้วาระสุดท้ายเลย “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” แค่นี้แล้วไม่พูดอะไรอีกเลย เป็นคําสั่งเสียสุดท้ายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย “อย่าประมาท ให้มีสติสัมปชัญญะ” ความประมาทเลินเล่อ ความพลั้งเผลอไม่เคยฝึกหัดของเราไง ถ้าเราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเรา เราไม่ประมาทกับชีวิต ไม่ประมาทกับกระทําสิ่งใดๆ เลย ถ้ามันสุดวิสัยมีอะไรเกิดขึ้นมันก็กรรมของสัตว์ กรรมของสัตว์เพราะมันมีกรรม คนมีเวรมีกรรมนะ เวลากรรมให้ผล วาระที่กรรมให้ผล สาธุ! กรรมของสัตว์ สพฺเพ สตฺตา เลยล่ะ สัตว์ทั้งหลายเป็นเพื่อนเกิด แก่ เจ็บ ตาย ด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น เป็นสุข เป็นสุขเถิด เวลากรรมมันให้ผล ใครฝืนกรรมสิ่งนั้นไม่ได้

ฉะนั้น ถ้ากรรมนั้นยังไม่ให้ผล เรายังมีสติอยู่ เห็นไหม เราจะไม่ประมาทกับชีวิต เราจะไม่ประมาทกับสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น เราจะพยายามฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมาให้เป็นความจริงของเราขึ้นมาให้ได้ ถ้ามันพยายามฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริง เห็นไหม หายใจเขานึกพุท หายใจออกโธ “สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้” ศีล สมาธิ ปัญญา เห็นไหม ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ นิโรธดับทุกข์ด้วยมรรค ๘ สิ่งที่ทําๆ นี่ธรรมจักร สิ่งที่ว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาเท่านั้นที่จะเป็นผู้ที่ประหัตประหารชําระล้างกิเลส แต่มันก็ต้องเป็นปัญญาจากมีพื้นฐาน เห็นไหม สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน มันจะเป็นการเป็นงานแล้วนะ เป็นการเป็นงานขึ้นมาจากการกระทําของเรานี่แหละ

ถ้ามันจะเป็นการเป็นงานขึ้นจากกระทํา เห็นไหม กิเลสอย่างแก่ กิเลสอย่างแก่มันทําให้ล้มลุกคลุกคลาน กิเลสอย่างแก่ขึ้นมามีทิฏฐิมีมานะ มีความลุ่มหลงความเห็นของตน แล้วความเห็นนั้นถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงท่านรู้ เพราะ เพราะมันมีความสงสัย เพราะมันมีกิเลสไง เพราะมันมีกิเลสอยู่ เวลาจิตที่มันรื่นเริง จิตที่มันอาจหาญ มันก็รู้ได้ของมัน เห็นไหม “เมื่อก่อนโกรธมาก เดี๋ยวนี้ไม่โกรธเลย” โลภ โกรธ หลง ไม่เลย ไม่เลยเพราะมันมีสติไง ไม่เลยเพราะอะไร เพราะตั้งใจไว้ว่าจะไม่โกรธไง

แต่โดยธรรมชาติ โดยสัจธรรม โดยปัจจุบันธรรม ชีวิตนี้ ๒๔ ชั่วโมงเหมือนกัน เห็นไหม แล้ววันเวลามันต้องมีผลกระทบแน่นอน เวลามีผลกระทบ แค่ เห็นไหม ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ เวลาไม่ปฏิบัติกิเลสมันก็สบายใจ มันปล่อยให้สุขสบายตามแต่อํานาจของกิเลสเลย เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา กิเลสมันตื่นตัวขึ้นมา มันทุกข์มันยาก จะพุทโธก็ไม่ได้ จะทําอะไรไม่ได้ทั้งสิ้น กิเลสมันกีดขวางไปหมดเลย เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะ ไอ้กิเลสอย่างแก่มันรู้เท่า มันรู้ธรรมหมดเลย กิเลสมันยิ้มเลย เออ! ใช่ แต่กิเลสมันจะยิ้มเยาะหัวเราะขนาดไหนก็แล้วแต่ กิเลสมันไม่ใช่เรา นี่ เห็นไหม กิเลสไม่ใช่เรา เราก็ไม่ใช่กิเลส แต่กิเลสมันครอบงําหัวใจดวงนี้มาตั้งแต่ไม่มีต้นไม่มีปลาย มันครอบครองมาจนเหมือนจะเป็นเนื้อเดียวกันเลย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าสมุทัยๆ สมุทัย เห็นไหม “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดบนหัวใจของเราไม่ได้เลย” นี้เป็นคําเย้ยมารขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าอยู่ในพระไตรปิฎก นี่ไง สิ่งนี้มันจะเป็นเนื้อเดียวกันเลย “เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดไม่ได้เลย เจ้าจะฟื้นฟูจะพลิกแพลงขึ้นมา เรือนยอดของเรือน ๓ หลัง เราได้หักลงแล้ว” มันจะมีตัวมีตน จะมีสิ่งใดเจือปนมา จะมีสมุทัยเจือปนมากับธรรมอันนั้นมันไม่มีๆ มันเป็นไปไม่ได้ เพราะกิเลสไม่ใช่เรา นี่ไง แต่ของเรา ไม่ใช่เรา เป็นเนื้อเดียวกันเลย

เวลาจิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส ไอ้ผ่องใสๆ กิเลสทั้งนั้น จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส ถ้าผู้ข้ามพ้น ข้ามพ้นด้วยอะไร มรรค ๘ นี่ไง ไอ้ที่ว่ามรรค ๘ มรรค ๘ เห็นไหม มรรค ๘ ถ้ามันนิโรธด้วยมรรค ๘ เวลาขณะที่มันดับทุกข์นั่นน่ะเป็นสัจจะเป็นความจริง แล้วถ้าสัจจะความจริงที่มันเกิดขึ้นจากหัวใจดวงนั้นมันเป็นข้อเท็จจริง บุคคล ๔ คู่ คู่ ๑ ๒ ๓ ๔ แล้วเวลามันสมุจเฉทปหานเป็นคู่ๆ ขึ้นไป มันหมดความสงสัยเป็นชั้นๆ ขึ้นไปไง

สิ่งที่มันไม่มีไง ไม่ใช่เราไง แต่ของเรามันเป็นเรา แต่มันไม่มีขณะ มันไม่นิโรธ มันไม่ได้ดับ แต่เราพรํ่าเพ้อไปเองไง สูงสุดนะมันได้อุบาสก อุบาสกที่เขาถือศีลถือธรรม ถ้าจิตใจเขาเป็นธรรมนะ เขายังมีสติมีสัมปชัญญะรู้เท่าว่าเขาเป็นอุบาสก อุบาสก อุบาสิกา แค่มีศีล แค่ศีลสมบูรณ์แบบ สมาธิทําไม่เป็นมันถึงไม่ได้เกิดภาวนามยปัญญานี่ไง

มันเกิดจินตนาการ จินตนาการโดยกิเลส กิเลสที่มันยิ้มแย้มแจ่มใส กิเลสที่มันแฉลบไง มันลื่นไถลไปใช่ไหม พอลื่นไถลเข้าไปสู่ในวังวนกิเลส กิเลสมันรู้อยู่ในอาณัติแล้วปล่อยไปตามสบาย ปล่อยเลย เพราะปล่อยมันไม่มีสิ่งใดเป็นความโต้แย้งในใจ หลงใหลไป กิเลสอย่างแก่หลอกง่ายๆ หลอกให้อยู่ในอาณัติไง ทั้งๆ ที่มันก็มีของมันอยู่แล้ว เพียงแต่มันป้องกันตัวไม่ให้มีการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ไม่ให้ปฏิบัติไปตามข้อเท็จจริงนั้น

ถ้ามีการปฏิบัติไปตามข้อเท็จจริงนั้นขึ้นไป ครูบาอาจารย์ที่ท่านให้ฝึกปฏิบัติทําความสงบใจเข้ามาก่อนๆ ถ้าทําความสงบใจเข้ามา เห็นไหม โลกียปัญญาเรื่องโลกๆ ที่มันเข้าใจ เห็นไหม ที่ว่าเป็นอุบาสก อุบาสกก็เป็นคนดีไง อุบาสกก็อยู่ในศีลไง จากอุบาสก เห็นไหม ปุถุชน กัลยาณชน รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร อุบาสกก็ได้ยินหมด อายตนะก็รับรู้ได้หมด แล้วก็วงรอบของมัน มันก็ทับถมอยู่อย่างนั้น แล้วก็เป็นอยู่อย่างนั้น

แล้วถ้าเป็นอุบาสกที่แบบว่ากิเลสอย่างแก่หลงใหลไป มันก็ว่าเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา มันหลอกลวง กิเลสมันพลิกแพลงอยู่แค่นั้น ไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน พอไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน มันมีความสงสัยไหม ยิ่งกว่ามีอีก แล้วไม่ใช่มีธรรมดาด้วยนะ มีเยอะ แต่สมอ้างว่าเป็นธรรมๆ ไง กิเลสอย่างแก่ไง กิเลสอย่างแก่มันก็ชักนําให้ภวาสวะให้จิตเดิมแท้ที่ผ่องใสเป็นที่พึ่งเป็นที่อยู่ที่อาศัย กิเลส เวลากิเลส เห็นไหม คนที่กิเลสอย่างแก่ที่มันเกิดมาแล้วเป็นพาลชนทําลายเขา เราก็รู้ เราก็เห็น เราก็เห็นถึงนิสัยใจคอ เห็นถึงการกระทํา เห็นถึงเขาสร้างบุญสร้างบาปของเขา เขาได้ทําเวรทํากรรมไว้มากมาย

กิเลส กิเลสอย่างละเอียด ผ่องใสๆ กับอวิชชา อุปกิเลสไง กิเลส อุปกิเลส ความว่าง ว่างๆ นั่นอุปกิเลสทั้งสิ้น มันก็คือกิเลส ไอ้ที่ผ่องใสๆ นั่นน่ะกิเลสทั้งนั้น มันก็คือกิเลส แต่เพราะมันเป็นอุบาสกไง จากปุถุชน กัลยาณชน ปุถุชนคนหนาๆ มันผ่องมันใสขนาดไหนนั่นล่ะปุถุชนทั้งนั้น เพราะมันกิเลส อุปกิเลส เวลากิเลส เห็นไหม กิริยาท่าทางของคนที่กระทบกระเทือนกัน เราก็เห็นได้ เวลาเขานั่งเฉยๆ เขาก็นั่งตําหนิเราในใจนะ เวลาเขาตําหนิเราในใจ เราไม่รู้เลยว่าเขาตําหนิอะไรเราบ้าง แต่ถ้าเขาออกกริยา เขาท่าทางเขา เราเห็นหมดเลย

นี่เหมือนกัน ปุถุชนคนหนา เวลารูป รส กลิ่น เสียง มันกระทบกระเทือนไปทั้งสิ้น แล้วทําศีล สมาธิ ปัญญา สมาธิทําไม่เป็น สมาธิทําไม่ได้ พอทําสมาธิทําไม่เป็น แต่กิเลสอย่างแก่ไง จินตนาการไป จินตนาการไปตามความเพ้อเจ้อที่กิเลสมันจะทับถม กิเลสมันจะชักนําออกไปนี่ปุถุชน เพราะมันไม่เข้าสู่กัลยาณชน ถ้าเข้าสู่กัลยาณชนมันจะรู้จักโลกุตตระ โลกียะ คนปฏิบัติมันจะรู้ชัดๆ เลย นี่ปฏิบัติมา เห็นไหม ล้มลุกคลุกคลานมาก ทําได้เป็นครั้งเป็นคราว ทําได้มันก็เป็นวงจรของมันอยู่อย่างนั้นนั่นโลกียะทั้งนั้น เพราะอะไร เพราะไม่เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงมันเห็นกิเลส มันถึงจะรู้ว่านี่โลกุตตรธรรม โลกุตตระคืออะไร โลกุตตระเพราะงานชอบ เพียรชอบ ความชอบธรรมมันถึงเห็นหน้ากิเลสไง ถ้าเห็นหน้ากิเลสมันถึงสะเทือนกิเลส มันสะเทือนกิเลส เห็นไหม ถ้าประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงถ้ามันปล่อยวางๆ ชั่วคราวๆ มันต้องมีการฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ นี่ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติให้สมความเป็นจริง มันจะปล่อยวางชั่วคราวๆ ชั่วคราวแล้วถ้ามีครูบาอาจารย์นะตรงนี้สําคัญมาก

เวลาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะส่งเสริมตลอด ส่งเสริมโดยทําตามความเข้าใจของมนุษย์ โดยความเข้าใจของคนก็คิดว่าถ้ามันปล่อยวางก็คือใช่ไง ใช่มันก็คือใช่ แต่มันไม่สมดุล ของมัน แล้วมันไม่เป็นไปตามข้อเท็จจริงในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ถ้ามันตามข้อเท็จจริงในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เห็นไหม ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ เวลาเกิดนิโรธ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลาปล่อยวางก็คือปล่อยวาง มันไม่ดับไง มันดับชั่วคราวๆๆ

ตทังคปหานคือของปล่อยวางเป็นครั้งเป็นคราวๆ แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านไม่รู้เรื่องอย่างนี้ใช่ไหม ท่านรู้เพราะอะไร เพราะเวลาปฏิบัติไปแล้ว แก่นของกิเลส กิเลสนี้เหนียวแน่นนัก กิเลสนี้เป็นนามธรรม นามธรรมที่มันเกาะกินหัวใจของสัตว์โลกตั้งแต่ไม่มีต้นไม่มีปลายมาตลอดเวลา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับเทวทัต ตั้งแต่กําทรายมานั่นน่ะ มันยาวไกลขนาดไหน เวลาบุพเพนิวาสานุสติญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไอ้นี่ของเราปุถุชน เราเกิดเป็นมนุษย์ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันจะเวียนไปยาวไกลกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอีก แต่องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าท่านบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวัก-ขยญาณ นี่วิชชา ๓ ไง ชําระล้างอวิชชา ท่านเห็นจบสิ้นกระบวนการในหัวใจของท่าน

ไอ้ของเราๆ สิ่งที่ว่าเราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราไม่มีเวรมีกรรมอะไรมาใช่ไหม เราไม่รู้สิ่งใดมาเลยใช่ไหม ถ้ามันรู้มันมีกรรมสิ่งใดมา สิ่งที่ว่าเวลาประพฤติปฏิบัติไปแล้ว สิ่งที่จะทําความสงบใจเข้ามาก็แสนยาก เวลาทําความสงบใจแล้วฝึกหัดยกขึ้นสู่วิปัสสนา เห็นไหม นี่ปุถุชน กัลยาณชนไง ถ้ามันรู้เห็นตามสัจจะความเป็นจริง ตามแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ไง เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงไง โดยสมถกรรมฐาน พอสมถะมันก็มีรสมีชาติ จักรมันเคลื่อน

แต่เดิมโลกียะคือสติปัญญา สติปัญญาแบบโลก สติปัญญาของเรามันคิดร้อยแปด เพราะคนไม่ปฏิบัติเขาก็ใช้ความคิดเขาเหมือนกัน เขาคิดงาน เห็นไหม เขาประชุมงาน โอ้โฮ! ลึกลับซับซ้อน นั่นก็ความคิดของเขา นี่โลกียะๆ ไง โลกของเขา วิชาชีพของเขา ทําหน้าที่การงานของเขา หาเงินหาทองของเขา หาอํานาจของเขา หาทรัพย์ของเขา หาสิ่งเป็นประโยชน์กับเขาร้อยแปด นี่โลกๆ

เราก็คิดได้ เราก็ทําได้ แล้วไม่ใช่เราคิดได้ เราทําได้ เราคิดอย่างนี้อยู่แล้วโดยสถานะของความเป็นมนุษย์ของสิ่งมีชีวิต ของสิ่งที่จิตที่ร้ายนัก จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตที่มันคิดร้อยแปดพันเก้า เราคิดอยู่แล้ว เราเห็นอยู่แล้ว แล้วศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ใช้ความคิดนี้ เวลาประพฤติปฏิบัติก็ปฏิบัติด้วยความคิดนี้ เวลาจิตมันสงบ จิตสงบเพราะมันปล่อยความคิดนี้ไง มันไม่ปล่อยความคิดนี้มันสงบไม่ได้ พอปล่อยความคิดนี้มันก็สงบชั่วคราวๆ ชํานาญในวสี ชํานาญในวสีให้จิตนี้ตั้งมั่น จิตตั้งมั่นมันจะตั้งมั่นได้อย่างไร เพราะพอมันจะเป็นสมาธิกิเลสมันก็มาลากไปเสียทีหนึ่ง ก็ไปรู้ไปเห็นก็ลากไปเสียทีหนึ่ง พอจิตมันจะสุขสงบขึ้นมาก็ใช้ปัญญาตรึกตรองเสียทีหนึ่ง เห็นไหม มันมั่นไหม

มันจะตั้งมั่นหรือไม่ตั้งมั่นมันอยู่ที่สติปัญญาของคน อยู่ที่ความเฉลียวใจว่าอันนี้มันไม่ใช่ ถ้ามันไม่ใช่มันจะปล่อยวางๆ พอปล่อยวาง เห็นไหม ปล่อยวางกิเลสที่มันจะชักนําไปๆ ด้วยวิชาชีพนั่นน่ะ มันก็มั่นคงขึ้น มั่นคงขึ้นอย่างนี้ในวงกรรมฐานเขาเรียกชํานาญในวสี มั่นคงทีหนึ่งมันก็เพิ่มกําลังมากขึ้นหนหนึ่ง มั่นคงมันก็คลายออกก็ทําต่อเนื่องไป เห็นไหม ชํานาญในการเข้าและการออก

“สมาธิมีการเข้าการออกด้วยหรือ?” อันนี้สมาธิโดยข้อเท็จจริง นี้สมาธิคือสมาธิไง ไม่ใช่สมาธิแบบที่จินตนาการ สมาธิแบบไม่ต้องทําสมาธิเป็นสมาธิอยู่แล้ว “สมาธิมันมีอยู่แล้ว จิตเรามั่นคง จิตเรา เราใช้สติปัญญา” โลกๆ ทั้งนั้น นั่นน่ะสมมุติขึ้นมาอีกชั้นหนึ่ง มันมีของมันอยู่แล้ว แล้วก็ไปสมมุติว่ามันเป็นธรรม สมมุติว่าเป็นขั้นเป็นตอน สมมุติกันขึ้นมาจนเชื่อกันไปอย่างนั้น อย่างมากก็ได้แค่อุบาสก อุบาสิกา แค่นั้น ไม่ไปไหนหรอก อยู่แค่นั้น

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านก็ทําอย่างนี้มาก่อน ท่านก็ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ล่ะ แล้วทําไมเป็นอย่างนี้ล่ะ ท่านถึงทําความสงบให้มากขึ้น ทําความสงบใจให้มากขึ้น พอสงบใจให้มากขึ้น เวลาไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความจริงมันสะเทือนหัวใจ เอ้อ! อย่างนี้ใช่ อย่างนี้คือมันไม่ใช่ความคิดแบบเดิมที่เคยคิดเคยเป็น แบบเดิมเคยคิดเคยเป็นมันไปตามกระแส มันไปตามกิเลส ไปตามกําลัง แต่พอจิตมันสงบแล้วถ้ามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นเป็นธรรม เห็นโดยธรรม เห็นโดยที่ไม่มีกิเลสสมุทัยเข้ามาเจือปน เห็นเป็นครั้งเป็นคราว

การเห็นนี่นะ การเห็นสติปัฏฐาน ๔ โดยข้อเท็จจริงอยู่ที่วาสนา ขิปปาภิญญาเห็นแล้วพิจารณาแล้วทะลุเลย แต่คนที่ไม่มีกําลังเห็นแล้วหลุดมือเลย เห็นนะหลุดมือ แต่เห็นมันมีรสมีชาติ รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง รสของสมาธิธรรม รสของปัญญาธรรม รสของธรรม แล้วเวลาปัญญามันหมุนขึ้นมามันมีรสมีชาติ พอมีรสมีชาติ “อ๋อ! อ๋อ!” หลวงปู่มั่นบอก “เออ! ต้องอย่างนี้สิ” ถ้าอย่างนี้มันแตกต่าง โลกียะกับโลกุตตระแตกต่างกันโดยตัวมันเองชัดๆ

แต่กิเลสอย่างแก่มันไม่เคยรู้ไม่เคยเห็นไง กิเลสก็พรํ่าๆๆ อ่านแต่ชื่อกิเลส ยกแต่เป็นโวหารเรื่องกิเลส แต่มันไม่รู้จักสมาธิ มันไม่รู้จักใจ แต่ยกโวหารนะ เรื่องกิเลสเรื่องความเป็นไป โอ๊ย! ร้อยแปดพันเก้า เขาเล่าว่า ไม่เป็นความจริงเลย กาลามสูตรห้ามเชื่อ อย่าไปเชื่อใครทั้งสิ้น อย่าเชื่อเขา อย่าเชื่อในการประพฤติปฏิบัติของใคร แต่เราต้องมีการกระทําให้เป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา

เวลาเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมา เห็นไหม พอจิตสงบแล้วน้อมไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้ามันไม่เห็นก็ฝึกหัด เห็นโดยข้อเท็จจริงก็ได้ มันอยู่ที่บุญบาปของคน อยู่ที่บุญบาปของใคร อยู่ที่วาสนาของใคร วาสนาของคนมาเป็นแค่แนวทาง เห็นปั๊บจบเลย เห็นอีกไม่ได้เลย เห็นครั้งเดียว ชาตินี้ได้เห็นครั้งเดียว แล้วสมบุกสมบันจะเป็นจะตายก็ได้แค่นี้แหละ แต่เห็น หลุดมือไป

กลับมาตั้งต้นใหม่ ตั้งต้นใหม่มันพิจารณาของเราว่า มันจะเป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้ เห็นกาย เห็นกายก็ได้ เห็นเวทนาก็ได้ เห็นจิตก็ได้ เห็นธรรมก็ได้ ถ้าเห็นมันคือเห็น ถ้าเห็นตามข้อเท็จจริงแล้ว ถ้าเห็นแล้วมันไปไหนไม่ได้ ไม่ต้องตามไป วาง โลกุตตระเหนือโลกเหนือสงสาร เหนือสัจธรรม รัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แก้วสารพัดนึก แต่เรามีการกระทําของเราแล้ว มันจะเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมากับพุทธะหัวใจของเราเลย ถ้ามันจะเป็นสัจจะเป็นพุทธะในหัวใจของเราแล้ว เราฝึกหัดของเรา กลับมาที่พุทธะ กลับมาที่พุทโธๆ กลับมาทํา ความสงบของใจให้มากขึ้น แล้วถ้ามันรู้มันเห็นนะ พอปล่อยมันไปแล้ว เพราะมันจับได้แล้ว

นี่ไง ผู้กระทําผิด เจ้าหน้าที่จับไม่ได้ สอบสวนไม่ได้ สอบสวนก็สอบสวนโดยสืบสวนได้ คาดหมายได้ แต่สอบสวนไม่มีผู้รับผิด แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ามันเห็น เห็นไหม มันสอบสวนกิเลส สอบสวนผู้ที่ยึดมั่นถือมั่น สอบสวนกิเลสอย่างแก่ๆ นั่นล่ะ อย่างแก่ๆ แล้วหลงใหลแล้วคิดว่าตัวเองได้เป็นยิ่งใหญ่มาร้อยแปดพันเก้า มันฝังใจดวงนี้มาไม่มีต้นไม่มีปลาย ไอ้กิเลสอย่างแก่ๆ นั่นล่ะ

พิจารณาแล้วพิจารณาเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันปล่อยวางขนาดไหน ชั่วคราวๆ ทั้งสิ้น เวลามันชั่วคราวเข้าแล้ว สิ่งที่เป็นพื้นฐาน ถ้ามีกําลังมีสมาธิ งานนี้จะเกิดขึ้น ถ้าไม่มีกําลัง สมาธิไม่พอมันจะเป็นสัญญา สัญญาคือการกระทําที่มีกิเลสเข้ามาเจือปน ถ้ามีกิเลสเข้ามาเจือปนมันจืดมันชืด เพราะกิเลสมันครอบงําหัวใจดวงนี้มาไม่มีต้นไม่มีปลาย ไม่มีต้นไม่มีปลายดึกดําบรรพ์มามากน้อยขนาดไหน แล้วบอกว่า “มาพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ แล้วมันจะเป็นไป มันจะมีข้อเท็จจริงแล้ว มันจะหลุดพ้นไป” นี้คือธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี้คือแนวทางในการประพฤติปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ แต่ในการประพฤติปฏิบัติมันต้องมีจิตดวงนั้นไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์คือบุคคลคนนั้น คืออุบาสก อุบาสิกาผู้นั้น ถ้าอุบาสก อุบาสิกาผู้นั้นทําความสงบของใจได้ จิตเป็นอย่างไรๆ จิตมีกําลังหรือไม่ จิตน้อมได้หรือไม่ได้ จิตถ้าน้อมไปได้ เห็นไหม จิตดวงนั้น จิตดวงนั้น จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร ถ้าจิตมันไปรู้ไปเห็น แล้วเวลามันเกิดมันมีกําลังของมัน มันเกิดภาวนามยปัญญาไง มันเกิดปัญญาที่เกิดสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน แล้วมันจะเกิดวิปัสสนารู้แจ้งๆ รู้แจ้งเป็นครั้งเป็นคราว รู้แจ้งเพราะกิเลสมันแก่นของกิเลสไง ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ล้มลุกคลุกคลานขนาดไหนก็หมั่นฝึกหัด ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี อย่างน้อยต้องเป็นพระอนาคา เป็นพระอรหันต์ด้วย เวลาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันนิโรธไง มันดับโดยสิ้นเชิงไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นในหัวใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า สิ่งที่เกิดขึ้น สิ่งที่การกระทํา สิ่งที่ธรรมจักร สิ่งที่มรรคมันหมุนไป มรรค ๘ เคลื่อนไป เคลื่อนแล้วเคลื่อนเล่า เห็นไหม มันเอียงไปเอียงมา เห็นไหม ทางสายกลางในพระพุทธศาสนาๆ ศาสนาคือมรรคสามัคคี ความสมดุลพอดี ความสมดุลพอดีมันอยู่ที่วาสนาของแต่ละดวงใจ จิตที่มีบุญและบาปมามากน้อยแค่ไหน ขิปปา-ภิญญาสิ่งที่สร้างบุญกุศลมา พาหิยะฟังเทศน์พระพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์เลย นั่นเขาก็สละชีวิตมากี่ภพกี่ชาติมากมายมหาศาล เขาก็ทําของเขามา แต่อดีตกรรมเก่าของเขาหนุนเนื่องเกื้อกูลมา

ของเรา เรามีอํานาจวาสนา แค่มีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา มันก็มีอํานาจวาสนาหนุนเนื่องเกื้อกูลมาแล้ว แต่มีการกระทําอยู่นี่ การกระทํามันซึ่งๆ หน้า ที่จะเข้าไปเผชิญหน้ากับกิเลสในหัวใจของเรา จะไปเผชิญหน้าด้วยมรรค ๘ ด้วยศีล ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญา ด้วยจิต ด้วยการกระทําที่เกิดโลกุตตร-ธรรม โลกุตตรปัญญา โลกุตตระมันจะทิ้งโลก มันจะทิ้งวัฏฏะ มันจะวางวัฏฏะ มันจะเป็นปัญญา ปัญญาในพระพุทธศาสนา แล้วมีเฉพาะพระพุทธศาสนาเท่านั้น ศาสนาอื่นไม่มี ศาสนาอื่นดับตรงนี้เลย แล้วเอาจิตเอาโลกียะเอาความรู้สึกไปอ้อนวอนให้เขาตัดสินกันอยู่นู่น นี่ไม่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ สัตตะผู้ข้อง จิตดวงนี้สร้างบุญสร้างบาปเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม นี่ เห็นไหม จิตดวงนี้ไง จิตดวงนี้ตกนรกอเวจี จิตดวงนี้เกิดเป็นมนุษย์ แล้วมีอํานาจวาสนา เพราะมีร่างกายเป็นธาตุ ๔ ที่เป็นความทุกข์ความยากต้องทําหน้าที่การงานมาเพื่อจุนเจือมัน เพื่อดํารงชีวิตนี้ไว้ ชีวิตนี้อยู่เพื่อการศึกษาค้นคว้า ถ้าเป็นผู้ที่มีอํานาจวาสนาแล้วจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ หาครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมคอยคุ้มครองให้ประพฤติปฏิบัติตลอด ๒๔ ชั่วโมง ๒๔ ชั่วโมง การประพฤติปฏิบัติลงทุนลงแรงด้วยความทุกข์ความยากร้อยแปดพันเก้า

แต่ถ้ามันเป็นจริงๆ มันจะเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา ไม่ใช่เป็นจริงที่ครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์เป็นจริงหรือไม่จริง ท่านปฏิบัติมาก่อน ท่านรู้จริง หรือรู้ไม่จริงอยู่ในหัวใจดวงนั้น ถ้าท่านรู้ไม่จริง เราพูด ท่านตอบไม่ได้ ท่านไม่รู้หรอก โง่ๆ เซ่อๆ จะมารู้อะไรเรื่องหัวใจ โง่ๆ เซ่อๆ จะมารู้อะไรเรื่องของจิต แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ท่านเคยผ่านมา ท่านถึงจะพูดได้ด้วยฉะฉานว่าโลกียะเป็นอย่างใด โลกุตตระเป็นอย่างใด โลกียะกับโลกุตตระมันมีส่วนกลางที่สัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน

แม้แต่สมาธิยังทํากันไม่ได้ สมาธิยังทํากันไม่เป็น

สมถกรรมฐาน เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ สมถกรรมฐาน ฐานนั้นคือตัวจิต ฐานนั้นกิเลสมันอยู่ตรงนั้น แล้วถ้าฐานนั้นสัมมาสมาธิ ถ้าน้อมไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ มันก็จะเห็นกิเลสที่อยู่บนหัวใจดวงนั้น

แต่ถ้ามันไม่มีสมาธิมันจะเอาอะไร ไม่มีสมาธิไง กิเลสอย่างแก่สูงสุดที่ละความโลภ ความโกรธ ความหลงได้ ละความกลัวได้สูงสุดก็อุบาสก

แต่ในการประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์ขนสัตว์ด้วยมรรค ๘ ไง นี่ไง ใจดวงใดไม่มีมรรค ใจดวงนั้นไม่มีผล ใจดวงใดที่มีมรรคมันก็จะมีโลกุตตรปัญญา ปัญญาที่เกิดจากการฝึกหัด เกิดจากการประพฤติปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานมามากน้อยขนาดไหนก็จะทํา จะทํา เพราะเชื่อมั่นในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานก็ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้พุทธะของเราเข้มแข็งขึ้นมา แล้วฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันเป็นตามความเป็นจริง

พอเป็นตามความเป็นจริงแล้ว เห็นไหม รสของธรรม รสของธรรมมันซาบมันซึ้งมันปรุงให้จิตใจมั่นคง จิตใจมีความมหัศจรรย์ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ สมดุลพอดีของมัน เวลามันขาด นิโรธ ขณะของใครมากน้อยขนาดไหน ขณะจิตขณะที่เปลี่ยนแปลง บุคคล ๔ คู่ความสมบูรณ์แบบของบุคคล ๔ คู่ ไม่รู้ไม่เห็นมันจะเป็นได้อย่างไร มันรู้มันเห็นของมันชัดเจน

เวลามันขาดไง กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ จิตนี้รวมลง พอรวมลง เห็นไหม สิ่งที่เป็นกิเลสมันแยกออก หลวงตาพระมหาบัวท่านบอก “แยกออกเป็นทวีปเลย” อเมริกากับเอเชียมันห่างขนาดไหน แต่ละทวีปมันห่างกันขนาดไหน ท่านบอกมันแยกออกเหมือนทวีปที่มันแยกออกจากกัน แล้วจิตมันรวมลงแล้วจิตมันสัมปยุต วิปปยุตคายออก โอ้โฮ! มหัศจรรย์

มันเป็นความมหัศจรรย์ เพราะว่าเวลาปุถุชนคนหนาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีต้น ไม่มีปลาย สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นในหัวใจของเธอ “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” เห็นไหม มันไม่ไปตามวัฏฏะแล้วอย่างมากอีก ๗ ชาติ แต่พระอัญญาโกณฑัญญะ ปัญจวัคคีย์ประพฤติปฏิบัติสิ้นสุดแห่งทุกข์ในชาตินั้น ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ ยสะอีก ๕๕ ทั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เธอพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์ บ่วงใจ บ่วงกิเลส เธอพ้นจากมันได้ เธออย่าไปซ้อนทางกัน โลกนี้เร่าร้อนนัก”

แต่ในปัจจุบันนี้โลกมันจะถีบกลับมา มันไม่เชื่อ โลกบอก “มึงกลับไปอยู่พวกมึงไป เราจะเพ้อเจ้อ” กิเลสอย่างแก่นี่อย่างมากมันก็ได้อุบาสกเท่านั้น เอวัง

ถ้ากิเลสมันเข้มข้นเข้มแข็งขึ้นมา เห็นไหม เราก็ต้องธรรมสายเหยี่ยว เอาจริงเอาจังเอาการปฏิบัติมันก็อยู่ที่วาสนานั่นแหละ วาสนาของคนถ้ามันมีอํานาจวาสนา ทําสิ่งใดแล้วมันไม่หนักหนาหรอก มันพอใจจะทํา แล้วอยากทําด้วย แล้วทําแล้วอยากเห็นผลในการกระทําของตน
ธรรมทั้งหลายมันมาแต่เหตุ เหตุการณ์กระทําของเราอันนั้นแหละ มันจะบอกถึงจริตนิสัย บอกถึงการกระทํา บอกถึงมรรคถึงผล ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เห็นไหม “โมฆราช เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง” แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ทําลายที่อัตตานุทิฏฐิ ทําลายที่ใจของตน ถ้าใจของตนว่าง โลกก็อยู่ข้างนอก จิตของตนต่างหาก แล้วถ้าจิตของตนมันสิ้นสุดแห่งทุกข์ มันเป็นสัจจะเป็นความจริง แล้วเป็นสัจจะเป็นความจริงที่เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ไม่ได้บวชเหยียบแผ่นดินผิด

๒

ธรรมสายเหยี่ยว

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๖ สิงหาคม ๒๕๖๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรม เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราเป็นคนที่มีบุญมีกุศลมาก มีบุญมีกุศลเพราะเราเกิดเป็นมนุษย์แล้วเราได้พบพระพุทธศาสนา เราได้ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติจะให้เป็นตามความเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังกราบธรรมๆ สัจธรรมนั้นมันมหัศจรรย์ มันยิ่งใหญ่นัก แล้วมันยิ่งใหญ่นักมันจะเป็นไปได้ มันเป็นจากพลิกหัวใจเรานี่แหละ มันพลิกหัวใจของเราที่เป็นปุถุชนคนหนา ที่มีอวิชชาครอบงําในหัวใจของตน ถ้ามันพลิกขึ้นมา ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น

แต่! แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมานี่เจียนตาย แต่เวลาจะมาสิ้นกิเลส เห็นไหม ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้นแค่แพล็บ! เป็นพระอรหันต์เลย แต่กว่าจะเป็นนะทุกข์ๆ ยากๆ เวลาจะประพฤติปฏิบัติแสนทุกข์แสนยาก แสนทุกข์แสนยากเพราะอะไร จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันสร้างเวรสร้างกรรมมามากมายมหาศาล เวลามันสร้างเวรสร้างมามากมายมหาศาล มันลังเลสงสัยไปทุกๆ สิ่ง อะไรที่มันขัดอดขัดใจเป็นทุกข์เป็นยากทั้งนั้น แล้วไม่มีใครรู้ได้ ไม่มีใครรู้ได้ ไม่มีใครมีความสามารถจะเอาชนะกิเลสในหัวใจของตนได้ ยกเว้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพระ-ปัจเจกพุทธเจ้าเท่านั้น

เราเป็นสาวก สาวกะ ผู้ได้ยินได้ฟังไง เราเป็นสาวก สาวกะ เห็นไหม ได้ยินได้ฟังธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าแล้วเขาเชื่อกันไหม เขาเชื่อกิเลส เชื่อกิเลสเชื่อแรงยุในหัวใจของตน ถึงเกิดมาเป็นมนุษย์เหมือนกัน แล้วใช้ชีวิตสํามะเลเทเมาไปกับโลกเขา ผู้ที่มีวาสนาๆ วาสนาเขาก็เพลิดเพลินในกระแสโลก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะนะ นั่นน่ะโลกล้วนๆ เลยล่ะ พระเจ้าสุทโธทนะ นางมหามายา เป็นพ่อเป็นแม่ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สุปปพุทธะ เห็นไหม น้องชายพ่อขององค์สมเด็จพระพุทธเจ้า เวลามีลูกก็เทวทัต ครอบครัวขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เรื่องโลกๆ ไง

เรื่องโลกๆ ก็เรื่องโลกนี้แหละ กามภพ รูปภพ อรูปภพ ผลของวัฏฏะ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันเป็นสัจจะเป็นความจริงของมันอย่างนั้น มันมีเวรมีกรรมของมัน ถ้าไม่มีพระพุทธศาสนามันก็อ้อนวอนขอกันไปไง ใครจะช่วยเหลือใคร ใครจะจุนเจือใคร มันก็ได้ปลอบประโลมกันไปเท่านั้น แต่มันเป็นความจริงมาจากไหน มันเป็นความจริงไม่ได้ เพราะคนที่รู้จริงมันไม่มี เวลามันเป็นเรื่องโลกๆ มันก็เป็นเรื่องโลก

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราก็เกิดกับโลกนี้แหละ เราเกิดเพราะเรามีเวรมีกรรมของเรา แล้วมีเวรมีกรรม เห็นไหม สายบุญสายกรรมถึงได้เกิดกับพ่อกับแม่ของเรา เราเกิดมาแล้วเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาไง

พระพุทธศาสนานะ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม วางธรรมและวินัยนี้ไว้ไง มันถึงมีศาสนาไง พอมีศาสนาก็มีวัดมีวา เห็นไหม เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนามันก็มีวัดมีวา มีพระมีผู้ศึกษาค้นคว้าที่จะประพฤติปฏิบัติของเรา เรื่องโลกๆ ทั้งนั้น เรื่องโลกๆ ที่ตรงไหน โลกกับธรรม โลกกับธรรมนะ โลกามิสเรื่องโลกๆ ทั้งนั้น แล้วถ้ามันเป็นธรรมล่ะ มันเป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมเป็นสัจธรรมขึ้นมา บุคคล ๔ คู่นั้นเป็นธรรมที่แท้จริงในพระพุทธศาสนา

แต่ถ้าเป็นศีลธรรม ศีลธรรมเป็นประเพณีวัฒนธรรมไง ถ้าเป็นประเพณีวัฒนธรรม เห็นไหม คนทุกข์คนยาก เห็นไหม เข้าวัดเข้าวาก็มาบวชเป็นพระ คนที่ เห็นไหม มีคดี หนีคดีอาญาต่างๆ สมัยโบราณพวกเสือสางมาบวชกันมากมาย บวชแล้ว เห็นไหม บวชหลบหลีกภัยของโลกไง นี่พระพุทธศาสนาๆ สิ่งที่ถ้าเป็นทางโลกเขาก็ได้ผลประโยชน์กันอย่างนั้น แล้วเป็นทางโลกไปวัดไปวาเราก็ไปทําบุญทํากุศลของเราก็เป็นเรื่องโลกทั้งนั้น โลกามิส

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสั่งพระอานนท์ไว้ไง “อานนท์ เธอบอกเขานะ ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาด้วยอามิสเลย” แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน มีคนศรัทธา มีเคารพบูชา ไปถวายดอกไม้ธูปเทียนมากมายมหาศาล เวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ นะ แล้วสังคมที่นับถือเชื่อถือศรัทธานะ เวลาจะล่วงไปๆ ไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอานนท์ครํ่าครวญ “ดวงตาของโลกดับแล้ว ดวงตาของโลกจริงๆ ดวงตาของวัฏฏะ” เทวดา อินทร์ พรหม เขามาถามปัญหา ใครมีทุกข์มียากขึ้นไปก็ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อบรรเทาทุกข์ไง บรรเทาทุกข์ๆ ด้วยคุณธรรมในธรรมสัจธรรมขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า บรรเทาทุกข์ๆ ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงไง

แต่ถ้าคนไม่มีศาสนาเขาเชื่อมงคลตื่นข่าวลัทธิศาสนาอื่น หรือความเห็นทางโลก

ถ้าจะเป็นสัจจะเป็นความจริงมา บุคคลคู่ที่ ๑ ไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่ถือนอกพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระสงฆ์ๆ พระพุทธก็องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระธรรมคือสัจธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทางสายกลางในพระพุทธศาสนาเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เพราะว่ามันเป็นความจริงในหัวใจดวงนั้น เขาจะเชื่อถืออย่างอื่นเป็นไปได้อย่างไร พระสงฆ์ๆ ก็ตัวเองก็เป็นสงฆ์ แล้วพระอัญญาโกณฑัญญะ ครูบาอาจารย์ที่เป็นสงฆ์ๆ มากมายมหาศาล ถ้าเป็นจริงๆ มันเป็นจริงอย่างนั้น ถ้ามันเป็นจริงอย่างนั้นไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่ถือกระแสความเชื่อนอกพระพุทธศาสนา

ที่มันยังเชื่อ ยังเชื่ออยู่เพราะอะไร?

มืดบอด เพราะมีอวิชชาไง เพราะมีความไม่รู้ในหัวใจของตนไง มันถึงเป็นอย่างนั้นไง มันเรื่องโลกๆ มันเรื่องโลกๆ มันก็เป็นความจริง แล้วมันมาจากไหนล่ะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์จะรื้อใคร ก็รื้อสัตว์โลกนี่ไง สัตว์โลกสัตตะผู้ข้อง ข้องทั้ง ๓ โลกธาตุ ตั้งแต่พรหมลงมา สัตว์โลกทั้งนั้น แต่เราเป็นสัตว์มนุษย์ๆ นะ ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทวดา อินทร์ พรหม เขายังอิจฉาเลยล่ะ เพราะเทวดา อินทร์ พรหม เขาเป็นทิพย์นะ เป็นทิพย์ก็มีแต่มิจฉาหรือสัมมาเท่านั้น ถ้ามิจฉาๆ เทวดา อินทร์ พรหม เขาไม่เชื่อหรอก เขาก็เสวยทิพยสมบัติของเขา หมดอายุขัยเขาก็ต้องพลัดพรากตายออกไป ถึงตอนนั้นเขาถึงจะนึกได้ นึกได้ก็สายไปแล้วไง

เวลาคน เห็นไหม หมดอายุขัยจากเทวดา จากพรหมนู่นน่ะ อย่างดีก็มาเกิดเป็นมนุษย์ อย่างกลางก็ลงนรกอเวจีไปเลย เพราะ เพราะเขาทํากรรมดีกรรมชั่วเหมือนกัน ในเมื่อวาระของกรรมดีมันให้ผลสิ้นแล้วมันจะไปไหนต่อ มันก็ไปไง ถ้าผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิไง เทวดา อินทร์ พรหมที่จะมาฟังเทศน์ๆ ต้องเป็นสัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิเพราะเขามีสติมีปัญญาของเขา อย่างเหมือนเรามนุษย์นี่ไง นี่ไง เวลาเราเกิดมาเป็นมนุษย์เราทุกข์เรายากหรือไม่ เราสิ้นอายุขัยหรือไม่ มีสติปัญญาหรือไม่

นี่ก็เหมือนกัน เทวดา อินทร์ พรหมถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิ เขาก็เป็นสัตว์โลกเหมือนกัน ผู้ข้องจะมาฟังธรรมองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า มาฟังธรรมหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เห็นไหม สําเร็จหรือมีเข้าใจในธรรมะมากมาย แล้วเวลาเป็นธรรมๆ เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการ ท่านบอกว่า “เทวดา อินทร์ พรหม สอนง่ายกว่ามนุษย์เยอะเลย เพราะไม่กะล่อน ไม่ปลิ้นปล้อน” ถ้าเขามีศรัทธานะ ถ้าเขาเป็นสัมมาทิฏฐินะ เพราะอะไร เพราะทิพยสมบัติไง มันไม่มีเบื้องหน้าเบื้องหลัง คิดอย่างไร เทวดา อินทร์ พรหม เขาถึงได้รู้ถึงความรู้สึกนึกคิดของมนุษย์นี่ไง เพราะว่ามันเป็นเรื่องจิตวิญญาณไง เวลาเป็นสัจจะเป็นความจริงมันเป็นอย่างนั้น

แล้วเวลาเขาว่าอิจฉามนุษย์ อิจฉามนุษย์ เพราะอะไร มนุษย์มันมีกายกับใจ ร่างกายนี้สําคัญมาก สําคัญเพราะอะไร เพราะเวลาเกิดมาแล้ว เห็นไหม เวลาสิ่งมีชีวิตมันต้องมีปัจจัย เครื่องอาศัย ปัจจัยเครื่องอาศัยถ้ามันขาดมันแคลนขึ้นมามันทุกข์มันยาก ถ้ามันทุกข์มันยาก นั่นแหละ เวลาคนตาย ตายไปถึงยมบาลเขาบอก “รู้จักธรรมะไหม” “ไม่รู้ๆ” เกิดเป็นมนุษย์ไง ไม่รู้ยมบาลถามว่า “เห็นคนเกิดไหม?” “เห็น” “เห็นคนแก่ไหม” “เห็น” “เห็นคนตายไหม” “เห็น” “นั่นน่ะรู้จักธรรมไหม” เห็นทุกอย่างแต่ไม่สนใจ

นี่ไง สิ่งที่มีคุณค่าๆ ร่างกายนี้มันมีคุณค่านักเพราะมันบีบคั้นเราไง ทุกข์คือความทนอยู่ไม่ได้ มีอิริยาบถใดบ้างที่เราอยู่ได้ตลอดเวลาเป็นไปไม่ได้ แต่โดยสัญชาตญาณไง โดยสัญชาตญาณ การลุก การเปลี่ยนอิริยาบถ มันเป็นสัญชาตญาณของคน ถ้าเป็นสัญชาตญาณของคนเพราะเราว่าคนฉลาดไง เมื่อยก็ลุกสิ เมื่อยก็พลิกก็หาย นี่ไง สิ่งที่ว่าเวลาทุกข์คือความทนอยู่ไม่ได้ แล้วมันทนได้จริงๆ ไหมล่ะ แล้วได้ศึกษาค้นคว้าสัจธรรมในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือไม่ล่ะ ถ้าได้ศึกษาค้นคว้าขึ้นมา สิ่งนี้มันจะเป็นประโยชน์หมดเลย

มันไม่เป็นประโยชน์ ไม่เป็นประโยชน์เพราะอะไร

เพราะว่าอํานาจวาสนาของคน คนเกิดมามากมาย เวลาชาวพุทธ เห็นไหม ประเทศไทยศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจําชาติ คนนับถือพระพุทธศาสนา ๗๐ – ๘๐ เปอร์เซ็นต์ แล้วเวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมามันเหลือเท่าไหร่ ยิ่งย้อนกลับมาด้วย ภิกษุสงฆ์ในประเทศไทย ๓๐๐,๐๐๐ – ๔๐๐,๐๐๐ องค์ แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันเป็นความจริงมากน้อยขนาดไหน ถ้ามันเป็นความจริงมากน้อยขนาดไหน มันจะเข้าหากิเลสแล้วแหละ เวลากิเลสอย่างแก่เวลามันแก่ขึ้นมามันมีทิฏฐิมีมานะ มีความยึดมั่นถือมั่น มีความอหังการ ยิ่งใหญ่นัก รอบรู้ไปทั้งสิ้น ไม่รู้หรือนั่นน่ะกิเลสมันครอบงํา นั่นกิเลสมันครอบงําไง

นี่ไง เวลาบวชเป็นพระๆ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ เราบวชแล้ว บวชแล้วถ้ามีบุญมีอํานาจวาสนา เกิดเป็นมนุษย์ พระพุทธ-ศาสนา ถ้าไม่ได้บวช ไม่ได้ประพฤติปฏิบัตินี่เหยียบแผ่นดินผิด แล้วเหยียบแผ่นดินถูกต้องแล้ว แล้วศึกษาค้นคว้ามา แล้วจะเป็นประโยชน์หรือไม่ ถ้ามันไม่เป็นประโยชน์ขึ้นมา กิเลสอย่างแก่ๆ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก็มีทิฏฐิมาว่าตนมีอํานาจมีวาสนามีความรู้ทั้งนั้น แต่เวลากิเลสมันเผาลนใจไม่รู้จักมัน กิเลสมันเผาลนใจ ธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าก็อย่างหนึ่ง ศึกษาค้นคว้ารู้ทั้งนั้น แต่กิเลสมันเผาลนอยู่นี่มันแก้อย่างไร แล้วมันทุกข์มันยากอยู่นี่มันทําอย่างใด แล้วอะไรที่มันจะเป็นธรรมๆ ไง

นี่ไง เวลาคนที่มีวาสนา เวลาไปบวชนะ อุปัชฌาย์ให้เกสา โลมา นะขา ทันตา ตะโจ นี่กรรมฐาน ๕ แล้วเวลาฝึกหัดๆ ถ้ามาฝึกหัดไง นี่ปริยัติ เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราไม่มีความรู้ กิเลสมันก็จะหลอกเรา เราต้องมีศึกษาธรรมะขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นแนวทางไว้ เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เราศึกษาค้นคว้ามา มคฺโค ทางอันเอก ทางอันเอกมันอยู่ที่ไหน หาหนทางของตัวเองไม่เจอไง ก็จะต้องไปศึกษาก่อน เรียนภาคปริยัติ เวลาไปเรียนภาคปริยัติขึ้นมา เรียนขึ้นมาทรงจําธรรมวินัยไว้เพื่อจะไปเป็นประโยชน์กับเรา ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธไง

เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเราต้องเป็นจริงเป็นจังของเราขึ้นมา เวลาเรียนมาแล้ว เวลาปฏิบัติมันก็บอก “มันรู้หมดแล้ว” มันมีทิฏฐิมีมานะมีความอหังการในหัวใจมากมายมหาศาล แล้วก็ล้มลุกคลุกคลาน ทําสิ่งใดก็ไม่รู้จักว่ามันจะเป็นความดีความชั่วอย่างไร จะเป็นประโยชน์กับตัวเองได้มากน้อยแค่ไหน ล้มลุกคลุกคลานแล้วให้กิเลสมันปิดหูปิดตานะ เชื่อกิเลส ให้กิเลสมันปลิ้นมันปล้อนไปมากมายอีกมหาศาลเลย เห็นไหม นั่นน่ะทิฏฐิมานะของคน

ถ้าคนมีวาสนานะ มีวาสนาถ้าเอาจริงเอาจังขึ้นมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ผลของวัฏฏะ ผลของโลก เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมาก็ประพฤติปฏิบัติ ๖ ปี ล้มลุกคลุกคลานมาขนาดไหน มีใครจะมาอบรมบ่มเพาะส่งเสริมอย่างไร มันก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น ถึงที่สุดแล้วเราต้องศึกษาค้นคว้าของเราเอง เวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาเพราะอะไร นี่ไง ด้วยภัทรกัปองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมาตรัสรู้ธรรม เวลาตรัสรู้ธรรม อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา พระพุทธศาสนาแวววาวขึ้นมา ถ้าแวววาวขึ้นมาถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ

ปริยัติยังไม่มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่แสดงธรรม เวลาวินัยๆ พระสุทิน เห็นไหม ไปเสพเมถุนกับอดีตภรรยาของตน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้บัญญัติขึ้นมา มันต้องมีเหตุมีผลของมันขึ้นมา แล้วเวลาแสดงธรรมๆ เวลาพระสารีบุตรไปฟังธรรมพระอัสสชิ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ดับไปที่เหตุนั้น

แล้วมันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาไหม มันไม่ได้เป็นจริงเป็นจังขึ้นมาเพราะอะไร เพราะทิฏฐิมานะที่กิเลสมันแก่กล้า แล้วทําสิ่งใดไม่เป็นชิ้นเป็นอัน ให้กิเลสมันหลอก ทั้งๆ ที่ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าภาคปริยัติ เวลาปฏิบัติๆ เอาจริงเอาจังขึ้นมา ปฏิบัติจะไปปฏิบัติกับใคร

เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมาถ้ามีอํานาจวาสนา นี่ธรรมสายเหยี่ยว ถ้ามันเป็นธรรมสายเหยี่ยว เห็นไหม เราต้องมีอํานาจวาสนามีสติปัญญาของเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไม่มีใครคอยชี้นําคอยบอกคอยแนะของท่าน ท่านศึกษาค้นคว้าเอาจากพระไตรปิฎก แล้วท่านเอาจริงเอาจังของท่าน มันก็ล้มลุกคลุกคลาน ประวัติครูบาอาจารย์แต่ละองค์ เวลาออกประพฤติปฏิบัติใหม่เป็นอย่างนั้นทั้งนั้น เพราะอะไร เพราะมันเป็นข้อเท็จจริง คําว่า “อวิชชา” คือว่ากิเลสๆ นี่มันร้ายนัก แล้วเวลาจะเผชิญหน้ากับมัน เผชิญหน้าเวลาฝึกหัดใหม่ไง พระฝึกหัดใหม่ๆ พยายามจะทําความสงบของใจเข้ามาๆ แล้วมันสงบไหม มันสงบจากอารมณ์ อารมณ์ความรู้สึกมันปล่อยวางความยึดมั่นถือมั่น ความยึดมั่นถือมั่นที่มันเคยชินของมันโดยสัญชาตญาณนั่นน่ะ

เวลาสัตว์ สัตว์เวลามันหลีกภัย เห็นไหม ด้วยสัญชาตญาณๆ มันมีสมองคิดไหม มันแก้ไขเหตุการณ์เฉพาะหน้ามันได้ไหม นั่นมันโดยสัญชาตญาณเพราะมันเป็นสัตว์ มนุษย์ มนุษย์เป็นสัตว์ประเสริฐ สัตว์ประเสริฐมันมีสมอง มีสติ มีปัญญาของมัน แล้วใครมีความรู้สึกนึกคิดอย่างไรนี่จริตนิสัย แล้วเวลาจะเอาจริงเอาจังของเราขึ้นมา มันจะเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาหรือไม่ ถ้ามันจะเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เราภูมิใจ เราภูมิใจในการกระทําจะลงทุนลงแรงมากน้อยขนาดไหน เอาจริงเอาจัง ถ้าเป็นนิสัยนะ

ธรรมสายเหยี่ยว ธรรมสายเหยี่ยวมันต้องเอาจริงเอาจังไง เหยี่ยวตามันดีนะ แล้วมันมีกรงเล็บด้วย เวลามันหาเหยื่อของมัน เวลามันจะจับเหยื่อของมัน ธรรมสายเหยี่ยว ในการปกครองในการหน้าที่การงาน สายเหยี่ยวๆ สายที่มันจริงมันจัง สายที่มันทําแล้วมันจะเอาข้อเท็จจริง ถ้าเอาข้อเท็จจริง เห็นไหม เวลาบวชมาแล้ว เวลาอุปัชฌาย์ให้กรรมฐาน ๕ มา กรรมฐาน ๕ ก็กรรมฐาน ๕ สิ่งที่ว่ารุกฺขมูลเสนาสนํ ท่านให้ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ นี่เป็นรากเหง้าของพระพุทธศาสนา

แล้วถ้ามีการศึกษาเราจะไปเรียนภาคปริยัติ เราจะเรียนศึกษาค้นคว้าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หรือเราจะประพฤติปฏิบัติ เรามีครูบาอาจารย์ของเรา พระกรรมฐาน พระป่าๆ เห็นไหม เขาก็มีหนังสือหนังหาให้ศึกษาค้นคว้า ส่วนใหญ่แล้วพระกรรมฐานเขาจะเชื่อฟังหัวหน้า ถ้าหัวหน้าที่เป็นธรรมๆ ขึ้นมา ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม ในสังคมสงฆ์นั้นจะมีอํานาจวาสนา จะมีความสุข มีความเป็นธรรม

ถ้าหัวหน้าติดโลก โลกามิส มันขายลูกน้องหมดล่ะ มันขายลูกน้อง นี่มีอํานาจวาสนา มีคนล้อมหน้าล้อมหลังนี่โลกามิส ถ้าจะฝึกหัด ถ้าจะเชื่อหัวหน้า ถ้าหัวหน้าเป็นธรรมๆ ไง คําว่า “หัวหน้าเป็นธรรม” สิ่งที่มีค่าที่สุดเลยคือเวลา เวลานี่สําคัญมาก เวลาสําคัญมากแล้วหน้าที่การงาน หน้าที่การงานไง ข้อวัตรปฏิบัติเป็นเครื่องอยู่ของใจๆ

ถ้าเป็นสายเหยี่ยว สายเหยี่ยวคือจิตใจของเรามันเห็นคุณค่า มันเอาจริงเอาจัง มันมีหูมีตา ศึกษาค้นคว้าๆ ก็จากหมู่ จากคณะ จากสังคม จากคณะสงฆ์ เขาทําสิ่งใด เขาทําเพื่ออะไร สังเกต พอสังเกตขึ้นมาแล้วมาศึกษา มันจะให้ผลตอบแทนอย่างไร ที่ทําๆ ทําไปเพราะอะไร ที่ทําๆ เห็นไหม ทําๆ เพราะอะไร เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วเรามาบวชเป็นพระเสียด้วย ถ้าบวชเป็นพระไง

สิ่งที่ทําๆ ทําตามธรรมและวินัย วินัย เราบวชเป็นพระ เราเป็นนักปฏิบัติ เราไม่ได้อยู่… ไม่อยากจะบอกว่าไม่ใช่อยู่เป็นวัวเป็นควาย อยู่แบบพระ ถ้าเราไม่ใช่บวชมาแล้วเป็นวัวเป็นควาย ไม่รู้เหนือรู้ใต้ บวชมาแล้วเป็นพระ เป็นพระมีอายตนะไง มีหัวใจไง มีสติมีปัญญาไง ถ้ามีสติปัญญา เขาทํา เขาทํากันทําไม เขาทําเพื่ออะไร แล้วทําอยู่อย่างนี้แล้วมันได้ผลอะไร สิ่งที่ทําที่ทํานี่ไง นี่ข้อวัตรปฏิบัติ เห็นไหม สายเหยี่ยว สายเหยี่ยวมันจริงมันจัง มันจะเอาหัวใจของตน หัวใจที่เป็นนามธรรม

สิ่งที่ค้นคว้าๆ ผู้ที่ฝึกหัดจะประพฤติปฏิบัติใหม่ ถ้าปฏิบัติใหม่ทําความสงบใจเข้ามา ใจนี้เป็นนามธรรม แม้แต่ผู้ที่ศึกษาค้นคว้า ลูกศิษย์กรรมฐานใจมันเป็นอย่างไร เวทนามันเป็นอย่างไร นี่ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ แล้วศึกษาค้นคว้า เวลาธาตุ ๔ ร่างกายเป็นอย่างนั้นไหม แล้วคิดทางวิทยาศาสตร์ คิดทางการแพทย์มันเป็นอย่างนั้นหมดล่ะ เป็นอย่างนั้น ก็นี่ไง ก็พิจารณากายๆ ทางการแพทย์ แพทย์เขาผ่าตัด เขาเปลี่ยนอวัยวะได้หมดล่ะ แล้วเขาได้อะไร เขาได้ตังค์ แล้วมีการศึกษาด้วยนะ เพราะอะไร ถ้าจบแพทย์ โอ้! นี่เกรด A ถ้าจบทางสังคม เกรด B เกรด C เรายังให้คุณค่าเขา แล้วเราก็ทําขึ้นมา นั่นก็วิชาชีพของเขา

แล้วถ้าเรามีสติมีปัญญา เห็นไหม เรามีสติปัญญา เราเป็นนักบวช เรามีศรัทธามีความเชื่อของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเราไง เวลาสิ่งที่เป็นวิทยาศาสตร์ๆ เป็นทางโลกทั้งสิ้น ทางโลกก็คือทางโลก เวลาแสดงธรรมๆ ก็แสดงธรรมผ่านทางวิทยาศาสตร์ เพราะทางวิทยาศาสตร์มันสามารถทําความเข้าใจได้ เพราะเรามีการศึกษา แต่ธรรมมันเหนือนั้น ธรรมสายเหยี่ยวๆ ถ้ามันจริงมันจังขึ้นมา มันจะดูแลหัวใจของตน ทําข้อวัตรปฏิบัติ

เทวดา อินทร์ พรหม เขาอิจฉามนุษย์ไง มนุษย์มีกายกับใจ กายกับใจไง แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ในบรรดาสัตว์ ๒ เท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นมนุษย์ๆ เกิดเป็นคน เวลาศึกษาค้นคว้าขึ้นมา เวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แสดงธรรมๆ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รัตนตรัยสมบูรณ์แบบ แล้วเราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้ามันจะเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในหัวใจของตน กายกับใจๆ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่เป็นหัวใจเลย “อานนท์ เธอบอกเขานะ ปฏิบัติบูชาเราเถิดๆ” เวลาปฏิบัติบูชาแล้ว ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต

เวลาภาคปริยัติ ภาคปริยัติศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันตําราทั้งนั้น แล้วเห็นพระพุทธเจ้าตรงไหน พระพุทธเจ้าก็รูปวาดไง พระพุทธรูปไง เห็นพระพุทธเจ้าเห็นโดยสมมุติไง เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไง ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต แล้วมึงเห็นไหม แล้วเห็นจริงหรือเปล่า แล้วเห็นอย่างไร

ธรรมสายเหยี่ยวๆ นะ ถ้ามันศึกษาค้นคว้าแล้วมันต้องการความจริง ถ้าเราต้องการความจริงขึ้นมานี่ เราต้อง เห็นไหม พระกรรมฐานเวลาเข้าพรรษาๆ เห็นไหม ถือธุดงค์ พอถือธุดงค์ขึ้นมา เวลาไง เช้าขึ้นมาบิณฑบาตมา เอาแค่ตกบาตรมา แล้วทําภัตกิจเสร็จแล้วนี่ เวลาของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติทั้งสิ้น แต่ถ้าเป็นวันปกติภัตรตามมา ภัตรตามมา เห็นไหม ยังต้องถวายอาหาร ยังต้องทํากิจกรรมอีกร้อยแปด กว่าจะได้ฉัน ฉันเสร็จแล้วก็ต้องบริหารจัดการ บริหารจัดการขึ้นมานี่ กว่าจะส่งเขากลับบ้าน ที่เหลือถึงได้ปฏิบัติ

แล้วเวลาธรรมสายเหยี่ยวไง ศึกษาค้นคว้านี่เขาทําอะไรกัน ข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมา หน้าที่ของใคร เพราะอะไร นี่ไง เวลาวันนี้วันพระลงอุโบสถ ลงอุโบสถ การลงอุโบสถลงที่ไหน นี่สีมา สีมาประกอบไปด้วยอะไรบ้าง แล้วเวลาจะลงอุโบสถ กิจกรรมในการกระทํานั้นล่ะ แล้วสงฆ์นั้นล่ะ ที่ทําก็ทําข้อวัตรไง เพราะเราทําข้อวัตรมันก็ทําเพื่อหมู่สงฆ์นี่ไง ทําเพื่อหมู่สงฆ์ขึ้นมา แล้วเวลาถ้าธรรมสายเหยี่ยว มันมีผล มันเห็นผลของมันอยู่แล้ว

เสร็จแล้ว เราฝึกหัดของเรา เราตั้งสติของเรา เห็นไหม นี่มีหูมีตาไง มีหูมีตาสังเกตเพราะว่าธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่ศึกษามาธรรมและวินัยนี่เป็นศาสดาของเรา เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านไปหาหลวงปู่มั่นไง “สิ่งที่ศึกษามา ศึกษาสิ่งนี้มันประเสริฐ มันเลอค่า เพราะว่า เพราะถ้าไม่มีภาคปริยัติขึ้นมา มันจะทรงจําธรรมวินัยกันมาอย่างไร แล้วจะเป็นแนวทางการประพฤติปฏิบัติอย่างไร”

กึ่งพุทธกาล ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้วไง แต่เวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา เห็นไหม เอาจริงเอาจังขึ้นมา สิ่งที่ศึกษามาแล้ว ค้นคว้ามาแล้วนั่นน่ะเป็นภาคทฤษฎี เห็นไหม เราจะฝึกหัดปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าจะเอาความจริงขึ้นมา เห็นไหม หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ แล้วมันเอาไม่อยู่หรอก มันดีดมันดิ้น ไอ้พวกปุถุชนคนหนา เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมาเอาไม่อยู่หรอก เวลาเอาไม่อยู่ขึ้นมา เพราะมันยังภาวนาไม่เป็นไง

ถ้ามีอํานาจวาสนา สายเหยี่ยวมีสติ บังคับ เอาจริงเอาจังกับมัน เอาจริงเอาจังกับมัน นี่บังคับไป บังคับไป บังคับเริ่มต้นเรื่องธรรมดาช้างสารตกมัน ธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าบอกจิตนี่เหมือนช้างสารที่ตกมัน ช้างสารตกมัน มันเหยียบมันยํ่า มันทําลายหัวใจทั้งสิ้น แล้วเด็กน้อยผู้ที่ฝึกหัดปฏิบัติเข้าไปนี่ ช้างมันเอางวงฟาดกระเด็นไปหมดล่ะ พอกระเด็นไป เอ้อ! ว่างๆ ว่างๆ รู้นั่นเห็นนี่ ช้างตัวนั้นมันเอางวงฟาด เอาขาถีบ เตะถีบกระเด็นออกไป ไม่รู้ตัว มันมีอาการไง มันมหัศจรรย์ไง ไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น ยังเข้าที่ไม่ได้เลยล่ะ

นี่ธรรมสายเหยี่ยว สิ่งใดที่เกิดขึ้น เราทําความสงบของใจเข้ามา มีสิ่งใดที่กระทบ รู้เห็นสิ่งใดตั้งสติไว้แล้วฝึกหัด หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิมากน้อยขนาดไหน เห็นไหม ช้างตัวนั้นมันจะสงบเสงี่ยมลง อาการที่มันกระฟัดกระเฟียด อาการที่มันเกิดขึ้น เห็นไหม อาการที่กระฟัดกระเฟียด มันกระฟัดกระเฟียดนี่มันอาการของมัน มันกระเพื่อมออกมา ไอ้เราก็ไม่รู้เรื่องอะไรเลย “มหัศจรรย์ โอ้โฮ! จิตนี้มันมหัศจรรย์ มันแปลกประหลาด” อาการทั้งนั้น

แต่ถ้าเวลาเรามีสติแล้วคอยดูแลรักษา แล้วมันอยู่ที่จริตนิสัย เวลาคนนะ สิ่งที่ว่าครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาแล้ว คนเราเกิดมีกายกับใจใช่ไหม ธาตุขันธ์ทับจิต ธาตุคือร่างกายของเรา คนเรา เห็นไหม ครูบาอาจารย์ถือธุดงค์ผ่อนอาหาร ผ่อนอาหารอดอาหารเพราะอะไร เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมานะ อดนอนผ่อนอาหาร สติสัมปชัญญะมันดี มันไว มันเท่าทันความคิด มันเท่าทันไอ้ช้างตัวนั้น เวลามันจะเอางวงฟาด เห็นไหม เราก็มีสติมีปัญญาคํ้ามันไว้ เวลามันจะเตะมันจะถีบ เราหลบมันได้ นี่ถ้าอดนอนผ่อนอาหาร อดอาหารธาตุขันธ์มันเบาบางลง

ธาตุขันธ์มันหนักหน่วง พอมันหนักหน่วง เวลามันจะเตะมันจะถีบขึ้นมา พอมันถีบกระเด็นไปเลยนะ โอ้โฮ! วันนี้ภาวนาดี๊ดี มันเอางวงฟาดนะ ยังดีนะมันไม่จับเอางวง มันจับแล้วฟาดแผ่นดินให้สิ้นชีวิตเลย ถ้ามันสิ้นชีวิต เวลามันจับเอางวงจับ สัปหงกไง นั่งหลับไง มันเอางวงฟาด การกระทํานั้น การกระทําสักแต่ว่า

ถ้าเอาจริงเอาจังขึ้นมา เห็นไหม อดนอนผ่อนอาหาร พอถ้าอดนอนผ่อนอาหารธาตุขันธ์มันเบาลง ธาตุนี่มันเบาลง พลังงานที่มันกดทับ แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติไง เห็นไหม ในทางฆราวาส ฆราวาสเขากินอาหารเพื่อเกียรติเพื่อกามเพื่อศักดิ์ศรี สมณะฉันอาหารเพื่อดํารงชีพ ถ้าฉันดํารงชีพไว้ทําไม ดํารงชีพไว้ศึกษาไว้ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาไง แล้วถ้ามีสติมีปัญญาไง มีตามีเล็บไง นี่ธรรมสายเหยี่ยวมันต้องเข้มข้นเข้มแข็ง แล้วฝึกหัดมีการกระทํา

ทํางาน คนทํางานมันก็เหน็ดมันก็เหนื่อยเรื่องธรรมดา แล้วยิ่งคนงาน เห็นไหม คนงานที่เขาทํางานหนัก เห็นไหม เขาก็ยิ่งต้องใช้พลังงานมากขึ้น ไอ้เรานั่งสมาธิภาวนานั่งนิ่งๆ ไอ้พวกที่ว่า “พระไม่ทําอะไรเลย พระนี่เห็นแก่ตัว” เอ็งลองนั่งดู งานอะไรก็ทําได้ ถ้ากิเลสมันเห็นว่ามึงยังหมกมุ่นอยู่กับโลกามิส อยู่กับเรื่องโลกๆ ที่อยู่ในอํานาจของมัน เอ็งทําอะไรก็ได้ แล้วมันยิ่งส่งเสริมด้วย เดี๋ยวจะรํ่าเดี๋ยวจะรวยเดี๋ยวจะมียศถาจะมีบรรดาศักดิ์ เดี๋ยวจะมีคนนับหน้าถือตา เอ็งจะเป็นยอดคน เอ็งจะเป็นรัฐบุรุษ โอ้ย! มันส่งตูดเลย นี่ไง ถ้างานทางโลก

แต่เวลาเราจะเอาจริงเอาจังของเรา เห็นไหม เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เราอยากจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หาพุทธะที่แท้จริงในหัวใจของเรา เราก็นั่งลงหายใจเข้านึกพุท หายใจออกโธ เราพยายามฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เพราะถ้าฝึกหัดประพฤติปฏิบัติกิเลสมันเดือดร้อนแล้ว ไอ้จิตดวงนี้มันเป็นผู้ที่จะหาหนทางออก มันคอยปลิ้นคอยปล้อนคอยหลอกคอยลวงทั้งนั้น มันก็เป็นทุกข์อีกอย่างหนึ่ง เวลาถ้าอยู่ใต้อํานาจของมัน ถ้ามันบังคับบัญชาได้นั่นน่ะอยู่ในอาณัติของมันเลย เวลาจะหาความเป็นอิสระของเราบ้าง มันพลิกแพลงเราตลอดเวลา

ธรรมสายเหยี่ยวต้องบังคับ ต้องมีการกระทํา แล้วเวลาบังคับกระทํานะ เวลามันเบาบางลง เวลาพุทโธมันกลมกลืนแล้ว มันทําได้ไง ไอ้นี่นะเราไม่ได้มีข้อต่อรอง ไม่ได้มีการกระทํากับกิเลสในใจของเราบ้างเลยหรือ ถ้ามันจะทํามันต้องมีเหตุมีผลของมัน มันหาเหตุหาผลหาหนทางของมัน แล้วเราตั้งกติกากับเรา เห็นไหม

ธุดงควัตรๆ เห็นไหม เราตั้งกติกาของเรา เราทําอะไรบ้าง เราต้องฝึกหัดของเราแล้วทําให้สมบูรณ์แบบของเรา เราจะภูมิใจในสัจจะของเราที่ได้ตั้งไว้ ถ้าเราตั้งไว้เราทําของเราให้ได้ไง ถ้าทําของเราให้ได้ เห็นไหม แล้วถ้ามีความมั่นคงมีการกระทํา เห็นไหม ธรรมสายเหยี่ยว

เวลาจิตมันสงบระงับบ้าง จิตสงบระงับบ้างนะ ปุถุชน กัลยาณชน ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะท่านสังเวช ท่านอยากให้ประพฤติปฏิบัติ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านหาผู้ที่จะสืบทอดนะ ธรรมทายาทๆ ธรรมทายาทมันมีอํานาจวาสนาหรือไม่ มันจริงจัง มันมีขันติธรรม มันมีสัจธรรม แล้วกาลเวลา ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง คําว่า “ตามเป็นจริง” คือว่ามันเป็นสัมมาทิฏฐิ ความว่าตามเป็นจริง เห็นไหม สัมมาทิฏฐิความถูกต้องชอบธรรม มันถึงจะเข้าสัจธรรม

แต่ที่มันขัดมันแย้ง ที่มันพลิกมันแพลงอยู่นี่เพราะมันไม่เป็นสัมมาทิฏฐิไง มันขัดมันแย้งกับข้อเท็จจริง เห็นไหม ถ้ามันสมดุลกับข้อเท็จจริงมันจะเป็นตามความเป็นธรรม มันเป็นสัจธรรมแน่นอน อริยสัจ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ เป็นสัจจะเป็นความจริง แต่เราขุดค้นขึ้นมาไม่ได้ ภาคปริยัติมันก็มี ภาคปริยัติบอกไว้หมดล่ะ แล้วบอกในศึกษาธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือ วิธีการประพฤติปฏิบัติ วิธีการ ผลท่านไม่ได้บอก ผลของมันไง โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี นี่คือชื่อ แล้วความจริงล่ะ ที่มันเป็นจริงล่ะ แล้วมันเป็นจริงอย่างไร

ถ้าเป็นจริงแล้วเวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้านี่คือเหตุ วิธีการ เวลาผล เห็นไหม ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต นี่มันยืนยันชัดเจน แล้วมันยืนยันแล้ว แล้วมันยืนยันเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ้นกิเลส เวลากิเลสมันสิ้นไปจากหัวใจ วิมุตติสุข วิมุตติสุข มันเป็นความจริง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมนะ “โมกขราช เธอจงมองโลกนี้ด้วยความว่าง” โลกนี้ โลกนี้เป็นโลกของเขา โลกนี้เป็นโลกสมมุติ แล้วจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะแต่ละดวงได้สร้างเวรสร้างกรรมมามากมายมหาศาล แล้วมันเวลาละไง คนมีบุญมาเกิดไง

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านมีบุญมีกุศลของท่าน ท่านมาเกิดไง พอมาเกิดแล้ว เห็นไหม เวลาท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาในสมัยพุทธกาลเวลาใครประพฤติปฏิบัติไปเฝ้าองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม พยากรณ์ แก้จิต เวลามีครูบาอาจารย์ที่คอยคุ้มครองดูแล เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็ประพฤติปฏิบัติของท่านขึ้นมา เวลาท่านสร้างธรรมทายาทขึ้นมา คนที่มีอํานาจวาสนาไหม ถ้ามีอํานาจวาสนามันเชื่อมันฟัง มันเชื่อมันฟังแล้วมันจะทดสอบ คําว่า “เชื่อฟัง” มันไม่เชื่อร้อยเปอร์เซ็นต์หรอก กิเลสมันจะแลบอยู่นั่น มันจะพลิกจะแพลง มันจะเป็นอย่างนั้น จะเป็นอย่างนี้ มันจะเป็นอย่างนั้นแล้วเป็นจริงไหม

ฉะนั้น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านถึงคัดแยกคัดเลือกไง แล้วท่านถึงจะให้อุบายวิธีการแตกต่างกันไปไง เพราะมันจริตนิสัยแต่ละคนมันเหมือนกันที่ไหน ไม่เหมือนหรอก ธรรมสายเหยี่ยว เราต่างหากจริงจังมากน้อยขนาดไหน ถ้าเราจริงจัง จริงจังของเรา เห็นไหม เราฝึกหัดของเรา มีการกระทําของเรา แล้วเราตั้งสัจจะของเราไว้ มันเป็นเราทําทั้งนั้น

นี่ไง “โมกขราช เธอมองโลกนี้เป็นความว่าง แล้วกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิในใจของเธอ” เธอมองโลกนี้เป็นความว่าง ทุกคนก็ฝึกหัดได้ ทุกคนมันก็ว่างๆ มันว่าง ว่างด้วยสติด้วยปัญญาไง เพราะเราก็เห็น เห็นไหม คนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย เราก็เห็นอยู่ทุกวัน มันก็ว่าง มันเป็นเรื่องสภาวะสรรพสิ่งในโลกนี้มันเป็นอนิจจัง สรรพสิ่งในโลกนี้ เห็นไหม มันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา สรรพสิ่งในโลกนี้มันเคลื่อนไหวของมันไปตลอดเวลา สุดท้ายแล้วมันก็ว่างหมด มันก็เป็นความว่าง ก็เป็นความคิดไง แล้วเราล่ะ นี่กลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ ทิฏฐิมานะที่ตัวของเรา

ถ้ามันถอนที่ทิฏฐิมานะถอนกิเลสตัณหาในหัวใจของเรา โลกว่างก็เรื่องของโลกว่างไง เราไปแบกรับอะไรมัน เราจะพอใจกับความว่างหรือความไม่ว่างหรือ แต่ถ้าหัวใจเรามันมีกิเลสไง ทัศนคติมุมมองแตกต่างกัน มันต้องการ มันต้องปรารถนาตามแต่กิเลสมันยุมันแหย่ แล้วไอ้ข้างนอกไอ้โลกนั้นมันก็ฟาดฟันกันมาตลอดเวลา แล้วมันจะว่างกันตรงไหนวะ วุ่นวายไปหมดล่ะ

ธรรมสายเหยี่ยว เอาความสงบของใจเราเข้ามาก่อน ถ้าใจมันสงบระงับแล้วนะ ฝึกหัดอย่างนี้เอาจริงเอาจังของเรา ถ้าเอาจริงเอาจังของเรานะ มันจะทิฏฐิมานะ มันจะมีความอหังการขนาดไหน ความอหังการเพราะกิเลสมันสดๆ ร้อนๆ แต่เวลาเราทําตามจริงทําจังของเรานะ เวลามันเหนื่อยมันยาก เห็นไหม มันเหนื่อยมันยาก มันทุกข์มันยากขึ้นมา มันจะเริ่มแล้วพิจารณาว่าจะเอากันอย่างไร จะเอาแค่ไหน ถ้าจะเอาอย่างไรเอาแค่ไหน สายตาของเหยี่ยว กรงเล็บของมัน เราจะเอาจริงเอาจังกับเรา ถ้าเอาจริงเอาจังกับเราด้วยสัมมาทิฏฐิความถูกต้องชอบธรรม

มันไม่ใช่การทําร้ายตนหรอก มันเป็นการทําร้ายกิเลส กิเลสมันแผ่พังพานยิ่งใหญ่ในหัวใจของเรา เราพยายามกําราบปราบปรามด้วยความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เวลามันเบาบางลง เบาบางลง เบาบางลงคือการทําความเพียรนั้นสะดวกสบาย ไอ้ว่าสะดวกสบายนั่นน่ะ ไอ้นี่มันแค่ความเพียร ความเพียรกับจิตใจของเรามันกลมกลืน มันเป็นเหยี่ยว มันมีกําลังของมัน มันก็ดีขึ้น แล้วเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาของมัน เป็นความจริงเป็นจังขึ้นมา

เริ่มต้น เห็นไหม มันจะเกิดขณิกสมาธิ ชั่วคราวๆ แล้วต่อเนื่องกันไป มีการศึกษาค้นคว้า มีการศึกษา มีการรักษาของเรา เห็นไหม มันก็จะดีขึ้น มันเจริญขึ้น จากขณิกะก็จะเป็นอุปจาระ ถ้าเป็นอุปจาระ ถ้าทําสิ่งใดไม่ได้ ถ้ามันจริงจังๆ จนอัปปนาสมาธินะ อัปปนานี่ดับหมดเลย อายตนะดับเลย เป็นจริง กายกับใจ เอ้อ! ไอ้ที่ว่าใจมันเป็นอย่างไร ใจมัน... อ๋อ! อ๋อ! แล้วอ๋อขึ้นมานี่มันมีอํานาจวาสนาแล้ว เพราะจิตดวงนี้เป็นผู้ยกขึ้นสู่วิปัสสนา จิตดวงนี้สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

ถ้าเป็นอุปจาระ เห็นไหม มันออกรู้ออกเห็นของมันได้ ขณิกะมันก็เป็นความสุขความสงบระงับชั่วครั้งชั่วคราว ถ้ามันมีกําลังมากขึ้น อุปจาระคือมันสงบด้วย แล้วมันรับรู้ได้ด้วย เพราะมันมีการรับรู้วงรอบของมัน เห็นไหม โดยธรรมชาติของเรา ถ้ามีใครศึกษาค้นคว้า ผู้ประพฤติปฏิบัติใหม่ก็ศึกษาทางปริยัติ เวลาศึกษาปริยัติแล้วมันปฏิบัติไป ตา หู จมูก ลิ้น กาย อายตนะ เห็นไหม มันออกรับรู้อย่างนี้ แล้วมันก็วุ่นวายทุกข์ยาก แล้วจิตทําไมมันไม่สงบสักที จิตทําไมมันวุ่นวายอะไรขนาดนี้ไง

เวลาเราก็ฝึกหัดปฏิบัติมาด้วยความเป็นธรรมสายเหยี่ยว ด้วยความจริงความจังของเรา ถ้ามันเป็นขณิกสมาธิมันก็สงบระงับเข้ามาชั่วครั้งชั่วคราว แล้วถ้ามันจริงมันจังขึ้นไป เวลามันสงบระงับเข้าไปมากขึ้นนี่อุปจาระ ถ้าเป็นอุปจาระมันมีความรู้สึกนึกคิดได้ คิดในสมาธินี่คิดได้ คิดได้โดยตรงไหนคิดได้ ถ้าความสงบของใจสมถกรรมฐาน จิตเป็นอย่างไร จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้มันเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมไง

แล้วถ้าทําไม่ได้ล่ะ ถ้าทําไม่ได้ ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ ท่านก็กําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้มากขึ้น เวลาจากอุปจารสมาธิมันจะลงสู่อัปปนา อัปปนามันมหัศจรรย์เลย ธรรมสายเหยี่ยวสักแต่ว่าปรากฏ มหัศจรรย์ใจของตน แต่วิปัสสนาไม่ได้ ไม่ได้เพราะอะไร เพราะสักแต่ว่าปรากฏ มันหนึ่ง เห็นไหม อุปจาระ อุปจารสมาธิ อุปจาระมันออกรับรู้ได้ รับรู้ได้เหมือนกับที่ว่ามนุษย์มีความรู้สึกนึกคิดได้ ผิวหนังมีผลกระทบ อายตนะมันสัมผัส ตา หู จมูก ลิ้น กาย โดยธรรมชาติของมัน มันเป็นอย่างนั้น

โดยธรรมชาติธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสัจจะ เป็นความจริงอยู่แล้ว แล้วเป็นสัจจะความจริง ผู้ที่เป็นชาวพุทธแต่ไม่มีการศึกษา หรือไม่ได้ค้นคว้าในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็จับต้นชนปลายอะไรไม่ได้เลย มันก็เป็นความคิดเป็นเรา เราเป็นความคิด เราเป็นความทุกข์ความยาก มันเป็นเชือกม้วนที่เป็นแหเป็นอวนที่มันพันกันวุ่นวายไปหมด แก้ไม่ถูกเลย ลิงแก้แหแก้ไม่ได้

พุทโธๆๆ ทําความสงบของใจเข้ามา เวลามันสงบเข้ามา มันเป็นแล้ว ถ้ามันเป็นอุปจาระมันจะรู้อย่างนั้น ถ้ารู้อย่างนั้น ถ้าเป็นอุปจารสมาธิ สัมมาสมาธิเป็นสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้ามันออกรับรู้ของมัน เห็นไหม ธรรมสายเหยี่ยว เวลามันเห็นกาย แต่เห็นกายนะเห็นกาย จิตสงบแล้วมันเห็นกายเห็นเป็นภาพ เห็นเป็นอวัยวะ เห็นเป็นสิ่งใดนี่อุคคหนิมิต

วันนี้นิมิต เวลาคนประพฤติปฏิบัติขึ้นไป ไปรู้ เทวดามาชื่นชม เห็นผีเห็นสาง นิมิตทั้งนั้น ส่งออกทั้งนั้น แล้วไม่มีอํานาจวาสนาไง มีครูมีอาจารย์ สิ่งใดที่มันเกิดขึ้นตั้งสติไว้ นั่นน่ะสมมุติบัญญัติทั้งสิ้น อาการของจิตที่มันไปรับรู้ เพราะอะไร เพราะคนสร้างเวรสร้างกรรมมาแตกต่างกัน แล้วมันเหมือนกันไม่ได้หรอก นั่นมันเป็นแค่นิมิต

ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้าเป็นอุปจาระ ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ มันก็เป็นนิมิตอันหนึ่ง แต่นิมิตอันนี้มันเกิดจากสัมมาสมาธิ เกิดจากฐานที่ตั้งแห่งการงาน นี้มันจะเป็นงานในพระพุทธศาสนา งานในอริยสัจในสัจจะในความจริง ถ้าธรรมสายเหยี่ยวถ้ามันตั้งภาพได้ ตั้งภาพได้นะ ถ้ามีวาสนานะ ขิปปาภิญญา มันพิจารณาของมันไป จากอุคคหนิมิตมันจะเป็นวิภาคะ มันจะแยกด้วย ด้วยอะไร ด้วยกําลังของจิต เวลาที่มันทุกข์มันยากเป็นปุถุชนคนหนา เวลามันคิดมันปรุงมันแต่ง มันยึดมั่นถือมั่นเกือบเป็นเกือบตาย กิเลสทํางานทั้งนั้น

เรามีอํานาจวาสนาของเรา นี่ธรรมสายเหยี่ยวมีความจริงความจังของเรา พยายามทําความสงบใจของเราเข้ามา ถ้าใจสงบระงับ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี มันเป็นที่พักผ่อน มันเป็นที่ผ่อนคลาย มันเป็นที่ที่การพิสูจน์ว่า กายกับใจมันแตกต่างกันอย่างใด เวลาถ้ามันโดยปุถุชนคนหนา เวลามันรับรู้ด้วยในทางการแพทย์ ถ้าตา หู จมูกรับรู้ไม่ได้ แสดงว่าปลายประสาทเสื่อม แสดงว่าเป็นคนพิการ แสดงว่าเป็นเรื่องความเสียหาย

แต่ถ้าเป็นฝ่ายปฏิบัติเป็นเรื่องธรรมะ เวลาจิตมันสงบเข้ามา สงบเข้ามา เห็นไหม ตา หู จมูก ลิ้น กาย เรื่องหนึ่ง เวลาจิตมันสงบตัวมันเองเป็นอิสระของมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง มันเป็นเรื่องของธรรม มันไม่ใช่เรื่องโลก ถ้าเรื่องของธรรมมันเป็นไปได้หลากหลายนัก มันเป็นไปได้ทุกอิริยาบถ มันเป็นไปได้ร้อยแปด อยู่ที่ครูบาอาจารย์เป็นหรือไม่เป็น

ถ้าครูบาอาจารย์มันเป็น เห็นไหม จิตสงบระงับแล้ว สมถกรรมฐาน ถ้าฝึกหัดทําความสงบของใจเข้ามา ธรรมสายเหยี่ยว สายเหยี่ยวคือสัมมาสมาธิ สมาธิที่เข้มข้นเข้มแข็ง เข้มแข็งมีพลัง เวลามันน้อมไปเห็นกาย ถ้าเห็นกาย ถ้ามันไปเห็นกาย เห็นกายแล้วถ้าไม่มีอํานาจวาสนา หรือไม่มีครูบาอาจารย์ จับไว้ไม่ได้หรอก มันก็เหมือนนิมิต พับ! พับ! พับ! จับต้นชนปลายอะไรไม่ได้ทั้งสิ้น

เวลาครูบาอาจารย์นะ “อย่าไปยุ่งกับมัน ถ้ามันเห็นก็คือเห็น ถ้ามันเห็นแล้วมันทําสิ่งใดไม่ได้ กลับมาทําสมาธิให้มั่นคง กลับมาทําสมาธิให้มั่นคง” “นี่ทําสมาธิให้มั่นคงนะ แล้วทําอย่างไรให้สมาธิมั่นคง ทําสมาธิแล้วสมาธิมันเสื่อมไป มันเสื่อมหมดเลย มันทุกข์มันยากอยู่นี่ มันจะมั่นคงตรงไหน” “ก็เอ็งปล่อยปละละเลย” แต่ถ้าธรรมสายเหยี่ยวๆ มันตรวจสอบตัวเองเลย ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันผิดพลาดตรงไหนปลงอาบัติ ศีลของเราต้องแวววาว ศีลของเรา ศีลมันต้องให้มีกําลัง แล้วศีลของเราเวลาทําสมาธิขึ้นมานี่ ถ้ามันเสื่อมขึ้นไป เราตั้งใจของเรา

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุผลมันสมดุลแล้วมันต้องเป็น ถ้าเหตุมันมีแล้วผลของมันต้องเกิด แล้วผลมันต้องเกิดมันต้องเกิดตามข้อเท็จจริง ไม่ใช่เกิดตามที่เราพอใจ ไม่ใช่เกิดตามกิเลสที่มันต้องการ ไม่ใช่เกิดตามกิเลสที่มันปรุงมันแต่งที่มันยุมันแหย่ ปฏิบัติมาก็ทุกข์เกือบตายอยู่แล้ว ให้กิเลสมันบังเงา ให้กิเลสมันพลิกมันแพลง ให้กิเลสมันซ้อนกิเลสเข้าไปอีก ให้กิเลสมันกระทืบอยู่อย่างนั้น

ปล่อยวางให้หมด ธรรมสายเหยี่ยว ตั้งสติแล้วกําหนดให้ดีงาม มันต้องฟื้นมาได้ ไอ้ที่เสื่อมมันต้องกลับมาได้ ถ้ามันเสื่อมกลับมาได้ เห็นไหม ฝึกหัดตรงนี้ ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นกายๆ เห็นไหม เห็นกายแล้วฝึกหัด ถ้ามันล้มลุกคลุกคลาน ถ้าตามไปเสียหาย ถ้าตามไปนะ “ทําไมเป็นอย่างนั้น ทําไมเป็นอย่างนั้น” มันก็หาเรื่องอยู่อย่างนั้นไง ไม่มีวันจบหรอก

“โมฆราช เธอจงมองดูโลกนี้เป็นความว่าง” โลกนี้เป็นความว่างก็เป็นเรื่องของโลก แล้วอัตตานุทิฏฐิล่ะ ทิฏฐิมานะ สักกายทิฏฐิล่ะ ทิฏฐิที่เห็นผิดล่ะ ทิฏฐิที่เห็นผิด สิ่งที่เห็นผิด นี่คือตัวกิเลส “กิเลสเป็นนามธรรมๆ จะรู้ได้อย่างไร” ธรรมสายเหยี่ยว ถ้าจิตมันสงบถ้ามันเห็นกายตามความเป็นจริง มันรู้เลย แล้วเวลามันพิจารณาไป เห็นไหม ด้วยธรรมสายเหยี่ยว ด้วยการพิจารณากาย กายนอก กายนอกคือกายทั่วไป แล้วกายนอก เห็นไหม ชายเห็นหญิง หญิงเห็นชาย โอ้โฮย! มันกระเทือนหัวใจทั้งนั้น กายนอก มีสติมีปัญญารู้เท่าทันขึ้นมาด้วยสติปัญญาให้มันเป็นอิสระกับตัวเราเอง ถ้าเป็นอิสระมันก็เป็นสมาธิ

เวลาเป็นสมาธิขึ้นมาจิตมันตั้งมั่นของเรา เราพิจารณา กายของเราไม่ใช่กายนอก กายนอกคือกายทั่วไป นี่พิจารณากายของเรา พิจารณากายเริ่มต้น กายที่เป็นปฐม ปฐมกายที่เริ่มต้นที่การจะปฏิบัตินี้ ถ้าเริ่มต้นจากการปฏิบัตินี้ถ้าจิตมันสงบแล้วมันรู้มันเห็นของมัน ฝึกหัดตรงนี้ให้การเข้าและการออก ให้การรักษา ถ้ามันเป็นนะ ถ้าไม่เป็นล้มลุกคลุกคลาน แล้วปฏิบัติไปก้าวหน้าไม่ได้ กิเลสมันเข้มข้น กิเลสมันเอาไปกินหมดล่ะ

แต่ถ้ามันเอาไปกิน เราก็ฝึกหัดของเรา เราก็ประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าธรรมสายเหยี่ยว ธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าชัดเจน มั่นคง ถาวร สิ่งที่การกระทําถ้าเป็นอริยสัจมันต้องเป็นอริยสัจวันยังคํ่า แต่ที่มันล้มลุกคลุกคลานเพราะเรากําลังจะต่อสู้กับกิเลสไง กิเลสมันพลิกมันแพลง มันปลิ้นมันปล้อน มันทําลายทุกกิริยา ทุกวิถีแห่งจิต จิตมันเร็วมาก จิตมันมีความผูกพันมีความยึดมั่นถือมั่นร้อยแปด แต่เพราะมีสติมีปัญญา มีคําบริกรรม มันถึงผ่อนคลายลงไง พอผ่อนคลายลงมันก็เป็นสัมมาสมาธิไง สัมมาสมาธินี่ธรรมสายเหยี่ยวถ้ามันเห็นกายขึ้นมานี่ ถ้ามันแวววาว มันชัดเจนขนาดไหนนี่ฝึกหัด ฝึกหัดให้จิตมันเห็นกายได้ จับกายได้ และพิจารณาได้

การพิจารณา ธรรมสายเหยี่ยวโดยการวิปัสสนา โดยสัมมาสมาธิ โดยสมาธิเป็นพื้นฐาน โดยเจโตวิมุตติ มันจะเห็นภาพอย่างนั้น แล้วให้มันขยายออกเป็นวิภาคะ ขยายออกเป็นวิภาคะคือมันพ้นจากการยึดมั่นถือมั่น ถ้ามันมีความยึดมั่นถือมั่น สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจังสิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์สิ่งนั้นเป็นอนัตตา ความเป็นอนัตตาคือมันขยายส่วนแยกส่วน แล้วจิตมันดูจิตมันเพ่งอยู่ จิตมันดูจิตมันเพ่งอยู่มันเห็นความเปลี่ยนแปลงมันสะเทือนใจมากๆ โอ๊ะ! โอ๊ะ! เฮ้ย! มันเป็นอย่างนี้ เอ๊อะ! เอ๊อะ! นั่นคือปัญญา ปัญญาที่รู้ที่เห็น ปัญญาที่รู้เห็นแล้วมันสะเทือนอะไร

นี่ไง กิเลสเป็นนามธรรม มันสะเทือนกิเลสนั่นแหละ เพราะมันเห็นตรงข้ามกับกิเลส กิเลสมันยึดมั่นถือมั่น มันหวงมันแหน มันคิดว่าเป็นสมบัติของมัน มันยึดมั่นถือมั่นไว้แล้วมันก็หลอกผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ มันหลอกชาวพุทธ มันหลอกศากยบุตรพุทธชิโนรสลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่แหละ แล้วถ้ามันหลอกแล้วมันหลอกมันพลิกมันแพลง เพราะมันยึดมั่นถือมั่นด้วยความเชื่อ กิเลสมันมีความเชื่อของมันโดยเป็นพื้นฐานอยู่แล้ว นี่มันก็ยึดมั่นของมันไง

แล้วเวลาจิตมันสงบแล้วมันเป็นอิสระ มันไม่มีกิเลสเข้ามาพัวพัน เห็นไหม กิเลสมันสงบตัวลงมันถึงเป็นสัมมาสมาธิได้ แล้วถ้าเราฝึกหัดของเรา เห็นไหม ถ้าเป็นธรรมสายเหยี่ยว ถ้ามันรู้มันเห็นของมัน เห็นกายๆ นี่แล้วขยายส่วนแยกส่วนของมันให้มันออกไป มันเป็นปัญญา เป็นปัญญาเป็นครั้งเป็นคราว พอเป็นปัญญาขึ้นมันใช้พลังงานไปแล้วนี่ เห็นไหม สมาธิมันก็เบาบางลง มันแยกได้มันก็มีความสุข มันแยกได้ มันปล่อยๆ ปล่อยก็คือปล่อยไง แต่ทําอีกได้ไหม

นี่ธรรมสายเหยี่ยว พิจารณากายๆ นี่ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลาซํ้าแล้วซํ้าเล่า อาการที่เป็นขึ้น ถ้าสติ สมาธิ ปัญญามันพอ มันเป็น ถ้าสติ สมาธิ ปัญญาไม่พอ นึกภาพ วิปัสสนึก เห็นไหม วิปัสสนึกคือสัญญา วิปัสสนึกคือกิเลส เรารู้เท่าทันมันแล้ว แต่กิเลสมันยังไม่มรรคสามัคคี คือไม่สมดุล ไม่พอดี กําจัดไม่ได้ มันเป็นของชั่วคราวๆๆ

แต่เวลามันเป็นจริงขึ้นมา เวลามันสมดุลพอดีของมัน เห็นไหม เวลามันขาด เวลามันขาดสังโยชน์มันขาด สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิด แล้วทิฏฐิมานะ เห็นไหม กิเลสที่มันแก่กล้า มันยึดมั่นของมัน นี่สังโยชน์เครื่องร้อยรัด กิเลสมันรัดไว้ที่หัวใจนั้น นี่ไง มันสํารอกมันคายไม่ได้ เวลาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันฝึกหัด มันปล่อย มันวางขึ้นมา เวลามันขาด ดับหมดเลย นิโรธขณะ มหัศจรรย์

ถ้ามันดับด้วยอะไร ด้วยมรรค ๘ ไง ดับด้วย เวลาสิ่งที่เราขยายส่วนแยกส่วน สิ่งที่รู้ที่เห็น มันเห็นโดยความรู้ความเห็น การพิจารณากายแบบไม่เห็นกาย การพิจารณากายแบบไม่เห็นกาย มันก็พิจารณากายเรื่องร่างกายนี้ไง จิตมันสงบแล้วมันถึงจับฐานของมันได้ ถ้าจับแล้วพิจารณาไป พิจารณาของมันไป มันพิจารณาโดยเปรียบเทียบด้วยปัญญา ว่าร่างกายนี่มันจะแปรสภาพของมัน ร่างกาย เห็นไหม สิ่งที่ถ้าหัวใจถ้าจิตออกจากร่างแล้วนี่เดี๋ยวมันก็ผุมันก็พัง เดี๋ยวมันก็เปื่อยมันก็เน่า พิจารณาโดยปัญญา เวลาปัญญาที่มันพิจารณาของมันไป ให้มันชัดมันเจนของมันธรรมสายเหยี่ยว

สายเหยี่ยวใช้สติ ใช้สมาธิ เป็นพื้นเป็นฐาน แล้วเป็นความจริงขึ้นมา มันชัดมันเจนของมัน ถ้าชัดเจนของมันนี่ คนที่ภาวนาได้ระดับนี้ เขาเรียกภาวนาเป็นแล้ว ภาวนาเป็นตรงไหน ภาวนาเป็น จิตเป็นสมาธิก็รู้ว่าเป็นสมาธิ จิตมันเสื่อมก็รู้ว่ามันเสื่อม แล้วถ้าจิตมันเป็นสมาธิแล้วมันเสื่อม มันล้มลุกคลุกคลานมันทุกข์มันยากมาก เวลาทําหน้าที่การงานของเขา เขาหาบเหงื่อต่างนํ้าขึ้นมาก็เพื่อผลประโยชน์ของเขา

นักปฏิบัติของเรา นั่งสมาธิภาวนา เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาก็เพื่อความสงบของใจเข้ามา แล้วใจมันสงบแล้ว เวลามันเสื่อมขึ้นมา เราก็รักษาของมันขึ้นมา เห็นไหม ถ้าเรารักษาหัวใจของเราให้เป็นสัมมาสมาธิให้ตั้งมั่นไม่ได้ เราจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงไม่ได้ เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันไม่มีสมถกรรมฐาน สัมโพชฌงค์ นี่ไง อินทรีย์แก่กล้า แล้วอินทรีย์มันอ่อนแอ ความรู้สึกมันอ่อนแอ สัมโพชฌงค์ก็ท่องปากเปียกปากแฉะ วิจัยธรรมก็วิจัยของมันอยู่นั่นแหละ วิจัยโดยความอ่อนแอ

ธรรมสายเหยี่ยวต้องมีสติมีปัญญา เข้มแข็ง แล้วมีการกระทําที่มันเป็นข้อเท็จจริงของมันขึ้นมา ถ้ามีข้อเท็จจริงของมันขึ้นมา เวลามันเป็นสมาธิมันก็รู้ว่าเป็นสมาธิ แล้วสมาธิที่ทําสิ่งใดไม่ได้เพราะมันเสื่อม เวลามันเสื่อมแล้วมันเป็นสัญญา มันเป็นความจําได้หมายรู้เท่านั้น ถ้ามันจะเป็นจริงขึ้นมามันต้องชัดเจนของมันขึ้นมา ถ้ามันชัดเจนขึ้นมา พอมันสงบระงับแล้ว ถ้ามันน้อมไปเห็นกายไม่ได้ น้อมไปไม่ได้หรอก ถ้าเห็นก็เห็นแบบนิมิตนั่นล่ะเห็นแวบๆ เห็นแวบๆ แค่เห็นแวบๆ นะ มันสะเทือนหัวใจมาก แค่ทําความสงบของใจมันก็มหัศจรรย์แล้ว แล้วเห็นแวบๆ แล้วก็ได้แค่นั้น แล้วก็คุยโม้แค่นั้นเพราะอะไร เพราะมันไม่มีภาวนามยปัญญา เพราะมันไม่สมดุลโดยเพียรชอบ งานชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมโดยชอบ โดยชอบคือความชอบธรรม ทางสายกลางในพระพุทธ-ศาสนา ไม่ใช่ความชอบใจของตน ความชอบใจว่าชอบใจว่าเป็นอย่างไรก็จะทําอย่างนั้น กิเลสมันหัวเราะเยาะ แต่ด้วยความชอบธรรม ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา ไม่ใช่เราคิดเอง ไม่ใช่เราทําเอง ไม่ใช่ใดๆ ทั้งสิ้น เรามีแต่ความเพียร เรามีแต่การกระทําของเรา แล้วมันสมดุลพอดีของมัน เวลามันขาด มันขาด กิเลสมันตาย เวลากิเลสมันตายเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป บุคคล ๔ คู่ นี่คู่ที่ ๑ นะ แล้วธรรมสายเหยี่ยว ทําความสงบของใจเข้ามา เวลามันขาด มันจะไม่ถือมงคลตื่นข่าว แล้วจะไม่เชื่อนอกพระพุทธศาสนาเพราะจิตมันพาดกระแส พาดกระแสแห่งธรรม แห่งอริยสัจ มันไปไหนไม่ได้

เวลาครูบาอาจารย์เราอบรมบ่มเพาะขึ้นมา ให้ลูกศิษย์ลูกหาอย่างน้อยได้เป็นแค่โสดาบัน ถ้าโสดาบันแล้วปล่อยวางได้ เขาจะต้องดําเนินการต่อไปจนถึงสิ้นกิเลสแน่นอน เว้นไว้แต่ช้าหรือเร็วเท่านั้น ฉะนั้น เวลาถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาแล้ว เห็นไหม เป็นข้อเท็จจริง ธรรมสายเหยี่ยวมันพยายามฝึกหัดปฏิบัติทําความสงบให้มากขึ้น เพราะ เพราะสิ่งที่ผลงานคู่ที่ ๑ ที่ทํามานี้เราล้มลุกขึ้นมาจากเริ่มต้นตั้งตัวไม่ได้ จับต้นชนปลายไม่เป็น การภาวนาที่ยากที่สุดคือยากอยู่ตรงนี้ แล้วพอการกระทําที่เป็นคู่ที่ ๑ พิจารณาจนมันขาด นี่คือการภาวนาเป็น

การภาวนา คนทํางานเป็น คนเคยประสบการณ์แล้ว มันทํางานต่อเนื่องไปข้างหน้าได้แน่นอน ถ้ามันทําต่อเนื่องได้แน่นอน พุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้สัมมาสมาธิเกิดขึ้น จิตเป็นสมาธิ สมาธิเป็นจิตขึ้นมา แล้วเวลาจิตสงบแล้ว เห็นไหม น้อมไปเห็นกาย กายนอก กายใน กายในกาย เวลาพิจารณากาย มันพิจารณาไปแล้ว เห็นไหม พิจารณาเห็นกายให้มันแปรสภาพของมัน ถ้ามันแปรสภาพของมัน เห็นไหม ให้เป็นดิน เป็นนํ้า เป็นลม เป็นไฟ ให้มันแยกออกจากกัน เวลามันแยกออกจากกันเป็นชั้นเป็นตอนมันก็ปล่อยวางๆ ปล่อยวางต้องมีสัมมาสมาธิ ปล่อยวางต้องมีกําลัง ปล่อยวางต้องมีสติ

ฉะนั้น ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเขาถึงรักษา รักษาสติของเขา รักษากําลังในจิตนี้ แล้วจิตนี้มันทํางานมาแล้ว มันภาวนาเป็นแล้ว มันจะไปข้างหน้า มันไปข้างหน้า ถ้าจิตสงบถึงมีมาตรฐานของมัน มันน้อมไป เห็นเลย เห็นกาย เห็นกายพิจารณากาย มันเป็นอุคคหนิมิต พิจารณาของมันให้เป็นความจริงขึ้นมา เวลาลงทุนลงแรงเพราะพิจารณาแล้วไม่ก้าวหน้า พิจารณาแล้วไม่เดิน สมาธิอ่อนเกินไป เห็นไหม นักปฏิบัติ นักปฏิบัติที่ตามความเป็นจริงมันล้มลุกคลุกคลาน แล้วปฏิบัติเหมือนกับไม่ได้ทําอะไร บวชพระมาไม่ทําอะไรเลย แต่พระองค์นั้นเกือบตาย เพราะการรักษาจิตมันยากกว่างานข้างนอกกี่ร้อยเท่า งานเดี๋ยวนี้ยิ่งเข้าคอมพิวเตอร์กดออกมาเลย เก็บไว้แล้ว แต่สติจะเก็บไว้ไหน สมาธิจะเก็บไว้ตรงไหน มีแต่วิธีการรักษานี้ไว้เท่านั้น

เวลาเป็นสมาธิก็เป็นสมาธิในใจของเราไง เวลาเป็นสมาธิแล้วถ้ามีกําลังของมันแล้วน้อมไปพิจารณากาย ถ้ามันเห็นกาย เห็นไหม นี่ธรรมสายเหยี่ยว พิจารณาของมันเป็นชั้นเป็นตอนนะ เวลาพิจารณามันปล่อยๆ มันจะปล่อยแล้วเป็นอะไรล่ะ เป็นดิน เป็นนํ้า เป็นลม เป็นไฟก็ได้ ปล่อยออกมาปล่อยวางโดยสติปัญญาก็ได้ แต่มันปล่อยวางของใคร

พิจารณากาย แต่ครูบาอาจารย์ที่เป็นเจโตวิมุตติ พิจารณากายแตกต่างกันไป มันไม่เหมือนกัน พิจารณาไปแล้วถ้ามันไปซํ้ากับใครมันสงสัยเลยนะ สงสัยคืออะไร ไม่รู้คืออะไร ลังเลสงสัยคืออะไร ร้อยแปด แต่ถ้ามันพิจารณาสัจจะความจริงขึ้นมา มันจะเป็นข้อเท็จจริงของมันๆ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขาด เห็นไหม กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส นี่ธรรมสายเหยี่ยว ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์นะ มันมหัศจรรย์ของมัน มันติดของมันอย่างนั้น

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพยายามชักออก เพราะอะไร เพราะมันยังมีเหตุมีผลอยู่ข้างหน้า มันยังมีกิเลสครอบครัวของมันอยู่ในหัวใจดวงนั้น แล้วเวลาหัวใจดวงนั้นถ้าเป็นข้อเท็จจริงไง เพราะ เพราะมันได้รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง รสของธรรม เห็นไหม อริยธรรมขั้นที่ ๑ อริยธรรมขั้นที่ ๒ อู้ฮู! มันแตกต่าง แล้วมันคงจะเป็นสัจจะเป็นความจริงแล้ว ไม่ใช่! มีครูบาอาจารย์นะท่านจะคอยชี้นําคอยบอก ถ้าคอยบอกนะ นี่ทําความสงบของใจเข้ามา ธรรมสายเหยี่ยว ถ้าจิตสงบมีกําลังมันจะเป็นสติ มหาสติ จะเป็นมหาปัญญา เพราะอะไร นี่ไง ครอบครัวของมารไง คู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ หลานมัน เหลนมัน นี่จะพ่อแม่มันไง นางตัณหา นางอรดีไง

ถ้าจิตมันสงบระงับเข้าไปแล้วมันรู้มันเห็นเข้าไป เห็นกาย เป็นอสุภะ ถ้าเห็นกายนะ พิจารณาไปแล้ว โอ้โฮ! คําว่า “อสุภะ” นางตัณหา นางอรดี ความโลภ ความโกรธ ความหลง มันแก่นของกิเลส มันต้องเป็นมหาสติ มหาปัญญา มันเข้าไปเผชิญกับข้อเท็จจริง แล้วมันพลิกมันแพลงร้อยแปด ธรรมสายเหยี่ยว แต่เหยี่ยวปีกมันจะหัก กรงเล็บจับมันไหวไหม

ถ้ามันจริงมันจังขึ้นมา ถ้ามันจับของมันได้ เห็นไหม ถ้าพิจารณาไปอย่างนี้ พิจารณากาย มันเป็นสุภะ อสุภะ ถ้าสุภะมันก็แวววาว สุภะมันก็พอใจ อสุภะ อสุภะโดยข้อเท็จจริงเพราะมันไว มันเร็ว พิจารณาไปแล้วมันเป็นไปหมดเลย มหัศจรรย์ของมันมาก แล้วมันล้มลุกคลุกคลานเพราะอะไร เพราะเดี๋ยวมันก็เป็นสุภะ เดี๋ยวมันก็อสุภะ เดี๋ยวมันก็เป็นธรรม ธรรมเพราะเป็นอสุภะ แล้วเดี๋ยวมันเป็นกิเลสล่ะ มันก็เป็นสุภะมันก็เป็นของสวยงาม เป็นของที่ของของเรา ของของเราใครเขาจะรู้ ของของเราต้องอยู่กับเรา โอ้ย! ร้อยแปด ธรรมสายเหยี่ยว มันมีกําลังของมัน มันพิจารณาของมันนะ ล้มลุกคลุกคลานมันถึงเข้มข้น

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง มันจะเข้มข้นเข้มงวดกับตัวเองมาก มันถึงมีการอดนอนผ่อนอาหารเพราะอะไร เพราะมันทําหน้าเดียว ทิ้งทุกอย่าง เพื่อจะเข้าไปเผชิญกับกิเลสอย่างเดียว จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันน่าสังเวช แล้วถ้ามันพิจารณาของมันไป เวลามันปล่อยๆ มันก็มหัศจรรย์ของมันแล้ว พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขาด นี่ไง กามภพขาดไป คู่ที่ ๓ นี่กามภพนะเกิดเป็นพรหมอย่างเดียวๆ

แล้วถ้ามันมีสติมีปัญญามากขึ้น เวลาทําความสงบของใจเข้ามาคราวนี้มันจะมัธยัสถ์ของมันแล้วล่ะ เพราะอะไร มันจะเป็นญาณ ญาณหยั่งรู้ ขันธ์หยาบเกินไป กิเลส เห็นไหม เกิดเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เวลาเป็นกิเลสที่เป็นภวาสวะเป็นภพ นั่นน่ะตัวสําคัญเลยล่ะ เพราะถ้าไม่เท่าทันไปเกิดบนพรหม แล้วมันต้องสิ้นกิเลสไป แต่! แต่อีกยาวไกล เพราะเวลาของพรหมมันยืดยาว

ถ้าเอาจริงเอาจังขึ้นมา เห็นไหม มันต้องแสวงหา ต้องค้นคว้า ต้องมีครูบาอาจารย์คอยจิ้มคอยตํา คอยพิจารณา เพราะ เพราะมันละเอียดอ่อนจนคุยกันไม่ได้ แต่ผู้รู้กับผู้รู้เขารู้กัน เวลามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม มันเป็นญาณ อาสวักขยญาณทําลายอวิชชา อาสวักขยญาณจะรู้จักเจ้าวัฏจักร จะเห็นหน้ามันได้อย่างไร ธรรมสายเหยี่ยว ธรรมสายเหยี่ยว

จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส แต่ความผ่องใสของจิตมันมีหลายระดับ อัปปนาสมาธินี่ก็ผ่องใส เข้าสมาธิก็ผ่องใส มันใสอะไร ใสตรงไหน ใครเป็นคนใส แต่ถ้าไปรู้จริงเห็นจริง โอ้โฮ! มันยิ่งกว่าผ่องใส มันเป็นภวาสวะ มันเป็นภพ สิ่งที่เป็นภพๆ สิ่งที่เป็นภพจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เราเห็นจิตเกิดไหม จิตเวลามันปฏิสนธิ เวลาจิตมันโอปปาติกะ เกิดเป็นพรหม เป็นเทวดา เราเห็นไหม แต่กรรม แต่ธรรม ชัดเจน ชัดเจน

ฉะนั้น เวลามันละเอียดลึกซึ้งขึ้นไป พอมันไปจับตัวเจ้าวัฏจักร เห็นไหม เรือนยอดของเรือน ๓ หลัง มันเป็นเจ้าวัฏจักร มันเป็นเรือนยอดของมัน เป็นภวาสะ เป็นตัวภพ ตัวภพ เห็นไหม เวลาพระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย ทํามามากน้อยขนาดไหนมันซับอยู่ที่ภพนั้นหมดเลย ทําไมเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุ-สติญาณ จุตูปปาตญาณ เห็นไหม อยู่ที่ไหน แล้วเวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาอาสวักขยญาณทําลายอวิชชามันอยู่ตรงไหน

เวลามันจริงเป็นจังขึ้นมา ธรรมสายเหยี่ยวถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เวลา เห็นไหม พูดถึงว่าเวลามรรคสามัคคีมันเป็นอย่างนั้น แล้วเจ้าวัฏจักรล่ะ แล้วเรือนยอดล่ะ ทําลายอย่างไรล่ะ เวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันทําลายด้วยมรรคญาณ มันทําลายด้วยไม่ใช่ปัญญา ญาณ ปัญญาญาณ ปัญญา เห็นไหม จักขุง อุทปาทิ จักขุญาณ สัจจะความจริง บุคคลคู่ที่ ๑ คู่ ๒ คู่ ๓ คู่ ๔ วุฒิภาวะความแตกต่าง แตกต่างกันมากๆ

แต่เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นไป มันเป็นข้อเท็จจริงทั้งหมด ถ้าเป็นข้อเท็จจริง ธรรมสายเหยี่ยว ธรรมสายเหยี่ยว มันต้องเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เวลามันทําลาย เห็นไหม ทําลายภวาสวะ ทําลายภพ อวิชชา หักเรือนยอดของมัน พอหักแล้ว อะไร อะไร ไปไม่เป็น มาไม่เป็นเลย แต่มันเป็นข้อเท็จจริงในใจดวงนั้น

สิ่งที่เป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม ธรรมสายเหยี่ยว กิเลสมันแก่กล้า เราก็มีสติมีปัญญาของเรา เราก็ทําความจริงของเราขึ้นมา ถ้าเป็นความจริง เห็นไหม นี่เป็นการยืนยันจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นการยืนยันขึ้นมาจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของท่านขึ้นมา ในประวัติหลวงปู่มั่นไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาอนุโมทนาล่ะ อนุโมทนาเพราะอะไร เพราะรื้อฟื้น กึ่งพุทธกาลศาสนาเจริญอีกหนหนึ่ง ถ้ามันไม่มีข้อเท็จจริง มันไม่มีคุณธรรมในใจมันจะไปเจริญที่ไหน

ประเพณีวัฒนธรรมมันมีมาแต่ดั้งเดิม ประเพณีวัฒนธรรมแต่ละท้องถิ่น แต่ละพื้นถิ่นก็แตกต่างกันไป แล้วความเชื่อของสังคมก็แตกต่างกันไป แต่อริยสัจมีหนึ่งเดียว สัจธรรมอันเดียวกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม พระอรหันต์ทุกๆ องค์ก็สัจธรรมเหมือนกัน เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน แต่แตกต่างกันโดยการสร้างสมบุญญาธิการมา แตกต่างกันโดยอํานาจวาสนาบารมีเท่านั้น นี่ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริง

แต่ในสังคมกรรมฐานนะ เหยี่ยวตามันคม เล็บมันมีกําลัง มันจับเหยื่อ แต่ถ้ากิเลสมันพลิกแพลงไง มันเป็นอีแร้ง อีแร้งนะมันกินซากสัตว์ มันร่อนทั่วไปหมดแหละ มันหาซากสัตว์กินไง เหยี่ยวมันจับเหยื่อนะ มันกินเหยื่อ มันจับเหยื่อ มันกินเหยื่อ มันเลี้ยงชีวิตของมันด้วยความเป็นเหยี่ยว มีสายตาคมกล้า มีกงเล็บที่จับเหยื่อ ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ เห็นไหม ธรรมสายเหยี่ยว มันเป็นเหยี่ยว มันมีข้อเท็จจริงมีการกระทําเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา มีองค์ความรู้ มีสัจจะ มีความจริง ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ด้วยเหตุด้วยผล ด้วยสัจจะด้วยข้อเท็จจริง

ไอ้พวกอีแร้งมันไม่มีอะไรเลยไง มันร่อนบนอากาศ สายตาคอยหาเศษอาหาร หาสิ่งที่เหยี่ยวมันกินเหลือ อีแร้งมันถึงไม่มีเหตุไม่มีผลไง ร่อนไปทั่ว แล้วก็รอเหยื่อไง รอเศษอาหารไง แต่มันก็ดํารงชีพได้ เพราะ เพราะในวัฏฏะ เหยี่ยวมันก็อยู่ประสาเหยี่ยว มันก็มีหาอาหารของมัน อีแร้งมากมาย แต่ตอนนี้โลกมันเจริญขึ้น อีแร้งมันกลับไปอยู่ในชุมชนในสถานที่มีอาหารของมัน นั่นพวกอีแร้ง อีแร้งคือมันไม่ได้ทําอะไรเลย ไม่ได้จับไม่ได้ต้องสิ่งใด

แต่สังคมโลกๆ เราเห็นเหยี่ยว เราก็รู้ว่าเป็นเหยี่ยว เห็นไหม เห็นอีแร้ง เอ้อ! อีแร้งมันก็บินเหมือนกัน มันก็เป็นนกเหมือนกัน แต่ข้อเท็จจริงมันแตกต่างกัน มันใช้ชีวิตแตกต่างกัน มันมีอาหาร เห็นไหม อาหารของเหยี่ยว เหยี่ยวมันก็กิน เวลาถ้ามันเจออาหาร แต่มันโดยธรรมชาติของมัน มันล่าเหยื่อ มันล่าเหยื่อของมันโดยตามเป็นจริง เห็นไหม

ธรรมสายเหยี่ยว ถ้าเป็นธรรมสายเหยี่ยวเราต้องมีสติปัญญาของเรา เราต้องมีกําลังของเรา ถ้าพลั้งเผลอมันจะเป็นอีแร้งไง อีแร้งมันบินร่อนเลยนะ มันกางปีกได้กว้างกว่าเหยี่ยวอีกล่ะบางประเภท แต่ข้อเท็จจริงมันไม่มี มันทําสิ่งใดขึ้นมาเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมาไม่ได้ แล้วอํานาจวาสนาของใคร

นี่เหมือนกัน เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธ-ศาสนา เวลาเราประพฤติฏิบัติของเราขึ้นมา เห็นไหม เราจะเอาข้อเท็จจริง ธรรมสายเหยี่ยวต้องให้เป็นเหยี่ยว แต่ธรรมสายเหยี่ยวนี้เป็นข้อเท็จจริง เป็นการกระทํา เป็นการกระทําด้วยมรรคด้วยผล ด้วยความมุมานะ ด้วยสัจจะ ด้วยความจริงของเรา มันถึงจะเป็นความจริงของเรา

แต่ถ้าเราปล่อยปละละเลย แล้วด้วยอํานาจวาสนาของคนที่มันอ่อนแอ วุฒิภาวะที่ไม่มีสัจจะและความจริงในใจของตน มันก็เป็นแค่ชุบตัว ชุบว่า เห็นไหม ทองชุบ มันไม่เป็นสัจจะเป็นความจริงหรอก ไม่เป็นสัจจะเป็นความจริง เห็นไหม มันก็สร้างเวรสร้างกรรมของของมันไปนะ ถ้ามันทําความเสียหาย ฉะนั้น เป็นอีแร้งมันสบาย มันเที่ยวร่อนไปแล้วก็หาเหยื่อ แต่ถ้าเป็นเหยี่ยวมันมีเกียรติมีศักดิ์ศรีมีการกระทํา

นี้เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราจะทําความจริงความจังของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้ากิเลสมันเข้มข้นเข้มแข็งขึ้นมา เห็นไหม เราก็ต้องธรรมสายเหยี่ยว เอาจริงเอาจังเอาการปฏิบัติมันก็อยู่ที่วาสนานั่นแหละ วาสนาของคนถ้ามันมีอํานาจวาสนา ทําสิ่งใดแล้วมันไม่หนักหนาหรอก มันพอใจจะทํา แล้วอยากทําด้วย แล้วทําแล้วอยากเห็นผลในการกระทําของตน

ธรรมทั้งหลายมันมาแต่เหตุ เหตุการกระทําของเราอันนั้นแหละ มันจะบอกถึงจริตนิสัย บอกถึงการกระทํา บอกถึงมรรคถึงผล ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เห็นไหม “โมฆราช เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง” แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ทําลายที่อัตตานุทิฏฐิ ทําลายที่ใจของตน ถ้าใจของตนว่าง โลกก็อยู่ข้างนอก จิตของตนต่างหาก แล้วถ้าจิตของตนมันสิ้นสุดแห่งทุกข์ มันเป็นสัจจะเป็นความจริง แล้วเป็นสัจจะเป็นความจริงที่เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ไม่ได้บวชเหยียบแผ่นดินผิด เอวัง

“เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” แต่เหตุและผลต้องเป็นธรรมด้วย ไม่ใช่เหตุและผลเป็นโลก เหตุและผลให้กิเลสอย่างอ่อนๆ มันพลิกแพลงแล้วยึดครองเป็นสมบัติของมัน แล้วอ้างว่า “มันมีอยู่โดยดั้งเดิม” มันไม่มีข้อเท็จจริงใดๆ คํ้าเป็นสัจจะความจริงให้มีเหตุผลเหนือ เหนือความลังเลสงสัยของเรา
เจ้าชายสิทธัตถะไม่เชื่อ ไม่เชื่อแม้แต่อาจารย์องค์ใดคํ้าประกัน คํ้าจุน ไม่เชื่อ แต่เวลาอาสวักขยญาณในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําลายเจ้าวัฏจักร เสวยวิมุตติสุขๆ ไม่ต้องให้ใครคํ้าประกัน ไม่ต้องให้ใครคํ้าชู มันเป็นความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่างหาก

๓

กิเลสอย่างอ่อน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๔ สิงหาคม พ.ศ.๒๕๖๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ตั้งใจฟังธรรมะ ธรรมะเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราสาวก สาวกะผู้ได้ยินได้ฟัง ถ้าได้ยินได้ฟังนะ สหชาติเกิดสมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ยินจากโอษฐ์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่สาวก สาวกะไง ได้ยินได้ฟัง ถ้าได้ยินได้ฟังขึ้นมา ได้ยินได้ฟังเพื่ออะไร

ฟังธรรมๆ เป็นสิ่งที่หาฟังได้ยาก ในโลกนี้มีแต่นินทาสรรเสริญ มีแต่ติฉินนินทากันทั้งนั้น มันไม่เป็นสัจจะเป็นความจริงใดๆ ทั้งสิ้น สิ่งที่เป็นทางวิชาการขนาดไหนนั้นก็เป็นวิชาชีพ ถ้าวิชาชีพเขาสิ่งที่เขาปฐมนิเทศนั้นเพื่อประโยชน์กับหน้าที่การงานของเขา ฟังธรรมๆ ฟังธรรมให้เราได้มีสติ มีปัญญา ถ้ามีสติมีปัญญาขึ้นมามันจะน้อมเข้ามาสู่หัวใจของตน ถ้ามันน้อมเข้ามาสู่หัวใจของตน เห็นไหม เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา

ในพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ ไง กราบธรรมๆ กราบธรรมในหัวใจขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วมันเป็นสัจจะเป็นความจริง มันเป็นความมหัศจรรย์ในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เห็นไหม มันมีความทุกข์ความยากมากน้อยขนาดไหน ในหัวใจของคนมันมีความรู้สึกนึกคิดเหมือนกันทั้งสิ้น แล้วมันหาทางออกไง เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันต้องมีฝั่งตรงข้ามไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ถ้าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย มันทําอย่างไรถึงไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ไปเห็นสมณะ ถ้าสมณะๆ นั่นก็เพียงแค่เห็น เห็นสมณะมันเป็นทางออกไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกบวชๆ ไง ออกบวช ๖ ปี สมณะเหมือนกัน แต่สมณะอย่างนั้นเป็นสมณะที่ศึกษาค้นคว้าหาข้อเท็จจริงในหัวใจของตนในการประพฤติปฏิบัติ เพราะเขามีครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติอยู่แล้ว ฤๅษีชีไพรเขาก็ปฏิบัติของเขา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าไปศึกษาค้นคว้ามากับเขาทั้งสิ้น อุทกดาบส อาฬารดาบส เห็นไหม “มีความรู้มีความเห็นเสมอเรา เป็นอาจารย์ได้” เจ้าชายสิทธัตถะไม่สนใจเลย

คําว่า “ไม่สนใจๆ” เห็นไหม มันเหมือนกับปัจจุบันนี้ เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการสั่งสอน มันมีความรู้อะไร แล้วความรู้ความจําๆ เป็นเรื่องหนึ่งนะ ความจริงๆ เป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ ความจําๆ ใครก็ศึกษา ใครก็ค้นคว้า แล้วค้นคว้า ๙ ประโยคๆ เขาค้นคว้ามาแล้วเขามีแต่ความลังเลสงสัย ถ้าศึกษาค้นคว้า ๙ ประโยคขึ้นไป ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ้นกิเลสไป เขาศึกษาค้นคว้าเขาก็รู้ของเขา เขาก็จํามาของเขา มันก็ต้องเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจของเขา แต่ทําไมเขามีความทุกข์ความยากล่ะ เพราะเขาแก้กิเลสไม่ได้

นี่ไง เวลาฟังธรรมๆ เป็นสัจธรรม ถ้าสัจธรรมขึ้นมา สัจธรรมจากการล้มลุกคลุกคลาน ล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน ถ้ามีอํานาจวาสนานะ เขาก็จะมีการฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของตนขึ้นมา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “เราเป็นผู้ชี้ทางเท่านั้น เธอต่างหากต้องไปรื้อค้นคว้าขึ้นมาให้ขึ้นมาเป็นความจริงในหัวใจของเธอ” เพราะ เพราะอะไร เพราะอวิชชาพาให้เธอเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วศึกษาค้นคว้าขึ้นมาก็ศึกษาค้นคว้าจากอวิชชาจากความไม่รู้อันนั้นแหละ แล้วศึกษาค้นคว้าขึ้นมาแล้ว อวิชชามันก็ได้หมกไว้ในหัวใจของตน แต่ศึกษาค้นคว้าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นวิชาการ วิชาการหนึ่ง แต่วิชาการนั้นเรารู้แต่ภาคทฤษฎี แต่ภาคประพฤติปฏิบัติมันยังไม่เกิดขึ้นกับเรา

เวลาเกิดขึ้นกับเรา เห็นไหม ฟังธรรมๆ ฟังธรรมจากครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราก็ล้มลุกคลุกคลานมาทั้งสิ้น เพราะคนเกิดมามันมีอวิชชาคือความไม่รู้ ความไม่รู้ก็เหมือนคนดิบๆ เวลาคนดิบๆ ขึ้นมาทําสิ่งใดไปมันจะรู้อะไร มันรู้ไปไม่ได้หรอก รู้ไปมันต้องศึกษาค้นคว้า ถ้าศึกษาค้นคว้าแล้วฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน ถ้ามีอํานาจวาสนาขึ้นมา เห็นไหม มันจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาโดยข้อเท็จจริง ถ้ามันไม่เป็นข้อเท็จจริงกิเลสมันหลอก กิเลสที่ในหัวใจเรานี่แหละหลอก

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ นั่นน่ะก็มีอวิชชา มีกิเลสพญามารทั้งสิ้น ถ้ามันไม่มีกิเลสพญามาร ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาสวักขยญาณเวลาทําลายอวิชชา ทําลายกิเลส ก็ได้ฆ่ามันไง ถ้าไม่มีเอาอะไรไปฆ่า เพราะมันมีของมันไง เพราะมันมีของมัน เพราะจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีพญามารทั้งสิ้น

เพราะมันมีพญามาร ก็พญามารนั่นแหละเป็นตัวต้นเหตุให้ได้เกิด แล้วจิตเป็นของเรา จิตเป็นของเรา แต่จิตของเรามันยังไม่ได้ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันก็ทุกข์มันก็ยากอยู่อย่างนั้นไง เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้ามาประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงในหัวใจขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ

กราบธรรมคือกราบสัจธรรม เวลาแสดงธรรมๆ เห็นไหม พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม เขาก็ทําเหมือนกัน เขาก็ทําได้เหมือนกัน ถ้าเขาทําได้เหมือนกัน เห็นไหม สิ่งที่เพราะได้ยินได้ฟัง เป็นแนวทาง แล้วฟังแล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เห็นไหม เขาใช้สติ ใช้ปัญญาของเขา สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น เกิดขึ้นเพราะใจของเขามีเหตุมีผล มีเหตุและผล เหตุและผลนั้นมันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา

สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับเป็นธรรมดา ถ้าเป็นข้อเท็จจริงๆ นะ “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอไง” เวลาองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าอบรมบ่มเพาะขึ้นมานะ “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” แล้วอะไรคือธรรมล่ะ ธรรมคือเหตุและผล เหตุและผลรวมลงแล้วเป็นธรรม

เวลาเราสงสัยขึ้นมา สิ่งใดแล้วแต่เราศึกษาค้นคว้าขึ้นมา เห็นไหม ทางวิชาการอย่างไรแล้วแต่ เวลามันถูกต้องชอบธรรม จบ เหตุและผล แต่มันเป็นเหตุและผลของโลกๆ มันเป็นเรื่องโลกๆ ถ้ามันมีเหตุมีผลของมัน เหตุและผล ธรรมคืออะไร ธรรมคืออะไร “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิดๆ” ถ้าเธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่ง เห็นไหม เวลาเราตกทุกข์ได้ยากขึ้นมา เรามีสติมีปัญญาขึ้นมา เราก็วิเคราะห์ เราก็วิจัย เราก็มีสติมีปัญญาศึกษาค้นคว้าแล้วฝึกหัดปฏิบัติ เวลาเหตุผลมันสมดุลของมัน มันก็ปล่อยๆ เหตุและผลคือธรรม แต่มันเหตุและผลทางโลก

โลกคืออะไร โลกก็คือโลกียปัญญาไง โลกก็คือเรานี่ไง นี่ไง โลกไง ภวาสวะ ภพไง สิ่งที่จิตที่เวียนว่ายตายเกิดเป็นโลกทั้งสิ้น กามภพ รูปภพ อรูปภพ ผลของวัฏฏะนี่แหละคือโลก เทวดา อินทร์ พรหมก็คือโลก โลก โลกหนึ่งของเขาไง เวลาเกิดเป็นพรหมก็พรหมไง เวลาเกิดเป็นเทวดาก็เทวดาไง เวลาเกิดเป็นมนุษย์ก็เป็นมนุษย์ไง ผลของการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไง นั่นโลกทั้งนั้น สิ่งที่โลกเพราะอะไร เพราะมันคิดได้ มันเป็นได้ มันเป็นตามความเป็นจริงในสัจธรรมที่เราได้ กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา เราทําของเรามาทั้งสิ้น มันถึงเป็นโลก

ถ้าคําว่า “เป็นโลก” เห็นไหม เราก็เกิดมากับโลกไง แล้วมีครูบาอาจารย์ที่ไหนล่ะ เวลาท่านสอนเป็นธรรมๆ ถ้าครูบา-อาจารย์ที่ท่านสอนเป็นธรรม ท่านต้องรู้จักโลกและรู้จักธรรม ถ้ารู้จักโลก โลกคืออะไร โลกก็ความยํ้าคิดยํ้าทําอยู่นี่ โลกก็คือสิ่งที่เรารู้สึกนึกคิดนี่แหละ แต่! แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “การเกิดเป็นมนุษย์เป็นอริยทรัพย์ๆ ในบรรดาสัตว์สองเท้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดเป็นมนุษย์เหมือนกันไง เวลาเกิดเป็นมนุษย์แล้วมีอํานาจวาสนา มีอํานาจวาสนาได้มีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา ได้ศึกษาค้นคว้าขึ้นมา มันมีที่พึ่งที่อาศัยไง

โลกนี้เร่าร้อนอยู่เป็นนิจ โลกนี้ร้อนมาก ร้อนเพราะการแข่งขัน ในทางสังคมก็เรื่องหนึ่ง เราเกิดมาเป็นมนุษย์แล้วต้องมีหน้าที่การงานของเรา เห็นไหม ใครมีอํานาจวาสนาประสบความสําเร็จขึ้นมา เห็นไหม เหงื่อไหลไคลย้อย เห็นไหม เวลาทําสิ่งใดขึ้นมาวิตกวิจารณ์เป็นทุกข์เป็นยาก นี่คือหน้าที่การงาน หน้าที่การงานในวิชาชีพในการหาปัจจัยเพื่อเลี้ยงชีพ มีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา

ถ้ามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา เรามีธรรม มีบุญ มีบาป มีธรรมเป็นที่พึ่งๆ เราก็ศึกษาค้นคว้า เราก็ทําบุญกุศลของเรา เราศึกษาค้นคว้า ธรรมโอสถๆ เวลาตรึกในธรรมๆ นี่ปัญญาอบรมสมาธิ เราศึกษาค้นคว้าเหตุและผล ถ้าเหตุและผลถ้าเราไม่มีสติปัญญามีกําลังเท่ากับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เราก็เอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอาวุธไง เราก็มีใจศึกษา ศึกษาค้นคว้า มันก็เป็นการบรรเทาทุกข์ ถ้ามีธรรมๆ ขึ้นมาในหัวใจ มันเป็นที่พึ่งที่พึ่งที่อาศัยๆ ถ้าเป็นที่พึ่งที่อาศัย เห็นไหม โลกๆ ทั้งนั้น

แล้วเวลาถ้ามีใครเห็นภัยในวัฏสงสารจะออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา นั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้ามันเป็นกระแสสังคมกระแสโลก มันปฏิบัติพอเป็นพิธีก็ปฏิบัติแบบโลกๆ เวลาในการศึกษาค้นคว้าในทางวิชาการ กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่งๆ แต่ในความเชื่อของเขาไง กึ่งพุทธกาลแล้วมรรคผลนิพพานคงจบสิ้นไปแล้วล่ะ มันพ้นกาลพ้นสมัยไง ไม่มีใครเชื่อถือ แล้วไม่มีใครมีความจริงจังที่จะศึกษาค้นคว้าให้เป็นความจริงของตนขึ้นมาได้ มันก็เหลวไหลไปอย่างนั้น

แล้วเวลาการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม ศีล ศีลจะรู้ได้ก็ต่อเมื่ออยู่ด้วยกัน เวลาเห็นประพฤติปฏิบัติมันก็น่าศรัทธาน่าเชื่อถือ แต่เวลาจะไปปฏิบัติจริงๆ เห็นหมดล่ะถ้ามันทุศีล ถ้าศีลถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วถ้าปัญญามันเกิดขึ้นมา มันเกิดขึ้นมาอย่างไร มันไม่มีสติไม่มีปัญญาเกิดขึ้นของมันขึ้นมาได้ไง มันถึงเป็นเรื่องจริตเป็นนิสัย โทสจริต โมหจริต โลภจริต โมหจริตๆ ลุ่มหลงไปกับของตน เวลาโมหจริตกิเลสอย่างอ่อนๆ นี่ความโลภ ความโกรธ ความหลง เวลาโทส-จริตเวลามันโกรธเครียดขึงขึ้นมามันรู้มันเห็น ใช้อาศัยความรุนแรง อาศัยอํานาจวาสนา อาศัยสิ่งที่อิทธิพลทําลายเขาไปทั้งสิ้น โทสจริต

โลภจริต เห็นไหม มันโลภมันอยากได้ โมหจริตมันหลงๆ ไง ความหลงๆ ความหลงมันกลืนกินไปหมดเลย สติปัญญาเท่าไหร่มันหลงใหลไป เห็นไหม นี่กิเลสอย่างอ่อนๆ เวลากิเลสอย่างอ่อนๆ เห็นไหม มันซึมซับไปของมัน เห็นไหม มันกลืนกินไปหมดไง ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วก็หลงใหลว่ามันเป็นจริงเป็นจังไป นี่ปฏิบัติพอเป็นพิธี

เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ ท่านทําของท่านจริงๆ แล้วเวลาสิ่งที่ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลก็ต้องเป็นศีลไม่ใช่ศูนย์ ถ้ามันไม่เป็นศีลขึ้นมาแล้ว เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมามันยอกมันย้อน สิ่งที่ร้ายนักคือกิเลสในหัวใจของคน แล้วกิเลสในหัวใจของเรา ถ้าไม่ประพฤติปฏิบัติไม่ต่อสู้กับมันนะ มันก็พออยู่ได้นะ เอาจริงเอาจังขึ้นมันกีดมันขวาง มันพลิกมันแพลง วุ่นวายไปหมด ไม่นั่งสมาธิขึ้นมามันก็ผิดนะ เราเคยได้ยินมา เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการไง “เราจะศึกษาค้นคว้าไว้ แล้วเราจะไปประพฤติปฏิบัติตอนแก่ตอนเฒ่า ยิ่งใกล้เข้าโลงปฏิบัติให้มันสิ้นกิเลสไปเลย” เขาว่ากันอย่างนั้น เห็นไหม

นี่ไง เวลามันลุ่มมันหลงมันผัดวันประกันพรุ่งของมันไป มันคิดว่ามันจะทําของมันได้ ทําเมื่อไหร่ก็ได้ แล้วมันก็หลงใหลของมันไป นี่กิเลสอย่างอ่อนๆ แต่มันกลืนกินไปหมดเลย วันเวลานั้นมันเอาไปเป็นสมบัติของมันทั้งสิ้น เอาไว้แก่ๆ ก่อน แล้วค่อยมาประพฤติปฏิบัติ มันก็ลุ่มหลงของมันไป ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก็ศึกษามาแล้วก็ว่าตัวเองเข้าใจ เวลาตัวเอง เห็นไหม แล้วปฏิบัติพอเป็นพิธี ปฏิบัติไปแล้วมันก็เป็นไง เป็นด้วยอะไร เป็นด้วยสัญญาอารมณ์ไง เป็นด้วยจินตนาการของจิตไง เวลากิเลสมันไพล่บิดพลิ้วเอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาหลอกมาลวงเรา เราก็หลงใหลไปกับมันไง โมหจริตกิเลสอย่างอ่อนๆ อ่อนๆ นะ อ่อนๆ ไปกับเขาหมดเลย มันพลิ้วไปกับเขาไง นี่กิเลสอย่างอ่อนๆ

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเป็นจริงเป็นจังนะ สิ่งที่พอประพฤติปฏิบัติเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เวลาประพฤติปฏิบัติไป เห็นไหม ทําความสงบใจเข้ามา ทําความสงบใจเข้ามา ถ้าใจสงบระงับเข้ามา ถ้าคนมีอํานาจวาสนา มันรู้มันเห็นสิ่งใดแปลกๆ ขึ้นมา มันส่งออกไป แล้วมันยึดถือของมันว่ามันรู้มันเห็นต่างๆ ก็มาพิจารณาของตนว่ามันเป็นแบบนั้นจริงหรือไม่ ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม เราจะรักษาอย่างไร

เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมาล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้น การทําความสงบของใจ ทําความสงบใจมันทําได้ยาก จิตนี้รักษายาก จิตนี้รักษายาก จิตนี้จะทําให้สงบระงับเข้ามาแสนยาก พอมันแสนยากแต่ถ้ามันทําของมันได้โดยข้อเท็จจริง สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี นี่สัมมาสมาธิ ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา แต่สัมมาสมาธิ ถ้าล้มลุกคลุกคลาน คนที่ไม่มีวาสนาก็ปฏิบัติพอเป็นพิธี ปฏิบัติไปแล้ว สิ่งนี้ปฏิบัติแล้วก็คิดว่านี่เป็นมรรคเป็นผล แล้วคิดว่าสิ่งนั้นมันจะยั่งยืนกับเรา มันจะไปยั่งยืนที่ไหน สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา แต่ทางโลกทางวิทยาศาสตร์นะเป็นอนิจจัง สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง อนิจจังนี่มันแปรสภาพของมันไปโดยข้อเท็จจริงของมัน

แต่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติไง เวลาประพฤติปฏิบัติ เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม โดยทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ วิธีการดับทุกข์ด้วยมรรค ๘ เราก็เข้าใจว่ามันเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมาไง โดยการศึกษาค้นคว้า เห็นไหม สัมมาอาชีวะก็ว่าเลี้ยงชีพชอบๆ ทํามาหากินเป็นความชอบธรรมๆ เห็นไหม หน้าที่การงานมันเป็นมรรคของฆราวาสธรรมเขา

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง อารมณ์ความรู้สึกเป็นอาหารของจิต อารมณ์ความรู้สึกแล้วเวลาจิตเวลากระทบกับความโลภ ความโกรธ ความหลง ถ้ามันโกรธเครียดขึ้นมามันทุกข์มันยากขึ้นมา จิตนี้มันเสวย เสวยความเผ็ดร้อน มันทุกข์มันยากทั้งนั้น จิตเวลามันโลภจริต เวลามันลุ่มมันหลงเข้าไป กิเลสอย่างอ่อนๆ มันพลิกมันแพลงขึ้นมาว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ เวลาจิตมันเสวย จิตมันเสพ จิต จิตมันกินนี่อาหารของจิต นี่ไง ที่บอกว่าเลี้ยงชีพชอบๆ ความรู้สึกนึกคิดมันเสวยทั้งหมด จิต ความคิดเกิดจากจิต ไม่ใช่จิต แล้วจิตมันอยู่ไหน แล้วการกระทําทําตามความเป็นจริง มันเอาความจริงมาจากไหน นี่ไง เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานมาแล้ว ท่านถึงเห็นโทษของมันมหาศาล สิ่งที่น่ากลัวที่สุดคือกิเลสในหัวใจของคน

เวลาศึกษาค้นคว้ามา ๙ ประโยค ศึกษา ไอ้นั่นเป็นธรรม ไอ้นั่นกิเลส ไอ้นั่นเป็นนรก ไอ้นั่นเป็นสวรรค์ คิดศึกษาค้นคว้าไปแต่ไม่เคยเห็นตัวมัน แล้วเวลามันฟาดงวงฟาดงาในใจก็ยังไม่รู้จักมัน

เวลาครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านประพฤติปฏิบัติ ถ้าทําความสงบของใจได้ ใจมันจะสงบระงับของมันบ้าง แล้วสงบระงับมันเป็นเครื่องหล่อเลี้ยง มันเป็นอาหารไง ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ แล้วสุขล่ะ? ถ้ามีความสุขมันก็หล่อเลี้ยงหัวใจของเราขึ้นมาบ้าง ถ้ามันมีความสุขความสงบไง ถ้ามีความสุขความสงบ แล้วคนนักประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจะรู้ทันที เพราะอะไร เพราะนักปฏิบัติ เราปฏิบัติเป็นอาชีพ เราปฏิบัติ ทางของสมณะเป็นทางกว้างขวาง ๒๔ ชั่วโมง เวลาผู้ประพฤติปฏิบัติใหม่ เห็นไหม ชั่วโมงหนึ่งนะเหมือนกับ ๕ ปี จุดธูปไว้ดอกหนึ่ง มันเหมือนกับจักรวาลทั้งจักรวาลเลย เวลามันเคลื่อนไปช้านัก เวลาจะควบคุมดูหัวใจของตน แต่เวลามันเพลิดมันเพลินนะ ๒๔ ชั่วโมงแป๊บเดียว เดี๋ยวมืดเดี๋ยวสว่างอยู่อย่างนั้น

เวลาเอาจริงเอาขึ้นมา เห็นไหม มันทุกข์มันยากของมัน ถ้าคนที่เคยประพฤติปฏิบัติขึ้นมานะ ถ้าจิตมันสงบแล้วจะรักษาอย่างไร สมาธิประพฤติปฏิบัติได้แล้วมันจะคงที่ตายตัวไปไม่มี ไม่มีหรอก เพราะ เพราะอะไร เพราะ เห็นไหม เวลาความรู้สึกนึกคิด ความคิดเกิดจากจิตไม่ใช่จิต สมาธิก็เกิดจากจิตนั้นแหละ เกิดจากจิตที่ครูบาอาจารย์ที่เราประพฤติปฏิบัติได้ตามความเป็นจริง มันเกิดเป็นครั้งเป็นคราวๆ เวลาเป็นครั้งเป็นคราว ครูบา-อาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม พยายามให้ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและการออก

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุๆ รักษาเหตุให้สมดุลและพอดีของเขา หายใจเข้านึกพุท หายใจออกโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ อานาปานสติ นั่นคือเหตุทั้งนั้น แล้วถ้ามันสงบระงับเข้ามาแล้ว เราเคยได้ เราเคยทําได้ เวลาจะเอาครั้งต่อไป เราจะทําความสงบของใจให้มากขึ้นๆ แล้วต่อเนื่องกันไปๆ ถ้าจิตมันสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา

ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมา เห็นไหม บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคา-มิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ มันเป็นสติ มหาสติ มหาปัญญา มันลึกลับซับซ้อน แล้วมันรู้มันเห็น นี่คืออะไร นี่คือหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมาจนจบสิ้นกระบวนการหมดแล้ว ท่านถึงได้วางข้อวัตรปฏิบัติไว้ไง ให้เราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ การฝึกหัดประพฤติปฏิบัติคือรักษาหัวใจของตนๆ รักษาหัวใจของตน แล้วการปฏิบัติขึ้นมา ค้นคว้าหาหัวใจของตน ถ้ามันรักษาใจของตนได้ แล้วศึกษาหัวใจของตนได้ ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ นั่นน่ะมันจะก้าวหน้าไปในการประพฤติปฏิบัติ

แต่ถ้ามันหลงมันใหลของมัน เวลามัน เห็นไหม โมหจริต มันเป็นโมหจริต กิเลสอย่างอ่อนๆ แต่มันทําลายกลืนกินการประพฤติปฏิบัติไปทั้งสิ้น แล้วเวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมานะ อะไรเป็นจริงเป็นจัง มันอ่อนไหว มันพลิ้วของมันไง ผ้าแพรไหมมันนุ่มนวล สิ่งนั้นนะ นี่ไง เวลาโมหจริต กิเลสอย่างอ่อนๆ แล้วความจริงมันอยู่ไหน กิเลสอย่างอ่อนๆ แล้วได้มีการประพฤติปฏิบัติมาเป็นข้อเท็จจริงตรงไหน มันพลิ้วไหวไปว่ามันรู้มันเห็นมันเป็นจริง “ธรรมมีอยู่โดยดั้งเดิม เราก็เป็นคนดีแล้ว เราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ให้เห็นว่ามันเป็นธรรมๆ” มันเป็นธรรมตรงไหน

เวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาๆ เห็นไหม องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย

แล้วเวลาถ้าจะเป็นธรรมๆ เป็นธรรมตรงไหน เป็นธรรมไง เวลาศึกษาค้นคว้า เรา เห็นไหม เราเกิดมาเป็นมนุษย์ที่ว่าเป็นอริยทรัพย์ๆ มันจริงตามสมมุติ สมมุติบัญญัติ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เราเกิดเป็นมนุษย์เป็นอริยทรัพย์ๆ นี่เป็นสมมุติ สมมุติคือชั่วคราวชีวิตหนึ่ง เพราะทุกคนเกิดแล้วต้องตายหมด นี่สมมุติ สมมุติบัญญัติ นี่สมมุตินะ บัญญัติ บัญญัติคือธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็เป็นสมมุติอันหนึ่ง

สมมุติบัญญัติๆ ถ้าเวลามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมันเป็นวิมุตติ วิมุตติธรรมๆ ที่เป็นสัจจะเป็นความจริงที่เราศึกษาค้นคว้า ที่เราจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงอยู่นี้ แล้วกึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่งๆ ครูบา-อาจารย์ของเราที่ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมาแล้ว เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมานี่มันจะเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในหัวใจดวงนั้น ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในหัวใจดวงนั้น นี่การกระทํา การกระทํานะ มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา ใจเป็นใหญ่ ใจเป็นประธาน

แต่ของเรานี่เราเป็นใหญ่ เราเป็นประธาน เรา เรามีกายกับใจ แล้วเราเป็นใหญ่ เราเป็นประธาน ใหญ่โดยทิฏฐิ ใหญ่โดยมานะ ใหญ่โดยความลุ่มหลง แต่มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา ใจเป็นใหญ่ๆ ถ้าใจเป็นใหญ่นะ มันต้องใหญ่กว่ากิเลส มันต้องมีอํานาจวาสนา พยายามฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ให้มันเป็นอิสระขึ้นมามันถึงจะเป็นใหญ่ แต่ตอนที่ว่าสิ่งที่กิเลสมันครอบงําอยู่นี่ มันอยู่ใต้กิเลส กิเลสมันครอบงําของมันอยู่ แล้วกิเลสมันครอบงํา นี่กิเลสอย่างอ่อนๆ หมด หมดเนื้อหมดตัว กิเลสเอาไปกินหมดเลย แล้วเวลาปฏิบัติบูชาก็ปฏิบัติเพื่อไปบูชากิเลสไง มันไม่ใช่ปฏิบัติเพื่อบูชาธรรมไง

ถ้ามันเป็นธรรมๆ เห็นไหม เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย ธรรมมันคืออะไร นี่เหตุและผลรวมลงคือธรรม เหตุและผลรวมลงคือธรรม นี่เหตุๆๆ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเราเป็นนักรบนักประพฤติปฏิบัติไง เราก็พยายามเจริญสติ เราก็ตั้งสติของเราไว้ ถ้าตั้งสติของเราไว้ สิ่งใด เห็นไหม สิ่งที่ว่าสัมมาอาชีวะ จิตที่ว่าผู้รู้ สิ่งที่ถูกรู้ สิ่งที่ถูกรู้คือขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ เห็นไหม รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ สิ่งที่มันถูกรู้มันจะเริ่มต้นความรู้สึกนึกคิดจากตรงไหนก่อน รู้สึกความสุขความทุกข์ เวทนา ถ้ารู้จักอารมณ์ก็รูป ถ้ารู้จักความซึมซาบจากสัญญา สัญญาคือข้อมูลเดิม ถ้ามันปรุงมันแต่งขึ้นมา เห็นไหม นี่สังขาร วิญญาณรับรู้ในอารมณ์นั่น วิญญาณรับรู้ในอารมณ์ วิญญาณในขันธ์ ๕ ไม่ใช่ปฏิสนธิวิญญาณ ไม่ใช่ผู้รู้ ผู้รู้มันเป็นอีกชั้นหนึ่ง

แต่สิ่งที่ถูกรู้ๆ นี่ เห็นไหม สัญญาอารมณ์ทั้งสิ้น ถ้าเป็นสัญญาอารมณ์ขึ้นมานี่ๆ สิ่งนี้ที่ว่าความคิดเกิดจากจิต แล้วกิเลสมันก็อาศัยจิตนั่นแหละ อยู่กับจิตนั้น แล้วมันก็ครอบงําภวาสวะ ครอบงําผู้รู้ มันก็เป็นโลกไง แล้วสิ่งที่เป็นธรรมล่ะ ถ้าเป็นธรรมๆ นะ เหตุและผลเป็นธรรม เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย แล้วเวลาศึกษาค้นคว้าขึ้นมา ภาคปริยัติทฤษฎีนี่ความจําๆ แต่จํามาแล้ว เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้ทาง “เราเป็นคนชี้ทาง ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นหนทางทั้งสิ้น แล้วเวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา เธอจะต้องเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเอง” เพราะ เพราะอะไร เพราะจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตดวงใดไม่มีมรรค จิตดวงนั้นไม่มีผล ถ้าจิตดวงใดมีมรรค เราจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สิ่งที่ศึกษาค้นคว้ามาทั้งหมดวางไว้ก่อน สิ่งที่ศึกษาค้นคว้ามาทั้งหมด เอามาตรึก เอามานึกคิด มันก็เป็นความคิดทั้งนั้นแหละ มันก็เป็นเหตุและผลของโลก

ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิตรึกในธรรมๆ เพราะอะไร เพราะมันพุทโธไม่ได้ไง เวลาพุทโธๆ ไปนี่คนที่พุทธจริต จริตของมันมันไม่ยอมรับหรอก “พุทโธๆ อะไรๆ ก็พุทโธ อะไรๆ ก็พุทโธ พุทโธมันจะแก้ไขอะไร” พุทโธนั่นคือคําบริกรรม นั่นจิตทํางาน จิตมันมีอวิชชามันมีความไม่รู้ตัวของมัน แล้วสิ่งใดเกิดขึ้นมันเสวยหมด มันคิดหมด มันเสวยอารมณ์ๆ มันรู้สึกนึกคิด แล้วกิเลสมันก็สิ่งนี้ป้อนไว้ให้ เวลาเราพุทโธๆ เห็นไหม พุทโธๆ นี่คําบริกรรม บังคับๆ นี่เริ่มต้น เริ่มต้นล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้น เพราะอะไร ความคิดคือความคิด อารมณ์ก็คืออารมณ์ มันถือว่าเป็นอันเดียวกันหมด แล้วมันจะแบ่งแยกตรงไหน

เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด เวลาศึกษาค้นคว้านั่นน่ะเหตุและผลของโลก เหตุและผลของความรู้สึกนึกคิดของเรา เหตุและผลที่เราเกิดเป็นมนุษย์นี่จริงตามสมมุติ นี่โลกๆ ทั้งนั้น แล้วมันคิดมันก็คิดแบบผิวเผินไง คิดโดยผิวเผิน สัญญาอารมณ์จากสัญชาตญาณ สิ่งนี้มันคิดโดยธรรมชาติของมัน เราก็ว่ามันละเอียด มันจับต้องไม่ได้ มันค้นหาสิ่งใดไม่ได้ แต่เวลาครูบา-อาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติไปแล้ว ไอ้นี่มันผิวเผินมาก มันเรื่องผิวเผิน มันส่งออกไปจนเป็นสัญญาอารมณ์ จนมันเป็นความรู้สึกนึกคิดไปหมดแล้วล่ะ

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์สิ่งที่ว่ามันเป็นข้อเท็จจริง มันเป็นอย่างนี้จริงๆ แล้วมันเป็นอย่างนี้จริงๆ เห็นไหม ถ้ามีอํานาจวาสนานะ เราถึงศึกษาค้นคว้ามาแล้วเราวางไว้ วางไว้ก่อน ทําความสงบของใจเราเข้ามาก่อน ทําความสงบของใจเราเข้ามาก่อน แล้วมันจะมีสิ่งใดปลุกเร้า สิ่งใดที่มันจะพยายามจะกระตุ้นให้เรามีอารมณ์ความรู้สึกกับมันไปก่อน เห็นไหม ขันติธรรม อดทนอดกลั้นแล้วพยายามบริกรรมของเรา พยายามมีสติของเรา นี่เหตุและผลของโลก

ถ้ามีสติมีปัญญาขึ้นมามันจะเห็นข้อเท็จจริง เห็นถึงอารมณ์ที่มันพลุกพล่าน เห็นอารมณ์ที่โทสจริต โลภจริต เวลาโลภะ ความโลภ ความโกรธ ความหลงมันเกิดขึ้น มันกระทบกระเทือนหัวใจเราไปทั้งสิ้น แล้วมันกระทบกระเทือนหัวใจเราทั้งสิ้น มันกระทบกระเทือนจากอะไรล่ะ ถ้ามันจะกระทบกระเทือนนะ กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา จริตนิสัยของคนถ้ามันกระทบแล้วมันจะรุนแรงมาก เวลารุนแรงมากมันก็จะเป็นของมันอยู่อย่างนั้น แล้วเราก็จะรักษาหัวใจของเราให้มันเจริญงอกงามขึ้นมา แล้วจะรักษาอย่างไร มันเป็นเหยื่อ กิเลสมันเอาสิ่งนี้มาป้อนให้ เอาสิ่งนี้มาล่อลวงให้เราทุกข์ยากไปกับมันอยู่ตลอดเวลา

ฉะนั้น เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ไง เห็นไหม เราไม่ตามสิ่งนั้นไป ถ้าเราไม่ตามสิ่งนั้นไปเราก็ฝึกหัดของเราขึ้นมา ฝึกหัดของเราขึ้นมา ทําความสงบของใจเข้ามา พอใจมันเริ่มปล่อยวางอย่างนั้น จาก! จากบริกรรมพุทโธๆๆ จากอานาปานสติ จากปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันหยุดของมันได้ มันพิจารณาของมันได้มันไม่ไปกับเขานะ มันไม่ไปกับ เห็นไหม

นี่โมหจริต กิเลสอย่างอ่อนๆ แต่กิเลสอย่างอ่อนๆ เห็นไหม โมหะคือหลงใหล พอหลงใหลไปมันจะเป็นอย่างนั้นๆ แล้วไหลตามมันไปทั้งสิ้น แล้วไปทั้งสิ้นมันก็ไปหมดน่ะซิ แล้วธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิมๆ ดั้งเดิมเพราะอะไร เพราะจินตนาการความรู้สึกนึกคิดมันรู้สึกนึกคิดได้ทั้งสิ้น ถ้าความรู้สึกนึกคิดขึ้นไปแล้วอ้างอิงว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม แล้วเราก็ลุ่มหลงไปว่ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันก็เป็นจริงเป็นจัง นี่ไง กิเลสอย่างอ่อนๆ แต่มันชักลากไปในการประพฤติปฏิบัติไม่เหลืออะไรเลย เพราะมันพลิกแพลงไปเป็นสมบัติของมันหมดไง

นี่เหตุและผล เหตุและผลของธรรม เหตุและผลของธรรม ตั้งสติไว้ มันต้องมีสติ มีสติมีคําบริกรรมของเรา ถ้ามีสติมีคําบริกรรมของเรา สิ่งที่เป็นธรรมๆ ใหม่ๆ นะเริ่มต้นผู้ที่ปฏิบัติใหม่มันคัดมันค้าน มันฉุดกระชาก มันรุนแรงเพราะอะไร เพราะยังไม่ได้เริ่มต้นให้มันมีความสงบตัวลง กิเลสสงบตัวลง จิตถึงเป็นอิสระ จิตถึงเป็นสัมมาสมาธิ แล้วกิเลสมันจะสงบตัวลงได้อย่างไร

ความสงบตัวลง สิ่งนั้นมันถึงเป็นจริตนิสัยไง โทสจริต โมหจริต โลภจริต จริตของคนแต่ละคน ถ้ามันโกรธ เห็นไหม มันก็มีผลกระทบที่รุนแรง กระทบที่รุนแรงทั้งร่างกายและจิตใจ เวลาถ้ามันโลภ มันโลภมันอยากของมันไปทั้งสิ้น เวลามันหลงๆ มันหลงใหล หลงไปตามแต่ว่ากิเลสอย่างอ่อนๆ มันพลิกมันแพลงให้เราหลงใหลไปกับสิ่งที่มันเจือมา สมุทัยมันเจือมากับความรู้สึกนึกคิดของเรา เวลามีความรู้สึกนึกคิดสิ่งใด มันแบ่งครึ่งหนึ่งเป็นของมันนะ แล้วมันก็ฉุดกระชากเราไปไง

ถ้าเรามีสติสัมปชัญญะไง ไปหมดแล้ว พอไปหมดแล้วนั่นล่ะมันสํานึกตัวได้ พอมันสํานึกตัวได้มันก็ฝึกหัดของมันไง ตั้งต้นขึ้นมา เห็นไหม อยู่ที่วาสนา วาสนาของครูบาอาจารย์ของเรานะ จะล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน ท่านก็ไม่ย่อท้อๆ ไม่หลงใหล ไม่ไปกับมันไง เพราะเราเชื่อมั่น เวลาคนทุกข์คนยากขึ้นมามันหาครูบาอาจารย์ หาครูบาอาจารย์คุ้มครองดูแล แล้วถ้าครูบา-อาจารย์ที่เป็นเอกเลยคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเราทุกข์เรายากขึ้นมา เรามีสติปัญญา เราเปรียบเทียบได้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เจ้าชายสิทธัตถะท่านทุกข์ท่านยากขนาดไหน ท่านทําของท่านเพราะอํานาจวาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย ท่านสร้างบุญกุศลขึ้นมาขนาดนั้น เวลาท่านออกประพฤติปฏิบัติท่านยังล้มลุกคลุกคลานจะเอาชนะกิเลสของตน ๖ ปี ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ที่ไหนเขาว่าดี ที่ไหนเขาว่ายอดเยี่ยมไปฝึกหัดปฏิบัติกับเขามาทั้งนั้น เวลาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติกับเขามาทั้งนั้น ไปฝึกหัดแล้วถามอาจารย์ว่ายังมีวิชาการหรือมีสิ่งใดที่จะเจริญงอกงามไปกว่านี้ไหม ครูบาอาจารย์บอกหมดไส้หมดพุงแล้ว พอหมดไส้หมดพุงแล้วด้วยอํานาจวาสนา ท่านก็พิจารณาของท่านมันก็ยังสงสัยอยู่ มันก็ยังมีสิ่งใดคาหัวใจทั้งสิ้นไง

เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา ฉันอาหารของนางสุชาดา “คืนนี้นั่งถ้าไม่สําเร็จจะนั่งตายเลย” เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา บุพเพนิ-วาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณในหัวใจของ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยอํานาจวาสนาบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ได้สร้างสมบุญญาธิการของท่านมา แล้วถ้ามันเอาจริงเอาจังขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ที่ ๔ สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละพระองค์ที่ท่านตรัสรู้มาๆ ก็ท่านตรัสรู้จากอริยสัจ ทุกข์ เหตุที่เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์อันนี้เหมือนกัน ฉะนั้น สิ่งที่มีอยู่โดยดั้งเดิม สิ่งที่มีอยู่โดยดั้งเดิมนั่นคือสัจจะคือข้อเท็จจริง

แต่ถ้ามันจะมีอยู่โดยดั้งเดิม โดยที่กิเลสอย่างอ่อนๆ มันจะเคลมมันจะเหมาไปว่าเรารู้สิ่งใด เราเห็นสิ่งใด แล้วมันจะเป็นสิ่งที่มีอยู่โดยดั้งเดิม มันก็อาศัยสิ่งนั้นว่าเป็นธรรม เป็นธรรม มันเป็นการซึมซับ เป็นการพลิกแพลง ถึงว่ากิเลสอย่างอ่อนๆ แต่! แต่มันทําลายความเป็นจริงในหัวใจของเรา แล้วเราก็ยังไหลตามมันไปอีกต่างหาก พอไหลตามสําคัญว่ามันเป็นความจริงๆ

แล้วถ้าเป็นความจริง เห็นไหม เจ้าชายสิทธัตถะไปศึกษาค้นคว้ากับเจ้าลัทธิต่างๆ “ยังมีสิ่งใดที่ยังศึกษาค้นคว้าต่อเนื่องไปอีกหรือไม่” บอก “หมดแล้ว” ในพุงในหัวใจของตนมีความรู้ความเห็นแค่นี้ เจ้าชายสิทธัตถะไม่สนใจเลย เพราะอะไร เพราะเรายังมีความสงสัย เรายังมีสิ่งใดที่มันสะสมในหัวใจ มันไม่ใช่ มันไม่ใช่

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลามันลุ่มหลงมันไหลไปกับเขา มันมีสิ่งใด มีดั้งเดิม ดั้งเดิมตรงไหน ดั้งเดิมๆ ดั้งเดิมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์ที่ ๔ พระศรีอริยเมตไตรยองค์ที่ ๕ จะมาตรัสรู้ จะเอาอะไรตรัสรู้ มันต้องมีอริยสัจ ใจดวงใดไม่มีมรรค ใจดวงนั้นไม่มีผล แล้วมรรคมันคืออะไรล่ะ

นี่ทางสายกลาง ทางสายเอกในพระพุทธศาสนา มคฺโค ทางอันเอก ทางอันเอกคือมรรค ๘ มรรค ๘ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความชอบธรรมมันจะเกิด ถ้ามันจะเกิดขึ้น ขึ้นมา ถ้ามันเป็นสัจจะความจริงขึ้นมา มันเป็นสัจจะความจริงขึ้นมาในหัวใจของตน ถ้าในหัวใจของตนนะ สิ่งที่มันรู้มันเห็นขึ้นมา มันจะมีสติขึ้นมาก่อน สติเป็นความสําคัญยิ่ง จะทําสิ่งใดแล้วแต่ เราต้องมีสติสัมปชัญญะ แล้วทําสิ่งใดไปเราไม่ต้องไปคาดไปหมายว่าจะต้องการสิ่งใด มันอยู่ที่เหตุ ที่เหตุ แล้วมันอยู่ที่ว่าบทเรียน

เวลามันเจริญแล้วเสื่อม เวลามันหลงใหลไป มันให้แต่โทษกับหัวใจเราทั้งสิ้น แล้วเวลาที่มันจะเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม เพราะเรามีสติ เรามีคําบริกรรมที่ชัดเจนของเรา เวลาที่มันสํารวมของเรา มันจะสงบตัวลงของเรา มันเป็นข้อเท็จจริง แล้วเราคาดเราหมาย เราอยากได้อย่างนั้น เราปฏิบัติอย่างนั้น มันเป็นกิเลสซ้อนไปอีกชั้นหนึ่ง

กิเลสโดยธรรมชาติของมันนะ กิเลสโดยสัญชาตญาณ กิเลสโดยธรรมชาติ มันมีอยู่ในหัวใจอย่างนี้อยู่แล้ว ถ้าไม่มีหัวใจ เราไม่ได้เกิดเป็นมนุษย์หรอก แล้วการเกิดเป็นมนุษย์ ความสุข ความทุกข์ เราได้เผชิญมาทั้งสิ้น เวลาได้เผชิญมาทั้งสิ้นไง ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” มันก็เป็นธรรมแบบโลกๆ เป็นธรรมแบบที่เราศึกษาค้นคว้า เป็นธรรมแบบที่เราแสวงหามา

แล้วถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงเราจะฝึกหัดปฏิบัติ เราจะมีอํานาจวาสนาขึ้นมา เห็นไหม เรามีครูบาอาจารย์ เรามีอํานาจวาสนาได้ศึกษาค้นคว้าธรรมของครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง เห็นไหม ถ้าเป็นจริง ถ้ามันศึกษาค้นคว้าขึ้นมา เห็นไหม เหตุและผล ในเหตุและผลของธรรม ถ้าเหตุและผลของธรรม ธรรม “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” อย่ามีกิเลส อย่าให้โมหจริต อย่าให้โลภจริต สิ่งต่างๆ ให้มาครอบงํา แล้วให้เราหลงใหลไปกับมัน ถ้ามันหลงใหลไปกับมัน หลงใหลเพราะความหลงมันไม่รู้สึกตัวหรอก เพราะมันหลงมันถึงได้สมบูรณ์แบบของมันไง

แต่ถ้ามีสติขึ้นมามันก็ฟื้นไง ฟื้นจากความหลงใหลของเราขึ้นมา ถ้ามันฟื้นมีสติสัมปชัญญะ ถ้ามีสติสัมปชัญญะ “อ้าว! อันนี้มันไม่ถูกต้อง อันนี้มันไม่ชอบธรรม” ถ้ามันถูกต้องชอบธรรมเราจะทําอย่างใดให้มันถูกต้องชอบธรรม ถ้ามันถูกต้องชอบธรรมนี่วิธีการดับทุกข์ไง ดับทุกข์ด้วยวิธีการมรรค ๘ ไง ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ถ้ามันชอบธรรมขึ้นมา เราก็ฝึกหัดด้วยการบริกรรมของเรา เราฝึกหัดด้วยปัญญาอบรมสมาธิของเรา ฝึกหัดๆ ฝึกหัดขึ้นมาให้เป็นจริง

เวลามันเป็นจริงขึ้นมานี่เรารู้ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เวลามันสงบเข้ามามันจะมีความสุขของมัน มันจะปล่อยวางของมัน แล้วสุขแล้วเราศึกษาค้นคว้า ศึกษาค้นคว้าโดยความเป็นชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าทําความสงบให้มันเข้ามา เข้ามาแล้วเดี๋ยวมันก็คลายออก คลายออกเราก็เข้มข้นของเราขึ้นไป เราก็ต้องต่อสู้กับกิเลสในหัวใจของตนนี่แหละ การต่อสู้กับกิเลสในหัวใจของตนมันก็เป็นนามธรรม มันก็เป็นความรู้สึกนึกคิดเรานี่ล่ะ ลูกหลานของมารมันครอบงําหัวใจดวงนี้อยู่แล้ว

เวลาเราจะเริ่มประพฤติปฏิบัติ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร รูป รส กลิ่น เสียงนี่ล่ะที่มันทําให้เราเฉไฉ ที่ทําให้หัวใจของเรามันเหลวไหลอยู่นี่ ก็รูป รส กลิ่น เสียง แล้วรูป รส กลิ่น เสียง มีภายนอกและภายใน ภายนอกๆ ก็เสียงรํ่าลือของเสียงจากภายนอก เวลาเรารู้สึกนึกคิด เสียงจากภายใน เวลาภายในๆ สิ่งใดที่ติฉินนินทาที่ได้ยินมาแล้วเก็บสะสมไว้ในใจ แล้วก็ปรุงแต่งขึ้นมาตลอดเวลา เอามาฟื้นฟูมันให้มันแผดเผาใจอยู่ตลอดเวลา มันก็เป็นของดั้งเดิมนั่นแหละ มันก็เป็นจริตนิสัยของคน คนที่เขาไม่ถือไม่สาสิ่งนี้จะไม่มีผลกระทบกับหัวใจดวงนั้นเลย

แต่ของเราทําไมมันเอารูป รส กลิ่น เสียงจากภายในมาปรุงตลอดเวลาล่ะ มันเป็นจริตเป็นนิสัย มันชอบของมันอยู่อย่างนั้นไง ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา เราจะเห็นโทษของมันไง ถ้าเห็นโทษของมัน เราใช้สติ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาใคร่ครวญของมันๆ มันใคร่ครวญแล้วถ้าสติมันทัน ปัญญามันทันไม่เห็นมีสิ่งใดกระทบเลย มันปล่อยวางได้ นี่เผลอไผลมาอีกแล้ว พอมาอีกแล้ว เพราะกิเลสในใจนั่นแหละมันเป็นตัวเร้า เราก็ตั้งสติของเรา เราก็ฝึกหัดของเรา เราทําของเรา

ใครมีโรคชนิดใด เราก็ต้องพยายามรักษาโรคชนิดที่มันอยู่ในใจของเรา รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ตั้งสติไว้ไม่หลงใหลไปกับมัน สิ่งที่มันหลงใหลไปกิเลสอย่างอ่อนๆ กิเลสอย่างอ่อนๆ แต่มันครอบงําหมดเลย แล้วเราก็ไปตามมันไง แล้วก็คิดว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม สิ่งนั้นเป็นธรรม มันเป็นมารยาสาไถย มันเป็นเรื่องมายาทั้งนั้น มันจะหยาบมันจะละเอียดขึ้นมา ถ้าสิ้นกิเลสแล้วเหมือนกัน ไอ้หยาบละเอียดมันเป็นแค่กิริยา แต่จริงๆ แล้วมันก็เป็นกิเลสทั้งนั้น แต่กิเลส กิเลสอย่างอ่อนๆ มันซึมซับ มันพลิ้วไหว แล้วมันพลิ้วไหวแล้วมันก็ครอบงํา แล้วมันก็ชักนําไป แล้วเราก็ไม่เท่าทันมัน พอไม่เท่าทันมัน มันก็เป็นเรื่องกิเลสครอบงําแล้วเสียโอกาส

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ เวลาฟังธรรมๆ นะ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านฝึกหัดลูกศิษย์ลูกหาของท่านไง “จิตเป็นอย่างไร จิตคิดอย่างนี้ไม่ได้ ทําอย่างนี้ไม่ถูก ทําไมไม่มีอุบายวิธีการจะพลิกแพลงบ้าง” เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เห็นไหม “โง่อย่างกับหมาตาย หมามันตายแล้วเราโง่กว่ามันอีกนะ ถ้าไม่โง่อย่างกับหมาตาย มันต้องมีอุบายวิธีการสิ ถ้ามีอุบายวิธีการนี่ แล้วอุบายอยู่ไหนล่ะ” “ทําไมครูบาอาจารย์ไม่บอกล่ะ” “บอกแล้วกิเลสมันปัดทิ้งหมดล่ะ”

เวลาเราพอใจสิ่งใด เราเอาสิ่งนั้นเป็นอาวุธ อย่างเช่น พระเราเวลาเข้าพรรษาถือธุดงค์ ธุดงควัตร ธุดงค์ ๑๓ เป็นเครื่องขัดเกลากิเลส มันก็ไม่ได้ฆ่ากิเลส เวลาฆ่ากิเลสๆ มันต้องศีล สมาธิ ปัญญาของเรา มันต้องเป็นปัญญาที่เกิดจากจิตดวงนั้น เกิดจากจิตดวงนั้นแล้วชําระล้างกิเลสดวงนั้น เวลาวิปัสสนา เห็นไหม รู้แจ้งแทงตลอดในกิเลสในหัวใจของตน แต่ถ้ามันจะวิปัสสนามันจะวิปัสสนาอย่างไร มันจะวิปัสสนามันก็ต้องมีพื้นฐานของมันก่อน สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน สมถกรรมฐานที่เราจะทําความสงบของใจเราอยู่นี้ เราพยายามจะทําความสงบของใจเราอยู่นี้

ถ้าจิตใจมันไม่สงบมันเป็นเรื่องโลกๆ เหตุและผลของโลก ธรรมของโลกๆ ธรรมของโลกๆ ก็โลกียธรรม โลกียธรรม เห็นไหม เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา บริษัท ๔ เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรานับถือพระพุทธศาสนา เราก็เป็นบริษัท ๔ บริษัท ๔ มันก็เป็นเรื่องโลกๆ ใครมีอํานาจวาสนาหรือไม่มีอํานาจวาสนา ถ้ามีอํานาจวาสนาเขาจะฝึกหัดปฏิบัติแล้ว แต่ถ้ามันไม่มีวาสนาเขาก็อยู่กับโลกของเขา สิ่งที่ศาสนาก็เป็นธรรมโอสถ เพื่อเป็นการบรรเทาทุกข์ในชีวิตของเขา เขาก็ดํารงชีพของเขาไปสมกับชาวพุทธที่เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา

คนที่มีอํานาจวาสนา เห็นไหม เขาจะฝึกหัดปฏิบัติแล้ว เขาจะเอาจริงเอาจังของเขาแล้วเวลาเหตุและผลของธรรมๆ ไม่ใช่เหตุและผลของโลกแล้ว ถ้าเหตุและผลของธรรมนะ ครูบา-อาจารย์ “จิตเป็นอย่างไรๆ” เหตุและผลของธรรม เห็นไหม “จิตเป็นอย่างไร” ถ้าทําความสงบของใจได้ สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน เราถึงมีที่ทํางานไง ชัยภูมิแห่ง เห็นไหม ใจดวงใดไม่มีมรรค มันจะเอาผลมาจากไหน ชัยภูมิในการประพฤติปฏิบัติคือหัวใจของสัตว์โลก

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านถึงว่า “จิตเป็นอย่างไร” ถ้าจิตมันไม่มีสมถกรรมฐาน ทําสมาธิไม่ได้ ทําสมาธิไม่เป็น มันไม่มีชัยภูมิ ไม่มีสถานที่ที่จะฝึกหัด จะประพฤติปฏิบัติทั้งๆ ที่จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วมาเกิดมาเป็นเราเป็นมนุษย์อยู่นี่แหละ จริงตามสมมุติเพราะอะไร เพราะมันเป็นวิทยาศาสตร์เป็นโลกไง เวลาคิดก็คิดโดยสมอง เวลาคิด จิต เห็นไหม เวลาสื่อสารกัน รูป รส กลิ่น เสียงสื่อสารกันโดยโลกๆ แล้วสื่อสารโดยโลก แล้วมีการศึกษาเป็นปัญญาชน มีความรู้ ความรู้นั้นแหละมันยิ่งเกิดทิฏฐิมานะ เกิดอหังการ แล้วถ้าเป็นกิเลสแบบอ่อนๆ กิเลสอย่างอ่อนไปหมดล่ะ ด้วยมารยาสาไถย ด้วยมายา ด้วยต่างๆ กิเลสอย่างอ่อนๆ แล้วเป็นจริงขึ้นมาไม่ได้หรอก

ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม “จิตเป็นอย่างไร” ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าใจสงบระงับเข้ามาแล้ว สิ่งนี้มันจะสงบระงับได้ ถ้ามันสงบระงับเข้ามามันจะมีความสุขของมัน ถ้ามีความสงบระงับได้ เห็นไหม อย่างเช่น เช่น เราเกิดเป็นมนุษย์ เรามีหน้าที่การงาน เราทําหน้าที่การงานเพื่อหาผลประโยชน์ หาปัจจัยเลี้ยงชีพ เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะต้องปฏิบัติขึ้นมาด้วยสติ ด้วยกําลังของคําบริกรรม ด้วยกําลังของกรรมฐาน ๔๐ ห้อง ให้มันมีความสงบระงับเข้ามาตามข้อเท็จจริง ไม่ใช่สงบระงับตามความพอใจของตน ไม่ใช่สงบระงับโดยกิเลสอย่างอ่อนๆ

“มันเป็นสมาธิ สมาธิมีอยู่โดยดั้งเดิม มันเป็นธรรมๆ เพราะสัจธรรมมันเป็นอย่างนั้น” อ่อนๆ มันเคลมแล้วพลิ้วไหวนะ บิดพลิ้วจนว่าเป็นธรรมๆ กิเลสอย่างอ่อนๆ แต่จบนะ จบเพราะมันติด มันแก้ไขอะไรไม่ได้ มันไม่เป็นตามข้อเท็จจริง ถ้าเป็นข้อเท็จจริง กิเลสอย่างอ่อนๆ นี่มันจะมีมารยาสาไถยขนาดนั้นไง กิเลสมันจะพับเพียบ นั่งพับเพียบรอ เชิญชวนให้เข้าไปวิปัสสนา นี่กิเลสอย่างอ่อนๆ เชื่อใจไว้ใจตามความเป็นจริงอย่างนั้นได้หรือ!

เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เจ้าชายสิทธัตถะ ครูบาอาจารย์ อาฬารดาบส อุทกดาบส รับรองคํ้าประกัน ไม่เอา แล้วเวลากิเลสอย่างอ่อนๆ มันทั้งบิดทั้งพลิ้วทั้งเคลมว่ามันเป็นธรรม ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิมเชื่อหรือ จริงหรือ มันไม่จริงเพราะอะไร ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันมีเหตุมีผลอะไร มันมีการกระทําตรงไหน ตรงไหนเป็นมรรคเป็นผล มันไม่เห็นมี แต่ถ้ากิเลสอย่างอ่อนมันไปหมดไง มันไม่เฉลียวใจ มันไม่มีสติปัญญาแบบเจ้าชายสิทธัตถะ ครูบาอาจารย์สนับสนุน ครูบาอาจารย์ เห็นไหม ยกย่องสรรเสริญ ไม่ใช่ ไม่ใช่

เวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เป็นจริงเป็นจังขึ้นมา บุพเพนิ-วาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ มันยังไม่ใช่เป็นบาทเป็นฐาน อาสวักขยญาณทําลายอวิชชา นั่นน่ะเป็นข้อเท็จจริง เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านกระทําของท่านตามความเป็นจริงของท่าน ทําความสงบของใจเกือบเป็นเกือบตาย คนเราที่ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติใหม่ อํานาจวาสนานะ ครูบาอาจารย์เรามากมาย เราศึกษามา เราค้นคว้ามา ทําแค่สมาธินี่ได้ จิตสว่างไสว จิตผ่องใส จิตเห็นดวงแก้วต่างๆ ไปตามนั้นนะ สุดท้ายสึกหมด ครูบาอาจารย์ที่ท่านเอามายกเป็นตัวอย่างอย่างนี้ไม่ได้ครองเพศสมณะอยู่ตลอดไป สึกหมด

แต่ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม เขาทําความสงบของใจเข้ามา มันก็สงบระงับเข้ามา สมถกรรมฐาน สงบระงับแล้วมันมีความสุขของมันก็รักษาของเราไว้ รักษาของเราไว้ เขาจะมีศีลมีธรรม การรักษาไว้ รักษาจิตมันรักษายาก การรักษายากอยู่ที่วาสนาของคน เวลาคนหมดวาสนาก็สึก สิกขาลาเพศไปทั้งนั้น เพราะอะไร เพราะการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาถ้าจิตมันเสื่อมแล้วมันทุกข์ เวลามันทุกข์ขึ้นมาแล้วมันอัดอั้นตันใจ เวลาใจมันไม่เอาแล้วมันจะมาครองสมณเพศอะไรกันอยู่ มันไปอยู่ทางโลกไม่ดีกว่าหรือ เพราะอยู่ในสถานะสมณเพศมันอัดอั้นตันใจ นี่เวลาจิตมันเสื่อม

แต่เวลาผู้ที่ปฏิบัติเป็นความจริงขึ้นมานะ ถ้าจิตมันเสื่อมขนาดไหน นี่เราบวชเป็นพระ เราสมณเพศ สมณะศีล ๒๒๗ ขนาดศีล ๒๒๗ เราปฏิบัติยังล้มลุกคลุกคลานขนาดนี้ ถ้าสึกไป สึกไปศีล ๕ สึกไปเป็นฆราวาส ทางคับแคบมันจะทุกข์ยากขนาดไหน เป็นสมณะมันยังทุกข์ยากขนาดนี้ แล้วถ้าสึกไปมันจะทุกข์ยากขนาดไหน มันทุกข์ยากขนาดไหนไปเป็นขี้ข้าเขา จะไปเป็นให้โลกยํ่ายีอีกต่างหาก เวลามีสติปัญญาขึ้นมามันคิดได้มันไม่ไป ไม่ไปก็พยายามฝึกหัดของเราให้มันดีขึ้น

เวลาฝึกหัดให้มันดีขึ้น เห็นไหม มีสติมีปัญญา มีสติขึ้นมา รักษาของเรา รักษาของเรา เราเท่านั้น ใครจะมาดูแลให้เราได้ เราเท่านั้นถ้ามีสติปัญญาเท่าทัน กิเลสอย่างอ่อนๆ อันไหนมันจะมาพลิ้วไหว มันจะมาเคลมว่ามันเป็นธรรม เป็นธรรม เพราะมันไม่มีเหตุไม่มีผล มันไม่มีที่มาที่ไป จับต้องไม่ได้ หลอกใครก็หลอกได้ หลอกตัวเองไม่ได้หรอก

ถ้าหลอกตัวเอง เห็นไหม สติเป็นอย่างไร สติดีงามขึ้นมา สติมันดีความรู้สึกนึกคิดเท่าทันมันทั้งสิ้น แล้วคําบริกรรมถ้ามันต่อเนื่องๆ เห็นไหม จากคําบริกรรมที่มันล้มลุกคลุกคลานมันจะบริกรรมของมันได้ ถ้าบริกรรม อืม! มันชักมีความสุข มีความสุขที่ว่ามันว่าง มันไม่ฉุดกระชากลากกันจนเกินไป แล้วถ้ามันพอมันสมดุลของมัน เห็นไหม มันเริ่มปล่อยวางของมันนะ

นี่ไง หลวงปู่มั่น “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร” “โอ! จิตเกล้ากระผมมันมีความสุข จิตเกล้ากระผมมันเป็นเอกเทศ จิตเกล้ากระผมมันพยายามจะรักษา” ให้ชํานาญในวสี ชํานาญในการบํารุงรักษา มันไม่ใช่โง่อย่างกับหมาตายเหมือนเดิมอีกแล้ว โง่อย่างกับหมาตายมันเหม็นคลุ้งกันไปในหัวใจของตนไง ในปัจจุบันมันมีสติสัมปชัญญะมันสดๆ ร้อนๆ สมาธิก็สดๆ ร้อนๆ มันมีความสุข ก็ความสุขสดๆ ร้อนๆ ฝึกหัดปฏิบัติไปถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามีวาสนามันจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ มันจะเริ่มเห็นไอ้โง่อย่างกับหมาตาย ซากหมามันจะเห็นของมัน ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมขึ้นมา มันจะมหัศจรรย์มันแล้ว ถ้ามหัศจรรย์มันจะก้าวเดินไง นี่สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐานคือรู้แจ้งในจิตใจ ในจิตใจที่มันทุกข์มันยาก ในจิตใจที่มันเป็นปุถุชน กัลยาณชน

เวลาปุถุชนคนหนา คนหนาแต่มันเป็นจริตนิสัย โทสจริต โมหจริต โลภจริต เป็นโมหจริต กิเลสอย่างอ่อนๆ มันโมหะมันลุ่มหลงของมัน ถ้าโทสจริตมันมีความโกรธ มีความโลภของมัน ความโกรธมันเหยียบยํ่าหัวใจของตน มันใช้กิเลสมันรุนแรงมันเหยียบยํ่าหัวใจ โลภจริตมันลุ่มมันหลงของมัน เวลาโมหะๆ มันหลงของมันแล้วมันจะแก้ไขของมัน มันฟื้นตัวของมันขึ้นมา เวลามีสติสัมปชัญญะ โลภะ โทสะ โมหะ จบหมด มันสงบลงชั่วคราว สงบลงชั่วคราวเวลามันแสดงตัวมันมีอาการต่างๆ มันก็ทําลายหัวใจของตน

เวลาสติสัมปชัญญะเท่าทันมัน เห็นไหม มันก็หลบไป วาง วางขึ้นไปนะ จิตเราก็เป็นอิสระๆ จากปุถุชนเป็นกัลยาณชน ถ้าเราไม่ลุ่มหลงไปกับมัน กิเลสอย่างอ่อนๆ ขนาดไหน มันอ่อนขนาดไหนมันก็ให้โทษกับจิตของเรา จิตของคนที่มันรุนแรงมันก็เป็นเรื่องของจิตมันรู้มันเห็น มันเป็นกริยา ที่นี้กิเลส เวลาที่มันนุ่มนวลอ่อนหวานนะ มันไหวพลิ้วของมันนะ แหม! มันดูผู้รากมากดีไง นั่นล่ะ นั่นล่ะกิเลสทั้งนั้น มันจะเป็นคนทุกข์จนเข็ญใจ จะเป็นผู้รากมากดีขนาดไหน มันเป็นการชักนําให้เราออกนอกลู่นอกทาง

เวลาถ้ามันเป็นศีลเป็นธรรมขึ้นมามันเป็นอันเดียวกัน ศีลคือศีล สมาธิคือสมาธิ ปัญญาคือปัญญา แล้วศีล สมาธิ ปัญญาถ้ามันเกิดขึ้น เวลามันเกิดมรรคเกิดผลมันรู้มันเห็นของมัน เห็นไหม จากโลกุตตรปัญญา เหตุและผล เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีอย่างอื่นเป็นที่พึ่งเลย มันก็จะเป็นเหตุเป็นผลของโลกๆ เป็นเหตุเป็นผลของบริษัท ๔ ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๒๒๗ เรื่องโลกทั้งนั้น

ภิกษุบวชมา สมมุติสงฆ์ โลกๆ ทั้งสิ้น เวลาประพฤติปฏิบัติไปถ้ามันจะเป็นอริยสงฆ์ มันจะเป็นอริยสัจ อริยสงฆ์เกิดจากอริยสัจ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ แล้วถ้ามันเป็นอริยสัจนะนี่เหตุและผลของธรรม ถ้าเป็นอริยสัจจะไม่มีสติสัมปชัญญะรู้ขึ้นมาจริงๆ เชียวหรือ เพราะเป็นอริยสัจมันต้องมีสติ มีสมาธิ มีปัญญา มีมรรค ๘ มรรค ๘ เวลามันเคลื่อนของมัน มันหมุนของมัน เห็นไหม เวลาภาวนามยปัญญามันเกิด มันจะเห็น

แต่เดิมเวลามีความรู้สึกนึกคิดมันก็ไปตามขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ แล้วจิตมันเสวยมันก็เป็นเรื่องโลกๆ ไอ้ที่ว่าเรื่องโลกๆ เรื่องผิวเผิน เรื่องหยาบๆ อะไรก็ผิวเผิน อะไรก็หยาบๆ แล้วมันหยาบอย่างไร มันหยาบก็เป็นสัญชาตญาณอยู่อย่างนี้ไง เวลาทําความสงบของใจได้ สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ล้มลุกคลุกคลานขนาดไหนก็พยายามฝึกหัดปฏิบัติให้เป็นมาตรฐานของใจของเรา

ถ้าเป็นมาตรฐาน ชํานาญในวสี ในการกระทําแล้วถ้าจิตมันสงบระงับมีอํานาจวาสนา มันจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ ไม่มีอํานาจวาสนาเราต้องน้อมไป เราต้องมีสติแล้วควบคุมให้จิตน้อมไปสู่อริยสัจ ให้น้อมไปสู่สติปัฏฐาน ๔ ให้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ตามความเป็นจริง เวลามันเห็นแล้ว เวลามันเห็นนะ เห็นแล้วมันจับต้องอะไรไม่ได้หรอก เห็นแล้วมันก็ตื่นเต้นไป

คนเรานะ เวลาไม่มีสิ่งใดมันก็ทุกข์ก็ยากไม่มีสิ่งใดเลย จะมีสิ่งใดขึ้นมาบ้าง ไม่มีอํานาจวาสนา ไม่มีกําลังของตน มันก็รักษาสิ่งนั้นไว้ไม่ได้ การเห็น เห็นแล้ว ถ้ามีสติมีกําลังนี่เห็น ถ้ามันพลิกมันแพลงมันพลิกมันไหวอย่างไร ใช้สติพิจารณาไว้ ยับยั้งไว้ ถ้ามันมียับยั้งไว้ เห็นไหม แล้วเวลาเราใช้ปัญญาพิจารณามัน เวลาใช้ปัญญาพิจารณา พิจารณาอะไร พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม เวลาสิ่งที่เราพิจารณา สิ่งที่เราใช้สติปัญญา เห็นไหม มันจะเป็นความคิด มันจะเป็นสังขารปรุงแต่งนี้แหละ แต่สังขารปรุงแต่งนี้ มีสัมมาสมาธิเป็นบาทฐาน สมถ-กรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ชัยภูมิแห่งการประพฤติปฏิบัติไง

แล้วถ้าจิตสงบแล้วเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เราใช้สติปัญญา เห็นไหม สติปัญญานี้เกิดจากสมถกรรมฐาน เกิดจากสมถกรรมฐานคือสมาธิ เวลามันเกิดปัญญาขึ้นมา พอมันเกิดปัญญาขึ้นมา เราผู้รู้ผู้เห็นนั้นมันจะมหัศจรรย์กับปัญญาอย่างนี้ ปัญญาอย่างนี้มันเป็นภาวนามยปัญญา เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย เวลาเหตุและผลอย่างนี้ เวลาเกิดขึ้นมันเป็นเหตุและผลของธรรม

เหตุและผลของที่เรามีความรู้สึกนึกคิดโดยต้นทุนเดิม โดยความล้มลุกคลุกคลาน มันเป็นเหตุและผลของโลกๆ คือเหตุและผลของโลกียปัญญา คือเหตุและผลของความรู้สึกนึกคิดโดยสัญชาตญาณ โดยสติปัญญาของเรา แต่เพราะเราทําความสงบของใจเข้ามานี่แหละ กิเลสมันอย่างอ่อนๆ มันจะพลิ้วจะไหวอย่างไรแล้วแต่ มันกลืนกิน มันสมรู้ร่วมคิด มันทําให้ผลของการประพฤติปฏิบัติ ธรรมโอสถสัจธรรมที่จะเกิดขึ้นจากจิตของตน จากหัวใจของตน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เราเป็นผู้ชี้ทาง เธอต่างหากเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เธอต่างหากจะต้องเป็นผู้ที่ศึกษาค้นคว้าแล้วกระทําขึ้นมาให้เป็นจริงเป็นจังในหัวใจของเธอ มันจะเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก” เวลาจิตสงบแล้วเป็นสมถ-กรรมฐาน ถ้ามันวิปัสสนากรรมฐาน เวลาวิปัสสนา วิปัสสนากรรมฐานคือรู้แจ้ง คือสังขารที่ปรุงแต่ง แต่มีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน มันเป็นเหตุและผลของธรรม เวลาเหตุและผลของธรรมเป็นของชั่วคราวๆ ชั่วคราวเพราะมีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน เวลาสิ่งที่ใช้วิปัสสนาไป มันก็กินกําลังของสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิมันจะมีกําลังๆ เวลาคนขาดสมาธิมันจะไม่มีกําลัง เวลาความรู้สึกนึกคิดมันจะเป็นสัญญาไปทั้งสิ้น มันไม่เป็นสังขารความคิดความปรุงความแต่ง สัญญาคือโลกๆ สัญญาคือการเปรียบเทียบ

แต่ถ้ามันเกิดสัมมาสมาธิมันตัดตรงนี้ออก มันตัดสัญญาคือตัดพลังงานของกิเลส สิ่งที่มันดึงดูดมันตัดออก สิ่งที่ว่าทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ตัณหาความทะยานอยากคือสมุทัย สมุทัยมันเป็นเหตุแห่งโลก ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ นิโรธ ขณะที่มันจะดับทุกข์ มันจะเกิดจากมรรค ๘ นี่คือเหตุของธรรม ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ คือเหตุผลของโลกๆ แต่เวลามันนิโรธกับวิธีการคือมรรค ๘ เหตุแห่งธรรม เวลามันเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา เวลาปัญญามันเกิดขึ้นเรานี่รู้ รู้ความแตกต่างว่าโลกียะกับโลกุตตระมันแตกต่างกันอย่างไร

เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด แต่มันเป็นธรรมแบบโลกๆ มันก็มีที่พึ่งที่อาศัยได้แต่การใช้ชีวิต การดํารงชีวิต การอยู่กับโลกให้มันเป็นธรรม ให้มันมีเครื่องบรรเทาทุกข์ เหตุและผลของธรรมทางโลก เหตุและผลของธรรมทางธรรม ทางธรรมมันจะเกิดจากจิตทั้งหมด เกิดจากจิตทั้งหมดต้องทําความสงบของใจเข้ามา “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร” ก็จิตเป็นสัมมาสมาธิไง จิตเป็นสัมมาสมาธิเป็นอิสระ เป็นเอกเทศ เกิดจากจิตดวงนั้น

เวลาเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามเป็นจริง เห็นไหม เวลาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันใช้กําลังของมันไป เวลาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้ามันไม่ไป มันไม่ซํ้าน่ะสิ เวลาพิจารณาไปมันเป็นสัญญา สัญญาคือว่ามันเป็นความคิดแบบโลกๆ นี่แหละ พอคิดแบบโลกผลที่ให้ถ้ามันเป็นธรรมๆ มันทั้งถากทั้งถาง ทั้งกระเทือนกิเลส ทั้งจับหลานกิเลสมาขึงพืดมาพิจารณาโดยปัญญาของเรา โอ้ฮู! รสชาติของมันแตกต่างมาก นี่เหตุและผลของธรรม

แต่เหตุและผลของธรรมมันก็เกิดมาจากโลก เกิดมาจากเรา เกิดจากความเพียร เกิดจากความวิริยะ เกิดจากความอุตสาหะ แล้วไม่ใช่กิเลสอย่างอ่อนมันกลืนกินไปทั้งสิ้น เวลาเกิดจากความเพียร จากความวิริยะ ความอุตสาหะ แต่ทําตามข้อเท็จจริง ตามข้อเท็จจริงที่มันเกิดขึ้น กาลามสูตรไม่ให้เชื่อๆ แต่มันเป็นความจริง พิสูจน์อย่างใดมันก็เป็นจริงอย่างนั้นๆ ความเป็นจริงอย่างนั้นเพราะเราประพฤติปฏิบัติตามข้อเท็จจริงตามสัจธรรม

ความเป็นจริงขึ้นมา เห็นไหม ถ้ามันสงบระงับแล้วสิ่งต่างๆ เป็นสัมมาสมาธิ เป็นสมถกรรมฐาน น้อมไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม พอแค่เห็นมันก็เห็นกิเลสแล้ว มันรู้ทันที มันสะเทือนกิเลสทันที มันสะเทือนกิเลสมันก็สะเทือนหัวใจเรา แล้วเวลาทําความสงบของใจเราแล้วก็ล้มลุกคลุกคลาน พอสะเทือนหัวใจเราก็หลุดไม้หลุดมือไปหมดเลย หลุดจากสติ สติควบคุมอะไรไม่ได้เลย แล้วอยู่ไหนล่ะ หากันใหม่ มันต้องฝึกหัดอย่างนี้มันถึงจะรู้จัก มันถึงจะรู้ว่าสติควบคุมอย่างใด แล้วทะนุถนอม

เวลาวิปัสสนาญาณ วิปัสสนากรรมฐานจะถนอมอย่างใด จะดูแลอย่างไร จะทําอย่างไรให้หัวใจเราเข้าสู่ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา พอเข้าทางสายกลางในพระพุทธศาสนา เธอจงเหตุและผลของธรรม เหตุและผลของธรรม แล้วใช้สติปัญญาใคร่ครวญของเรา พิจารณาของเรา ทําต่อเนื่องๆ ถ้าทําต่อเนื่องมันก็ปล่อยวางๆ ปล่อยวางขนาดไหนมันก็ปล่อยวางชั่วคราวทั้งนั้น ถ้ามันปล่อยวางชั่วคราวเพราะอะไร เพราะมันไม่มีเหตุและผลที่จะยืนยันกันได้ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ เรารู้เลยทุกข์ควรกําหนด เหตุให้เกิดทุกข์คือสมุทัยควรละ ละด้วยมรรค ๘ ถ้ามันละเป็นชั่วครั้งชั่วคราวขนาดไหนก็แล้วแต่ นั้นเป็นกิเลสอย่างอ่อนมันกลืนมันกินไป มันทําครั้งหนึ่งมันก็สมอ้างไปเรื่อยเฉื่อย สมอ้างไปครั้งแล้วครั้งเล่า สมอ้างไปขนาดไหนก็สมอ้างของกิเลสทั้งสิ้น ทําบูชากิเลสไง ทําบูชากิเลสก็ล้มลุกคลุกคลานไง การล้มลุกคลุกคลานก็อํานาจวาสนาของคนไง

แล้วอํานาจวาสนาของจิตดวงนั้น ถ้ามีอํานาจวาสนา เขาล้มลุกคลุกคลาน เขาก็รื้อฟื้นใหม่ หรือล้มลุกคลุกคลานเขาก็พยายามฝึกหัดใหม่ เขาทําซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ปฏิบัติบูชาไง เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิดก็ฝึกหัดปฏิบัติของเราไง ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม มันมีรสของสมาธิ รสของปัญญา รสของภาวนา-มยปัญญา รสของธรรมจักร รสของปัญญามันเคลื่อน

มันฝึกหัด ถ้ามันช้ามันเร็วขึ้นไป ถ้ามันฝึกหัดต่อเนื่องไปทําภาวนาเป็นไปแล้ว ยกขึ้นเป็นคู่ ๑ คู่ ๒ คู่ ๓ คู่ ๔ ไป มันจะมหัศจรรย์กว่านี้อีกเยอะมาก มหัศจรรย์จนเราก็แปลกใจในความเป็นจริงของเรานะ เวลาหลวงตาพระมหาบัวเวลาท่านสิ้นกิเลสไง ท่านกราบแล้วกราบเล่า ท่านกราบอะไร นั่นน่ะ ท่านกราบความรู้อันมหัศจรรย์ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม แล้ววางธรรมและวินัยนี้ไว้ ปรารถนาจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ไง

กึ่งกลางพระพุทธศาสนา ครูบาอาจารย์ที่ท่านมาประพฤติปฏิบัติของท่านขึ้นมา เวลามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันยังมหัศจรรย์ในใจของตน แล้วเวลามันพิจารณาของมันไปแล้ว ถ้ามันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เวลามันสิ้นไปหมด “พระพุทธ-เจ้ารู้ได้อย่างไรหนอ พระพุทธเจ้ารู้ได้อย่างไรหนอ” ถ้าเราไม่รู้จริง เราจะเอาอะไรเปรียบเทียบ ถ้าเราไม่รู้จริง เราจะละกิเลสอย่างไร

“เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด แต่เหตุและผลต้องเป็นธรรมด้วย” ไม่ใช่เหตุและผลเป็นโลก เหตุและผลให้กิเลสอย่างอ่อนๆ มันพลิกแพลงแล้วยึดครองเป็นสมบัติของมัน แล้วอ้างว่า “มันมีอยู่โดยดั้งเดิม” มันไม่มีข้อเท็จจริงใดๆ คํ้าเป็นสัจจะความจริงให้มีเหตุผลเหนือ เหนือความลังเลสงสัยของเรา

เจ้าชายสิทธัตถะไม่เชื่อ ไม่เชื่อแม้แต่อาจารย์องค์ใดคํ้าประกัน คํ้าจุน ไม่เชื่อ แต่เวลาอาสวักขยญาณในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําลายเจ้าวัฏจักร เสวยวิมุตติสุขๆ ไม่ต้องให้ใครคํ้าประกัน ไม่ต้องให้ใครคํ้าชู มันเป็นความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่างหาก

แล้วกึ่งกลางพระพุทธศาสนา “พระพุทธเจ้ารู้ได้อย่างไร พระพุทธเจ้ารู้ได้อย่างไร” ก็รู้ขึ้นมาในหัวใจนั้นไง แล้วเวลารู้นี่ล้มลุกคลุกคลานมาขนาดไหน กว่าจะรู้จริงอย่างนี้ ล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน ท่านก็มีสติสัมปชัญญะ ท่านก็มีสติคุ้มครองในการประพฤติปฏิบัติของท่าน แล้วฝึกหัดไปเป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจของท่าน ท่านถึงคุ้มครองดูแลลูกศิษย์ลูกหาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริง

แล้วตามความเป็นจริงมันอยู่ที่อํานาจวาสนา อยู่ที่จริตนิสัย โทสจริต โมหจริต โลภจริตไง จริตของใครจะเป็นอย่างใด มันก็ต้องแก้ไขไปตามข้อเท็จจริงนั้น ถ้าตามข้อเท็จจริงนั้น เราถึงประพฤติปฏิบัติให้สมควรแก่ธรรม “เธออย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” แล้วเรากําลังฝึกหัดประพฤติปฏิบัติให้เป็นสัจจะเป็นความจริง เป็นธรรมของเรา เอวัง

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา
เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดบนหัวใจของเราอีกไม่ได้เลย”
นี่พญามาร เห็นไหม เรือนยอดของเรือน ๓ หลัง
เรือน ๓ หลัง คือ ความโลภ ความโกรธ ความหลง
ตั้งแต่กามภพลงไป ได้หักเรือนยอดของเรือน ๓ หลัง
คือตัวอวิชชาแล้ว
“มารเอย เธอเกิดจากใจดวงนี้อีกไม่ได้
เธอจะค้นคว้าค้นหาขนาดไหน ที่เป็นขี้ข้า ที่ภพภูมิของใจ
ทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายภูมิ ทําลายทั้งหมดทั้งสิ้น
ด้วยธรรมสายพิราบ ด้วยสติ ด้วยปัญญา ด้วยวิปัสสนาญาณ
ทําลายภวาสวะ ทําลายภพจบสิ้นจากใจดวงนั้น”

๔

ธรรมสายพิราบ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๓๑ สิงหาคม ๒๕๖๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรมนะ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นธรรมโอสถสามารถปลดทุกข์ แก้ทุกข์ และทําให้พ้นจากทุกข์ได้ สิ่งที่มีคุณธรรมไง สิ่งที่มีอํานาจวาสนา สัจธรรมะที่องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ทุกคนมองข้ามไปหมดไง ทุกคนมองเห็นแต่โลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ ตอนนี้ เห็นไหม พระพุทธศาสนาแวววาว น่าเคารพบูชามาก

สายมูๆ ไปกราบเทพ กราบผู้ที่คอยปกป้องพระพุทธศาสนา พวกเทพารักษ์ พวกเทพต่างๆ เป็นคนดูแลศาล เป็นคนดูแลปกป้องพระพุทธศาสนา แล้วพระพุทธศาสนาสิ่งที่มีคุณค่า แต่มันไม่รู้ ไม่รู้เรื่อง มันเศร้าใจไง ถ้ามันเศร้าใจเพราะอะไร เพราะคนเกิด เห็นไหม จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมีอํานาจวาสนาหรือไม่ ถ้าไม่มีอํานาจวาสนา เห็นไหม ทั้งๆ ที่เกิด เกิดในประเทศอันสมควร เกิดในดินแดนของพระพุทธศาสนา มีวัดมีวามากมายมหาศาล เข้าวัดเข้าวาขึ้นมา พระพุทธรูปไม่เห็น เห็นแต่ผู้ที่คุ้มครองดูแลพระพุทธรูป แล้วให้ผลนะ ให้ลาภ ให้สักการะ

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว คนที่เขาจะประสบความสําเร็จในชีวิตของเขา เขาได้สร้างคุณงามความดีของเขามา สร้างคุณงามความดีของเขามาแล้ว ในชาติปัจจุบันนี้เขายังมีอํานาจวาสนา เขามีศีลมีธรรมของเขาในหัวใจของเขา ถ้ามีประสบความสําเร็จในชีวิต เห็นไหม นั่นก็เขาทําของเขามา แล้วทําต่อเนื่องกันไป ต่อเนื่องไป

พระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย สิ่งที่สาวก สาวกะ ผู้ที่ได้ยินได้ฟังขึ้นมา เห็นไหม ถ้ามีอํานาจวาสนา มีอํานาจวาสนามันจะมีหัวใจ มีจิตใจ เห็นไหม ที่ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้วไง สั่งพระอานนท์ไว้ไง “อานนท์ ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเธอนะ เธอไม่ต้องไปเรียกร้อง วิงวอน อ้อนวอนขอจากใครทั้งสิ้น ธรรมและวินัยที่เราตรัสไว้ดีแล้ว ถ้าใครศึกษา ไปศึกษาธรรมะ ไปปฏิบัติธรรมไง ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลย”

สิ่งที่เป็นสัจธรรมๆ เห็นไหม เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาไง ถ้ามีอํานาจวาสนา เห็นไหม เป็นประเพณีวัฒนธรรม มันก็ซับซึมเข้าไปในจริตนิสัยของชาวพุทธอยู่แล้ว แล้วชาวพุทธอยู่แล้ว เห็นไหม เวลาเมื่อก่อน เห็นไหม ภาษามคธและบาลีมันเข้าถึงได้ยาก เวลาประเทศ เห็นไหม ชาติเจริญขึ้นมา พระจอมเกล้าฯ เป็นผู้แปลเป็นภาษาไทย พิมพ์เป็นฉบับแรกนี่สยามรัฐ พอแปลเป็นภาษาไทย เราก็อ่านเป็นภาษาไทยกันไง

นี่ศึกษา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้า ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเราๆ ถ้าคนมันมีอํานาจวาสนาไง มันก็เป็นหน้าที่ของพระๆ หน้าที่ของคนที่มีเขามีวาสนาของเขา เขาก็ไปศึกษาไปค้นคว้าของเขานั่นเป็นภาคปริยัติ เวลาภาคปริยัติขึ้นมาแล้วพระพุทธศาสนามันมีคุณค่ามากเกินไปจนกว่าชาวพุทธจะเข้าใจได้ “นิพพานมีอยู่จริงหรือ นรกสวรรค์จริงหรือเปล่า” แล้วไอ้คนที่ปกป้องพระพุทธศาสนานั่นแหละเขาทําดีทําชั่วของเขา เขาถึงมาเป็นเทพารักษ์ เขาถึงมาคุ้มครองพระพุทธ-ศาสนา เพราะเขาคุ้มครองพระพุทธศาสนาไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไง เทวดา อินทร์ พรหม บรรลุธรรมมากมาย หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการขึ้นมา เห็นไหม เทวดา อินทร์ พรหมเขามาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยที่พวกสายมูสายเมอปกป้องคุ้มครองอยู่นี่ แต่มันไม่รู้จัก เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาแล้วๆ ไง ศึกษา ศึกษามาเป็นประเพณีวัฒนธรรม สิ่งที่เป็นประเพณีวัฒนธรรมนะ สิ่งที่ใครมีอํานาจวาสนาขึ้นมา เขาจะศึกษาค้นคว้าของเขาเป็นภาคปริยัติของเขา ถ้าเป็นภาคปริยัติของเขา คนที่ เห็นไหม จิตใจนุ่มนวลอ่อนหวานทําสิ่งใดแล้วดูมันดีงาม

ถ้าจิตใจของคน เห็นไหม ถ้าสติปัญญาไม่เท่าทันมันไม่เชื่อ แล้วมันอยู่ข้างนอกไง แต่เวลาทุกข์มันอยู่ข้างในไง เวลามันทุกข์มันยากขึ้นมา จิตใจของเรามันทุกข์มันยาก แล้วศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาไง ศึกษามาแล้วมันเป็นจริตเป็นนิสัย เห็นไหม คนที่นุ่มนวลอ่อนหวานเขาก็คิดว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ ไง สิ่งที่เป็นธรรมรู้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เรียบเรียง เรียงความได้ทั้งนั้น แต่ใช้ ใช้ขึ้นมาไม่เป็น เพราะอะไร

ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เขาก็ “มันมีอยู่จริงหรือไม่ มันทําได้หรือไม่” กิเลสมันลังเลสงสัยไปทั้งสิ้น ถ้ากิเลสมันลังเลสงสัยขึ้นมา เห็นไหม ศึกษามาแล้วๆ มันก็อยู่ที่คนตื้นลึกหนาบางแตกต่างกันไป ถ้าคนที่เขาลึกซึ้งของเขา สิ่งใดที่ประพฤติปฏิบัติถ้ามันไม่เป็นความจริงนะ เขาจะวางไว้ เขาจะศึกษาผลของเขา แล้วถ้าศึกษาแล้ว เห็นไหม เพราะว่าศึกษาค้นคว้าแล้ว เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กาลามสูตร ห้ามเชื่อๆ ความเชื่อแก้กิเลสไม่ได้

แต่โดยข้อเท็จจริงนะ ถ้าไม่มีศรัทธาความเชื่อ เวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไงว่า ศรัทธาๆ มันเป็นอริยทรัพย์เลยล่ะ ถ้าไม่มีศรัทธาเราก็ไม่ศึกษา เราก็ไม่ค้นคว้า เราก็ไม่ทดสอบไง แล้วไม่ทดสอบแล้วให้กิเลสมันครอบงําอยู่อย่างนั้นไง เพราะมีศรัทธาความเชื่อเราถึงได้ศึกษาค้นคว้าของเรา ศึกษาค้นคว้าของเรามันมีจริงหรือไม่จริง

เวลามันตกทุกข์ได้ยากขึ้นมา เห็นไหม จะหาที่พึ่งที่อาศัย แล้วอะไรจะเป็นที่พึ่งที่อาศัยของเราได้ไง สิ่งที่เราแสวงหามาเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย เห็นไหม มันทําดีก็ได้ ทําชั่วก็ได้ แต่มันสําคัญ สําคัญที่เจตนาของจิตต่างหาก ถ้าจิตมันมีเจตนาที่ดีงาม รักษาจิตใจของตนเอง มันจะไปทําชั่วได้อย่างไร มันทําชั่วไม่ได้

นี่ถ้ามีสติมีปัญญา ถ้าศึกษาค้นคว้าแล้วมันจะย้อนกลับเข้ามาที่หัวใจของตน ถ้าย้อนกลับมาที่หัวใจของตน เห็นไหม คนนั้นจะผิดชอบชั่วดี เห็นผิดเป็นผิด เห็นชอบเป็นชอบ รู้จักผิดชอบชั่วดี นี่คนดี คนดี เห็นไหม คนดีก็คือคนดีไง ถ้าคนดี เห็นไหม สิ่งที่ว่าเขามีศีลมีธรรมของเขา เขามีศีลมีธรรมของเขา มันก็เป็นศีลธรรมของทางฆราวาส

ถ้าเป็นพระศึกษาเล่าเรียนมาจนจบ ๙ ประโยค ศึกษาอยู่ทางปกครอง เห็นไหม อยู่ทางเผยแผ่ธรรมะ เห็นไหม ก็ว่านั่นเป็นธรรมะๆ มันเป็นนักปราชญ์ราชบัณฑิต เป็นที่น่าเคารพบูชา แล้วว่ามีความรู้มากๆ มันรู้อะไร มันหนักความรู้ของตนต่างหาก ศึกษามาเป็นภาคปริยัติ ปริยัติเจอภาคปฏิบัติ เวลาภาคปฏิบัตินะเวลาจะปฏิบัติปฏิบัติอย่างไร ก็ตรึกในธรรมไง ก็ปริยัติที่ศึกษามาก็ทรงจําธรรมวินัย มันก็เป็นธรรมๆ ไง ธรรมที่ไหน มันก็เป็นประเพณีวัฒนธรรมไง เพราะว่าไม่มีวาสนาไง

ถ้ามีวาสนานะ เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม ธรรมสายพิราบ มันเป็นสิทธิเสรีภาพ มันเป็นสันติภาพ ก็ศึกษามา ก็สันติภาพ ดูโลกนี้สิ สงครามโลกเกิดมากี่รอบแล้ว พอสงครามโลกเกิดขึ้นมาแล้ว เห็นไหม เซ็นสัญญาสันติภาพ สันติภาพมันจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อสงครามสงบสิ้นไปแล้ว มีแพ้มีชนะนะ เป็นสิทธิเสรีภาพ เป็นสันติภาพ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามหัศจรรย์ มันมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา เห็นไหม นี่อภัยทาน เห็นไหม เป็นทานที่สูงส่งมาก เป็นสิทธิเสรีภาพ เป็นสันติภาพ สันติภาพจากอะไร สันติภาพจากพญามารไง มารมันป้อนให้ สันติภาพ เสรีภาพนั่นน่ะ มันหลอกมันลวงให้จมอยู่ในอํานาจของมันไง แล้วความจริงมันอยู่ไหน มีสิทธิเสรีภาพสันติภาพมันอยู่ไหน อะไรเป็นสิทธิเสรีภาพ อะไรเป็นสันติภาพ มันเป็นความจริงอยู่ที่ไหน

จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวลาเราเกิดมาแล้ว เห็นไหม เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ ก็รื้อหัวใจของสัตว์โลกเรานี่แหละ ถ้ารื้อหัวใจของสัตว์โลกเรานี่ เรามีศรัทธาความเชื่อมากน้อยขนาดไหน ถ้ามีศรัทธาความเชื่อ ศึกษาค้นคว้าขึ้นมาก็มันอยู่ที่วาสนาของคน ถ้าวาสนาของคน เห็นไหม ประพฤติปฏิบัติไม่ได้ก็เรื่องหนึ่ง เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เห็นไหม เหลวไหล เหลวไหลเพราะอ่อนแอ เพราะกิเลสมันครอบงํา เพราะครอบงํา เห็นไหม

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ โดยความเป็นจริงเป็นจังของท่านขึ้นมานะ ท่านบอกว่าต้องพุทโธ พุทโธ พุทโธไวๆ พุทโธไวๆ พุทโธไวๆ ให้จิตสงบระงับเข้ามา ถ้าจิตสงบระงับ เข้ามา ศีล สมาธิ ปัญญา มันจะศึกษา ฝึกหัดศึกษาค้นคว้าให้มันเป็นสัจจะความจริงขึ้นมาให้ได้

แล้วคนที่ เห็นไหม ธรรมสายพิราบมันทําพุทโธไม่ได้ พุทโธ พุทโธมันเครียดไปหมด ศรัทธาจริต พุทธจริต ถ้าพุทธจริต เห็นไหม มีสติมีปัญญา พุทโธๆ ไม่มีเหตุไม่มีผล เป็นกําปั้นทุบดิน มันทําแล้วมันตึงเครียดในหัวใจของตน ทําสิ่งใดไม่ได้เลย เวลามันตรึกในธรรมไง ตรึกในธรรม ใช้สติ ใช้ปัญญา จะมีสิทธิเสรีภาพ จะเป็นสันติภาพ

ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ ฝ่ายเจโตวิมุตติเขาไม่เชื่อ ไอ้ที่ใช้อารมณ์ความคิดอยู่นั้นน่ะ เวลาเพ่งก็เพ่ง จิตดูจิตนั่นน่ะมันเป็นไปได้อย่างไร ถ้าเพ่งจิตมันก็นั่งหลับไง ถ้าใช้สัญญาอารมณ์คิดไปไง มันจะเกิดเสรีภาพ มันจะเกิดสันติภาพ นั่งหลับหมด ทําไปเถอะ เพราะไม่มีสติไม่มีปัญญาไง

เวลาครูบาอาจารย์ เห็นไหม ธรรมสายพิราบ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ศึกษามาแล้ว ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา “เราเป็นผู้ชี้ทางเท่านั้น เธอต่างหากเป็นผู้ที่ฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมา” ถ้าเวลาเธอเป็นผู้ฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมา เวลาครูบาอาจารย์ท่านอบรมบ่มเพาะไง หลวงปู่มั่นๆ ท่านชี้ให้หมดล่ะ เวลาคนที่มีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน ถ้ามีอํานาจวาสนาให้พุทโธๆๆ เวลาครูบาอาจารย์ที่มันมีกิเลส ที่คอยเป็นเยื่อเป็นใยให้บริกรรมยาวๆ แล้วถ้าใครนั่งหลับ ใครปฏิบัติไม่ได้ ให้ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

ปัญญาอบรมสมาธิ เวลามันคิด เวลาเพ่งจิตๆ เพ่งจิตเพ่งอะไร ความรู้สึกนึกคิดเพ่งอยู่อย่างนั้น แล้วเวลาเพ่งแล้วมันเหมือนเพ่งกสิณ พอเพ่งกสิณแล้วมันก็เพ่งที่อารมณ์ความรู้สึก ไม่ได้เพ่งถึงจิตไง เพราะ เพราะจิตกําหนดให้เพ่ง สัญญาอารมณ์ มันเป็นสัญญา สัญญาอารมณ์ทั้งสิ้น มันเป็นอารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ไม่ใช่จิต แล้วอารมณ์ก็เป็นอารมณ์อยู่อย่างนั้น แล้วมันก็คิดตามอารมณ์นั้นไปไง พอมันคิดตามอารมณ์ไป คิดได้ทั้งนั้น คิดธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคิดได้ร้อยแปดเลย แล้วก็นั่งหลับ หลับหมดล่ะ มันจับต้นชนปลายอะไรไม่ถูกไง

เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนปัญญาอบรมสมาธินะ ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติมีศรัทธาความเชื่อของเรา นี่ธรรมสายพิราบ ในเมื่อมันพุทโธไวๆ พุทโธไวๆ เวลาพุทโธหายใจเข้านึกพุท หายใจออกโธ มันทําแล้วมันตึงเครียดของมันแล้วมันสงบไม่ได้ เวลาสงบแล้วล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น ศีล สมาธิ ปัญญา

ครูบาอาจารย์ที่เป็นครอบครัวกรรมฐาน เวลาครอบครัวกรรมฐาน กองทัพธรรมๆ เวลาที่ออกเผยแผ่ เห็นไหม ประชุมกัน เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านให้ฝึกหัดไว้ให้เป็นจริตเป็นนิสัย แล้วรวบรวมขึ้นมาให้หลวงปู่สิงห์ ท่านอาจารย์มหาปิ่น เห็นไหม คอยเป็นข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นแนวทาง เป็นแนวทางไป เห็นไหม ให้ปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริงขึ้นมา

แล้วความจริงขึ้นมา ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าทําความสงบของใจได้ กองทัพธรรมๆ ผู้ที่มีสติมีสมาธิขึ้นมา เวลาเผยแผ่ธรรมๆ กองทัพธรรมให้เลิกถือผีถือสาง การถือผีถือสางมันก็มีผีมีสาง มีผีมีสางเพราะ เพราะอะไร เพราะคนไปเคารพบูชามันก็ดูเข้มข้น ดูอภินิหาร สายมูๆ พวกนี้พวกคุ้มครองดูแลพระพุทธศาสนาทั้งนั้น เข้าใกล้พระพุทธศาสนาไม่ได้ กลัว แต่เวลาจะหาผลประโยชน์ขึ้นมาไง เพราะเป็นโลกแห่งจิตวิญญาณถือผีถือสาง ไปเคารพบูชาเขา กองทัพธรรมๆ บอกว่า “ให้เลิกนับถือ ให้มีศีล ๕ ให้ถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ให้ถึงรัตนตรัยเป็นที่พึ่งที่อาศัย พระพุทธศาสนาให้เป็นคนที่ฉลาดมีอิสรภาพ ไม่ต้องไปอยู่ใต้กฎกติกาให้ใครครอบงําทั้งสิ้น” นี่ไง กองทัพธรรมๆ ไง นี่พูดถึงครอบครัวกรรมฐาน

แล้วเวลาคนที่มีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนาอยากจะเป็นธรรมทายาทไง พอบวชเข้ามา เห็นไหม ข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมาให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อนๆ ถ้าใจสงบระงับเข้ามา ใจสงบระงับมันจะเห็นโทษเลยล่ะ ไอ้ภูตผีปีศาจหรือผีสางนั้นน่ะนั่นก็จิตวิญญาณ แล้วจิตวิญญาณที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะก็จิตของเราดวงหนึ่งเหมือนกัน

ขณะในชาติปัจจุบันนี้ เรามีอํานาจวาสนา เราได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่ถือเคารพนอกจากพระพุทธศาสนา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เท่านั้น ถือศีล ๕ ถือศีล ๕ ขึ้นมามีศีลที่บริสุทธิ์ แล้วทํามาหากินไป ถ้ามีสิ่งใดขาดตกบกพร่อง เห็นไหม ระลึกถึงศีล ศีลธรรมของเราคุ้มครองดูแลเรา พ้นจากเภทภัยต่างๆ แล้วประกอบสัมมาอาชีวะจนเป็นประเทศชาติที่มั่นคงขึ้นมาจากข้อวัตรปฏิบัติ

เวลาธรรมสายพิราบไง พุทโธก็ไม่ได้ ทําสิ่งใดก็ไม่ได้ ถ้าไม่ได้ขึ้นมาให้ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ไม่ใช่เพ่งจิต ไม่ใช่เพ่งอารมณ์ ไม่ใช่คิดตามอารมณ์นั้น อารมณ์ก็อารมณ์ของกิเลสไง พญามารๆ มันปล่อยใครให้เป็นอิสระบ้าง เวลาเกิดมาเป็นมนุษย์ได้พบกับพระพุทธศาสนาไง การเกิดมาเป็นมนุษย์จริงตามสมมุติ มนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ คือความรู้สึกนึกคิด แล้วธาตุ ๔ ธาตุ ๔ ก็ร่างกายนี้ไง พอการเกิดมันมีกายกับใจนี่ไง ถ้ามีกายกับใจขึ้นมา เห็นไหม แล้วมีอํานาจวาสนาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจะทําให้มันเข้มข้นรุนแรงให้เป็นเจโตวิมุตติ ศีล สมาธิ ปัญญา มันก็ทําไม่ได้ ล้มลุกคลุกคลาน แล้วสิ่งใดที่จะเป็นประโยชน์กับเรามันกลับไม่เป็นประโยชน์ไง

แต่เวลาเราฝึกหัดมีครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า ให้ฝึกหัดใช้ปัญญาอบรมสมาธิๆ ปัญญาไม่ใช่อารมณ์ อารมณ์ตรงที่มันรู้สึกนึกคิดเพราะอะไร อารมณ์ก็จํามาไง ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าภาคปริยัติๆ นั่นอารมณ์ความรู้สึกทั้งนั้น แล้วมันเกิดปัญญาไหม มันไม่เกิดปัญญาเพราะอะไร เพราะมันไม่รู้แจ้ง มันไม่เข้าใจสัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย ศึกษามาแล้วนะ กลับคัดค้าน กลับไม่เห็นด้วย “มรรคผลนิพพานมีอยู่จริงหรือ นรกสวรรค์มีหรือ ชาติภพมีจริงหรือ” สงสัยทั้งนั้น แต่ถ้าพยายามฝึกหัดทําความสงบของใจให้ได้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิๆ

แต่ถ้าเป็นสายเหยี่ยว นี่ เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาจะเกิดขึ้นต่อเมื่อจิตมีความสงบระงับเข้ามา ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ แล้วถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เพราะว่าจิตสงบนั้นด้วยคําบริกรรม พุทโธไวๆ พุทโธชัดๆ พุทโธพร้อมกับลมหายใจเข้าและลมหายใจออก เวลาทําแล้วแต่จังหวะและโอกาสของจิตที่มีกําลังแล้วทําต่อเนื่องขึ้นไป แล้วพอจิตมันสงบ โอ้โฮ! มันลึกลับซับซ้อน มันละเอียด โอ้โฮ! มันโล่ง มันโถง มันเข้าใจของมันหมด มันจะไปรู้ไปเห็นนิมิตต่างๆ เขาแก้ไขของเขามาจนเข้าสู่สัมมาสมาธิได้

ปัญญาอบรมสมาธิๆ สิ่งที่ว่าเป็นอารมณ์ เห็นไหม อารมณ์คืออารมณ์ความรู้สึก ความรู้สึกนึกคิด พอความรู้สึกนึกคิดขึ้นมานี่ เราตั้งสติของเราไว้สิ พอเราตั้งสติของเราไว้นี่เวลาอารมณ์สิ่งใดเกิดขึ้นมา เห็นไหม สติมันเท่าทันอารมณ์นั้นไง แล้วอารมณ์นั้นมันเกิดดับๆๆ เห็นไหม สัญญาอารมณ์เกิดจากจิต ไม่ใช่จิต มันเกิดมาจากจิตนั่นแหละ

คนมีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ถ้ามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ เห็นไหม เรามีสติมีปัญญาขึ้นมา ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญามันเท่าทันกับความรู้สึกนึกคิด ฝึกหัดไป เริ่มต้นล้มลุกคลุกคลาน เพราะอะไร เพราะพญามารเจ้าวัฏจักรมันครอบงําหัวใจนี้มาหมดจบสิ้น พอจบสิ้นขึ้นมา เห็นไหม มันก็เลยเป็นปุถุชนคนหนาไง ปุถุชนเป็นมนุษย์ธรรมดา มนุษย์ธรรมดามาบวชเป็นพระ มนุษย์ธรรมดามาเป็นนักปฏิบัติ มันก็เป็นมนุษย์ธรรมดา มนุษย์ที่ไม่มีการศึกษาเขาก็มีประสบการณ์ชีวิตของเขา เขาศึกษาในชีวิตตามความเป็นจริงของเขา

ถ้าเราเป็นมนุษย์ขึ้นมา เราศึกษา เห็นไหม เรามีสติมีปัญญามีความรู้ ยิ่งมีความรู้มากน้อยขนาดไหน กิเลสมันก็เอาสิ่งนั้นมาใช้เป็นผลประโยชน์กับมัน ยิ่งด้วยเหตุด้วยผล คิดไม่เชื่อคิดคัดคิดค้านไปทั้งนั้น ตั้งสติไว้ เวลามีอารมณ์ความรู้สึกต่างๆ ให้เท่าทันกับความรู้สึกนั้น แล้วถ้าฝึกหัดๆ จนเข้มแข็งและแข็งแรง ถ้ามันเข้มแข็งและแข็งแรงมันจะเท่าทันกับความคิดแล้ว แต่เดิมความคิดมันมีอํานาจมากกว่า อํานาจเพราะอะไร ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของคน จริตนิสัยของคนมันแตกต่างกันไปจากเวรกรรม พันธุกรรมของจิตๆ

แล้วเวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ให้พุทโธไวๆ พุทโธชัดๆ พุทโธพร้อมกับลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ให้กําหนดมรณานุสติ เทวดานุสตินั้นคือคําบริกรรม นั้นคือธรรมสายเหยี่ยว เหยี่ยวเขาทํากันอย่างนั้น แล้วเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมาโดยข้อเท็จจริง ถ้าทําความเป็นจริง ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

ธรรมสายพิราบๆ มันทําอย่างนั้นไม่ได้ มันทําไม่ได้เพราะอะไร มันทําไม่ได้เพราะจริตนิสัย มันทําไม่ได้เพราะต้นเหตุของจิตมันทําแล้วมันไม่ได้ผลอย่างนั้น แล้วถ้าไม่ได้ผลอย่างนั้นทําไปแล้วก็จะล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น ถ้าล้มลุกคลุกคลานก็ตั้งสติไว้ นี่ตรึกในธรรมๆ เวลาครูบาอาจารย์ถ้าบอกว่าใช้แต่อารมณ์ความรู้สึก คิดแต่ตามอารมณ์นั้นแล้วมันก็ไปหลับ หลับจริงๆ นั่งหลับหมดล่ะ แต่ถ้าฝึกหัดไว้ เริ่มต้นมันก็ล้มลุกคลุกคลาน ความคิดคือความคิด แต่เดิมความคิดคือความคิด คนที่มีความคิด เห็นไหม ความโลภ ความโกรธ ความหลงในหัวใจของตน ถ้าความโลภ ความโกรธ ความหลงในหัวใจของตนมันรุนแรง มันก็คิดไปตามนั้น

แต่ถ้ามันมีวาสนานะ คนที่มีวาสนาคือคนที่มีสติสัมปชัญญะ เวลามันคิดแล้วนี่มันเท่าทันความคิดของตน เท่าทันความคิดนะ จะคิดเรื่องดี จะคิดเรื่องร้าย จะคิดเรื่องชั่ว จะคิดเรื่องบุญ เรื่องกุศล จะศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอย่างนั้นเหมือนกันหมด เพราะมันคิดในฐานะของปุถุชน แต่ถ้ามันคิดแล้วมันเป็นประโยชน์ทั้งหมด ทําไมผู้ที่ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจบ ๙ ประโยคแล้วก็สอนเรื่องมรรคเรื่องผล เรื่องกามภพ รูปภพ อรูปภพ เรื่องอริยสัจ เรื่องสัจจะ เรื่องความจริง แล้วเขาเชื่อไหม ถ้าเขาเชื่อทําไมเขาเหลวไหล เวลาประพฤติปฏิบัตินะ วัดป่า วัดบ้าน วัดบ้านเขาศึกษาค้นคว้ามาเพื่อเป็นสติปัญญา เพื่อเผยแผ่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะเป็นสิทธิเสรีภาพ จะเป็นสันติภาพ โลกจะร่มเย็นเป็นสุข แต่ใจทุกข์น่าดูเลย

แต่พระกรรมฐานเวลาบวชมาจากพระอุปัชฌาย์แล้ว อุปัชฌาย์ให้ เกสา โลมา นะขา ทันตา ตะโจ นี่กรรมฐาน ๕ แล้วให้เข้าสู่รุกขมูลสู่ร่มไม้ชายป่าชายเขา แล้วถ้าฝึกหัดได้ พยายามฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา แล้วเวลาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็ฝึกหัดปฏิบัติโดยข้อเท็จจริง

ในวงครอบครัวกรรมฐานก็กําหนดพุทโธนี่แหละ กําหนดลมหายใจเข้าออก ถ้ามันเป็นไปได้ มันมีความสงบสุขนั้นคือวาสนาของเขา แล้วเป็นได้เป็นครั้งเป็นคราว เพราะอะไร เพราะว่า เห็นไหม เวลาเข้าสมาธิ ออกสมาธิ เวลาจิตสงบระงับแล้วเดี๋ยวมันฟุ้งซ่าน แล้วคนเราในทางโลกอารมณ์ชั่ววูบๆ เขาไปเจออะไรกระทบกับจิตใจของเขา เวลาเขาควบคุมไม่ได้ อารมณ์ชั่ววูบ เขาสร้างเวรสร้างกรรมมากมายมหาศาล

อันนี้ของเรา เรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา แล้วเราประพฤติปฏิบัติแล้วสิ่งนั้นมันเป็นหนทาง เป็นกรรมของสัตว์ที่ได้สร้างเวรสร้างกรรมมา เขาทําประสบความสําเร็จของเขาก็สาธุ แต่ของเราจะทําสิ่งใดก็ล้มลุกคลุกคลานตลอด พุทโธๆ นี่มันเป็นข้อเท็จจริง กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ปัญญาอบรมสมาธิๆ เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านได้ผลของท่านมา ท่านอธิบายของท่านไง พุทโธๆๆ นี่เหมือนโค่นต้นไม้ เวลาโค่นต้นไม้ ถ้าเป็นต้นไม้ใหญ่เวลามันล้มนี่ตึงเลย ล้มดังตึ้ง! เพราะมันล้มไปทั้งต้น

แต่เวลาถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธินะ เราตัดกิ่งตัดก้านมาเป็นชิ้นเป็นอันลงมาเรื่อยๆ จนเหลือแต่โคน เห็นไหม เราค่อยๆ ตัดออก นี่ก็เหมือนกัน เราใช้สติใช้ปัญญาให้เท่าทันกับความคิดของตน เท่าทันความคิดของตน แล้วถ้ามันเริ่มเท่าทัน มันเริ่มเห็นโทษ พอเห็นโทษ ทําไมเราคิดได้ขนาดนี้ ทําไมเรามาทบทวนไง ทําไมบางทีมันคิดแล้วเราไม่ทันมัน ทําไมบางทีมันคิดมันทันมันล่ะ ก็การฝึกหัดไง ด้วยความรอบคอบ ด้วยสติปัญญาของเรา เห็นไหม นี่ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

เวลาอบรมสมาธินะ ถ้ามันเท่าทันๆ แล้ว เห็นไหม มันมีสติมีปัญญาแล้ว ความคิดเกิดจากอะไร ความคิดมันธรรมชาตินะ ความคิดๆ โดยข้อเท็จจริง เห็นไหม มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มันไหลไปตามมันจะผุดจะเกิดแล้วแต่ว่าหยาบละเอียดแตกต่างกันไป ถ้าคนที่ประพฤติปฏิบัติธรรมสายพิราบจะรู้จะเห็นหมด มันต้องรู้ต้องเห็น มันจะว่าตรึกในธรรมแล้วใช้สติปัญญาของเราโดยปุถุชนอย่างนี้ โดยธรรมชาตินี้แล้วมันจะเป็นสันติภาพ กิเลสมันไว้หน้าใคร กิเลสมันยอมปล่อยมือใครหลุดจากมือมันไป ไม่มีหรอก

แต่เราฝึกหัดๆ ขึ้นมา เห็นไหม ทําข้อวัตรปฏิบัติ นี่ครอบครัวกรรมฐานเหมือนกัน เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา ถ้ามันเท่าทันอารมณ์แล้วนี่อารมณ์มันเกิดได้อย่างไร สติปัญญามันก็หาเหตุหาผลของมันไป รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เฮ้ย! เราขาดสติไปทันทีเลย เดี๋ยวเสียงภายนอกเสียงภายใน เสียงภายนอกก็เสียงติฉินนินทาจากภายนอก เสียงภายในคือเสียงที่เขาเคยติฉินนินทาแล้วก็เอามาปรุงกินอยู่อย่างนั้น แล้วมันปรุงขึ้นมาจิตใจมันก็ฟุ้งซ่าน จิตใจมันก็ทุกข์มันก็ยาก เฮ้ย! มันเกิดจากอะไรล่ะ

รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันก็เกิดเพราะเราหลงใหลไง เราขาดสติไง สติปัญญามันเท่าทัน เห็นไหม เห็นโทษๆ แล้วก็ฝึกสติให้มันเข้มข้นขึ้นแข็งแรงขึ้น พอเข้มข้นขึ้นแข็งแรงขึ้นมันก็เห็นโทษ เห็นโทษรูป รส กลิ่น เสียง ทั้งๆ ที่ รูป รส กลิ่น เสียงในสมัยปัจจุบันนี้เป็นงาน งานโฆษณา งานประชาสัมพันธ์ เรื่องรูป รส กลิ่น เสียงทั้งนั้น เป็นอาชีพเขาได้ เป็นเงินเป็นทอง เป็นประโยชน์เขามากมายเลย

แต่! แต่ถ้าจิตของเรามันเป็นโทษ มันเป็นโทษเพราะมันทุกข์ มันทุกข์มันยาก มันเหน็ดมันเหนื่อยของมันเต็มที่เลย เราก็มีสติสัมปชัญญะของเราศึกษาค้นคว้า เห็นไหม พิจารณา ปัญญาอบรมสมาธิคือปัญญาคลี่คลายแยกแยะอารมณ์ๆ ถ้ามันคลี่คลายแยกแยะ เห็นไหม มันปล่อยวางได้ พออารมณ์มันปล่อยด้วยเหตุด้วยผลนี่คือปัญญาอบรมสมาธิ ธรรมสายพิราบ

ถ้ามันจะเป็นสิทธิ เป็นสันติภาพ เป็นเสรีภาพ มันต้องมีเหตุมีผลของมัน มีเหตุมีผลด้วยสติด้วยปัญญาของเรา ด้วยการฝึกหัดประพฤติปฏิบัติธรรมของเรา มันเท่าทันอารมณ์ความรู้สึกแล้วมันเท่าทัน เห็นไหม มันก็หยุดนะ คิดเท่าไรก็ไม่รู้ต้องหยุดคิด แค่หยุดนะ ถ้าหยุดแล้วเราก็พิจารณาต่อเนื่องไปจนมันเห็นโทษ รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร สติปัญญามันเท่าทันนะมันจบเลย

แต่นี่มันกําหนดได้เลย เสียงก็คือเสียง รูปก็คือรูป รสก็คือรส ถ้าสติปัญญามันเท่าทัน เท่าทันมันก็รักษาใจของมันได้ ถ้ารักษาใจของมันได้นะ นี่ไง เวลาใช้สติปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิถ้ามันเท่าทันมันหยุดนะ เดี๋ยวก็คิดต่อ แล้วเวลาฝึกหัดจะปฏิบัติอย่างไร เพราะ เพราะคนที่ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ เพราะจิตมันไว จิตมันเร็วมาก ความคิดนี้เร็วมากแล้วเกิดกับเราขึ้นมา ถ้ามันหยุดแล้วมันยังไม่มีสิ่งใดเกิดขึ้น เราก็พุทโธ พุทโธต่อเนื่องไป แล้วถ้ามันมีความรู้สึกนึกคิดเราก็จับได้ ถ้ามันเห็นความคิดมันจับความคิดได้ มันจับได้แล้วมันเท่าทันความคิด ฝึกหัดบ่อยครั้งเข้าๆ มันก็มีความสุขความสงบเพราะมันเป็นอิสระไง มันจะเป็นสิทธิเสรีภาพ เป็นสันติภาพ นี่สันติภาพแบบโลกๆ นะ สันติภาพแบบโลก ปุถุชนคนหนาถ้ามันเท่าทันๆ มันก็แปลกประหลาดกับความคิดของเราแล้ว เอ้อ! เอ้อ!

แต่ถ้าธรรมสายเหยี่ยวเขาเวลาพุทโธของเขา เขามรณา-นุสติของเขา เขากําหนดของเขา เวลาจิตมันสงบคือสงบ แล้วถ้าเกิดเขาเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันเห็นเป็นภาพเห็นเป็นต่างๆ เห็นไหม นั้นคือวิปัสสนาโดยเจโตวิมุตติ

ธรรมสายพิราบๆ นี่คือปัญญาวิมุตติ มันใช้ปัญญา ปัญญามันพิจารณาของมัน มันปล่อยมันวางของมัน มันปล่อยมันวางขนาดไหน เราหมั่นสังเกตความรู้สึกนึกคิด คิดเท่าไรก็ไม่รู้ต้องหยุดคิด ถ้าหยุดคิดมันหยุดของมันได้ นี่ธรรมสายพิราบ เพราะมันหยุดคิดๆ มีครูบาอาจารย์ท่าน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านจะถามประจํา “จิตเป็นอย่างไรๆ”

“โฮย! มีความสุข มีความสงบ”

“สุขสงบอย่างไร”

เพราะอะไร เพราะสรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง เราเกิดเป็นมนุษย์เป็นสมมุติ เป็นสมมุติมันเป็นอนิจจังทั้งนั้น สิ่งใดเป็นอนิจจังสิ่งนั้นเป็นทุกข์ มีสมาธิแล้วสมาธิเสื่อมมันก็ทุกข์ ไม่มีสมาธิ กิเลสมันครอบงําอยู่ มันยิ่งทุกข์เข้าไปใหญ่เลย แล้วเวลาฝึกหัดขึ้นมามันเป็นสมาธิบ้าง ไม่เป็นสมาธิบ้าง เรามีสติมีปัญญารักษาของเรา

ถ้ารักษาของเรา เห็นไหม มันก็มีความสุขความสงบของเราไง ถ้ามีความสุขความสงบของเรา เห็นไหม เวลาจิตมันเห็น จิตต้องเห็น ถ้าจิตเห็นสิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอๆ” เพราะมีสิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นท่ามกลางหัวใจนั้น จิตมันสงบแล้วมันไม่มีสิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น นี่ไง กรรมฐานภาวนาไม่เป็นล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น แล้วเวลาส่งออกไป เห็นไหม มันเป็นอารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ไม่ใช่จิต เห็นแต่อารมณ์ไง ดูจิตก็ดูอารมณ์ ไม่เห็นจิตหรอก

แต่ถ้าจิตมันสงบเข้ามานะ สงบบ่อยครั้งเข้า สงบบ่อยครั้งเข้า เป็นสัมมาสมาธิ เวลาเป็นสัมมาสมาธิแล้วมีสติมีปัญญาใคร่ครวญดูแลของเรานะ เวลาคิดเท่าไรไม่รู้ก็ต้องหยุดคิด จิตเห็นจิตเป็นมรรค เวลาจิตมันสงบแล้วถ้ามันเห็น อารมณ์ความรู้สึก เห็นไหม อารมณ์ความรู้สึก แต่ถ้าจิตมันเห็น จิตสงบแล้วเห็นธรรมารมณ์ เห็นธรรมๆ ถ้ามันเห็นธรรม เห็นธรรมก็ความคิดนั่นแหละ แต่ความคิดที่มันเห็น มันเห็นเป็นขันธ์ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ

อารมณ์คืออารมณ์ รูปารมณ์ อารมณ์ความรู้สึก ถ้าอารมณ์ความรู้สึกถ้ามันจับอารมณ์นั้นได้ ธรรมสายพิราบเขาพิจารณาจิต จิตนี้เป็นธรรมารมณ์ เป็นธรรมารมณ์เพราะมันเป็นสัมมาสมาธิ เพราะจิตมันใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาใคร่ครวญความรู้สึกนึกคิด เห็นคุณเห็นโทษ แล้วมันวางอารมณ์ได้ๆ อารมณ์ไม่ใช่จิต แล้วถ้าจิตสงบแล้ว เวลามันเห็นนะ อารมณ์มันเกิดจากอะไร อารมณ์ก็ขันธ์ ๕ ไง

มนุษย์เกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ รูปกับนาม สิ่งที่เป็นรูป มหาภูตรูปคือร่างกาย แล้วเวลาอารมณ์ความรู้สึกที่เป็นรูปล่ะ รูปนั้นเป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรม จิต เวลาจิต จิตจักขุง อุทปาทิ เวลาจิตสงบแล้วจิตมีหูมีตา จิตเห็นอาการของจิต จิตจับอารมณ์ของตนเองได้ เห็นไหม ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ธาตุ ๔ นี่เราเห็นได้ เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เวทนากาย เวทนาจิต ทุกข์กาย ทุกข์ใจ เวลาทุกข์กายๆ นั่งนานไปก็เมื่อยก็เจ็บก็ปวด ร่างกาย เห็นไหม เวลาใครกระทบกระเทือน กระทบกระเทือนร่างกายก็เวทนาของกายไง ทุกข์ของกายไง

เวลามันเครียด เวลามันทุกข์มันยาก เห็นไหม สิ่งที่กิเลสตัณหาความทะยานอยาก มารที่มันเหยียบยํ่าหัวใจนั่นน่ะทุกข์ใจ ทุกข์ใจก็เวทนาไง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ร่างกายของคน คนตายแล้วซากศพเอาไปเผา ซากศพมันไม่ตีโพยตีพาย ไม่ร้องเรียกความช่วยเหลือใดๆ เลย มีแต่เผาผลาญมันไปทั้งนั้น

แต่ถ้าคนเป็น คนเป็นมันมีจิตวิญญาณ เวลาคนเป็นมีจิตวิญญาณนะ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตสงบระงับแล้วเวลามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นธรรม เห็นธรรม มันเห็นธรรมก็เห็นความคิดไง ความคิดก็เป็นขันธ์ ๕ ไง เวลาเป็นขันธ์ ๕ เห็นไหม เพราะคนมีกายกับใจไง แล้วเวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด รูปอย่างหยาบ รูปอย่างกลาง รูปอย่างละเอียด รูปเป็นภวาสวะ รูปเป็นภพเลย นี่ธรรมสายพิราบ

พิจารณาไป พิจารณา ถ้าจิตเห็นอาการของจิต จิตจับความรู้สึกนึกคิดของตนได้ แล้วความรู้สึกนึกคิด เห็นไหม ถ้าเป็นขันธ์ ขันธ์ เห็นไหม ขันธมาร ขันธ์มันมีมาร ขันธ์นี้มันพญามาร ลูกหลานของมาร มันเป็นครอบครัวของเขา เขาออกหาผลประโยชน์ของเขาไง กิเลส กิเลสอวิชชา ภวาสวะ ฐีติจิต กิเลสอยู่ที่ฐีติจิต เวลาจิต เห็นไหม จิตที่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากเวลามันคิดออกมา เห็นไหม ออกมาถึงขันธ์อย่างหยาบ รูป รูปคือความอารมณ์รู้สึกนี่ไง แล้วพอจิตมันจับต้องได้ เห็นไหม มันจับความรู้สึกเลย ความรู้สึกประกอบไปด้วย รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ รูปอันหนึ่ง เห็นไหม ความรู้สึกนึกคิดที่มันไวมากๆ พอจับรูปได้เราจะขยายอย่างไร

แต่เดิมปัญญาอบรมสมาธิ เราพิจารณาอารมณ์ความรู้สึกทั้งหมดนะ อารมณ์ความรู้สึกมันเป็นอารมณ์ของโลกๆ อารมณ์ของสมมุติ ของสมมุติเพราะเราเกิดมาเป็นมนุษย์ จริงตามสมมุติ จริงตามสมมุตินะ แล้วกิเลสมันก็ยํ่ายีอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่เรามีสติมีปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิจนเห็นโทษของอารมณ์ความรู้สึก แล้วเราก็วางอารมณ์ความรู้สึกได้ แล้วฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนจิตเป็นสมาธิ

จิตเป็นสมาธิแล้วถ้ามีอํานาจวาสนานะ จิตเห็นอาการของจิต มันจะไปเห็นอารมณ์นั่นแหละ มันจับอารมณ์ได้ ทั้งๆ ที่เมื่อก่อนอารมณ์เป็นเรา ทุกอย่างเป็นเราหมดเลย แต่! แต่ถ้าเป็นสัมมาสมาธิจิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่น เกิดจักขุง อุทปาทิ เกิดตาของใจ สิ่งที่เกิดขึ้นๆ นะ เห็นความคิด อ้าว! ความคิดกับจิตไม่ใช่อันเดียวกันหรือ มันจับของมันได้ พอมันจับของมันได้ มันจับของมันได้นะ จับได้แล้วก็พิจารณาอย่างไรล่ะ

ถ้าพิจารณานะ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ รูปก็อารมณ์นี่ไง ความคิดเป็นรูป สมบูรณ์แบบมาก แต่ถ้ามีสติมีปัญญามันแยกเลยนะ รูปนี้มีเวทนา มีเวทนาคือสุข ทุกข์ มีตัณหา ตัณหาความทะยานอยาก ชอบใจ ไม่พอใจ พยายามผลักไส มีสัญญา ถ้าไม่มีสัญญา เด็กเกิดใหม่พ่อแม่จะสอนฝึกหัดพูด ฝึกหัดให้จําว่าสิ่งนั้นคืออะไร สิ่งนี้คืออะไร ชอบใจหรือไม่ชอบใจ มันเป็นจริตนิสัยเป็นสัญญา

ถ้าสัญญาเกิดขึ้น สังขารจะปรุง สังขารปรุง พอเรามีความคิดไง ความคิดก็เป็นอีกขันธ์หนึ่ง แล้ววิญญาณรับรู้ในขันธ์ ๕ วิญญาณรับรู้ในขันธ์ ๕ รับรู้รูป เวทนา สัญญา สังขาร รับรู้แล้วก็เป็นอารมณ์เป็นรูป รูปก็อารมณ์ความรู้สึกนึกคิดไง นี่เป็นขันธ์ไง ถ้ามีสติปัญญาเท่าทันปัญญามันจะเข้าแทรกแซง แล้วมันแยกออก แยกออก ถ้ามันแยกออก แยกออกอย่างใด เห็นชัดๆ ความคิดเกิดไม่ได้ ความคิดเกิดไม่ได้หรอก ความคิดเกิดไม่ได้เพราะขันธ์มันแยกออกด้วยปัญญา

แต่ถ้าสติไม่เท่าทัน จบ หมุนอีกแล้ว พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ธรรมสายพิราบ เขามีสติมีปัญญาของเขานะ เขาแยกของเขาได้ ถ้าแยกของเขาได้มันเก้อๆ เขินๆ นะ ความรู้สึกนึกคิดมันไปไม่ได้ มันไปไม่ได้ ถ้ามีสติปัญญาแล้วถ้าสมาธิอ่อนลงมันไปแล้ว มันหมุนเต็มที่เลย พอมันหมุนเต็มที่มันก็เป็นอารมณ์ อารมณ์ที่มันเร็วมากเลยน่ะ เราสามารถยับยั้งได้หมด แล้วเราสามารถเอาอารมณ์แยกแยะออกไปเป็นขันธ์ เป็นกอง

มันหยาบๆ ความคิดแบบหยาบๆ อารมณ์ รูปแบบหยาบๆ ขันธ์อย่างหยาบ ถ้ามีสติปัญญา มีสติปัญญาเท่าทันมัน ฝึกหัด เห็นไหม นี่ธรรมสายพิราบ แล้วถ้าจิตสงบแล้วคนมีวาสนานะ เวลาเขาคิดเปรียบเทียบเรื่องกาย แล้วใช้ปัญญาไง เวลาครูบา-อาจารย์ที่ท่านเป็นปัญญาวิมุตติ เห็นไหม พิจารณากายโดยไม่ต้องเห็นกายแต่จิตมีความรู้สึก จิตมีกําลังแล้วเทียบเคียงได้ เทียบเคียงได้แล้วมันเห็นโทษของมันนะ มันปล่อยๆ พอมันปล่อย เห็นไหม มันปล่อยขันธ์นะ คนเราเกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ แต่เวลาขันธ์ ๕ มันประกอบไปด้วยหลานของมารนะ พญามารทั้งสิ้น พญามารที่มันครอบงําไปแล้ว เวลามันธรรมชาติของเขา มันเป็นสัจจะเป็นความจริงของมันอยู่อย่างนี้ นี่พูดถึงว่าเรื่องจิตวิญญาณ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เวลาวิถีแห่งจิตไง ภวาสวะ ฐีติจิตคืออวิชชา เวลามันออกไป เห็นไหม มันเป็นอารมณ์ความรู้สึกออกไป มันเป็นขันธ์อย่างละเอียด ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างหยาบๆ ไอ้ที่เราจับเราจับด้วยขันธ์แบบหยาบๆ เราจับด้วยความรู้สึกนึกคิด มันเป็นขันธ์อย่างหยาบๆ แต่ต้องจับได้ไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการหลานพระสารีบุตร เห็นไหม “ถ้าเธอไม่พอใจอะไร ไม่พอใจอารมณ์ ไม่พอใจวัตถุอะไรทั้งสิ้น เธอต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย เพราะอารมณ์ความรู้สึกของเธอก็วัตถุอันหนึ่ง” มันเป็นข้อเท็จจริงเป็นสัจธรรม ที่คนที่มีสติปัญญา มีการฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ เขาจะรู้จริงและเห็นจริงของเขา นี่ไง ธรรมสายพิราบไง ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมามันจะเกิดสติเกิดปัญญา ถ้าเกิดสติเกิดปัญญานี่วิปัสสนา เวลาใช้ปัญญาอบรมสมาธิๆ ก็เป็นปัญญาแขนงหนึ่ง

เวลาจิตมันสงบแล้วนะ สงบซํ้าสงบจนตั้งมั่นจนมีกําลังของมัน แล้วถ้ามันเห็นรูป จับรูป จับอารมณ์ความรู้สึกนั่นน่ะ พอจับอารมณ์ความรู้สึก จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตเห็นอาการของจิต มันมีสติปัญญาแยกแยะแล้ว อารมณ์ประกอบไปด้วยอะไร อารมณ์ความคิดเนี่ย เวลามันทุกข์มันยากเนี่ย มันประกอบไปด้วยอะไร มันมีอะไรเป็นเชื้อไข มันมีอะไรแยก มีอะไรที่ผูกมัดมัน แล้วมันทุกข์มันทุกข์ยากอย่างไร เวลาพิจารณาไป ถ้ามีกําลังมันพิจารณาได้ มันแยกได้

แต่ถ้าไม่มีกําลัง เห็นไหม มันขืน มันฝืด ถ้ามันพิจารณาไม่ได้มันจืดมันชืด ถ้าสมาธิมันอ่อนลง วาง วางปัญญาที่พิจารณาขันธ์ วางเลย แล้วใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญา อารมณ์สิ่งที่มันเกิดขึ้น สิ่งที่มันความขัดใจขัดข้องหัวใจพิจารณาเลย พิจารณาเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เดี๋ยวมันสงบเข้ามา มีกําลังพิจารณาอีกล่ะ นี่ธรรมสายพิราบ ถ้าทําไม่ถูกต้องชอบธรรมมันก็ล้มลุกคลุกคลานเหมือนกัน เพราะเวลาประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม มันจะเกิดเสรีภาพ เกิดสันติภาพ มันจะต้องจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นโทษของกิเลส กิเลสมันครอบงําหัวใจของตน ด้วยสังโยชน์ ด้วยความผูกมัด แล้วเราจะพิจารณาปลดเปลื้อง พิจารณาโดยแก้ไข

เวลาแก้ไขนะ มันปล่อย เห็นไหม พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันมีกําลังขึ้นมา มันจะปล่อยของมัน เวลาปล่อยของมันๆ ชั่วคราวๆ แล้วถ้าพลั้งเผลอปล่อยปละละเลย เสื่อมหมดๆ ถ้ามีอํานาจวาสนา เขาก็จะมาเริ่มต้นฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเขาขึ้นมาให้เป็นแนวทางของเขา ถ้าเป็นแนวทางของเขา ถ้ามีวาสนาก็จับต้องได้พิจารณาได้ไง ถ้าจับต้องพิจารณาได้ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันขาด ขาดชัดๆ นี่ไง ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ ถ้าเขาขาดไป เห็นไหม มันมีวุฒิภาวะ มันมีคุณธรรม

เวลา เห็นไหม วุฒิภาวะกับคุณธรรมในใจ ถ้ามันมีวุฒิภาวะ วุฒิภาวะมันรู้ชัดเจนของมัน ถ้ารู้ชัดเจน ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ เวลามันขาดนะ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เวลาทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ ดับด้วยมรรค ๘ เวลามันดับทุกข์ นิโรธดับทุกข์ ขณะมันเกิดทันที ถ้าขณะนี่เขาเรียกว่าสมุจเฉทปหาน เพราะมีสมุจเฉทปหาน วิปปยุต สัมปยุต เข้ามาในหัวใจของตน มันเกิดภูมิไง ปฐมภูมิ มีวุฒิภาวะ ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในหัวใจของตน นี่ธรรมสายพิราบ เวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมามันรู้ชัดเจนขึ้นมาในหัวใจ มันมีภูมิ

เวลาของเรา เห็นไหม ปุถุชนคนหนามีภูมิอะไร ภูมิกิเลส กิเลสยํ่ายี กิเลสเหยียบยํ่าทําลายอยู่นี่ มันเป็นสิ่งที่เป็นนามธรรม เป็นรูปนาม รูปก็ร่างกาย นามก็จิตใจ แล้วไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน แล้วไม่มีสิ่งใดเป็นประโยชน์กับใคร มันไม่มีภูมิอะไรเลย มีภูมิก็เป็นภูมิของปุถุชน ปุถุชนคนหนาจับต้องสิ่งใดไม่ได้ อากาศธาตุ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นก็เป็นเรื่องขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษามาค้นคว้ามาจับต้นชนปลายสิ่งใดไม่ได้ จับต้องสิ่งใดไม่เป็นชิ้นเป็นอันเลย ไม่มีภูมิ ปุถุชนคนหนา

เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันมีสติมีปัญญา เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้ามันมีวุฒิภาวะ เห็นไหม มันมีภูมิของมัน ทําไมถึงปุถุชนล่ะ ทําไมถึงเป็นกัลยาณชนล่ะ กัลยาณชนเพราะมันรู้เท่าหมดไง มีสติปัญญาเท่าทันหมดไง ถ้ามีสติปัญญามันมีภูมิมีวุฒิภาวะ แล้วถ้าทําความสงบของใจ กัลยาณชนๆ ถ้ามันฝึกหัดปฏิบัติจิตเห็นอาการของจิต มันจับได้หมดล่ะ

ถ้าไม่มีวุฒิภาวะไม่มีภูมิมันเป็นอารมณ์ มันความคิดทั้งหมดล่ะ มันเป็นเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่เพราะเรามีอํานาจวาสนา เราฝึกหัดปฏิบัติ ธรรมสายพิราบ พุทโธๆๆ เราพุทโธไม่ได้ เราทําของเราแล้วมันไม่ประสบความสําเร็จ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เพียงแต่ว่าถ้ามันหยุด หยุดบ้าง นี่ไม่มีสิ่งใดเป็นเนื้องาน เราก็พุทโธของเราไป แล้วถ้ามันมีความคิด เราก็จับใช้ธรรมสายพิราบ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิต่อเนื่องไปๆ มันก็ปล่อยวางๆ พอจิตสงบระงับมีกําลังแล้วถ้ามันจับได้ ถ้าจับไม่ได้นี่ก็เป็นอารมณ์ ถ้าจับได้มันเป็นขันธ์

นี่ขันธ์ ๕ ขันธมาร มันเป็นขันธ์ของมาร แล้วเราก็เอาสิ่งที่มารมันยึดครองนั่นแหละมาพิจารณาแยกแยะ แยกออกเป็นขันธ์ ๕ เลย เห็นเลยรูปเป็นอย่างนี้ รูปเป็นอารมณ์สําเร็จรูป อารมณ์ที่สมบูรณ์แบบคือรูป แล้วพอใจทุกข์สุขนั้นเป็นเวทนา แล้วมันเกิดได้อย่างไร ถ้าไม่มีสัญญา ตัวสัญญาคือตัวร้ายกาจ สัญญามันเป็นสัญชาตญาณเลย แล้วมันหมุนไปด้วยอะไร ถ้าไม่มีตัวปรุงให้มันเป็นความถูกต้องชอบใจได้ แล้วถ้ามันไม่มีวิญญาณรับรู้ ขันธ์ ๕ แยกแล้วแยกเล่า แยกแล้วแยกเล่า แยกไม่ได้ ในรูปก็ขันธ์ ๕ ในเวทนาก็ขันธ์ ๕ ในสัญญา แยกขันธ์ซ้อนขันธ์ แยกเข้าไปเป็นชั้นๆ เข้าไป จนถึงที่สุดมันปล่อยๆ มันปล่อยมีปัญญานะ

เวลาว่าสันติภาพ เสรีภาพนั้นเป็นธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเรากิเลสเต็มหัวใจ แล้วเราก็มาพินิจพิจารณาให้มันเป็นเสรีภาพเป็นสันติภาพ สันติภาพกิเลสมันยํ่ายีเอาทั้งนั้น กิเลสไม่เคยไว้หน้าใคร กิเลสไม่เคยปล่อยให้จิตดวงใดพ้นจากอํานาจมันไปทั้งสิ้น แต่เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิจนจิตเราปล่อยวาง จิตเราปล่อยวางบ่อยครั้งเข้าๆ มันตั้งมั่นของมัน ถ้าตั้งมั่นของมัน มันจิตเห็นอาการของจิต เห็นขันธ์ ขันธ์ ๕ ขันธมาร แล้วขันธมารมันมีมาร มันมีกิเลส มันมีมารมีกิเลสมันถึงมีกําลังไง มันถึงพยายามบังคับ หรือขู่เข็ญจิตดวงนี้มาไม่รู้กี่ภพกี่ชาติไง

แต่ในปัจจุบันนี้เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธ-ศาสนา เรามีอํานาจวาสนาของเรา เราฝึกหัดปฏิบัติของเราจนจิตของเรา เห็นไหม เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ก็มันเป็นปัญญาของโลก ปัญญาสัญชาตญาณ เราพิจารณาของเราซํ้าแล้วซํ้าเล่ามันปล่อยมันวางขึ้นมา มันเป็นอิสระเป็นสิทธิมีสันติภาพในใจของตน สันติภาพแล้วถ้ามันเห็นกิเลส พญามารๆ ที่มันลึกลับซับซ้อนอยู่หัวใจของเรา ถ้าเราจับต้องได้เราพิจารณา เราพิจารณากิเลสไง เราจะฆ่ากิเลสไง เราจะทําลายกิเลสไง

การเบียดเบียนการทําลายการต่างๆ การผิดศีลผิดธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าห้าม ห้าม ห้ามไม่ให้ทําทั้งสิ้น เพราะมันก่อเวรก่อกรรม คนไม่มีอํานาจวาสนาภาวนาให้จิตสงบ มันยังทําความจิตสงบไม่ได้

ถ้าจิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา เห็นไหม นี่คืออํานาจวาสนา นี่คือมรรคคือผลไง ที่บอกว่า “เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว มรรคผลมันมีอยู่จริงหรือ เทวดา อินทร์ พรหมมีหรือเปล่า ภพชาติมีจริงหรือไม่มีจริง” เวลาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาธรรมสายพิราบ เวลามันสงบระงับแล้วจริงหรือไม่จริง รู้แจ้งในใจของตน ชัดเจน ชัดเจนในการประพฤติเพราะมันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นข้อเท็จจริง มันเป็นตัวจริงๆ มันเป็นเรื่องจริงๆ ไม่ใช่เรื่องเล่า ไม่ใช่จํามา เพราะจํามา เห็นไหม เลยล้มลุกคลุกคลานมาตลอดไง

แต่เวลาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันเป็นธรรมสายพิราบ เป็นการประพฤติปฏิบัติด้วยทางปัญญา เวลาฝึกหัดปฏิบัติ เวลามันขาด นิโรธ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ เพราะมันขาดออกไป มันขาดออกไปจากจิต มันเป็นขันธ์อย่างหยาบ มันเป็นรูปเปลือกนอก รูปเปลือกนอกจากจิตที่เป็นปุถุชนคนหนาจนเป็นกัลยาณชนมีสติมีปัญญา มีกําลังจนจับเปลือกนอกขันธ์นอกได้ แล้วพิจารณาด้วยสติด้วยปัญญาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มารกลัวสติ กลัวสมาธิ กลัวปัญญา มารไม่เคยกลัวอะไร กลัวธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราก็จํามา เราก็พรํ่าเพ้อ เราก็ทําด้วยความยอมจํานน แล้วเราก็เติบโตขึ้นมาไม่ได้

แต่ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา เห็นไหม จากปุถุชนเป็นกัลยาณชน เห็นสติปัฏฐาน ๔ นั่นโสดาปัตติมรรคจะเป็นบุคคลคู่ที่ ๑ แล้วใช้สติใช้ปัญญาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ด้วยวิปัสสนา ด้วยสติด้วยปัญญา ปัญญาในมรรค ๘ วิธีการดับทุกข์โดยมรรค ๘ โดยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ เวลามันขาด ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ แยกกันออกไปเป็นสัจจะเป็นความจริง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” เพราะสิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น สิ่งที่เกิดขึ้นคือจิตสงบแล้วเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง แล้วใช้สติใช้ปัญญาของตน ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ปัญญาเกิดจากสัมมาสมาธิ เกิดจากจิต เกิดจากจิตที่ตั้งมั่น เกิดจากจิตที่มีกําลัง แล้วพิจารณาไปเป็นครั้งเป็นคราวๆ เป็นครั้งเป็นคราว

ถ้าปัญญาอบรมสมาธิมันก็เป็นความสุขความสงบ ถ้ามันใช้ปัญญาวิปัสสนามันยิ่งเวิ้งว้าง มันยิ่งมหัศจรรย์กว่าปัญญาอบรมสมาธิเป็นไหนๆ แล้วพิจารณาไปถึงที่สุดเวลามันขาด ขันธ์อย่างหยาบ เวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมาทําความสงบของใจเข้ามา หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ เวลาใช้พุทโธก็ได้ ใช้คําบริกรรมก็ได้ ถ้าจิตสงบแล้วถ้ามันจับขันธ์อย่างกลาง ถ้ามันจับไม่ได้มันก็พิจารณาไม่ได้ ถ้ามับจับกิเลสไม่ได้ ไม่รู้จักกิเลส มันจะเอากิเลสมาพิจารณาได้อย่างไร หลานของกิเลสไง

แล้วลูกหลานของมัน แล้วจะเอาความจริงความจังขึ้นมา กิเลสมันอย่างละเอียดขึ้นไป เวลามันจะจับของมันได้ ถ้ามันจับของมันได้ มันจับอารมณ์ความรู้สึกทั้งหมด ความคิดนี่แหละ อารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ความรู้สึกคือกิเลส แต่ถ้ามันจับแล้วมันเป็นรูป มันเป็นขันธ์ เพราะสติปัญญามันแบ่งแยกแยกแยะได้ พอมันแบ่งแยกแยกแยะได้มันไปไม่ได้ มารมันจะใช้ขันธ์ ๕ เป็นเครื่องมือเข้าไปหาผลประโยชน์คือทําความชั่ว เข้าไปเพื่อเป็นเหยื่อของพญามาร สติปัญญามันปิดมันล้อม มันพิจารณาของมันซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถ้าซํ้าแล้วซํ้าแล้วมันพิจารณาอย่างไร พิจารณาความรู้สึกนึกคิดทั้งหมด คิดเรื่องอะไร ผูกมัดเรื่องอะไร ทุกข์ยากเรื่องสิ่งใด

สิ่งที่เป็นนี่พิจารณานาม พิจารณารูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เป็นขันธ์ เวลาเป็นขันธ์ ขันธ์อย่างกลางพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าด้วยสติด้วยปัญญาของตน เวลามันปล่อยวาง มันปล่อยเหมือนกัน มันปล่อยด้วยวิปัสสนา วิปัสสนารู้แจ้งในหัวใจของตน ในหัวใจของตน เห็นไหม สัญญาอารมณ์เกิดจากจิตไม่ใช่จิต เวลาพิจารณามันเป็นขันธ์ ขันธ์อย่างกลางเพราะอะไร เพราะมันเป็นสัจจะเป็นความจริง มันข้อเท็จจริงของสิ่งมีชีวิต ข้อเท็จจริงของหัวใจเพราะอะไร

เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าไง นี่ไง สิ่งที่ทําลายๆ ทําลายเพราะสิ่งที่ว่าบุคคล ๔ คู่ บุคคล ๔ คู่พิจารณาไปเพราะว่าสังโยชน์ ๑๐ สิ่งที่สังโยชน์ ๑๐ นั่นคือเครื่องร้อยรัดที่ผูกมัดหัวใจ อยู่ภายใต้ของพญามารทั้งสิ้น เวลาอยู่ใต้พญามาร เห็นไหม จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีวันตาย ไม่มีวันตายเพราะไปตามเวรตามกรรม ตามเวรตามกรรมคือการกระทําของปุถุชนคนหนา

แต่เวลามีอํานาจวาสนาขึ้นมาแล้วเราก็เป็นปุถุชนเหมือนกัน แต่เวลาเรามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะฝึกหัดปฏิบัติของเราให้เป็นความจริงของเรา เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ชี้ทาง เราต่างหากเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้ว สิ่งที่ถ้าเป็นประเพณีวัฒนธรรมของชาวพุทธเราก็รู้เราก็เห็น

แต่ถ้ามีวาสนาเพราะมันจะฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาเลย มันเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมาจากจิตของตน ถ้าจิตของตน จิตใจเป็นใหญ่ จิตใจถ้าฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมา ถ้าไม่มีศรัทธาไม่มีความเชื่อมันจะทําไหม เวลามีศรัทธาความเชื่อขึ้นมามันจะทุกข์ยากขนาดไหน เผชิญกับความทุกข์เลย เวลากิเลสที่มันจะข่มขี่ข่มเหงขนาดไหน เรามีสติมีปัญญาต่อสู้กับมัน ด้วย! ธรรมสายพิราบ ด้วยความนุ่มนวล ด้วยความผ่อนปรน เห็นไหม ต่อสู้ด้วยสติด้วยปัญญา เราไม่ได้ต่อสู้ด้วยกําลังด้วยการเอาชนะคะคาน ไอ้นั่นมันเป็นจริตนิสัยของคน

ถ้าธรรมสายพิราบๆ มันมีสติมีปัญญาอย่างนั้น ถ้ามันจับต้องได้ จะเป็นกาย เป็นเวทนา เป็นจิต เป็นธรรม แต่เป็นนามธรรม ถ้าเป็นเจโตวิมุตติมันเป็นรูปชัดเจน มันชัดเจน ชัดเจนเพราะว่าสิ่งที่เป็นอุคคหนิมิต มันเป็นวิภาคะ รูปนั้นมันจะแปรสภาพ มันจะทําลายตัวมันเองเป็นไตรลักษณ์

แต่ถ้ามันพิจารณาจิตๆ พิจารณาโดยสายพิราบ มันจับต้องของมัน มันรู้มันเห็นของมันตามความเป็นจริงของมัน มันอยู่ที่วุฒิภาวะไง มันอยู่ที่ภูมิของจิต ถ้าภูมิของจิตมันมีภูมิแล้วปฐมภูมิได้แล้ว มันจะทุติยภูมินั่นน่ะ มันจะพิจารณาฝึกหัดปฏิบัติขึ้นไปให้ภูมิมันสูงส่งขึ้น ถ้ามันสูงส่งขึ้นพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าเวลามันปล่อย ปล่อย ปล่อยอย่างนั้นแหละ แล้วเวลาสมุจเฉท-ปหานมันขาด แล้วอย่างนี้ทําอย่างไรล่ะ ภาวนาเป็นก็ฝึกหัดโดยข้อเท็จจริงของตน ซํ้าแล้วซํ้าเล่าเวลามันขาด! กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส กายกับจิตแยกออกจากกัน โลกนี้ราบหมดเลย นี่ไง ธรรมสายพิราบ ก็มีวุฒิภาวะมีภพมีภูมิของจิตเหมือนกัน บุคคลคู่ที่ ๒ บุคคลคู่ที่ ๒ กามราคะปฏิฆะอ่อนลง แล้วเวิ้งว้าง จิตมันเลื่อนลอยอยู่เหนือโลกเลยแหละ มันมีความมหัศจรรย์ในใจของตน

ใจของตนที่ล้มลุกคลุกคลานที่ไม่มีอํานาจวาสนา เวลามันปฏิบัติขึ้นมาถ้ามีสติมีปัญญาไง มีสติปัญญาเราก็ปฏิบัติโดยธรรมสายพิราบด้วยสติด้วยปัญญาด้วยปัญญาวิมุตติ เวลาฝึกหัดเวลามันขาด กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส กามราคะปฏิฆะอ่อนลงโดยชัดเจน รู้ท่ามกลางหัวใจของตน มันมีวุฒิภาวะมีภพมีภูมิ ภูมิของใจ ภูมิของใจมันเกิดขึ้นได้อย่างไร เกิดขึ้นเพราะตัดสังโยชน์ไง ไอ้สิ่งที่ผูกมัดที่มันยํ่ายีอยู่นั่น มันขาดกระเด็นออกไปจากใจ มันเป็นความมหัศจรรย์ จิตมันลอยขึ้นมาด้วยความเป็นอิสระเลย สันติภาพ สันติภาพเกิดจากวิปัสสนาญาณ ไม่ใช่สันติภาพเกิดจากท่องบ่นเพ้อเจ้อ สันติภาพอย่างนั้นสันติภาพของกิเลส กิเลสมันเอามาหลอกลวงให้ยอมจํานนอยู่กับมันไง แต่จิตของเราที่มันเป็นความจริงปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ยอดเยี่ยมมหัศจรรย์มาก

เวลาจิตมันเป็นนะ บุคคลคู่ที่ ๒ เหมือนกัน แล้วถ้าไม่มีครูบาอาจารย์มันจับต้นชนปลายอย่างไร เพราะ เพราะการแสวงหาภพภูมิที่ละเอียดลึกซึ้ง ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียดล่ะ ปฏิฆะ กามราคะ ปฏิฆะคือกามฉันทะ ความพอใจของจิตนั้น จิตนั้นอยู่ในอํานาจของพญามาร ถ้าอยู่ในอํานาจของพญามารนั้นคือพ่อของกิเลสแล้ว พ่อของกิเลสเพราะเป็นความโลภ ความโกรธ ความหลง ความโลภ ความโกรธ ความหลงนี้เป็นกองทัพใหญ่ของเจ้าวัฏจักร เป็นแม่ทัพที่ควบคุมกองทัพของเขาทั้งสิ้น นี่เป็นขันธ์อย่างละเอียด ละเอียดเพราะมันมีปฏิฆะไง เพราะข้อมูลไง มันก็เป็นขันธ์ไง เวลาถ้าเป็นสัจจะความจริง เวลามันจะรื้อค้น การรื้อค้นหากิเลสนี้เป็นงานอันยิ่งใหญ่นะ เรารู้ว่ามีบุคคลคนหนึ่งทําความผิดอยู่ แต่เราหาบุคคลคนนั้นไม่ได้ แล้วเราจะเริ่มต้นไต่สวนสอบสวนเขาได้อย่างไร เราถ้ามีอํานาจวาสนามันก็ทบทวนอยู่ว่าเรายังมีกิเลสอยู่ เรายังมีกิเลสอยู่ แล้วจะทําอย่างไรจะเห็นหน้ากิเลสได้ล่ะ

สิ่งที่เป็นกิเลส “เราก็ได้ปล่อยวางหมดแล้ว รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เราก็ได้วางหมดแล้ว แล้วที่เราอยากจะแสวงหากิเลส แสวงหาไม่ได้ เราก็เสียใจทุกข์ใจ” ไอ้นั่นมันคืออะไรล่ะ มันละเอียดลึกซึ้งจนเราเองก็งง คนที่ประพฤติปฏิบัติมันก็แปลกใจ เพราะวุฒิภาวะภพภูมิคู่ที่ ๒ มันก็เป็นการยกยอยกย่องขึ้นมาให้ตัวเองอยู่ในภพในภูมิที่สูงส่ง แล้วมันก็เวิ้งว้าง มันก็เบา ผ่องใสของมันอยู่อย่างนั้น แต่เราจะไปสิ่งที่ละเอียดเราจับต้องได้อย่างไร เราจะศึกษาอย่างไร เราจะค้นคว้าอย่างไร

ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยชี้แนะคอยควบคุมดูแล “มันอยู่นั่น มันอยู่นั่น ของมันมี มันต้องมีสิ หาให้เจอ ต้องหาให้เจอ คนคนนั้นต้องเจอ” คนเจ็บไข้ได้ป่วยไปหาหมอ หมอวินิจฉัยแล้วจะเป็นโรคนั้นโรคนี้ขึ้นมาไง เราเป็นคนวินิจฉัยของเราเองว่า กิเลสของมันอยู่ที่ไหน ถ้าเราวินิจฉัยของเราไม่ได้ เราจับต้องไม่ได้ มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกไม่ได้ กิเลสในหัวใจของใคร บุคคลคนใดต้องแสวงหากิเลสของตนให้เจอ ถ้าแสวงหากิเลสของตนไม่เจอ ครูบาอาจารย์ท่านจะมีเคล็ด มีวิธีการ มีมุก ให้เราพลิกกลับมาหาให้ได้ ถ้ามันหาให้ได้มันต้องฝึกหัดให้มันมีสติมีปัญญามากขึ้น

เพราะสติปัญญามากขึ้นมันจะเป็นมหาสติ มหาสติ เห็นไหม ฟุตบอลมันเป็นโทษ ๒ จังหวะ กับโทษจังหวะเดียว กิเลสที่มันออกมา เห็นไหม วิถีแห่งจิต จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส วิถีแห่งจิตที่มันมีแต่ความรู้สึกนึกคิดที่ว่าละเอียดๆ ไอ้ที่นั่นมันหยาบๆ เข้าไปข้างในขันธ์อย่างละเอียด มันแทบจะจับต้องสิ่งใดไม่ได้เลย เห็นไหม เวลาโทรศัพท์ไง คลื่นไง รู้ได้ด้วยเทคโนโลยีจับต้องได้ว่ามีหรือไม่มี แล้วความรู้สึกนึกคิดแล้วเอาอะไรไปจับไปคิดมันล่ะ แบตฯ ก็หมด โทรศัพท์ก็เสีย ทุกอย่างขาดตกบกพร่องไปหมดเลย แล้วเราปฏิบัติอย่างไร

ไอ้นี่มันเป็นวิถีแห่งจิต มันเป็นความรู้สึกนึกคิด มันเป็นจิตเป็นนามธรรมที่ใครก็รับรู้กับเราไม่ได้ เวลาเรามีความคิด รู้หน้าไม่รู้ใจ ใจเราคิดอะไร จริตนิสัยเป็นอย่างไร สิ่งที่สะสมหมกมุ่นในใจมันประเภทใด แล้วประเภทอย่างนั้นมันเกิดมาจากไหน แล้วสิ่งใดจะจับต้องมันได้ นี่ฝึกหัดๆ มันจะเป็นโทษจังหวะเดียว กระทบ ถ้าเป็นขันธ์อย่างหยาบ อย่างกลาง มันยังมีสิ่งที่จะเป็นหนทางที่จับต้องได้ เวลามันอย่างละเอียดนะ มันถึงต้องเป็นมหาสติ สติมหัศจรรย์มาก

แล้วฝึกหัดค้นคว้านะ ถ้ามันจับขันธ์อย่างละเอียดได้ โอ้โฮ! มันสะเทือนมาก สะเทือนหัวใจมาก มันสะเทือนหัวใจ แล้วถ้าผู้ที่ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติตรงนี้นะ มันจะต้องแบบมหาสติ แล้วความพลิกแพลงของกิเลสรุนแรงมาก รุนแรงเพราะถ้าฝึกหัดปฏิบัตินะ เอากันด้วยการทุ่มเท เป็นก็เป็น ตายก็ตาย ถ้าไม่ได้ฝึกหัด ไม่ได้ประพฤติปฏิบัติจะไม่ยอมท้อแท้ สู้เต็มที่ นี่นักรบ ถ้าจะไปรบไง รบโดยนี่ทางสายพิราบนะ ทางสายเหยี่ยวก็หนักหนาสาหัสสากรรจ์ไปตามจริตนิสัยของตน ทางสายพิราบเพราะว่ามันเป็นปัญญาชนไง มันมีสติ มันมีปัญญาไง แล้วปัญญามันเยอะ ศึกษามามาก แล้วมีความรู้มาก แล้วมันจะมีจริงหรือไม่ มันจะเป็นหรือไม่เป็น

มหาสติ เวลามันจับต้องได้สะเทือนมาก แล้วพอสะเทือนแล้วเพราะจับผู้ร้ายได้ จับกิเลสได้ กิเลสมันออกฤทธิ์เต็มที่ มันจะทําสิ่งใดมันก็จะเป็นเรื่องกามราคะ เพราะเราจะไปเผชิญหน้ากับอสุภะและกามราคะ กามราคะมันเป็นจอมทัพ ความโลภ ความโกรธ ความหลง หลงในกามฉันทะ หลงในตัวเอง ถ้าไม่หลงตัวเองมันก็จะไม่ไปหลงภายนอก เพราะมันหลงตัวมันเอง แล้วยังคิดว่า สิ่งที่เกิดขึ้นจะเป็นประโยชน์กับตนทั้งสิ้น

นั่นไง สิ่งที่เจ้าวัฏจักรมันเป็นเชื้อเป็นไขจากภายใน ถ้าเป็นเชื้อเป็นไขจากภายใน มหาสติ มหาปัญญาแยกแยะ เห็นไหม สิ่งที่เป็นโทษ สิ่งที่เป็นกลยุทธ์ สิ่งที่ี่กิเลสมันพลิกมันแพลง ต้องเท่าทันหมดล่ะ มันพลิกมันแพลงนะ ล้มลุกคลุกคลาน การวิปัสสนา การภาวนา เวลาเข้าไปเผชิญหน้ากับกิเลส เห็นกิเลสอยู่ชัดๆ เอาไม่อยู่หรอก ฝึกหัดซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มีชนะบ้าง แพ้บ้าง แต่ส่วนใหญ่แพ้ แพ้แล้วมันพลิกแพลงด้วย

จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตนี้ไม่เคยตาย แล้วกิเลสมันเป็นเจ้าวัฏจักร มันยาวไกลขนาดไหน แล้วเรามีสติมีปัญญามากน้อยขนาดไหนที่ไปรู้ไปเห็นได้ แล้วมันรู้มันเห็นขึ้นมา เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ เราเป็นคนชี้ทางเท่านั้น ปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ ไอ้สัตว์ตัวนั้นต้องฝึกหัดปฏิบัติเอง แล้วไอ้สัตว์ตัวนั้นมันมีวาสนามากน้อยขนาดไหน เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันล้มลุกคลุกคลานมาตั้งแต่ต้น แล้วมันปฏิบัติไปแล้ว เห็นไหม ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด ละเอียดยิบยับอยู่ในใจเลยล่ะ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันขาดนะสะเทือนเลือนลั่นเลยล่ะ เพราะจิตดวงนี้ไม่เกิดตั้งแต่กามภพลงมา พ้นจากวัฏฏะ กามภพ รูปภพ อรูปภพ ยังจะต้องไป ถ้ายังจะต้องไปคือตัวเองไม่รู้ไม่เห็นมันถึงไป แต่ถ้ามันชัดมันเจนมันจะไปไหม

ถ้ามันจะต้องไป เห็นไหม ต้องไป ถ้ามีครูมีอาจารย์ส่งเสริม พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่ามันจะทําให้เศษส่วน เห็นไหม เพราะอนาคา ๕ ชั้น สุทัสสา สุทัสสี มันไปของมันเป็นชั้นๆ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันมีเคล็ดลับ มันมีความมหัศจรรย์คือจิตดวงนั้น แล้วผู้ที่ปฏิบัติตามความเป็นจริงมันทําให้ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ละเอียดขนาดไหน ขันธ์ที่ละเอียดสํารอกจนสิ้น! จบเลย กลายเป็นตอ

นี่ไง ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด แล้วสิ่งนี้อวิชชาอยู่ที่ฐีติจิต ฐีติจิตนี้คือตัวจิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้ที่มีขันธ์ครอบงําไว้ ๓ ชั้น แล้วตัวของฐีติจิตใสบริสุทธิ์ สิ่งที่ว่าผ่องใสๆ ปฏิบัติไปบูชาอวิชชาทั้งสิ้น มีสติมีปัญญานะ มันเป็นญาณแล้ว เป็นขันธ์ไม่ได้ ขันธ์คือขันธ์ ความคิดคือความคิด ความคิดประหัตประหารกับพญามาร ลูกหลานของมารเท่านั้น เจ้าวัฏจักรเอาสิ่งที่เป็นความคิด เพราะความคิดเกิดจากจิตไม่ใช่จิต มันต้องเอาตัวจิต ตัวภพ อวิชชาเกิดบนฐีติจิต อวิชชาอาศัยภวาสวะเป็นที่อาศัย อวิชชาความไม่รู้แล้วตัวภพตัวจิตมันโดนครอบงํา เอาขันธ์เข้าไปเป็นไปไม่ได้

ศีล สมาธิ ปัญญา ก็เรื่องศีล สมาธิ ปัญญา

แล้วปัญญาญาณไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อาสวักขยญาณทําลายพญามาร ทําลายอวิชชา นี่ทางธรรมสายพิราบ ด้วยเสรีภาพ ด้วยสันติภาพ ด้วยภราดรภาพจากวุฒิภาวะ จากการกระทํา จากความเพียรชอบ ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะของบุคคลคนนั้น ถ้าทางธรรมต้องบอกว่าของจิตดวงนั้น ไม่ใช่ของใครทั้งสิ้น ของจิตดวงนั้น ของภวาสวะดวงนั้น ทําความมัธยัสถ์สมดุลพอดีด้วยญาณ ทําลายอวิชชา ทําลายอวิชชา เห็นไหม

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดบนหัวใจของเราอีกไม่ได้เลย”

นี่พญามาร เห็นไหม เรือนยอดของเรือน ๓ หลัง เรือน ๓ หลัง คือ ความโลภ ความโกรธ ความหลง ตั้งแต่กามภพลงไป ได้หักเรือนยอดของเรือน ๓ หลัง คือตัวอวิชชาแล้ว “มารเอย เธอเกิดจากใจดวงนี้อีกไม่ได้ เธอจะค้นคว้าค้นหาขนาดไหน ที่เป็นขี้ข้า ที่ภพภูมิของใจ ทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายภูมิ ทําลายทั้งหมดทั้งสิ้นด้วยธรรมสายพิราบ ด้วยสติ ด้วยปัญญา ด้วยวิปัสสนาญาณ ทําลายภวาสวะ ทําลายภพจบสิ้นจากใจดวงนั้น” เอวัง