คํานํา

พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญการปฏิบัติบูชาฆ่ากิเลส การฝึกหัดภาวนาหรือหัดเดินต้องมีผู้รู้จริงชี้แนะ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เป็นผู้รู้จริง และเป็นศาสนทายาทธรรมของวงกรรมฐานสายหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ด้วยทางบรรพชิตกว้างขวาง ทางคฤหัสถ์คับแคบ ท่านจึงสร้างวัดเพื่อสงวนเป็นที่ปฏิบัติธรรมเท่านั้น เมื่อมาวัดต้องปฏิบัติอย่างจริงจัง ต้องเคารพสถานที่ ต้องรักษาความเงียบสงัดและรักษากติกาวัด

ในการทําความดี ดีใดไม่มีโทษ ดีนั้นชื่อว่า ดีเลิศ ผู้อยู่ที่ทํางานถูกรุมกลั่นแกล้ง หันมาภาวนา แต่ไม่ดีจะเลิก ต้องมีจุดยืนยึดหลักการทําดีต้องได้ดีและให้อภัย ในการภาวนาต้องมีสติจึงเป็นความเพียรและต้องตามเป็นจริง โดยทําความสงบใจหรือสัมมาสมาธิก่อน ถ้าเป็นจริง จิตจะเด่นชัดเป็นสมาธิ ให้ฝึกใช้ปัญญา เราทําเองจะไม่สงสัย ให้ยึดคําสอนหลวงปู่มั่น อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ให้พุทโธชัดๆ ผู้ที่หลงเชื่ออาจารย์ไม่รู้จริงภาวนาไม่เป็น สอนให้ทิ้งลมหายใจมาดูจิต ให้ทิ้งพุทโธ คือ ทิ้งความเพียร ทําลายถึงรากเหง้าการปฏิบัติ ผู้ฝึกหัดปฏิบัติอุปมาหัดเดินหรือก้าวแรกต้องล้มลุกคลุกคลานมีอุปสรรคมากมาย ผู้ที่ทําความสงบใจไม่ได้ เพราะใจผูกไว้กับรูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ผู้ใดลุ่มหลงจะค้างอยู่ในโลกนี้ ส่วนผู้ใดปฏิบัติจริงจัง สุขอื่นใดเท่าจิตสงบไม่มี และจะถึงที่สุดวิมุตติสุขพ้นจากโลกนี้

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
พฤษภาคม ๒๕๖๗

ดี ดีเพราะอะไร ดีเพราะเรามีสัตย์
สิ่งที่ผิด เราว่าผิด สิ่งที่ถูก เราว่าถูก
แล้วเราภูมิใจ พูดแล้วมันไม่ต้องระแวง
พูดแล้วไม่ต้องเสียใจภายหลังไง
ถ้าพูดสิ่งใดไปแล้วไม่กลับมาเสียใจอีกเลย

๑

แต่ไม่ดี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๐ มิถุนายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การปฏิบัติธรรมไปด้วย อยู่กับสังคมไปด้วย ต้องทําอย่างไรคะ”

หนูเคยถูกคนรุมแกล้ง จึงทําให้กลัวสังคม ทํางานที่ไหนไม่ได้นาน ทําให้เห็นทุกข์ หนูเลยหันมาทางธรรม พอหนูเริ่มปฏิบัติธรรม คนในออฟฟิศก็หาว่าเสแสร้ง ทําให้หนูตีตัวออกห่าง ตอนแรกเหมือนจะดี พอนานๆ ไปเริ่มไม่ดี หนูควรทําตัวอย่างไรคะ

ตอบ : นี่ไง การปฏิบัติธรรมกับอยู่กับสังคม ถ้าการปฏิบัติอยู่กับสังคม การปฏิบัติธรรมนี่สุดยอดมาก คําว่า “สุดยอดมากๆ” คนเรานะ เรื่องเชื่อในกรรมดีกรรมชั่ว คนยังเชื่อได้ยากเลย ในสังคมเขาเสียดสีกันไง “ทําดีได้ดีมีที่ไหน ทําชั่วได้ดีมีถมไป”

คนทําชั่ว คนทําตามหัวใจของตนเองแล้วได้ดิบได้ดีกันในสังคมเยอะแยะไปหมด คนที่ระรานชาวบ้านแล้วได้ดิบได้ดี มันเห็นสภาพแบบนั้นจนชินชา พอชินชามันเลยพูดเสียดสี “ทําดีได้ดีมีที่ไหน ทําชั่วได้ดีมีถมไป” นี่เขาพูดกันตลอดนะ เราได้ยินมาตั้งแต่เด็กๆ

แต่เวลาเราจะบวช เวลาเราบวชมาแล้ว เวลามาประพฤติปฏิบัติมันก็มืดแปดด้านน่ะ คือมันทําสิ่งใดแล้วมันก็ยังไม่เห็นผลจริง ว่าอย่างนั้นเถอะ พอไม่เห็นผลจริง มันก็แบบว่าครึ่งๆ กลางๆ มันลังเลสงสัยไปหมด มันครึ่งๆ กลางๆ ก็เชื่อว่าจะดี แต่เชื่อแล้วมันก็มาทุกข์มายาก แต่พอปฏิบัติไปๆ มันเลยลงใจไง ลงใจ

เวลาหลวงตาท่านพูด เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูด “ดีที่ไม่มีโทษ ดีสะอาดบริสุทธิ์ นั่นคือดีเลิศ” นี่เป็นคําพูดของหลวงปู่มั่นนะ ดีเลิศ ดีที่สะอาดบริสุทธิ์ ดีที่ไม่มีความชั่วเจือปน ว่าอย่างนั้นเถอะ ดีล้วนๆ นี่ดีเลิศ ดีอย่างนี้เป็นดีที่สะอาดบริสุทธิ์

แล้วเวลาหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น เวลาท่านประพฤติปฏิบัติมาท่านก็ยืนยัน หลวงตาท่านพูดบ่อย แล้วเราชอบจําแล้วเอามาพูด เพราะมันฝังใจ ท่านบอกว่า เราทําคุณงามความดีกัน เราปฏิบัติแล้ว ถ้ามันทําดีแล้วไม่ได้ดี ท่านจะพาไปฟ้องพระพุทธเจ้า ท่านเชื่อมั่นพระพุทธเจ้านะ

“ถ้าท่านทําดีแล้วถ้ามันไม่ได้ดี เราจะพาไปฟ้องพระพุทธเจ้า” คือท่านจะบอกว่าคําสอนของพระพุทธเจ้าถูกต้อง แล้วเราประพฤติปฏิบัติของเราจนเต็มที่ของเรานะ คําว่า “เต็มที่ของเรา”

เราก็เชื่อมั่นมากนะ พูดทุกวัน เพราะอะไร เพราะสวนกระแสสังคมไง ทําดีต้องได้ดี ทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว เด็ดขาด

ทําดีต้องได้ดี แต่ทําดีแล้ว คนทําดีแล้วโดนเสียดสี คนทําดีแล้วมีแต่ความทุกข์ มันเป็นเรื่องธรรมดา เราอยู่ในสังคมแบบนี้ ในสังคมมีทั้งคนดีและคนชั่ว ในสังคม แล้วความชั่วมันทําได้ง่าย ความดีมันทําได้ยาก

ถ้าความชั่วมันทําได้ง่าย คนไม่ต้องทําอะไรเลย ไหลไปตามสังคมก็ทําความชั่ว ความชั่วมันทําได้ง่าย ไม่ต้องทําอะไรมันก็เป็นความชั่ว แต่ทําความดีมันแสนยาก ทําความดีมันต้องทวนกระแสกลับเข้าไป ทําความดีต้องขวนขวาย ทําความดีแล้วยังโดนเสียดสี ทําความดีแล้วยังโดนทิ่มโดนตํา ทําความดีแล้วมีแต่ภัยทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น ทําความดีถึงแสนยากไง

แต่ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว

เพราะการทําคุณงามความดีแบบนี้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย

เราพูดประจําๆ เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านรําพึงของท่านนะ เราเป็นคนวาสนาน้อย อายุของเราก็แค่ ๘๐ ปี เวลาคนที่มีอํานาจวาสนามากอายุ ๘๐,๐๐๐ ปี แต่เขาต้องทําคุณงามความดีแบบพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้า ๔ อสงไขย เขาต้องทํา ๘ อสงไขย ทํา ๑๖ อสงไขย เขาจะทําคุณงามความดีแบบพระโพธิสัตว์ เกิดตายๆ สร้างแต่คุณงามความดี ยังเป็นอสงไขยๆ มากกว่าพระพุทธเจ้าถึง ๖-๗ เท่าตัว เขาถึงมีอายุ ๘๐,๐๐๐ ปี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย แสนมหากัป สมบูรณ์แล้วมาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาท่านพูดในพระไตรปิฎก เวลาเราพูดบ่อย

เวลาเราเทศนาว่าการ เขาบอก “ทําไมหลวงพ่อทําอย่างนี้”

บอก “พระพุทธเจ้าสั่งกูไว้”

เขาก็งงเลย เราเกิดไม่ทันพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าสั่งที่ไหน

อ้าว! ก็เราอ่านพระไตรปิฎกไง เวลาพระพุทธเจ้าฝากไว้ “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่เข้มแข็ง ยังไม่มีปัญญา ไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงคือการติฉินนินทาของลัทธิศาสนาอื่น เราจะยังไม่ยอมปรินิพพาน”

ท่านก็สร้างสมบุญญาธิการมา ท่านสั่งสมมา ท่านรื้อสัตว์ขนสัตว์มา ๔๕ พรรษา ๔๕ ปี พอปีสุดท้ายมารดลใจตลอด เวลาท่านปลงอายุสังขารไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลงอายุสังขาร “มารเอย บัดนี้ บัดนี้คือ ๔๕ ปีมาแล้วนี้ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรา...” ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านใช้คําว่า “ของเรา”

“...บัดนี้เข้มแข็ง คือมีสติมีปัญญาสามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ อีก ๓ เดือนข้างหน้าเราจะปรินิพพาน”

โอ้โฮ! โลกธาตุนี้ไหวหมดเลย นี่พระพุทธเจ้าสั่งไว้ ฉะนั้น พระพุทธเจ้าสั่งไว้ เวลาเราโต้แย้ง เราขัดแย้งกับความเห็นคนอื่นอย่างนี้ เขาบอกว่า “หลวงพ่อทําอย่างนี้ทําไม”

“พระพุทธเจ้าสั่งกูไว้ พระพุทธเจ้าสั่งกูไว้”

อ้าว! เราก็กล่าวแก้ไง ทิฏฐิความเห็นของคนไง อ้าว! ธรรมะมันก็คือเหตุคือผล เราก็คุยกันด้วยเหตุด้วยผลสิ ถ้าเหตุผลใครถูกต้อง อันนั้นก็ถูกใช่ไหม เหตุผลใครผิดมันก็ผิดอยู่แล้ววันยังคํ่า เหตุและผลคือธรรมไง ฉะนั้น เราพูดเรื่องเหตุเรื่องผล เราไม่ได้เอาสีข้างเข้าถู ก็เราคุยกันด้วยเหตุผล

ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ การสนทนาธรรมเป็นมงคลอย่างยิ่ง การสนทนาธรรมด้วยสติด้วยปัญญา การสนทนาธรรมด้วยเหตุด้วยผล ไม่ใช่การสนทนาธรรมด้วยการเสียดสี ไม่ได้สนทนาธรรมด้วยการเหยียบยํ่ากัน ไม่ได้สนทนาธรรมด้วยอารมณ์ ไม่ได้สนทนาธรรมด้วยความเหยียบยํ่าทําลาย ไม่ใช่

เราสนทนาธรรมกันด้วยสติด้วยปัญญานะ เรามีเหตุผลสิ เราคุยด้วยเหตุผล เอาเหตุผลมาขัดแย้งกัน ไม่มีใครพูด ดีแต่พูดข้างเดียว พูดลับหลัง เวลาเอาจริงๆ มันต้องคุยกันต่อหน้า นี่พูดถึงเวลาสนทนาธรรมเป็นมงคลชีวิตนะ

นี่พูดถึงว่าทําดีต้องได้ดีไง ทีนี้พอทําความดี มันก็ย้อนกลับมาคําถาม เราเห็นใจมากนะ พวกวัยรุ่นน่ะ พวกทํางานจะเจอปัญหานี้ทั้งนั้นน่ะ เพราะเราอยู่ในสังคมไง มนุษย์เป็นสัตว์สังคม แล้วมนุษย์เป็นสัตว์สังคม คนดีคนชั่วอยู่ในสังคมเดียวกัน ถ้าคนดีคนชั่วอยู่ในสังคมเดียวกัน แม้แต่ตัวเราเองคนเดียว บางทีเราก็คิดผิดพลั้ง บางทีเราก็คิดผิดพลาด เราก็เคยคิดที่ไม่ถูกต้องมาเหมือนกัน แต่ถ้าวันไหนมีสติมีปัญญา อารมณ์ที่มันมั่นคง เราก็คิดได้ถูกต้อง คิดได้ชัดเจน เวลาเราคิด เราคิดผิดพลาดนั่นน่ะ อารมณ์ชั่ววูบๆ

เวลาคนทําผิดพลาดไป เวลาตํารวจจับ เขาบอกว่าอารมณ์ชั่ววูบ มันยับยั้งไม่ทัน มันยับยั้งไม่ได้ ทําไปด้วยความผิดพลาด นี่มันเป็นอยู่อย่างนี้ แล้วเราอยู่ในสังคมๆ เราจะโดนแรงเสียดสี เราจะโดนแรงกระทบกระเทือน นี่เป็นเรื่องธรรมดา นี่เป็นเรื่องธรรมดา

ทีนี้เป็นเรื่องธรรมดา มันย้อนกลับมาก่อน ย้อนกลับมาว่า ถ้าเราอ่อนแอ เราอ่อนแอก็อย่างนี้ จิตใจเราอ่อนแอไง พอจิตใจเราอ่อนแอ เราเจอสิ่งใด เราทนแรงเสียดสีไม่ไหว แล้วเราก็ต้องเพลี่ยงพลํ้าไป แต่ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา เราจะทําคุณงามความดี เราพยายามทํา

เขาบอกว่าเขาหันมาปฏิบัติธรรม แล้วในออฟฟิศของเขาก็หาว่าเขาเสแสร้ง

ทุกคนเขาไม่เชื่อหรอกว่าเราจะปฏิบัติธรรมๆ มันต้องใช้ระยะเวลาทั้งชีวิตนะ ทําความดีๆ ความดีที่เขาไม่เชื่อเราๆ เพราะดูสิ ดูแชร์ลูกโซ่สิ ดูสังคมที่หลอกลวงกันสิ มันไว้ใจใครได้ล่ะ มันเป็นสิ่งที่ไว้ใจไม่ได้ เราเห็นหน้ากัน เรารู้หรือว่าเขาจะจริงใจอะไรกับเรา เรารู้หรือว่าเขาจะเป็นคนดีจริง มันไม่มีใครเชื่อหรอกว่าใครจะเป็นคนดีจริง

ฉะนั้น เวลาทําคุณงามความดีอย่าหวังว่าให้คนมาชื่นชมเรา ไม่ต้องไปคิดไปหวังอะไรให้ใครมาชื่นชม ทําความดีก็จบไง ทําความดีหรือทําบุญทิ้งเหวๆ คือทําแล้วไม่หวังผลตอบแทนไง

ถ้าใครทําแล้วหวังผลตอบแทน ใครทําแล้วอยากให้สังคมนับหน้าถือตา ใครทําแล้วอยากให้คนเคารพนับถือ มึงทําไปเถอะ ทุกข์ตายเลย เพราะอะไร เพราะมันมีความหวังใช่ไหม หวังให้คนเขามาเห็นคุณงามความดีของเรา หวังว่าให้คนเขาเชิดชูเรา เราหวังไง เหมือนกับเด็กเลย เด็กมันรอความหวัง รอเขาให้ แล้วเราไม่ให้ก็จบเลย แล้วใครเขาจะให้ เขาไว้เนื้อเชื่อใจหรือไม่ ถ้าเขาไม่ไว้เนื้อเชื่อใจ นั่นมันข้อเท็จจริง

ฉะนั้น เราไม่ต้องไปแยแสกับเรื่องอย่างนั้น ขอ ขอให้เราทําดีจริงเถอะ ขอให้เราทําความดีของเรา ถ้าเราทําคุณงามความดีของเรา เราทําของเราไป จะมากจะน้อยนะ

๑. จะมากจะน้อย มันเรื่องแรงเสียดสี โลกธรรม ๘ มันรุนแรงอยู่แล้ว

๒. อันนี้สําคัญที่สุดเลย คือความมั่นคงของเราไง

เราต้องมั่นคงก่อน ถ้าเรามีสติปัญญา แล้วแบบว่ามรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด คือมรรคหยาบคือความคิดหยาบๆ แต่ถ้าพอความคิดมันละเอียดลึกซึ้งขึ้นไป เราจะรู้ว่าความดีที่มันละเอียดลึกซึ้งขึ้นไป นี่ความดี ความดีของพระอริยเจ้า ความดีของพระอรหันต์ คือความนิ่งอยู่ของพระอริยเจ้า ท่านรู้รอบขอบชิดหมดเลยนะ รู้หมด จักรวาล โลกธาตุ เข้าใจหมดเลย แล้วนิ่ง ใครไปถามอะไรท่านก็เฉย เพราะอะไร

หนึ่ง เวลาหลวงตาท่านบรรลุธรรม ครูบาอาจารย์ท่านตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ท่านบอกเลยนะ “เราจะคุยกับสังคมอย่างไร เราจะคุยกับเขาอย่างไร” เพราะความดีมันเหนือโลก ความดีมันเหนือจินตนาการ เหนือความเห็นเรา

เวลาหลวงตาท่านพูดนะ ท่านบอกคุยกับพวกเราเหมือนคุยกับสัตว์ เราคุยกับสัตว์สิ สัตว์เลี้ยง เราคุยกับมันรู้เรื่องไหม ด้วยสัญชาตญาณมันรักเจ้าของนะ มันรู้ถึงความปรารถนาดีของเรา แต่เราพูดกับมันไม่รู้เรื่อง เพราะมันไม่รู้ภาษาคน แต่มันมีภาษาของมัน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ภาษาสมมุติเราไง ภาษามนุษย์นี่ แล้วภาษาธรรมะ ภาษาใจ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการเทวดา อินทร์ พรหม ท่านใช้ภาษาอะไร

เราข้ามประเทศ ข้ามถิ่น ภาษายังคนละภาษาเลย แม้แต่สมมุติอันเดียวกัน แต่ภาษาแตกต่างกันไป แต่ถ้าเป็นภาษาใจ หลวงปู่มั่นท่านเทศน์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย เทศน์กับเทวดาสบายกว่าเทศน์กับคนเยอะเลย เทศน์กับคนต้องออกเสียง เหนื่อย แต่เทศน์กับเทวดา ภาษาใจก็คิดเอาในใจ ทางนู้นรับรู้หมดแล้ว ภาษาความรู้สึก นี่คือภาษาใจ ถ้าภาษาใจเทศนาว่าการอย่างนั้นไม่ต้องออกเสียง ไม่ต้องเจ็บคอ พูดจบเลย นั่นคือภาษา คือความรับรู้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราอยู่ในสังคม แล้วสังคมเป็นอย่างไร เราต้องเข้มแข็งของเรา แล้วเราเข้มแข็ง เราเข้มแข็งแล้ว

เวลาครูบาอาจารย์ท่านบรรลุธรรม ท่านบรรลุธรรมของท่าน ท่านบอกว่า หลวงตาท่านพูดประจํานะ พูดกับเขา เขาก็ไม่รู้หรอก อย่าว่าแต่โยมเลย พระด้วยกันก็ยังไม่รู้เลย พูดไปเถอะ พระไม่รู้หรอก ถ้าเราปฏิบัติไม่ถึง ไม่รู้ อย่างเช่นคําว่า “สมาธิๆ” คุยโม้กันไป สมาธิยังทํากันไม่เป็นเลย นี่ถ้าวงในนะ เราอยู่กับหลวงตา ครูบาอาจารย์ของเราท่านพูดเลย “สมาธิเขายังทํากันไม่ได้ แล้วเขาจะไปรู้ธรรมะกันได้อย่างไร”

ไอ้พวกอภิธรรมก็บอกว่า “สมาธิไม่จําเป็น สมาธิไม่ต้องทํา ใช้ปัญญา รู้ตัวทั่วพร้อม พอย่างก้าวรู้ตลอดเวลา”

แล้วหุ่นยนต์มันไม่รู้หรือ หุ่นยนต์ดีกว่าเอ็งอีก ตอนนี้หุ่นยนต์จะมาแย่งงานแรงงานหมดแล้ว ต่อไปนี้โรงงานเขาใช้หุ่นยนต์หมดแล้ว แล้วหุ่นยนต์พูดง่ายด้วย ควบคุมได้ง่ายต่างหาก แล้วเราเป็นคนน่ะ ไปเอ๊อะๆ อย่างนั้นเป็นปัญญาหรือ ปัญญามันเกิดอย่างนั้นหรือ มันเป็นจริงหรือ

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรา ทําความสงบมันยังทําไม่เป็นเลย สมาธิยังไม่เป็นเลย แล้วมันจะรู้อะไร เพราะคนที่ทําสมาธิได้มันก็เหมือนกับเรามีต้นทุนน่ะ มันจะพูดภาษาเดียวกันแล้ว ได้สมาธิก่อนแล้วมันฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาภาวนามยปัญญา ปัญญาไม่ใช่ที่คิดกันอย่างนี้

เพราะปัญญาในพระพุทธศาสนามีอยู่ ๓ ระดับ สุตมยปัญญา คือนักวิทยาศาสตร์ที่ใช้ปัญญา นี่สุตมยปัญญา ปัญญาจากการศึกษา ปัญญาจากการวิเคราะห์วิจัย นี่ปัญญาโลกๆ เพราะมันเกิดจากจิต เขาเรียกว่าสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ปัญญาเกิดจากจินตนาการ แล้วภาวนามยปัญญา

ปัญญา ๓ ระดับมันก็ไม่รู้จัก มันไม่รู้จักอะไรทั้งสิ้นเลย แต่มันรู้ธรรมะไปหมดเลย มันไม่รู้เรื่องอะไรเลย แล้วคนที่รู้จะไปพูดกับเขาได้อย่างไร พูดกันไม่รู้เรื่อง เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูด เราถึงเห็นใจไง นี่พูดถึงว่าถ้าเป็นจริงนะ

ทีนี้บอกว่า เราเป็นมนุษย์ เราอยู่ในสังคม ถ้าเราอยู่ในสังคม มันอยู่ที่เวรกรรมของสัตว์ ฉะนั้น เวลาเขาพูดนะ “หนูถูกคนรุมแกล้ง จึงทําให้กลัวสังคม หนูเคยถูกเขารุมกลั่นแกล้ง”

มันเหมือนกับทางจิตวิทยาไง เราเลี้ยงลูก ถ้าเราเคยทําสิ่งใดไว้กับลูกแล้วมันเก็บกดไว้ ต่อไปอนาคตมันก็จะไปปะทุออกมา นี่มันเป็นจิตวิทยาไง

นี่ก็เหมือนกัน “หนูเคยโดนรุมกลั่นแกล้ง”

ถ้าเคยโดนรุมกลั่นแกล้ง โดยส่วนใหญ่เด็ก เด็กมันก็มีประสบการณ์ ประสบการณ์ของเด็กแต่ละคนไม่เหมือนกัน อยู่ในสังคมไม่เหมือนกัน ไอ้ความผิดพลาดของผู้ใหญ่ทํากับเด็กมีทั้งนั้นน่ะ

พ่อแม่ทุกคนรักลูกขนาดไหนก็แล้วแต่ ก็ต้องมีความผิดพลาดกับลูกบ้างเป็นเรื่องธรรมดา เพราะว่าคนเรามันก็มีความผิดพลาดเป็นธรรมดานะ แต่ทําไมบอกว่าเด็กบางคนมันไม่เก็บซับไว้ในใจล่ะ ถ้าพูดถึงว่าทางจิตวิทยา เด็กคนใดก็แล้วแต่ พ่อแม่เลี้ยงมาแล้วมีปมขึ้นมา ต่อไปเขาจะทําร้ายสังคมๆ

เราบอกว่า สังคมมันยังทําร้ายกันมากกว่านี้เยอะมาก เพราะอะไร เพราะเด็กเกือบทุกคนมันมีปมมาทั้งนั้น แต่ทําไมเด็กบางคนมันมีผลกระทบแล้วมันไม่ฝังใจมันล่ะ ทําไมเด็กบางคนพอมีปมมีผลกระทบแล้ว มันทําไมทําลายสังคมล่ะ

นี่ย้อนกลับมาที่ว่า “หนูเคยถูกคนรุมกลั่นแกล้ง”

ถ้ารุมกลั่นแกล้ง ถ้าจิตใจเราเข้มแข็ง จิตใจเรามีอํานาจวาสนา สิ่งนั้นมันก็เป็นเจตนาดีของเขา สิ่งนั้นมันก็เป็นเจตนาดีของผู้ใหญ่

เวลาทางจิตวิทยาเขาบอกว่า สิ่งที่มีปัญหาขัดแย้งกัน ขัดแย้งกันโดยวัยวุฒิ โดยวัย เด็กมันมีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ เวลาโตขึ้นมาจะมีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ นี่โดยวัย โดยวัยมันจะมีมุมมองที่แตกต่างกัน ความขัดแย้งโดยวัยวุฒิมันมีปัญหามาก

เด็กคนไหนก็แล้วแต่มันก็มีภูมิอย่างนั้นน่ะ พอโตขึ้นมาด้วยวุฒิภาวะที่เจริญขึ้น เวลาเขาไปมีครอบครัว เขาก็ทําแบบที่เขาโดนพ่อแม่ทํามานั่นแหละ

เพราะพ่อแม่ก็ปรารถนาดีกับลูกทั้งนั้นน่ะ แต่โดยวัย ความเข้าใจของเด็กมันเข้าใจไม่ได้ แต่พอเราโตขึ้นมา เรามีปัญญาขึ้นมาแล้ว เราจะดูแลลูกหลานของเรา เราก็ใช้ระบบอย่างนั้นน่ะ เหมือนกัน เหมือนกับที่เราโดนทํา แต่เราโดนทําขึ้นมาแล้วทําไมเราโดนรุมกลั่นแกล้งล่ะ

แต่เด็กบางคนเขาซาบซึ้งบุญคุณของพ่อแม่เขา พ่อแม่เขาทําคุณงามความดีกับเขา เขารักพ่อรักแม่เขา เขาเห็นบุญคุณของพ่อแม่เขา พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก พ่อแม่ให้ชีวิตนี้มา พ่อแม่ให้ชีวิตนี้มา พ่อแม่เลี้ยงดูเรามา ความผิดพลาดของพ่อแม่มันของเล็กน้อยมาก เพราะพ่อแม่มีหน้าที่การงานมาก พ่อแม่มีความรับผิดชอบมาก แล้วพ่อแม่ต้องมีเวลามาเลี้ยงลูกด้วย บางทีมันก็มาหลุดเอากับลูกบ้าง ถ้ามันคิดได้อย่างนี้มันก็จบนะ

นี่เขาบอกว่า “หนูเคยถูกคนเขารุมกลั่นแกล้ง ทําให้กลัวสังคม”

สังคมมันน่ากลัวอยู่แล้ว รู้หน้าไม่รู้ใจ ไว้ใจไม่ได้หรอก ถ้าคําว่า “ไว้ใจไม่ได้” เราต้องมีสติปัญญา เราอยู่ในสังคมนั้นน่ะ เรามีสติปัญญาของเรา เราไม่ใช่ทําดีทําชั่วเพราะสังคมนั้น ถ้าเราทําดีทําชั่วแล้วมันเป็นผลของเรา ไม่ใช่ของสังคมนั้น สังคมนั้นน่ะบีบคั้นเรา แต่เราทําสิ่งใดไปแล้ว เวลาเราทําผิดพลาดไปแล้วมันเป็นของเรา ไม่ใช่ของสังคม

สังคมบีบคั้นมาก็เป็นเรื่องของสังคมนะ เพราะสภาคกรรม เราเกิดมากับสังคมนี้ มนุษย์เป็นสัตว์สังคมๆ เราอยู่กับสังคมนี้ แต่เราทําผิดพลาดไปแล้วสังคมไม่รับผิดแทนเราหรอก ถ้าเราทําผิดไป เราเองเป็นคนที่รับผิด ถ้าเราทําความชอบๆ สังคมนั้น เราก็ได้ความชอบจากสังคมนั้น เราจะบอกว่ามันเป็นสิทธิของเรา เป็นสิทธิ์ของเรา เป็นความเห็นของเราไง

ใช่ เราต้องอยู่กับสังคมนั้น แต่เราจะไม่โทษสังคมนั้นไง เราต้องมีสติปัญญาดูแลหัวใจของเรา เราต้องทําตัวของเราไง สังคมเป็นเรื่องสังคม ทีนี้จิตวิทยาเขาก็ทําวิจัย เขาก็ทําเป็นทางวิชาการอย่างนี้

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันลึกซึ้งกว่านั้นไง กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน ถ้าไม่มีเวรไม่มีกรรมต่อกันมา ทําไมมันมาประสบพบกัน ทําไมคนอื่นเขาประสบสังคมแบบเดียวกับเรา ทําไมเขาอยู่สังคมนี้เขาชื่นชม ทําไมเรามีเวรมีกรรมกับสังคมนี้ สังคมนี้เบียดเบียนเรา สังคมนี้กลั่นแกล้งเรา เราโทษสังคม

เพราะสังคมเกิดจากมนุษย์ มนุษย์ในสังคมนั้นน่ะ บางคนเขาก็เห็นสังคมนั้นเป็นสังคมที่เลวร้าย บางคนเขาเห็นสังคมนั้นเป็นประโยชน์กับเขา บางคนเห็นสังคมนั้นเพื่อจะทําให้สังคมนั้นเจริญรุ่งเรืองขึ้นไป นี่ไง มันก็อยู่ที่มุมมองไง มุมมองก็คือทิฏฐิไง คือจริตนิสัยไง มันก็ย้อนกลับมาที่ตัวเราด้วยไง

เรื่องสังคมมันก็เป็นเรื่องของสังคม สังคมคือวัฏฏะ ผลของวัฏฏะ เวียนว่ายตายเกิดคือผลของวัฏฏะ ผลของเวรของกรรมที่จิตดวงนั้นมันมีเวรมีกรรมมา แล้วมันเป็นวาระ พอวาระขึ้นมา สิ่งที่มีเวรมีกรรมต่อกันขึ้นมามันจะเป็นวาระที่มาพบกัน มาพบกันมันก็เกิดการกระทบกระทั่งกันเป็นเรื่องธรรมดา

แต่ถ้าใครมีสติมีปัญญาเข้าใจเรื่องวัฏฏะ มันให้อภัย ให้อภัยก็ไม่ทุกข์ไง ให้อภัยก็จบไง แต่ให้อภัยแล้วเราต้องมีสติปัญญาด้วยนะ คําว่า “มีสติปัญญา” ให้อภัยเขาแล้วไม่ใช่เหยื่อไง ให้อภัยเขาแล้วให้เขายํ่ายีอย่างนั้นมันไม่ใช่

เราให้อภัยคือว่าเราไม่ผูกใจเจ็บ แต่เราต้องปกป้องตัวเอง ปกป้องตัวเองด้วยสติด้วยปัญญา ด้วยกฎหมาย มันมีกฎหมาย มันมีกติกาใช่ไหม เราก็ทําให้ถูกต้องดีงาม แต่เราไม่เอาเรื่องเหตุการณ์อย่างนั้นมาหมักหมมในใจไง การให้อภัยคือให้อภัยจากข้างใน ให้อภัยจากหัวใจของเรา

นี่ไง เราอยู่กับสังคมอย่างนั้น มันมีหมดแหละ ปัญหานี้มีคนถามเยอะมาก มันเคยมีนะ มันมีลูกศิษย์อยู่คนหนึ่ง ลูกชายเขาได้ทุนนะ ไปเรียนเมืองนอก เรียนเมืองนอกกลับมาแล้วต้องมาใช้ทุน ใช้ทุน เขาไปสอนโรงเรียนช่างกล สุดท้ายเขาพยายามจะขอลาออก ลาออกต้องใช้ทุน ๑๐ ล้าน พ่อแม่ต้องใช้ให้นะ แล้วเขาพามาหาเรา เขาบอกว่าเขาเสียดายความรู้เขา เขาเรียนจบดอกเตอร์มาจากเมืองนอก แล้วมาสอนเด็กช่างกล มันไม่เอาถ่าน เขาว่าอย่างนั้นนะ เขาจะลาออก ลาออกเพื่อไปสอนมหาวิทยาลัย แล้วเขาก็ไป

แต่มาหาเรา เราบอกว่า เอ็งเกลียดปัญหาเรื่องคนน่ะ จากช่างกลแล้วจะไปสอนมหาวิทยาลัย มันก็คนเหมือนกันนั่นน่ะ มันเป็นการคาดหวังของเราไง เป็นการคาดหวังของเราที่เราอยากจะทําประโยชน์ไง แล้วมันคิดว่าตรงนี้ทําประโยชน์ไม่ได้ จะไปทําประโยชน์ที่อื่น แล้วที่อื่นมึงไว้ใจได้หรือ

เราจะบอกว่า ปัญหาสังคม ปัญหาคน หนีไม่พ้นหรอก เพราะเราก็เป็นคน ฉะนั้น เราจะบอกว่า สังคมมันเป็นเรื่องปัญหาสังคมอยู่แล้ว แล้วเราบอกสังคมนี้ไม่ดี สังคมจะดีกว่านี้ ไม่มีทาง

เขาบอกว่า ทุกคนมาบอกเลยนะ บ้านเรานี่นะมีแต่อิจฉาตาร้อน ไปอยู่เมืองนอกดีกว่า

นักศึกษามากเลย ไปอยู่เมืองนอก ไปทําวิทยานิพนธ์ อาจารย์แม่งขโมยวิทยานิพนธ์ไปเยอะแยะ นักศึกษาไทยไปโดนขโมยวิทยานิพนธ์ อาจารย์ฝรั่งทั้งนั้นน่ะ เป็นคนดีทั้งนั้นน่ะ มันโกงวิทยานิพนธ์มึงไปหมดเลย

นี่ไง คนก็คือคน แต่เราไปมองกันอย่างนั้นเอง เราไปมองว่าบ้านเราไม่ดี ถ้านอกบ้านดีหมด มองในบ้านมันรู้ไส้รู้พุงไง ในบ้านเรารู้ไส้รู้พุงหมดเลย ไม่ดีสักคนหนึ่ง แต่นอกบ้าน อู้ฮู! สุดยอดเลย...ไม่มีทาง คนคือคน ทีนี้คนมันคิดอย่างนั้น นี่พูดถึงปัญหาสังคมนะ ปัญหาสังคม เราบอกว่าปัญหาสังคม

ฉะนั้น พอไปทําที่ไหนมันมีแต่ความทุกข์ เขาบอก “ไปทําที่ไหนมีแต่ความทุกข์ หนูเลยหันมาทางธรรม พอหนูเริ่มปฏิบัติธรรม คนในออฟฟิศก็หาว่าเสแสร้ง”

ถ้าเรายังหวั่นไหวไปกับเขา เห็นไหม เมื่อกี้เราพูดอยู่ประจําว่า เวลาจะทําสิ่งใดเราบอกเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งกูไว้นี่ ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งกูไว้ เรามีสติมีปัญญา สิ่งที่เขาจาบจ้วง เขาทําลาย เราพูดแก้ พูดเพื่อจรรโลง พูดเพื่อความดีงาม

นี่พูดเพื่อความดีงาม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งกูไว้ แต่กูพูดอะไรออกไป คนเกลียดกูฉิบหายเลย ขนาดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งไว้ แล้วพอทําอะไรไปแล้วจะว่าเป็นคุณนะ เป็นโทษทั้งนั้นน่ะ เพราะอะไร

เพราะไปชี้ความผิดพลาดของคนอื่น ไม่มีใครเขาชอบหรอก ไปชี้ความบกพร่องของเขา ไปชี้ ใครมันจะชอบ ไม่มีใครชอบหรอก แต่ทําไมล่ะ แต่เราทําแล้วยังยิ้มอยู่นะ ใครจะว่าอย่างไรยังสู้ได้ เพราะอะไร

เพราะเราทําเอง เพราะเราเชื่อ เราเชื่อในสัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ควรติเตียนคนที่ควรติเตียน ควรยกย่องสรรเสริญคนที่ควรยกย่อง ใครทําความดีต้องบอกคนนั้นเป็นความถูกต้องดีงาม ใครทําชั่วต้องเป็นความชั่ว แล้วสังคมมันชอบไหม ถ้ามันจะเอาดีนะ ใครทําชั่ว โอ้โฮ! ชื่นชมมันเลย เอายศถาบรรดาศักดิ์มาเป็นพวกไง แล้วมันก็จะได้ไปด้วยกันไง แต่เราไม่ทําอย่างนั้น

ฉะนั้น เราจะบอกว่า แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งกูไว้ แล้วกูทําตามนั้นเขายังด่ากูทั่วบ้านทั่วเมืองเลย จะเอาความดีมาจากไหน แต่ดี ดีเพราะอะไร ดีเพราะเรามีสัตย์ สิ่งที่ผิด เราว่าผิด สิ่งที่ถูก เราว่าถูก แล้วเราภูมิใจ พูดแล้วมันไม่ต้องระแวง พูดแล้วไม่ต้องเสียใจภายหลังไง ถ้าพูดสิ่งใดไปแล้วไม่กลับมาเสียใจอีกเลย

ฉะนั้น เวลาพูดสิ่งใดไปแล้ว ใครเขาจะติฉินนินทา ใครเขาจะด่าว่านะ หัวเราะนี่ไง ยังหัวเราะอยู่ทุกวัน ก็กูทําอย่างนั้นจริงๆ ก็กูพูดจริงๆ ก็กูทําเอง กุสลา ธมฺมา เราเป็นคนทํามา กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา

กุสลา ธมฺมา คือทํามาเอง ทําความดีหรือทําความชั่วมา กุสลา ธมฺมา คือทําดีมา อกุสลา ธมฺมา คือทําความชั่วมา เราทํามาเอง เราเป็นคนทํา แล้วคนเขามองเขาเห็นทุกคน ใครเขาจะด่าจะว่ามันเรื่องของเขา

นี่ไง ถ้าเขาหาว่าเสแสร้ง

ก็ถ้าเราไม่จริงไม่จัง พอเราจะทําความดีของเรา เขาหาว่าเสแสร้ง พอเขาหาว่าเสแสร้ง เราก็วางเสีย เราก็เข้าไปทําตามเขา เขาก็บอกว่าเสแสร้งจริงๆ แต่เขาก็บอกว่าเสแสร้ง

เสแสร้งก็เอาเวลาพิสูจน์สิ ระยะทางพิสูจน์ม้า กาลเวลาพิสูจน์คน ถ้ากาลเวลาพิสูจน์แล้ว เราทําของเราด้วยคุณงามความดีของเรา เราประพฤติปฏิบัติของเรา เราอยากได้ศีล ได้สมาธิ ได้ปัญญา มันจะเป็นความจริงหรือไม่ ถ้ามันเป็นความจริงหรือไม่ มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นความรู้เฉพาะตน มันเป็นความรู้เฉพาะจิตดวงนั้น จิตดวงนั้นที่ปฏิบัติ จิตดวงนั้นที่ประสบความสําเร็จมันเฉพาะจิตดวงนั้น ถ้าจิตดวงนั้นถ้าเป็นความสําเร็จ อริยสัจมันมีหนึ่งเดียว

เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านสนทนาธรรม หลวงตาขึ้นไปคุยกับหลวงปู่แหวน หลวงตาไปคุยกับหลวงปู่ขาว หลวงตาไปคุยกับหลวงปู่คําดี หลวงตาท่านคุยกับหลวงปู่ฝั้น ครูบาอาจารย์ท่านจับให้คุยกันน่ะ

คนที่ประพฤติปฏิบัติมาเป็นนายช่าง นายช่างที่รู้ถึงวิธีการซ่อมบํารุง แล้วเอามาปรึกษาหารือกัน มาคุยกันในวิชาการเดียวกัน มันก็ต้องเป็นทางเดียวกัน ถ้ามันขัดแย้งกัน มันต้องขัดแย้งกัน ครูบาอาจารย์ของเราท่านสนทนาธรรม ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาท่านสนทนาธรรมกันแล้วมันถูกต้องดีงามไปทั้งหมด นี่ไง สิ่งที่เป็นจริงๆ มันเป็นจริงตรงนั้นไง

คําว่า “เสแสร้งๆ” ระยะทางพิสูจน์ม้า กาลเวลาพิสูจน์คน เราก็ทําคุณงามความดีของเรา ถ้ามันเป็นความดีของเรา ถ้าเป็นความจริงนะ

เพราะเขาบอกว่า “เลยทําให้หนูตีตัวออกห่าง”

ถ้าตีตัวออกห่าง เราไปทําให้เขาเห็นว่าเราไม่แน่ใจใช่ไหม ถ้าเราจะทําความดี เราก็ทําความดีของเรา เราไปกลัวอะไร เพียงแต่ว่าเราจะจริงหรือไม่จริง ถ้าเราจริงขึ้นมา คนจริงเขาต้องพิสูจน์ทั้งนั้นน่ะ

เพราะเวลาเราเข้าไปบ้านตาดใหม่ๆ นะ ตั้งแต่ปี ๒๕๒๓-๒๕๒๔ หลวงตาท่านคุยกับเราเอง หลวงตาท่านแปลกนะ ท่านคุยกับเราตัวต่อตัวเยอะมาก ท่านบอกว่า ถามเราเลย “พรรษาเท่าไร”

เราก็บอกพรรษา

“คนที่ไหน”

เราบอกคนราชบุรี

ท่านบอกท่านพยายามเอาตัวท่านเป็นตัวอย่าง ท่านบอกว่า “เมื่อก่อนนั้นใครๆ ก็หาว่าผมติเตียน คอยจับผิดหมู่คณะๆ แล้วเดี๋ยวนี้เป็นอย่างไร” นี่ท่านพูดกับเราตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๒๔-๒๕๒๕ นะ พ.ศ. ๒๕๒๔-๒๕๒๕ ท่านคุยกับเราอย่างนี้ คุยกันตัวต่อตัว

ท่านเรียกเราไปคุยด้วย ท่านซักประวัติเราหมด แล้วท่านก็เอาชีวิตของท่านมาเป็นตัวอย่างไง ท่านบอกว่า “แต่เดิมทุกคนก็หาว่าผมคอยจับผิดหมู่คณะ” คือตัวท่าน ตัวหลวงตาเอง ท่านบอกว่าพระด้วยกันสมัยนั้นหาว่าท่านคอยจับผิดหมู่คณะ

แต่ท่านบอกว่า ความจริงมันไม่ใช่ ความจริงหมายความว่าพวกเราเดินจะลื่นล้ม ท่านก็บอกว่าตรงนี้นี่นะ ตรงนี้มันมีเปลือกกล้วย ระวังเหยียบเปลือกกล้วยนะ เดินไปตรงนี้มันจะชนเสานะ นี่ต้นเสานะ

ท่านบอกว่ามันเป็นอาบัติอย่างนี้ๆ อาบัติก็คือว่าความผิดพลาดไง แล้วเราบอกอย่างนี้มันเป็นความปรารถนาดีของเราหรือไม่ แต่ทุกคนก็ไม่พอใจทั้งนั้นน่ะ ทุกคนหาว่าไง หาว่า หาว่าท่านคอยจับผิดหมู่

นี่ท่านพูดกับเราเองนะ “หมู่คณะเขาหาว่าผมคอยจับผิดคนนู้น คอยจับผิดคนนี้” แต่ความจริงก็นี่ไง โทษนะ พระพุทธเจ้าสั่งกูไว้ ก็มันทําผิด มันจะทําความผิด ทําความผิดสะสมไปเรื่อยๆ แล้วพระมันก็จะผิดไปเรื่อยๆ ใช่ไหม ก็คอยบอกคอยเตือน พอคอยบอกคอยเตือน หาว่าคอยจับผิด

แล้วท่านก็พูดกับเราไง “แล้วเดี๋ยวนี้เป็นอย่างไรล่ะ” เพราะตอนเราเข้าไป “เดี๋ยวนี้เป็นอย่างไร” หมายความว่า ระยะทางพิสูจน์ม้า กาลเวลาพิสูจน์คน ท่านทําด้วยหัวใจที่ปรารถนาจะเชิดชูศาสนา ท่านทําเพื่อธรรมวินัย

เวลาท่านเทศนาว่าการบอกว่า มันเหมือนกับหมาเข้าไปในถานส้วมๆ มันหาแต่ผลประโยชน์กันไง วัดเหมือนถานส้วม ถานส้วม เวลาหมามันปล่อยเข้าไปในถานส้วม มันไปกินเศษอาหารนั้นน่ะ ไปกินมูตรกินคูถนั่นน่ะ ดึงจนหางขาดมันก็ไม่ออก นี่ไง เวลาท่านพูด เขาแสวงหาผลประโยชน์กันๆ เขาเข้าไปถานส้วม

นั่นท่านพูดว่าสมัยปัจจุบันนะ แต่สมัยก่อนหน้านั้นท่านคอยบอก คอยบอก ระยะทางพิสูจน์ม้า กาลเวลาพิสูจน์คน แต่เวลาพิสูจน์แล้วทุกคนก็หวังพึ่ง

เราก็อยู่กับท่านอีกแหละ เวลาพระองค์ไหนมาก็จะนั่งให้มุมกล้องให้ได้ไง สมัยนั้นวิดีโอยังไม่มี สมัยนั้นกล้องก็นับว่าดีที่สุดแล้ว เครื่องเทคโนโลยีมันยังไม่เจริญไง พระองค์ไหนมาก็จะนั่งใกล้ๆ แล้วก็แนะกับลูกศิษย์ให้คอยถ่ายรูป

เวลาพอกลับไปแล้วท่านก็พูดกับเราอีกแหละ “ดูสิ ใครมาๆ ก็อยากจะถ่ายรูป นั่งอยู่ใกล้ๆ ก็ทํากระเถิบเข้ามา ทําเป็นว่าศรัทธา กระเถิบเข้ามาใกล้ๆ แล้วก็ให้ลูกศิษย์แอบถ่ายรูป แล้วก็จะไปคุยโม้ไง นี่ไง เพื่อนกัน เป็นครูบาอาจารย์กัน”

ก็คือจะเอาเครดิตท่านไปขาย เพราะอะไร เพราะท่านทําคุณงามความดีนี่ไง นี่ท่านทําคุณงามความดีจนสังคมยอมรับ เวลาเมื่อก่อนก็หาว่าจับผิด พอสุดท้ายแล้วก็มาโหนกระแส พอสุดท้ายแล้วพยายามจะมาเกาะท่าน

เวลาท่านคุยกับเรานะ เวลาคุย คุยกันสองคน ไม่มีพยาน ฉะนั้น คําว่า “ไม่มีพยาน” แต่สังเกตได้ไหมว่าตั้งแต่ปี ๒๕๓๐ เรามาอยู่ที่โพธาราม หลวงตามากรุงเทพฯ ต้องแวะมาหาเราตลอด เป็นเพราะอะไรล่ะ

เป็นเพราะความผูกพันกันระหว่างสองคน เป็นความผูกพันกันระหว่างคนสองคน คนอื่นไม่เกี่ยว เป็นความผูกพันระหว่างคนสองคน นี่ระยะทางพิสูจน์ม้า กาลเวลาพิสูจน์คนไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเขาหาว่าเราเสแสร้ง เราก็ต้องทําของเรา

แล้วบอกว่า “เลยทําให้หนูตีตัวออกห่าง”

ถ้าตีตัวออกห่าง แสดงว่าเราก็ไม่จริงน่ะสิ ถ้าเราจริง เราก็ทําของเราสิ ทําความดีมันต้องพิสูจน์ ให้โลกพิสูจน์ ทําความดีก็คือความดี อย่างที่ว่า กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา

เราทําคุณงามความดีแล้วเราไม่สามารถยืนอยู่บนความดีนั้นได้ เราทําคุณงามความดีแล้วเราโดนแรงเสียดสีแล้วเราปล่อยคุณงามความดีนั้นไปหาความชั่ว ถ้าเราทําคุณงามความดีของเราแล้วเราทนแรงเสียดสี เราทนอย่างไรได้ เรายืนอยู่ของเราได้ นี่กุสลา ธมฺมา เราไม่ยอมทิ้งความดีของเรา

แล้วเราจะหลีกหนีไปทําไม ถ้าหลีกหนีไปก็แสดงว่าความดีทําให้เราทุกข์เราระทมใช่ไหม ความดีทําให้เราเจ็บชํ้านํ้าใจใช่ไหม เราทําความดีเราก็ต้องยิ้มระรื่นเลย เลือดจะออก จะโดนเสียดสีก็ยิ้มเลย ทําดี ทําดี ทําดีมันต้องทําอย่างนี้สิ

“ตอนแรกเหมือนจะดี แต่นานๆ ไปเริ่มไม่ดี”

เริ่มไม่ดีเพราะเราไม่มีจุดยืนไง เริ่มไม่ดีเพราะเราไม่มีหลักการ หลักการของเรานี่สําคัญมากนะ ทําดีต้องได้ดีสิ คําว่า “ทําดีต้องได้ดี” คือว่าเราทําความดี เขาก็แปลกเนาะ เอ๊ะ! คนดีอย่างนี้มีด้วยหรือ แต่ยังไม่แน่ใจ แต่เขาเริ่มเห็นความดีเราแล้วนะ แต่เขายังไม่แน่ใจ

ไอ้เราทําความดีแล้วโดนกระทบกระเทือน เอ๊ะ! ทําความดีไม่ดี กําลังจะเลิก กําลังจะเลิกไง เขากําลังจะดูอยู่ว่า เออ! มันดี แล้วมันดีต่อเนื่องหรือเปล่า ถ้าดีต่อเนื่อง เออ! ดี ใช่ คนดี เขายอมรับ แต่นี่ทําความดี พอเขาเห็นปั๊บ

ไอ้กรณีอย่างนี้มันเป็นเรื่องของเวรของกรรมนะ ฉะนั้น ผลของเวรของกรรม ผลของวัฏฏะสําคัญมาก สําคัญมากว่า แต่ชาติปางใดก็ไม่รู้ เราเคยเสียดสี เคยทําลายใครไว้ พอในชาติปัจจุบันนี้เราเกิดมาเป็นมนุษย์ แล้วเราใกล้ชิดกับพระพุทธศาสนา เราก็จะทําคุณงามความดีของเรา แต่ผลที่เราเคยดูถูกดูแคลน เคยทําลายใครไว้ก็ไม่รู้ ถึงเวลาแล้วเขาก็ต้องมาเสียดสีมาทําลายเราคืน ไอ้ทําลายเราคืน การทําลายเราคืน ถ้ามันหมดเวรหมดกรรมต่อกันมันก็จบไง หมดเวรหมดกรรมต่อกันคือคนก็หันกลับมาเข้าใจกันไง

คนที่มีเวรมีกรรมต่อกัน คนที่มีความผูกพัน คนที่มีความสัมพันธ์ต่อกัน ถึงเวลาแล้วมันก็ยังสงสัยอยู่ เพราะต่างคนเกิดมาในชาติปัจจุบันนี้ ชาติปัจจุบันสําคัญนะ ที่มา ที่มาคืออดีตชาติ ที่มาคือการสะสมมา แต่ในปัจจุบันนี้เราเป็นคนดีทั้งนั้น เราเป็นลูกศิษย์พระพุทธเจ้าด้วยกัน เราเป็นลูกศิษย์ศาสดาองค์เดียวกัน แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านสอนเรื่องให้อภัยต่อกัน เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร

เราไม่อยากจองเวรจองกรรมใครทั้งนั้นเลย แต่ทัศนคติ กรรมคือทัศนคติ ทัศนคติที่บิดเบือน ทัศนคติที่เห็นผิด ทัศนคติที่เห็นขัดแย้งกัน มันก็ต้องปรับใช่ไหม กาลเวลาหรือสติปัญญามันจะปรับของมันเอง ปรับของมันให้มันถูกต้องดีงามหรือไม่ ถ้ามันปรับของมันไปแล้ว ถึงเวลาแล้วมันต้องเข้าไปสู่สัจจะคืออริยสัจ

สิ่งที่ถูกต้องดีงามคืออริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค คือสัจจะความจริง มรรคคือดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ มรรคคือความชอบธรรม

เราพยายามทําความชอบธรรมกันอยู่ แต่ถ้ามันยังไม่ถึงความชอบธรรมอันนั้น เราก็พยายามรักษาและทําความชอบธรรมอันนั้นไป แล้วทัศนคติมุมมองที่มันแตกต่าง ที่มันไฟต์กันอยู่นี่ ที่มันอิจฉาตาร้อน ที่มันเห็นผิด นั้นคือทัศนคติ นั้นคือวิสัยทัศน์ นั้นคือสิ่งที่มันเป็นสันดานที่มันสะสมมา มันมีเวรมีกรรม นี่ไง ที่ว่าฟ้าลิขิตๆ มันมีสิ่งนี้มา สิ่งนี้มา เห็นไหม ใครมีจุดยืน ใครมีหลักการ ใครมีเป้าหมายที่พยายามจะทําคุณงามความดี

ถ้าเราทิ้งอริยสัจ ทิ้งดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ทิ้งความชอบธรรมไปอยู่แต่อารมณ์ความรู้สึกของคน เราทําถูกหรือ เราทิ้งความชอบธรรม ทิ้งความถูกต้องเพื่อให้สังคมมองว่าเราเป็นคนดี เพื่อเข้าไปให้สังคมที่เขาฉ้อฉล แล้วเราเข้าไปสังคมนั้นอย่างนั้นหรือ นั่นคือทัศนคติ นั่นคือความเห็นผิด ถ้าความเห็นถูกไง

นี่เขาบอกว่า “หนูเลยตีตัวออกห่าง ตอนแรกเหมือนจะดี พอนานๆ ไปแล้วมันไม่ดี”

เห็นไหม ถ้าทําความผิดแล้วมันไม่ดีทั้งนั้นน่ะ ถ้าทําความถูกต้อง ความดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความชอบธรรมเป็นสิ่งที่ดีงาม แล้วเราต้องอยู่กับความชอบธรรมนั้น ถ้าอยู่กับความชอบธรรมนั้น มันจะโดนแรงเสียดสี ทําดีๆ คนทําดี อู้ฮู! ทําดีนี่แสนยาก

เพราะเราจะบอกว่าเราโดนมาเยอะ เราโดนมาเยอะมากนะ โดนมาเยอะสุดๆ เลย แต่ยังหัวเราะได้ทุกวัน แล้วพอใจ

อันนี้มันถึงบอกว่า เวลาครูบาอาจารย์ท่านอยากได้ลูกศิษย์ก็อยากได้ลูกศิษย์อย่างนี้ อยากได้ลูกศิษย์ที่มีจุดยืน

เรารู้ถึงหัวใจของหลวงตานะ เพราะเราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะก็เหมือนกัน หลวงปู่เจี๊ยะก็พูดอย่างนี้ “หงบเอ้ย! กูฝึกมาตั้งเยอะยังไม่ได้สักคนเลย” ก็คือจะเอาด้วยแหละ ท่านเห็นว่ามีจุดยืน

เวลาเราไปอยู่กับครูบาอาจารย์องค์ใด ครูบาอาจารย์ถ้าท่านเป็นธรรมนะ เหมือนเรา เราเป็นผู้ใหญ่ เราก็ดูลูกน้อง อยากได้ลูกน้องดีๆ อยากได้คนดีทั้งนั้นน่ะ สังคมไหนก็อยากได้คนดี แต่ความดีนั้น เราจะมีจุดยืนมากน้อยแค่ไหน ถ้ามีจุดยืนขึ้นมา

เขาบอกว่ามันเหมือนจะดี แต่มันไม่ดี เพราะเราไปตีตัวออกห่าง

เราทําความดี เราไปกลัวอะไรล่ะ ทําความดีมันทําที่เปิดเผยก็ได้ ทําความชั่วต่างหาก เขาต้องไปทําที่ลับที่ไม่ให้ใครเห็นไง

เราทําคุณงามความดีของเรา แต่อย่าทําให้เกินหน้าเกินตาใคร เวลาพระทําข้อวัตรเขาก็ทําเสมอกัน ทําด้วยเหมือนกัน คือเราทําสมํ่าเสมอไปกับเขา พร้อมไปกับเขา แต่เราไม่ทําลํ้าหน้าไป ถ้าทําลํ้าหน้าไปมันเหมือนขายเพื่อนน่ะ การขายเพื่อน การขายเพื่อนฝูงมันไม่ดี เราไม่ทําให้เด่นเกินไปจนคนที่ทําไม่ทันเขาจะมีความบกพร่องไง เราก็ต้องคิดเป็นน่ะ

เห็นไหม ทําความดีต้องมีปัญญานะ ต้องคิด ต้องเป็น เราพยายามทําความดีแล้วเราไม่ทิ้งหลักการของเรา เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา ทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว ทําคุณงามความดี

แต่ทีนี้ทําคุณงามความดี เราจะบอกว่า หนึ่ง เราต้องมีจุดยืนไง ทําความดีแสนเหนื่อยยาก ทําดีนี่แสนยากมาก ทําชั่วนี่สบายมาก ประจบสอพลอไปกับเขา ใครทําอะไร ถูกครับๆๆ ตลอด ไปกับเขา ใครทําอะไรดีหมดๆ ไปกับเขา ไม่ต้องทําอะไรเลย ไม่ต้องมีจุดยืนอะไรเลย สบายไปกับเขา แต่ไม่เป็นประโยชน์เลย

แต่ถ้าเราทําคุณงามความดีนะ โอ้โฮ! ใครจะทําอะไรต้องคอยระวังนะ เดี๋ยวมันไปฟ้อง ระแวงไอ้คนนี้ตลอด ทําความดี แต่เราทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว

นี่พูดถึงว่า มันเหมือนจะดี แต่มันไม่ดี

แต่ถ้ามันจะดีจริง เวลาครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านสิ้นสุดแห่งทุกข์ ผู้มีอิทธิบาท ๔ จะอยู่อีกหนึ่งกัปก็ได้ อิทธิบาท ๔ คืออะไรล่ะ มีฉันทะ วิริยะ จิตตะ วิมังสา นี่อยู่ในหลักการ ฉันทะคือความพอใจ ทําหน้าที่การงานของเราให้ดี จิตตะ ก็ดูแลหัวใจของเรา วิมังสา คอยตรวจสอบการกระทําของเรา สิ่งนี้มีอิทธิบาท ๔ มีอิทธิบาท ๔ เพราะอะไร เพราะท่านมีจุดยืนของท่าน พอมีจุดยืนของท่าน ท่านทําของท่าน ท่านจะอยู่อีกกัปก็ได้ สุขสบาย แต่ของเรา เรายังอยู่ช่วงแสวงหา อยู่ช่วงการกระทํานะ

เราเห็นใจมาก เพราะสังคมเป็นแบบนี้หมด ที่วันนี้เอามาพูดเพราะว่า นั่งอยู่นี่ทุกคนเลย เป็นอย่างนี้หมด ทุกคนเลย เพราะเราอยู่ในสังคม สังคมเป็นแบบนี้

แต่หลักการ หลักการที่เราจะอยู่ให้ดี หลักการที่เราจะเป็นของเราไป แล้วทําไป ทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว แต่ทําดีมันแสนยากเป็นเรื่องธรรมดา เพราะมันต้องสู้กับกิเลสเรา สู้กับความหวาดระแวงในใจ แล้วยังต้องไปสู้กับสังคมข้างนอกอีก ข้างในมันก็ว้าเหว่ ข้างในมันก็ทุกข์อยู่แล้ว แล้วข้างนอกยัง อู้ฮู! มันมีแต่ภัยทั้งนั้นเลย

นี่ไง นี่ผลของวัฏฏะ นี่ชีวิต ชีวิตที่เกิดมามันเป็นแบบนี้ แต่เราก็ยังต้องสู้กับมันไป ทําประโยชน์กับมันไป สะสมคุณงามความดีของเรา

นี่ไง ถ้าจิตใจมันอ่อนแอทําสมาธิจะได้ไหม มีจุดยืนไหม มีหลักการไหม

แต่คนที่มีหลักการ มีจุดยืน ทําอะไรก็ได้ บุกนํ้าลุยไฟขนาดไหนไม่สนเลยนะ จะตาย อะไรตายก่อน ขอดู ชีวิตนี้มันจะตาย อะไรตายก่อน อะไรจะออกจากร่างก่อน สละมันมาหมดแล้ว มันสละตายทุกอย่างแล้ว พอมันสละตายแล้ว อย่างอื่นที่จะเป็นภัยอีก จบแล้ว กูยอมตายมาหลายรอบแล้ว ตายเมื่อไหร่ก็ได้ แล้วมันจะมีอะไรน่ากลัวอีก

ไม่ใช่ไปอวดดีกับใครนะ อวดดีกับกิเลส อวดดีกับกิเลสมันหลอก มันหลอกตายๆ สู้กันมาตลอด

ถ้ามันทําอย่างนี้ได้ มันก็พออยู่ได้กับสังคม แล้วเราทําคุณงามความดีสะสมให้มันเข้มแข็งขึ้นมา แล้วไปปฏิบัติแล้วเราจะได้ศีล ได้สมาธิ ได้ปัญญา ได้คุณธรรมของเราขึ้นมาเพื่อความสุขที่แท้จริง ความสุขที่แท้จริงที่หาได้จากหัวใจของเราเอง ไม่ต้องไปหาจากข้างนอก ไม่ต้องพึ่งพาอาศัยใครเลย แต่ต้องหาจากหัวใจของเราเอง เอวัง

กรรมดีก็คือกรรมดี กรรมชั่วก็คือกรรมชั่ว
ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว
ใครทําดีก็ต้องได้ดี ใครทําชั่วก็ต้องได้ชั่ว
มันอยู่ที่การกระทํา ไม่มีใครเหนือกรรมหรอก

๒

เราทําเอง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๑ มิถุนายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบขอขมา”

นมัสการหลวงพ่อ โยมชื่อ...ได้เคยมาปฏิบัติธรรมที่วัดของหลวงพ่อระหว่างปีพ.ศ. ๒๕๕๕-๒๕๕๖ ต่อมาหลวงพ่อบอกว่าไม่รับให้อยู่ภาวนาแล้ว แต่ให้ไปหาสู่ทําบุญได้ โยมเข้าใจดีว่าเป็นความผิดของโยมเอง แต่โยมจะไม่มาเยี่ยมหลวงพ่ออีก เพราะโยมไม่สามารถยอมรับเศษกรรมของหลวงพ่อได้ โยมขอกราบขอขมาหลวงพ่อมา ณ โอกาสนี้ หากได้เคยล่วงเกินด้วยกาย วาจา ใจ ขอหลวงพ่อลดโทษให้ด้วยค่ะ ขอโปรดงดวิจารณ์ด้วยค่ะ จบแล้วค่ะ เจริญในธรรมต่อไป

ตอบ : นี่คําถามมาเนาะ คํากราบขอขมา ไอ้เรื่องขอขมา เราไม่ติดใจอยู่แล้ว แต่บอกว่า “ไม่ต้องการรับเศษกรรมจากหลวงพ่อ” ฉะนั้น เขาเคยมาภาวนาที่นี่ แล้วเราให้เขาออกไป แต่โดยสามัญสํานึกของเรา ที่สาธารณะ เหมือนการคมนาคม การเดินทาง ใครก็เดินทางผ่านได้ ฉะนั้น เวลาการคมนาคม ใครเดินผ่านไปผ่านมา แวะทําบุญหรือแวะมา เราอนุญาตได้

แต่เขาบอกว่ามันเป็นเศษบุญเศษกรรม เขาไม่ยอมรับ เขาไม่ยอมรับ

เราเลยขอประกาศว่า ห้ามทั้งหมด ห้ามทั้งการเข้ามาด้วย ห้ามทั้งมาทําบุญด้วย ห้ามทั้งหมด

เวลาเราห้าม เราห้ามโดยธรรมไง ห้ามคือว่า ในเมื่อเขามีเจตนาว่ามันเป็นเศษบุญเศษกรรม จะไม่พบเห็นหน้ากันอีกเลยก็จบไง ก็ดีน่ะสิ เรายิ่งชอบใหญ่

แต่ที่เราพูดก่อนหน้านั้นเพราะเรารู้ว่า สิ่งที่เราบอกว่าห้ามเด็ดขาด มันเป็นไปได้ยาก เพราะวัดเป็นที่สาธารณะ เพราะมันเป็นที่สาธารณะ ใครจะไปใครจะมามันก็ได้เป็นเรื่องธรรมดา

แต่ถ้าเราห้ามสิ่งใดไปแล้ว เพราะเราพูดคําไหนคํานั้น ถ้าห้ามไปแล้วเราก็ต้องคอยจัดการ แต่เราอาจจะลืมไปก็ได้ หรือเราจําไม่ได้ก็ได้ ถ้าเราห้ามแล้วเขาเข้ามา มันเหมือนกับเราเสียคําพูด เราถึงบอกว่าแล้วแต่เขาเลย แต่ถ้าเขาบอกว่าเขารับไม่ได้ก็จบ ห้ามทั้งหมด ห้ามทุกเรื่อง ห้ามหมดเลย

แล้วอย่างว่า สิ่งที่บอกว่าเขารับไม่ได้เพราะว่าเขาเคยมาทําบุญที่นี่ สิ่งต่างๆ

ไอ้นี่เขาก็พูดเองว่ามันเป็นความผิดของโยม กรรมของสัตว์ เราทําเองทั้งนั้น เห็นไหม เรามาวัดมาวา วัดมันเป็นที่ปฏิบัติ วัดที่ปฏิบัตินะ เราเป็นพระ เราบวชมาแล้วเราไปแสวงหาจากครูบาอาจารย์หลายวัดมาก จากครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ บางวัดท่านก็เข้มงวด บางวัดท่านก็ปล่อยปละละเลย บางวัด บางวัดๆ มันเป็นจริตนิสัยไง

ฉะนั้น พอมาถึงวัดของเรา เวลาเราสร้างวัดขึ้นมาแล้ว เราเป็นคนจัดการเอง ข้อวัตรปฏิบัติฝั่งของพระก็เรื่องหนึ่ง เราดูแลของเราเอง ฝั่งของโยม เราก็ดูแลของเราเอง ดูแลของเราเอง ใครจะมาประพฤติปฏิบัติในวัดเรา มาแต่ตัว แล้วเอาหัวใจมาด้วย แล้วประพฤติปฏิบัติเลย การประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะไม่มีงานให้ทํา

ส่วนใหญ่แล้วทางภาคอีสาน เวลาใครไปปฏิบัติแล้วต้องทําสวน ต้องทําสวนครัวด้วย ต้องทําอาหารด้วย ต้องช่วยงานวัดทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เวลาปฏิบัติมันก็น้อยลง เรื่องของผู้หญิง

แต่เวลามาถึงวัดเรา เราห้ามเด็ดขาดเลยนะ แม้แต่คนจะเอาของมาเข้าครัวก็ยังห้าม ของในครัวเราห้ามเอาเข้ามาเด็ดขาด ถ้าเอาเข้ามาแล้ว โยมมาตอนเช้าก็เอาผักมาคนละกําสองกํา แล้วเราก็ต้องมาทําบัญชีรายรับรายจ่าย มันวุ่นวายไปหมดน่ะ เพราะอะไร เพราะว่าคนมีนํ้าใจๆ ใช่ไหม มีนํ้าใจก็เอามา เวลาเอามา ผู้ที่รับมันเป็นภาระไปทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น สังเกตได้ว่าของที่เอามา เราจะห้ามเด็ดขาด

แต่ทีนี้มันเป็นเนื้อนาบุญของโลกใช่ไหม เวลาเอามาก็มากองไว้นั่นไง คําว่า “กองไว้นั่นเป็นส่วนกลาง” ส่วนกลาง เวลาเขาไปวัดไปวากัน เขาก็ทําสังฆทานๆ นี่ก็เหมือนกัน เอามาวัดเราส่วนใหญ่แล้วจะให้เป็นส่วนกลาง เป็นสังฆทาน เป็นของสงฆ์ พอวางเสร็จแล้วเป็นของส่วนกลาง ไม่มีของเป็นส่วนบุคคล

นี่ก็เหมือนกัน เราทําของเราเพื่อตัดภาระ เพื่อตัดภาระให้ใครไปใครมาให้สะดวกแก่การประพฤติปฏิบัติ วัดนี้เป็นวัดที่ประพฤติปฏิบัติ สร้างวัดนี้มา ๑๐ ปี แต่เรามาอยู่ของเราตั้งแต่ปี ๒๕๓๐ เกือบ ๓๐-๔๐ ปีแล้ว เราทําอย่างนี้มาตลอด ทําอย่างนี้มาตลอดเพราะอะไร

เพราะเราไม่เอาเปรียบใครไง เราไม่เอาเปรียบญาติโยม แล้วก็ไม่ให้ญาติโยมเอาเปรียบคนอื่น คําว่า “ไม่เอาเปรียบ” คือมาโดยตัว มาแต่ตัวกับหัวใจ เอาหัวใจมาประพฤติปฏิบัติ ใครมาที่นี่สะดวกมากในการปฏิบัติ แต่เวลาคนที่ไม่ปฏิบัติมาที่นี่แล้วเขารับไม่ได้ รับไม่ได้เพราะไม่มีกิจกรรม ไม่มีกิจกรรม เวลาว่างเยอะไง

เวลานักปฏิบัติ ดูทางโลกเขาบอกเลย ในพระไตรปิฎกบอกว่า ทางของสมณะเป็นทางที่กว้างขวาง ทางที่กว้างขวางคือการประพฤติปฏิบัติตลอด ๒๔ ชั่วโมง ทางของฆราวาสเป็นทางที่คับแคบ คับแคบเพราะต้องทําหน้าที่การงาน เวลาจะปฏิบัติแล้วต้องสวดมนต์สวดพร สวดมนต์เสร็จแล้วก็นั่งภาวนา เช้า ๕ นาที เย็น ๑๐ นาที เท่านั้นเอง เป็นทางคับแคบ คับแคบคือโอกาสที่ปฏิบัติมันน้อย

ฉะนั้น พอมาที่วัดนี้ ๒๔ ชั่วโมง ผู้หญิงก็ ๒๔ ชั่วโมง โยมผู้หญิงมา ทานอาหารเสร็จ ช่วยเก็บล้างเสร็จแล้ว เพราะมันเป็นมารยาท เราใช้เอง เราก็ต้องทําความสะอาดเอง ทําเสร็จแล้วเก็บขึ้นเอง แล้วก็กลับไปภาวนา ๒๔ ชั่วโมงเหมือนกัน

กลับไปแล้ว งานฝั่งนู้นน่ะ โยมมาวัดภาวนาวัดนี้ไม่มีงานอะไรเด็ดขาด เว้นไว้แต่ตอนบ่ายโมงไปกินนํ้าร้อนกัน พอกินนํ้าร้อนกันแล้วก็เก็บกวาดบริเวณนั้นเล็กน้อย นี่มันเป็นข้อวัตร นี่พูดถึงกฎกติกาของวัดนี้ เราไม่เคยเอาเปรียบใคร แล้วไม่ให้โยมเอาเปรียบกันเอง

ทีนี้โยมเอาเปรียบกันเองไง บอกว่าที่นี่เป็นสํานักปฏิบัติใช่ไหม บอกว่าวัดป่าสายหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเป็นสํานักปฏิบัติ แล้วปฏิบัติอะไร ไปสุมหัวนินทากันใช่ไหม ถ้ามาที่นี่มันต้องปฏิบัติ

ฉะนั้น นี่วัดปฏิบัติ ไม่ใช่สนามชนไก่ ไม่ใช่ค่ายมวย ถ้าสนามชนไก่ก็มาสิ เดี๋ยวเอาไก่เปรียบกันแล้ว ตีไก่ คนนู้นจิกคนนี้ คนนี้จิกคนนู้น คนนู้นทําอย่างนั้น มันเป็นเรื่องไร้สาระทั้งนั้นน่ะ นี่พูดถึงวัดปฏิบัติไง

ทีนี้เราเป็นผู้ดูแลเอง เป็นผู้ควบคุมเอง ฉะนั้น เวลามาแล้วก็เป็นความผิดของโยม ก็โยมมาสร้างซุ้ม สร้างคณะ มาถึงมาฝ่ายนู้นฝ่ายนี้ร้อยแปดพันเก้า ถ้ามีปัญหาเราไล่ออกหมด เราไล่ออกหมด

เพราะเราอยู่กับหลวงตามา หลวงตาบอกว่านี่กิเลสหยาบๆ เวลาพระในวัดที่วัดป่าบ้านตาดนะ ท่านบอกว่า ถ้ามีการทะเลาะกัน ไล่ออกทั้งคู่ ถ้ามีผลการกระทบกระเทือนกัน ไล่ออกทั้งคู่ ไล่ออกหมด ไล่ออกหมด ท่านบอกว่ามันของหยาบๆ

ของหยาบๆ หมายถึงว่า คนคนหนึ่งเป็นคนระรานเขา แต่อีกคนคนหนึ่งโดนระราน ถ้าไม่ตอบโต้มันจะมีปัญหาไหม ไอ้คนระรานมันผิดอยู่แล้ว แต่ไอ้คนตอบโต้ก็ผิดด้วย หลวงตาท่านตัดสินอย่างนี้

ฉะนั้น เวลาวัดของเรา กรณีนี้เราพยายามจะไม่ให้มีผลกระทบกระเทือน ทีนี้เวลาเข้ามาอยู่มันมีผลกระทบกระเทือนไง เที่ยวพูดทางนู้น ยุแยงทางนี้ ยุแยงตะแคงรั่ว มันวุ่นวายไปหมดน่ะ ทีนี้พอวุ่นวายไปหมด เราถึงบอกว่าไม่ให้เข้ามา เพราะที่นี่เขามาถอดเขี้ยวถอดเล็บ คือถอดทิฏฐิมานะของตน ไม่ใช่มายุมาแหย่ มาสร้างพรรคสร้างพวกสร้างอะไร ที่นี่ไม่ใช่สนามชนไก่ ไม่ใช่ค่ายมวย

ถ้าเป็นค่ายมวย เดี๋ยวนี้การกีฬากําลังเจริญ มวยไทยเป็นที่นิยมมาก ผู้หญิงฝึกหัดมวยไทยเยอะแยะเลย นู่น ถ้าเอ็งอยากจะออกกําลังกาย อยากจะแอ็กชัน นู่น ค่ายมวย เอ็งไปสมัครได้เลยที่ค่ายมวย แต่ไม่ใช่วัดของพระสงบ

ฉะนั้น ถ้ามาทําอย่างนั้นมันมีปัญหาทั้งนั้นน่ะ เราบอกว่า สิ่งที่ทําๆ มา ทําเอง กรรมของสัตว์นะ เป็นกรรมของสัตว์ สัตว์มันก่อเวรก่อกรรมขึ้นมาเอง แล้วบอกว่าเป็นเศษเวรเศษกรรม

สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ สตฺตา สัตว์ทั้งหลายเป็นเพื่อนทุกข์เกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น จงเป็นสุขๆ เถิด อย่าได้เบียดเบียนซึ่งกันและกันเลย ขอจงไปหาที่ประเสริฐๆ ที่เอ็งพอใจเถิด อย่าหันมาทางที่นี่ อย่าหันหน้ามา เป็นสุขๆ เถิด ไปหาที่เอ็งพอใจ ที่ถูกใจ ที่เขายกย่องสรรเสริญในการติฉินนินทากัน ในการหาพรรคหาพวก สร้างแก๊งสร้างก๊วน เชิญตามสบาย ไปที่นู่น อย่ามาที่นี่ ไม่รับ

ฉะนั้น เขาบอกว่ายอมรับเศษกรรมไม่ได้

ก็จบกันไป ไม่มีเศษเลย ห้ามเด็ดขาด

แล้วบอกว่าขอขมา ว่าเราอาฆาตมาดร้าย

เราบอกสพฺเพ สตฺตาไง เป็นสุขๆ เถิด ไม่มีการอาฆาตมาดร้าย ขอเชิญ ขอเชิญไปหาที่ที่พอใจ หาที่ที่เราพอใจที่ไหน เชิญ แต่ไม่ต้องบ่ายหน้ามาทางนี้ คือจะบอกว่า ถ้าไม่สนใจเรา ก็ไม่ต้องเขียนมา ไม่สนใจเรา ก็ไม่ต้องยุ่ง เพราะอะไร เพราะมันเป็นสิทธิ์ของแต่ละคน มันเป็นสิทธิ์ของเขา เขาทําของเขาเอง แล้วถึงที่สุดแล้วก็จะมา เวลาบอกว่ากราบขอขมา แต่เขาบอกว่ารับไม่ได้ จะไม่ไปหาหลวงพ่อ

ใครเชิญ ใครเชิญ ไม่มีใครเชิญนะ แม้แต่มาที่นี่ทําผิดยังไล่ออกเลย ใครเชิญมา เราไปเชิญมาหรือ ฉะนั้น ไม่ต้องมา แล้วไม่ต้องหันหน้ามาทางนี้ ไม่ต้องมาสนใจ ไปที่พอใจ กรวดนํ้าควํ่าขันกันเลย จบ จบแล้วนะ นี่พูดถึงจบ ฉะนั้น มันเป็นกรรมของสัตว์

ก็เขาบอกเลย เป็นความผิดของหนูเอง เป็นความผิดของโยมเอง

ก็บอกว่าเป็นความผิด แล้วจะมีอะไรอีกล่ะ เป็นความผิดมันก็เป็นบาปเป็นกรรมไปแล้ว สร้างเวรสร้างกรรมทั้งนั้นน่ะ ถ้าเป็นความผิด เอ็งก็รู้อยู่ว่าเป็นความผิด แล้วมาเรียกร้องเอาอะไร ความผิดมันก็คือความผิด

กรรมดี กรรมชั่ว กรรมดีก็คือกรรมดี กรรมชั่วก็คือกรรมชั่ว ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ใครทําดีก็ต้องได้ดี ใครทําชั่วก็ต้องได้ชั่ว มันอยู่ที่การกระทํา ไม่มีใครเหนือกรรมหรอก แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านยังปล่อยตามกรรมเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังเคารพในกรรมอันนั้นเลย ในธรรมอันนั้นเลย ในทุกอย่างที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องการอย่างนั้น

แล้วนี่ก็เหมือนกัน เอ็งทําทั้งนั้นน่ะ แล้วจะมาขอขมา แต่บอกว่าไม่ยอมรับเศษกรรม แล้วขอขมาอะไร ขอขมาครึ่งหนึ่ง แล้วก็เหน็บแนมครึ่งหนึ่ง ฉะนั้น ไม่ต้อง ไม่ต้องขอขมาด้วย แล้วไม่ต้องเหน็บแนมด้วย สพฺเพ สตฺตา เป็นสุขๆ เถิด อย่าได้เบียดเบียนซึ่งกันและกันเลย

แล้วเราไม่เคยเบียดเบียนใครนะ เพราะเราไม่เคยออกจากวัดนี้ไปไหนเลย เราไม่เคยไปไหนเลยนะ เราอยู่ในวัดของเรา แล้วเราบําเพ็ญเพียรของเรา เราทําเพื่อประโยชน์กับศาสนา เราทําเพื่อประโยชน์กับโลก เราทําประโยชน์เพื่อหัวใจของเรา ฉะนั้น สิ่งที่มีความคิดสิ่งใดนั้นจบ เอ็งทําของเอ็งเอง จบแล้ว

ถาม : เรื่อง “การท่องแบบไม่ได้กําหนดจิตถือว่าเป็นคําภาวนาหรือไม่”

กราบเรียนหลวงพ่อค่ะ การที่เราท่องคําใดๆ กลับไปกลับมาบ่อยๆ โดยไม่ได้กําหนดจิตตาม หรือไม่ได้กําหนดจิตพิจารณาอะไร เพียงแต่ท่องไปเรื่อยๆ เช่น ท่องคําว่า “พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมํ สรณํ คจฺฉามิ สงฺฆํ สรณํ คจฺฉามิ” กลับไปกลับมาตลอดเวลา บางทีเป็นจังหวะดนตรี จะเป็นการภาวนาไหมคะ หรือว่าการภาวนาจะต้องกําหนดสติไปด้วยถึงจะถูกคะ

ตอบ : นี้การภาวนา เวลาหลวงปู่ฝั้นท่านพูด อย่าหายใจทิ้งเปล่าๆ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ

โดยธรรมชาติของคน การเกิดมาอยู่ในครรภ์ของมารดา เราก็หายใจผ่านท่อสะดือ หายใจผ่านแม่ คลอดออกมาแล้วครั้งแรกเลย ผดุงครรภ์เขาต้องตบก้นให้ร้อง แล้วให้หายใจเอง ตั้งแต่เกิดจนตายต้องหายใจตลอดไป การหายใจนี้หายใจเพื่อดํารงชีพ

แต่ในทางธรรมๆ ท่านบอกว่าการหายใจทิ้งเปล่าๆ การดํารงชีพในภพในชาตินี้เหมือนกับหายใจทิ้งเปล่าๆ แต่ถ้าหลวงปู่ฝั้นท่านบอกว่าให้ตั้งสติ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เราจะเป็นอานาปานสติ คําว่า “อานาปานสติ” คือมันได้ฝึกจิตไง ถ้าฝึกจิต มันต้องกําหนดไง ถ้ากําหนดแล้วเป็นการตั้งสติในการกําหนดอานาปานสติ

เห็นไหม หายใจมันก็มีลมอยู่แล้ว แต่เราหายใจเปล่าๆ เราไม่ได้กําหนดจิตที่ไปจับ มันเป็นอานาปานสติหรือไม่ ถ้าเป็นอานาปานสติ คนที่เกิดมามีอานาปานสติตั้งแต่เกิด คนเกิดมามีอานาปานสติทุกคนเลย

แต่ความจริงไม่ใช่ เขามีลมหายใจ แต่เขาไม่ได้กําหนดจิตเพื่อกําหนดรู้ลมหายใจ เขาถึงไม่มีอานาปานสติ แต่ถ้าเรามีสติ เรากําหนดลมหายใจ เราจะมีอานาปานสติ แล้วกําหนดดีขึ้นมา จิตมันจะสงบระงับเข้ามาถ้ามันเป็นตามความเป็นจริง นี้เป็นคําสอนของหลวงปู่ฝั้น

แต่เป็นคําสอนของหลวงตามหาบัว ท่านบอกในการภาวนาต้องมีสติ ในการทําหน้าที่การงานต้องมีสติ ถ้าขาดสติ มันสักแต่ว่าทํา ถือว่างานนั้นไม่มีคุณภาพ งานนั้นเป็นสักแต่ว่า ไม่มีประโยชน์

ฉะนั้น เวลากําหนด เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนทั่วไป ท่านจะบอกว่า ให้ฝึกหัดสติ รู้จักสติ สติคือระลึกรู้ สติคือมีความรู้สึกตัว รู้สึกตัวแล้วค่อยกําหนดลมหายใจ ลมหายใจต้องท่องพุทโธ นี่เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนอย่างนั้น

แต่เวลาเรา เราจะบอกว่า พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ คําว่า “พุทโธชัดๆ” ถ้ามันจะชัดๆ ได้ สติต้องสมบูรณ์ ถ้าเราบอกพุทโธชัดๆ เราพยายามชัดๆ ในพุทโธนั้นน่ะ สติมันต้องมาพร้อมกับความกําหนดพุทโธนั้น ฉะนั้น พุทโธชัดๆ มันต้องพร้อมไง

ถ้าพุทโธไม่ชัด คือว่าพุทโธสักแต่ว่า หรือพุทโธที่ไม่มีสติ พุทโธนั้นมันก็เบาบาง พุทโธนั้นมันก็จะหายไป หายไปก็เป็นการหายใจทิ้งเปล่าๆ ไง

คําว่า “ต้องมีสติๆ” ไง ถ้าคําว่า “มีสติ” หลวงตาท่านสอนว่า ถ้ามีสติ การปฏิบัตินั้นถึงจะเป็นความเพียร ถ้าขาดสติ การปฏิบัตินั้นเป็นการปฏิบัติสักแต่ว่า สักแต่ว่าก็สักแต่เป็นวัตถุธาตุ วัตถุธาตุไม่มีข้าวของ ไม่มีใครดูแลไง

ฉะนั้นบอกว่า การกําหนดที่ว่า พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมํ สรณํ คจฺฉามิ สงฺฆํ สรณํ คจฺฉามิ ท่องไปท่องมามันเป็นการภาวนาหรือเปล่า

เวลาเราสวดมนต์ ตอนนี้เขามีเทปสวดมนต์ขาย มีวิทยุเล็กๆ เราเปิดทิ้งไว้ มันเป็นอานาปานสติหรือเปล่า เปิดวิทยุทิ้งไว้มันเป็นการภาวนาหรือเปล่า วิทยุเสียงดังแจ้วๆๆ เลย วิทยุสวดมนต์มันเป็นการภาวนาหรือเปล่า นี่ไง เวลาถามมันก็แปลกเนาะ เขาทําของเขาอย่างนั้น

ฉะนั้น เขาบอกว่า อ้าว! ถ้ามันไม่ใช่ หนูเคยท่องของหนูแล้วจิตใจมันดี

มันดีมันก็ระลึกถึงธรรมะไง มันดีมันก็แบบเป็นคนดีคนทั่วไป เวลามีสิ่งใดเขาคิดถึงพ่อแม่เขา ระลึกถึงพ่อแม่เขา นั่นเป็นคนดีไหม นั่นก็เป็นคนดี แต่เอ็งได้กตัญญู ได้เลี้ยงดูพ่อแม่หรือเปล่าล่ะ เออ! ถ้าเอ็งคิดถึงพ่อแม่ด้วย แล้วเอ็งดูแลพ่อแม่ด้วย เอ็งรักษาพ่อแม่ด้วย เออ! นั่นก็สมบูรณ์ใช่ไหม ไอ้นี่ระลึกถึงพ่อแม่ แต่ทิ้งพ่อแม่ไว้อยู่ที่บ้าน มันก็ไปเที่ยวหยําเป

นี่ก็เหมือนกัน ฉะนั้น ถ้าเราบอกกําหนดพุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ แล้วมีสติหรือเปล่า มีสติหมายถึงว่าระลึกถึงใจเราหรือเปล่า ถ้าใจของเรามันสมบูรณ์ขึ้นมา เพราะสมาธิมันเกิดที่ใจนั้น

สมาธิมันเกิดที่ไหน ความรู้สึกมันเกิดที่ไหน มันเกิดที่ใจทั้งหมด ถ้าเกิดที่ใจทั้งหมด ใจมันต้องมีสติสัมปชัญญะ แล้วสติสัมปชัญญะมันละเอียดเข้าไป พอละเอียดเข้าไป โอ้โฮ! มันมหัศจรรย์นะ พอจิตละเอียดเข้าไป ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มหัศจรรย์มาก มหัศจรรย์ แม้แต่สมาธิน่ะ สมาธิจริงๆ มันมีความสุขมาก

แต่ที่มันพูดกันอยู่นี่ “ว่างๆ ว่างๆ” มันไม่ใช่สมาธิ มันไม่มีสมาธิ แล้วมันไม่รู้จักสมาธิ แล้วก็ทํากัน เอาตรรกะมาพูดกัน ใครมีโวหารที่ดีกว่า ใครมีสัญญาอารมณ์ที่ดีกว่า จําได้แม่นกว่า ท่องจําได้ดีกว่า เอาอันนั้นมาคะคานกัน แต่ความจริงมันไม่มี ความจริงไม่มีเพราะพูดแล้วไม่มีเนื้อหาสาระไง

เวลาหลวงตาท่านพูดไง เวลาเทศน์นี่ฟังออกเลย ถ้าเทศน์มันเทศน์จากสัญญา เทศน์จากความจําน่ะ มันแห้งๆ มันก็เหมือนเราอ่านหนังสือ แต่ถ้าเป็นหลวงตาเทศน์ หลวงปู่มั่นเทศน์ ครูบาอาจารย์เทศน์ อู้ฮู! มันทิ่มเข้าหัวใจเลยนะ เพราะมันออกมาจากใจไง มันออกมาจากความจริงอันนั้น

ถ้ามันออกจากความจริงอันนั้นน่ะ หลวงตาใช้คําว่า “มันมีธรรม” มันมีธรรม มันมีคุณธรรมในใจ ถ้ามีคุณธรรมในใจมันพูดออกมา พูดจากคุณธรรมนั้น คุณธรรมนั้นเกิดที่ใจ แล้วมันก็แทงเข้ามาที่ใจเราเลย เพราะกิเลสมันอยู่ในใจเราไง นี่ถ้าเป็นฟังธรรมๆ พระกรรมฐานมันเป็นอย่างนี้ มันมีความรู้สึก มันมีคุณธรรมในใจ เวลามันออกมานี่มันตีหัวกิเลสไง มันตีหัวกิเลส กิเลสหงอเลยไง

แต่ถ้าอ่านหนังสือ เราก็อ่านได้ ใครก็อ่านได้ อ่านแล้วมันตีไม่ถูกหัวกิเลสไง มันพูดถึงทฤษฎี พูดถึงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มันไม่มีธรรมะฟาดหัวกิเลสไง แต่ถ้าเป็นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านมีคุณธรรมของท่าน ธรรมะอันนั้นน่ะมันตีหัวกิเลสไง ไอ้คนฟังขนลุกเลย นี่ถ้ามันเป็นความจริง เป็นความจริงอย่างนี้

ถ้ามันไม่เป็นความจริงมันก็สักแต่ว่า คําว่า “สักแต่ว่า” สักแต่ว่าอันนี้เป็นการภาวนาหรือไม่ ถ้าขาดสตินะ มันก็ทําสักแต่ว่า แต่มันก็ดีกว่าไม่ทํา

แต่เขาจะถามว่ามันเป็นการภาวนาหรือเปล่า แล้วเราบอกว่าเป็นการภาวนา เขาบอกบางทีท่องเป็นเสียงเพลงไปเลย

เวลามันพัฒนาขึ้นไปมันจะรู้เอง นี่คนปฏิบัติใหม่มันก็มีความเข้าใจผิดบ้างเป็นธรรมดา อันนี้ความเข้าใจผิดนะ แต่ถ้าความเข้าใจถูกนะ เดี๋ยวจะตอบอันนี้ อันต่อไป

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อค่ะ โยมกราบเรียนถามคําถามว่า

๑. วิธีหาความสุขจากภายใน

๒. โยมจับลมหายใจทุกอิริยาบถ รู้สึกมีความสุข แต่มีครูบาอาจารย์บอกว่า “ให้ทิ้งลมหายใจแล้วมาดูจิตได้แล้ว มันเลยมาแล้ว” กราบขอคําตอบจากหลวงพ่อค่ะ

ตอบ : แสดงว่า “แต่ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า” แต่ครูบาอาจารย์องค์นี้แสดงว่าภาวนาไม่เป็น ครูบาอาจารย์องค์ที่ตอบว่าให้ทิ้งลมหายใจแล้วมาดูจิต แสดงว่าอาจารย์องค์นี้ภาวนาไม่เป็น ถ้าอาจารย์องค์นี้ภาวนาเป็น เขาจะไม่พูดแบบนี้ ถ้าอาจารย์พูดแบบนี้แสดงว่าอาจารย์ทําสมาธิไม่เป็น ถ้าทําสมาธิเป็นนะ เดี๋ยวจะอธิบาย ทําไมถึงเป็น ทําไมถึงไม่เป็น

แค่นี้รู้เลยว่าพระองค์นี้ภาวนาไม่เป็น พระองค์ที่บอกโยมบอกว่าให้ทิ้งลมหายใจแล้วมาดูจิตนี่ภาวนาไม่เป็น ถ้าภาวนาเป็นไม่พูดแบบนี้ แล้วไม่พูดแบบนี้ ด้วยเหตุผล เดี๋ยวจะเรียงลําดับให้ฟัง

บอกว่า “๑. วิธีหาความสุขจากภายใน” วิธีหาความสุขจากภายใน คําถามที่ ๑. นะ

หาความสุขจากภายใน ภายในมันก็ต้องอาศัยภายนอก ภายนอกคืออาศัยชีวิตนี้ ถ้าชีวิตนี้มันก็มีปัจจัยเครื่องอาศัย แม้แต่บวชพระมา เวลาบวชพระอุปัชฌาย์จะถาม ปัตตัง ถามเรื่องจีวร บริขาร ๘

คําว่า “บริขาร ๘” คือปัจจัย ๔ บาตรก็คืออาหาร จีวรก็เครื่องนุ่งห่ม แล้วที่อยู่อาศัยก็อยู่โคนไม้ แล้วเวลาฉันนํ้ามูตรเน่า นํ้ามูตรเน่าคือพวกสมอดอง พวกนี้ปัจจัย ๔ คือมียารักษาโรค มีอาหาร มีเครื่องนุ่งห่ม มีที่อยู่อาศัย นี่ไง ปัจจัย ๔ นี่พูดถึงมีปัจจัย ๔ พอปัจจัย ๔ แล้ว พระมีปัจจัย ๔ แล้วพระก็พยายามประพฤติปฏิบัติหาความสุขจากภายใน

เราจะบอกว่า จะหาความสุขจากภายใน แล้วก็ติฉินนินทากันนะ “หาความสุขจากภายในยังมาบิณฑบาตอยู่เลย หาความสุขจากภายในยังมาอยู่กับโลกนี้เลย”

อ้าว! ก็เป็นคนน่ะ เป็นคนบวชพระ พระก็ต้องมีชีวิต มันก็ต้องมีปัจจัย ๔ เป็นเรื่องธรรมดา เรื่องธรรมดาเสร็จแล้วเขาก็มีคุณธรรมอยู่ในปัจจัย ๔ นั้น เขาไม่เลยเถิดไปเกินกว่านี้ นี่พูดถึงว่าจะหาความสุขจากภายในมันก็ต้องฉลาดรักษาชีวิตนี้ไว้ รักษาชีวิตนี้ไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติไง ชีวิตนี้จะอยู่ได้ต้องมีปัจจัย ๔ ถ้าปัจจัย ๔ แล้ว เขาบอกจะหาความสุขจากภายใน

จะหาความสุขจากภายใน เราก็ต้องมีอาชีพ เราก็ต้องมีหน้าที่การงานของเรา ถ้ามีหน้าที่การงานแล้วเรามีชีวิตอยู่ได้ เราก็จะหาความสุขจากภายในได้

ถ้าพูดถึง ถ้าเราไม่มีชีวิต จะไปหาความสุขจากภายในที่ไหนล่ะ ก็มันไม่มีภายนอก ภายในก็มันตายไปแล้ว แต่ถ้ามันยังมีชีวิตอยู่ ภายนอกก็ร่างกายนี้ ก็หาปัจจัยเครื่องอาศัย ภายในก็หัวใจของเรา เราก็ดูแลหัวใจของเรา นี่ข้อที่ ๑.

พอข้อที่ ๒. “โยมจับลมหายใจทุกอิริยาบถ โยมมีความสุขอยู่ แต่มีครูบาอาจารย์บอกว่าให้ทิ้งลมหายใจได้แล้ว แล้วมาดูจิตแทน”

ถ้าทิ้งลมหายใจ มันก็เท่ากับไม่ได้ภาวนาน่ะสิ ถ้าทิ้งลมหายใจ เรากลับไปอยู่ที่ปุถุชน กลับไปอยู่สามัญสํานึก

อ้าว! เรากําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออกใช่ไหม เรากําหนดลมหายใจมันก็เป็นอานาปานสติใช่ไหม ถ้ากําหนดลมหายใจก็เป็นอานาปานสติ เราก็กําหนดเพื่อความสงบของใจ แล้วถ้าเราทิ้งลมแล้วไปไหนต่อล่ะ

โดยธรรมชาติทิ้งลมก็หลับไง ถ้าทิ้งลม ถ้าไม่หลับก็ไม่ได้ภาวนาไง แล้วบอกทิ้งลมมาดูจิต เอาที่ไหนมาดู ดูจิตที่ไหน ดูอารมณ์ทั้งนั้นน่ะ

ที่ว่าดูจิตๆ ดูความคิด มีจิตที่ไหนให้ดู เพราะจิตมันส่งออก เพราะว่าจิตที่มันจะดู ความคิดนั้นก็เกิดจากจิต แล้วจิตไปดูอะไรล่ะ ก็ดูความคิดไง ก็ดูความคิดที่มันออกไปข้างนอกนั่นน่ะ เอาอะไรมาดูจิต ถ้าเอาอะไรมาดูจิต มันต้องมีสติสิ

มีสติ ถ้าจิตมันสงบ ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิดูความคิด ดูความคิดด้วยเหตุด้วยผลจนความคิดมันดับลง ความคิดมันดับลงแล้วมันเหลืออะไร ถ้ามันเป็นสมาธิ มันก็เหลือจิต ถ้ามันไม่มีสมาธิ มันก็ไม่เป็นจิตไง

แต่ถ้ากําหนดลมหายใจ ลมหายใจที่มันละเอียดเข้าไป จากเริ่มต้นลมหายใจติดๆ ขัดๆ ลมหายใจไม่ได้ พอเราพิจารณาของเราไป ลมหายใจเริ่มละเอียดขึ้น คําว่า “ลมหายใจละเอียดขึ้น” เห็นไหม แต่เดิมเวลาลมหายใจเข้าก็คิดเรื่องนั้นเรื่องนี้ร้อยแปด ลมหายใจออกก็ไปวิตกกังวลว่ามันจะออกหรือไม่ออก มันไม่ราบรื่น

แต่เพราะเรากําหนดลมหายใจบ่อยครั้งเข้ามันมีความชํานาญมากขึ้น ลมหายใจกับความรู้สึกมันเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน กําหนดลมหายใจได้ง่ายขึ้น

ลมหายใจเข้าออกพร้อมกับสตินะ พร้อมกับสติ พร้อมกับความรับรู้ไง ถ้าพร้อมกับสติ พร้อมกับความรับรู้ ลมหายใจมันละเอียดขึ้น พอละเอียดขึ้น ถ้าลมหายใจละเอียดขึ้น ถ้ามันละเอียดจนมันไม่ปล่อย มันไม่เป็นสักแต่ว่า ไม่เป็นสักแต่ว่านะ ลมหายใจนี้ชัดแจ๋วเลย ใสเป็นแก้วเลย แต่ก็ยังรับรู้อยู่

ลมหายใจๆ ลมหายใจจนละเอียดขึ้น จนลมหายใจไม่ได้ ลมหายใจนี้ จับลมหายใจไม่ได้ ละเอียดจนลมหายใจไม่มีเลย แต่สติมันชัด จิตมันชัด นี่ไง นี่ตัวจิต ตัวจิตคือตัวสมาธิไง ถ้าจิตมันสงบเข้ามา มันปล่อยลมหายใจเข้ามาละเอียดเป็นชั้นๆ เข้ามาไง

จากที่กําหนดลมหายใจขลุกขลักๆ กําหนดลมหายใจไม่ได้เลย คนกําหนดลมหายใจใหม่ๆ มันทําไม่ได้หรอก แต่มันด้วยความกดไว้ ด้วยการทับไว้ ด้วยการสติเข้มแข็งไว้ มันก็เอาลมหายใจเป็นตัวตั้ง ไอ้ความรู้สึก ไอ้ความที่มันจะส่งออกที่กระทบกระเทือนมันเป็นอารมณ์ที่รอง อารมณ์ที่รองมันสู้ความเพียรเราไม่ได้ มันสู้สติปัญญาเราไม่ได้ พอสู้ไม่ได้ มันก็เบาลงๆ อารมณ์ที่รองจะเบาลง อารมณ์ที่เป็นลมหายใจเข้าออกมันจะชัดเจนขึ้น ชัดเจนขึ้น จนชัดเจนขึ้นเป็นอันเดียวกัน

อันเดียวกันคือว่าลมหายใจกับจิตเป็นอันเดียวกัน มันก็หายใจเข้าหายใจออกโดยชัดเจน ชัดเจน พอจิตมันละเอียดขึ้น ถ้ามันไม่ละเอียดจนมันปล่อยลมหายใจได้ มันก็จะเห็นลมหายใจใส ใสเลย

แต่ถ้ามันพิจารณาจนลมหายใจหายไปเลย ลมหายใจจะหายไปจากความรู้สึก แต่ลมหายใจไม่หาย ลมหายใจหายจากความรู้สึก จิตเด่นชัดมาก นี่สมาธิเป็นแบบนี้ จิตเป็นแบบนี้

ทิ้งลมหายใจคือทิ้งความเพียร ทิ้งลมหายใจคือทิ้งวิธีการปฏิบัติ แล้วไปดูจิต เอาอะไรไปดู นี่ไง อาจารย์ที่บอกว่าให้ทิ้งลมหายใจแล้วมาดูจิต ถ้าทิ้งลมหายใจ จิตมันก็ยังหยาบ ไปดูจิตก็ไปดูที่ไหน จิตมันอยู่ที่ไหน เอาอะไรไปดู เวลามันพูดนี่มันขัดแย้งกันไปหมดเลย นี่เวลามันขัดแย้ง

นี่พูดถึงว่า นี่เขาพูดเอง “ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า”

ทีนี้มันมีครูบาอาจารย์จริงหรือเปล่า หรือว่าเป็นความรู้สึกของตนแล้วเขียนมาเอง แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์องค์ไหน ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ แสดงว่าครูบาอาจารย์ภาวนาไม่เป็น

คนทําสมาธิเป็นนะ มันจะรู้เลยว่า ทําสมาธิ ๔๐ วิธีการ ทําอย่างใดเป็นสมาธิ ทําอย่างใดไม่เป็นสมาธิ แล้วบอกว่าให้ทิ้งลมหายใจ มันจะเป็นสมาธิได้อย่างไร

คนเรานะ นักกีฬาฝึกหัดเล่นกีฬาอยู่นี่ บอกว่าไม่ต้องฝึกเลย นั่งเฉยๆ เดี๋ยวเอ็งเก่ง นักกีฬาทุกชนิดเลยบอกไม่ต้องฝึก ไปบอกเลย สโมสรนักกีฬาทั้งหมดบอกว่ายกเลิกการฝึกทั้งหมด แล้วเวลาแข่ง ลงแข่งเลย มันมีที่ไหน

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่าให้ทิ้งลมหายใจเลย ไม่ต้องฝึก ไม่ต้องทํา มาดูจิตเฉยๆ เอาอะไรมาดู ดูอย่างไร ถ้ามันไม่มีคําบริกรรม เป็นไปไม่ได้ พูดอย่างนี้เลย เป็นไปไม่ได้ สมาธิทําอย่างไร

นี่ถ้าพูดอย่างนี้ เพราะเราฟังมาทั่ว ไอ้พระที่เทศน์กันอยู่นี่ ฟังแล้วนะ ไม่พูดเฉยๆ เพราะอะไร เพราะความสามารถเขามีเท่านั้น มันน่าเห็นใจนะ คนเราบวชมาแล้วเป็นพระ พรรษามากขึ้น มีหน้าที่ต้องสอนฆราวาส หน้าที่ต้องสอนโยม แต่ไม่มีวุฒิภาวะ ไม่เคยทํามาอย่างนี้ แล้วเห็นครูบาอาจารย์นั้นก็พูดอย่างหนึ่ง ครูบาอาจารย์หนึ่งก็พูดอย่างหนึ่ง ก็ไปรวบรวมเก็บมาเป็นไอเดียของตัว เวลาเป็นไอเดียของตัวก็มาพูดต่อ พอพูดต่อขึ้นมา มันไม่เป็นความจริงหรอก

บอกว่าให้ทิ้งลมหายใจ ทิ้งอย่างไร

กรณีทิ้งลมหายใจมันมี ๒ ประเด็นนะ มันมีโยมเยอะมากเลย เมื่อก่อนมีพระองค์หนึ่งมาหาเรานะ บอกว่า ลมหายใจมันต้องขาด ต้องขาด

ธรรมดาเวลาครูบาอาจารย์ท่านพูด เวลาพูดถึงอัปปนาสมาธิ ใช่ ลมหายใจนี่ดับหมด แต่ลมหายใจที่มันจะดับ มันจะจากหยาบ จากละเอียด จากละเอียดสุด จากจิตที่มันลงถึงฐาน มันไม่รับรู้ความรู้สึกอันนั้น มันไม่รับรู้ถึงลมหายใจ แต่มันชัดเจนมาก เพราะมันอาศัยลมหายใจพัฒนาการมาเป็นชั้นๆๆ จนมันปล่อยวางลมหายใจไว้ตามความเป็นจริง แล้วจิตนี้เป็นเอกเทศ นั้นคืออัปปนาสมาธิ สักแต่ว่ารู้ ชัดเจนมากเลย

เวลาจิตมันจะพัฒนาเป็นสมาธิเข้ามาเป็นชั้นๆๆ เข้ามา บอกว่าเวลาอัปปนาสมาธิมันดับจากความรู้สึก แต่มันยังมีของมันอยู่

เขาบอกว่ามันต้องดับหมด พอดับหมด ทีนี้พอความเข้าใจไง ความเข้าใจของปุถุชน ความเข้าใจของเราที่เราเป็นนักปฏิบัติไง เราก็พยายามกดไว้ให้ลมหายใจไม่มี คือพยายามจะดับมัน คือพยายามจะดับมัน คือพยายามจะไม่รับรู้มัน คือพยายามจะปฏิเสธมันไง

พยายามปฏิเสธ มันก็ไม่เป็นวิธีการที่ว่าจากหยาบ จากกลาง จากละเอียดขึ้นมาใช่ไหม คือจิตมันไม่ได้พัฒนาขึ้นมาไง พยายามจะไปตัดตอนมันไง พยายามตัดตอน เราบอกว่าลมหายใจต้องดับ ก็เลยจะดับมันเสีย พอดับ มันก็ไม่เข้าสมาธิไง มันก็ดับหายไปเลยไง มันก็เป็นภวังค์

มาหาเรา เราก็แก้ เราบอกว่า ลมหายใจไม่มีวันดับ ต้องไม่ดับ คือเราต้องชัดเจนอยู่กับมันตลอด แล้วถ้ามันจะดับ มันจะดับโดยข้อเท็จจริงของมัน มันจะดับจากความรู้สึก แต่มันมีอยู่

ฉะนั้น เวลามันจะดับ เราก็บอกว่า “อู้ฮู! ลมหายใจจะดับแล้วเนาะ ถ้าคนไม่หายใจเดี๋ยวก็ตายเนาะ” ออกอีก จิตนี้มันกวนไปหมด กิเลสมันจะพลิกแพลงตลอด

พุทโธๆ มันละเอียดเข้ามาๆ ก็ตกใจ จิตพอจะเข้าอัปปนาสมาธิ มันจะตกใจ มันจะกลัวตาย มันจะวิตกกังวลร้อยแปด

เราก็เลยตัดประเด็นเลย บอกว่า ห้ามดับ

คําว่า “ห้ามดับ” เราชัดเจนไปกับมัน ถ้ามันจะดับ มันจะดับโดยคุณสมบัติของตัวมันเอง คือมันจะละเอียด ละเอียดจน โอ้โฮ! ชัดเจนมากนะ เวลาละเอียดขึ้นมา ละเอียดจนแบบว่าเหมือนอากาศเลย จับต้องอะไรไม่ได้เลย แต่เวลาเป็นความรู้สึกละเอียดจนสติมันพร้อมไง สติมันสมบูรณ์ตลอด ละเอียดๆ ละเอียดจนมันปล่อยหมด แต่ตัวจิตชัดมาก อัปปนาสมาธินี่จิตชัดมาก สักแต่ว่ารู้ สักแต่ว่ารู้นี่ชัดมาก นี้คือสัมมาสมาธิ

นี่ไง แล้วเขาบอกว่า อาจารย์บอกว่าให้ทิ้งลมหายใจ

เพียงแต่ว่าอาจารย์พูดกับคนที่เขียนมานี่ฟังมาถูกต้องหรือเปล่า ถ้าพูดอย่างนี้แสดงว่าอาจารย์องค์นี้ไม่รู้จักสมาธิ ทําสมาธิไม่เป็น แล้วบอกว่าให้กลับมาดูจิต

ดูอะไร คําว่า “ดูจิต” นะ คําว่า “ดูจิต” ของเขาคือการวิปัสสนา เราจะบอกว่า เขาหมายความว่า เพราะมันเลยแล้ว มันข้ามขั้นไปแล้ว ต้องไปดูจิตแล้ว ต้องไปใช้ปัญญาแล้ว

ปัญญามันฝึกฝน เรากําหนดลมหายใจมันจะหยาบมันจะละเอียด เวลามันออกมา เราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาของเราๆ ถ้าปัญญามันพิจารณาแล้วมันดีขึ้น เวลามันไปกําหนดลมหายใจมันก็ละเอียดขึ้น มันก็ดีขึ้น

พอดีขึ้น กลับมาใช้ปัญญาพัฒนาระหว่างสมถกรรมฐานกับวิปัสสนากรรมฐานไปด้วยกัน มันจะพัฒนาเป็นชั้นๆ ขึ้นไป แล้วเดี๋ยวจะไปเห็นเลย เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นจิตคือเห็นสติปัฏฐาน ๔

ไอ้นี่ไปดูจิตๆ ไปดูจิตคือความหมายของเรา ดูจิตคือความคิดของเรา ดูจิตคือการคิดว่าเราจะดูจิต แต่มันไม่มีจิตให้ดู ก็มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ ไง กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าไปดูจิตๆ มันก็เป็นวิปัสสนาไง เราก็สร้างภาพจินตนาการกันไง ไอ้พระที่ไม่เป็นสอนกันอย่างนี้ แล้วไอ้คนที่ทําไม่เป็นก็เชื่อ แล้วก็ทําตามนั้นด้วยนะ พอทําตามนั้นมันก็เป็นวิปัสสนึก มันนึกของมันไปอย่างนั้นน่ะ เราก็ “อู้ฮู! สุดยอด สุดยอด”

ไอ้คนสอนมันก็สอนด้วยความไม่รู้ ไอ้คนทําก็ทําไปด้วยความเชื่อ แล้วพอมันไปเกิดสัญญาอารมณ์ เกิดประสบการณ์ก็ “สุดยอด สุดยอด อู๋ย! มันเย็นสบาย อู๋ย! มันสุดยอด”...ตาลยอดด้วนไง มันเป็นไม่จริงหรอก คนจริงไม่จริง ภาวนาเป็นไม่เป็น เรื่องคําตอบคําถามชัดเจนมาก มันจะชัดเจนในตัวของมันเอง

นี่เขาพูดเองบอกว่า ไปเจอพระองค์หนึ่งเขาบอกว่าหาความสุขจากภายใน เขากําหนดลมหายใจของเขาอยู่ เขามีความสุขอยู่ แต่อาจารย์บอกว่าทิ้งลมหายใจได้แล้ว มาดูจิตภายในได้แล้ว มันเลยขั้นนั้นมาแล้ว

ขั้นบ้า มันจะเข้าสู่ขั้นบ้า แล้วทําอย่างนี้นะ มันก็ภาวนาสักแต่ว่า ก็ทํากันอยู่อย่างนี้ แล้วก็หยําเปกันอยู่อย่างนี้ แล้วมันไม่พัฒนา เพราะอะไร เพราะมันเริ่มต้นผิดไง ต้นคด ต้นมันคดมา

ดูสิ แรงงานต่างด้าวอยู่ในเมืองไทยเขาเข้ามาอยู่ในเมืองไทยเป็นแรงงานต่างด้าว เขาไม่ใช่คนไทย แต่เขาเข้ามาทํางานในเมืองไทย เขามีบัตรพิเศษเข้ามาอยู่ในเมืองไทยชั่วคราว

นี่ก็เหมือนกัน เราจะภาวนาโดยสัจธรรม สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรมโดยความเป็นจริง แต่โดยโลก โดยโลกก็ไม่ใช่พื้นฐานอันนั้น ไม่ใช่สัจจะความจริงในอริยสัจ เหมือนกับแรงงานต่างด้าว จะทํางานมากน้อยขนาดไหนมันก็ไม่ได้ผลตามนั้นหรอก เพราะไม่ใช่คนสัญชาตินั้น ไม่ใช่อริยสัจ มันทํางานอยู่นอกอริยสัจ ทํางานอยู่นอกความจริง

แต่ถ้ามันทําความจริงๆ มันเป็นชนชาตินั้น มันเกิดที่นั่น เกิดที่จิต เกิดที่จิต เกิดจากความรู้สึกของเรา มันทําที่นี่ มันก็ทําลงสู่ที่จิต มันก็เป็นผู้ทํางานตรงกับชาติกําเนิดของตน ตรงกับจิตของตน ตรงกับสัจจะความจริงของตน อันนั้นมันถึงจะเป็นความจริง

ไอ้นี่มันไม่ใช่เป็นความจริงหรอก อันนี้เขาพูดอย่างนั้น พอพูดอย่างนี้เราถึงอธิบายให้ฟัง อธิบายให้ฟังเพราะมันมีเหตุไง บอกว่า “ให้ทิ้งลมหายใจได้แล้ว”

คําว่า “ทิ้งลมหายใจได้แล้ว” เพราะโดยส่วนมากก็อย่างนี้ทั้งนั้นน่ะ มันทิ้งโดยความโง่ ทิ้งโดยความไม่เข้าใจ ทิ้งโดยความหลงลืม มันเลยทําสมาธิกันไม่เป็นอยู่วันยังคํ่านี่ไง ไอ้การทิ้งลมหายใจ เราถึงได้โต้แย้งกับสังคมตลอดมา

อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ

หลวงปู่มั่นสั่งหลวงตาไว้ “มหา จําไว้ให้แม่นๆ นะ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ” แล้วเราก็เอาคํานี้แหละ เพราะคํานี้หลวงตาท่านใส่เกล้าไว้ จากคําสั่งคําสอนของหลวงปู่มั่น แล้วท่านก็รักษาตัวของท่านมา ปฏิบัติของท่านมา แล้วท่านก็พูดเทศน์ซํ้าแล้วซํ้าเล่า

ไอ้เรานี่รีบจับเอาไว้เลย แล้วมาขยายโฆษณาต่ออยู่นี่ “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ” เพราะอะไร เพราะเราเห็นคุณค่าของมันไง เราเห็นคุณค่าของมัน เราเห็นการกระทํามันมาจากสติสัมปชัญญะ มันมาจากการกระทําด้วยถูกต้อง มันถึงว่าเป็นครูบาอาจารย์ของเราไง นี่เป็นครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์ ท่านถึงมาสอนพวกเราด้วยความเป็นจริงไง

แล้วพอสอนพวกเรา แล้วทีนี้ไอ้พวกที่จําๆ กันมา จริงๆ ที่เราไม่ค่อยอยากจะพูดอยู่นี่เพราะเราเห็นใจพระที่ภาวนาไม่ค่อยเป็นกัน คือเขาไม่รู้ โยมฟังคํานี้นะ คนที่ไม่รู้แล้วพูด เขาระแวงไหม เขากลัวเราจะถามเขาไหม

ฉะนั้น เราถึงไม่อยากจะถามใครไง ไอ้ที่เราไม่อยากถาม ไม่อยากพูด เพราะเราไม่ต้องการให้พวกนั้นหน้าแตก เรารักษาหน้าเขาไว้ แต่เวลาพูดออกมา เพราะวันนี้มันเป็นคําถามขึ้นมาเอง บอกพระอาจารย์สั่งว่าให้ทิ้งลมหายใจ...นี่แหละเผาบ้านเผาเรือนเลย นี่ทําลายถึงรากเหง้าของการปฏิบัติเลย

บางคนบอก “ไม่ต้องพุทโธ จิตมันมีอยู่แล้ว เดี๋ยวมันเป็นสมาธิได้เอง”

เราก็ได้ยินมานะ อื้อหืม! เศร้า ถ้ามันจะเป็นได้เอง ฤๅษีชีไพรเขาเป็นไปหมดแล้ว ฤๅษีชีไพรในสมัยพุทธกาลเขาปฏิบัติทั้งชีวิตนะ เขาทุ่มเทกว่าพวกเราหลายร้อยเท่า ถ้ามันจะเป็นไปได้เอง เขาเป็นกันไปหมดแล้ว มันเป็นไปไม่ได้เองหรอก มันต้องเป็นด้วยการกระทําทั้งนั้น มันเป็นไปด้วยสติสัมปชัญญะทั้งนั้น แล้วสติสัมปชัญญะ

“ห้ามทิ้งผู้รู้ ห้ามทิ้งพุทโธ”

หลวงปู่มั่นสั่งไว้เลย “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธแล้วไม่เสีย”

นี่บอกว่าให้ทิ้งลมหายใจ นี่ให้ทิ้ง มันเป็นไปได้อย่างไร

หลวงปู่มั่นสั่งหลวงตาไว้เอง “มหาจําไว้นะ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ”

ถ้าภาษาเราก็อย่าทิ้งลมหายใจ อย่าทิ้งพุทโธ แล้วกําหนดไปเรื่อยๆ พอจิตมันทําไปเรื่อยๆ เหมือนเราทําไปเรื่อยๆ นํ้าหยดลงหิน นํ้าหยดลงหินทุกวันๆ เราก็ดูแลไป หินต้องกร่อนแน่นอน

นี่ก็เหมือนกัน เราทําของเราไป จิตใจของเรามันเข้มแข็งขนาดไหน เราก็มีสติปัญญาของเราไป เดี๋ยวมันเป็นต่อหน้า มันต้องเป็นต่อหน้ามันถึงเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันถึงไม่สงสัยไง

ไอ้นี่มาฟังครูบาอาจารย์พูดแล้วเล่าให้ฟัง ไอ้เราก็ไปจินตนาการก็ยังสงสัยอยู่ แต่ถ้ามันเป็นต่อหน้าเราจะไปสงสัยอะไร ก็เราทําเอง นี่ไง ปฏิบัติไปถ้ามันเป็นจริงขึ้นมามันทําเอง พอทําเองจบแล้วนะ ไอ้ใครโกหกก็รู้หมดเลย ก็เราเคยทําตามนั้น เราเคยหลงมาตามนั้น เราเคยเป็นอย่างนั้นมาตลอด แล้วเรามาทําของเราเองมันยังเป็นแบบนี้ไง

ฉะนั้นบอกว่า เราโต้แย้งเลย “แต่ครูบาอาจารย์บอกว่าให้ทิ้งลมหายใจแล้วมาดูจิตได้แล้ว มันเลยมาแล้ว”

มันเลยมาแล้ว มันใกล้เป็นพระอรหันต์แล้วเนาะ ทิ้งทั้งหมดเลยแล้วมันเป็นหมดเลย ทิ้งทุกอย่างเลย มีสมบัติทั้งหมดโอนให้คนอื่นหมดเลย แล้วบอกว่าเรามีสมบัติเยอะหรือ มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันไม่มีอยู่จริง มันไม่เป็นความจริงอันนั้น แต่มันพูดกันมาด้วยความจําไง

เวลาพูดอย่างนี้เจ้าตัวรู้เข้าบอกรีบปฏิเสธเลย “ไม่ได้พูด ไม่ได้พูด คนเขาฟังผิด ไม่ได้พูด” แต่ถ้าเราไม่โต้แย้งนะ เขาบอกว่าเขาพูดถูกพูดเก่ง พอเราโต้แย้งบอก “ไม่ได้พูด สงบเข้าใจผิดเรื่อยเลย สงบเข้าใจคนนู้นผิดคนนี้ผิดตลอดเลย”

คนภาวนาไม่เป็นมันลังเลสงสัยไปทั้งนั้นน่ะ เพราะเราเคยภาวนาไม่เป็นมาก่อน เราโดนครูบาอาจารย์หลอกมาเยอะ เพราะด้วยความมุมานะด้วยความจริงจัง คนหลอกเรามาเยอะ แล้วเราก็พยายามของเราจนไปเจอหลวงปู่จวน ไปเจอหลวงตากูนี่แหละ กูไปเจอของจริงเข้า กูถึงรู้ว่าคนอื่นโกหกไง ไปเจอของจริงเข้าแล้วกูทําตามคนของจริงจนหัวใจกูเป็นขึ้นมา กูถึงได้รู้ว่าพวกมึงโกหกไง แล้วเป็นอย่างนี้เกือบร้อยทั้งร้อย

ฉะนั้น เราถึงไม่อยากคุยกับใครทั้งสิ้น เพราะพูดออกมาแล้วเขาจะปล่อยไก่มาอย่างนี้ ปล่อยไก่มาตัวหนึ่งสองตัว ถ้าปล่อยไก่มาแสดงว่าจบ ถ้าคนเป็นมันจะปล่อยไก่ไหม ไก่กูจับไว้เชือดหมดเลย เอาไว้ย่างทําไก่ย่าง กูไม่ปล่อยไปหรอกไก่ ไอ้นี่มันปล่อยไก่มาสองตัวสามตัว ปล่อยมาเรื่อยเลย แล้วบอกว่าภาวนาเป็น เป็นไปไม่ได้

อันนี้พูดถึงว่า ที่เขาบอกว่าทิ้งลมหายใจ เราเศร้ารู้ไหม เหมือนเรา พวกเรามีอาวุธ มีทุกๆ อย่างพร้อมไว้รักษาหัวใจของเรา แล้วมีคนมาหลอกให้โยนอาวุธทิ้ง หลอกนะ สติก็ไม่ต้องทํา ไอ้นู่นก็ไม่ต้องทํา เหมือนเรามีอาวุธไว้ป้องกันตัว แล้วมันมีคนมาหลอกว่าอาวุธเรานี่โยนทิ้งให้หมดเลย แล้วทรัพย์สมบัติมึงจะไม่หาย...เออ! งง

เวลาหลวงตาท่านสอนนะ สอนให้ลับหัวใจ จิตนี้ให้ลับกับขันธ์ ๕ ฝึกหัดปัญญาๆ ครูบาอาจารย์ของเรามีแต่ฝึกหัดให้ฉลาด ฝึกหัดให้เข้มแข็ง ฝึกหัดให้มีสติปัญญา ไม่ได้ฝึกหัดให้ทิ้ง ให้เลิกละ ให้มักง่าย ให้ทําอะไรนึกเอาเอง ครูบาอาจารย์ไม่สอนแบบนี้

ครูบาอาจารย์มีแต่สอนให้ละเอียด ให้มีสติสัมปชัญญะ ให้พยายามสร้างคุณงามความดี ไม่บอกให้ละให้ทิ้ง ไม่มี ไม่มีครูบาอาจารย์บอกอย่างนี้

ครูบาอาจารย์เราจะบอกว่าให้เรารอบคอบ ให้ขยันหมั่นเพียร ให้ทําความดีของเราเพื่อประโยชน์กับเรา นี่ถึงจะเป็นครูบาอาจารย์ที่แท้

ไอ้นี่บอกว่า ให้ทิ้งไอ้นู่น ให้ทิ้งไอ้นี่

ทิ้งแล้วเอาไปให้เอ็งใช่ไหม ทิ้งแล้วเอาไปให้เอ็งเยอะๆ มันเป็นไปไม่ได้หรอก

แต่ถ้ามันเป็นจริงแล้วนะ เวลาฆ่ากิเลสมันฆ่าด้วยมรรค เวลาสติปัญญามันฆ่า เรารู้เราเห็นของเรา มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสรรเสริญถึงการฆ่ากิเลส การฆ่ากิเลส องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสรรเสริญมาก เพราะกิเลสเป็นนามธรรม เวลาฆ่าแล้วฆ่าในหัวใจของผู้ที่ปฏิบัติ เวลาฆ่าอันนั้นแล้วประเสริฐ ประเสริฐตรงนั้น ไม่ใช่ว่าสัญญาอารมณ์บ้าบอคอแตก

เพราะคําพูดอย่างนี้ ไอ้คนถามมันก็อยากจะมาเยาะเย้ยเราไง เพราะเราบอกว่า “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ”

เขาก็เลยบอกว่ามีพระบอกว่าให้ทิ้งลมหายใจ เขาก็พยายามจะเอาสิ่งที่ตรงข้ามกับเรามาถามเราให้เราพูดไง ตรงข้ามไง ตรงข้ามกับสิ่งที่หลวงปู่มั่นสั่งสอนไว้ไง ให้ทิ้งลมหายใจ

เอ็งพอใจจะทิ้ง เอ็งก็ทําตามอาจารย์เอ็งเลย แต่ทําแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องกาลามสูตร อย่าเชื่อทั้งอาจารย์เขา อย่าเชื่อทั้งอาจารย์เอ็ง แล้วอย่าเชื่อทั้งพระสงบด้วย เพราะกูบอกว่าห้ามทิ้งไง ห้ามทิ้งผู้รู้ ห้ามทิ้งพุทโธ ปฏิบัติไปตามความเป็นจริง

อย่าเชื่อทั้งพระสงบและอย่าเชื่อทั้งอาจารย์เอ็ง แล้วเอ็งปฏิบัติเดี๋ยวเอ็งจะรู้ว่าควรทิ้งหรือไม่ควรทิ้ง เอวัง

เราต้องบ่งหนามออกให้มันเป็นปกติ
เราจะเดินไปไหนด้วยฝ่าเท้าด้วยความสมบูรณ์
เหยียบเท้าด้วยเต็มฝ่าเท้าด้วยปกติเลย
แล้วถ้ามันรู้มันเห็น รู้เห็นยืนด้วยความมั่นคง ทําอะไรก็ได้
นี่ก็เหมือนกัน ทําความสงบ นี่หัดเดินไง
ฝึกหัดมันก็ต้องเป็นแบบนี้
นี่พูดถึงว่าเริ่มต้น

๓

หัดเดิน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๗ มิถุนายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อาการทางกายที่เกิดจากระหว่างนั่งสมาธิ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมเป็นผู้ปฏิบัติใหม่ได้ประมาณสามเดือนครับ ครั้งละหนึ่งชั่วโมง เวลานั่งไปแล้วจะจับพุทโธได้สักพัก จะเกิดอาการทางกาย เช่น หาวแล้วนํ้าตาไหล กลืนนํ้าลาย รู้ตัวหลังเริ่มงอก็ยืดตัวขึ้นให้ตั้งตรง แต่ยังจับพุทโธได้อยู่ครับ ปัญหาเหล่านี้เราควรจะปล่อยให้เป็นไปตามธรรมชาติหรือไม่ครับ เพราะพอเกิดอาการเหล่านี้ขึ้นและมีอาการที่รุนแรง เมื่อตอนปฏิบัติแรกๆ ไม่เป็น พอช่วงนี้พอจับพุทโธได้ก็จะมีคําด่าเกิดขึ้นในใจ (ด่าพระพุทธเจ้า ด่าพระอริยสงฆ์) ทําให้จิตใจผมรู้สึกหดหู่ ทั้งๆ ที่ไม่มีความตั้งใจที่จะด่า และยังเคารพนับถือมากด้วย แต่คําเหล่านี้มันก็แทรกขึ้นมา ขอความเมตตาหลวงพ่อแนะนําทางให้ด้วยครับ

๑. เรื่องอาการที่เกิดขึ้นกับทางกาย

๒. คําด่าที่เกิดขึ้นจะมีวิธีแก้อย่างไรครับ

ตอบ : บังเอิญนะ คําถามที่ ๑ กับคําถามที่ ๒ มันมีอาการด่าเกิดขึ้นเหมือนกัน แต่คําถามที่ ๒ เดี๋ยวจะดูว่าเขาเคยเป็นแบบนี้แล้วเขาหายไปแล้ว แต่คนนี้เพิ่งมาใหม่ไง

ทีนี้เพิ่งมาใหม่ เราจะบอกว่า ในการที่เวลาเรานั่งปฏิบัติแล้ว ครั้งละหนึ่งชั่วโมง มันมีอาการหาว อาการนํ้าตาไหล กลืนนํ้าลาย รู้ตัวว่าตัวงอลง ต้องยืดตัวขึ้น

นี่พูดถึงว่าคนเวลาไม่ทํางานสิ่งใดมันก็ไม่มีสิ่งใดมาเป็นอุปสรรค แต่พอทํางานสิ่งใดปั๊บ มันจะมีอาการร้อยแปดพันเก้าในการที่ว่าเราจะเริ่มปฏิบัติ เขาเรียกว่าหัดเดิน

มันเหมือนกับเด็กๆ เด็กๆ เวลาเด็กที่อายุสักปี เก้าเดือน ปีหนึ่ง เด็กมันจะหัดเดิน มันเริ่มคลานมาแล้วก็หัดเดิน เวลามันหัดเดินเตาะแตะๆๆ ไป โดยธรรมชาติคนก็เดินได้ จิตก็เหมือนกัน จิตของคนที่ไม่ปฏิบัติ มันเหมือนกับเด็กทารกที่มันลุกขึ้นเดินไม่ได้ มันจะคลานของมันไป แบบว่าคลานไป กระเถิบไปอยู่อย่างนั้นน่ะ มันลุกเดินไม่ได้

โดยธรรมชาติของสังคม สังคมไทย โดยธรรมชาติของจิตของมนุษย์ มันเป็นอย่างนั้นน่ะ เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ไง มนุษย์มีกายกับใจๆ หัวใจนี้สําคัญมาก แต่มันอาศัยร่างกายอยู่นี่ เวลาคิด คิดได้ร้อยแปดเลย แต่จะไป ร่างกายต้องไปนะ เราจะไปที่ไหนเราต้องเคลื่อนย้ายร่างกายนี้ไป มันจะไปถึงเป้าหมายที่จิตมันอยากจะไป แต่ความจริงจิตมันคิดไปร้อยแปด จิตมันคิดไปร้อยแปด จิตมันคิดไปทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เวลาเราฝึกหัดๆ เราค้นหาจิตของเราไง

เวลาเขาบอกว่าเวลาเดินจงกรม เดินจงกรมร่างกายมันก้าวเดินอยู่ แต่เราเดินเพื่อให้สงบ นี่จิตสงบนะ เวลาเดินจงกรมอยู่นี่จิตมันละเอียดเข้ามาๆ

ตั้งแต่เริ่มต้นเดินจงกรมมันคิดไปร้อยแปด แต่เวลาเดินจงกรมเราก็หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ต้องพุทโธๆ ของเราไป เท้าก็เดินไปตามธรรมชาติของมัน นี่ธรรมชาติของมัน ร่างกายเคลื่อนไหวอยู่ ร่างกายเคลื่อนไหวอยู่แต่จะต้องการให้จิตมันสงบ ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา

เพราะในการปฏิบัติ ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา เราต้องการสมาธิๆ เราต้องการสมาธิ ต้องการให้จิตมันสงบ ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา เวลามันเริ่มขยับตัว มันจะรู้อะไรร้อยแปด มันรู้เห็นแสงต่างๆ เขาว่ามันต้องสว่างไสว

เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูด จิตเวลาเข้าสู่สมาธิ มันผ่องใส มันสว่างไสว อันนั้นมันสว่างไสวโดยมีสติสัมปชัญญะ โดยความมีวุฒิภาวะ

แต่ของเราความสว่างไสวๆ นี่มันออกรู้ ถ้ามันออกรู้ของมัน โดยที่ว่ามันเห็นแสง เห็นต่างๆ มันออกไปทั้งนั้นน่ะ เวลาการออกไปอย่างนี้มันส่งออก มันส่งออก แล้วพอส่งออกไป จะรู้ขนาดไหนนะ รู้โดยที่ว่าไม่รู้ตัวเอง แต่ไปรู้ที่แสง แต่ถ้าเราพุทโธชัดๆ เรามีลมหายใจ กําหนดลมหายใจ ลมหายใจชัดๆ เวลามันเป็นสัมมาสมาธิ ไม่รู้อะไรเลย รู้ตัวเอง

สิ่งที่ออกไปรู้ๆ ทุกคนออกไปรู้ คนที่ประพฤติปฏิบัติส่วนใหญ่จะบอกว่า เราก็ภาวนามาตั้งนานแล้ว ไม่เห็นรู้เห็นอะไรเหมือนคนอื่นเขาเลย ไอ้คนอื่นเขารู้นู่นรู้นี่

ไอ้รู้นู่นรู้นี่นั่นล่ะเป็นภาระ ไอ้ที่มันไม่รู้อะไรเลย รู้แต่พุทโธ รู้แต่ลมหายใจ นั่นน่ะจะประเสริฐ

นี่พูดถึงว่าการหัดเดิน เวลาผู้ที่ปฏิบัติใหม่ เวลาการหัดเดินมันก็มีอุปสรรคไปร้อยแปด ดูสิ เวลาที่ว่าหาวนํ้าตาไหล

พอธรรมดาคนเราก็ง่วงนอนหาวนอนมาตลอดเวลาไม่ปฏิบัติ แต่เวลามาปฏิบัติ เวลามันมาหาว จิตมันไม่รับรู้สิ่งใด มันจะรู้ตัวมันเอง พอสิ่งใดเกิดขึ้นมันจะฝังใจเลย การฝังใจ เราใช้คําว่า “แผ่นเสียงตกร่อง”

แผ่นเสียงตกร่อง ถ้าแผ่นเสียงมันตกร่องนะ แผ่นเสียงที่เขาใช้ เวลาเข็มมันอ่านตรงไหนที่เป็นร่อง มันจะไปตกตรงนั้นน่ะ โดยธรรมชาติมันก็คิดของมันอยู่โดยธรรมชาตินี่แหละ แต่ถ้ามันไม่ฝังใจนะ มันก็ไม่เก็บมาคิดเป็นภาระ แต่ถ้าวันไหนมันฝังใจนะ พอภาวนาไปถึงตรงนี้ปั๊บ มันแสดงอาการตลอด พอแสดงอาการมันเลยกลายเป็นอุปสรรค

ทั้งๆ ที่เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอกนะ จิตว่าง จิตผ่องใส ความผ่องใสนั้นคือผลวิบากที่มันรับรู้ มันมีความสงบระงับ

แต่ของเราผ่องใส ผ่องใสแบบสามล้อถูกหวย ไปตื่นเต้น ต้องผ่องใสๆ...ผ่องใสก็พระอาทิตย์ไง พระอาทิตย์แสงมันสว่างกว่าใครอีก ลองเข้าไปใกล้มันสิ ตายหมดเลย มันมีประโยชน์อะไร

ประโยชน์ ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา เขาต้องการความสงบระงับ เขาต้องการปัญญานี้ ครูบาอาจารย์เราท่านสอน สอนเรื่องทําความสงบๆ พระกรรมฐานที่เขาทํานี่เขาทําความสงบ พอจิตมันสงบ สงบจนมันมีกําลังแล้วฝึกใช้ปัญญา

ไอ้ไปรู้ ไปรู้นี่ไปรู้อะไร มันไปรู้นั่นน่ะ คนที่หาเงินแล้วใช้จ่ายฟุ่มเฟือย คนคนนั้นจะไม่มีเงินออม คนที่รู้จักเก็บรู้จักออม คนนั้นเวลาทํางานไปแล้ว เงินออมจะใช้ประโยชน์ไปตอนแก่เฒ่า

นี่ก็เหมือนกัน เราภาวนาๆ เราสะสมของเราๆ ถ้ามันไปรู้ไปเห็นนั่นน่ะคือการใช้จ่าย ไปรู้ไปเห็นอะไร แต่ถ้ามันจะเห็นตามความเป็นจริงของมันนะ จิตสงบแล้วมันเห็น มันสะเทือนกิเลส

ไอ้นี่มันเห็นโดยการสร้างภาพ ถ้าพูดภาษาโลกก็อุปาทานทั้งนั้นน่ะ เห็นโดยอุปาทาน เห็นโดยความยึดมั่นถือมั่น แต่โดยธรรมชาติ ธรรมชาตินะ เวลาคนปฏิบัติโดยแบบว่าความสุจริต เวลาปฏิบัติโดยความสุจริต เวลาจิตสงบแล้วไปเห็น พอไปเห็นขึ้นมา ด้วยความสุจริต เราไม่ได้คาดหมาย ด้วยความสุจริต เราก็จับพิจารณา ถ้าเป็นโดยความสุจริต พิจารณาแล้วมันต้องปล่อยวาง

แต่ถ้ามันเห็นอยู่อย่างนั้นๆ มันก็เหมือนเท้าเราไปเหยียบหนาม พอไปเหยียบหนาม หนามมันตําเท้า มันจะเจ็บปวดอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่ก็เหมือนกัน ไปเห็นกายๆ อย่างนั้นน่ะ มันเหมือนกับเราเท้าไปเหยียบหนามมา

เหยียบหนามก็ต้องบ่งหนามออก ไอ้นี่ไปเห็นๆ มันติดอยู่อย่างนั้นไง มันไม่ใช่เห็นกายโดยสัจจะโดยข้อเท็จจริง ถ้าเห็นกายโดยสัจจะโดยข้อเท็จจริง มันไม่ใช่เหยียบหนามมา เพราะเหยียบหนามมันตําเท้ามา เดินไม่ได้หรอก แปล๊บๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน “เห็นกายๆ” เห็นกายอะไร ไม่มีอยู่จริง

แต่ถ้ามีอยู่จริงนะ เราต้องบ่งหนามออกให้มันเป็นปกติ เราจะเดินไปไหนด้วยฝ่าเท้าด้วยความสมบูรณ์ เหยียบเท้าด้วยเต็มฝ่าเท้าด้วยปกติเลย แล้วถ้ามันรู้มันเห็น รู้เห็นยืนด้วยความมั่นคง ทําอะไรก็ได้ นี่ก็เหมือนกัน ทําความสงบ นี่หัดเดินไง ฝึกหัดมันก็ต้องเป็นแบบนี้ นี่พูดถึงว่าเริ่มต้น

ฉะนั้น พออาการเป็นอย่างนี้ปั๊บ สิ่งที่ตามมา เวลาสิ่งที่ตามมา “เพราะเกิดอาการเหล่านี้และมีอาการที่รุนแรงขึ้น เมื่อตอนปฏิบัติแรกๆ ไม่เป็น พอช่วงนี้พอจับพุทโธได้มันก็เกิดคําด่าขึ้นมา”

เวลาที่มันรุนแรงขึ้นมา พอปฏิบัติแรกๆ พอช่วงจับพุทโธได้ชัดๆ เข้าไป พอเข้าไปมันก็ไปเจอคําที่มันด่าขึ้นมา คําที่มันผรุสวาทขึ้นมาในจิต ไอ้กรณีนี้เป็นกรรมเก่า เพราะมันมีอยู่มาก มันมีอยู่มาก

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ บุพเพนิวาสานุสติญาณ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าระลึกอดีตชาติของท่าน ท่านบอกท่านเคยเป็นพระเวสสันดร นี่บารมี ๑๐ ทัศ ท่านเคยเป็น เคยเป็นพระเตมีย์ใบ้ เคยเป็นๆ การเคยเป็นนั้นน่ะคือท่านสร้างสมบุญญาธิการ บารมี ๑๐ ทัศ ๑๐ ชาติสุดท้าย นี่เวลาท่านย้อนของท่านไป นี่ยืนยันถึงวิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ย้อนกลับมาชีวิตมนุษย์ ชีวิตพวกสัตว์โลกเรานี่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เมื่อชาติที่แล้ว เมื่อก่อนที่เราจะมาเกิดเป็นเรา เราทําอะไรมา การทําอะไรมา ถ้าคนทําคุณงามความดีมานะ มีมาก เราเจอมากนะ คนที่มีบุญญาธิการมา เขาคิดแต่เมตตา เขาคิดแต่ทําคุณงามความดีของเขา เขาคิดแต่เรื่องดีๆ เขาคิดเรื่องไม่ดีไม่ได้นะ แปลก เวลาเขาเห็นสังคมที่มีปัญหา เขาคุยกับเรานะ “เอ๊ะ! หลวงพ่อ เขาคิดอย่างนั้นกันได้อย่างไร หนูไม่เข้าใจ เขาคิดอย่างนั้นได้อย่างไร” แต่ไอ้คนคิดอย่างนั้นมันคิดโดยปกติของมัน เห็นไหม นั่นน่ะพันธุกรรมของจิต นั่นน่ะคือเวรกรรมเก่า

นี่เราจะย้อนกลับมาที่ว่าเวลาจิตมันเริ่มดีขึ้น มันจะมีคําผรุสวาทขึ้นมาในใจ ด่าพระพุทธเจ้า ด่าพระอริยสงฆ์ ทั้งๆ ที่เราก็เคารพนับถือ เราเกิดมาเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ชาวพุทธๆ ก็เคารพบูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แต่ทําไมจิตใต้สํานึกมันเกิดคําด่าออกมาล่ะ

ถ้าเกิดคําด่าออกมามันก็เกิดจากเวรจากกรรม เกิดจากวิบากกรรมเดิม วิบากกรรมเก่าๆ ขึ้นมา ไม่ภพใดชาติใดมันก็มีสิ่งใดที่มันฝังใจมา พอฝังใจมา สัญญา อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ สัญญาในปฏิสนธิจิต

กับสัญญาในชีวิตประจําวันเรา ในชีวิตประจําวันเรานี่ สัญญาคือความจําได้หมายรู้ สัญญาคือการศึกษา สัญญาคือท่องหนังสือ ท่องหนังสือก็สัญญานะ เรียนหนังสือท่องมานี่สัญญาทั้งนั้นน่ะ นี่คือสัญญาในภพชาตินี้ แล้วภพชาตินี้ก็ชีวิตหนึ่ง จนแก่จนเฒ่าจนตายไป ไอ้สัญญาชาตินี้ที่เราทําดีทําชั่วไว้มันก็จะตกผลึกลงไปในอวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา มันตกผลึกไปในปัจจยาการอันนั้นน่ะ ปัจจยาการอันนั้นมันละเอียดกว่าสัญญาในขันธ์ ๕

ขันธ์ ๕ คือชีวิตประจําวัน ชีวิตมนุษย์เรานี่ขันธ์ ๕ ชีวิตปัจจุบัน แต่ชีวิตปัจจุบันเวลามันเกิดตายๆ มันก็จะย่อยละเอียดไป ไปอยู่ใน อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา ในอวิชชาคือความไม่รู้ในจิตใต้สํานึกนั้น

พอจิตใต้สํานึกนั้น เวลาภาวนา เริ่มต้นพอเกิดอาการเหล่านี้ขึ้น ถ้ามีอาการรุนแรงขึ้น ถ้าตอนปฏิบัติแรกๆ ไม่เป็น แต่พอช่วงนี้ผมจับพุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ มันดีขึ้น ละเอียดขึ้น พอละเอียดขึ้นมันก็ผ่านนี้ไปสู่สัญญาอันละเอียดนั้น พอสู่สัญญาละเอียดมันก็เกิดคําผรุสวาทออกมา

นี่มันเป็นวิบากกรรมไง เป็นวิบากกรรม สิ่งนี้มันเป็นแบบว่ามันเหมือนกับพันธุกรรมของจิต มันเหมือนลายนิ้วมือ ลายนิ้วมือไปปั๊มที่ไหนมันก็เกิดลายนิ้วมือ ไอ้พันธุกรรมของจิตมันฝังอยู่จิตใต้สํานึกนั้นมันก็แสดงอาการออกมา แล้วเราจะแก้ไขอย่างไรล่ะ

นี่กรรมเก่า กรรมใหม่ไง เราแก้ไข เราอธิบายไว้บ่อยมาก แต่พวกถามนี่เขาไม่เคยไปดูของเก่าๆ ถ้าดูของเก่า เราตอบเรื่องนี้ไว้เยอะมาก

เวลาเราก่อนนั่งภาวนาหรือเราภาวนาเสร็จแล้ว เราจะอุทิศส่วนกุศล เจ้ากรรมนายเวร สิ่งนี้สิ่งที่เราเคยทํามา ผิดพลาดมา ตอนนั้นไม่รู้ ตอนนี้รู้แล้ว ขออโหสิกรรมต่อกัน ทําคุณงามความดี จะทําบุญกุศล มีคุณงามความดีขนาดไหน เราก็จะอุทิศส่วนกุศลให้กับความผิดพลาด ให้กับเจ้ากรรมนายเวรที่มีเวรมีกรรมต่อกันมา อโหสิกรรม อโหสิกรรมมาตลอด มันก็จะไปอโหสิสิ่งที่เราเข้าใจผิดที่มันฝังอยู่ในใจ ค่อยๆ ผ่อนคลายมัน มันจะเริ่มเบาลงๆ ถ้ามันจะเกิดอาการผรุสวาท เกิดอาการด่าออกมา เราก็ตั้งสติไว้ แล้วขอโทษ ขอโทษ ขอโทษ วิธีแก้มันแก้อย่างนี้ เพราะอะไร

เพราะมันเป็นของเดิม มันเป็นนามธรรม มันเป็นอดีต มันเป็นอดีตที่เราแก้ไขอะไรไม่ได้ มันไม่ใช่ปัจจุบันนี้ใช่ไหม ปัจจุบันนี้เรามีสติปัญญานะ อะไรที่ผิดพลาด อะไรที่ไม่ดี เราก็จะไม่ทํา เราจะทําสิ่งที่ดีๆ

แต่สิ่งที่ทํามาแล้ว สิ่งที่ทํามาแล้วน่ะ สิ่งที่ทํามาแล้วในปัจจุบันนี้มันเป็นวัตถุธาตุ มันชาติปัจจุบัน เราก็ควบคุมได้แค่นี้ แต่เราควบคุมสิ่งที่มันฝังอยู่จิตใต้สํานึกไม่ได้ เวลาจิตเราสงบไปมันจะเกิดอันนั้น มันจะเกิดสิ่งนั้นผุดขึ้นมา แล้วจะเกิดอาการอย่างที่ว่า แล้วเราก็ขอขมาลาโทษ ขอขมาลาโทษ นี่วิธีการแก้ วิธีการแก้นะ แล้วมันจะเบาลง

แล้วถ้ามันไม่เบาลง เราก็ต้องแบบว่าภาษาเราว่า มันเป็นบาปเป็นกรรมของเรา เราจะปฏิเสธไม่ได้หรอก แต่ที่ขออโหสิอันนี้มันเป็นการขออภัย มันเป็นการชําระล้าง มันเป็นการชําระล้าง

เราจะไปปฏิเสธมัน วิธีแก้คือว่าเอายางลบลบออก ไม่มีหรอก มันฝังอยู่ที่ใจ พอฝังอยู่ที่ใจ เราก็ต้องขออภัย ขออภัยเพราะอะไร ขออภัยเพราะปัจจุบันนี้เราเป็นพุทธะ พอจิตมันสงบเข้าไปแล้วเป็นผู้รู้ ผู้รู้ในหัวใจมันขออภัย

สิ่งที่ปัจจุบันนี้เราเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มันมีสติมีปัญญาที่จะสามารถจะแก้ไขอย่างนี้ได้ แต่ถ้าเราไม่ใช่ เหมือนกับลัทธิศาสนาอื่นเขาบอกว่ารอพระเจ้ามาพิพากษา ก็ต้องไปให้พระเจ้าแก้ไขใช่ไหม

แต่นี่ไม่ใช่ ศาสนาพุทธไม่ให้เชื่อสิ่งใดทั้งสิ้น เชื่อผลของการประพฤติปฏิบัติ เชื่อปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกในหัวใจเราทั้งสิ้น เทวดา อินทร์ พรหมต่างๆ ก็ลูกศิษย์พระพุทธเจ้าทั้งนั้น ถ้าเทวดา อินทร์ พรหมก็มีค่าเท่ากับเรา จิตหนึ่งเหมือนกัน เป็นผู้ที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเหมือนกัน เพียงแต่ว่าเขามีบุญกุศล ถึงเวลาวาระเขาไปเกิดเทวดา อินทร์ พรหมเท่านั้น เดี๋ยวเขาก็หมดวาระ เดี๋ยวก็ต้องหมดอายุขัย เขาก็ต้องเวียนลงมา เขาลงไปอยู่นรกอเวจี พอหมดเวรหมดกรรมเขาก็เวียนมา

นี้เราก็จะเวียนไป มีค่าเท่ากันน่ะ แต่มีใครเท่านั้นที่สามารถชําระล้างกิเลส มีใครเท่านั้นที่ทําลายอวิชชาในใจของตน มีใครเท่านั้นที่จะไม่เกิด ไม่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะอีกแล้ว พ้นจากวัฏฏะ นี่พ้นจากวัฏฏะ พระพุทธศาสนาสอนที่นี่ไง แล้วมีสิทธิทุกคน เพราะจิตของพวกเรานี่แหละเป็นผู้ที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ที่เราทําอย่างนี้ได้มันก็จะพ้นจากนี่ไป

นี่พูดถึงว่าคําด่าไง ฉะนั้น “ทําให้ใจหดหู่ ทั้งๆ ที่ไม่มีความตั้งใจ และเคารพนับถือมาก”

แต่มันก็มีมา เห็นไหม นี้เป็นกรรมเก่า แล้วเราแก้ไขไป เดี๋ยวคําถามที่ ๒ จะตอบเรื่องนี้เหมือนกันเลย คําถามที่ ๒ ก็พูดเรื่องนี้แหละ นี่อารัมภบทใช่ไหม

ฉะนั้น คําถามว่า “๑. เรื่องอาการที่เกิดขึ้นกับทางกาย”

เรื่องอาการที่เกิดขึ้นกับทางกายมันเกิดได้ร้อยแปด อาการของทางกายมันเกิดได้ทั้งนั้น ฉะนั้น เวลากายมันเกิดสั่นไหว กายมันเป็นอย่างไร

เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติไปท่านบอกว่าโลกธาตุนี้หวั่นไหว คือร่างกายนี้หวั่นไหวไปหมดเลย

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลงอายุสังขาร เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม โลกธาตุนี้ไหวหมดเลย พญามงพญามารสั่นสะเทือนไปหมดเลย สั่นสะเทือน ๓ โลกธาตุเลย

แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาโลกธาตุมันหวั่นไหว คือร่างกายมันสั่นคลอนน่ะ หัวใจนี่ไหวหมดเลย ดูหลวงตาท่านบอก ขณะจิตของท่านมันหวั่นไหว เวลาขณะจิตของอาจารย์สิงห์ทองเรียบๆ ไปโดยความนุ่มนวล

นี่มันอยู่ที่เวรกรรมของสัตว์ มันอยู่ที่อํานาจวาสนาบารมีของคน อํานาจวาสนาบารมีของคนไม่เท่ากัน ถ้าคนที่อํานาจวาสนาบารมีใหญ่โตอย่างเช่นหลวงตา ท่านบอกเวลาของท่านนะ เวลากิเลสมันขาด โลกธาตุนี้ไหวหมดเลย หัวใจนี้ไหวหมดเลย รุนแรงมาก แต่ครูบาอาจารย์บางองค์นุ่มนวล นุ่มนวล ไอ้นี่คือขณะจิต

นี่พูดถึงว่า นี่เขาบอกว่าอาการของกาย

อาการของกาย อย่างพวกเรามันต้องใช้ช็อตไฟฟ้า มันไม่ไหวก็ใช้ไฟฟ้ามันช็อตให้มันไหวขึ้นมาเลย สะเทือนเลย อันนี้มันไหวด้วยช็อตไฟฟ้าไง คนเรามันกําลังจะตาย มันใช้ไฟฟ้ากระตุกเลย ไอ้ไหวอย่างนี้ใครๆ ก็ไหว นักโทษยิ่งไหวเยอะใหญ่เลย

คําว่า “สิ่งนี้มันมี” ครูบาอาจารย์ท่านบอก เวลาหลวงตาท่านพูด พูดถึงว่าพระที่สิ้นกิเลสแล้วมันก็ใช้ชีวิตประจําวันนี่แหละ แต่ถ้ามีสิ่งใดเกิดขึ้น สติสัมปชัญญะสมบูรณ์ จะตกใจอะไร จะมีสิ่งใด มันเป็นสัญชาตญาณ แต่หัวใจไม่กระเพื่อม แต่ของเราเจออะไร เราก็สัญชาตญาณเหมือนกัน แต่อู้ฮู! หัวใจนี่หายไปเลย ตกใจหมดเลย ใจไม่รู้ไปอยู่ที่ไหนเลย เห็นไหม มีกิเลสกับไม่มีกิเลสมันต่างกันตรงนี้ แต่กายกับใจเหมือนกัน

นี่พูดถึงเวลากายกับใจเหมือนกัน เพียงแต่ว่าเวลาอาการอย่างนั้นเราก็พยายามจะเทียบเคียง แล้วมันไม่เป็นหรอก

ฉะนั้นบอกว่า เรื่องอาการที่เกิดทางกาย

อาการที่เกิดทางกายมันเป็นโดยแบบว่าโดยทางวิทยาศาสตร์ เห็นไหม เวลาคนเรา เวลาสิ่งใดเขาก็ใช้เทคโนโลยีแก้ไข นี่พูดถึงเรื่องของร่างกาย

แต่ถ้าเป็นเรื่องของจิตใจนะ มันจะเป็นอย่างไรตั้งสติไว้ พุทโธไว้ กําหนดลมหายใจไว้ แล้วตั้งสติไว้ ตั้งสติไว้ ถ้าจิตมันลง มันจะเป็นท่าไหนไม่สําคัญ เราปฏิบัติเพื่อหัวใจ

เราปฏิบัติกันนี่เราค้นหาจิตของเรา เราไม่ได้ค้นหาร่างกายของเรา ร่างกายมันจะนอนอยู่ไหนก็เรื่องของมัน เวลาจิตออกจากร่างไปแล้ว ร่างกายก็เหมือนท่อนฟืนนั่นน่ะ แต่ถ้ามันมีหัวใจ มันหยาบ ละเอียด ถ้ามันปฏิบัติใหม่ๆ มันก็มีอุปสรรคอย่างนี้ ต่อไปมันจะดีขึ้น

นี่พูดถึงร่างกายนะ อาการทางกาย อาการทางกายมันเป็นไปได้ร้อยแปด เวลาเส้นมันพลิกอย่างนี้ มันกระตุกได้ทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เวลาเราจะเอาจริงๆ คือเราจะรักษาหัวใจของเรา เพียงแต่ว่าผู้ปฏิบัติใหม่หัดเดินมันก็ตื่นเต้น หัดเดินมันก็ร้อยแปด พอทําไปๆ เดี๋ยวมันเริ่มเป็นปกติ

“๒. คําด่าที่เกิดขึ้น จะมีวิธีแก้ไขอย่างไรครับ”

มีวิธีแก้ไขก็ที่เราบอกไปแล้ว เราบอกไปแล้ว ให้ขอขมาลาโทษ เวลาก่อนภาวนา ภาวนาเสร็จแล้ว เวลาจะแผ่เมตตา อุทิศส่วนกุศลตั้งแต่ตอนนั้น เวลาสวดมนต์ เวลาทําบุญ เวลาทําบุญ เวลาเราทําบุญกุศล เวลาอุทิศส่วนกุศล นั่นล่ะตรงนี้แก้ไขๆ

มันเป็นเหมือนคนที่สารภาพผิด เป็นคนที่เคยทําความผิดมาแล้วสํานึกตน มันเหมือนกับคนทําผิดแล้วสํานึกผิด เดี๋ยวสํานึกบ่อยๆ เข้า จนมันแบบว่าจางไปๆ ก็จะหายไป เหมือนเช่นคําถามนี้ อันนี้จบนะ

ถาม : เรื่อง “มาขอคําแนะนําสั่งสอนจากพระอาจารย์ครับ”

กราบนมัสการอาจารย์ครับ ผมคือคนที่เคยมีคําหยาบต่อพระรัตนตรัย ที่เคยส่งคําถามถึงอาจารย์ครับ ตอนนี้ทําสมาธิไม่คืบหน้าครับ แค่มีปีติอยู่นิดหน่อย และจิตแทบจะไม่เคยลงครับ เนื่องจากมีสิ่งที่มากระทบกระเทือนใจเป็นอย่างมากครับ คือคุณพ่อผมเพิ่งเสียชีวิตเมื่อ ๒ อาทิตย์ก่อนครับ เป็นช่วงเวลาที่ทุกข์จริงๆ ครับ เห็นความทุกข์ชัดมากๆ พอคิดถึงก็สะเทือนใจนํ้าตาไหลตลอดครับ เหมือนตกอยู่ใต้อํานาจของสัญญาอดีตครับ

ช่วงนั้นใจมีแต่ความขุ่นมัว พยายามใช้ปัญญาอบรมสั่งสอนตัวเอง แต่ช่วงนั้นเข้าใจถึงคําสอนของท่านอาจารย์เลยครับว่า พอจิตยังไม่มีสงบ เวลาใช้ปัญญาแทบจะแก้ไขใจอะไรไม่ค่อยได้เลยครับ

ปัจจุบันผ่านมา ๒ อาทิตย์แล้ว เริ่มทําใจได้ครับ ถ้าคิดถึงพ่อจะมีความร้อนขึ้นมาในใจครับ แต่ก็พยายามกําหนดรู้ ดูตาม และพยายามเอาพระธรรมมาสอนใจอยู่ตลอดครับ ทุกวันนี้ก็ใช้การเสียชีวิตของพ่อเป็นเหตุหมั่นทําบุญกุศลมากขึ้นกว่าทุกทีครับ ตอนนี้เลยมีโอกาสที่จะอุปสมบทครับ

ตอนแรกคิดว่าอยากไปวัดป่าสันติพุทธาราม หวังให้พระอาจารย์เมตตาอบรมสั่งสอน แต่คุณแม่และคนรอบข้างไม่อยากให้ไปไกล (ผมอยู่จังหวัดเชียงใหม่ครับ) ตอนนี้เลยได้บวชวัดป่าที่เชียงใหม่ครับ

ก่อนบวชนี้ผมจึงขอคําแนะนําสั่งสอนจากพระอาจารย์เพื่อเป็นหลักใจในการประพฤติปฏิบัติและการต่อสู้กับกิเลสในใจของตนต่อไปครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ อันนี้เขาบอกว่าเขาเคยมีคําหยาบ คําหยาบที่เกิดขึ้นในใจ เมื่อก่อนเขาก็ถามมา ไอ้คําหยาบ คําหยาบที่เกิดขึ้นในใจ

ไอ้กรณีนี้มันเป็นนิสัยเรา มันเป็นจิตใต้สํานึกของเรา อันนี้มันเป็นกรรมเก่าเวรกรรมที่เราสร้างมา อันนี้มันเป็นสิ่งอดีตที่เราแก้ไขอะไรไม่ได้ แต่ในปัจจุบันนี้ ที่ในปัจจุบันสิ่งที่ได้เกิดขึ้น แล้วถ้ามันมีสิ่งใดที่มันเป็นอุปสรรค เราก็เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวรตามแบบที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน

แล้วกรณีคนที่มีเป็นอย่างนี้เป็นหลายคนมาก เป็นเยอะ แม้แต่พระก็มี แล้วเวลาแก้ไขก็แก้ไขอย่างนี้ บางคนก็หายไปแล้ว บางคนก็ดีขึ้น

อย่างเช่นคําถามคนแรก ไม่เคยปฏิบัติ ไม่เคยสิ่งใดก็ไม่รู้ไม่เห็น แต่พอมาปฏิบัติขึ้นมา พอจิตมันลงไปถึงพื้นฐาน มันก็สิ่งนี้ผุดขึ้นมา แล้วถ้ามีโอกาส มีวิธีการแก้ไข เวรกรรมมันก็เบาบางลงๆ นี่สิ่งที่เราแก้ไข เราแก้ไขด้วยการปฏิบัติ เราแก้ไขด้วยตัวของเราเอง เราไม่ได้แก้กรรม แก้กรรมโดยที่เราต้องไปทําพิธีกรรมอะไรทั้งสิ้น เราแก้ด้วยการประพฤติปฏิบัติ เราแก้กรรมด้วยการสํานึกผิด เราแก้กรรมด้วยสติด้วยปัญญา

บุคคลที่ ๒ เขาเคยเป็นอย่างนี้ๆ แล้วเขาได้แก้ไขแล้ว แล้วดีขึ้น จนปัจจุบันนี้หายแล้วก็มี แล้วคนที่เขามาหาเรา คนที่เป็นอย่างนี้หลายคนมาก แล้วเวลาแก้ไขๆ เขาบอกว่าจบสิ้นแล้ว หายจากใจของเขาก็มี แต่คนที่เวลาเขาเป็นขึ้นมาเขาบอกเขาทุกข์มากนะ

เขาเคยมาที่นี่ เขาบอกว่าถ้าอยู่ไกลๆ ห่างไกลไม่ค่อยคิดเท่าไร ยิ่งเข้ามาใกล้มันยิ่งคิดแรง มันยิ่งต่อต้านรุนแรงมาก สุดท้ายแล้วเขาก็ขอขมาลาโทษ เขาพยายามสํานึกผิดต่างๆ แล้วก็หายไปดีขึ้น คนที่ไม่หายไปก็เบาบางลงๆ เห็นไหม กรรมมันอยู่ที่การกระทํา

แล้วมันก็เหมือนกับทางโลก มีอาการอาฆาตมาดร้าย มีการฝังใจ ตรงนี้มันฝังอยู่ที่ใจ ไอ้พวกนี้เวลามันคลายออกมานะ มันเป็นพิษเผาตัวเองทั้งนั้นน่ะ อาฆาตมาดร้ายใครนะ มันเผาตัวเองทั้งนั้นน่ะ มันไม่ไปเผาคนอื่นหรอก แล้วถ้ามันพิจารณาจนมันเบาบางลงได้ มันก็เป็นประโยชน์กับเราอย่างนี้ นี่พูดถึงว่าสิ่งที่มันเป็นมากับเราเนาะ

ไอ้นั่นพูดถึงว่าเวลาเราฝึกหัดของเรา ถ้าฝึกหัดแล้ว ฝึกหัดเดิน ฝึกหัดเดินจะมีอุปสรรค ฝึกหัดเดินแล้วมันจะต้องแก้ไขให้เราเดินเป็นปกติให้ได้ นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะมาประพฤติปฏิบัติของเรา เวลาปฏิบัติแล้วมีสิ่งใดเราต้องแก้ไขของเรา เราแก้ไขของเรา

คนที่มีอํานาจวาสนาบารมีเขาสร้างของเขามานะ เขาปฏิบัติแล้วสงบเลย ปฏิบัติแล้วเขาฝึกหัดใช้ปัญญาไปได้เลย อันนั้นเพราะเขาได้สร้างบุญญาธิการมา คําว่า “สร้างบุญญาธิการมา” คือชาติต่างๆ เขาได้สร้างของเขามา เราทํามาเองทั้งนั้น จะดีจะชั่ว เราทํามาเองทั้งนั้น

เวลาทํามาเอง ในชาติปัจจุบันนี้ประชาธิปไตย ทําไมเกิดมาไม่เท่ากัน ทําไมเกิดมาไม่เหมือนกัน

มันไม่เหมือนกันเพราะกรรมของเอ็งน่ะสิ มันไม่เหมือนกันเพราะใครล่ะ มึงจะไปโทษใคร ก็เอ็งทํามา มันทํามาทั้งนั้นน่ะ พอทํามาแล้วมันเป็นประโยชน์ใช่ไหม เป็นประโยชน์ เป็นโทษ เราก็ทํามา

แต่ชาติปัจจุบันเราเกิดเป็นมนุษย์ไง เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนอย่างนี้ไง เราเกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธเจ้าสอนความจริงนะ เพียงแต่เราปฏิบัติความจริงได้มากได้น้อยแค่ไหน นี่ปฏิบัติขึ้นมา เวลามันแก้ไขได้มันก็จบไป

นี่เขาก็บอกขอบคุณ ขอบคุณว่า สิ่งที่มันเคยทุกข์เคยยากมันก็จบไป แต่ในปัจจุบันนี้อยากประพฤติปฏิบัติ แต่ตอนนี้ปฏิบัติได้น้อย แล้วยิ่งมีการสูญเสียจากคุณพ่อ พ่อเสียไป มันเลยยิ่งทําให้ใจหวั่นไหว

ใจหวั่นไหวมันก็อาศัยสิ่งนั้น ถ้าเห็นสิ่งนั้น ถ้าคนมีสติปัญญานะ เพราะเวลาพระเขาไปงานศพชักผ้าบังสุกุลๆ ก็เพราะนี่แหละ เพราะพระสมัยพุทธกาลเวลาคิดรักเขา แล้วเวลาคิดรักเขา เวลาเขาตายไป พระพุทธเจ้าบอกว่าอย่าเพิ่งเผาศพนั้นนะ แล้วพาพระนั้นไปดูไง นี่รักไหม รักซากศพไหม ที่เน่าเฟะอยู่นั่นน่ะ เขาไปพิจารณาของเขานะ จนเป็นพระอรหันต์เลย ก็เลยเป็นประเพณีของชาวพุทธเราไง ถึงเวลาไปชักผ้าๆ ชักผ้าก็เพื่อไปพิจารณาบังสุกุลไง

ไอ้นี่พ่อตาย พ่อตายมันยิ่งใกล้ชิดใหญ่ ถ้าพ่อตายยิ่งใกล้ชิด เวลาพ่อตาย พ่อตายไปแล้ว ภาษาเรานะ เดี๋ยวเราก็ตาย นี่พ่อตายก่อน ถูกต้องนะ ปู่ย่าตายายตาย แล้วก็พ่อแม่ตาย แล้วก็ลูกตาย แล้วก็หลานตาย มันจะตายไปหมดน่ะ นี่เวลามันตายเป็นชั้นไป

ฉะนั้น ถ้ามันคิดได้ มันก็เอามาเตือนหัวใจเราได้ เอามาเตือนเราไง เอามาเตือนเรา เห็นไหม ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ถ้าชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด สิ่งใดจะเป็นประโยชน์กับเราไง

สิ่งที่เราทําหน้าที่การงานกันนี้เพื่อความมั่นคงของชีวิต ความเลี้ยงดูชีวิตนี้ไง แต่ดีและชั่ว บุญและบาป มันจะติดหัวใจนั้นไป ความลับไม่มีในโลก ใครทําบาปก็ได้บาป ใครทําบุญก็ได้บุญ แล้วถ้าใครประพฤติปฏิบัติเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มีสติ

เวลามันฟุ้งซ่าน มันฟุ้งซ่านมันทุกข์ยากนัก เวลามีสติ สติสมบูรณ์ สติสมบูรณ์ ความฟุ้งซ่านหายหมดเลย เห็นไหม มันเป็นปัจจัตตัง เวลามันพิจารณาไป จิตสงบแล้ว ถ้ามันยกขึ้นวิปัสสนา เพราะจิตมันรู้ จิตมันเห็น จิตเป็นคนทํา มันทํากับมือ จิตทําเองมันต้องรู้เองสิ เวลาปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันคาย มันปล่อย โอ๋ย! ชัดเจน เวลามันขาด เวลามันขาดไป อกุปปธรรมๆ นั่นน่ะ

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายต้องเป็นอนัตตา แต่ผลของมันไม่ใช่อนัตตา ผลของมันเป็นของเรา ผลของมันคงที่ตายตัว อกุปปธรรม อกุปปธรรม ถ้ามันเป็นจริง ถ้าเป็นจริง เป็นจริงอย่างนี้ นี่พูดถึงว่าเวลาปฏิบัติมันจะปฏิบัติอย่างนี้ไง เวลาหัดเดินเราก็ฝึกหัดของเรา มีอุปสรรคมากน้อยแค่ไหนก็แก้ไขของเราไป เห็นไหม

ฉะนั้นบอกว่า เพราะว่าพ่อเสียชีวิตไปถึงมีโอกาสได้บวช เวลาจะบวชแล้ว จะบวชวัดป่าแถวบ้านเกิด ถ้าแถวบ้านเกิดนะ “ก่อนบวชนี้ผมขอคําแนะนําจากท่านอาจารย์ว่าจะมีหลักใจอย่างไร”

เวลาบวชขึ้นมา เวลาบวชมันก็มีอุปัชฌาย์ มีอุปัชฌาย์มีอาจารย์ขึ้นมา เวลาเขาบวชไปแล้ว ที่วัดไหนเขามีการประพฤติปฏิบัติอย่างใด เราก็ต้องทําตามกติกาที่วัดนั้น สังฆะ เวลาสงฆ์ การปกครอง สงฆ์ก็เป็นใหญ่ ถ้าสงฆ์เป็นใหญ่ เราปฏิบัติเราก็ศึกษา

ถ้ามีหนังสือประวัติหลวงปู่มั่น ประวัติหลวงปู่มั่น ปฏิปทาหลวงปู่มั่น ปฏิปทาสายกรรมฐาน อ่านก็ได้ เพราะในปฏิปทาฯ วิธีการนั่งสมาธิ หลวงตาท่านสอนไว้หมดแล้ว วิธีการนั่งสมาธิของพระกรรมฐาน วิธีการเดินจงกรมของพระกรรมฐาน พระกรรมฐานเขาเดินจงกรมอย่างไร นั่งสมาธิอย่างไร เราอ่านเป็นแนวทาง

เราอ่านแล้วเราจะเข้าใจอย่างนั้นหมดเลย แล้วเราจะแจ่มแจ้ง ไม่มีทาง ไอ้นั่นมันเป็นเพราะว่า หลวงปู่มั่น เจ้าของประวัติท่านเป็นพระอรหันต์ หลวงตาพระมหาบัวท่านเป็นคนเขียนประวัติหลวงปู่มั่น ท่านก็เป็นพระอรหันต์ เวลาเป็นพระอรหันต์ ท่านเข้าใจทะลุปรุโปร่ง ท่านก็เขียนแนวทางให้ปุถุชนอย่างพวกเราเป็นแนวทางในการปฏิบัติ ปุถุชนอย่างเราจะปฏิบัติ แล้วจะปฏิบัติแบบพระอรหันต์ แบบเข้าใจ มันไม่มี มันต้องฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันเกิดศีล เกิดสมาธิ เกิดปัญญาขึ้นมา

ถ้าเกิดปัญญาขึ้นมา แล้วด้วยการบริหารจัดการของเรา ด้วยการฝึกหัดใช้ปัญญา เขาเรียกว่ามรรค เวลามรรคมันหมุน มรรคมันหมุนไป เวลาปัญญาที่มันหมุน มันหมุนของมัน ปัญญาเป็นความจริง

ไอ้ปัญญาอย่างเราเขาเรียกสุตมยปัญญา ปัญญาอย่างนี้คือปัญญาการศึกษา เหมือนเด็กๆ นักวิทยาศาสตร์ สุตมยปัญญา ปัญญาการค้นคว้าศึกษา สุตมยปัญญา ปัญญาจากสมองไง ปัญญาจากสัญชาตญาณนี่ไง ปัญญาอย่างนี้เขาเรียกโลกียปัญญา

สุตมยปัญญา โลกียปัญญา ฝึกหัดๆ ไป โดยมีสัมมาสมาธิ พอจิตมันดีขึ้น เขาเรียกจินตมยปัญญา ถ้าจินตมยปัญญา เพราะสัมมาสมาธิ จินตมยปัญญามันมหัศจรรย์ของมัน มหัศจรรย์ในใจ โอ๋ย! นั่นจินตนาการทั้งนั้นน่ะ

จิตสงบแล้ว จิตสงบแล้วถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เวลาจับต้องได้ เวลามันเกิดจิตสงบแล้ว จิตสงบ มิติ มิติที่มิติทางโลก มิติ เพราะภพสวรรค์ ภพชาตินี่มิติหนึ่ง เวลาถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิ มันจะไปล้างตัวมันเอง แล้วเวลามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง นี่ไง นี่อริยสัจ อริยสัจเพราะจิตสงบ จิตหนึ่ง จิตที่มีกําลังเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง พอมันจับต้องได้ นี่พอจับต้องได้

นี่จับตก จับหล่น จับที่พิจารณาไม่ได้ พิจารณาไม่ได้คือก้าวเดินไม่ได้ คือทําวิปัสสนาไม่ได้

วิปัสสนาคืออะไร วิปัสสนาคือปัญญาการรู้แจ้ง รู้แจ้งในอะไร รู้แจ้งในความโง่ของตนไง รู้แจ้งในความเห็นผิดไง รู้แจ้งในใจอันนี้ไง ถ้ารู้แจ้งในใจอันนี้มันจะเป็นภาวนามยปัญญา ภาวนามยปัญญานี่คือมรรค นี่อริยสัจมันเกิด มันเกิดอย่างนี้ไง แล้วมันเกิดนี่ไง นี่มันอยู่ในปฏิปทาหลวงปู่มั่น ปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐาน

เพราะเจ้าของประวัติ คือหลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ ประวัติของท่านตั้งแต่เริ่มต้น ท่ามกลาง ที่สุด สมบูรณ์แบบ แล้วผู้ที่จดจารึกต้องเป็นพระอรหันต์ ถ้าไม่เป็นพระอรหันต์มันจับต้นชนปลายไม่ได้

อย่างพวกเราในปัจจุบันนี้อ้างพุทธพจน์ๆ

พุทธพจน์นี้เป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ พุทธพจน์เป็นคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สุดยอด แต่ปุถุชน ปุถุชนคนหนา อวิชชามันไปศึกษา ไอ้พวกเราไอ้พวกมืดบอด มืดบอดไปท่องจํา ท่องจําแล้วก็อ้างพุทธพจน์ๆ

นี่ไง เพราะมันไม่ใช่พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ถ้าเป็นพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พูดกันสื่อสารกันเข้าใจทะลุปรุโปร่งไง

นี่ก็เหมือนกัน ประวัติหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น นี่เป็นพระอรหันต์ หลวงตาพระมหาบัวท่านก็เป็นพระอรหันต์ เวลาท่านเขียนออกมามันถึงแจ่มแจ้งชัดเจน ตรงต่อธรรม ตรงต่อสัจจะความจริง

แต่เราไปปฏิบัติเถอะ งงๆ อ่านแล้วก็คิดว่าจะเข้าใจ คิดว่าจะเข้าใจนะ พอจะเริ่มเดินจงกรม เอ๊ะ! พอเอ๊ะ! หายหมดเลย ไอ้ที่เข้าใจๆ หายเกลี้ยงเลย เรียงลําดับไม่ถูกเลย

แต่เดินจงกรมเถอะ นั่งสมาธิไปเถอะ พยายามฝืนทนดูแลรักษาไป มันดีขึ้นๆ อ๋อ! มันชักเข้าใกล้ ชักเข้าใกล้ ชักดีขึ้น ชักเข้าใกล้ ชักจะเหมือน ชักจะเหมือนเจตนาอันนั้น

เขาเรียกว่าปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันต้องรู้แจ้งในการปฏิบัติ มันต้องรู้แจ้งจากการฝึกฝน จากการกระทํา มันไม่ใช่รู้แจ้งจากการท่องจํา การศึกษา ไม่มี

การศึกษา การท่องจําเป็นสุตมยปัญญา เป็นปริยัติ เขาศึกษามาให้ปฏิบัติ การศึกษานี้ศึกษามาเป็นแนวทางแล้วให้หมั่นฝึกหัดดัดแปลงตนเอง การศึกษามาๆ ฝึกหัดดัดแปลงทําจิตของตนให้ตรง ทําจิตของตนให้เข้าสู่สัจธรรม

ศึกษามาเพื่อฝึกหัด ไม่ใช่ศึกษามาเพื่อของเรา ไม่ใช่ว่าศึกษามาเพื่อรู้ ไม่ใช่ รู้ไม่มี เพราะอวิชชา เพราะปุถุชนรู้ไม่ได้ ปุถุชนคนหนามุมมองทัศนคติรู้ตามนั้น รู้ตามทัศนคติของตน รู้ตามมุมมองของตน ไม่ใช่รู้แจ้ง ไม่ใช่รู้จริง

ถ้ารู้จริงต้องจิตสงบก่อน จิตสงบก่อน เพราะว่าไอ้มุมมองทัศนคติมันจะหมดไป สมาธิเป็นสากล สมาธิเป็นสากล พอคนได้สมาธิเขาถึงติดสมาธิไง “อ๋อ! นิพพานเป็นอย่างนี้เอง” วุฒิภาวะแค่นั้น พอจิตสงบ “อ๋อ! นิพพานเป็นเช่นนี้เอง”

มึงยังพูดอยู่นี่ นิพพานห่าอะไร สมาธิไม่สมาธิ เอ็งยังพูดอยู่นี่ มันจะเป็นนิพพานได้อย่างไร ตัวตนเอ็งชัดๆ อยู่นี่ไง

“อ๋อ! นิพพานเป็นเช่นนี้เอง”

ไอ้ตอตัวนี้มันคร่อมอยู่ มันจะเป็นนิพพานไปได้อย่างไร นี่ไง มันถึงไปติดไง

แต่ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนาเป็น ยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ มันจะฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดดัดแปลงแก้ไข ทําซํ้า ทําแล้วทําเล่า ตทังคปหาน ทําแล้วดีขึ้น ทําแล้วพัฒนาขึ้น เกิดจากการกระทํา เกิดจากการฝึกหัด เกิดจากมรรค แล้วมรรคมันจะหมุนของมันเป็นจริงของมัน โอ๋ย! มหัศจรรย์มาก

อันนี้คําถามว่า “ผมจะบวช แล้วจะทําอย่างไร”

เรามันอยู่ไกลกันไง เขาอยู่ถึงเชียงใหม่ เราอยู่ราชบุรี มันก็เลยบอกว่าฝาก ฝากไปว่า ถ้ามันมีก็ปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐานฯ ประวัติหลวงปู่มั่น ประวัติหลวงปู่เสาร์ ประวัติครูบาอาจารย์ ท่านปฏิบัติมาเป็นการยืนยันว่าท่านเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด

ฉะนั้น ในการฝึกหัด ร่องรอยในการฝึกหัดของท่าน เรายึดเป็นแบบอย่างได้ เรายึดไว้เป็นแบบอย่างการก้าวเดินแบบครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านทําแล้วประสบความสําเร็จตามความเป็นจริง

แต่องค์อื่นที่อื่น เรายังไม่เห็นมีนะ เห็นมีแต่คนปฏิบัติกันเยอะแยะแต่เป็นพิธีไง ทําให้มันครบสูตรเป็นพิธี แล้วจิตนี้มันมหัศจรรย์ พอทําอะไรแล้วจิตมันก็คิดว่ามันจะประสบความสําเร็จทั้งนั้นน่ะ ส่วนใหญ่แล้วทําพอเป็นพิธี

หลวงตาท่านใช้คํานี้ เขาทํากันพอเป็นพิธี พอได้เดินจงกรม พอได้นั่งสมาธิกัน แล้วจิตมันก็คาดหมายกัน นิพพานทั้งนั้น ไม่มีอยู่จริง ถ้ามีอยู่จริง มันต้องการกระทําที่มันรู้มันเห็น มันเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก แล้วไม่สงสัย

หลวงปู่มั่น หลวงตาท่านบอกว่า หลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการทั้งชีวิตท่าน ท่านไม่เคยบอกว่าท่านสําเร็จอะไรเลย เห็นไหม คนสําเร็จจริงมันแก้ไขในหัวใจจบสิ้นแล้วไม่มีอะไรเป็นความลังเลสงสัย ไม่มีอะไรเป็นเครื่องทําให้อยากพูดอยากอวด ไม่มีเลย มันเป็นความจริงไง ถ้าความจริงเป็นความจริงอย่างนั้น

แต่ไอ้ที่ว่าทําพอเป็นพิธี โอ้โฮ! มันจินตนาการ มันอธิบายร้อยแปด “พุทธพจน์นะ ตรงพระพุทธเจ้าเปี๊ยะเลย” แต่มีกิเลสขั้นกลางอยู่เต็มไปหมดเลย แต่มันไม่รู้ไม่เห็น แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ ถ้าตามความเป็นจริง

นี่พูดถึงว่า “ก่อนบวชนี้ผมจะขอคําแนะนําคําสอนจากท่านอาจารย์เพื่อเป็นหลักใจในการประพฤติปฏิบัติ”

นี่เป็นหลักใจ เราตั้งสติฝึกหัดของเรา ใครมีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน บวชแล้วนะ ศีล ๒๒๗ เห็นไหม มันเป็นโอกาสทองนะ เวลาเราเป็นฆราวาสศีล ๕ ศีล ๑๐ ถ้าบวชเป็นเณรก็ศีล ๑๐ ถ้าบวชเป็นพระก็ศีล ๒๒๗ เวลามีศีลมีธรรมมันก็เหมือนคนที่มีสนามฝึกซ้อมที่มั่นคงแข็งแรง สนามที่ดี เวลาคนทํางานๆ เขาอยากมีหน้าที่ อยากมีตําแหน่งการทํางาน

ไอ้นี่บวชเป็นพระๆ พระเป็นนักรบ บวชมาแล้วบิณฑบาตฉันแล้ว ๒๔ ชั่วโมงได้ต่อสู้กับกิเลสทั้งหมดเลย เรามีโอกาสแล้วใส่เต็มที่เลย

แต่ส่วนใหญ่ทางโลกเขาบอกว่าบวชพระบวชไปพักผ่อน บวชเพื่อไปพักผ่อนน่ะ เวลาทํางานนี่เหนื่อยนัก บวช ๓ เดือนเพื่อจะไปนอนพักผ่อน

โอ้โฮ! โอกาสอย่างนี้มึงหาที่ไหน โอกาสคนหนึ่งเกิดชาติหนึ่งได้บวชหนหนึ่ง เกิดมาบวชแล้วหน้าที่การงานของตัวทําไมไม่ทํา

ศีล ๒๒๗ นะ ศีลมันมาก ศีลใหญ่โตอย่างนี้ เราควรจะเข้มแข็ง ควรจะจริงจัง ควรจะทําให้มันเกิดผลขึ้นมา เหมือนกับเรามีโอกาสแล้วเราต้องคว้าโอกาสนั้นไว้ทําประโยชน์เพื่อหัวใจของเรา

นี่พูดถึงว่า ถ้าผมบวชแล้วผมควรทําอย่างไรเนาะ

ศึกษาของเรา ค้นคว้าของเราเพื่อประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงผู้บวชใหม่ ฝึกหัด หัดเดิน หัดเดินให้ได้ หัดตั้งตัวให้ได้ แล้วเราจะเจริญรุ่งเรืองในบริษัท ๔ เอวัง

ก้าวแรกของการเดินมันจะล้มลุกคลุกคลาน
แต่พยายามฝึกหัดของเราให้เป็นทรัพย์สมบัติของเรา
เป็นอริยทรัพย์ในหัวใจของเรา

๔

ก้าวแรก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๘ มิถุนายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “นั่งกับเดิน”

การภาวนานั้นจําเป็นต้องเดินจงกรมทุกครั้งหรือไม่ ได้ยินครูบาอาจารย์บอก เพราะผมไม่ค่อยเดินเกี่ยวกับการรู้ธรรม หรือว่าการเดินทําให้เห็นรูปนามชัดเจนกว่าการนั่งครับ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าคนเริ่มภาวนาใหม่ เวลาคนภาวนาใหม่ฝึกหัดภาวนา อันนี้สุดยอด คําว่า “สุดยอด” หมายความว่า เวลาคนจะทํางาน งานโดยทั่วไปใครๆ ก็ทําได้ งานบริหารก็ต้องผู้ที่มีสติมีปัญญา งานของผู้รับผิดชอบ งานของผู้ดูแลสูงสุด มันยิ่งละเอียดเข้าไป

นี่ก็เหมือนกัน ในการทําบุญกุศล ในเรื่องของชาวพุทธ แม้แต่เชื่อเรื่องศาสนาเขายังไม่เชื่อเลย เวลาเชื่อขึ้นมาก็เชื่อโดยความศรัทธา เวลาศรัทธาขึ้นมา มีความผิดพลาดขึ้นไปก็เสียอกเสียใจ อันนี้พูดถึงความเชื่อ

ความเชื่อนี่นะ ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าเป็นอริยทรัพย์ เพราะความเชื่อเหมือนกับหัวรถจักร ถ้ารถจักรไม่มีหัวนะ มันไม่สามารถลากขบวนนั้นไปได้ แต่เพราะความเชื่อนั้นน่ะลากขบวนนั้นเข้ามาศึกษาธรรมะไง เพราะความเชื่ออันนั้นทําให้เราเข้าวัดเข้าวา เพราะความเชื่ออันนั้นทําให้เราได้พิสูจน์ เพราะความเชื่ออันนั้น แต่ความเชื่ออันนั้น ความเชื่อแก้กิเลสไม่ได้ การแก้กิเลสด้วยศีล สมาธิ ปัญญา ต้องมีปัญญา

แต่ถ้าไม่มีความเชื่อ ไม่ลากเราเข้าไปศึกษาเลย เราจะโง่ฉลาดได้อย่างไร ถ้าโง่ก็คือความไม่รู้ ฉลาดก็คือมีปัญญา แล้วปัญญามันเกิดจากไหน ก็เกิดจากการศึกษาการค้นคว้า ถ้าการค้นคว้าอันนั้น เห็นไหม ถึงว่าเป็นอริยทรัพย์ ศรัทธาเป็นอริยทรัพย์ แต่ศรัทธาถ้าขาดปัญญา ถ้าขาดปัญญามันก็แบบว่าให้เขาหลอกลวงได้ ให้เขาชักนําได้

แต่ความจริงแล้ว เวลาครูบาอาจารย์มีการชักนําไหม ครูบาอาจารย์เป็นคนบอกทางๆ แต่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราต้องประพฤติปฏิบัติด้วยตัวของเรา เราปฏิบัติด้วยความเป็นจริงของเรา มันต้องปฏิบัติรู้ ปฏิบัติความรู้แจ้งของเรา อันนั้นถึงเป็นการปฏิบัติ

ถ้าปฏิบัติแล้วมันไม่เชื่อสิ่งใดเลย เหมือนกับพระสารีบุตร พระสารีบุตรบอกไม่เชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น พระได้ยินเข้า ไปฟ้อง ไปฟ้องพระพุทธเจ้า ก็นิมนต์พระสารีบุตรมา

“เธอพูดอย่างนั้นจริงๆ หรือ” “จริง” “จริงเพราะอะไร”

“อ้าว! จริงเพราะว่าความเชื่อมันแก้กิเลสไม่ได้”

ไอ้นั่นเป็นความจริงในใจของพระสารีบุตรไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสาธุ

แต่ก่อนที่พระสารีบุตรจะเป็นพระอรหันต์ ไปฟังเทศน์พระอัสสชิ เวลามาบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นพระโสดาบันมาจากพระอัสสชิ เวลามาอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการจนพระโมคคัลลานะเป็นพระอรหันต์ไปแล้ว พระสารีบุตรยังไม่ได้เป็นน่ะ

ตอนที่ยังไม่เป็นพระอรหันต์ เหมือนกับเราทํางาน เราทํางานอยู่กํ้ากึ่ง จะได้หรือไม่ได้ เราพยายามของเราขนาดไหน ตอนนี้เชื่อหรือไม่เชื่อ ถ้าไม่มีคนบอก ไม่มีคนควบคุม งานที่มันกํ้ากึ่งๆ มันไม่เสร็จสักที

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการหลานพระสารีบุตร พระสารีบุตรฟังเทศน์อยู่ด้วย พระสารีบุตรบรรลุธรรมตอนนั้น ตรัสรู้ธรรมตอนนั้นเลย พอตรัสรู้ธรรมไปแล้วไม่เชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะการตรัสรู้ของพระสารีบุตรเป็นการตรัสรู้ในใจของพระสารีบุตร แต่อาศัยการฟังธรรมจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

นี่ไง เวลาไม่เชื่อสิ่งใดๆ เลย ถ้าเป็นกาลามสูตรจะเป็นแบบนั้น ไม่เชื่อสิ่งใดเลย แต่เคารพมาก พระสารีบุตรนะ เวลาจะนอนที่ไหนนะ ถ้าได้ข่าวพระอัสสชิอยู่ทิศใด จะนอนศีรษะไปทางนั้น หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าคืนไหนถ้าไม่ได้กราบหลวงปู่มั่นก่อน นอนไม่ได้ ก่อนที่จะนอน ท่านต้องกราบหลวงปู่มั่นก่อน นี่เวลามันเคารพบูชา เคารพบูชาขนาดนั้นน่ะ

ไม่เชื่อ แต่เห็นบุญเห็นคุณนะ เห็นบุญเห็นคุณคนที่ปกป้องดูแลเรา คนที่คุ้มครองดูแลเรามา คนที่ชี้นําเรามา เห็นบุญเห็นคุณเลย แต่จริงๆ แล้วเราต้องทําของเราเองเป็นจริงของเราขึ้นมา นี่พูดถึงว่า ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก

ฉะนั้น คําถามว่า การภาวนาจําเป็นจะต้องเดินจงกรมทุกครั้งหรือไม่ ได้ยินครูบาอาจารย์บอก

คําว่า “ได้ยินครูบาอาจารย์บอก” ครูบาอาจารย์มันก็เป็นจริตนิสัย เราเคยไปถํ้าสหาย ไปกราบหลวงปู่จันทร์เรียน หลวงปู่จันทร์เรียนท่านพูดกับเราไง พูดเล่น พูดเล่น บอกก่อน ท่านบอกว่า “หลวงปู่ชอบภาวนาสู้เราไม่ได้”

เราฟังเราก็งงเลยนะ เพราะหลวงปู่ชอบเป็นอาจารย์ของหลวงปู่จันทร์เรียนนะ อาจารย์จันทร์เรียนเป็นลูกศิษย์หลวงปู่ชอบ

ท่านบอก “หลวงปู่ชอบภาวนาสู้เราไม่ได้”

เราก็นั่งฟังเลย วันนี้มันมีเคสอะไร

ท่านบอกว่า หลวงปู่ชอบท่านถนัดเดินจงกรม ท่านไม่ถนัดนั่งภาวนา แต่หลวงปู่จันทร์เรียนท่านถนัดนั่ง เวลาหลวงปู่จันทร์เรียนท่านนั่งทีหนึ่ง ๗-๘ ชั่วโมงเป็นอย่างตํ่า นั่งทีหนึ่ง ๑๒ ชั่วโมงนะหลวงปู่จันทร์เรียน

ท่านบอกหลวงปู่ชอบนั่งสู้ท่านไม่ได้ แต่ถ้าเดินจงกรม ท่านสู้หลวงปู่ชอบไม่ได้ หลวงปู่ชอบเดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน หลวงปู่ชอบถนัดในการเดินจงกรม

นี่เขาถามว่า “การภาวนาต้องเดินจงกรมทุกครั้งไปหรือไม่ ได้ยินครูบาอาจารย์บอกมาอย่างนั้น”

มันอยู่ที่จริตนิสัยไง เช่น หลวงปู่ชอบถนัดในการเดินจงกรม หลวงปู่สิงห์ทองถนัดในการเดินจงกรม หลวงตามหาบัว หลวงปู่เจี๊ยะ ท่านจะชื่นชมหลวงปู่สิงห์ทองมาก บอกว่า เวลาเดินจงกรมเป็นเหวไปเลย ทางนี่เป็นร่องไปเลย ท่านถนัดในการเดินจงกรม

ถ้าผู้ที่ถนัดในการเดินจงกรม การเดินจงกรมนั้นถูกจริต การเดินจงกรมนั้น เดินจงกรมแล้วมันภาวนาสะดวก เดินจงกรมแล้วจิตสงบ เดินจงกรมแล้วมันจะใช้ปัญญาใคร่ครวญ ขณะอยู่ในทางจงกรมใช้สติปัญญาค้นคว้าหากิเลส ใช้ปัญญาพิจารณาแก้ไขกิเลสในทางเดินจงกรมนั้น

หลวงตาท่านก็ถนัดในทางเดินจงกรม เราก็ถนัดในทางเดินจงกรม เดินจงกรมนี่แหละ เวลารวม รวมในทางจงกรมนี่แหละ เรานี่เดินจงกรมอยู่นะ เวลาจิตมันจะเข้าอัปปนาสมาธิ เดินไปเดินมาละเอียดขึ้นเรื่อยๆ ลมหายใจละเอียดขึ้นเรื่อยๆ เดินจนเดินไม่ได้ ต้องยืน ยืนๆ อยู่นี่มันละเอียดขึ้นไป ต้องนั่งอยู่ทางจงกรม เรานี่นั่งลงบนทางจงกรมเลย เวลามันเป็นนะ เป็นบนทางเดินจงกรมก็เยอะ เป็นโดยนั่งสมาธินี่ก็เยอะ นี่พูดถึงว่าถ้าคนถนัดนะ

ไอ้เรานี่มันเป็นเป็ด ลงนํ้าก็ได้ บินก็ได้ ไม่เหมือนไก่ ไก่มันลงนํ้าไม่ได้นะ ไอ้เรานี่เป็ด ลงนํ้าก็ได้ บินก็ได้ ทําอะไรได้ทั้งนั้น ถนัดไปทุกอย่างเลยแหละ ทําได้ทั้งนั้น เพราะมันเป็นนิสัย นิสัยเรามันเป็นแบบว่าคนใฝ่รู้ ชอบ ชอบมาก ที่ไหนมีวิชาการมีการศึกษานี่ไปเลย แล้วพยายามศึกษา ศึกษาเสร็จแล้วนะ ลองว่าจริงหรือเปล่า

ฉะนั้น เวลาลองไปแล้ว บางอย่างโกหก บางอย่างจริง โกหก หมายความว่า ทําตามนั้นแล้ว ทําอย่างไรก็ไม่ได้อย่างนั้น แสดงว่าคนพูดไม่จริง แต่ถ้ามันเป็นความจริง เราทําแล้วต้องได้จริง อันนี้มันเป็นเหมือนกับหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านเคยเล่าให้ฟังบอกว่า หลวงปู่ลี วัดอโศการาม ท่านพ่อลี ท่านพ่อลีท่านไปอินเดีย ไอ้พวกเพ่งไฟ เพ่งอะไร ที่อินเดียเขาทํากันน่ะ

ท่านพ่อลีพูดกับหลวงปู่เจี๊ยะ “เจี๊ยะเอ้ย แม้แต่ฆราวาสเขายังทําได้ เราเป็นพระต้องทําได้”

ท่านพ่อลีท่านชอบเรื่องนี้ ใครมีที่ไหนท่านจะไปศึกษา แล้วฝึกให้ได้อย่างนั้น ฝึกให้ได้เลย เพราะท่านใช้คําว่า แม้แต่ฆราวาสยังทําได้ เขาศีล ๕ ศีล ๑๐ เขายังทําได้ เราศีล ๒๒๗ เราเป็นพระ ทําไมเราทําไม่ได้

นี่คําพูดคํานี้หลวงปู่เจี๊ยะท่านเล่าให้ฟัง จําแม่นเลยนะ ท่านบอกว่าท่านพ่อลีพูดกับท่าน พูดกับหลวงปู่เจี๊ยะเอง “เจี๊ยะเอ้ย ทําไมฆราวาสเขายังทําได้ เราเป็นพระแท้ๆ ทําไมทําไม่ได้” ฉะนั้น ท่านฝึก ท่านทดสอบ อันนั้นเป็นท่านพ่อลี

แต่ของเรามันขี้กลาก มันไม่ได้อย่างนั้นหรอก แต่ฟังแล้วมันชอบ ฟังคําพูดอย่างนี้แล้วมันฝังใจ มันชอบ มันชอบ

ฉะนั้น เวลาเราไปกราบหลวงปู่จันทร์เรียน ท่านพูดคํานี้ ท่านพูดกับเราเอง ทีแรกฟังแล้ว เอ๊อะ! วันนี้หลวงปู่จันทร์เรียนจะให้อะไร ว่าอย่างนั้นเลยนะ ท่านพูดแล้วเราจับเลย วันนี้หลวงปู่จันทร์เรียนจะให้อะไร

ท่านบอกว่า “หลวงปู่ชอบภาวนาสู้เราไม่ได้”

เอ๊ะ! เรางงเลยนะ ตานี่ตาโตเลย แล้วท่านก็อธิบายว่าหลวงปู่ชอบท่านไม่ถนัดในการนั่ง แต่ท่านถนัดในการเดิน “แต่ผม” หมายถึงตัวท่าน ตัวหลวงปู่จันทร์เรียนท่านถนัดในการนั่ง แต่ท่านไม่ถนัดในการเดิน

อันนี้เราพูดถึง ยกขึ้นมาให้เห็นว่า การภาวนาต้องเดินจงกรมทุกครั้งไปหรือไม่

นี่ผู้ถามไง ถ้าเราไม่ถนัด เราถนัดในการนั่ง เรานั่งแล้วภาวนาได้ดี ไอ้การนั่งภาวนาของเรานี่สมบูรณ์แล้ว แต่พอเรานั่งภาวนาไปแล้ว เราภาวนาแล้วมันติดขัด เราภาวนาแล้วมันไม่ได้สมความปรารถนา แล้วมีคําพูดอย่างนี้ก้องอยู่ในหูน่ะ มันก็คิดเลย เอ๊ะ! เราต้องเดินจงกรมหรือเปล่า เราต้องทําอย่างนี้หรือเปล่า เราต้องทําอย่างนั้นหรือเปล่า

ถ้าเราคิดอย่างนี้ปั๊บ เราก็ทดสอบสิ เราก็นั่งภาวนาของเราเต็มที่เลย ถ้าจิตมันลงไม่ได้ จิตมันมีอุปสรรคสิ่งใด เราก็ลุก แล้วเราเข้าไปทางจงกรม แล้วเดินจงกรมไป ในทางจงกรมมันก็พิสูจน์กันว่าเราถนัดทางไหน

ถ้าเราถนัดในทางนั่ง เรานั่งภาวนาอยู่นี่ จิตมันดี จิตมันสงบ นั่งแล้วมันมีความสุข เวลาไปเดินจงกรม โอ้โฮ! มันหงุดหงิด มันไม่ชอบ นั่นมันก็รู้ได้แล้ว บอกว่า อ๋อ! เรานี้ไม่ถนัดในการเดินจงกรม ฉะนั้น ไม่ถนัดในการเดินจงกรมนั้นเราก็แขวนไว้ การเดินจงกรมเราก็เก็บไว้ เก็บไว้เป็นอิริยาบถ ๔ อิริยาบถ ๔ มันเป็นอาวุธของพวกเราไง

หลวงตาท่านสอนนะ จะสู้เสือด้วยมือเปล่าใช่ไหม ไม่มีอะไรไปสู้เสือเลยหรือ จะสู้เสือมันก็ต้องมีอาวุธไปสิ

นี่ก็เหมือนกัน อิริยาบถ ๔ เวลาเรานั่งจนเมื่อยแล้วเพลียแล้ว เราก็ลุกไปยืน ลุกไปเดิน มันเป็นอิริยาบถ ๔ เอาไว้ให้เราผ่อนคลาย เอาไว้ให้เรา การภาวนาของเรามันสืบต่อต่อเนื่อง เราเก็บไว้ตรงนั้นไง เราเก็บไว้ ไม่ใช่ว่าเราปฏิเสธไม่ทําเลย นี่มันเป็นสมบัติของเราไง มันเป็นสมบัติของเราว่า ถ้าเราภาวนาอย่างนี้แล้วมันติดขัด ภาวนาอย่างนี้แล้วไม่ได้สมความปรารถนา เราก็เปลี่ยนอิริยาบถไปเดินจงกรม เดินจงกรมเสร็จแล้วเราก็กลับมานั่ง เรานั่งเสร็จแล้วเราก็ไปยืน ยืนก็ได้ เพียงแต่ว่ามีสติ มีสติประคองจิตตลอด

นั่งภาวนาพุทโธๆ จิตสงบแล้ว หรือจิตมันถอนออกมา ถอนออกมาลุกขึ้นแล้วเดินไปเข้าทางจงกรม เรากําหนดจิตของเราตลอดไป พอเข้าทางจงกรม เท้าก็ก้าวไป เราก็กําหนดของเราไป เป็นการกําหนดของเรา เป็นการใช้ปัญญาของเรา ในทางจงกรมนั่นแหละ มันต่อเนื่อง ไอ้นี่คนภาวนาแล้วจะถนัดแล้วจะเข้าใจได้เลย ยืน เดิน นั่ง นอน ต่อเนื่องได้เลยทั้งวันๆ

เพราะที่เขาถามนี่ วันๆ พระทําอะไร

๒๔ ชั่วโมงก็ภาวนานี่ไง ภาวนา ๒๔ ชั่วโมงเลย นั่ง นั่งเสร็จแล้วลุก ลุกเข้าทางจงกรมแล้วตั้งสติไว้ ประคองจิตไว้ เข้าทางจงกรมไปแล้วก็เดินต่อเลย เวลาลงจากทางจงกรม ถ้าเท้ามันเลอะจะล้างเท้าก่อน ไม่ล้างเท้าก่อนนะ นั่งเลย นั่งต่อเนื่องกันไป นี่ต่อเนื่องอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า การเดินทุกครั้ง การภาวนาทุกครั้งต้องเดินจงกรมหรือไม่ เพราะได้ยินครูบาอาจารย์บอกมาอย่างนั้น

อันนี้เป็นอิริยาบถ ๔ เป็นความถนัด จะเอาความถนัดของคนคนหนึ่งไปให้อีกคนคนหนึ่งฝึกหัดไม่ได้ การถนัดของคนคนหนึ่งเป็นของคนคนนั้น แล้วถ้าเราปฏิบัติ เราก็ค้นหาความถนัดของเราเอง อะไรที่มันปฏิบัติแล้วมันสมบูรณ์ ปฏิบัติแล้วมันคล่องตัว นั้นน่ะคือทางของเรา

ก็มีคนไปถามหลวงตาประจํา “หนูปฏิบัติอย่างไรดีคะ หนูปฏิบัติอย่างไร”

ท่านบอกว่า “ถ้ากําหนดแล้วมันโล่งๆ สบายๆ ของเราทั้งนั้นน่ะ” นี่หลวงตาท่านสอนอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่า “จําเป็นต้องเดินจงกรมหรือไม่”

เราจะบอกว่า ถ้าคนถนัด จําเป็น ถ้าคนไม่ถนัด เอาไว้เป็นอิริยาบถ เอาไว้เวลาผ่อนคลาย เอาไว้ในการปฏิบัติต่อเนื่อง เราไม่ใช่ปิดประตูตายว่าเราต้องทําหน้าเดียวแล้วทําอย่างอื่นไม่ได้อีกเลย เอาไว้เวลาผ่อนคลาย แต่เอาความถนัดของตนเป็นตัวตั้ง เอาความถนัด เอาความมุมานะนี้เป็นตัวตั้ง

ฉะนั้น “ผมไม่ค่อยเดินเกี่ยวกับการรู้ธรรม”

การรู้ธรรม ตอนนี้ถ้ามันคิดอย่างนี้ไปแล้ว เวลาบอกว่าถ้าเกี่ยวกับการรู้ธรรม มันเป็นความเข้าใจของคนถามหรือไม่ ว่าที่เขาเดินจงกรมในฝ่ายที่ว่าเขาต้องรู้ตัวทั่วพร้อม เขาใช้ปัญญาของเขา นั่นคือการรู้ธรรม...ไม่ใช่ ไม่ใช่

การรู้ธรรมมันต้องศีล สมาธิ ปัญญา การรู้ธรรมต้องจิตสงบแล้วจิตเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่รู้ธรรม มันอยู่ในอิริยาบถ ยืน เดิน นั่ง นอน ได้ทั้งนั้น

นอนๆๆ นอนภาวนานะ ไม่ใช่นอนหลับ นอนหลับภาวนาไม่ได้ ฝันก็ภาวนาไม่ได้ มันต้องกิริยานอน แต่ใจไม่ได้นอน ใจสว่างโพลง ใจตื่นอยู่ แล้วใจพิจารณาอยู่ในอิริยาบถนอน แต่น้อยนัก ทีนี้กรรมฐานเรา ครูบาอาจารย์ส่วนใหญ่ท่านจะสอนยืน เดิน นั่ง นอนท่านบอกเก็บไว้ ไม่ต้องไปใช้มัน เพราะนอนก็หลับทุกที ถ้านอนเดี๋ยวก็หลับ

ฉะนั้นบอกว่า การเดินก็เกี่ยวกับการรู้ธรรม

ถ้าการเดินเกี่ยวกับการรู้ธรรม เราจะไปผูกว่าการรู้ธรรมต้องอยู่ในอิริยาบถเดินอย่างเดียวหรือ การรู้ธรรมมันอยู่ในอิริยาบถนั่งก็ได้ ในอิริยาบถยืนก็ได้ ในอิริยาบถเดินก็ได้ ในอิริยาบถนอนก็ได้ อิริยาบถ คําว่า “อิริยาบถ” คือกิริยา ไม่ใช่ความจริง

ความจริงคือจิต ความจริงคือภาวนามยปัญญา ความจริงคือมรรค ความจริงคือปัญญาที่มันหมุนนั้น ความจริงที่ปัญญาที่หมุนนี้มันอยู่ในอิริยาบถใด คนเดิน ในอิริยาบถเดิน ปัญญามันหมุนของมันอยู่ นั่นก็คือมรรค เวลานั่งอยู่นี่ กายนั่งอยู่นี่ แต่ปัญญามันหมุนของมันในจิต ปัญญาหมุนติ้วๆๆ นั่นก็คือมรรค การยืน อยู่ในอิริยาบถยืน ถ้าจิตมันหมุนอยู่ จิตมันหมุน ศีล สมาธิ ปัญญานะ ปัญญามันมีศีล มีสมาธิมาเป็นตัวหนุน เวลามันเกิดปัญญาขึ้นมา โอ้โฮ! มันสว่างของมันไปหมดน่ะ ไม่ใช่ความจําของเราอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า การรู้ธรรมๆ เพราะคําถามไง พออ่านคําถาม เราถึงว่าคนถามเข้าใจผิด เข้าใจผิดว่าการเดินนั้นคือการเดินรู้ธรรม

ถ้าอย่างนี้ไม่ได้เดินก็ไม่รู้น่ะสิ การเดินรู้ธรรม เดินรู้ธรรมก็นี่ไง มันเป็นโวหารไง โวหารของสํานักปฏิบัติบอกว่ามันต้องปฏิบัติ การรู้ธรรมก็ต้องใช้ปัญญา ปัญญาการรอบรู้

รอบรู้อย่างนั้นนั่นคือสัญญาทั้งนั้น ท่องจํามา ท่องจําพุทธพจน์แล้วมาตีความเอา การท่องจํามาคือการเราไปเก็บข้อมูลมาแล้วมาขยายความในทางจงกรมเท่านั้นน่ะ

อันนี้ถ้าเป็นการปฏิบัตินะ เขาเรียกปัญญาอบรมสมาธิ คือว่าเราคิดเองไม่ได้ เราคิดเองไม่ได้ เราก็ไปเอาบาลี เอาคําถามมา แล้วเรามาเป็นหัวข้อ แล้วเราใช้ปัญญาใคร่ครวญ นี่คือปัญญาอบรมสมาธิ เพราะมันใช้ปัญญาใคร่ครวญ พอมันปล่อยหมด ปล่อยหมดก็เหลือจิตไง ถ้าเป็นสัมมาสมาธินะ ถ้าคนที่ปฏิบัติโดยสัมมาทิฏฐินะ

แต่ถ้าคนที่ปฏิบัติโดยมิจฉาทิฏฐิความหลงผิดนะ มันไปเอาธรรมของพระพุทธเจ้ามาวิเคราะห์ พอวิเคราะห์ พอมันเข้าใจแล้ว เออ! บรรลุธรรม

บรรลุธรรมของพระพุทธเจ้าใช่ไหม ก็เอ็งไปเอาของพระพุทธเจ้ามาวิเคราะห์ เอ็งไม่ได้เอาของเอ็ง เพราะเอ็งไม่เห็นตามความเป็นจริง เอาบาลีมาตั้ง เอาหัวข้อมาตั้ง แล้ววิเคราะห์ วิเคราะห์เสร็จ เข้าใจ เข้าใจแล้วอะไร วิเคราะห์ธรรมะพระพุทธเจ้าไง เราก็ไปดูบัญชีคนอื่นไง ขอดูบัญชีหน่อยตัวเลขเท่าไร อู้ฮู! เงินเยอะ แต่ไม่ใช่ของเรา ของเจ้าของบัญชีนั้น

นี่ก็เหมือนกัน การเดินรู้ธรรม เขาบอกว่า “ผมไม่ค่อยได้เดินเกี่ยวกับการรู้ธรรมหรือไม่ หรือว่าการเดินให้เห็นรูปนามชัดเจนขึ้น”

การเดินก็คือการเดิน การปฏิบัติมันต้องมีสติ ถ้ามีสติแล้วกําหนดพุทโธก็ได้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ จิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ไปเดี๋ยวจะรู้เอง พอฝึกหัดใช้ไปนะ เพราะปัญญามีหยาบ มีกลาง มีละเอียด ปัญญานี่ เพราะปัญญาอย่างหยาบๆ มันก็จับ ตื่นเต้นนะ ถ้ามันละเอียดเข้าไปนะ โอ้ๆๆ ร้องโอ้ๆ เลยล่ะ เพราะรสชาติ

เพราะเวลาคนที่ฝ่ายอภิธรรมเขาบอกเขาใช้ปัญญาๆ มา

เราพูดบ่อย ให้เขาพุทโธก่อน เขาไปพุทโธแล้ว พอเขาฝึกหัดใช้ปัญญาเขาบอกว่า โอ้โฮ! มันต่างกัน

เห็นไหม มันจะต่างกันโดยรสชาติ รสของธรรม รสของสติ รสของสมาธิ รสของปัญญา รสของมรรคญาณ รสชาติมันจะชัดเจนมาก แล้วคนไม่เคยรู้รสเลย ก็เหมือนเราไม่เคยกินอาหารเลย ไม่รู้จักรสชาติมันเลย แล้วก็พูดธรรมะไปเรื่อยเฉื่อยนะ แต่ถ้ามันมีรสมีชาติขึ้นมา มันจะรู้เลย อ๋อ! ไอ้ที่เราเข้าใจอยู่ๆ มันไม่ใช่ มันไม่ถูกทาง ถ้าถูกทางมันจะมีรสชาติอย่างนี้

รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง รสของสติธรรม รสของสมาธิธรรม รสของปัญญาธรรม รสของมรรค มรรคสามัคคี ศีล สมาธิ ปัญญารวมกัน ศีล สมาธิ ปัญญาส่งเสริมกัน สมดุลพอดีต่อกัน หมุนไป เข้าไป เข้าไปชําระล้างกิเลส อย่างนี้ถึงเป็นภาวนามยปัญญา ถึงจะเป็นวิปัสสนา วิปัสสนาคือปัญญารู้แจ้ง รู้แจ้งในอวิชชา รู้แจ้งในความไม่รู้ของตน ถ้ามีความรู้แจ้งอันนี้มันจะเป็นความจริงไง

แต่จะบอกว่าถ้าเป็นการเดินเพื่อให้เป็นการรู้รูปนามชัดเจนขึ้น

อันนี้คือปัญญาแบบผู้ฝึกหัดไง ปัญญาแบบผู้ฝึกหัด เราก็ฝึกหัด เราผู้ฝึกหัดใหม่ เราก็คิดของเรา เราก็จินตนาการของเรา อันนี้เป็นความคิดของผู้ที่ฝึกหัดใหม่นะ นั่นพูดถึงผู้ฝึกเดิน ผู้หัดเดิน

ไอ้นี่เป็นก้าวแรก ก้าวแรกของการปฏิบัติ พอก้าวแรกเราจะก้าวเดินของเรา ก้าวแรกหรือก้าวเดินไปแล้วมันก็จะมีปัญหา ถ้ามีปัญหาขึ้นไป เพราะการปฏิบัติที่หวังพึ่งครูบาอาจารย์ก็ตรงนี้ ถ้ามันไม่มีสิ่งใดเลยเราก็ฝึกหัดของเราไป ถ้ามันพอมีสิ่งใดที่ข้องใจ สิ่งใดที่แก้ไขไม่ได้ เราก็ไปหาครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ของเรานะ เราข้องใจ เราแก้ไขของเราไป

กรณีอย่างนี้ เวลาหลวงตาท่านพูด กับเราเวลาปฏิบัติแล้วมันเหมือนกัน เหมือนกันที่ว่า ถ้าเราข้องใจเรื่องอะไรขึ้นมา มาเดินจงกรม ใช้ปัญญาใคร่ครวญอยู่นั่นน่ะ ๒ วัน ๓ วันกว่าจะปลดประเด็นในใจเรื่องหนึ่งๆ

หลวงตาท่านพูดเอง ถ้าเราแก้ไขเองนะ อย่างน้อย ๒ วัน ๓ วัน ถึงบางทีแก้ไม่ได้เลย ติดใจไปอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่พอไปหาหลวงปู่มั่น ผัวะ! หลุดเลย ผัวะ! หลุดเลย ไม่ต้องเป็นวันๆ นะ แค่โดนธรรมะทิ่มเข้าไปทีเดียวมันแทงใจเลย

เหมือนกัน เวลาหลวงตาท่านพูดอะไรนี่ แหม! มันซึ้ง เพราะกูก็โง่อย่างนี้ กูก็โง่อย่างนี้ กูก็โดนอย่างนี้ล่อกูมานาน เวลาเราสงสัยเรื่องอะไร เรามีประเด็นในใจขึ้นมา เดินจงกรมไปเถอะ ใคร่ครวญ คิดแล้วคิดอีก พิจารณาของเราไปเรื่อย ๒ วัน ๓ วันยังแก้ไม่ได้

ถ้าเวลามีครูบาอาจารย์ สังเกต เราฟังเทศน์ไหม ฟังสิ ๑๐๓.๒๕ เวลาหลวงตาท่านพูดคําไหนมามันสะเทือนใจน่ะ ผัวะ! ผัวะ! ถ้าฟังเทศน์ที่มีธรรมจะเป็นอย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าวิปัสสนาการรู้แจ้ง รู้แจ้งอย่างไร ที่บอกว่าเห็นนามรูปๆ นามรูป เมื่อวานก็มาพูดบอก แหม! จิตเขาเห็นตลอด

ไม่เชื่อ เห็นโดยอุปาทานเห็นได้ทั้งนั้นน่ะ ถ้าเห็นโดยอุปาทาน เราบอกเลยนะ เหมือนกับพวกเสพยาบ้า ไอ้พวกเสพยาบ้าจนหลอนน่ะ มันเห็นคนจะมาทําร้ายมันนะ ไอ้เสพยาบ้าเสพหนักๆ เข้าจนหลอนเลย อยู่ด้วยตัวคนเดียวไม่ได้ วิตกกังวลคนอื่นจะมาทําร้าย ต้องไปทําร้ายคนอื่นก่อน นั่นน่ะขาดสติไง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน “เห็นกายๆ”...เสพยามากี่เม็ด เอ็งเสพยามากี่เม็ดวะ

ถ้ามันเห็นความจริงมันไม่เห็นอย่างนั้น คนเห็นกายนะ โอ้โฮ! การเดิน การเหยียด การคู้ สติจะพร้อม พอจะพร้อม เวลามันพิจารณาของมันนะ เพราะอะไร เพราะมันระวัง เพราะการเห็นนั้นน่ะ โอ๋ย! มันไหวนี่มันหลุดเลย ต้องระวัง

ไอ้นี่เหมือนคนบ้าเดินไปเดินมา เห็นกายตลอดเวลา เอ็งเสพยาบ้ากี่เม็ด

นี่ก็เหมือนกัน ย้อนกลับมาว่าเห็นนามรูปชัดเจน ชัดเจนอย่างไร ถ้าเห็นอย่างนั้นชัดเจน เราจะบอกว่ามันเป็นทฤษฎีทั้งนั้น มันเป็น ว่าพุทธพจน์ๆ เป็นคําสอนของพระพุทธเจ้าทั้งนั้น แล้วท่องจํากันมา แล้วพยายามทําให้เหมือน ไม่เหมือนหรอก ก็เป็นอย่างนี้

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรานะ อย่างที่ว่า เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น “มหา มหาเรียนธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามานี่ประเสริฐมากนะ สูงสุด เราเทิดใส่ศีรษะไว้ แล้วใส่ในลิ้นชักสมองไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ แล้วเราฝึกหัดภาวนาไป ถ้าถึงที่สุดแล้วมันจะเป็นอันเดียวกัน”

คําสอนพุทธพจน์น่ะของจริง แล้วเราปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นไปแล้วนะ โอ้โฮ! มันซาบซึ้งมาก ชื่อมันก็ใช่ ตัวมันก็ใช่ ความรู้ก็ใช่ ใจเราก็ใช่ มันใช่ไปหมดเลย มันไม่มีอะไรโต้แย้งเลย มันไม่มีอะไรสงสัย มันไม่มีอะไรที่สามารถที่จะทําให้เราลังเลได้เลย ถ้ามันใช่

แต่ถ้ามันจํามามันไม่ใช่ เสพยาบ้ามาหลายเม็ด หลอนไปหมดเลย แล้วหลอนแล้ว คิดดูสิ คําว่า “หลอน” ตัวเราทั้งตัวใช่ไหม เห็นกายๆ แต่มันหลอนไปหมดเลย รู้รูปนามชัดเจนใช่ไหม ชัดเจนอย่างไร ชัดเจนอย่างไร

อันนี้เราพูดถึงผู้ที่ปฏิบัติ เพราะว่าคนที่เป็นอย่างนี้แล้วมาปรึกษาเราเยอะ แล้วเราจะบอกว่า ให้กําหนดพุทโธอย่างเดียว หรือกําหนดลมหายใจ

แต่ส่วนใหญ่แล้วเขาคิดว่าพวกนี้เป็นสมถะ มันตํ่าทราม มันตํ่าช้า มันไม่ใช้ปัญญา แต่ปัญญาของเขานี่สัญญาทั้งนั้น โวหารทั้งนั้น ไม่มีสิ่งใดเป็นจริงเลย แล้วก็มีทิฏฐิมีตัวตนอีกตัวหนึ่งต่างหาก มันก็เลยกลายเป็นทิฏฐิมานะในใจ ถือว่าตัวเองก็รู้ว่าแน่ แต่ความจริงไม่รู้อะไรเลย แล้วมันแบบกํากวมในใจ อู๋ย! ทําหน้าชื่นอกตรม เพราะมันกํากวม ความคิดอย่างหนึ่ง อารมณ์อย่างหนึ่ง ธรรมะพระพุทธเจ้าอย่างหนึ่ง แล้วก็ทิฏฐิมานะก็อย่างหนึ่ง โอ้โฮ! ผู้ปฏิบัติธรรมๆ

แต่ครูบาอาจารย์เราไม่เป็นอย่างนั้น ครูบาอาจารย์เราให้หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ทําความสงบของใจให้เข้มแข็ง ใจเข้มแข็งแล้วฝึกหัดโดยสุภาพบุรุษ ถ้ามันเห็นของมัน สะเทือนกิเลสทันที พอสะเทือนแล้วนะ จับให้ได้ แล้วพิจารณาไป พิจารณาให้เป็นไตรลักษณ์ คือมันทําลายตัวมันเอง พอมันทําลายตัวมันเอง แล้วใครเป็นคนไปรู้เห็นการทําลายนั้นมันจะปล่อยวางอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าถ้าเห็นจริงเป็นแบบนี้

ฉะนั้นบอกว่า เป็นการนั่งหรือการเดิน ความถนัดของมัน นี่พูดถึงก้าวแรกของการปฏิบัติเป็นอย่างนี้ ก้าวแรกของการปฏิบัติ เห็นไหม เพราะเราเป็นฆราวาส เราเป็นปุถุชน เราจะมีความรู้สึกนึกคิดด้วยวิชาการ เวลาเราไปศึกษาธรรมะมันก็เป็นมุมมอง เป็นทัศนคติของวิทยาศาสตร์ที่จะไปจับต้องวินัย จับต้องธรรมมาใคร่ครวญ มันก็เลยเป็นอย่างนี้ไง

แต่ถ้าเราพุทโธ หายใจเข้า หายใจออก แล้วใช้กําหนดลมหายใจเข้าหายใจออก ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตสงบตามข้อเท็จจริง ตามจริตนิสัย ตามอํานาจวาสนาที่ปฏิบัติ มันไม่เป็นวิทยาศาสตร์

วิทยาศาสตร์นี่คิดเลยนะ ศึกษามาแล้วพุทธพจน์ตายตัว แล้วจะปฏิบัติให้เป็นอย่างนั้น มันก็เลยเป็นอุปาทาน จะเป็นก็ใช่ จะไม่เป็นก็ใช่ จะว่าไม่เป็นมันก็เห็น เห็นกาย เห็นกายเห็นอย่างไร เห็นกายด้วยการเสพยาบ้า มันไม่ได้เห็นกายโดยข้อเท็จจริง มันเป็นอย่างนั้นน่ะ ถ้ามันปฏิบัติจากเริ่มต้น เบสิกเริ่มต้นเรามา เราทําของเรามาไม่ชอบธรรม มันจะเป็นของมันขัดแย้งกันไปหมดเลย

แต่ครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านจะบอกว่า หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ทําความสงบของใจให้ได้ นี่เริ่มต้นด้วยชอบธรรมให้มันเป็นสัจจะเป็นความจริงตามธรรม สมาธิธรรม แล้วฝึกหัดใช้ปัญญามันจะเกิดวิปัสสนาขึ้นมา อันนั้นจะเป็นความจริงของเรา

นี่พูดถึงการนั่งหรือการเดิน ก้าวแรกของการเดินมันจะล้มลุกคลุกคลาน แต่พยายามฝึกหัดของเราให้เป็นทรัพย์สมบัติของเรา เป็นอริยทรัพย์ในหัวใจของเรา จบ

ถาม : เรื่อง “กราบที่หลวงพ่อเมตตาค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อค่ะ วันนี้ได้ฟังคําตอบที่หลวงพ่อได้เมตตาตอบข้อสงสัยของลูกที่เขียนมาถาม รู้สึกซาบซึ้งมากค่ะ ลูกเปิดฟังหลายรอบ ฟังแล้วแต่ละรอบมีความรู้สึกว่าได้คําตอบชัดเจนมากขึ้น เคยไปกราบหลวงพ่อหลายครั้ง และเคยได้ฟังที่หลวงพ่อเมตตาตอบปัญหาธรรมะที่คนอื่นถาม คงจะเป็นธรรมะชั้นสูงเกินกว่าที่ลูกจะเข้าใจ เพราะยังปฏิบัติไปไม่ถึงไหน (เหมือนเด็กเริ่มหัดใหม่) จะถามหลวงพ่อก็ไม่กล้า บอกตามตรงค่ะ กลัวหลวงพ่อมาก ในความรู้สึกว่าหลวงพ่อดุ ถ้าทําผิดพลาดอะไรคงจะโดนดุแรงๆ แบบไม่ไว้หน้า

ลูกไปหลายวัด แต่ไม่ได้ถามพระถึงแนวทางปฏิบัติที่เคยสงสัย เพราะบางครั้งก็ไม่มั่นใจว่าคําตอบที่ตอบมาจะถูกต้องหรือเปล่า แต่กับหลวงพ่อนั้นลูกมั่นใจว่าหลวงพ่อรู้จริง ทุกคําตอบที่หลวงพ่อตอบมาต้องถูกต้องแน่นอน แต่ก็ไม่กล้าเรียนถามเอง เปิดฟังที่หลวงพ่อเคยตอบคําถามคนอื่นก็ไม่มีคําถามเหมือนที่ลูกสงสัย หรืออาจจะหาไม่เจอ ตัดสินใจอยู่นานกว่าจะกล้าเขียนมาถาม หลังจากที่เขียนมาถามแล้วรอคอยว่าหลวงพ่อจะตอบเมื่อไหร่ วันนี้ลูกไม่มีคําถามเพิ่มเติมค่ะ

ตอบ : อันนี้พูดถึงว่าคําถามอันนั้น คําถามอันนั้นเขาถามเรื่องพุทโธ ธัมโม สังโฆ การบริกรรม ถ้าการบริกรรมแล้ว มันจะบริกรรมอย่างไร

เห็นไหม มันเหมือนกับที่หลวงตาท่านสอนไว้ ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติไปนะ ผู้ที่เวลาการประพฤติปฏิบัติที่ยาก ยากอยู่คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้นนี่ แล้วจะยากอีกคราวหนึ่งก็คราวถึงที่สุด

คราวเริ่มต้นมันเหมือนคนฝึกงานๆ คนฝึกงานยังทํางานไม่เป็น ทําอะไรมันผิดพลาดไปทั้งนั้นน่ะ เวลาฝึกงานๆ พอทํางานเป็นแล้วมันจะก้าวเดินของมันไป

นี่ก็เหมือนกัน เขาบอกว่าเขาท่องพุทโธ ธัมโม สังโฆ ท่องอย่างนี้ได้หรือไม่ แล้วท่องไปแล้วมันจะไปเข้ากับทางโลกหรือไม่

ฉะนั้น เราถึงตอบไปบอกว่า จําขี้ปากหลวงตามา ท่านบอกว่า ถ้าขาดสติ การทํางานทุกชนิดถ้าไม่มีสติ ถือว่าเป็นการปฏิบัติที่ไม่สมบูรณ์แบบ

การปฏิบัติใดก็แล้วแต่ ถ้ามีสติ ถ้ามีสติขึ้นมาแล้ว เราจะท่องอย่างที่เขาว่าไหม เขาบอกว่าเขาท่องจนบางทีเป็นเสียงเพลงเลย

โอ้โฮ! ท่องจนเป็นเสียงเพลงมันก็ท่องโดยสัญชาตญาณใช่ไหม ถ้ามีสติ เราถึงบอกว่ามันเน้นยํ้าที่สติเลย ถ้ามีสติปั๊บ การท่องนั้นชัดเจนขึ้น

เวลาใครมาถามปัญหา มีปัญหามาร้อยแปดเลย

คําตอบเรา พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ ถ้าคําว่า “ชัดๆ” สติมันสมบูรณ์ไง ถ้าไม่มีสติมันจะชัดไหม

ตอนนี้โดยทั่วไปครูบาอาจารย์บอกว่าตั้งสตินะ สติคือความระลึกรู้ คือให้รู้ตัว คือสติระลึกรู้ๆ แล้วก็ท่องพุทโธ ท่องพุทโธ แล้วมันก็มาเรียงเลย เรียงสติ เรียงคําบริกรรม เรียงเป็นชั้นขึ้นมาเลย

แต่ของเรา เราบอกว่า พุทโธชัดๆ ชัดๆ เลย

เพราะถ้าไปบอกสติ มันก็ต้องไปค้นคว้าก่อน สติมันคืออะไร สติมันเป็นตัวอย่างไร สติมันตัวอ้วนๆ หรือตัวผอมๆ แล้วมาพุทโธ พุทโธของพระพุทธเจ้าหรือพุทโธของเรา แล้วถ้าพุทโธพระพุทธเจ้าก็อยู่ในตํารา ถ้าพุทโธของเรา เราก็ท่องขึ้นมา อู๋ย! มันต้องไปวิเคราะห์วิจัยวิธีอีกครึ่งวันเลย

ถ้าบอกว่าพุทโธชัดๆ มึงไม่ต้องทําอะไรเลย พุทโธชัดๆ ถ้ามันพุทโธชัดๆ เห็นไหม แล้วพุทโธชัดๆ โอ้โฮ! มันเป็นยาพารา ใครเจ็บไข้ได้ป่วยให้พาราเลย พุทโธแก้ได้ทุกเรื่องเลย เพราะถ้าเรามีสติสัมปชัญญะ เราจะไม่ทําอะไรผิด

ธรรมะของพระพุทธเจ้านะ เวลาพระพุทธเจ้าจะปรินิพพาน “ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

พวกเราทํางานผิดพลาดเพราะความประมาท ความเลินเล่อ ความไม่เอาไหน ความไม่ตั้งใจ แต่ถ้ามันมีสติสัมปชัญญะ มันพ้นจากความประมาท พ้นทุกๆ อย่างเลย ฉะนั้น พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ

แล้วมีคนมาถามเยอะ เวลาเขามีปัญหาอะไร บอกพุทโธชัดๆ แล้วเรารอฟังข่าวเลย “หลวงพ่อ หายแล้ว” เดี๋ยวมาแล้ว “หลวงพ่อ ดีขึ้นเยอะเลย”

พุทโธชัดๆ เวลาเราพุทโธชัดๆ ของเรา เราพูดไปเหมือนกับเราขําอยู่คนเดียวนะ แต่มีคนที่ได้รับไปแล้วไปทํา แล้วจะกลับมาหาเรา “หลวงพ่อ หายแล้ว หลวงพ่อ ดีขึ้นแล้ว หลวงพ่อ มันสะดวกขึ้น” นี่จบเลย แต่ถ้ามันบอกไปนะ มันจะพูดไปร้อยแปดเลย

อันนี้ย้อนกลับมาคําถามก็เหมือนกัน คําถามเขาก็ถามมาอย่างนี้ บอกว่าเขาท่องอย่างนี้ เขาทําอย่างนี้ ถูกหรือไม่

เราก็ยํ้ามาเลยว่า มันต้องมีสติสัมปชัญญะ

แล้วเวลาตอบ เขาบอกว่าคําถามนี้มันเป็นคําถามที่ว่าตอบเฉพาะเขาเอง เขาฟังแล้ว ฟังหลายรอบ รู้สึกว่ามันตอบชัดเจนมากขึ้นๆ แล้วเวลาเขาบอกว่าเขาเคยฟังเทศน์เวลาเราตอบปัญหาคนอื่นเยอะแยะเลย แล้วฟังไม่รู้เรื่อง ธรรมะที่คนอื่นถามคงจะเป็นธรรมชั้นสูง

ไม่ใช่ เวลาส่วนใหญ่แล้วเราตอบ ถ้าธรรมชั้นสูง คนปฏิบัติแล้วถ้ามันมีปัญหาขึ้นมามันเป็นขั้นของผู้ใช้ปัญญา ก็ตอบเรื่องปัญญา ถ้าเริ่มต้น อย่างเมื่อวานนี้ เมื่อวานก็ตอบอะไรนะ ฝึกเดิน “หัดเดิน” ก็นี่ วันนี้ก็มาเจออีก “ก้าวแรก” แล้วไอ้ขอบคุณมาก็อย่างนี้ เหมือนกันหมดเลย แต่มันเจอคนละประเด็นไง

แล้วเราบอกเลยนะ กิเลสนี่เป็นเจ้าวัฏจักร เวลามันสร้างมุก สร้างมุกขึ้นมาหลอกผู้ปฏิบัติมันก็เป็นอุปสรรคอย่างนี้ แล้วพอเราพุทโธชัดๆ พอเรารู้เท่าทันมัน เราแก้ประเด็นนี้ได้นะ ไอ้กิเลสนี้มันก็ไปหลอกแนวใหม่ ไอ้กิเลสตัวเดิมนี่

ทีนี้ไอ้คนฟังเขาบอก “ฟังธรรมะของคนอื่นมันเป็นธรรมะชั้นสูง หนูเลยฟังไม่รู้เรื่อง แต่พอของหนู หนูเลยเข้าใจ”

ไม่ใช่หรอก มันเป็นมุกที่เขาหลอกเอ็งอย่างนี้ไง พอบอกตรงมุก ตรงที่เขาหลอก มันก็ เออ! เข้าใจ แต่คนอื่นมันเป็นการหลอกมุกอื่นไง แต่กิเลสก็คือกิเลส แล้วเราจะบอกเลย คนที่ปฏิบัติไปมันมีอุปสรรค พอเราแก้อุปสรรคนี้จบ กิเลสนะ มันก็ไปสร้างเรื่องใหม่ มันจะมีปัญหาให้เราอยู่อย่างนี้ ให้เราแก้อยู่อย่างนี้

ฉะนั้น ตอนนี้เราใช้พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ เราไม่ต้องไปยุ่งกับมัน เราทําความสงบของใจให้ใจมีกําลังก่อน พอใจมีกําลังก่อน พอมันมาหลอกเรื่องอะไรเรา คนมีกําลังใช่ไหม คนมีกําลัง คนมีสติ มันจะไปแก้ไขอะไรมันก็ชัดเจนใช่ไหม

ไอ้เรามึนๆ มึนๆ ตื่นมางัวเงียๆ แหม! ปัญญาเลิศ ไม่มีหรอก คนเราตื่นมาต้องชัดเจนน่ะ อันนี้เก็บไว้เข้าที่ก็เก็บไว้เข้าที่ซะ อะไรไม่ถูกต้องก็ทําให้ถูกต้องซะ

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ มันทําให้จิตมันตื่นตัว มีสติ ไม่อยู่กับความประมาท สิ่งใดเกิดขึ้นใคร่ครวญตามความเป็นจริง แก้ไปเรื่อยๆ แก้ของเราไปเรื่อยๆ แก้ของเราไป เดี๋ยวมันดีขึ้นๆ

ฉะนั้นบอกว่า สิ่งที่กิเลสมันหลอก มันเป็นมุก เดี๋ยวหลอกเรื่องนั้น เดี๋ยวหลอกเรื่องนี้ แต่ภาษาเรานะ เรารู้ เรื่องเดียวกันนั่นแหละ จะมากี่คนก็ถามกูเรื่องนี้ พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ

นี่ไม่ได้แกล้งพูดนะ พอพุทโธชัดๆ ไป เราให้การบ้านไปทีละคนๆ จะกลับมาเลย “หลวงพ่อ ดีขึ้น หลวงพ่อ หายแล้ว” เยอะแยะ

แต่ไอ้คนอื่นฟังคิดว่าเราพูดเล่นนะ คิดว่าเราไม่รับผิดชอบ อะไรก็พุทโธชัดๆ เหมือนกับสูตรสําเร็จ ไม่รับผิดชอบอะไรเลย ใครมาก็โยนให้เขาอย่างนู้น โยนให้เขาอย่างนี้

แต่เรานั่งอยู่ที่นี่ คนที่เอาไปใช้แล้วกลับมารายงานผลเยอะแยะ เยอะแยะ ไอ้คนที่บอกว่าเป็นไอ้นู่นเป็นไอ้นี่ พอกลับมา “หลวงพ่อ ดีขึ้น หลวงพ่อ หายแล้ว หลวงพ่อ” เยอะแยะไปหมด

พุทโธชัดๆ เพราะอะไร

เพราะว่า เราปฏิบัติมา เรามีปัญหามา ถ้าปัญหามันเกิดขึ้นมาแล้ว เวลาแก้ไขมาก็อย่างที่ว่า ถ้าเรายังไม่รู้ เราก็แก้ไขทีละเรื่องๆ แล้วแก้ไขไป ๑๐ เรื่อง ๒๐ เรื่อง มันก็เรื่องเดียวกันนั่นน่ะ

แต่กว่าจะรู้ได้ กว่าจะรู้ได้มันต้องภาวนาไปจนเข้าใจรู้แจ่มแจ้งแล้ว อ๋อ! ถ้าอ๋อแล้ว เวลาตอบปัญหามันเหมือนไม่ให้คนไข้รู้ ถ้าคนไข้รู้ คนไข้มันรู้แล้ว มันก็อุปาทาน มันแก้ไม่หาย แต่ถ้าเราบอกมันโดยปัจจุบัน มันแก้ของมันได้ พอแก้ของมันได้ก็จบไง นี่พูดถึงว่าเวลามันรู้หรือไม่รู้ไง ถ้ารู้แล้วมันก็เข้าใจของมัน

ฉะนั้นบอกว่า สิ่งที่เขามาบอกแล้ว เขากลัวหลวงพ่อมาก ไม่กล้าถามอะไรเลย เพราะทําอะไรไปแล้ว เพราะกลัวหลวงพ่อจะดุแรงๆ แบบไม่ไว้หน้า

ไอ้ไม่ไว้หน้านี่ไม่หรอก ส่วนใหญ่แล้วคนมาถามปัญหา ถามแล้วถามเล่าเรื่องเก่า เราดุไปหลายคนมากเลย เวลาตอบปัญหาแล้ว มันเหมือนกับคนไข้ ให้ยาไปแล้วมันควรใช้ยาหรือเอายานั้นให้หมดก่อน ถ้ายานั้นมันใช้หมดแล้ว ถ้ามันไม่หายค่อยว่ากัน

ไอ้นี่ไม่อย่างนั้นน่ะ เดี๋ยวเรื่องนั้น เดี๋ยวเรื่องนี้ อย่างนี้ดุ ดุมาก ดุเหมือนคนที่ว่าไม่จริงไม่จัง ไม่เอาไหน ไม่ตั้งใจ นี่ดุ ถ้าเขาตั้งใจ เขาทําตามนั้น เพราะว่าทางวิทยาศาสตร์เวลาเขาให้ยาไปครบคอร์สเขาแล้ว ถ้ากินตามนั้นมันต้องหาย ถ้ามันไม่หาย เขาก็เพิ่มยาให้มากขึ้น

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติน่ะ ถ้าจบแล้วมันต้องหาย ถ้าหายแล้วไม่ต้องถามปัญหานี้อีก แต่นี้เดี๋ยวก็ถามปัญหาเดิม เขียนมาซํ้าแล้วซํ้าเล่า แสดงว่ามันเป็นปัญหาเก่า ปัญหาเก่าคือเรื้อรัง พอเรื้อรัง มันจะดุทันทีเลย

ไอ้จะดุนี่มันอยู่ที่เหตุผลว่า ไม่เอาไหน ไม่แก้ไข ไม่รักษาตัวเอง แล้วสํามะเลเทเมาอย่างนี้จะเป็นชาวพุทธได้อย่างไร สํามะเลเทเมาอย่างนี้ เราจะเป็นบริษัท ๔ ได้อย่างไร คนที่เป็นบริษัท ๔ เขาต้องตื่นตัวสิ อย่างนี้ดุ

นี่พูดถึงคําว่า “ดุ” นะ มันจะออกแล้วล่ะ

ไม่ดุหรอก แหม! เราโดนหลวงตาทุบมาหัวแบะมาตั้งกี่รอบแล้ว หลวงตายังไม่ดุเลย ยังชอบยังรักหลวงตาอีกต่างหาก ถ้าไม่มีหลวงตา ไม่ใช่เป็นเราหรอก เพราะหลวงตา เพราะอะไรรู้ไหม เพราะคนอื่นมันตอบไม่ได้

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน กลัวว่าหลวงพ่อดุแล้วดุแรงๆ แบบไม่ไว้หน้า

ก่อนจะดุแรงๆ กระซิบก่อน ทําอย่างนี้นะ อย่างนี้นะ ถ้ากระซิบแล้วมันยังไม่เอาก็พูดดังขึ้น แล้วถ้าดังขึ้นแล้วมันยังไม่เอานะ ทีนี้ดุต่อหน้าเลย

หลวงตาท่านบอกนะ มีพระ มีพวกโยมไปหาท่าน บอกหลวงตา หลวงตาจะสอนพระ อย่าฉีกหน้าพระต่อที่ธารกํานัลสิ

เพราะหลวงตาเวลาท่านดุพระจะดุกลางศาลาเลย

หลวงตาบอกว่า กลางศาลานี่พอดีเลย สมควรที่สุด เพราะมันดื้อ คุยกันตัวต่อตัวคุยกันมากี่ร้อยรอบแล้ว บอกมันมา บอกมันจนไม่เอาไหน ประจานมันต่อหน้าศาลาเลย

โธ่! คนอย่างหลวงตาต้องไปสอนหรือ แต่นี่พวกโยมใช่ไหม เรารู้แต่ปลายเหตุไง รู้แต่ตอนดุบนศาลา ไม่รู้หรอกว่าเขาสอนกันมาตั้งแต่กี่รอบแล้ว แล้วมันยังดื้ออยู่ไง ทีนี้ก็เชือดเลย เชือดกลางศาลาเลย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ไอ้นี่บอกว่าดุๆ นะ บอกว่าไม่ดุหรอก แต่ดุ ดุคนที่หน้าด้าน คนที่ไม่เอาไหน คนที่ลองของ โดนแน่นอน

แต่ปัญญาชน คนรู้จักแก้ไข เราคุยกันเรียบๆ คุยกันก็จบ เราคุยกันได้ ปัญญาชน เราเป็นคนที่มีปัญญา เราไม่ใช่คนพาล แต่กิเลสมันพาล กิเลสมันหน้าด้าน นี้จะเอากิเลสต้องเชือด อันนี้พูดถึงว่าดุไม่ดุ

ฉะนั้นบอกว่า ไม่ดุหรอก แต่มันอยู่ที่กาลเทศะ อยู่ที่เหตุและผล ว่าอย่างนั้นเลยนะ จะบอกว่าไม่ดุหรือ แล้วไม่ดุก็ให้มันยํ่าเล่นใช่ไหม ภาษาเรานะ เราไม่ค่อยอยากพูด กิเลสมันหยามนะ มันทั้งเหยียดหยามดูถูกดูแคลน กิเลสนี่ มันเหยียดหยามดูถูกดูแคลนว่ามันเก่ง แล้วมันก็เหยียบยํ่าเขา กิเลสน่ะ ฉะนั้น ถ้ามึงทําอย่างนั้น เจอกูแน่นอน แต่ถ้าเป็นบัณฑิตมา ใครจะไปทํา ไม่ทําหรอก

แต่นี้พูดอย่างนี้ไปปั๊บ มันก็อยู่ที่กาลเทศะ อยู่ที่ข้อเท็จจริง จะบอกว่าไม่ดุ แล้วให้เขามาเหยียบยํ่าใช่ไหม ให้เขามาหยามใช่ไหม

โธ่! เราอยู่ที่โพธารามนะ เรารับไม่ได้ อยู่ข้างในน่ะ คนมานั่งภาวนากันอยู่เต็มศาลา ฟังเทศน์อยู่ คนคนหนึ่งมาส่งเสียงแจ๊ดๆๆๆ แล้วพวกคนที่นั่งอยู่นี่ไม่ใช่คนใช่ไหม เป็นคนเฉพาะมึงคนเดียวหรือ แล้วมึงเข้ามาวัดกูทําไม ที่นี่เขาที่ปฏิบัติ เขานั่งปฏิบัติกันเต็มศาลา เอ็งมาจากไหน อย่างนี้เจอแน่นอน เพราะอะไร

เรารับไม่ได้ รับไม่ได้ที่ว่าเราปล่อยให้ปัญญาชน ให้คนปฏิบัติ ให้กิเลสมันมาเหยียบหัวเล่นอย่างนี้ แล้วผู้นําปล่อยให้กิเลสมาเหยียบหัวนักปฏิบัติ มึงทําอย่างนี้ได้อย่างไร เรานี่ใส่เลยนะ

ทีนี้เวลาคนเขาอยากจะอวด เขาอยากจะพูดอะไรต่อหน้าธารกํานัลให้คนเห็นค่า ก็ชอบพูดตอนมีคนไง ถ้าตอนมีคนน่ะ แต่ในมุมมองเราถือว่ามึงยํ่าหัวเขา มึงเหยียดหยามเขา กิเลสมันพองตัวอย่างนั้นน่ะ เหยียดหยาม เยาะเย้ย เชือดเลย ไม่เอาไว้

นี่พูดถึงว่าดุไหม จะบอกว่าไม่ดุ บอกว่าไม่ดุปั๊บ มันจะเอาคําพูดวันนี้ ต่อไปใครก็เอาคําพูดนี้มาอ้างเลย หลวงพ่อห้ามดุนะ มันจะเย็บปากไว้ แล้วมันก็จะยํ่า ถึงบอกว่าอยู่ที่กาลเทศะ

นี่พูดถึงว่า ฉะนั้น เขาบอกว่า คําถามเขาถามมาอย่างนั้น วันนี้ไม่มีคําถามเนาะ เขาขอบคุณมา

ขอบคุณมาก็เรื่องของเขา เพียงแต่นี่เวลามันพูด เราจะพูดว่า สิ่งที่เราบอกว่ากิเลสมันไม่ใช่ของเรา อะไรไม่ใช่ของเรา เราจะแสวงหาของเรา แต่เวลาถ้ามันฟังแล้วมันเป็นของเรา เขาก็ภูมิใจ เขาบอกว่า เขาฟังแล้วฟังเล่า ฟังหลายรอบมาก หลายรอบเพราะอะไร หลายรอบเพราะเป็นปัญหาของเราไง แล้วหลวงพ่อตอบเราด้วย หลวงพ่อตอบเราตรงๆ นะ แหม! ฟังแล้วชื่นใจ ถ้าหลวงพ่อตอบคนอื่น ฟังแล้ว แหม! ไม่รื่นหูเลย

เขาฟังหลายรอบ ฉะนั้น อันนี้มันเป็นคุณประโยชน์ไง ภาษาเรา เขาบอกว่าเขาไม่กล้าเขียน กลัวมาก แต่พอถามแล้ว ได้รับคําตอบแล้ว เขาเลยปลื้มใจ ถ้าปลื้มใจแล้วมันก็เป็นบุญเป็นกุศล

เราจะบอกว่า ถ้าเป็นบุญเป็นกุศล มันเป็นประโยชน์ สิ่งใดที่เป็นบุญนะ พวกเรามันมีแต่บุญและบาปติดหัวใจเราไป เอวัง

พิจารณาขึ้นไปถึงที่สุดแล้วมันจะเห็นเลยล่ะ
โอ๋ย! หลอกกูไม่ได้หรอก อารมณ์อย่างนี้หลอกไม่ได้
ความคิดอย่างนี้ก็รู้ทัน อะไรจะมาล่อมาหลอก รู้ทันทั้งนั้นน่ะ
รู้ทันเพราะอะไร เพราะเห็นโทษของมันไง
ถ้าเห็นโทษของมันนะ
ปฏิบัติเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปมันจะรู้จะเห็นอย่างนี้
แล้วไอ้คําถามนี้มันก็จะจบไปเอง
มันจะจบไปต่อเมื่อเรารู้จริง
ถ้าเรายังไม่รู้จริง มันแบกไว้ มันผูกไว้กับใจ
ใจมันผูกไว้

๕

ใจผูกไว้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๕ มิถุนายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

หลวงพ่อ : คําถามมันแบบว่าย้อนแย้งกันเอง ฉะนั้น จะต้องอธิบายหลายซับหลายซ้อนนะ คําถามนี้มันย้อนแย้งตลอด

ถาม : เรื่อง “หู ตา จมูก ลิ้น กาย ใจ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรเป็นทุกข์ได้อย่างไรครับ เห็นรูปสวยๆ ผมก็มีความสุขครับ เมื่อลิ้มรสของอร่อย ผมก็มีความสุขครับ สุขอื่นใดเท่าจิตสงบไม่มี จิตสงบสุขกว่าการมีเงินเยอะๆ หรือครับ ต้องทําอย่างไรจึงจะจิตสงบได้ครับ

ตอบ : นี่คําถาม คําถามเป็นหัวข้อทั้งนั้นเลย แล้วมันย้อนแย้งกันเอง ย้อนแย้งกันเองเพราะอะไร เพราะศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง

ถ้าเราฟังเทศน์ เราฟังเทศน์เราก็คิดว่าสิ่งนั้นมันเป็นความจริงๆ เวลาฟังเทศน์ เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นกิริยาเท่านั้น แต่ความจริงจริงๆ คือธรรมะในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ท่านแสดงออกมาเป็นกิริยาๆ ไง อันนั้นเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ที่มีธรรมแสดงธรรมนะ

แล้วทีนี้ในสมัยปัจจุบันนี้เวลาเราศึกษาๆ ไง เวลาเขาเทศนาว่าการเขาจะเล่านิทานชาดก ส่วนใหญ่จะเล่านิทานชาดก พอเล่านิทานชาดกแล้ว เราว่าเป็นนิทาน พอเป็นนิทานขึ้นไป มันจะเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง ถ้าเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ ท่านจะย้อนอดีตชาติของท่านว่าท่านเคยเป็นสัตว์ประเภทนั้นๆๆ เพราะท่านเคยเป็นๆ ไง อันนั้นมันเป็นชาดก

เวลาในพระไตรปิฎก วินัยปิฎก สุตตันตปิฎก อภิธรรมปิฎก วินัยปิฎกก็คือข้อกฎหมาย สุตตันตปิฎกคือธรรมะ คือธรรมะมันมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด

มีหยาบๆ หยาบๆ ก็อย่างคนที่ไม่เข้าใจสิ่งใดเลย เหมือนเด็กๆ สอนเด็กๆ มันก็ยกตัวอย่างเป็นตุ๊กตา พอยกตัวอย่างเป็นตุ๊กตา ท่านก็ย้อนถึงว่าท่านเคยเป็นอย่างนี้ๆ เราก็ฟังธรรมกันมา แล้วพอในมุมมองของสมัยปัจจุบัน มุมมองของทางวิทยาศาสตร์ เอ๊ะ! ธรรมะเป็นอย่างนั้นหรือ ภพชาติมีจริงอยู่หรือ เราก็คิดกันไปร้อยแปดไง

แต่บอกว่า คนเรามันมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด เวลาหยาบๆ หยาบๆ ก็สอนเด็กๆ สอนโดยทั่วไป อนุปุพพิกถา ให้มีศรัทธา ให้มีความเชื่อ ให้เสียสละทาน พอผลของมันก็คือสวรรค์ ถ้าถือเนกขัมมะแล้วออกประพฤติปฏิบัติ นี่เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา นี่พูดถึงว่าเวลาแสดงธรรมๆ ไง

ทีนี้แสดงธรรม เวลาแสดงธรรม เวลาเราไปเจอพระ อย่างพระบ้านเขาแสดงเป็นชาดก เขาแสดงเป็นเพราะเขาอ่านคัมภีร์ให้ฟัง เราก็ดูถูกกันนะว่ามันจริงหรือไม่จริง ศาสนานี้ครึล้าสมัย เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราเป็นคนสมัยใหม่ เราคนทันสมัย มันเป็นวิทยาศาสตร์ มันต้องมีเหตุมีผล

พอจะมีเหตุมีผลก็เข้ามานี่ พอมีเหตุมีผลก็คําถาม คําถามแบบนี้มันเป็นคําถามแบบว่า เริ่มต้นคนที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ มันไม่เข้าใจสิ่งใดทั้งสิ้น พอไม่เข้าใจสิ่งใดทั้งสิ้น เราว่าเราก็ใช้ปัญญากัน

ดูสิ เวลาเขาสอนแนวทางปฏิบัติพอเป็นพิธี ปฏิบัติพอเป็นพิธี แต่ก็ยึดหลักธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วก็บอกว่าพุทธพจน์ๆๆ ทําตามพุทธพจน์เลย ทําตามคําสั่งคําสอนพระพุทธเจ้าเลย

ทําตามคําสอนพระพุทธเจ้ามันก็พยายามจะทําไง พวกเราก็ปีนบันไดกันไง เวลาฟังธรรมะก็ปีนบันไดสูงๆ จะปีนก้อนเมฆเลยนะ จะให้รู้ธรรมนะ พระพุทธเจ้าพูดอย่างนี้เราก็เข้าใจ...ไอ้พวกนี้พวกปีนบันไดไง พอปีนบันไดมันก็เป็นเรื่องของโลก ถ้าเรื่องของโลกก็เป็นเรื่องของวิทยาศาสตร์

ถ้าเรื่องของธรรมะ ในปัจจุบันนี้วิทยาศาสตร์กับสัจธรรมมันจะย้อนแย้งกันตลอด มีปัญหาตลอด เพราะว่าต้องพิสูจน์ได้เป็นทางวิทยาศาสตร์ ทีนี้เราก็มีการศึกษา เราก็เป็นวิทยาศาสตร์ พอวิทยาศาสตร์ขึ้นมา เราก็จะมาประพฤติปฏิบัติธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็พุทธพจน์เลย พุทธพจน์เลยมันก็เป็นสัจจะความจริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เรายังไม่เป็นน่ะ มุมมองมันแตกต่าง มุมมองมันต่างกันมาก

พอมุมมองมันต่างกันมาก เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติ เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านล้มลุกคลุกคลานมาก่อน เวลาล้มลุกคลุกคลาน เวลาท่านปฏิบัติไปแล้วรู้เห็นแบบที่ศึกษามาเลย พุทธพจน์ๆ พิจารณากายๆ หลวงปู่มั่นก็พิจารณากาย พอพิจารณากายเสร็จแล้วออกมา เอ๊ะ! ไม่เห็นมีอะไรดีขึ้นเลย ไม่เห็นอะไรมันดีขึ้นเลย

นี่ไง เวลาคนที่ปฏิบัติๆ ปฏิบัติโดยมุมมองของเราไง ปฏิบัติไปทางวิทยาศาสตร์ไง ทางวิทยาศาสตร์มันก็ตอบไปลอกการบ้านน่ะ นั่งทําการบ้านกับเพื่อน มันคิดมาเสร็จเลย เราลอกหมดน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน พุทธพจน์ๆ เราลอกมาหมดเลย มันเป็นจริงไหม มันไม่เป็นจริงหรอก มันไม่จริง ศึกษา ควรศึกษาไหม ศึกษา ศึกษาเป็นทฤษฎี ศึกษาเป็นสุตมยปัญญา ศึกษาไว้เป็นความรู้ของเรา

แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมา หลวงตาไปหาหลวงปู่มั่นน่ะ มหา มหาเรียนถึงเป็นมหานะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสุดยอด เราเทิดใส่ศีรษะไว้ เชิดชูบูชา ไม่ได้พูดด้วยการเหยียบยํ่า เวลาพูดนี่พูดถึงจะมาแจงเรื่องกิเลสไง เรื่องความไม่เอาไหนของเราเองไง เรื่องมุมมองของเรามันไม่เอาไหน แล้วศึกษาธรรมะขึ้นมา ศึกษาขึ้นมาก็ไปสวมรอย แล้วก็ไปยึดมั่นถือมั่นว่าเป็นความรู้ของเรา

นี่ไง ถ้ามันจะศึกษา นี่ภาคปฏิบัติเขาคุยกันอย่างนี้ เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดกับหลวงตาไง ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามานี่สุดยอด เทิดใส่ศีรษะไว้ เป็นของพระพุทธเจ้า แล้วของเรากิเลสเต็มหัวใจ แล้วเราก็ไปจําอย่างนั้นมาแล้วว่าเราจะทํา พอจะทําขึ้นมา ปฏิบัติขึ้นไปแล้ว ไอ้ความคาดหมายมันไปนู่น ไอ้ปฏิบัติความจริงขึ้นมามันก็ขัดแย้งกัน มันทําให้ปฏิบัติยากขึ้น ลําบากขึ้นอีก นี่หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ ท่านเป็นมาก่อนท่านถึงรู้

พอหลวงตาเข้าไปหาท่าน ท่านถึงบอกสอนลูกศิษย์ลูกหาด้วยความเมตตาไง “การศึกษามานั้น ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ใส่ในสมองลิ้นชักไว้ แล้วล็อกกุญแจไว้อย่าให้มันออกมา แล้วเราปฏิบัติของเราไปก่อน ปฏิบัติของเราไปก่อน ถ้าปฏิบัติไปแล้ว ถ้ามันเป็นความจริงแล้วมันจะอันเดียวกัน”

คําว่า “อันเดียวกัน” นี่พุทธพจน์จริงไหม จริง แต่เราไปถ่ายรูปมา เราไปก๊อบปี้มาแล้วว่าจะเป็นของเราๆ แล้วกิเลสในใจเรามันเต็มหัวใจ

แต่ในการปฏิบัติ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านต้องเริ่มต้น เริ่มต้นตั้งแต่ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน เห็นไหม เราจะทําอะไรขึ้นมา ภาชนะเราต้องสะอาดก่อน เราทําหัวใจของเรา ทําบ้านของเราให้ดีก่อน ทําบ้านของเราให้น่าอยู่ ทําบ้านของเราให้รื่นเริง ทําบ้านของเราให้รื่นรมย์น่าอยู่น่าอาศัย แล้วอยู่บ้านของเรา พออยู่บ้านของเรา อยากกลับบ้าน อบอุ่น แล้วเราค่อยทํางาน แล้วค่อยศึกษาค่อยค้นคว้า ถ้าเป็นจริงขึ้นมาจะเป็นจริงขึ้นมา เป็นจริงขึ้นมาจะย้อนกลับมาคําถามนี่แหละ

คําถามว่า “รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรเป็นทุกข์ได้อย่างไร” นี่เขาพูดนะ

รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เพราะทําความสงบของใจไม่ได้

นี่เวลาสอน อย่างเรานักปฏิบัติกันที่ทําความสงบของใจไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันไปผูกไว้ไง สิ่งใดที่รักที่ชอบ ใครมาแตะไม่ได้เลย สิ่งใดที่รักที่ชอบ ไม่ต้องแตะหรอก มันคิดของมันเอง มันผูกพันของมันเอง ความผูกพันอันนี้มันทําความสงบของใจไม่ได้ นี่มันถึงเป็นบ่วงของมารไง

ไอ้ที่มันมีปัญหากันในโลกนี้เพราะอะไรล่ะ เพราะความเห็นขัดแย้งกัน พอความเห็นขัดแย้ง เกิดทิฏฐิมานะไง นี่พวงดอกไม้แห่งมาร พวงดอกไม้แห่งมารคือมันยกย่องไง มันพยายามขับดันให้เราหลงใหลไปกับมันไง เราแน่ เราเก่ง เรายอด นี่มารมันยกย่อง มันหลอกลวง พอหลอกลวงขึ้นไปมันสงบไม่ได้หรอก นี่เวลามันเป็นบ่วง บ่วงก็รัดคอ รัดคอ ความคิดเรานี่รัดคอเราทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้นถึงบอกว่า มันเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมารอย่างไร

เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ก็ดูสิ ดูเด็กๆ มันร้องไห้ เด็กๆ เวลามันร้องไห้ มันไม่ได้ดั่งใจมันน่ะ มันคิดอะไร แล้วถ้ามันสมความปรารถนามันจะร้องไห้ไหม ถ้ามันไม่สมความปรารถนา มันดิ้นรนของมันเพราะอะไร เพราะมันไม่สมความปรารถนาของมัน มันอยากได้อะไรแล้วมันเรียกร้องจากพี่เลี้ยง พี่เลี้ยงไม่ให้ มันดิ้นตายเลย นี่แหละ แล้วมันคิดอะไรของมัน มันถึงได้ดิ้นรนอย่างนั้น นี่บ่วงมันรัดคอมันไง บ่วงความคิดน่ะ บ่วงความคิด บ่วงความผูกพันมันรัดคอมัน

พอรัดคอมัน บ่วงของมาร พวงดอกไม้แห่งมาร รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร แต่พวกเราไม่รู้ไม่เห็น คนทําสมาธิไม่เป็นไม่รู้หรอก ทีนี้พอไม่รู้เลย นี่เป็นคําถามไง เขาถามมาเอง เขาย้อนมาถามว่า มันเป็นพวงดอกไม้ เป็นมารอย่างไร เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมารอย่างไร

คนไม่ปฏิบัติไม่รู้เรื่อง แต่เวลาคนปฏิบัตินะ มันเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เพราะเราไม่เท่าทันอารมณ์เราไง เวลาความรู้ๆ ความรู้อยู่บนกองทุกข์ไง ความรู้อยู่บนวิบากของกรรมไง เวลากรรมมันให้ผล ให้ผลเป็นความหงุดหงิด ให้ผลเป็นความทุกข์ใจไง

แล้วก็ความคิด ปัญญาเลิศ ปัญญาเลิศแต่มันทําสมาธิไม่เป็น ปัญญาเลิศ เลิศโดยกิเลสไง เลิศโดยกิเลสเพราะอวิชชา เพราะความไม่รู้ตัว คนที่ไม่รู้ตัว คนที่หลับใหล แล้วมันยังสําคัญตนน่ะ นั่นล่ะมันคิดกันอย่างนั้นน่ะ แล้วไปศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วมันบอกมันรู้หมดเลย มันรู้หมดเลย แต่มันไม่รู้ตัวมันเอง มันไม่เป็นปัจจัตตัง ไม่เป็นสันทิฏฐิโก มันไม่เป็นความรู้ในตัวมันเอง มันไม่มีคุณธรรม มันไม่มีธรรมโอสถในใจ แต่ไปท่องจําธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้วก็สร้างภาพ สัญญาอารมณ์ทั้งนั้นน่ะ

นี่พูดถึงในมุมมองของพระปฏิบัติ ถ้าในมุมมองของพระปฏิบัติ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เพราะรูป รส กลิ่น เสียงมันบีบคั้นนะ ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ ครูบาอาจารย์กรรมฐานเรานี่ รูป รส กลิ่น เสียงมันก็ธรรมชาติ

ดูสิ เสียงลมพัด แสงแดดที่มันแผดเผาต่างๆ มันก็เป็นธรรมชาติอันหนึ่ง แต่ทําไมชาวนาเขาเดือดร้อนล่ะ เวลาคนทําไร่ไถนาไม่มีนํ้า ทําไมเขาเดือดร้อนล่ะ เดือดร้อนเพราะมันเป็นผลประโยชน์กับเขาไง เพราะผลประโยชน์กับเขา เขาถึงมีความทุกข์ระทมหัวใจ ภัยแล้ง นํ้าท่วม เขามีความทุกข์ระทมในหัวใจเพราะอะไร เพราะเขาทําไม่สมความปรารถนาของเขาไง นี่ไง นี่บ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร แต่เขารู้ตัวหรือไม่รู้ตัวล่ะ

เขาบอก “อู๋ย! หลวงพ่อนี่พูดจาไม่มีเหตุผลเลย เขาไปทุกข์อะไรเรื่องบ่วงของมาร พวงดอกไม้แห่งมาร เขาทุกข์เพราะนํ้าท่วมบ้านเขา เขาทุกข์เพราะภัยแล้ง เขาไม่มีนํ้าทํานา”

แล้วนํ้าท่วม แล้วนํ้าแล้ง มันทุกข์อะไร มันทุกข์อะไร ถ้าเอ็งไม่ยึด ถ้าเอ็งไม่เสียใจ เอ็งไม่เสียผลประโยชน์ แล้วผลประโยชน์ คนตายมันมีผลประโยชน์ไหม คนที่ตายแล้วมีผลประโยชน์ไหม คนที่ตายแล้วมันอยู่ในโลง ไอ้คนเป็นๆ ต่างหาก ไอ้คนเป็นๆ

เราจะบอกว่า ความรู้สึกนึกคิดในใจต่างหาก ไอ้ความรู้สึกอันนั้นต่างหากที่มันทุกข์ นํ้าท่วมนํ้าแล้งมันจะทุกข์อะไร นํ้าท่วมนํ้าแล้งมันก็เป็นธาตุ แต่ไอ้ขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมันทุกข์ มันทุกข์เพราะอะไร เพราะมันผูกพันไง นี่ใจมันผูกไว้ มันเลยเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

นี่พูดถึงว่า มันเป็นบ่วง เป็นบ่วงมารัดคอ รัดคอคือทุกข์ระทม พวงดอกไม้ก็ล่อให้หลงไง เวลาคิดอยากได้อะไร หลงใหลอะไร นั่นน่ะมันเอาดอกไม้มาล่อ พวงดอกไม้ล่อเลย นี่กิเลสทั้งนั้นน่ะ เราจะบอกว่านี่หยาบ

เพราะคนมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากแล้วมืดบอด เพราะความมืดบอดนั้นคืออวิชชา เพราะมีอวิชชาเลยไม่รู้แจ้งในธรรม ก็เลยเขียนมาถามนี่ไง เขียนมาถาม แล้วถามให้พูดไงว่า “รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วง เป็นพวงดอกไม้แห่งมารอย่างไร” แล้วเขาบอกว่า “รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรเป็นทุกข์ได้อย่างไร”

รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตร นี่บอกว่า มันเป็นธรรมที่หยาบละเอียด แล้วเวลาเทศนาว่าการ หลวงตาท่านพูดอยู่ว่า หลวงปู่มั่นเวลาท่านเทศนาว่าการนะ เหมือนเครื่องบิน เครื่องบินต้องแท็กซี่เข้ารันเวย์ก่อน เสร็จแล้วมันพยายามขึ้นตั้งแต่พื้นดินขึ้นไประดับความสูงขึ้นไปเรื่อยๆ จนถึงที่สุดของมัน

เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ท่านก็เทศน์อย่างนั้นแหละ เทศน์ถึงเรื่องทําความสงบของใจเข้ามา ฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้ามันฝึกหัดเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้ามันเป็นความจริง ถ้าถึงเป็นความจริง มันมีสติมีปัญญาในหัวใจแล้ว รูปอันวิจิตร รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหากเป็นกิเลส

รูป รส กลิ่น เสียงมันเป็นสภาวธรรมชาติ สิ่งที่เป็นธรรมชาติมันมีกิเลสไหม รูป รส กลิ่น เสียง รูป รูปอะไรก็ได้ สิ่งที่เป็นวัตถุนี่เป็นรูป มันมีกิเลสไหม เสียงมันมีกิเลสไหม รูปอันวิจิตรมันจะสวยงามขนาดไหนมันก็ไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหาก

คนที่ชอบเรื่องศิลปะเขาเห็นรูป อู้ฮู! ราคาหลายสิบล้านน่ะ รูปภาพรูปเดียวประมูลกันเป็นพันๆ ล้าน มันไม่ใช่กิเลสหรอก แต่มันมีคุณค่าถึงพันล้าน ตัวมันเองเห็นไหม เพราะอะไร เพราะคนอยากได้ คนชอบไง ตัณหาความทะยานอยากของคนประมูลไง ตัณหาความทะยานอยากของเขา เขาอยากได้ของเขา เขาพอใจของเขา นั่นน่ะกิเลสอยู่ตรงนั้นไง

ฉะนั้น รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหาก ตัณหาความทะยานอยากของสิ่งมีชีวิตต่างหากเป็นกิเลส

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านได้หักเรือนยอดของกิเลสแล้ว ท่านไม่มีตัณหาความทะยานอยากในใจของท่าน รูป รส กลิ่น เสียงจะเป็นกิเลสอีกไหม รูป รส กลิ่น เสียงไม่มีทางจะไปทําให้หัวใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์หวั่นไหวได้ กระเพื่อมได้ ให้มันมีความรู้สึกได้ เป็นไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นไปไม่ได้มันถึงว่า รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรไม่ใช่กิเลสไง

แต่ถ้าเป็นปุถุชนคนหนาของเรา ดูสิ รูปรูปหนึ่งมีราคาเป็นพันๆ ล้าน เพราะอะไรล่ะ เพราะเขามีเงินน่ะ เขาอยากได้ของเขา เขาประมูลของเขาได้ แล้วมันเดือดร้อนใคร

มันไม่เดือดร้อนใคร แต่นี่เราเอามายกให้เห็นเป็นตัวอย่างไงว่ารูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรนะ หยาบ กลาง ละเอียดขนาดไหนก็ไม่ใช่กิเลส ไม่ใช่หรอก แต่ความลุ่มหลงในใจของคน ความลุ่มหลง ความไม่รู้เท่าในใจของคนมันถึงเป็นกิเลส

แต่ในเมื่อคนที่ยังไม่ได้ประพฤติปฏิบัติเขาจะรู้ทันความลุ่มหลงในใจของเขาหรือ ในเมื่อเขาไม่รู้เท่าทันความลุ่มหลงในใจของเขา ฉะนั้น รูป รส กลิ่น เสียงมันถึงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมารไง เพราะอะไร เพราะความลุ่มหลงในใจของคนไม่รู้

พอคนไม่รู้ เพราะเราลุ่มหลง เราไม่รู้ตัวของเราใช่ไหม แต่เสียงอันวิจิตร รูปภาพที่ดี สิ่งที่ดี เราก็อยากได้ แล้วเรามีเงินมีทองมีความสามารถที่จะซื้อได้ เพราะอะไร เพราะเรามีเงินน่ะ แล้วเราชอบ เราก็ซื้อของเรา ซื้อของเราเป็นกิเลสไหม มันก็เป็นกิเลสอย่างละเอียดนั่นแหละ เป็น แต่อย่างนั้นไม่ผิดศีลไง ไม่ผิดศีลคือไม่ลักขโมย ไม่ได้ฉ้อฉล ไม่ได้ลักใครมา ประมูลมา ซื้อมาด้วยความชอบธรรม ด้วยความชอบธรรมมันก็ไม่ผิด แต่เวลามันมีความอยาก ความอยากได้ไหม มันก็อยากได้ใช่ไหม มันก็ไม่เป็นอิสระอยู่วันยังคํ่านั่นแหละ

ฉะนั้นบอกว่า ถ้าเราไม่มี ไม่รู้เท่าทันในรูป รส กลิ่น เสียง เราไม่รู้เท่าทันตัวเราเอง รูป รส กลิ่น เสียงมันก็เลยเป็นกิเลสไง ฉะนั้น มันก็เลยเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมารไง

ระหว่างจิตใจที่หยาบ จิตใจที่หยาบ จิตใจที่ไม่รู้เท่าทันตัวเอง จิตใจที่หยาบที่ไม่รู้เท่าตัวเองมันก็ติดพันไปหมดไง พอติดพันไปหมดก็ติดพันรูป รส กลิ่น เสียง ติดพันโลกไปหมด ติดพันทุกอย่างหมดเลย ความติดพันอันนั้นมันก็เป็นความผูกมัดในชีวิตเราไง พอชีวิตเราก็เป็นทุกข์ไง

ทีนี้เป็นทุกข์ พอเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะขึ้นมานี่รักษาหัวใจๆ ไง เราก็มีความเชื่อมีความศรัทธาไง ความเชื่อความศรัทธาแก้กิเลสไม่ได้ ความเชื่อความศรัทธามันเป็นวิชาการ แต่เวลาจะชําระล้างกิเลสมันอยู่ที่การปฏิบัตินี่ไง ความเชื่อๆ เราก็มาศึกษา ศึกษา เวลาเราจะแก้ไข เราจะมีคุณธรรมในหัวใจขึ้นมา เราก็เริ่มประพฤติปฏิบัติไง

ถ้าเริ่มประพฤติปฏิบัติ ทีนี้ก็เอาแล้ว ทําสมาธิไม่ได้ นั่งแล้วก็เป็นทุกข์ ทุกข์ไปทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าความลุ่มหลงนะ มันก็บอกเลย “มีปัญญาทั่วพร้อม มีปัญญารู้เท่าทันตัวเอง มีปัญญา” ปัญญาก็เป็นสุตมยปัญญา เป็นโลกียปัญญา มันเป็นปัญญาการศึกษา ปัญญาทางโลก ปัญญาทางโลกแก้กิเลสไม่ได้

แต่ปัญญาการศึกษา เราก็ศึกษากันมานี่ แล้วถ้าปฏิบัติไปมากขึ้นๆ มันจะเป็นจินตมยปัญญา แล้วถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ชี้นําได้ถูกต้อง แล้วเราปฏิบัติได้ถูกต้องดีงามของเรา มันจะเข้าสู่ภาวนามยปัญญานั้น ถ้าเข้าสู่ภาวนามยปัญญา นี่ปัญญาในพระพุทธศาสนา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม ตรัสรู้ธรรมด้วยปัญญาระดับนี้ ถ้าปัญญาระดับนี้มันเกิดที่ไหน ไม่มีใครเคยรู้เคยเห็นปัญญาระดับนี้

ปัญญาของเรา จินตยมยปัญญา ปัญญาจินตนาการก็เลอเลิศแล้ว แล้วถ้าเป็นภาวนามยปัญญามันถอดมันถอนกิเลส นั่นอีกเรื่องหนึ่งเลยนะ ถ้าอีกเรื่องหนึ่ง นั่นล่ะมันจะถอดถอนตัณหาความทะยานอยาก แล้วถ้ามันถอดถอน มันเห็นของมัน แล้วเห็นอย่างไรล่ะ

เห็นแบบครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติแล้วไง เห็นแบบอริยสัจมีหนึ่งเดียวไง อริยสัจมีหนึ่งเดียว ถ้าผู้ปฏิบัติจริงมันเป็นความจริงอย่างนั้นไง แล้วคนไม่เคยเห็น ไม่รู้จริง พูดไม่ได้ ถ้าพูดไม่ได้ปั๊บ มันก็เลยไม่รู้อะไรเลยไง

โดยธรรมชาติในการศึกษา แล้วก็บอกว่าเราจะเรียนไปก่อน แล้วถึงเวลาเราจะเรียนให้สูงส่งขึ้นไป แล้วจะมีปัญญาขึ้นไป แต่ในการศึกษา ไอ้พื้นฐานนี่สําคัญ ถ้าพื้นฐาน พื้นฐานเข้มแข็ง เวลาเรียนขึ้นไปมันจะดีขึ้นมากเลย

ในการปฏิบัติก็เหมือนกัน ถ้าทําความสงบของใจไม่ได้ ไม่มี ในเมื่อพื้นฐานมันไม่มี ต้นคด เอาความจริงมาจากไหน

ถ้าต้นมันตรงไง นี่ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมา ท่านปฏิบัติมาอย่างนี้ แต่เวลาเทศนาว่าการมันเทศนาว่าการตั้งแต่หยาบไปละเอียดไง เริ่มต้นขึ้นมาก็ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เวลาปฏิบัติขึ้นไป ละมัน ถอนขึ้นไปเป็นความจริงเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป พอมันละมันถอนกิเลสตัณหาความทะยานอยากแล้ว รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรขนาดไหนไม่ใช่มาร

คนปฏิบัติมันต้องรู้สิ หมอรักษาคนไข้มันต้องรู้สิว่าคนไข้เป็นไข้เพราะอะไร เจ็บป่วยเพราะอะไร แล้วใช้ยารักษาเข้าไป รักษาโรคอะไร รักษาแล้วเวลายามันมีคุณภาพ โรคนั้นหายไป หายไปเพราะอะไร ถ้าหายไปแล้ว ธรรมะมันชัดเจนอย่างนี้

มันไม่ใช่ลุ่มหลง ลุ่มหลงพลิกไปพลิกมาอยู่อย่างนี้ ไอ้ที่มันพลิกแพลงอยู่อย่างนี้เพราะอะไร เพราะความไม่รู้ ความไม่รู้ ทีนี้ฟังธรรมแล้ว ยิ่งฟังแล้วยิ่งสับสนไง สับสน “รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมารอย่างไร” แล้วว่า “รูปอันวิจิตรมันเป็นทุกข์ได้อย่างไร” นี่เวลาคําถามนะ

ฉะนั้น นี่เป็นคําถาม เวลาคําถาม ที่เราอยากจะพูดวันนี้เราก็อยากจะพูดเหมือนกัน เพราะว่าเวลาเทศนาว่าการไปมันก็มีหยาบ กลาง ละเอียด ฉะนั้น เวลาเข้าไปอยู่ในเทป อยู่ในเว็บไซต์ เวลาคนฟังเขาก็ไล่ฟังใช่ไหม ทีนี้คําพูดที่เหมือนกัน รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร แล้วเวลาไปอีกขั้นตอนหนึ่ง รูป รส กลิ่น เสียง รูปอันวิจิตรก็ไม่ใช่มาร

อ้าว! งงนะ ไอ้คนฟังมันก็งงเหมือนกัน ไอ้ทีแรกก็บอกว่าเป็นมาร ตอนหลังก็บอกว่าไม่ใช่มาร แล้วอะไรจะเป็นมารหรือไม่เป็นมารล่ะ มันจะเป็นประโยชน์อย่างไรล่ะ

นี่พูดถึงเวลาเริ่มต้น ถ้าเริ่มต้นปฏิบัติใหม่ๆ ที่เราหงุดหงิด ปฏิบัติแล้วไม่ได้ผล ทําแล้วไม่ได้ผลตอบแทนก็ตรงนี้ไง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้ เป็นบ่วงรัดคอ รัดคอคือมันอึดอัดขัดข้องที่ทําอะไรไม่ได้เลย ทุกข์ใจมาก นั่งก็ปวด ทําอะไรก็ไม่ได้ ลงทุนลงแรงหลายปีก็ไม่ได้สักที นี่มันรัดคอ รัดคอนี่หงุดหงิดมาก เป็นพวงดอกไม้มันก็ล่อลวง โอ๋ย! ได้ขั้นนั้นแล้ว ได้ขั้นนี้แล้ว สุดยอดแล้ว ทั้งๆ ที่มันไม่ได้อะไรเลย มันหลอกตั้งแต่หยาบๆ นั่นน่ะ

แต่ภาวนาขึ้นไป หัดขึ้นไป พิจารณาขึ้นไปถึงที่สุดแล้วมันจะเห็นเลยล่ะ โอ๋ย! หลอกกูไม่ได้หรอก อารมณ์อย่างนี้หลอกไม่ได้ ความคิดอย่างนี้ก็รู้ทัน อะไรจะมาล่อมาหลอก รู้ทันทั้งนั้นน่ะ รู้ทันเพราะอะไร เพราะเห็นโทษของมันไง ถ้าเห็นโทษของมันนะ ปฏิบัติเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปมันจะรู้จะเห็นอย่างนี้ แล้วไอ้คําถามนี้มันก็จะจบไปเอง มันจะจบไปต่อเมื่อเรารู้จริง ถ้าเรายังไม่รู้จริง มันแบกไว้ มันผูกไว้กับใจ ใจมันผูกไว้

นี่ไง เวลาบอกศึกษาพุทธพจน์ๆ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทศน์นี่ก็เหมือนกัน มันเป็นขั้นเป็นตอนของมันน่ะ แล้วเวลาเราฟังแล้วมันสับสนไหม งงไหม แล้วธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษาแล้วงงไหม งงทั้งนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะเราก็เคยศึกษามา อ่านแล้วไม่เข้าใจหรอก งง งงมากเลย

พอไปปฏิบัติๆ พอจิตเราดีขึ้น เราเข้าใจขึ้น อ๋อ! อ๋อ! อ่าน อ๋อ! อ๋อ! เลยนะ เข้าใจหมดน่ะ ถ้าเราเข้าใจในหัวใจเราแล้ว ทฤษฎีนี้เข้าใจหมดเลย ในหัวใจเราไม่เข้าใจ ในหัวใจเรามืดบอด ทฤษฎีนี่งงหมดเลย เอ๊! มันเป็นอย่างไร

แล้วเวลาปฏิบัติไป ที่หลวงปู่มั่นท่านพูดกับหลวงตาไง ถ้าศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วมาปฏิบัติไปพร้อมกัน มันจะเตะมันจะถีบกัน คือมันจะขัดแย้งกันไง

เวลานั่งสมาธิไป พอมันมีอารมณ์ขึ้นมา อ๋อ! ขั้นนั้น อ๋อ! ขั้นนี้ อ๋อ! นี่ไง ที่เราศึกษามาน่ะ อ๋อๆ...ไม่มีอะไรเลย ว่างเปล่า เพราะมันไปให้คะแนนตัวเองมากเกินไปไง แล้วสิ่งที่เป็นความรู้สึก เป็นนามธรรม มันทําอย่างไรก็ได้ คิดอย่างไรก็ได้ แล้วมันไม่จริงสักอย่างหนึ่ง นี่พูดถึงว่าย่อหน้าที่หนึ่งนะ นี่วรรคหนึ่ง

วรรคสอง “เห็นรูปสวยๆ ผมก็มีความสุขครับ ได้ลิ้มรสอาหารที่อร่อย ผมก็มีความสุขครับ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตสงบสุขกว่ามีเงินเยอะๆ หรือครับ” นี่เขาว่านะ เขาบอกว่าความสุขของเขา “เห็นรูปสวยๆ ผมก็มีความสุข ได้ลิ้มรสอาหารอร่อยๆ ผมก็มีความสุข แล้วสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มีมันเป็นอย่างไร” นี่เขาถามนะ “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตที่สงบมันสุขกว่ามีเงินเยอะๆ หรือ”

คําถามแบบนี้มันเป็นคําถามแบบว่าคนติดโลก คนหลงโลก คนหลงในโลก แล้วโลกนี้เขาวัดกันด้วยอํานาจเงิน โลกนี้เขาวัดกันด้วยอิทธิพล ใครมีอํานาจ ใครมีอิทธิพล คนนั้นเขาว่าเขามีอํานาจ มีความสุข แล้วไอ้คนทุกข์คนจนก็ต้องสยบอํานาจนั้น คนทุกข์คนจนก็ต้องไปสวามิภักดิ์ต่อเขา ไปอยู่ในอํานาจของเขาด้วยความคิดว่าสิ่งนั้นมันจะให้ความสุขกับตน มันไม่มีอยู่จริงหรอก อิทธิพลอันใดก็แล้วแต่มันต้องมีคลื่นลูกใหม่ อิทธิพลนั้นต้องเปลี่ยนแปลง

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้โดยสัจจะเลย สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ไม่มีอะไรคงที่หรอก มันแปรปรวนมาตลอดเวลา ไม่มี

ถ้าว่าไม่มีแล้ว เราเองเราลุ่มหลงในตัวเราเอง เราคิดว่าเราสร้างสมขึ้นมาแล้วมันจะเป็นสมบัติของเรา แล้วเราพยายามจะรักษาอิทธิพลของเราว่าเป็นผลประโยชน์ของเรา...ไม่มีอยู่จริง มันของชั่วคราวเท่านั้นน่ะ

มี มันมีลูกศิษย์ของเราเมื่อก่อนเขาพาเพื่อนมา ลูกเศรษฐีนะ ลูกเศรษฐีเงินทองล้นฟ้า อย่างที่บอกเงินเยอะๆ นี่แหละ แล้วเพื่อนเขาพามาหาเราบอกว่า ชีวิตนี้ไม่มีความทุกข์ ทุกข์ไม่มี เงินทองล้นฟ้า มีแฟน ๔-๕ คน สวยๆ ทั้งนั้นเลย เขาพามาหาเราทั้งนั้นน่ะ เขามาโชว์เลยนะ เขาอยากจะมายืนยันว่าไม่มีทุกข์ เขาไม่รู้จักความทุกข์

เราบอก เฮ้ย! มันเป็นไปไม่ได้หรอกไอ้เรื่องไม่รู้จักความทุกข์ เอ็งนั่งอยู่ตรงนี้นานๆ ก็ทุกข์แล้ว แค่เรานั่งอยู่นะ ปวดปัสสาวะ ปวดอุจจาระ เอ็งไม่ทุกข์หรือ เอ็งเกิดมานี่เอ็งไม่เคยปวดอุจจาระเลยใช่ไหม ลองกลั้นไว้สิ ทุกข์ไหม

แล้วมันบอกว่าทุกข์ไม่มี ไอ้เงินของเอ็งเป็นความลุ่มหลงของเอ็ง แล้วพอเอ็งมีเงินขึ้นมา เอ็งก็สําคัญตนว่าเอ็งมีความสุขไง เอ็งก็ว่าเอ็งมีอิทธิพล เอ็งก็อวดเพื่อนๆ ไงว่าข้ามีเงินเปย์พวกเอ็งไง แต่ความจริงเงินมันฆ่าเอ็งนั่นน่ะ

มีเงินมา ดูสิ เวลาเพื่อนเขาไปด้วยกันน่ะ คนหนึ่งเขามีรถ ไอ้คนทุกข์คนจนอาศัยไปด้วยมันฆ่าเพื่อนเอารถเขาเลย เงินของมึง เดี๋ยวจะฆ่ามึงน่ะ นี่เขามาพูดไง เราก็โต้แย้งกับเขาว่าเป็นไปไม่ได้หรอกที่ไม่มีความทุกข์ แฟน ๔-๕ คน เวลาแฟนคนหนึ่งไปชอบคนอื่น เดี๋ยวเอ็งก็ทุกข์แล้ว

มันบอกมันไม่มีความทุกข์

กรณีนี้มันเป็นความคิดโลกๆ ที่คนยืนยันว่าเขามีเงินทองล้นฟ้าแล้วเขาไม่ทุกข์ มันเป็นไปไม่ได้หรอก เพราะเขาไม่ได้หาเงินเอง พ่อแม่เขาหาให้ ไอ้ที่มานี่เขายังเป็นวัยรุ่นอยู่ไง ว่าพ่อแม่เขาเงินล้นฟ้า แล้วเพื่อนเขาพามาหาเรา เพื่อนเขานี่ลูกศิษย์ไง เขาก็ไปคุยโต้แย้งกันแล้วแพ้เขา เพราะเงินเขาเยอะ เขาจนตรอกเขาก็พามาหาเราไง

ทีแรกเราก็อธิบาย โอ๋ย! เขาเถียงหัวชนฝาเลย เพราะอะไร เพราะเขาไม่เคยแพ้ใคร เขามีเงินทองเยอะแยะ แต่สุดท้ายเราก็พูดจนเขายอมรับนะ ยอมรับเฉยๆ แต่ว่าเขาก็คงจะอวดไปอย่างนั้นน่ะ เพราะคนมันสุดโต่งมองไปข้างหนึ่งไง

มันเป็นไปได้อย่างไร ฉะนั้นบอกว่า ไอ้ที่ว่าเงินทองล้นฟ้าจะไม่ทุกข์

เงินทองล้นฟ้าจะไม่ทุกข์นะ มันต้องเป็นแบบอนาถบิณฑิกเศรษฐี มันต้องเป็นแบบนางวิสาขา อนาถบิณฑิกเศรษฐีเป็นพระโสดาบัน เขามีเงินมีทอง เขาเอาเงินปูซื้อเชตวันถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย เวลาเงินทองที่มันเยอะขึ้นมา คนที่มีคุณธรรมเขาเอาเงินทองนั้นทําเพื่อประโยชน์ไง คนที่เขามีเงินมีทองที่เขามีคุณธรรมแล้วนะ สิ่งนั้นน่ะมันถึงจะมีคุณธรรม มันถึงเป็นความสุข

ไอ้นี่มันเด็กวานซืนน่ะ พ่อแม่หาไว้ให้ เอามาอวดกันว่าไม่มีความทุกข์ แล้วก็ย้อนกลับมาที่คําถามนี้ “เห็นรูปสวยๆ ผมก็มีความสุข”

ใครๆ ก็มีความสุข เห็นรูปสวยๆ ทําไมไม่มีความสุข ดูสิ เขาสร้างวัด สร้างวัดศิลปวัฒนธรรม อู้ฮู! อ่อนช้อย คนที่มาเขาก็สร้างสวยๆ ไว้เป็นศิลปะเป็นวัฒนธรรม รูปสวยๆ สร้างไว้ในพระพุทธศาสนา สร้างไว้เป็นสิ่งในบวรพระพุทธศาสนา สร้างไว้เพื่อบุญกุศลของเขา เขาทําบุญกุศลของเขา เขาสร้างทิ้งไว้

สิ่งที่เป็นวัตถุธาตุมันอยู่กับวัดอยู่กับวานี่แหละ แต่หัวใจของเขา หัวใจของเขาที่ประเสริฐ หัวใจของเขาที่เสียสละมาสร้างของเขา หัวใจของเขาได้วิมานบนสวรรค์ หัวใจของเขาๆ ไอ้วัตถุมันก็อยู่นั่นแหละ ไอ้รูปสวยๆ มันก็เป็นสิ่งสวยงาม

แต่เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ไปเที่ยวป่าช้า ให้ไปดูซากศพเขียวๆ ซากศพเน่าๆ ซากศพที่มันพุพอง ให้มันละราคะตัณหาความทะยานอยากในใจน่ะ อันนั้นประเสริฐกว่า

แต่ไอ้นี่มันเป็นเขาว่าเขาเห็นรูปสวยๆ แล้วเขามีความสุข

เห็นรูปสวยๆ แล้วมีความสุข มันเป็นประเพณีวัฒนธรรม วัฒนธรรม ดูสิ เราจะบอกว่ามันไม่ดีซะหมดเลยอย่างนี้ มันก็เหมือนเราพูดเกินไป

อันนี้ไม่พูดเกินไป อันนี้พูดความจริง ไอ้สิ่งที่สวยๆ เขาสร้างไว้ เขาสร้างไว้บูชา บูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สิ่งที่ดีงาม ไอ้รูปสวยๆ

“ผมเห็นรูปสวยๆ ผมก็มีความสุข”

เราเห็นรูปสวยๆ เราก็ว่ามันสวยงาม มันเป็นระเบียบเรียบร้อย มันเป็นศิลปวัฒนธรรมของชาวพุทธเรา มันเป็นศิลปะที่เกิดจากหัวใจของคนที่นุ่มนวล หัวใจนะ

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาบอก ท่านเทศน์ไว้อยู่ในสุตตันตปิฎก พวกที่เป็นนักศิลปะพวกนี้ส่วนใหญ่แล้วมาจากสวรรค์ พวกมาจากสวรรค์ พวกศิลปวัฒนธรรม พวกนี้พวกจิตใจที่นุ่มนวล จิตใจของคนมันมีหยาบมีละเอียด มันแตกต่างกัน

ฉะนั้น เห็นรูปสวยๆ มีความสุข

มีความสุขก็ไม่มีโทษประหาร ไม่มีโทษจําคุก ถ้าบอกว่า ถ้าศาสนาพุทธต้องให้เป็นอสุภะหมดเลย ทําอะไรไม่ได้เลย สวยๆ ก็ไม่ได้ ต้องไปทําให้มันเป็นของที่อัปลักษณ์ ก็ไม่ใช่ นี่ไง รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลสไง

รูปสวยๆ ศิลปวัฒนธรรมที่อ่อนช้อย มันเป็นกิเลสไหม มันมีชีวิตหรือ ไม่ใช่กิเลสหรอก แต่หัวใจของคนที่นุ่มนวล หัวใจของคนที่ละเอียดอ่อน หัวใจของคนที่ละเอียดอ่อนเขาทําให้เป็นศิลปวัฒนธรรม ให้ขัดเกลาหัวใจของคน นี่ในมุมมองของศิลปะ

เห็นรูปสวยๆ แล้วมีความสุข

มีความสุขก็ไม่เห็นมีโทษอะไรนี่ แต่มีสติปัญญาหรือไม่

ฉะนั้น เขาว่า “เมื่อได้ลิ้มรสอาหารที่อร่อย ผมก็มีความสุข”

รสอาหารที่อร่อย พอลงไปในท้องแล้วมันก็เป็นอาหารที่เหมือนกันทั้งนั้นน่ะ มันมีคุณค่าทางโภชนาการ กินอาหารครบ ๕ หมู่ เพราะร่างกายเรามันต้องการอาหาร ต้องการพลังงาน เวลากินอาหารเข้าไป กินอาหารเข้าไปเพื่อดํารงชีพ ดํารงชีพไว้เท่านั้นน่ะ ดํารงชีพแล้ว ดํารงชีพไว้ทําดีหรือทําชั่ว

ถ้าดํารงชีพในทางที่ดี ดูพระสิ ดูครูบาอาจารย์เราฉันมื้อเดียว ฉันอาหารพอดํารงชีพเท่านั้นน่ะ แล้วสิ่งใดฉันแล้วไม่ให้ธาตุขันธ์ทับจิตด้วย ถ้าธาตุขันธ์ทับจิตก็คนขี้เกียจ กินแล้วก็นอน นอนแล้วก็กิน

หลวงตาพูดทุกวัน ไอ้วิชากอนแล้วนิน กินแล้วนอน ไม่ทําให้เป็นคนดีหรอก วิชาที่คนขยันหมั่นเพียร คนทําแล้วมีความสุข ฉะนั้น เวลาคนที่ปฏิบัติเขาต้องร่างกายปลอดโปร่ง

ฉะนั้น “สิ่งที่ลิ้มรสที่อร่อยแล้วผมก็มีความสุข”

ลิ้มรสที่มันถูกธาตุขันธ์ ถ้าเป็นพระปฏิบัตินะ ถ้าธาตุขันธ์มันต้องการก็กินตามธาตุขันธ์นั้นเพื่อบํารุงธาตุขันธ์นั้น เพื่อให้ชีวิตนี้ดํารงต่อไป การดํารงชีพต่อไป ดํารงชีพไว้ทําไม เพื่อปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติ

นี่พูดถึงว่า ได้ลิ้มรสอาหารอร่อยก็มีความสุข

เราจะบอกว่า ถ้าเราจะยอมรับว่ามีความสุข มันก็ปรนเปรอ ถ้าโยมบอกว่าโยมลิ้มรสอาหารอร่อยแล้วมีความสุข ตอนนี้ในทางตะวันตกเขามีโรคอ้วนนะ เรากําลังรณรงค์อยู่ว่ากินอาหารแล้วสะสมร่างกายจนเป็นโรคอ้วน โรคอ้วนนี่เป็นโรคภัยไข้เจ็บ มันจะเกิดโรคภัยไข้เจ็บมาเต็มไปหมดเลย

ถ้ากินอาหารแล้วมีความสุขก็ปรนเปรอมันจนเป็นโรคเป็นภัยอย่างนั้นหรือ มันก็ไม่ถูกทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเราทานอาหารเพื่อดํารงชีพ ร่างกายมันต้องการพลังงาน เราก็อยู่กับมัน นี่เราไม่ได้คัดค้านจนบอกว่าต้องห้ามกินเลย กลายเป็นตุ๊กตาอยู่อย่างนั้นน่ะไม่ตาย ตุ๊กตาตั้งไว้มันไม่เคยตาย แต่คนตาย คนขาดอาหารตาย ฉะนั้น สิ่งที่ว่าลิ้มรส นี่ธรรมะสอนอย่างนี้ไง

ฉะนั้น คําถามว่า “สุขอื่นใดเท่าจิตสงบไม่มี มีรูปสวยก็มีความสุข กินอาหารอร่อยก็มีความสุข แล้วจิตสงบมันจะมีความสุขจริงหรือ”

คนไม่เคยทํามันก็ไม่รู้หรอก คนมันเคยทําขึ้นมา “สุขอื่นใดเท่าจิตสงบไม่มี” นี้เป็นพุทธพจน์นะ เป็นการยืนยันขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วผู้ใดปฏิบัติที่มีจิตสงบ ถ้าไม่มีความสุขอย่างนั้นแล้วเขาจะใฝ่หาทําไม ในเมื่อความสุขมันมีอยู่แล้ว รูปสวยก็สุข กินอิ่มลิ้มรสอร่อยก็สุข แล้วทําไมจะต้องไปหาความสุขที่เลิศกว่านั้น

ไอ้นี่ความสุขที่เลิศกว่านั้น สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตสงบแล้ว กินอาหารขนาดไหนมันอร่อยที่ลิ้น อร่อยที่กิเลสของคน กินแล้วอยากกิน ของที่มีค่า ของที่มีราคา คนที่ไม่รู้จักกินแล้วไม่รู้จักอะไรเลย ไอ้ไข่ปลาคาเวียร์ที่มันแพงๆ ไอ้ที่คนกิน ให้เรากินแล้วมันก็เหมือนกินอาหารชนิดหนึ่งธรรมดา เราไม่รู้จัก ใส่มาเถอะ กูก็คิดว่าเป็นสาคูอันหนึ่ง ไม่รู้มันอร่อยตรงไหน แต่ถ้ามันอร่อย อร่อยเพราะว่าคนมันรู้ มันลิ้มรสของมันไง เพราะอะไร เพราะเราจะบอกว่ากิเลสตัณหาความทะยานอยาก เพราะด้วยการลิ้มรสที่ลิ้น

สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มีนะ

เวลาพระอรหันต์สามเณรน้อยสอนโปฐิละๆ ร่างกายนี้เปรียบเหมือนจอมปลวก ปิดรูทวารซะ ๕ รู ตา หู จมูก ลิ้น เปิดหัวใจไว้ แล้วคอยดูเหี้ยตัวนั้น คือกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันอยู่กับใจมันจะโผล่มา แล้วถ้าจับเหี้ยตัวนั้นได้นะ เอามาพิจารณา

นี่เหมือนกัน เราก็ปิดตา หู จมูก ลิ้น กาย เหลือใจไว้ แต่ใจมันแส่ส่าย ใจมันดิ้นรน เพราะมันเอาไม่อยู่หรอก คนเรานะ เวลาเดินเวลาเหินอยู่ ทําอะไรสะดวกสบายทั้งนั้นน่ะ เวลานั่งนิ่งๆ จิตมันดิ้น

จิตมันดิ้น ถ้าพุทโธๆ จนจิตมันสงบ พอจิตสงบ มันวางอายตนะ ตา หู จมูก ลิ้น กาย มันวางหมด แล้วมันเป็นเอกเทศ มันเป็นสักแต่ว่า สักแต่ว่า ยอมรับรู้เรื่องอายตนะ ยอมรับรู้เรื่องกาย แม้แต่ร่างกายนี้มันยังทิ้ง อยู่เป็นเอกเทศ อัปปนาสมาธินี่นะ จิตอยู่ในร่างกายนี้ แต่มันไม่รับรู้ร่างกายนี้

เราอยู่บนโลกนี้ใช่ไหม เราบอกว่าจุดยืน จุดยืนของเราก็คือแผ่นดินใช่ไหม แผ่นดินนี้เป็นจุดยืน เรายืนอยู่บนแผ่นดินนี้ไง อย่างไรก็แล้วแต่เราก็ต้องมีที่พักมีที่อาศัย แต่เวลาจิตมันอยู่ในร่างกายนี้ เวลามันเข้าสู่อัปปนาสมาธิ สักแต่ว่า มันไม่รับรู้ร่างกายนี้ เหมือนเราไม่ได้ยืนอยู่บนแผ่นดินนี้ไง ดูสิ เวลาคนเขาไปอยู่ในอวกาศ พ้นจากแรงโน้มถ่วง มันลอยของมันอยู่โดยธรรมชาติของมัน ไม่มีแรงโน้มถ่วง

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆๆ จนจิตมันสงบ มันพ้นจากความโน้มถ่วง พ้นจากสรรพสิ่งทั้งหมด เป็นเอกเทศ จิตสงบ มันจะมีความสุขแค่ไหน

เขาถามว่า จิตสงบมันสุขอย่างไร

โอ๋ย! มันสุขมาก มันสุขที่โลกนี้ไม่มี มันสุขที่ใครค้นหาไม่ได้ ไม่มีซื้อไม่มีขาย ไม่มีการทําให้กัน สุขเกิดขึ้นจากการกระทําของตน แล้วจิตมันสงบเข้ามา สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี มันมีความสุขมาก ถ้าไม่สุขมาก ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติท่านจะบอกคือนิพพานได้อย่างไร

คนทําสมาธิยังติดสมาธิเลย คิดว่ามันเป็นนิพพานน่ะ เพราะว่ามันมีความสุข วิมุตติสุข ว่าวิมุตติสุข มันสุขอย่างนี้เอง สุขอย่างนี้เอง แต่ไม่ใช่

เวลาเข้าไปสงบ “อ๋อ! นิพพานเป็นเช่นนี้เอง” ส่วนใหญ่คนคิดอย่างนี้ พอจิตสงบแล้ว “อ๋อ! นิพพานเป็นเช่นนี้เอง” แต่ไม่ใช่ เพราะมันเป็นตัวตน นี่ไง สักแต่ว่า สักแต่ว่ายังมีเราอยู่ไง ยังมีเราอยู่ กิเลสมันสงบตัวลง มันมีความสงบของมันน่ะ โอ้โฮ! มหัศจรรย์ มหัศจรรย์ แล้วคนเป็นได้น้อย นักปฏิบัติทั้งหมดยังไม่เคยเข้าอย่างนี้

หลวงตามาโพธารามพูดบ่อย พูดถึงจิตรวมๆ บอกนักปฏิบัติด้วยกันยังเป็นได้น้อยมาก กรรมฐานนี่ไม่รู้จัก ในวงกรรมฐานมันทําไม่เป็น ถ้ามันเป็นมันไม่โม้อย่างนั้นหรอก

นี่ไง สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี มันต้องเป็นครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านได้พบได้เห็นแล้ว มันถึงยืนยันสิ่งนี้ได้ พอยืนยันสิ่งนี้ได้ ยืนยันด้วยความจริงในหัวใจอันนั้นไง ยืนยันด้วยข้อเท็จจริง ไม่ได้ยืนยันเพราะได้ยินมา ไม่ได้ยืนยันเพราะว่าเขาเล่าต่อๆ กันมา แล้วจําๆ กันมา แล้วก็มายืนยันกันไง นี่มันจะยืนยันด้วยปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้ในหัวใจของตน

ฉะนั้น “สุขอื่นใดเท่าจิตสงบไม่มี” นี้เป็นคํายืนยันแรกเริ่มเดิมทีจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อนนะ นี้เป็นพุทธพจน์จริงๆ เลยล่ะ นี่แหละเป็นคําพูดของพระพุทธเจ้าเลยล่ะ “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี”

ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาเห็นรูปสวยๆ เขากินอาหารอร่อย เขาก็มีความสุขไง แล้วบอกว่า “สุขที่มีเงินเยอะๆ หรอกครับ ถึงจะต้องทําอย่างไรให้จิตสงบได้ครับ” นี่เขาบอกว่าเวลาถ้าเขามีเงินเยอะ

เงินก็กองไว้นั่น เรื่องเงินนี่สําคัญมากนะ เราอยู่กับหลวงตา ลูกศิษย์ของท่านมาจากอเมริกา อยู่นิวยอร์ก เป็นผู้หญิงอายุแก่เฒ่า เป็นเศรษฐีนะ เขาบอกว่าเขามีเงินกองไว้ในบ้านอยู่ในอะพาร์ตเมนต์อะไรกองไว้เต็มเลย

แล้วมีอยู่วันหนึ่งแกป่วยขึ้นมา แล้วคนมันมีวาสนามันคิดได้ไง “โฮ้! เงินก็ช่วยอะไรเราไม่ได้เลย ไม่มีใครช่วยอะไรเราได้เลย” เขากดเรียกรถพยาบาล เวลาเขาป่วยขึ้นมา รถพยาบาลมารับแล้วเอาไปโรงพยาบาล แล้วเขาก็ไปนั่งทบทวนที่โรงพยาบาลไงว่ามันไม่มีใครช่วยอะไรเขาได้เลย เงินของเขาเยอะนะ

สุดท้ายแล้วนะ พอหายป่วย ซื้อตั๋วเครื่องบินมาที่บ้านตาด เพราะเขาอ่านประวัติของหลวงปู่มั่นภาษาอังกฤษ อาจารย์ปัญญาแปลภาษาอังกฤษไป เขาไปเจอเข้า พอเขาเจอเข้า เขาตีตั๋วมาหาหลวงตาเลย แล้วมาเล่าถึงความในใจของเขาให้หลวงตาฟังว่าเงินเขานี่เป็นห้องๆ

แล้วก็แปลกนะ สมัยนั้นเขาเก็บเงินสดไว้บ้านหรือ แล้วถ้ามันคิดโต้แย้งไง เขาบอกเงินเขาเป็นห้องๆ เลยนะ ของเขามหัศจรรย์เต็มไปหมดเลย แต่เวลาจะตายจริงๆ ต้องไปกดปุ่ม รถพยาบาลมารับ

นี่ไง สุขเพราะเงินเยอะๆ ของเอ็งน่ะ มีคนมีประสบการณ์อย่างนี้เยอะแล้ว เอ็งไม่ต้องมาถามหรอกว่าสุขเพราะมีเงินเยอะหรือครับ นี่เขาว่าเขามีเงินเยอะๆ แล้วจิตสงบมันจะมีความสุขกว่าเงินเยอะๆ ได้อย่างไร

เวลาคนที่จิตใจมันตํ่านะ เขาวัดกันด้วยตัวเลข เราเห็นพวกเศรษฐีเขามีความทุกข์มากว่าเงินของเขามันไม่เพิ่มจํานวนเท่ากับเป้าหมายของเขา เขามีเงินเท่าไรก็แล้วแต่ เขาคํานวณนะ ปีหนึ่งจะเพิ่มขึ้นกี่เปอร์เซ็นต์ แล้วมันไม่เพิ่มขึ้นเท่าจํานวนนั้น โอ้โฮ! เป็นทุกข์เป็นร้อนนะ เดือดร้อนมาก

แล้วที่เรารู้เพราะลูกหลานเขามาเล่าให้ฟังว่าป๊าเขาเป็นอย่างนั้น เวลาเงินมันไม่ขึ้นเท่ากับตัวเลขที่ตัวคาดหมายไว้ ทุกข์มาก ทั้งๆ ที่เงินเยอะแยะนะ แต่เขาทุกข์มากว่ามันไม่เข้าเป้า ว่าปีหนึ่งมันจะเพิ่มกี่เปอร์เซ็นต์ๆ ในจํานวนที่เขาคํานวณ แล้วบางปีมันไม่ได้เท่าจํานวนที่มันเพิ่มยอด นี่เศรษฐีนะ เศรษฐี

แล้วเอ็งบอกว่ามีเงินเยอะแล้วมีความสุข

กูเห็นคนเงินเยอะๆ แล้วทุกข์นี่เยอะแยะเลย เห็นเยอะมากไอ้ที่ว่าเศรษฐีแล้วมาบ่นทุกข์ๆ กับเรานี่เยอะมาก

เราอยู่กับหลวงตาเหมือนกัน ปีนั้นบุญชู โรจนเสถียร เขาเป็นผู้จัดการธนาคารกรุงเทพฯ สมัยนั้น ไปทําบุญกับหลวงตา ขนอาหารไปเต็มเลย แล้วเรานั่งอยู่หลังหลวงตา หลวงตาท่านพูดขึ้นมา เรายังจําได้จนป่านนี้ไง

พอพวกนี้เขาลงไปแล้ว ท่านถามพระ ถามพวกเรา “ท่านเคยเห็นไหมว่าพวกมีเงินเขาไม่มีความสุขๆ เพราะพวกนี้เขามาทีไรเขาก็มาบ่นทุกข์ให้ฟัง บ่นทุกข์ให้ฟัง”

ที่เราพูดนี่พูดด้วยข้อเท็จจริงทั้งนั้นน่ะ เราได้เห็นได้ยินมากับหู เราได้เห็นมากับตา ไอ้พวกที่ว่ารวยๆ รวยๆ แล้วมาปรับทุกข์กับหลวงตานี่เยอะแยะ เยอะแยะ

แต่นี่เขาบอกว่าเอ็งมีเงินเยอะๆ แล้วสุข

ไอ้นี่คําถาม ฉะนั้น เราจะบอกว่าคําถามมันย้อนแย้งกันเอง แต่วันนี้ เวลาเราเทศน์ไปเราก็เข้าใจ เพราะเราเป็นคนพูดเอง รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร แล้วบางทีเราก็พูดเอง รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรไม่ใช่มาร

ไอ้คนฟังก็คงงงๆ เนาะ เอ๊! หลวงพ่อนี่สงสัยต้องจับส่งโรงพยาบาล เดี๋ยวก็ว่ามาร เดี๋ยวก็ว่าไม่ใช่มาร

มันเป็นมารต่อเมื่อเรามีกิเลส ที่เราฝึกหัดกันอยู่นี่มันเป็นมาร มันทําลายหัวใจของเรา แต่เวลาปฏิบัติถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์แล้วมันไม่ใช่มาร มันหมดไปจากหัวใจ มันไม่ใช่มาร ไม่ใช่ มันเป็นมารเพราะหัวใจเรา แล้วเรากําราบปราบปรามในหัวใจเราจบสิ้นแล้ว มันจะเป็นมารได้อย่างไร

สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตสงบมันสงบโดยไม่เจือปนด้วยอามิส มันสุขโดยตัวของมันเอง มันสุขโดยคุณภาพของมันเอง มันไม่เจือด้วยอามิส

ไอ้เราน่ะมันสุขด้วยอามิส อามิสสินจ้าง ต้องจ้างให้สุข ต้องมีทรัพย์สมบัติ มีคนยกย่องสรรเสริญ มีคนคอยพะเน้าพะนอ มันถึงจะมีความสุข สุขโดยการเจือปนด้วยอามิส ด้วยอามิส ด้วยสินจ้าง

สุข ความสงบ มันสุขในตัวมันเองไง มันสุขด้วยเอกเทศ ไม่พึ่งพิง ไม่เกาะเกี่ยวกับอามิสใดๆ ทั้งสิ้น สุขโดยความเป็นอิสระ โดยความอิสรภาพ สุขโดยความเป็นจริง นี่สุขแท้ๆ เอวัง