คํานํา

แก้วสามดวง พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นแก้วสารพัดนึกที่พึ่งประเสริฐสูงสุดของชาวพุทธ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโตตอบปัญหาที่มีประโยชน์ไว้มากมาย เรื่องครอบครัวขายเหล้าบุหรี่ต้องใช้ สติปัญญา ค่อยๆ หาทางออก อยู่กับโลกต้องไม่ติดโลก ต้องมีจุดยืน เรื่องจิตหนึ่ง เป็นนิยาย จินตนาการ ดวงใจไหนไม่มีมรรค ดวงใจนั้นไม่มีผล ถ้าอยากรู้อยากเห็นธรรมต้องทํา ต้องปฏิบัติตามความเป็นจริง

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ต้องมีศีล สมาธิ ปัญญา การฝึกหัดภาวนาต่อสู้เวทนาและเกิดอาการต่างๆ ให้กลับมาที่เหตุ “พุทโธ” หรือปัญญาอบรมสมาธิ ต้องสร้างเหตุให้มากขึ้น ให้มั่นคงขึ้น ต้องทําให้เป็น เมื่อภาวนาเป็นอุปสรรคจะแก้ไขง่ายขึ้น ครูบาอาจารย์เมื่อใจสงบจะยก ขึ้นสู่อริยสัจ พิจารณาถอดถอนกิเลส โดยไม่ข้องแวะเรื่องนอกอริยสัจ ส่วนคนนับถือศาสนาพุทธและได้ภาวนา ถือเป็นผู้มีวาสนาบารมี

เรื่องสวดมนต์ไม่ออกเสียง ถือเป็นการสวดมนต์ ส่วนรูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ตัณหาทะยานอยากในใจเป็นกิเลส วิปัสสนาจะเกิดขึ้นจากจิตสงบแล้วเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง นอกนั้นเป็นวิปัสสนึก เรื่องความเบื่อหน่าย ปัญหาชีวิต ภาวนาไม่ได้ กลัวผี ให้มีสัมมาทิฐิ ให้พุทโธรักษาใจ ใช้ปัญญาแก้ โดยยึดพระรัตนตรัยแก้วสามดวงเป็นที่พึ่ง ปัญหาจะเบาบางลง ถ้าภาวนารวมลงเป็นหนึ่งในใจก็จะพ้นจากกิเลสเป็นผู้สืบทอดมรดกธรรมอันลํ้าค่านี้ไว้ให้คงอยู่คู่ชาติ ศาสนา สืบต่อไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มีนาคม ๒๕๖๗

หลวงปู่มั่น สายกรรมฐานเขาถึงบอกว่า “ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน”
คือปรับพื้นที่ เราจะปลูกบ้านปลูกเรือน เราจะมีอริยสัจขึ้นมา เราต้องมีพื้นที่ของเรา นี่ไง พื้นที่ของเราที่ว่าภวาสวะ ที่ภพ ที่ใจเรา ที่มันจะเป็นจริงขึ้นมา สิ่งที่จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเราจะปรับพื้นที่ เราจะทําลายกันที่นี่ ถ้าอย่างนี้ต้องมีความสงบของใจเข้ามาก่อน
แต่ของเขา เวลาเขาพูดกันไป เห็นไหม ปัญญาสามัญสํานึกก็บรรลุธรรมได้ เราเห็นอยู่ เขาพยายามจะโน้มน้าว โน้มน้าวว่าเขาก็ทําได้ ใครๆ ก็ทําได้ ไม่ใช่เฉพาะพระจะทําได้ ใครๆ ก็ทําได้ ทําได้ให้กิเลสทําไง กิเลสทําได้ ไม่ใช่ธรรมทําได้
ถ้าธรรมทําได้ ธรรมต้องทํา

๑

ธรรมต้องทํา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๑ มีนาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “นามกาย”

หลวงพ่อ : เขาถามนะ ข้อ ๒๐๓๕ นามกาย

ถาม : คําว่า “นามกายของหลวงปู่ดูลย์ท่านหมายถึงอะไร”

ตอบ : อ้าว! ก็ท่านหมายถึงนามกาย มันก็ตรงตัวอยู่แล้ว หลวงปู่ดูลย์ท่านว่านามกาย เขาถามว่า คําถามถามว่า “นามกายของหลวงปู่ดูลย์หมายถึงอะไร” ก็หมายถึงนามกายไง จบ นั่นของหลวงปู่ดูลย์ หลวงปู่ดูลย์ท่านเห็นของท่าน แต่ของเรามันไม่เห็นไง

นามกายคืออะไร พอนามกายคืออะไร เฉพาะหลวงปู่ดูลย์ เห็นไหม เวลาท่านพูด ท่านพูดแล้วเวลาสมัยหลวงปู่ดูลย์นะ ท่านจะไปเยี่ยมหลวงปู่ฝั้นๆ ท่านจะไปเยี่ยมครูบาอาจารย์ สมัยหลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ชา หลวงปู่ชาท่านอยู่อุบลฯ นะ ท่านจะมาเยี่ยมหลวงปู่ฝั้นประจํา เวลามาเยี่ยมหลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ฝั้นจะจัดให้หลวงปู่ชาไปฉันที่โบสถ์นํ้า เพราะหลวงปู่ชาเป็นมหานิกาย แล้วท่านมีชื่อเสียง ท่านเป็นพระที่มีชื่อเสียง ถ้ามีชื่อเสียงแล้วมันแบบว่า มันเป็นนานาสังวาส จะมาอยู่มาฉันร่วมกัน ท่านถึงแยก ท่านมีอุบาย

ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นธรรมนะ ท่านทําอะไรมันน่ารัก แบบว่าน่าดูไปหมดล่ะ ท่านทําถูกต้องดีงาม ทําตามธรรมตามวินัย แล้วไม่ขัดแย้งด้วย แล้วทําแล้วราบรื่นด้วย ไอ้ของเรามีแต่แอ็ก เวลามีใครมาแล้วอวดไปนั่งต่อท้ายไปอะไรอย่างนี้ มันแบบว่ามันกระทบกระเทือนกันไง แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นธรรมนะ อย่างถ้าเป็นนานาสังวาส นานาสังวาส ถ้าเป็นพระทั่วไปหรือว่ามันไม่ต่างกันมาก ท่านก็ให้นั่ง นั่งต่อเนื่อง

อย่างเช่น เช่น ธรรมยุตเรา เวลาไปวัดป่านานาชาติ พระฝรั่ง ก็ไปต่อท้ายเขา มีพระธรรมยุตเวลาท่านเที่ยววิเวกไปก็อยากศึกษา ก็ไปศึกษาวัดป่านานาชาติ แล้วมาเล่าให้ฟัง บอกเราเป็นธรรมยุต เขาเป็นมหานิกาย เราไปหาเขา เราก็นั่งต่อท้ายเขา เขาพระมหานิกายทั้งหมด แล้วเราก็นั่งต่อท้ายเขา เพราะเราไปศึกษากับเขา เวลาเขามาหาเรา ถ้าครูบาอาจารย์ถ้าเป็นธรรมนะ ท่านก็ทําให้มันแบบว่า ทําให้มันสมนํ้าสมเนื้อ ไม่ให้มันน่าเกลียด

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่ชาท่านมา หลวงปู่ชาท่านมา หลวงปู่ฝั้นท่านแยกให้ไปฉันที่โบสถ์นํ้าเลย โบสถ์นํ้าคือเป็นโบสถ์อยู่กลางนํ้า ให้แยกฉันที่นั่น แล้วหลวงปู่ฝั้น พระที่วัดหลวงปู่ฝั้นก็ฉันที่ศาลา มันแยกกัน เวลาหลวงปู่ดูลย์เวลาท่านไปเยี่ยมครูบา-อาจารย์ เห็นไหม เวลาท่านไปเยี่ยมครูบาอาจารย์ เราจะบอกว่าถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม ท่านสนทนาธรรมกันรื่นเริง รื่นเริง แล้วท่านรักกันโดยธรรม ไอ้เรื่องนี้เปลือกนอก

สิ่งนี้ ดูสิ หลวงปู่มั่นท่านบอก เห็นไหม “ไอ้นิกายมันก็เป็นแค่ชื่อ ไก่มันยังมีชื่อ สัตว์มันยังมีชื่อ เลี้ยงสุนัขตั้งชื่อให้มันเต็มไปหมดเลย แล้วเวลาเป็นคนขึ้นมา เป็นหมู่เป็นคณะ มันก็แค่ชื่อ ชื่อหมายความว่าตั้งชื่อไว้ให้เรียกได้ ให้รู้ว่าใครเป็นใคร เรียกเป็นภาษาสมมุติ” แต่เวลาหัวใจท่านเป็นธรรมนะ นี่ไง หลวงปู่ดูลย์ท่านไปเยี่ยมลูกศิษย์ลูกหา เพราะหลวงปู่ดูลย์ท่านไปเทศนาว่าการ เอาหลวงปู่ฝั้นมาญัตติจากมหานิกายมาเป็นธรรมยุต หลวงปู่ดูลย์ท่านเป็นคนไปเทศน์

เวลาหลวงปู่มั่นท่านไปเทศน์ หลวงปู่เกิ่งท่านเป็นอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์นะ ทั้งวัดเลย ญัตติจากมหานิกายเป็นธรรมยุตหมดเลย เวลาท่านไปเทศนาว่าการ เห็นไหม เวลามันเข้ากันโดยธรรม โดยธรรมหมายความว่าเวลาท่านอยู่ในเพศของท่าน ท่านก็ศึกษาของท่าน ท่านก็ปฏิบัติของท่าน มันไม่มีทางออก มันไม่มีทางไป พอมาฟังเทศน์หลวงปู่มั่น เวลาเทศน์แล้ว โอ้โฮ! มันเห็นช่องเห็นทาง มันรื่นเริง มันอาจหาญ ญัตติเป็นธรรมยุตเลย ทั้งวัดเลย จากเป็นอุปัชฌาย์นะ ถ้ามันเป็นธรรมๆ มันไม่มีการกระทบกระเทือน มันราบรื่นไปหมดล่ะ

หลวงปู่ดูลย์ก็เหมือนกัน เวลาท่านมาเยี่ยมลูกศิษย์ลูกหา ท่านมาเยี่ยมครูบาอาจารย์ของเรา ท่านคุยกันเป็นธรรม มันรื่นเริงทั้งนั้น ทีนี้คําว่า “นามกาย นามกาย” ท่านพูดเข้าใจกัน เพราะหลวงปู่ฝั้นท่านสอนพุทโธ ครูบาอาจารย์ท่านสอนพุทโธ หลวงปู่ดูลย์ท่านก็สอนพุทโธ แต่บางทีส่วนใหญ่แล้วท่านก็จะเน้นพิจารณาจิต ใช้ปัญญาอบรมสมาธิของท่าน

ทีนี้ไอ้ลูกศิษย์ลูกหาที่รับๆ มา พอบอกว่านามกายมันคืออะไร มันก็จะไปสร้างแล้ว จะไปสร้างเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมาแล้ว นามกายของท่านก็จิตของท่านที่เห็นไง จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตของท่าน ท่านรู้ของท่าน ท่านเห็นของท่าน ถ้าท่านเห็นแล้วท่านพิจารณาของท่าน มันก็จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นจิตเป็นมรรค จิตเห็นจิต เห็นไหม สิ่งที่เกิดจากจิตเห็นจิตเป็นนิโรธ ถ้ามันดับทุกข์ได้นะ มันก็เป็นความจริงของท่าน

ฉะนั้น ว่า นามกายของหลวงปู่ดูลย์ ก็เป็นของหลวงปู่ดูลย์ไง เพราะหลวงปู่ดูลย์ท่านประพฤติปฏิบัติมาไง เวลาท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ปฏิบัติตามความเป็นจริง หลวงปู่ดูลย์เป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านเป็นผู้สอนหลวงปู่ดูลย์ หลวงปู่ดูลย์ท่านไม่ใช่ชุบมือเปิบ หลวงปู่ดูลย์ท่านไม่ใช่บอกว่าท่านอยู่ๆ แล้วท่านก็ได้ ไม่ใช่ ง่ายๆ ไม่ต้องทําอะไรเลยก็ได้ไม่มี ไม่มีหรอก

ในสมัยปัจจุบันนี้ คนประกอบสัมมาอาชีวะ ถ้าใครประสบความสําเร็จ เห็นไหม เขียนหนังสือแล้วไปเป็นวิทยาทาน ไปแนะนําสั่งสอนให้คนอื่นเป็นแนวทาง เขาทําอย่างไรเขาถึงประสบความสําเร็จ เขาทําอย่างไรเขาถึงประสบความสําเร็จของเขา ไอ้นี่มันไม่มีผลสําเร็จอะไรเลย แล้วก็จะบอกว่านั่นเป็นอะไร นี่เป็นอะไร ธรรมต้องทํา ต้องทํา ต้องประพฤติปฏิบัติ แล้วหลวงปู่ดูลย์ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านตามความจริงแล้ว

ฉะนั้น “นามกายของหลวงปู่ดูลย์หมายความว่าอะไร” ก็หมายความว่าหลวงปู่ดูลย์ท่านเห็นอริยสัจของท่าน ท่านเห็นสัจจะความจริงในใจของท่าน แล้วท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ฉะนั้น เวลาท่านเห็นของท่านแล้ว เวลาท่านไปเยี่ยมครูบาอาจารย์ เห็นไหม ไปเยี่ยมหลวงปู่ฝั้น ไปเยี่ยมครูบาอาจารย์ ท่านคุยกันมันเป็นธรรม เพราะเป็นธรรมแล้ว การได้มา การได้มาคือการขวนขวายของแต่ละจริตนิสัยของแต่ละบุคคลมา อันนั้นมันเป็นอํานาจวาสนาของคน แต่เวลาเป็นจริงๆ ขึ้นมา มันเป็นจริงเหมือนกันไง

ฉะนั้น นามกายของหลวงปู่ดูลย์ก็เป็นอริยสัจของหลวงปู่ดูลย์ เป็นหลวงปู่ดูลย์ที่ท่านเห็นสัจจะความจริงของท่าน ท่านเห็นของท่าน เรา ถ้าเราอยากรู้อยากเห็น เราก็ต้องประพฤติปฏิบัติ เราก็ต้องหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ แล้วถ้าจะดูจิตๆ แบบที่ท่านสอน ก็ทําให้มันได้จริง เวลาดูขึ้นมา จิตถ้ามันเห็นของมัน ไฟ ไฟในเตา เห็นไหม เราจะทําอาหาร ไฟในเตาเราทําอาหาร เราควบคุมดูแลไฟในเตาของเรา อาหารเราก็จะสุก ไฟในเตาของเรา เราปล่อยปละละเลย ไฟในเตาของเรามันจะไหม้บ้านไหม้เรือนหมดล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ดูจิตๆ ดูให้มันถูกต้องดีงามมันก็เหมือนกับไฟในเตานั่น ถ้าไฟในเตา ไฟในเตาเราดูแลรักษา เวลามีสะเก็ดไฟที่มันแตกออกมาไง เราก็ดับ เราก็ดูแลรักษา มันไม่ไหม้บ้านไหม้เรือน มันไม่ไฟไหม้บ้าน มันเป็นไฟที่เราจะทําอาหาร แต่ถ้าเราพลั้งเราเผลอนะ ดูจิตๆ แล้วปล่อยปละละเลยนะ มันไหม้บ้านไหม้เรือนหมด เรือนทั้งหลัง บ้านทั้งหลัง ไฟไหม้หมด ไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน ถ้ามันเป็นจริงมันต้องเป็นจริงแบบนี้

ฉะนั้น นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าของหลวงปู่ดูลย์มันหมายความเรื่องอะไร มันหมายความว่าท่านเห็นอริยสัจ ท่านสัจจะความจริงของท่าน ท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน แล้วอริยสัจมันก็มีหยาบ มีกลาง มีละเอียด ละเอียดลึกซึ้ง มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้าเป็นจริงมันเป็นจริงแบบนี้ ถ้าเป็นจริงแบบนี้มันก็จบ

ฉะนั้น บอกว่า ถ้าอยากรู้อยากเห็นต้องทํา ต้องทํา ต้องประพฤติปฏิบัติ แล้วมันจะเป็นจริงขึ้นมา ถ้ามันไม่เป็นจริงขึ้นมา เวลาขยายความไปแล้ว เพราะถ้าเราพูดแล้วมันก็เป็นประเด็นขึ้นมา พอเป็นประเด็นขึ้นมาแล้ว คนอื่นที่พูดไม่เหมือนเรา เดี๋ยวก็“ทําไมนามกายมันขัดแย้งกันล่ะ นามกายท่านกับนามกายผมมันไม่เหมือนกัน” วุฒิภาวะมันไม่เหมือนกันเพราะอะไร เพราะลูกศิษย์ของเขามันก็ไปตั้งเป็นธงขึ้นมาเป็นอย่างนั้นๆ ขึ้นมา แล้วมันจริงหรือไม่จริง ไม่จริง

แต่ถ้าเป็นจริงๆ แบบหลวงปู่ดูลย์เนี่ย หลวงปู่ดูลย์ท่านไปเยี่ยมครูบาอาจารย์นะ ท่านไปเยี่ยมหลวงปู่ฝั้น ท่านไปเยี่ยมลูกศิษย์ลูกหา เวลาท่านไปเยี่ยมของท่าน ท่านสนทนาธรรมมันเป็นธรรม แต่ไอ้พวกที่จําขี้ปากมา เพราะไอ้จําขี้ปากมา แล้วตัวเองมันมีความเห็นของตนอยู่ในใจ จําขี้ปากมาแล้วก็พูดขัดแย้งกันไป เดี๋ยวมันก็ขัดแย้ง มันไม่เป็นความจริงสักอย่าง

แต่ถ้าเป็นความจริงๆ ด้วยกัน ไม่มีความกระทบกระเทือน ไม่มีสิ่งใดขัดแย้ง ไม่มีสิ่งใดเลยมันเป็นสัจจะความจริงเหมือนกัน ถ้าเหมือนกันนะ ถ้าเป็นจริงเหมือนกันนะ เรียบง่าย แล้วสะดวกสบาย มันดีงามไปหมด แต่ถ้ามันไม่เป็นจริงขึ้นมามันมีนอกมีใน มีการซ่อนเร้น แล้วมันก็มีปัญหาขึ้นมา

ฉะนั้น คําว่า “นามกายของหลวงปู่ดูลย์หมายความว่าอย่างไร” ก็หมายความว่าเป็นนามกายของหลวงปู่ดูลย์ ถ้าใครอยากรู้อยากเห็นก็ต้องประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริง แล้วถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริงแล้วมันถึงจะเป็นความจริงขึ้นมา จบ

ถาม : เรื่อง “กรรมของการค้าเหล้าและบุหรี่”

กราบขอขมาและกราบนมัสการหลวงพ่อ

หนูมีปัญหาจะขอรบกวนเรียนถามดังนี้ค่ะ ครอบครัวหนูมีอาชีพขายของชํา และขายเหล้า บุหรี่ร่วมด้วยมานานหลายสิบปีแล้ว หนูอยากทราบว่าจะมีผลกรรมเกิดขึ้นกับครอบครัวอย่างไรบ้าง และมีวิธีแก้ไขอย่างไร

กราบขอบพระคุณหลวงพ่อเป็นอย่างสูง เมตตาให้ความกระจ่างด้วยค่ะ

ตอบ : กรณีนี้เราเกิดในครอบครัว ถ้าเกิดในครอบครัวนะ ครอบครัวมีอาชีพอย่างนี้มา ถ้าครอบครัวมีอาชีพอย่างนี้มา เห็นไหม เราก็อยู่ในครอบครัวนี้มา ฉะนั้น เวลาเรามาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถึงสัมมาอาชีวะสัมมา-อาชีวะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ให้ขายเครื่องล่าสัตว์ ไม่ให้ขายอาวุธ ไม่ให้ขายอะไรที่จะไปทําลายชีวิตของคนอื่น เราจะทําสัมมาอาชีวะ ทําสิ่งดีงามของเรา

แต่เราเกิดมาเกิดมาในครอบครัว ในครอบครัวทําสัมมา-อาชีวะอย่างนี้ ทําอาชีพอย่างนี้มา เราเกิดมาอย่างนี้ เรายังไม่ได้ศึกษา พอเวลาศึกษาแล้ว เราคิดว่าสิ่งนี้ ขายเหล้า ขายบุหรี่ ขายร่วมมาเป็นนานหลายสิบปี อย่างนี้มันเป็นความเห็น ในเมื่อประกอบอาชีพ ถ้าอาชีพอย่างใดก็แล้วแต่ที่ความสะอาดบริสุทธิ์มันจะสะอาดบริสุทธิ์ร้อยเปอร์เซ็นต์เลย ถ้ามันได้อย่างนั้นมันก็ดี แต่ถ้ามันไม่ได้ มันเป็นแบบว่า อย่างเช่น การค้า การขาย เราจะเอาสิ่งใดมาค้าขาย เขาขายพ่วงมา เขาต้องซื้อขายอย่างนี้ด้วย เขาถึงมีสินค้าจะขาย

มันเป็นการภาคบังคับของสังคมไง สังคมเขาบังคับ สังคมการตลาดมันบังคับ บังคับให้เราต้องทําแบบนี้ ถ้าบังคับให้เราต้องทําแบบนี้ ถ้าเราจําเป็นต้องอยู่แบบนี้ เราก็ทําแบบนี้ เราก็อยู่ในสังคมไง แต่ถ้าเรามีกําลังใจ ถ้าจิตใจเราเข้มแข็ง เราจะพ้นจากนี้ เราก็ต้องคัดต้องเลือกสินค้า เอาสินค้าที่ไม่ขัดแย้งไม่ทุศีล ไม่ทําให้เสียหายขึ้นมา ถ้าเราทําได้นะ ถ้าเราทําได้ เราอยู่ในสังคม สังคมมันบีบคั้นอยู่

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “แล้วมันจะมีผลเกิดกับครอบครัวอย่างใด”

ถ้าผลกับครอบครัว เราทําการค้า เราทําสัมมาอาชีวะ สิ่งที่เกิดขึ้นมาเราก็เลี้ยงชีพ ถ้าสิ่งใด สิ่งใดที่มันเป็นผลของกรรมๆ มันก็มีผลกระเทือนในครอบครัวของเรา แต่ทุกครอบครัวเราก็ต้องมีทําสิ่งที่เป็นประโยชน์ ทําคุณงามความดีเหมือนกัน กรรมดีมันก็ให้ผลเหมือนกัน ไม่ใช่ว่าเราทําอย่างนี้แล้วสิ่งนี้จะให้ผล แล้วเราไม่เคยทําความดีเลย ไม่มีสิ่งใดทําให้ครอบครัวเรามีความสุขสงบระงับบ้าง เราก็มีเหมือนกัน เราก็ทําความดีเหมือนกัน

เราทําดีอย่างอื่น เช่น เราเคยทําบุญกุศล เราเคยช่วยเหลือเจือจานใคร เรามีจิตใจที่ดี มีหัวใจที่ดี ใครมีปัญหา เราช่วยเหลือเจือจานเขา ในครอบครัวของเรา แม้แต่ในครอบครัวของเรา เห็นไหม เราเป็นลูกที่ดีของพ่อแม่ มันก็เป็นบุญกุศลให้พ่อแม่มีความสุขแล้ว สิ่งนี้มันก็มีผลของคุณงามความดี มันก็มีผลของความดีเข้ามาหนุนเจือจุนครอบครัวเราด้วย

แต่สิ่งที่ว่าทําสิ่งค้าเหล้า ค้าบุหรี่ สิ่งนี้ถ้ามันมีผลกับครอบครัวเราอย่างไร ครอบครัวของเรา เราก็อยากสงบระงับทั้งนั้น ครอบครัวของคนอื่น ในครอบครัวของคนอื่นเขาก็อยากมีความสุขความสงบระงับเหมือนกัน ถ้าพูดถึงเขาซื้อเหล้าซื้อยาไปกิน แล้วเขาทะเลาะเบาะแว้งกันในครอบครัว เราก็มีส่วนร่วมด้วย ถ้ามันคิดแล้วค่อยๆ กรณีอย่างนี้มันมีผู้ที่มีความคิดที่ดี เขาก็พยายามจะไม่ค้าเหล้า ค้าบุหรี่อะไรเลย ถ้าไม่ค้าเลยเขาก็บอกว่า สิ่งที่จะเป็นต้นทุนชีวิตเขามันก็ตํ่าลง ไอ้นี่มันต้องแสวงหาเอาเอง

แต่บอกว่า “แล้วจะมีผลกับครอบครัวอย่างใด”

ผลกับครอบครัวอย่างใด ครอบครัวคนอื่นที่เขามีความกระทบกระเทือน ครอบครัวเรามันก็มีผลกระทบทั้งนั้น นี่ผลกระทบนะ มันจะมาช้ามาเร็ว เห็นไหม กรรมมันให้ผลเสมอภาคหมด มันไม่มีจะให้เฉพาะคนนี้คนดีไม่มีกรรม คนนู้นคนไม่ดีมีกรรม คนดีถ้าทําผิดก็คือผิดไง คนดีมาตลอดเลย ถ้าเขาทําผิดกฎหมายก็คือผิดกฎหมาย ผิดกฎหมายคือผิดกฎหมาย ถูกกฎหมายคือถูกกฎหมาย ความดีก็ส่วนความดี

ความดีนี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ทั้งชีวิตมันก็ต้องมีอะไร เวลาจิตใจที่ดีๆ ก็คิดอย่างนี้ แล้วคิดอย่างนี้แล้วก็ไปคิดน้อยเนื้อตํ่าใจไง ทําดีแล้วไม่ได้ดี เวลาอยากจะทําความดีขึ้นมา ในครอบครัวมันก็ขาดตกบกพร่อง ว่าเป็นความดี ความดี มันก็ต้องมีสติมีปัญญา มีสติมีปัญญาพยายามรักษา ความดีเราก็ทํา แต่สิ่งนี้มันเป็นผล

เราจะบอกว่ามันเป็นไฟต์บังคับของสังคม ไอ้เรื่องการค้าการขาย เพราะว่าเขาเรียกว่าทุ่มตลาด การอะไรต่างๆ มันมี กีดกันการค้าการตลาด แล้วก็บีบคั้นไม่ให้ซื้อคนนู้น ไม่ให้ซื้อคนนี้ เราอยู่ในสังคมไง มันก็ต้องค่อยๆ หาทางออก ทีนี้บอก เขาทํามานานแล้ว ครอบครัวทํามานานแล้ว ทํามานานแล้วก็เป็นอาชีพที่มานานแล้ว เราก็อยู่ในอาชีพอย่างนี้ เราเกิดมาอย่างนี้ ถ้ามีผลอย่างไรไง ถ้ามีผลอย่างไรมันก็อยู่ทางโลก ทางโลกมันก็ต้องหาทางออก หาทางออกของเรา

แม้แต่บวชพระ บวชพระขึ้นมา เห็นไหม พระปฏิบัติ เวลาพระที่มีการศึกษา เขาก็บอกว่า “พระปฏิบัติขี้เกียจ ไม่ศึกษา ไม่เล่าเรียน มาหลับหูหลับตา มันจะมีปัญญาขึ้นมาได้อย่างไร” มันก็มีความขัดแย้ง เราเกิดเป็นคน มันมีความขัดแย้งไปทั้งนั้น นี่อยู่ในสังคมนะ เราบอกว่าใช้สติปัญญา สติของเรา สติ มันเป็นปัญหาที่จําเป็น เห็นไหม ทางบ้านทํามาก็ทําไป ถ้าทําเพราะว่าเป็นกิจการของครอบครัว แล้วเราอยู่ในครอบครัวนั้น แต่เราก็มีความเห็นของเราส่วนตัว เห็นไหม

ที่ว่า “มันจะมีผลอย่างไร”

เราก็เก็บไว้ในใจ แล้วถ้าโตขึ้นมามีอาชีพแล้วเราค่อยคัดเลือกเอา ถ้าเรามีความเป็นไปได้ เพราะถ้าไปพูดแล้วนะ เดี๋ยวพ่อแม่ไล่ออกจากบ้านเลย เลี้ยงเอ็งมาตั้ง ๑๐ - ๒๐ ปี เอ็งจะมาเก่งได้อย่างไร โอ๋ย! ยุ่งเลย จะบอกพ่อแม่ พ่อแม่บอกว่า อู้! เลี้ยงมาจนป่านนี้มาอวดดีอีก แต่เรามีความคิด ความคิดเราก็คิดของเราได้ นี่พูดถึงว่าผลอย่างไรไง

เขาจะพูดเลย พระพุทธศาสนาบอกว่าให้ถือศีล ๕ ไม่ให้ดื่มสุรา ไม่ให้เสพของมึนเมา แล้วรัฐบาลก็มีโรงเหล้า รัฐบาลก็มีให้สัมปทานเสียเอง รัฐบาลก็มีโรงงานยาสูบ มีคนพูดอย่างนี้เยอะมากเลย เวลาพูดอย่างนี้ก็ยุบโรงงานยาสูบเลย แล้วโรงเหล้าก็ยุบทิ้งหมดเลย แล้วให้อิมพอร์ตเข้ามาจากเมืองนอกหมดเลย เงินก็ไหลออกหมดเลย เออ! มึงคิดอย่างนั้นหรือ

เวลาคนมันมองสุดโต่งไง บอกว่า เวลาบอกว่าเป็นชาวพุทธ บอกให้ถือศีล ๕ รัฐบาลซะเองก็มีโรงงานยาสูบ มีสัมปทานโรงเหล้า ไอ้อย่างนี้มันแบบคนมันไม่ได้ แต่เขาพยายามจะนะ อย่างทางการแพทย์เรื่องสุขภาพเขาถือมาก ฉะนั้น ปัญหาสังคม แล้วปัญหาการค้าของโลกมันบีบมันบี้ เวลาบุหรี่ส่งเข้ามา โอ้โฮ! เวลาประเทศมันไม่ให้สูบ แล้วมันก็ส่งมาขายประเทศด้อยพัฒนา แล้วประเทศด้อยพัฒนา หือ! มันก็บีบๆ นี่พูดถึงว่าระดับครอบครัวก็เรื่องหนึ่งนะ ระดับโลก ระดับโลก ระดับสังคม นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ แล้วเวลาศาสนา ศาสนาพุทธ เห็นไหม เขานับถือศาสนาคริสต์ นับถือศาสนาอื่นแล้วเขาก็บีบเอา บีบเอา ฉะนั้น แล้วเวลาคิดมันก็คิดมาแบบนี้ไง

พูดไปแล้วมันก็จะเป็นมันปัญหาโลก แล้วปัญหาธรรม ธรรมะก็สอนไง บอกมันเป็นมิจฉาอาชีวะมันไม่ดีไม่งาม มันก็เหมือนนํ้าใจ เราไม่ให้เด็กผิดพลาด เราฝึกมาตั้งแต่ต้น แล้วถ้าสังคม แล้วเด็กพอมันโตขึ้นมามันก็อยากลองทั้งนั้น มันเป็นเรื่องของกิเลส เป็นเรื่องของสังคม แล้วเราเองจะเป็นคนดี คนดีโด่เด่ โด่เด่ มันอยู่ไม่ได้หรอก คนดีมันก็ต้องดีนอกดีใน นอกเราก็ไม่ขัดแย้งกับใคร ในของเราก็มีจุดยืน ในหัวใจมีจุดยืน ดีนอก นอกให้ดีด้วย ข้างในยิ่งดีใหญ่ ข้างในยิ่งดีใหญ่ ยิ่งมั่นคงใหญ่แล้วเราก็อยู่กับโลกโดยไม่ติดโลก

พระพุทธเจ้าบอกอยู่กับโลกไม่ติดโลก โลกมันเป็นแบบนั้น โลกพร่องอยู่เป็นนิจ โลกมีแต่แก่งแย่ง โลกมีแต่เบียดเบียน แต่เราต้องอยู่กับเขา ต้องคิดอย่างนี้ไง แต่ทีนี้เวลาคนศึกษามามันคิดสุดโต่งทั้งนั้นน่ะ เวลาไม่รู้อะไรก็ทําไม่รู้ไม่ชี้ พอรู้ขึ้นมา นู่นก็ผิด นี่ก็ผิด นี่ก็ผิด ไม่รู้จะอยู่อย่างไรเลย เห็นไหม อยู่กับโลกโดยไม่ติดโลก ต้องมีจุดยืน นี่พูดถึงว่า สัมมาอาชีวะนะ จบ

ถาม : เรื่อง “จิตหนึ่ง”

ความรับรู้แรกที่ตื่นขึ้นจากหลับช่างสะอาดสดใส ฉับพลันทันใดเราก็เริ่มจําได้ จําว่าเราคือใคร เรื่องราวในชีวิตเราเป็นอย่างไร เมื่อวานนี้เรื่องอะไรที่กําลังดําเนินค้างอยู่ แล้วความรับรู้แรกก็ห่อหุ้มถูกสวมบทราวกับละคร ไม่สะอาดสดใสเหมือนแวบตะกี้นี้เลย ความรับรู้แรกคือจิต บทละครที่หุ้มห่อคือขันธ์ ๕ ถ้าเราพยายามอยู่กับจิตให้ได้มากๆ ในที่สุดเราก็จะลอกขันธ์ ๕ ออกไปจนหมดใช่ไหม จิตแบบนี้คือจิตหนึ่งใช่ไหมเจ้าคะ

ตอบ : ไม่ใช่ค่ะ ไม่ใช่ค่ะ อันนี้มันคือนิยายค่ะ มันเป็นนิยาย มันไม่ใช่ความจริงค่ะ

ความจริงนะ จิตหนึ่ง จิตหนึ่งทําพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จิตหนึ่ง จิตหนึ่ง จิตกว่าจะสงบได้ จิตสงบได้นั่นสมาธิคือจิตหนึ่ง ถ้าจิตหนึ่งแล้ว จิตหนึ่ง เห็นไหม จิตเดิมแท้ จิตหนึ่ง เห็นไหม ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันยังละเอียดเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป

คําว่า “จิตหนึ่ง จิตหนึ่ง” จิตหนึ่งมันเป็นเริ่มต้นมาฝ่ายมหายานไง เวลามหายาน สิ่งที่ว่าฉับพลันทันทีอะไรอย่างนี้มันเกิดจากมหายาน มหายานคืออาจริยวาท อาจริยวาทที่เป็นพระที่ประเสริฐ ดูสิ อย่างเว่ยหล่างอย่างนี้ อย่างพระที่ท่านบรรลุธรรมๆ แล้วเวลาบรรลุธรรมขึ้นมา เวลาคนไปศึกษา พอศึกษาแล้วบอกใช้ปัญญาสามัญสํานึกมันก็บรรลุธรรมได้ บรรลุธรรมได้ ทําไมต้องทําสมาธิ ทําสมาธิ เห็นไหม บอกเถรวาท เถรวาทนั่นน่ะหลงใหล

เถรวาทในการประพฤติปฏิบัติแบบสายวัดป่าต้องทําสมาธิ ต้องพยายามทําความสงบของใจ เวลาของฝ่ายมหายานเขาไม่ต้องทําสมาธิเลย แต่เขาไม่รู้หรอกทําสมาธิแบบลืมตา ทําสมาธิแบบปัญญาอบรมสมาธิ เวลาเดินจงกรมอยู่ก็ทําสมาธิเหมือนกัน ไอ้นี่ว่ากว่าจะเห็นจิตหนึ่ง กว่าจะรู้จักจิต โอ้โฮ! อีกนานไกล ไอ้อย่างพวกเรารู้ไปหมด ศึกษาไปหมด เหมือนผู้ถาม “ความรับรู้แรกตื่นขึ้นมามันช่างแสนสะอาดสดใส”

โอ้! คนมันเพลียมา มันจะเป็นจะตายมา นอนหลับตื่นขึ้นมามันก็สดใสทั้งนั้น แต่สดใสก็สดใสแบบปุถุชน เวลาจิตหนึ่ง จิตหนึ่ง จิตหนึ่งเพราะมันตรึกไง มันตรึกในธรรมไง พอตรึกในธรรมมันก็คิดไง มันคิดได้ของมันไง เวลาคนเรามันมีความสุข โอ้โฮ! ชีวิตนี้สุดยอด เดี๋ยวร้องไห้แล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ไอ้นี่เขาเรียกว่าอนิจจัง เห็นไหม มันแปรปรวน มันแปรปรวนมันเป็นหนึ่งได้อย่างไร มันไม่เป็นหนึ่งเลย เวลาเป็นหนึ่งขึ้นไปมันไม่แปรปรวน ดูสิ อัปปนาสมาธิ เวลาเข้าไปอัปปนา สักแต่ว่า สักแต่ว่าคงที่เลย สมาธิ เห็นไหม มันไม่พาดพิงอารมณ์ใดทั้งสิ้น สมาธิคือสมาธิ จิต จิตที่ไม่พาดพิงอารมณ์ใดทั้งสิ้น แต่เป็นธาตุรู้ จิตหนึ่งมันรู้ของมัน รู้ในตัวมันเอง รู้แจ่มแจ้ง รู้ชัดเจน ไม่พาดพิง มันไม่มีอารมณ์ รู้โดยไม่มีอารมณ์ รู้อย่างไร รู้ไม่มีอารมณ์

แต่ของเรา เห็นไหม มันช่างสะอาดสดใส นี่จิตหรืออารมณ์ มันช่างสะอาดสดใส ฉับพลันทันทีเลย แวบเดียว ไอ้นี่เขามาศึกษาธรรมไง พอศึกษาธรรมะแล้วมันก็เข้าใจเรื่องอย่างนี้ได้ พอเข้าใจเรื่องอย่างนี้ได้ เวลาตื่นจากนอน เห็นไหม ก็คิดว่าเป็นอย่างนั้นไง แล้วก็ถามว่า “อย่างนี้มันเป็นจิตหนึ่งหรือเปล่า” แต่เขามีสติปัญญานะ สติปัญญาของเขา “ความรับรู้แรกที่ตื่นขึ้นมาช่างสะอาดสดใส ฉับพลันทันใดก็เริ่มจําความได้”

เริ่มจําความได้มันก็ต้องคิด มันก็ต้องรับผิดชอบว่าความจําคือเรา เรื่องราวมันก็เกิดขึ้น กลายเป็นขันธ์ ๕ ห่อหุ้ม มันห่อหุ้มมาตั้งแต่ต้น คําว่า “ห่อหุ้ม” มันไม่เห็นจริง มันเห็นจริงมันเห็นโดยจินตนาการไง เห็นขันธ์อย่างไร เห็นขันธ์ ๕ เวลาขันธ์ ๕ มันห่ออย่างไร ถ้าเห็นขันธ์ก็เป็นธรรมารมณ์ ถ้าเห็นเป็นธรรมสัจธรรมมันถึงเป็นอริยสัจเลยนะ มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้าเห็นจิตก็จิตสดใส จิตผ่องใส ถ้ามันเป็นอารมณ์ความรู้สึก นั่นน่ะธรรมารมณ์ อารมณ์ที่เป็นธรรม

ทําไมถึงอารมณ์ที่เป็นธรรมล่ะ อารมณ์เราอารมณ์ที่เป็นโลก อารมณ์ที่เป็นความทุกข์ความยาก อารมณ์ที่บีบคั้น แต่อารมณ์ที่เป็นธรรมๆ เพราะอะไร เพราะจิตมันสงบ จิตสงบ จิตหนึ่ง จิตมันสงบจิตเป็นสัมมาสมาธิ แล้วจิตเป็นคนจับอารมณ์ เพราะอารมณ์กับจิตมันไม่มีอนุสัย มันไม่มีอนุสัยนอนเนื่องคือว่ามันไม่มีอารมณ์ต่อเนื่อง พอมันจับมันแยกอยู่ มันเก้อๆ เขินๆ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม จิตเป็นผู้เห็น จิตเป็นผู้จับ เห็นไหม

แต่ถ้าธรรมดาจิตกับอารมณ์เป็นอันเดียวกัน เดี๋ยวเจ็บ เดี๋ยวปวด เดี๋ยวพอใจ เดี๋ยวไม่พอใจ มันเกี่ยวเนื่องกัน มันเป็นอายตนะ มันเกี่ยวกันไป มันถึงไม่เห็นเป็นความจริงไง ถ้าเห็นเป็นความจริงเห็นอย่างนั้นมันถึงเห็นการห่อหุ้ม ไอ้นี่มันไม่ได้เห็นอะไรเลย แต่มันคิดได้ มันคิดได้ไง พอมันฉับพลันทันที พอมันติดสิ่งที่ค้างอยู่ มันก็ถูกสวมด้วยบทละคร

“สิ่งที่มันแวบเข้ามาอย่างนี้มันเป็นขันธ์ ๕ หรือไม่ แล้วถ้าขันธ์ ๕ เราจะลอกจากขันธ์ ๕ อย่างไร”

โอ้โฮ! มันก็เลยเป็นละครเรื่องใหม่ขึ้นมาเลย มันเป็นจินตนาการทั้งนั้น ถ้าเป็นจินตนาการทั้งนั้น สิ่งที่เห็นนี่นะ เห็นแล้วเก็บไว้ แล้วผู้ถามนะไปทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ถ้าจิตมันสงบแล้ว แล้วถ้าจิตเห็นอาการของจิตตามความเป็นจริง มันจะได้เห็นต่างกับคําถามนี่ไง เวลาคําถามมันเห็นโดยจินตนาการ เห็นโดยจินตนาการการคาดหมาย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ เห็นไหม เราฟังได้หมดล่ะ นี่ไง ที่เวลาหลวงปู่มั่น หลวงตา เวลาท่านเทศน์ท่านสอนไง ท่านบอกว่าไอ้สัญญานี่สําคัญนัก เวลาสิ่งที่เป็นข้อเท็จจริงท่านบอกว่าฆ่ามันไป ฆ่ามันไป เพราะเดี๋ยวสัญญามันจํา จําแล้วมันก็ไปสร้างภาพ แล้วพอสร้างภาพขึ้นมาก็รู้ รู้อย่างนี้ ที่กรรมฐานครูบาอาจารย์ที่ว่าเป็นอันตราย อันตรายแบบนี้ ถ้ามันรู้โจทย์ก่อน มันรู้ก่อน มันสร้างภาพได้หมด

แล้ว เห็นไหม สินค้าลิขสิทธิ์ เขาทําลายกันเป็นพันๆ ล้านนู่นน่ะ เพราะมันมีสินค้าแท้ที่มีเครดิตในตลาดคนต้องการ มันก็ทําเลียนแบบแล้วรวยมาก ในเมืองจีนก๊อปปี้จนรวย จนขึ้นมาเป็นอันดับสองของโลก ก๊อปปี้จนรวย อันนี้ก็เหมือนกัน “แรกรับรู้ตื่นขึ้นมามันช่างสะอาดสดใส ฉับพลันทันใดเกิดเริ่มจําได้” อู้ฮู! อันนี้ต้องไปบอกลิขสิทธิ์ เจ้าหน้าที่เขามาจับ จับแล้วเขาไปพิสูจน์ ว่ามันเป็นความจริงหรือเปล่า แล้วถ้าไม่ใช่ เดี๋ยวก็ต้องไปทําลาย เพราะมันไปลอกเลียนแบบเขามาไง แต่ถ้าเป็นจริงๆ ของเรานะ

นี่พูดถึงคําถาม เพราะเราพูดถึงเรื่องมหายาน เรื่องสิ่งที่เป็นฝ่ายมหายาน สิ่งที่ว่า “จิตหนึ่ง ฉับพลันทันใดมันมาจากมหายานทั้งนั้น” แต่ถ้าเป็นกรรมฐาน เห็นไหม ทําความสงบของใจเข้ามา แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดเห็นร่องเห็นรอยมัน แล้วถ้าไปเห็นตัวจริง กับฝึกหัดแล้วเห็นตัวจริง ขั้นของปัญญา ถ้าปัญญามันไปอีกอย่างหนึ่ง เห็นไหม ไอ้นี่มันฝึกหัดโดยศีล สมาธิ ปัญญา

แต่โดยมหายานเขาตัดทานทิ้งไป ทานไม่ต้องทําเสียเวลา ให้ถือศีล มีศีลแล้วก็ปฏิบัติเลยฝ่ายมหายานนะ เรื่องทาน ทาน เขาดูถูก เวลาอาจารย์เขา เห็นไหม ว่าชักช้า เสียเวลา เนิ่นช้า มากังวลแต่เรื่องที่ไม่จําเป็น แล้วถึงเวลาภาวนา ภาวนาลุ่มๆ ดอนๆ ไง แต่สิ่งที่มั่นคง ทาน ศีล ภาวนาแบบเถรวาทเรา เพราะ เห็นไหม เช้าขึ้นมาแล้วทําทาน ทําทานกัน ทําทานคือมาศึกษาธรรมะ แล้วได้ฟังธรรมๆ อย่างน้อยเราก็เป็นพุทธศาสนิกชน เป็นชาวพุทธน่ะ ถ้าชาวพุทธฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมามันมั่นคง สามเส้า ทาน ศีล ภาวนา

แต่ฝ่ายมหายานส่วนใหญ่แล้วนะเพราะอะไร เพราะว่าพระต้องทําไร่ไถนา พระเขาทําสวน พระเขาหุงหาอาหารกินกันเอง ทานไม่เกี่ยว พระก็ส่วนพระ โลกก็ส่วนโลก เขาทํากันของเขาอยู่อย่างนั้น เพียงแต่พอเขามาอยู่ในเถรวาท อยู่ในชาวพุทธ ชาวพุทธเถรวาทเขาบิณฑบาต เขาก็บิณฑบาตด้วย แต่ของเขา เขาหุงหากินกันเองนะ เขาทําอย่างนั้นน่ะ แล้วเรื่องทานมันบอกว่าเป็นการรบกวนไง เป็นการรบกวนชาวบ้านเป็นต่างๆ

แต่ถ้าเป็นเถรวาทเรา เห็นไหม มันเป็นความมั่นคงไง เพราะว่าชาวบ้าน ชาวบ้านเป็นผู้ส่งเสริมเป็นผู้ตรวจสอบพระ ถ้าพระไม่ดี ชาวบ้านเขาไม่ใส่บาตรให้กินไง ถ้าไม่ใส่บาตรให้กิน ไม่เป็นไร ไม่เป็นไร เดี๋ยวพระก็หุงหากินเองก็ได้ พอพระหุงหากินมันก็แยก เห็นไหม ปลากับนํ้าแยกออกจากกัน มันก็ไม่มั่นคงหรอก

ฉะนั้น ของเราทาน ศีล ภาวนา แต่ฝ่ายมหายานส่วนใหญ่แล้วทานเขาเห็นเป็นของเล็กน้อย เขาเห็นเป็นของเล็กน้อยมาก เขาบอกว่าไม่เกี่ยวไง คือว่าเรื่องศีลของเขาต่างหากเลย เพราะเขาเชื่อตามอาจารย์กันนี่พูดถึงมหายานนะ แล้วพอเราเป็นเถรวาท เราเป็นเถรวาท เห็นไหม แล้วเรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์เราทํามาอย่างนี้ เพื่อความมั่นคงของศาสนา เพื่อความมั่นคง ให้มันตรวจสอบกัน ให้มันเป็นเนื้อเดียวกัน มันจะเป็นทาน ศีล ภาวนา แล้วถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา พอภาวนาขึ้นมามันจะเห็นเป็นข้อเท็จจริง

มันไม่เป็นอย่างนี้ ไอ้นี่มันเป็นอย่างนี้เพราะว่ามันไม่มีตัวตน มันจับต้องสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันไม่ได้ไง แต่อารมณ์ได้ ความคิด ความพูดได้ แต่เป็นชิ้นเป็นอันที่จับต้องได้ไง เหมือนหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ เหมือนหลักฐานทางอาญามันต้องมีเอกสาร หลักฐานทางเอกสารใช่ไหม หลักฐานเป็นตัวบุคคลใช่ไหม เราจับ จับอะไรได้ รู้ รู้เห็นอย่างไร แล้วสอบสวนอย่างไร ข้อเท็จจริงเป็นอย่างไร แล้วปล่อยวางอย่างไร เห็นกาย กายเป็นอย่างไร

เห็นกายโดยเจโตวิมุตติคือเห็นกายเป็นภาพ ถ้าเห็นกายโดยปัญญาวิมุตติ นามกาย นามกาย เห็นกายโดยปัญญา ปัญญาเห็นอย่างไร ครูบาอาจารย์ท่านว่าจับต้องได้เป็นชิ้นเป็นอัน มันมีเหตุมีผลมีข้อเท็จจริงไง เหมือนขึ้นศาลมีเอกสารทางวัตถุ มีเอกสารมีทุกอย่างพร้อมน่ะ มันถึงจะเป็นจริง แล้วถ้าเป็นจริงขึ้นมามันก็จะชัดเจนของมัน แล้วชัดเจนแล้วพูดเมื่อไหร่ก็ได้ อยู่ที่ไหนก็พูดได้ อยู่ที่ไหนก็รู้หมด เพราะอะไร เพราะมันไปรู้จริงเห็นจริงไง

แต่ไอ้นี่มันเป็นสัญญา เป็นการศึกษา เพราะว่าเริ่มต้นจากคําถามเราก็ตลกแล้ว “ตื่นนอนขึ้นมามันช่างสะอาดสดใส” ฝันก็ไม่ได้ ฝันก็ไม่ใช่ นั่งสมาธิเป็นตกภวังค์ก็ไม่ใช่ นั่งจินตนาการก็ไม่ใช่ มันต้องชัดๆ ดวงใจไหนไม่มีมรรค ดวงใจนั้นไม่มีผล มันมีมรรคมีผล มันจับต้องได้เป็นชัดเจนมาก มันถึงจะเป็นความจริงไง นี่พูดถึงว่า จิตหนึ่ง

มันไม่ใช่ มันไม่ใช่อย่างนี้ ถ้าไม่ใช่อย่างนี้ ค่อยๆ ทําเอา อันนี้เป็นประสบการณ์ จะบอกว่า สิ่งที่เกิดขึ้นมันเป็นประสบการณ์ของผู้ถาม มันเป็นประสบการณ์นะ ประสบการณ์การฝึกหัด เวลาประพฤติปฏิบัติจิตใจที่มันยังอ่อนด้อย มันก็สะเปะสะปะ แล้วพอมันจะเข้าลู่เข้าทาง มันต้องอีกเยอะ กว่าจะปรับพื้นที่สร้างบ้าน กว่าจะปรับให้

หลวงปู่มั่นสายกรรมฐาน เขาถึงบอกว่า “ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน” คือปรับพื้นที่ เราจะปลูกบ้านปลูกเรือน เราจะมีอริยสัจขึ้นมา เราต้องมีพื้นที่ของเรา นี่ไง พื้นที่ของเราที่ว่าภวาสวะ ที่ภพ ที่ใจเรา ที่มันจะเป็นจริงขึ้นมา สิ่งที่จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเราจะปรับพื้นที่ เราจะทําลายกันที่นี่ ถ้าอย่างนี้ต้องมีความสงบของใจเข้ามาก่อน

แต่ของเขา เวลาเขาพูดกันไป เห็นไหม “ปัญญาสามัญสํานึกก็บรรลุธรรมได้” เราเห็นอยู่ เขาพยายามจะโน้มน้าว โน้มน้าวว่าเขาก็ทําได้ ใครๆ ก็ทําได้ ไม่ใช่เฉพาะพระจะทําได้ ใครๆ ก็ทําได้ ทําได้ให้กิเลสทําไง กิเลสทําได้ ไม่ใช่ธรรมทําได้ ถ้าธรรมทําได้ ธรรมต้องทํา เอวัง

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์เราที่ท่านปฏิบัติ
ท่านจะไม่ข้องแวะเรื่องอย่างนี้เลย
ท่านพยายามจะทําใจท่านให้สงบ
แล้วยกขึ้นสู่อริยสัจ ยกขึ้นสู่สัจจะความจริง
แล้วพยายามพิจารณาของท่านเพื่อถอดเพื่อถอนกิเลส
พอถอดถอนกิเลสแล้วนะ พอกิเลสมันไม่มากวนแล้ว
จะไปลองพิสูจน์เรื่องอย่างนั้นได้ ของสบายๆ
มันเป็นของนอกอริยสัจไง มันเป็นของประจําโลกไง
ฤๅษีชีไพรเขามีของเขาอยู่แล้วไง

๒

ทําให้เป็น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบปัญหาธรรม วันที่ ๑๘ มีนาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบถามพระอาจารย์เรื่องการสู้กับเวทนา”

กราบนมัสการท่านอาจารย์ครับ

ผมภาวนาโดยใช้การดูลมบ้าง หรือหายใจเข้าพุท หายใจออกโธบ้าง แล้วเวลาที่นั่งนาน ผมรู้สึกปวดขามาก และรู้สึกว่าใจมันสั่น มันอึดอัด ใจมันมีอารมณ์โกรธเกิดขึ้น จนสติผมไม่สามารถจับที่ลมและที่พุทโธได้เลย ผมจึงเอาสติมาจับอยู่ที่เวทนาแทน ที่ความเจ็บ ที่ความโกรธ ที่ความอึดอัดแทน รู้สึกว่าเวทนาที่รุนแรงมันเริ่มเบาลงบ้าง และเริ่มที่จะกลับมาตามดูลมได้ พุทโธได้

คําถามครับ...

๑. เวลาที่มีเวทนาที่รุนแรงเกิดขึ้น จนไม่สามารถดูลมหรือพุทโธได้ แล้วผมจึงมาดูเวทนาแทน ผมทําถูกหรือไม่ครับ

๒. ผมรู้สึกว่าในขณะช่วงเวลาที่ผมดูที่เวทนาที่รุนแรงอยู่นั้น เหมือนผมใช้ความอดทนต่อสู้กับเวทนา มากกว่าการใช้ปัญญาพิจารณาใช่หรือไม่ครับ

๓. ผมจะต้องภาวนาอย่างไรจึงจะก้าวหน้ามากกว่านี้ครับ เพราะผมเคยนั่งตามดูลม จนรู้สึกเหมือนตัวเองตกวูบ และรู้สึกเหมือนตัวลอยอยู่ในอากาศ แต่เกิดขึ้นในช่วงสั้นๆ แป๊บเดียว และเกิดขึ้นแค่ ๒ - ๓ ครั้งเองครับ และไม่เกิดขึ้นอีกเลย ผมอยากจะเจอสภาวะแบบนี้อีกครับ

๔. ผมเคยได้ยินว่า ถ้าบุญบารมีไม่ถึงปฏิบัติอย่างไรก็จะไม่ได้ผลแบบที่ตั้งใจไว้ จริงหรือไม่ครับ

ตอบ : คําถาม ๔ ข้อ คําถามนะ โดยนิยาม สิ่งที่อธิบายมาก่อน ว่า เห็นไหม เขาเคยหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ สิ่งที่ทํามาอย่างนี้ๆ ทํามาตลอด แล้วเวลานั่งไปนานๆ เข้า เกิดอาการปวดมาก เวลาอาการปวดมาก สิ่งที่อาการปวดมากแล้วก็ไปจับที่เวทนาแทน จับที่ความโกรธนั้นแทน สิ่งที่จับความโกรธนั้นแทน สิ่งนี้มันดีขึ้น ดีขึ้นเขากลับมาพุทโธได้ กลับมาพุทโธได้บ้าง

ไอ้นี่โดยสัจจะ โดยข้อเท็จจริงนะ โดยสัจจะ โดยข้อเท็จจริง เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติ โดยสัจจะ เหมือนทางวิชาการ เวลาครูสอนนักเรียน ครูเขาศึกษามาแล้ว ครูเขามีความรู้แล้ว เขาถึงมาสอนเด็ก เด็กที่ยังไม่มีความรู้ เห็นไหม เขาพยายามจะศึกษาหาความรู้นั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอก เวลาฝึกหัดภาวนา ต้องทําความสงบของใจก่อน หายใจเข้าให้นึกพุท หายใจออกให้นึกโธ โดยพื้นฐาน เขาต้องการให้จิตมันมีพื้นฐานก่อน มีพื้นฐานแล้วถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาขึ้นมา มันจะมีพื้นฐานรองรับ พอพื้นฐานรองรับ เวลามีการศึกษาต่อเนื่องไป มันจะศึกษาต่อเนื่องไปได้สะดวก แต่ถ้าพื้นฐานมันอ่อนแอ พื้นฐานอ่อนแอ โดยทางวิชาการพื้นฐานเราอ่อนแอ เวลาเราศึกษามากขึ้น มันไปไม่ได้หรอก

อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาสิ่งโดยทั่วไป เห็นไหม เวลาครูบา-อาจารย์ส่วนใหญ่ ครูบาอาจารย์ของเราถ้าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านจะสอนให้หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ หรือท่องคําบริกรรมพุทโธๆ ก็ได้ ท่านต้องการทําให้จิตมันสงบใช่ไหม พอจิตมันสงบเข้ามาแล้ว เราฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา

เวลาฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาต้องฝึกหัด สิ่งที่เวลาฝึกหัดขึ้นมา แต่ถ้ามันยังไม่เกิดปัญญาขึ้นมา เวลาไม่เกิดปัญญาขึ้นมา เวลาเรากําหนดหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ถ้ามันมีศรัทธามีความเชื่อ ถ้ามันมีบุญกุศลรองรับ มันก็จะหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธได้สะดวก ทํานี่น่ะ เขาเรียกว่าสัทธาจริตมันมีศรัทธามีความเชื่อ แต่ถ้าทําไปๆ มันคุ้นชิน กิเลสมันจําเจ พอมันจําเจ กิเลสมันรู้เท่า กิเลสมันจะแสดงออก แสดงออก เห็นไหม มันก็จะทําให้เราปั่นป่วน จะทําให้เรา การปฏิบัติเราล้มลุกคลุกคลาน

ถ้าล้มลุกคลุกคลานขึ้นมา เวลาล้มลุกคลุกคลานโดยการนั่งไป โดยการนั่งภาวนาของคนที่มีเป้าหมายนะ พอนั่งไปถ้ามันนานเข้า นานเข้า ธรรมดาธรรมชาติของมัน ธรรมชาติของมัน ทุกข์คือการทนอยู่ไม่ได้ พอเรานั่งอยู่นานๆ มันจะมีเวทนาไง ถ้าเวทนามันมา เวทนามา เวทนามันมีการเจ็บปวด เจ็บปวดที่เรานั่งนานเกินไป ถ้าเวทนามันมากขึ้น มันแรงขึ้น พอแรงขึ้นมันเด่นชัดกว่าหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันเลยหายใจเข้าพุทออกโธไม่ได้ เวทนามันเกิดขึ้น

ฉะนั้น เวทนาเกิดขึ้น ถ้าเราไปจับที่เวทนา เราพิจารณาเวทนาได้ไหม ได้ แต่ส่วนใหญ่ทําไมครูบาอาจารย์ท่านไม่สอนให้พิจารณาเวทนาไปเลยล่ะ ถ้าสอนพิจารณาเวทนาไปเลย ถ้าจิตใจของคนมันไม่มีพื้นฐานใช่ไหม เวทนามันจะมีกําลังของมัน มันจะทําให้เราจะเข็ดน่ะ พอเจอเวทนาบ่อยๆ ปฏิบัติมันต้องมีความสุขสิ นี่นั่งทีไรเกิดแต่ความเจ็บปวดๆ ทําไมมีแต่ความทุกข์ล่ะ

มีความทุกข์ขึ้นมา เห็นไหม เขาถึงให้ทําความสงบก่อน ถ้าทําความสงบก่อน แล้วจิตมันสงบแล้ว แล้วถ้าไปพิจารณา เวทนาจับเล่นได้เลยนะ แต่เวทนาถ้าจิตยังไม่สงบ เวทนามา เวทนามันเป็นเวทนาที่จริงจัง เวทนาที่มันให้ผลมาก แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วเวทนาสักแต่ว่าเวทนา เวทนาเป็นเวทนา จิตเป็นจิต จิตมันสงบแล้วจิตมันจับเวทนาได้ เห็นไหม มันพิจารณาโดยที่ไม่เจ็บปวดจนเกินไปไง มันมีสติมีกําลังขึ้นมา

เขาถึงต้องให้กําหนดลมหายใจเข้านึกพุทก่อน หายใจออกโธก่อน เพื่อให้จิตมันสงบ จิตสงบมีกําลังขึ้นมาแล้ว ถ้าเวทนามันเกิดขึ้น เราไปจับเวทนามันก็จะเป็นสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม แต่ถ้ามันเริ่มจับเวทนาตั้งแต่ต้น ถ้าจับเวทนาตั้งแต่ต้น นี้เพียงแต่ว่าถ้าเราหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธแล้วมันชินชา มันต่างๆ อย่างนี้มันจับเวทนาได้ไหม ได้ ถ้ามันภาวนาเป็น หรือทําเป็นแล้ว มันทําสิ่งใดมันทําได้ง่าย เหมือนคนทํางานเป็น มันพลิกแพลงได้ หน้างานมันจะมีอุปสรรคตลอดไป ถ้าหน้างานมีอุปสรรคตลอดไป ทําสิ่งใดเราก็แก้ไขตามแต่หน้างานนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนาส่วนใหญ่ก็เป็นอย่างนี้ ถ้าหน้างานนั้นเราทําเป็น เราสามารถได้ เราแก้ไขได้ ฉะนั้น เวลาเราภาวนา ครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมา อย่างเช่น หลวงปู่ชอบ หลวงปู่ชอบท่านทําจริงทําจังมาก ในวงกรรมฐานเรานะ หลวงปู่ชอบกับหลวงปู่ตื้อเป็นครูบา-อาจารย์ที่ว่าความเพียรแก่กล้า เวลาวงปฏิบัติ วงกรรมฐานเรา ที่หลวงตาบอกครอบครัวกรรมฐาน เวลาพูดถึงการภาวนาจะยกหลวงปู่ตื้อกับหลวงปู่ชอบเป็นองค์หลัก องค์อื่นก็มี แต่องค์อื่นมันก็ยังมีใช้ปัญญาบ้างใช้ต่างๆ บ้าง พลิกแพลงไง แต่หลวงปู่ตื้อกับหลวงปู่ชอบท่านใช้ความเพียรของท่านแก่กล้ามาก

ฉะนั้น เวลาท่านความเพียรแก่กล้าขึ้นมา เวลาทําขึ้นไป อันนี้เอาอันนี้เป็นแบบอย่าง ถ้าเป็นแบบอย่างนะเราก็ทําของเรา มันต้องมีสติมีปัญญา ถ้ามีสติปัญญามันทําได้ มันพลิกแพลงได้ไง มันพลิกแพลงแก้ไขได้ แต่โดยพื้นฐาน โดยพื้นฐานหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ โดยพื้นฐาน พุทโธๆ เป็นพุทธานุสติ ลมหายใจเป็นอานาปานสติ แต่คนปฏิบัติใหม่ๆ มันล้มลุกคลุกคลาน มันจับต้องสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันไม่ได้ พอมันจับต้องสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันไม่ได้ ท่านบอกลมหายใจคนมันมีอยู่แล้ว แล้วเราตั้งสติดีๆ หายใจมันมีลมกระทบอุ่นๆ

เวลากระทบ หายใจเข้าให้นึกพุท หายใจออกนึกโธ มันเป็นรูปธรรม มันเป็นรูปธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรม ครูบาอาจารย์ท่านพยายามให้เป็นรูปธรรมที่ให้เราสัมผัสได้ พอเราสัมผัสได้เราให้มีความจริงจัง จริงใจของเรา แล้วทําของเราไป แต่พอมันทําบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้า มันก็มีอาการแบบคําถามนี้มา “นั่งนานๆ แล้วมันเจ็บปวดครับ แล้วมันพุทโธไม่ได้ครับ” ถ้าพุทโธไม่ได้นะ ฉะนั้น เข้าสู่คําถาม

“๑. เวลาที่เวทนาที่รุนแรงเกิดขึ้นจนไม่สามารถดูลมหรือพุทโธได้ แล้วผมจึงมาดูที่เวทนาแทน ผมทําถูกหรือไม่ครับ”

ถูกในเหตุการณ์เฉพาะหน้า ในเหตุการณ์เฉพาะหน้าของเรานะ เรามีสิ่งใดที่เป็นอุปสรรค เราก็จับสิ่งที่เป็นอุปสรรคนั้นมาพิจารณา เหตุการณ์เฉพาะหน้าเขาเรียกหน้างาน คนทําหน้างาน หน้างานมันมีเหตุการณ์เกิดขึ้นตรงต่อหน้าเรา เราต้องแก้ไขจัดการตรงนั้นให้ได้

นี่ก็เหมือนกัน “สิ่งที่เวลาเวทนาที่มันรุนแรงเกิดขึ้น จนไม่สามารถดูลมได้ หรือพุทโธได้ ผมกลับมาดูเวทนาแทน ถูกหรือไม่ครับ”

ถูกในเหตุการณ์เฉพาะนั้น แต่ว่าพอถูกในเหตุการณ์เฉพาะนั้นมันเป็นรูปแบบแล้ว มันเป็นกรอบแล้ว พอเป็นกรอบปั๊บ กิเลสนี่มันร้ายนัก ฉะนั้น มันต้องเหตุการณ์เฉพาะหน้า มันก็ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาที่ครูบาอาจารย์ของเราบอกว่า “เวลาภาวนาแล้ว ทําสิ่งใดสิ่งหนึ่งต้องทําให้มันชัดเจนขึ้นมา อย่าเปลี่ยนแปลงบ่อย เปลี่ยนแปลงบ่อยแล้วเหมือนกับย้ายต้นไม้ ต้นไม้มันจะโตขึ้นไม่ได้”

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเราถ้ามันเจริญงอกงามขึ้นไป มันต้องละเอียดลึกซึ้งต่อไปเรื่อยๆ แล้วเราเปลี่ยนแปลงบ่อยๆ ไอ้นี่คําว่า “เปลี่ยนแปลง” เปลี่ยนแปลงเพราะมันสับปลับ คนไม่เอาไหน แต่เวลาถ้าเกิดอุปสรรคมันไม่ใช่เปลี่ยนแปลง เพราะเวทนามันมาเผชิญต่อหน้าเลย เราก็ไปจับเวทนา ถ้าพิจารณาเวทนา จนเวทนามันเบาบางลง เรากลับมาพุทโธไง

ถ้าคนมันเป็นนะมันทําอะไรก็ได้ เราต้องการทํางานให้เสร็จ เราไม่ต้องห่วง ไม่ต้องไปกังวลว่าเราทําสิ่งนี้แล้วมันจะไปทางอื่น เพราะจิตเราไม่ไป แต่สิ่งที่มันเข้ามา มันคือกิเลส มันมาหลอก กิเลสมันเข้ามาแหย่ แต่กิเลสมันเข้ามาแหย่เรา มันจะแหย่ให้เราเลิกไง แหย่ให้เราทําไปไม่ได้ไง ถ้าเราสู้มันได้ ฉะนั้น สิ่งที่ถามมา “สิ่งที่เขาทําถูกไหม” ถูก ถูกเหตุการณ์เฉพาะหน้า เราแก้ไขของเราไป

“๒. ผมรู้สึกว่าในขณะช่วงเวลาที่ผมดูเวทนาที่รุนแรงอยู่นั้น เหมือนผมจะใช้ความอดทนต่อสู้กับเวทนามากกว่าการใช้ปัญญาพิจารณาใช่หรือไม่ครับ”

ใช่! เพราะเรายังภาวนาไม่เป็น พอภาวนายังไม่เป็นเราก็ใช้ขันติธรรม ใช้ความอดทน ใช้สติยับยั้ง อย่างที่พูดเมื่อกี้นี้ อย่างที่พูดเมื่อกี้ ถ้าเวทนาเป็นเรา เราเป็นเวทนา เจ็บปวดอยู่อย่างนี้ ถ้าจิตมันสงบไปแล้ว จิตสงบไปแล้ว จิตสงบไปแล้วแล้วมันมาจับเวทนา เวทนาสักแต่ว่าเวทนา เวทนาไม่ใช่จิต จิตไม่ใช่เวทนา แล้วจับมันพิจารณา อย่างนั้นถึงใช้ปัญญา

สิ่งที่ว่า “การที่เวทนาเกิดขึ้น เหมือนกับการใช้ความอดทนสู้กับเวทนาใช่หรือไม่”

ใช่! เราใช้ขันติธรรม ระดับของที่ว่าเป็นสมถะ สมถะ พุทโธๆ เป็นสมถะ ไม่ใช้ปัญญา ไม่ใช้ปัญญาเพราะสมถะต้องการให้จิตมันสงบ จิตสงบแล้วๆ จิตสงบแล้วจิตตั้งมั่น จิตมีกําลังแล้วจิตไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง กายไม่ใช่เรา เราไม่ใช่กาย เวทนาไม่ใช่เรา เราไม่ใช่เวทนา จิตไม่ใช่เรา เราไม่ใช่จิต ธรรมไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ธรรม แต่จิตมันสงบ จิตมันจับได้ พอจิตมันจับได้มันถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ มันถึงจะเป็นการฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญาเพราะเราเป็นผู้ใช้ เราเป็นผู้พิจารณา เราเป็นผู้กระทํา นั้นถึงเป็นวิปัสสนา

แต่ถ้าทนเอา ทนเอาเป็นสมถะทั้งนั้น “เป็นสมถะใช่ไหม” ใช่! เพราะอะไร เพราะเรายังทําของเรา จะบอกว่ายังไม่เป็นเลยมันจะน้อยใจไง “ไม่เป็นอะไร ผมทํามาหลายปีแล้วนะ” ทํามาหลายปีมันจะฝึกหัดของมันไปเรื่อยๆ ไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “สิ่งที่เราใช้ความอดทนต่างๆ เราใช้ทนอยู่ มันไม่ใช่ปัญญาใช่ไหม” ใช่! “ถ้าใช้ปัญญา ปัญญาอย่างไร” ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นอย่างที่ว่าจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นธรรม เห็นตามความเป็นจริง แล้วจับพิจารณาของมันไป ถ้าปัญญาอย่างนั้นเกิดขึ้น เราจะรู้จักภาวนามยปัญญา พอรู้จักภาวนามยปัญญาแล้ว เราพิจารณาของเรา ฝึกหัดของเราต่อเนื่องไป พอมันเสื่อมมามันจะเทียบได้เลย พอเสื่อมมา เวทนาเป็นเรา เราเป็นเวทนา คือมันอึดอัดขัดข้องไปทุกอย่างเลย

แต่ถ้าจิตมันสงบ จิตมันสงบจิตเป็นอิสระ จิตมันมีความสุข มันจะไปคิดเรื่องอะไร ทําอะไร แหม! ทําไมมันสุดยอด สุดยอด แต่พอเดี๋ยวมันเสื่อมนะ มันไม่สุดยอดหรอก มันกระทืบแบนแต๊ดแต๋เลย แล้วใครทํา กิเลสเรา กิเลสเราทั้งนั้น กิเลสเราทําเรา แต่ถ้ายังไม่ได้ปฏิบัติไปถึงจุดนี้ เรายังไม่เห็นถึงการพิจารณา เรายังไม่เห็นถึงการใช้ปัญญา เราก็ยังไม่มีประสบการณ์ไง

แต่ถ้าจิตมันสงบมันไปเห็นแล้ว พอมันเสื่อมมันถึงรู้ อ๋อ! เวลามันใช้ปัญญามันเป็นปัญญาอย่างนี้ มันคล่องตัวอย่างนี้ แล้วมันเวิ้งว้างอย่างนี้ เวลามันเสื่อมมาแล้ว โอ๋ย! มันอั้นตู้อย่างนี้ มันคิดอะไรไม่ออกอย่างนี้ มันเหยียบยํ่าอย่างนี้ เหมือนคนไม่เคยกินอาหารรสเลิศ มันก็ไม่รู้ว่าอาหารรสปกติกับอาหารรสเลิศแตกต่างกันอย่างไร เวลาเคยกินแต่ของเน่า อร่อย อร่อย พอไปเจอของดีๆ เข้า โอ๋ย! มันไม่เหมือนของเน่าที่เราเคยกินเลย มันก็จะรู้เลยว่า อ๋อ! มันมีอาหารรสเลิศอีก มันไม่ใช่มีแต่ของเน่าๆ อย่างนี้

นี่ก็เหมือนกัน พิจารณาเวทนา อดทน อดทนอยู่ เห็นไหม ของเน่าๆ ของเคยกินอยู่อย่างนี้ แต่ถ้ามีปัญญาขึ้นไปปั๊บ โอ้โฮ! มันเป็นอาหารรสเลิศเลย นี้มันเห็นความแตกต่างแล้ว ถ้าอย่างนี้แล้วคุยกันง่ายๆ เลย พอคุยกัน ครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านสนทนาธรรมกันนะ โอ้โฮ! มีแต่เรื่องสุดยอด สุดยอด ไม่ใช่เอาสีข้างเข้าถู มันก็มีความเห็นอย่างหนึ่ง เราก็มีความเห็นอย่างหนึ่ง แล้วก็เอาชนะคะคานกัน แล้วได้ประโยชน์อะไร ไม่มีใครได้ประโยชน์เลย ได้แต่ความบาดหมาง แต่ถ้าเป็นจริงๆ นะ อู้ฮู! อู้ฮู! ร้องอู้ฮู! อู้ฮู! เลยนะ

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์เรานะ ไม่ต้องอู้ฮู! หรอก อ้าปากก็รู้แล้วจริงหรือเท็จ เพียงแต่ว่าด้วยมารยาท ด้วยมารยาทของท่าน ท่านจะพูด ไม่พูด บางอย่างท่านรู้แล้วแหละ ท่านไม่พูด เพราะพูดไปแล้วมันรู้ไม่ได้ไง สังเกตได้นะ เวลาครูบา-อาจารย์เรา พระบางองค์ว่าอยู่ใกล้ๆ ท่าน ใกล้ๆ ท่าน ใกล้ๆ แต่มันพูดไม่รู้เรื่อง เหมือนเราน่ะเด็กที่มันไม่รู้ พูดให้มันรู้เป็นไปไม่ได้หรอก ภาวนาไม่เป็นพูดให้มันเป็น เป็นไปไม่ได้หรอก แล้วถ้ามันไม่เป็นแล้วยิ่งพูดเท่าไรมันก็ยิ่งงง

นี้เราอยู่ด้วยกัน อยู่ด้วยกันด้วยความเป็นสุข อย่าให้เขาอยู่ด้วยความงงๆ อยู่ด้วยความไม่แน่ใจเลย ก็บอกที่เขารู้ได้พอ คนรู้อยู่อย่างนั้น จิตที่สูงกว่ามันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าจิตเสมอกัน เข้าใจเหมือนกัน จิตที่สูงกว่าเห็นหมด จิตที่ตํ่ากว่าไม่มีความรู้ ไม่มีความสามารถรู้จิตที่สูงกว่าได้เด็ดขาด เด็ดขาด นี่ข้อ ๒ เนาะ

“๓. ผมจะต้องภาวนาอย่างไร จึงจะก้าวหน้ามากกว่านี้ครับ เพราะผมเคยนั่งดูตามลมจนรู้สึกตัวเองตกวูบและรู้สึกตัวลอยอยู่ในอากาศ แต่เกิดขึ้นในช่วงสั้นๆ แป๊บเดียว และเกิดขึ้นแค่ ๒ - ๓ ครั้งนี้เอง และไม่เกิดขึ้นอีกเลย ผมอยากเจอสภาวะแบบนั้น”

ไอ้สภาวะแบบนั้น ธรรมทั้งหลายเกิดแต่เหตุ ถ้าเหตุมันสมควร เหตุมันเป็นจริงแล้ว มันเกิดสภาวะแบบนั้น นํ้าหยดลงหินทุกวัน หินมันยังกร่อน ถ้าเรากําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันสงบ จิตมันมีกําลังของมัน มันก็จะมีอาการอย่างที่ผู้ถามว่า “มันเกิดอาการตกวูบ” อาการตกวูบเป็นอาการที่จะเข้าสมาธิเท่านั้นนะ เวลาจิตมันวูบ วูบขนาดไหน มันวูบ วูบให้คนตกใจ มันวูบให้เราออกจากการกระทํา มันวูบ “ตายแล้วนะ กําลังจะตายแล้วนะ” ไอ้คนนี่จะออกเลย

อาการวูบ อาการตก อาการอย่างนี้คืออาการจิตจะเข้าสู่ฐาน แต่ยังไม่เข้า แล้ววูบไม่มีวันจบนะ ของตกจากที่สูงนะ มันก็แค่อยู่ระยะทาง มันตกแล้วก็จบไง แต่ถ้าจิตมันวูบ วูบ วูบ วูบ วูบอยู่อย่างนั้น ครึ่งวันวูบอยู่อย่างนั้น ไม่มีถึงที่สุดหรอก นั้นคืออาการ อาการมันมีสมุทัยร่วมอยู่ด้วย แต่ถ้ามันจะวูบอย่างไรเราก็ยังพุทโธ วูบอย่างไรเราก็ยังอยู่ในคําบริกรรมนะ ไอ้วูบก็วูบไป ไอ้วูบคือสิ่งที่มันจะชักออก

ฉะนั้น อาการที่วูบอย่างนี้ “๑. ผมเคยวูบอยู่สองครั้ง แล้วเกิดอาการตัวลอยต่างๆ”

อาการอย่างนี้ อาการที่จิตจะเข้าสมาธิทั้งนั้นเลย อาการที่เกิดตัวลอยเกิดต่างๆ อาการที่เกิดตัวลอย นี้เป็นความรู้สึกนะ ครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านจิตสงบแล้ว แล้วท่านตัวลอยจริงๆ ที่หลวงปู่เสาร์ท่านพิสูจน์ตัวท่านเอง จิตสงบแล้วมันเหมือนกับตัวลอยขึ้นมาได้ ท่านถึงเอาไม้ขีดไฟไปเสียบไว้บนจาก บน แล้วก็มากําหนด เวลากําหนดขึ้นไป พอจะออก ตกเลยนะ สุดท้ายแล้วต้องประคองจิตไว้ พอมันลอยขึ้นไปแล้ว กําหนดจิตประคองไว้ แล้วให้มือไปจับ แล้วกลับมาอยู่ในสถานะเดิม แล้วกําหนดจิตให้ลงมา พอถึงพื้นเพราะมันรู้สึกได้ พอถึงพื้น เห็นไหม ออกจากสมาธิ ลืมตา อ๋อ! ไม้ขีด นี่ลอยจริงๆ ไอ้ลอย ลอยอย่างนี้

แต่หลวงปู่ขาวที่ว่าท่านลอยอยู่บนอากาศ ที่ทหารอเมริกันที่เห็นน่ะ ครูบาอาจารย์เราทําเยอะนะ แต่อาการแบบนี้เขาเรียกอภิญญาไม่ใช่อริยสัจ แต่ครูบาอาจารย์ของเราที่เป็นหลักแล้ว ถ้าจิตท่านมีคุณธรรมแล้ว ส่วนใหญ่แล้วท่านฝึกหัดของท่าน แต่! แต่ผู้ที่ฝึกหัดปฏิบัติใหม่ๆ จิตยังเป็นปุถุชนอยู่ พอเกิดอาการอย่างนี้แล้วมันจะสําคัญตน มันจะเป็นโทษมากเลย

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์เราที่ท่านปฏิบัติ ท่านจะไม่ข้องแวะเรื่องอย่างนี้เลย ท่านพยายามจะทําใจท่านให้สงบ แล้วยกขึ้นสู่อริยสัจ ยกขึ้นสู่สัจจะความจริง แล้วพยายามพิจารณาของท่านเพื่อถอดเพื่อถอนกิเลส พอถอดถอนกิเลสแล้วนะ พอกิเลสมันไม่มากวนแล้ว จะไปลองพิสูจน์เรื่องอย่างนั้นได้ ของสบายๆ มันเป็นของนอกอริยสัจไง มันเป็นของประจําโลกไง ฤๅษีชีไพรเขามีของเขาอยู่แล้วไง

นี่พูดถึงว่าอาการจะเข้าสมาธินะ อาการจะเข้าสมาธิ เรื่องสมาบัติ เรื่องอภิญญามันเป็นเรื่องหนึ่ง เรื่องจิตสงบ ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา สมาธิคือจิตสงบ จิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่นแล้วจิตมีกําลัง จิตมีกําลังมันเปรียบเทียบนะ เปรียบเทียบ เมื่อกี้เราบอกอย่าไปยุ่งกับเขา แต่เราเปรียบเทียบ เปรียบเทียบคนเล่นไพ่ ตํารวจมาจับ มันโมโห มันไปได้ร้อยแปดเลย คนไฟไหม้ ไฟไหม้บ้าน มันแบกของหนักๆ มันแบกได้หมดเลย นั่นมันเพราะอะไร

เราจะเทียบถึงว่าจิตที่มีกําลัง จิตที่มีกําลังไง ถ้าจิตมีกําลัง พอจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันมีกําลังของมัน ถ้ามันพิจารณาไป มันจะมีกําลังอย่างนั้น นี่คือสมาธิ ไม่ต้องเหาะเหินเดินฟ้า ไม่ต้องตัวลอย ไม่ต้องใดๆ ทั้งสิ้น ไม่เอา ไม่เอา แต่สิ่งที่มันเป็น มันเป็นของมันอย่างนั้นไง

นี่พูดถึงว่า “ผมเคยเป็นแป๊บเดียว แป๊บเดียว เคยเป็นอย่างนั้น เคยเป็นแบบนั้น”

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เพราะเราฝึกหัดภาวนาของเรา เราภาวนาของเรา มันเกิดอาการแบบนั้น แต่เวลาเกิดอาการแบบนี้ ถ้าคนที่เกิดอาการแบบนี้แล้วถามเราโดยเฉพาะ เราจะบอกให้กลับมาพุทโธเลย กลับมาพุทโธ กลับมาที่ปัญญาอบรมสมาธิ กลับมาที่เหตุ เราต้องสร้างเหตุให้มากขึ้น สร้างเหตุให้มั่นคงขึ้น อาการแบบนี้มันจะหดเข้ามา อาการจะลอย อาการจะวูบเวิบมันจะหดเข้ามา หดเข้ามาที่ไหน หดเข้ามาที่ตัวเองไง หดเข้ามาที่จิตจบปั๊บมันก็ไม่วูบแล้ว วูบเพราะเราออกไปรับรู้วูบไง เวลามันวูบจนถึงที่สุดแล้วมันหายหมดล่ะ เพราะเราก็เคยวูบมาก่อน เราก็วูบมา วูบมาอย่างนั้นน่ะ ใหม่ๆ วูบ

ครูบาอาจารย์พอวูบ หนึ่ง ลมหายใจละเอียด ลมหายใจไม่มี จะตายนะ วูบ วูบ มันจะตกเหวนะ เดี๋ยวมันตกไปมันกระแทกตายนะ ความรู้สึกของสัญชาตญาณของมนุษย์เป็นแบบนี้ อาการแบบนั้นเป็นอาการ มันจะวูบขนาดไหน กลับมาที่พุทโธ เอ็งจะวูบ เอ็งวูบไป ข้าไม่เกี่ยว ข้าอยู่กับพระพุทธเจ้า ข้าอยู่กับพุทธานุสติ อาการแบบนี้จบหมด เราบอกว่าอาการแบบนี้เป็นอาการที่จะเข้าสมาธิ

ฉะนั้น “ขณะอาการที่เข้าสมาธิ เขาบอกว่าเขาเป็นได้ ๒ - ๓ ครั้ง แล้วไม่เกิดอีกเลย ผมอยากเจอสภาวะแบบนี้”

เพราะผมอยากจะเจอสภาวะแบบนี้ๆ อาการที่จะเข้าสมาธิ เห็นไหม จะเข้าสมาธิ จะเข้าสู่สมาธิเพราะถ้ามันวูบจนถึงที่สุด กึ๊ก! มันจะเข้าสู่ฐานสมาธิเลย แต่มันวูบอยู่อย่างนั้นเพราะมันไม่เข้าสมาธิ แต่คนที่ยังไม่ได้สมาธิก็บอกว่า “ผมอยากได้อาการแบบนี้” อยากได้อาการหรืออยากได้จิตสงบ ถ้าอยากได้จิตสงบนั้นเป็นบาทฐาน ศีล สมาธิ ปัญญา ค่อยๆ แก้ไป นี่พูดถึงว่าถ้ามันยังภาวนาไม่ได้ ภาวนายังไม่เป็น มีสิ่งใดนี่ประสบการณ์

ฉะนั้น สิ่งที่วูบๆ เกิดได้จริงทั้งนั้น แล้วเกิดอาการตัวใหญ่ตัวพองนั่นเป็นปีติแล้ว ถ้ามันว่าง ว่างจนนํ้าหูนํ้าตาไหล ฮูย! นั่นเกิดปีติ พอเกิดจากปีติมันก็จะมาสุข พอสุขแล้วก็จะเกิดความตั้งมั่น เกิดกําลังของจิต เวลาพูดเป็นทฤษฎีแต่มันต้องเกิดอย่างนี้ไหม ไม่! มันเกิดในตัวมันเองพร้อมหมด มันพร้อมในตัวมันเอง มันรู้ในตัวมันเอง แต่โดยหลักโดยการอธิบายอาการของจิต มันเป็นแบบนี้

ฉะนั้น นี่พูดถึงอาการของจิต เคยภาวนาอย่างนี้ เราก็ทําของเราต่อเนื่องไป เรากลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราต้องการสมาธิเป็นบาทเป็นฐาน แล้วเราพยายามฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญาเพื่อจะเข้าสู่มรรคสู่ผล เราเกิดเป็นคน เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราเป็นชาวพุทธ เราต้องการมรรคต้องการผล เราไม่ต้องการสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น

สิ่งที่ว่ามันเป็นผู้วิเศษที่จะเหาะเหินเดินฟ้า ที่จะไปรู้สิ่งต่างๆ ให้มันเป็นชิ้นเป็นอันของเราก่อน แล้วอาการที่มันจะเกิดขึ้นอาการทั้งนั้น อาการที่วางไว้ ถ้ามีครูบาอาจารย์นะท่านจะช่วยเราตรงนี้ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์เราจะคิดเลยนี่คือธรรม นี่คือธรรม มันเป็นความมหัศจรรย์ คนไม่เคยรู้ไม่เคยเห็นพอเห็นมันก็มหัศจรรย์ทั้งนั้น แต่! แต่มันเจือไปด้วยสมุทัย เจือไปด้วยอวิชชา เจือไปด้วยความไม่รู้ ไม่รู้ เพราะมันยังไม่รู้ถึงถามมานี่ไง แต่ถ้ารู้แล้วนะไอ้นี่เป็นบาทฐานเลย แต่! แต่เป็นเรื่องวิกฤติของผู้ปฏิบัติต้องผ่านทั้งนั้นนะ มันเป็นเรื่องวิกฤติเลยล่ะ

วิกฤติ หมายความว่า คนเรายังไม่มีกําลัง ยังไม่รู้ แล้วไปเจอมันไง แล้วก็หาทางออกไม่ได้ แต่ถ้าคนที่ผ่านแล้ว เออ! ก็แค่นั้นเอง แต่จะกว่าแค่นั้นเอง ถ้าไม่แค่นั้นเองนะ ติดแค่นี้ไปไม่ได้ด้วย ติดอยู่อย่างนี้ แล้วก็คิดว่าอันนี้คือเป้าหมาย แต่ความจริงไม่ใช่ อาการวูบ อาการตัวลอยต่างๆ อาการ อาการ คําว่า “อาการ” จิตเห็นอาการของจิต แต่อาการเป็นเรา เราไม่เห็นอาการไง ถ้าจิตมันสงบแล้วจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นหมดเลย อ๋อ! อ๋อ! อ๋อ! อ๋อแล้วตอนนี้ก็จับได้แล้ว ทีนี้ก็วิปัสสนาต่อเนื่องไป นี่พูดถึงข้อที่ ๓

“๔. ผมเคยได้ยินว่าถ้าบุญบารมีไม่ถึงปฏิบัติอย่างใดก็ไม่ได้ผลแบบที่ตั้งใจไว้ จริงหรือเปล่าครับ”

บุญบารมีมันก็เกิดจากการกระทํา บุญบารมี คน เห็นไหม คนที่มีบุญบารมี ดูสิ ดูอย่างเช่นพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ไปฟังพระอัสสชิได้เป็นพระโสดาบัน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าไปเทศน์ชฎิล ๓ พี่น้อง เห็นไหม สิ่งนี้เขาได้สร้างไว้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตังสญาณ ว่าเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์ขนสัตว์หมายความว่าเขามีบารมีเต็มหรือไม่ บารมีเต็ม บารมี เห็นไหม คําว่า “บารมี” นะ นี่พูดถึงฝ่ายที่ว่าเวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศนาว่าการแล้วได้มาง่ายๆ เลย

ทีนี้ยกกลับมาที่พระองคุลิมาล พระองคุลิมาลฆ่าคนมา ๙๙๙ ศพ คนที่ฆ่าคนมา ๙๙๙ ศพ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าก็เล็งญาณเหมือนกัน แต่เขาก็มีบารมีไง ถ้าเขาไม่มีบารมี มันไม่สามารถเทศน์ให้เขาสู่เป็นพระอรหันต์ได้ เขาฆ่าคนมา ๙๙๙ ศพด้วยความเห็นผิด ด้วยอาจารย์ที่หลอกลวงบอกว่า ต้องการนิ้วของคนเพื่อจะมาแลกกับวิชาที่จะเรียน เขาเจตนาของเขา เขาเจตนาอยากได้วิชา แต่พออาจารย์บอกว่าต้องได้นิ้วคนมาพันนิ้ว พันนิ้วก็พันคน ฆ่าคนมา ๙๙๙ ศพนะ

คําว่า “บารมีของเรา” ก็ต้องเป็นบวกหมดไง ไม่ทําอะไรผิดพลาดเลย เป็นเทวดาลอยมาจากก้อนเมฆเลย เออ! คนนี้บารมี ไอ้คนที่มาจากรากหญ้าเลย ไอ้นั่นไม่มีบารมี บารมีมันเกิดจากสร้างสมมาเป็นพันธุกรรมของจิต ถ้าพันธุกรรมของจิต จิตที่มันมีอํานาจวาสนา มันฟังอะไรนะ มันเข้าใจนะ ฟังอันนี้เป็นธรรม เออ! ใช่ ถ้าฟังแล้วเป็นกิเลสมันไม่เอา นี่คนที่มีบารมี

นี่ก็เหมือนกัน ผมเคยได้ยินมาว่า “ถ้าบุญบารมีไม่ถึง ปฏิบัติอย่างไรก็ไม่ได้ผล ถ้าไม่มีบุญบารมี” หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกว่า “คนที่มีอํานาจวาสนาเท่านั้น ถึงจะได้นับถือศาสนาพุทธ” เราเป็นผู้ที่นับถือศาสนาพุทธ เราเป็นพุทธศาสนิกชน มีวาสนาไหม มันมี แล้วพุทธศาสนิกชนแล้วเรายังอยากประพฤติปฏิบัติ มีบารมีไหม มี แต่เวลามีบารมีแล้ว ทําไมผมภาวนาแล้วเป็นอย่างนี้ล่ะ

เออ! เวลาภาวนา บารมีมันทําให้เรามาภาวนา บารมีจะทําให้เราเข้าไปเผชิญหน้ากับมาร ไปเห็นหน้ากิเลสแล้วได้ต่อสู้กับมันไง ถ้าได้ต่อสู้กับมันด้วยมรรคด้วยผล เอาอะไรไปสู้กับมัน ธรรมาวุธ ต้องมีอาวุธ ไปจับผู้ร้ายไปมือเปล่า ผู้ร้ายฆ่าตายหมดน่ะ เราจะจับผู้ร้ายเราต้องมีอาวุธ อาวุธคือ ศีล สมาธิ ปัญญา มีสติไง มีสติมีสมาธิเข้าไปสู้กับมัน ถ้าเข้าไปสู้กับมันนี้คือบารมี นี้ภาวนาจะได้ ไม่ได้ เราก็ขวนขวายของเรา

จะบอกว่าคนที่ไม่มีบารมี ถ้าไม่มีบารมีก็แบบพวกเราขี้ทุกข์ขี้ยาก ภาวนาจะเป็นจะตาย เวลาคนที่มีบารมี ภาวนาแล้ว มันฟังแล้ว มันเข้าใจ มันเป็นไปได้ แต่เราก็ย้อนกลับมาพระพุทธเจ้า ๖ ปี เวลาเราพูดเรื่องอย่างนี้ เราจะพูดถึงตัวเราเอง ตัวเราเองตอนที่ปฏิบัติใหม่ๆ เกือบเป็นเกือบตาย แล้วเวลามันท้อแท้ๆ เราจะระลึกอยู่ ๒ องค์ องค์หนึ่งคือพระพุทธเจ้า องค์หนึ่งคือหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นทุกข์ยากกว่านี้ หลวงปู่มั่นนะเวลาท่านปฏิบัติ ธุดงค์ไปมีแต่คนขับไล่ออกจากหมู่บ้าน มีแต่คนไม่สนับสนุนทั้งนั้นหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ตอนภาวนา

นี้ในประวัติหลวงปู่มั่น หลวงตาท่านบอกเอง เขียน ๗๕ เปอร์เซ็นต์ เขียนในแง่บวก แง่ลบที่โดนเขาขับไล่โดนอะไร หลวงตาท่านบอกว่า เขียนไปแล้วไม่เป็นประโยชน์ สิ่งที่กระเทือนกันไม่เขียน ท่านเขียนแต่เรื่องดีๆ ทั้งนั้น แต่ของเรา เราฟังท่านเล่า เล่าเวลาว่าหลวงปู่มั่นท่านทุกข์ยากอย่างไร โอ้โฮ! มันสะเทือนใจนะ พอสะเทือนใจก็ย้อนกลับมาที่เราไง เราไม่เคยไปเจออย่างนั้นเลย ถ้าเราไม่เคยอย่างนั้น แสดงว่าเราก็มีบารมีไม่ต้องทุกข์ไง

นี่ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาผู้ถาม เราต้องการให้ผู้ถามมันมีกําลังใจไง เราต้องการให้มีกําลังใจ ฉะนั้น บารมีเรามีอยู่แล้ว ถ้าไม่มี เราไม่ขวนขวาย ไม่มาปฏิบัติหรอก คนที่ปฏิบัติธรรมนะ โดยสังคมเขามองพวกเราแล้วไอ้พวกนี้พวกมีปัญหา ไอ้พวกไปวัด ไอ้พวกนี้พวกมีปัญหา เขาก็มองเราแปลกๆ อยู่แล้ว เราต้องฝืนมา แต่เราก็ยังฝืนได้

ฉะนั้น เราถึงไม่สนใจเรื่องอย่างนี้เลย เวลาธุดงค์ไป บิณฑบาตไป ใครจะด่า ใครจะว่า เรื่องของเขา ใครจะว่าอย่างไรเรื่องของเขา ขออย่างเดียวเท่านั้น ดูแลใจเราให้ได้ คือเขาด่าแล้วอย่าหวั่นไหว เขาด่าแล้ว เหมือนกับเขาพยายามเสียดสี เห็นไหม ประชดประชันให้เราเป็นไปแบบเขา ไอ้เราพอเขาเสียดสี ประชดประชันขึ้นมา ก็ประชดชีวิต ทําตรงข้ามเลย ทั้งๆ ที่จะมาทําดี แต่คนมาแหย่เข้าหน่อยเดียว ประชดชีวิตเสียไปเลย ไม่ทําอย่างนั้น

ฉะนั้น เราต้องมีบารมี เขาจะว่าอย่างไรเรื่องของเขา ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นตัวอย่าง องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าทุกข์ยากมาขนาดนั้น ทั้งๆ ที่สร้างวาสนามาสมบูรณ์นะ แล้วมาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ถ้าไม่มีอํานาจวาสนานะ เอาตัวเองรอดยังเอาแสนยาก เอาตัวเองรอดแล้วยังสอนคนอื่นได้ แหม! หายาก หายากมากๆ เวลาเราทุกข์เรายาก เราจนตรอกจนมุมนะ เราจะระลึกถึงสององค์นี้ประจํา ระลึกแล้วมันแบบว่า เอ้อ! ทุกข์ของเราจิ๊บๆ ไอ้ที่ว่าทุกข์ๆๆ จิ๊บๆ เลย มันก็ทําให้ฟื้นมาได้นะ

คติพจน์ประจําใจเรา เวลามันทุกข์มันยากมันไม่มีทางออกนะ ระลึกถึงพระพุทธเจ้า ระลึกถึงหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านทุกข์ยากมากกว่าเรา ไอ้ทุกข์ของเราขี้เล็บ พอขี้เล็บแล้วมันก็ฟื้น แล้วก็ทําได้ไง นี่พูดถึงว่า ถ้าไม่มีบารมี ต้องมีสิ ไม่มีเราจะมาปฏิบัติหรือ คนที่ปฏิบัติเหมือนคนมาวัด คนทุกข์คนยาก คนไม่มาวัดเลย เวลาคนที่มีสติปัญญาขึ้นมา เขาก็ขวนขวายมาวัดของเขา ไอ้ไม่มาวัดเลยก็ทุกข์ มาวัดก็ทุกข์ ต้องหาเงินหาทองไปเปลี่ยนเป็นปัจจัยมาวัดก็ทุกข์อีก โอ้! ไม่มาวัดก็ทุกข์ มาวัดก็ทุกข์ โอ้! จะเอาอย่างไรดีวะ

แต่มาวัดมาวา จริงๆ แล้วแค่อนุโมทนาทานก็ได้ มาวัดมาวานะ เอาหัวใจมานะ ไม่ต้องอะไรมา วัดเรามาได้เลย ถ้าตกระกําลําบากนะ วัดเราเลี้ยงได้ ว่าอย่างนั้นเลยนะ เราเลี้ยงได้ เราดูแลได้ เราดูแล ไม่ต้องห่วง ขอให้มาเถอะ ขอให้ทําจริง แต่นี้มันไม่อย่างนั้น คนเราพอมาแล้วมันก็คิดร้อยแปด ออกนอกลู่นอกทางไป นี่พูดถึงเวลาคนมันคิดประชดชีวิตไง แต่เราไม่ได้คิดประชดชีวิต เราคิดถึงความจริงเนาะ จบ

ถาม : เรื่อง “สวดมนต์ไม่ออกเสียง”

ลูกกราบหลวงพ่อค่ะ มี ๒ กรณีค่ะ

กรณีที่ ๑ เนื่องจากตอนนี้ลูกป่วย ลูกไอมาก เวลาสวดมนต์จึงสวดแค่มีเสียงออกในลําคอแค่นั้น

กรณีที่ ๒ ถ้าลูกอยู่กับคนหลายคน ถึงเวลาที่ลูกจะสวดมนต์ ลูกก็จะสวดอยู่แต่ในลําคอ เหมือนแค่พึมพํา โดยที่ไม่ได้ออกเสียงดังออกมา เพราะเกรงว่าจะไปรบกวนคนอื่น

ทั้ง ๒ กรณีนี้ ลูกกระทําไป จะถือว่าเป็นการสวดมนต์หรือเปล่าคะ

ตอบ : เป็นสิ เป็นการสวดมนต์แน่นอน เป็นการสวดมนต์นะ เวลาสวดมนต์ เราสวดมนต์ออกเสียงก็ได้ สวดมนต์ในลําคอก็ได้ กรณีสวดอย่างนี้ ระลึกถึงหลวงปู่ชอบๆ หลวงปู่ชอบท่านมาอยู่ทางเพชรบูรณ์ ท่านไปองค์เดียว แล้วท่านก็สวดมนต์ทําวัตรตอนเช้าเย็น ทีนี้พอทําวัตรเช้าเย็น โอ้โฮ! ท่านก็สวดธรรมดาองค์เดียวใช่ไหม องค์เดียวอยู่ในป่าเสียงมันสงัดนะ ท่านก็นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต ก็สวดแบบเรานี่ ธรรมดาๆ นี่ แล้วถึงเวลาแล้วท่านก็จะวิเวก จะเปลี่ยนสถานที่

เวลาท่านคืนนั้นก่อนจะเปลี่ยนสถานที่ ท่านบอกว่า “ท่านนั่งสมาธิภาวนา โอ้โฮ! เทวดามาเต็มเลย มาอาราธนาท่าน ไม่ให้ท่านไป บอกว่า “ขอให้ท่านอาจารย์อยู่ที่นี่ เพราะท่านอาจารย์อยู่ที่ พวกเกล้ากระผมมีแต่ความสุข มีแต่ความชุ่มชื่นทั้งนั้นเลย”” “มีความสุขอย่างไรล่ะ” “มีความสุขเวลาท่านทําวัตรเช้า ทําวัตรเย็น อู้ฮู! มันกังวานไปทั่วเลย โอ๋ย! เสียงมันไพเราะมาก”

แล้วหลวงปู่ชอบท่านมาเล่าให้หลวงตาฟัง หลวงตาก็เล่าให้เราฟัง เราฟังมาจากหลวงตาเหมือนกัน ท่านบอกว่า “เราก็สวดมนต์ธรรมดานี่ นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ ก็อยู่คนเดียว ไม่ใช่คนบ้า ตะโกนเนาะ ท่านก็สวดของท่าน ท่านบอกมันกังวานไปทั่ว เทวดา โอ้โฮ! ได้ยินไปหมดเลยนะ”

แล้วเวลาท่านจะย้ายสถานที่ ท่านธุดงค์ต่อไป เทวดามาอาราธนาท่านเลยนะ บอกว่าท่านอยู่ที่นี่ อู้ฮู! เทวดามีแต่ความสุข เทวดาเขาคนมีศีล มีศีลมีธรรม มีความสุขมาก แล้วพอท่านจะธุดงค์ไป มันจะแห้งแล้งไง มันจะว้าเหว่ไง ก็อาราธนาท่านอยู่ที่นั่นต่อ ท่านก็อยู่โปรดเขา เสร็จแล้วท่านก็ไป นี่พูดถึง เห็นไหม ไอ้ที่ว่านะโม ตัสสะ ภะคะวะโต ก็สวดปกติ มันกังวานไปทั่ว กังวานไปทั่วเพราะว่าท่านมีศีลมีธรรมของท่าน ไอ้นี่อย่างของเรา ไอ้อย่างของเราที่ว่าเวลาสวดมนต์

“กรณีที่ ๑ ตอนนี้ลูกป่วย ลูกไอมาก สวดมนต์มันไม่มีเสียงออกมา มีเสียงแค่ในลําคอ”

ก็สวดอยู่แล้ว จริงๆ สวดมนต์ก็สวด ถ้าจิตมันมีเจตนา จิตมันสวดมนต์ก็ถูกต้อง ก็ถูกต้อง ไอ้อย่างที่เขาสวดมนต์ออกเสียงโดยเป็นหมู่คณะนั้น มันเป็นกิจกรรมไง ศาสนพิธี ฉะนั้น เราอยู่ในพิธีนั้น เราก็ร่วมพิธีไปกับเขา แล้วอย่างนี้ เวลาวงการพระ เวลาพระเขา ถ้าพระเขามีกิจนิมนต์บ่อยๆ เขาสวดแล้วเขาจะเข้าขากัน แต่อย่างพระเราออกไปสวดทีไร ล่มทุกที มันจะไปขัดแย้งกับเขาไง เพราะเราไม่ได้สวดร่วมกันไง

ฉะนั้น เวลาไปสวดมนต์ เขาจะมีประธานอยู่องค์หนึ่ง แล้วก็สวดร่วมกันเป็นหลักไว้ ถ้ามันไม่ได้สวดร่วมกัน มันออกเสียงสูง เสียงตํ่า เสียงสั้น เสียงยาว เสียงใหญ่ เสียงเล็ก มันจะมีขัดกัน แต่ถ้ามีประสบการณ์นะ เราคลอไปกับเขา เราคลอไปกับเขา นี่พูดถึง ฉะนั้น พระที่เขามีกิจกรรม เขามีกิจนิมนต์บ่อยๆ เขาจะคล่องมาก ชํานาญมาก

ไอ้พระกรรมฐานเรา นานๆ ออกไปที ไปเจอกับเขา สวดธัมมจักฯ คลอไปกับเขา คลอไปกับเขาดีๆ นะ อย่าเสียงดัง ถ้าเสียงดังแล้วดนตรีมันผิดโน้ตไง มันไปขัดกับเขาหมดล่ะ เวลาคนที่เขามีประสบการณ์เขาก็จะพยายามทําให้งานมันผ่านพ้นไปด้วยดี แต่ผู้ที่ไม่เคยไปงานเลย อย่างครูบาอาจารย์ท่านพยายามรักษาพระไว้ ท่านไม่ให้ไปงาน เพราะไปงานแล้วมันมีผลกระทบ ผลกระทบเรื่องโลกเยอะมาก เราไม่ไปอยู่แล้ว นี่พูดถึงเอามาเปรียบเทียบไง

ฉะนั้น “กรณีที่ ๑ ถ้าเขาสวดมนต์เสียงในลําคอถูกต้องไหม”

ถูก ทีนี้ถูกก็ถูกแก่ตัวเรา คือเราตั้งใจของเราแล้วไง แต่ถ้าเวลาเราออกไปในศาสนพิธี สวดร่วมกับเขา เพียงแต่ว่าเราไม่ไปขัด ไม่ไปแย้ง ไม่ให้ไปทําให้เขาล่ม จบแล้ว บางทีคนมันไม่รู้กาลเทศะเนาะ อย่างเช่น เราออกไปอวดเก่ง ตะโกนเสียงดังลั่นเลย แล้วไม่เข้ากับเขาเลย ไปทําให้เขาล่มหมดเลย ไอ้กรณีนี้ใช้ไม่ได้ กรณีนี้เสียหาย เออ! ทําอวด แหม! เสียงดังฟังชัดเลยนะ แต่ที่ไหนได้ เสียงไม่เข้ากับเขา โอ๋ย! งานเขาเสียหมด

เออ! ถ้าเสียงดังก็ต้องเข้ากับเขาได้ด้วย เขาเรียกจังหวะจะโคนให้ได้ไปกับเขา ถ้าเราไม่ได้ไปกับเขา เราก็พยายามจะให้ไปกับเขา นี่พูดถึงเวลาสวดมนต์เป็นศาสนพิธีนะ แต่ถ้าสวดคนเดียวอย่างไรก็ได้ ยิ่งอยู่คนเดียว ถ้าอยู่คนเดียวนะ ปิดห้องหมดเลย ตะโกนเข้าไปเถอะ แต่ถ้าของเรา เราก็สวดในลําคอ เราก็สวดเบาๆ เราก็สวดของเรา สวดเบาๆ สวดเบาๆ โอ้โฮ! มันด้วยความเป็นข้อเท็จจริงมันไปไกล

“๒. ถ้าลูกอยู่หลายคน ถึงเวลาที่ลูกจะสวดมนต์ ลูกก็จะสวดอยู่ในลําคอเหมือนที่พึมพําโดยที่ไม่ได้ออกเสียงดังออกมา เพราะเกรงว่าจะไปรบกวนคนอื่น”

ถูกต้อง มารยาท จริงๆ นะ คนไปวัดไปวา แค่มีมารยาทสังคม สุดยอดเลย ส่วนใหญ่ไปวัดไปวาแล้ว มารยาทสังคมมันเก็บไว้ไง อยากจะโชว์ อยากจะอะไร เสียหาย เราเป็นอย่างนี้ทั้งนั้น ส่วนใหญ่แล้วมนุษย์เป็นอย่างนั้น มนุษย์เป็นสัตว์สังคม แค่สองคนก็มีปัญหาแล้ว ฉะนั้น พอมีมากขึ้น แต่ถ้ามนุษย์มีคุณธรรมในใจนะ เขาเก็บไว้ทั้งนั้นน่ะความดี

โธ่! หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ เฉพาะตัวท่าน ภาวนาให้คนเห็นไม่ได้ ถ้ายังมีคนอยู่ ท่านไม่เคยลงทางจงกรม คนขึ้นกุฏิหมดแล้ว ๔ ทุ่ม ๕ ทุ่มท่านถึงลงทางจงกรม ถ้าจะเดินจงกรมโดยปกติ ท่านต้องไปเดินในป่า มันแตกต่างกับเขา ไอ้เราแอคชั่นเนาะ กลัวเขาจะไม่เห็นเราภาวนา เดินแอ๊กเลยนะ โอ้โฮ! บ้าบอคอแตก คนเรามันมีเป้าหมายแตกต่างกันไง ถ้าเรามีคุณธรรมของเรา เราทําของเราอย่างนี้ ถ้าทําของเราอย่างนี้มันก็ถูกต้อง

ฉะนั้น สิ่งที่ทํามาถูก เพียงแต่ว่าเราไม่ให้ไปกระทบกระเทือนใคร ไม่กระทบกระเทือน เว้นไว้แต่เวลาคนเขาน้อยๆ เขาต้องการให้คนไปนั่งร่วม เวลาเราไปงาน ไปงานก็เจออย่างนี้ เจอถ้าคนยังไม่มี อะไรไม่มี เขาก็ อ้าว! หลวงพ่อนั่งให้เป็นหัวตอหน่อยหนึ่ง เพื่อให้เขาเห็นว่ามีพระ ก็ต้องนั่งอยู่ตรงนั้นน่ะ พอให้งานมันเดินไปได้ไง เวลาเราไปงานมันกาลเทศะ กรณีอย่างนี้ กาลเทศะเพื่อสังคม เพื่อประเพณี

แต่ข้อเท็จจริงของเรานะ ทาน ศีล ภาวนา เรามีทานมีอภัยในหัวใจ เรามีทานของเราอยู่แล้ว เราให้อภัยเขาอยู่แล้ว เราทําเพื่อสังคม ทําเพื่อศาสนาอยู่แล้ว ทาน ศีล ศีลเราก็ไม่ได้ทําผิดศีล ไม่ได้ทําล่วงเกินอยู่แล้ว ถ้าเราภาวนา เราก็ภาวนาของเราถูกต้อง ถ้าถูกต้องแล้วจบ ไม่ต้องไปหวั่นไหวอะไรทั้งสิ้น ถ้าหวั่นไหวก็ภาวนาเพื่อคนอื่นสิ เราภาวนาเพื่อเรา เราไม่ได้ภาวนาเพื่อคนอื่นนะ เรามาก็เพื่อชีวิตเรา เพื่อความมั่นคงของเรา แล้วมันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นความจริงในหัวใจของเรา

ใครจะพูดอย่างไรนะ โลกธรรม ๘ ธรรมะเก่าแก่มีมาแต่ดั้งเดิม มีมาตั้งแต่สมัยโบราณ แล้วจะมีต่อไปข้างหน้า ไอ้เราไม่ต้องการอย่างนั้น เราต้องการอริยสัจ เราไม่ต้องการโลกธรรม ๘ โมฆบุรุษตายเพราะลาภ ตายเพราะชื่อเสียง ตายเพราะความอยากดัง เอวัง

รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ไม่ใช่!
ผู้หญิงสวยขนาดไหนก็ไม่ใช่กิเลส เฉพาะตัวของเรานะ
แต่ตัวผู้หญิงมีกิเลส แต่ชี้ถูกชี้ผิด
ตัวผู้หญิงตัวเขามีกิเลสเพราะเขาเกิด
แต่ตัวผู้หญิงกับเราไม่ใช่กิเลสของเรา ไม่ใช่!
รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส
ผู้หญิงมันจะสวยมันจะไม่สวยขนาดไหน
ตัวมันเป็นกิเลสไหม
ไม่ใช่!
เพราะเขาเป็นคนไม่ใช่เรา เราต่างหากมีกิเลส
รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส
ตัณหาความทะยานอยากของเราต่างหากคือกิเลส

๓

รูปอันวิจิตร

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๙ มีนาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เรียนถามท่านอาจารย์เรื่องของอาการของจิต”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมขอเรียนถามดังนี้ เมื่อเห็นผู้หญิงสวยแบบที่ชอบ จึงรู้สึกชอบ การที่ชอบนี้มาจากปัจจัยต่างๆ เช่น กรรมวิบากของจิตที่เคยชอบเช่นนี้มาก่อน เป็นต้น ถ้าเราทราบว่าชอบคือสภาวะ ไม่ใช่อารมณ์ ข้อนี้คือวิปัสสนาใช่หรือไม่ครับ

หรือในกรณี เช่น ได้กลิ่นควันจากคนสูบบุหรี่ เห็นความอึดอัดในใจ ความอึดอัดนี้เราเห็นเป็นสภาวะ เราก็แค่เดินหนี เราจะไม่โกรธ ไม่หงุดหงิด ไม่ฉุนเฉียวหรือรําคาญ จิตจะไม่กระเพื่อม เห็นเป็นเพียงอาการของจิต การที่เห็นเป็นอาการของจิต เราก็จะไม่ไปตอบรับ หรือปฏิเสธอาการนั้นๆ ไม่ไปอะไรกับมันเช่นนี้ใช่วิปัสสนาหรือไม่ครับ

สรุป คือ เราจะเห็นสภาวะของจิต เช่น ความโกรธ เป็นต้น แล้วจิตตัวเองแยกออกจากอาการนั้นๆ เห็นเป็นสภาวะนั่นคือไม่ทําให้เกิดอาการที่ทําให้อารมณ์กระเพื่อม หรือจิตหมองจากอาการของจิตนั้นๆ คือวิปัสสนาใช่หรือไม่ครับ

กราบขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : ไม่ใช่ครับ ไม่ใช่วิปัสสนาใดๆ ทั้งสิ้น ไม่ใช่ครับ

วิปัสสนาจะเกิดขึ้นจากจิตสงบแล้วเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ไอ้นี่จิตมันไม่สงบ จิตมันไม่สงบมันรับรู้ไปเฉยๆ แล้วก็มีสติปัญญาไป มันเป็นการปฏิบัติแนวทางหนึ่ง แนวทางหนึ่ง เห็นไหม เวลาบอกว่า “ถ้าใครกําหนดพุทโธๆ มันเป็นสมถะ มันไม่มีประโยชน์ ต้องใช้ปัญญา” ไอ้สมถะนั่นน่ะมันเป็นสมาธิ “มันเป็นสมถะแล้วถ้าปฏิบัติไปแล้วมันจะเห็นนิมิตๆ มันจะติดในนิมิต มันไม่เป็นประโยชน์ในการประพฤติปฏิบัติ” นี่เป็นความเห็นของแนวทางปฏิบัติแนวทางหนึ่ง

แต่ถ้าเป็นความเป็นจริง ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลความปกติของใจเกิดสมาธิ เกิดสมาธิแล้ว สมาธิที่เป็นสัมมาสมาธิ สมาธิที่มีกําลังแล้ว สมาธิที่เป็นสัมมาทิฏฐิความเห็นถูกต้องดีงามแล้ว ถ้ามันเห็น เห็นอาการของจิต เห็นตามความเป็นจริง อันนั้นถึงจะเป็นวิปัสสนา

แต่คนเรามันไม่มีสมาธิ มันไม่มีสมาธิเป็นนักปฏิบัติได้อย่างไร “โอ้! เขาปฏิบัตินะ รู้ตัวทั่วพร้อม เขาขยับ โอ๋ย! สมาธิเขาพร้อมนะ เขาทําอะไรนุ่มนวลไปหมดเลย” ไม่ใช่สมาธิ อันนั้นเป็นการสตัฟฟ์จิต จิตสตัฟฟ์ไว้ มันไม่ลงสมาธิ

ถ้าจิตเป็นสมาธินะ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนา-สมาธิ สมาธิคือจิตตั้งมั่น จิตไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น จิตเป็นอิสระ จิตเป็นจิต จิตที่เป็นสัมมาสมาธิ จิตเป็นจิต จิตที่เป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น

ไอ้นี่มันพาดพิงอารมณ์อะไรล่ะ มันพาดพิง รู้เท่าไง รู้สภาวะไง มันรู้อะไรน่ะ มันก็รู้แค่นั้น เพราะอะไร เพราะตําราสอนไว้อย่างนั้น ตําราสอนไว้ว่าเป็นอาการ สิ่งนี้เป็นอาการ เห็นไหม รู้ตัวทั่วพร้อมให้รู้เท่าทันจิตของตน แล้วคิดว่านี้เป็นวิปัสสนาไง ไม่ใช่ เป็นการสตัฟฟ์ไว้ คําว่า “สตัฟฟ์ไว้” คือว่า บล็อกไว้จิตอยู่แค่นี้ บล็อกไว้ด้วยอะไร บล็อกด้วยการคาดหมาย บล็อกด้วยสัญญาอารมณ์ บล็อกไว้ด้วยการศึกษาว่ามันเป็นวิปัสสนา มันเป็นวิปัสสนา

เหมือนกับเราทําสิ่งใดเรารู้เป้า ถ้ารู้เป้าแล้ว เห็นไหม ที่ว่าฝึกสมาธิ ฝึกสมาธิ แล้วสมาธิก็มาอยู่ในตําราหมดเลย พอตอบคําถามได้เป็นสมาธิ ห๊า! เออ! สมาธิมันตอบถามได้ด้วยหรือ สมาธิเป็นสมาธิ สมาธิไม่ใช่เกี่ยวกับการตอบถาม สมาธิไม่เกี่ยวกับอาการเคลื่อนไปของจิต การพูดการจา การรับรู้ อาการเคลื่อนไป จิตมันเคลื่อนไปแล้วไม่ใช่สมาธิ ถ้าไม่ใช่สมาธินะ มันไม่มีหลักเกณฑ์ สิ่งที่เห็นนั้นไม่ใช่วิปัสสนา ไม่ใช่ใดๆ ทั้งสิ้น ไม่ใช่!

ถ้าเป็นแนวทางปฏิบัติของหลวงตา หลวงตาท่านสอนว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ แล้วถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธินะมันต้องมีสติ ต้องมีสติแล้วมีปัญญารู้เท่า รู้เท่าว่านี้คือปัญญาอบรมสมาธิ นี้คือการใช้ปัญญา พยายามแยกแยะ พยายามแหวกจอกแหน แหวกจอกแหนที่มันปกคลุมหัวใจ หัวใจ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส มันผ่องใสแต่มันมีจอกแหน มีอารมณ์ มีความรู้สึกนึกคิดทับถมมันไว้ แหวกจอกแหน แหวกด้วยปัญญาเรียกว่าปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าแหวกจอกแหนออกเห็นนํ้า เห็นนํ้าใสๆ นั่นน่ะจิตเดิมแท้คือสมาธิ”

ถ้ามันมีสติมีปัญญาว่าเราทําอะไร เรารู้ว่าเราทําอะไร มันก็เป็นสัมมาทิฏฐิความถูกต้องดีงามใช่ไหม แต่ถ้าเราไม่มีสติปัญญา เราก็นี่วิปัสสนานะ แหวกจอกแหนๆ แหวกจอกแหนไม่มีจะแหวก แหวกอย่างไร แหวกจนไม่มีจะแหวก แหวกไปแหวกมามันก็อยู่นั่นน่ะ จอกแหนมันจะไปไหน จอกแหนมันก็อยู่ในสระนั่นน่ะมันไปไหน มึงแหวกก็แหวกไปสิ แหวกแล้วกูก็กลับมาใหม่ไง มึงแหวกกูก็วนอยู่ข้างหลัง แหวกไปข้างหลัง ข้างหลังก็วนกลับมาแล้ว

แหวกจอกแหน แหวกจอกแหน เขาแหวกจอกแหน ถ้าเรารู้ว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิไง เพราะมันแหวกอย่างไรก็ไม่จบ แต่เราต้องเห็นนํ้า เราต้องแหวกจอกแหนออก เพื่ออะไร เพื่อเห็นนํ้า เราจะตักนํ้ามาใช้ เราจะใช้นํ้านั้นเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าเราใช้นํ้าเพื่อประโยชน์กับเรา เห็นไหม นั่นน่ะวิปัสสนาอยู่ตรงนั้น

นี่ก็เหมือนกัน “สิ่งที่เขาทําๆ มา ใช่วิปัสสนาหรือไม่ครับ”

ไม่ใช่ ไม่ใช่ วิปัสสนึก นึกไปเรื่อย เห็นสภาวะอย่างนั้น เห็นสภาวะอย่างนี้ ก็นึกไปเรื่อย แต่ถ้ามีสติเท่าทันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันอย่างที่ว่า ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เราต้องรู้ว่าเราทําอะไรอยู่ เรามีสติสัมปชัญญะพร้อมไง

นี่ไง กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อไง ไม่ให้เชื่อว่าตําราว่าไว้อย่างนั้น ตําราพูดไว้จริง พุทธพจน์ๆ ที่องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยไว้ถูกต้องดีงามทั้งนั้น แต่ไอ้เราโจรปล้น โจรปล้นทฤษฎีของพระพุทธเจ้า โจรปล้นธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วสําคัญตนว่าเป็นอย่างนั้นๆ แต่ไม่เป็น ไม่เป็นหรอก แต่ถ้าเป็นความจริงๆ นะ เป็นความจริง รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง มันจะรู้เท่าหมดล่ะ

เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น เห็นไหม ที่ท่านศึกษามามากเป็นถึงมหา “มหา สิ่งที่ศึกษามา ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเราเทิดใส่ศีรษะไว้นะ เราเชิดชูไว้นะ” เราเชิดชูไว้ แต่! แต่การศึกษามาเป็นการศึกษา แล้วถ้าท่านไม่บอก ท่านประพฤติปฏิบัติมาก่อน คนเรามันจะสวมรอย กิเลสมันจะบังเงามันจะอ้างอิงไปหมด เหมือนเรารู้โจทย์หมดแล้ว เพราะเราศึกษาตําราหมดแล้ว เรารู้หมดแล้ว นิพพานเป็นอย่างนั้น ว่าอย่างนั้นเลย แล้วทําไปเถอะ มันก็นิพพานๆ ทั้งๆ ที่ทํายังไม่ได้อะไรเลยจะนิพพานๆ

หลวงปู่มั่นท่านบอก “มันจะเตะ มันจะถีบกัน” คือมันจะมีสัญญา คือมันจะมีอาการที่ทําให้การปฏิบัตินี้มันมั่ว มั่วนิ่มๆ มั่วไปเรื่อย มั่วจนเป็นธรรม มั่วจนว่าเป็นธรรม แต่มั่ว ธรรมมั่ว ไม่จริงหรอก หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า “ให้เอาการศึกษานั้นใส่ในสมองลิ้นชักไว้ก่อน เพราะเราศึกษามาเป็นความจํา ในสมองเราใส่ลิ้นชักไว้ แล้วล็อกกุญแจไว้ อย่าให้มันออกมา แล้วปฏิบัติไป”

ถ้าปฏิบัติไป พอถึงที่สุดแล้ว ไอ้สิ่งที่เรียนมากับความเป็นจริง อันเดียวกันเลย ที่พุทธพจน์ที่องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าพูดไว้จริงหมดเลย แล้วเราก็ปฏิบัติได้จริงด้วย แล้วเข้ามานะ กราบแล้วกราบเล่า กราบพระพุทธเจ้า กราบธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันละเอียด มันลึกซึ้ง มันซาบซึ้ง มันไม่ใช่บอกว่า “อย่างนี้เป็นวิปัสสนาหรือไม่ครับ” ถ้าอย่างนี้เป็นวิปัสสนาหรือไม่ครับแสดงว่าเอ็งไม่รู้ ถ้าใครยังถามอยู่คือไม่รู้หมด

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “สิ่งที่เขาเห็นมันเป็นวิปัสสนาหรือไม่”

ไม่ ไม่ใช่ ถ้าเป็นวิปัสสนาทําอย่างไร ก็ต้องกลับมาพุทโธ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้มีบาทมีฐานก่อน เราเป็นสมาธิเราก็รู้ว่าเป็นสมาธินะ เป็นสมาธิ หลวงตาท่านพูดเอง คนที่ภาวนาเป็นแล้วท่านบอกเลย “ถ้าใครทําสมาธิได้นะพออยู่พอกิน” เพราะในสมาธิ ในพุทธพจน์ ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้เลย ในพระ-ไตรปิฎกน่ะ “ถ้าใครทําสมาธิได้เหมือนกับมีบ้านมีเรือนอยู่หลังหนึ่ง สุขสบายเลย คนที่ไม่มีสมาธิเหมือนคนไร้บ้าน คนอยู่กลางถนนตากแดดตากฝนตลอด”

นี้อยู่ในพระไตรปิฎกนะ ใครทําสมาธิได้เหมือนมีบ้านมีเรือนหลังหนึ่ง คนที่ไร้บ้านกับคนมีบ้านต่างกันไหม คนที่มีบ้านมีเรือนหลังหนึ่ง ทําแค่สมาธินี่แหละ ฉะนั้น คนมันยังไม่รู้จักไง มันก็คนไร้บ้านใช่ไหม แล้วมันก็สําคัญตนว่ามันมีบ้าน แต่มันก็ไร้บ้านอยู่อย่างนั้น “ว่างๆ ว่างๆ อย่างนี้เป็นวิปัสสนาหรือไม่” คือคนไร้บ้าน คนไร้บ้านไร้ที่อยู่อาศัย ไร้สาระ

แต่กรรมฐานเราหาบ้านหาเรือน พุทโธๆ จนจิตสงบไง จิตสงบคือบ้านเรือนของเรา เราทําสิ่งใดขึ้นมามันก็ซับเข้าบ้านเราใช่ไหม เรามีบ้าน เราเก็บเงินเก็บทองได้ แต่คนไม่มีบ้านมันจะเก็บไว้ไหนล่ะ ผูกไว้ตามเนื้อตามตัวนี่แหละ แล้วก็เดินเร่ร่อนไป เดี๋ยวโจรปล้นหมดล่ะ นี่พูดถึงข้อเท็จจริงไง ทําสมาธิ สมาธิมันมีผลขนาดนั้น แต่ที่ทําๆ กันนี้มิจฉาสมาธิส่วนใหญ่ แล้วทําแล้วมันเป็นการสตัฟฟ์จิตไว้ เป็นการกดจิตไว้ ไม่ใช่หรอก

ถ้าใครได้สมาธิแล้วนะ ถ้าคนได้สมาธินะ ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต ถ้าได้สมาธิแล้วจะเชื่อธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก แต่พวกเรานี่พวกเร่ร่อน ยังทําอะไรไม่ได้มั่นคง ยังสงสัยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ใครทําสมาธิได้ปั๊บ โอ้โฮ! พุทธะ สมาธิคือพุทโธไง พุทโธคือพุทธะ พุทธะคือผู้รู้ แล้วผู้รู้มันแจ่มแจ้งขึ้น ใครได้สมาธินะ เว้นไว้แต่เป็นมิจฉา มิจฉาพอได้สมาธิแล้วมันอยากแสดงฤทธิ์แสดงเดช อันนั้นเป็นมิจฉา มิจฉามันก็ไม่นึกถึงพระพุทธเจ้า แต่ถ้าใครเป็นสัมมาทิฏฐินะ พอจิตสงบแล้ว เพราะมันเห็นพุทธะไง มันเห็นผู้รู้ในตัวเราไง ถ้าเป็นสมาธิแท้ๆ นะ

ส่วนใหญ่เป็นสมาธิปลอมๆ ไง สมาธิปลอมๆ ก็สมาธินึกเอา สตัฟฟ์ไว้ กดจิตไว้ มันไม่ซาบซึ้งอะไรหรอก เหมือนคนวางยาสลบตัวเอง ดูดแล้วก็สลบไปเลย เออ! สมาธิตาลอยหรือ ไม่มีหรอก สมาธิไม่มีตาลอย นี่พูดถึงว่าถ้าไม่ทําสมาธิก่อน ปัญญาเกิดขึ้นเป็นโลกียปัญญา แล้วโลกียปัญญาโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากด้วย บอกว่าอันนี้เป็นวิปัสสนา ไม่ใช่ ไม่ใช่ทั้งสิ้น แต่ถ้าเป็น ใช่นะ เราต้องทําสมาธิของเรา

ทีนี้อยู่ที่คําถามไง คําถามที่เขาถามมาว่า “ผมขอถามท่านอาจารย์ครับ ขอเรียนถามดังนี้ครับ เมื่อเห็นผู้หญิงสวยที่แบบว่าชอบ จึงรู้สึกว่าชอบ การที่ชอบนี้มันเป็นปัจจัยให้เกิดวิบากกรรมของจิต เช่น มีความคิดต่างๆ” ไอ้นี่มันคิดอย่างนี้ปั๊บ แล้วก็แต่งนิทานเลย จะเขียนธรรมะแล้ว เห็นผู้หญิงว่าชอบก็ว่าชอบเลย เขียนไปเลย เวลาคนน่ะกิเลสเป็นเรา เราเป็นกิเลสเป็นอย่างนี้

แต่เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ไม่ใช่! ผู้หญิงสวยขนาดไหนก็ไม่ใช่กิเลส เฉพาะตัวของเรานะ แต่ตัวผู้หญิงมีกิเลส แต่ชี้ถูกชี้ผิด ตัวผู้หญิงตัวเขามีกิเลสเพราะเขาเกิด แต่ตัวผู้หญิงกับเราไม่ใช่กิเลสของเรา ไม่ใช่! รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ผู้หญิงมันจะสวย มันจะไม่สวยขนาดไหน ตัวมันเป็นกิเลสไหม ไม่ใช่! เพราะเขาเป็นคน ไม่ใช่เรา

เราต่างหากมีกิเลส รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากของเราต่างหากคือกิเลส เราไปเห็นผู้หญิงแล้ว เราชอบผู้หญิงใช่ไหม ไอ้ความชอบนั้นน่ะเป็นตัณหาความทะยานอยาก แต่ตัวผู้หญิงก็เป็นตัวผู้หญิงใช่ไหม ตัวผู้หญิงจะเป็นกิเลสไหม รูป รส กลิ่น เสียงไม่ใช่กิเลส ไม่ใช่! ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหาก ตัณหาความทะยานอยากในใจของเราต่างหาก ไอ้ความอยากได้เขามาเป็นสมบัติของเราคือกิเลส

แต่ผู้หญิงของเรา โอ๋ย! คนนี้ถูกสเปคเราเลย ไปให้อีกคนมาดู โอ้โฮ! เฮ้ย! มึงชอบได้อย่างไรวะ ดูไม่ได้เลย มันเป็นกิเลสของเรา แต่ไม่ใช่กิเลสของคนอื่น เพราะความชอบมันไม่เหมือนกัน คนเราชอบผู้หญิงในรูปร่างอย่างนี้ อีกคนหนึ่งชอบผู้หญิงในรูปร่างอีกแบบหนึ่ง ถ้ามันรูปร่างที่ตรงกับกิเลสเรา เราก็ชอบ แต่มันไม่ตรงกับกิเลสคนอื่น เขาก็ไม่ชอบ เขาเป็นกิเลสหรือ ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหากเป็นกิเลส รูปอันวิจิตร ข้าวของเงินทอง แก้วแหวนเงินทองในโลกนี้ไม่ใช่กิเลสทั้งนั้น ไม่ใช่ ไม่ใช่

นี่พูดถึงธรรมะแท้ๆ นะ แต่โดยสามัญสํานึก คนเราฆ่ากันตายเพราะเงินบาทเดียว เงินบาทเดียวก็แย่งชิงกันจนฆ่าตายเป็นกิเลสไหม ไอ้นั่นมันไปเห็นแต่วัตถุภายนอกไง ไอ้ของมีค่า ของมีค่า มันทําให้คนทําร้ายกัน คนฆ่าทําลายกัน นั่นเพราะอะไร เพราะคนมันตะเกียกตะกาย ต้องการชิงทรัพย์กัน อันนั้นมันฆ่ากันเพราะในใจของเขาหยาบช้าไง

แต่ดูเวลาคนที่เขามีศรัทธา เขาเสียสละได้มหาศาล เขาเสียสละได้ทั้งนั้น เวลาพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์แม้แต่ชีวิตยังสละได้เลย ทุกอย่าง ดูพระเวสสันดร เห็นไหม สละจนประชาชนในบ้านในเรือนเขาไล่ออกจากราชวังเลย นั่นเพราะเป็นชาติสุดท้ายของพระพุทธเจ้า เป็นชาติสุดท้ายที่ว่าเสียสละทั้งนั้น เวลาเสียสละ เพราะเสียสละ เพราะเห็นคุณค่าของใจไง เพราะเสียสละเห็นคุณค่าของบุญกุศลในใจของตนไง

เวลาเขาทํา ทําอย่างนั้น แต่เวลาคนที่เขาแย่งชิงกัน ฉะนั้น บอกว่า รูป รส กลิ่น เสียง รูปอันวิจิตร เสียงอันวิจิตร ทรัพย์สินอันวิจิตร วิจิตรขนาดไหนก็ไม่ใช่กิเลส มันเป็นแร่ธาตุ มันเป็นธาตุ มันไม่มีชีวิต กิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจเราต่างหาก ถ้ามีสติปัญญาอย่างนี้ปั๊บมันก็จะโทษตัวเราคนเดียวไง

ไม่ใช่หรอก เห็นผู้หญิงที่สวยที่ชอบ มันถึงรู้สึกว่าชอบ โอ๋! โทษผู้หญิงเลยนะมึง ไปโทษแร่ธาตุข้างนอกว่ามันทําให้เราชั่ว แต่ความจริงคือเราชั่วเอง เราชั่วเอง แล้วเราไปแสวงหาสิ่งนั้นเอง ถ้าเราชั่วเอง เราก็ต้องควบคุมตัวเราเองใช่ไหม

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสอนเข้ามาที่ใจของสัตว์โลกไง สอนเข้ามาที่ใจของเรา ถ้าใจของเรานะ แผ่นดินธรรม ถ้าหัวใจมันเป็นธรรมแล้ว ไอ้สิ่งนั้นน่ะไม่มีการแย่งชิง ไม่มีการทําลายกัน ไอ้คนที่ทําลายกัน ทําร้ายกัน เพราะว่าไปแย่งชิงสิ่งนั้น เพราะจิตใจมันหยาบ จิตใจมันตํ่าต้อยกว่าวัตถุอันนั้น มันถึงแย่งชิงอันนั้น ถ้าหัวใจมันสูงกว่าวัตถุอันนั้น มันจะไปแย่งชิงอันนั้นทําไม เรามีวัตถุน้อย เรายังจะให้เขาเลย แล้วเราจะไปแย่งชิงอะไร

อันนี้พูดถึงสิ่งที่ว่า “เห็นผู้หญิงว่าสวย มันถึงเป็นสภาวะ เป็นปัจจัย มันเป็นอารมณ์ใช่ไหม อย่างนี้เป็นวิปัสสนาหรือไม่”

ไม่ ไม่ใช่ แต่ถ้ามันมีสติมีปัญญานะ มีสติปัญญาเรารู้เท่าทันอารมณ์ของตน ไม่ใช่รู้เท่าทันผู้หญิงนะ ผู้หญิงเป็นเหตุผลกระทบเท่านั้น เป็นภาพที่เห็นมันไม่ใช่กิเลส ไม่ใช่อะไรทั้งสิ้น มันเป็นเรื่องของเขา ความทะยานอยากในใจของเราต่างหาก ถ้าเรารู้เท่า รู้เท่า เห็นไหม ผู้หญิงนั้น ในสมัยพุทธกาล เห็นไหม นางอะไรที่สวยที่สุดไง แล้วไม่ยอมไปฟังเทศน์พระพุทธเจ้าเลย สุดท้ายแล้วมาฟังเทศน์พระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าเนรมิตให้มีผู้หญิงคนหนึ่ง แล้วสวยกว่าคนนั้นอีก แล้วมันก็แก่ชราภาพไปเรื่อยๆ ชราภาพไปเรื่อยๆ ไอ้ผู้หญิงนั้นบรรลุธรรมเลยนะ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ไอ้ผู้หญิงที่เราไปเห็น ไปเห็น ถ้าเราเห็นมันชราภาพ เห็นอย่างนั้นนะ เห็นอย่างนั้นแล้วถอนที่ใจนี่ ถ้าเรารู้เท่าทันอารมณ์ของเรา เห็นไหม รู้เท่าทันอารมณ์ของเรานะ ผู้หญิงก็เป็นผู้หญิง เราไปชอบเขา เรามันโจร เราแอบรักภาพลักษณ์เขามา ถ้ามันมีสติปัญญาอย่างนี้ เราเท่าทันนะ ตอกยํ้าเลยมึงน่ะโจร เขาไม่รู้ตัวเลย เขาเดินผ่านไปแล้ว แอบไปชอบเขา แอบไปรักเขา ถ้ามันรู้เท่าทันอย่างนี้ปั๊บมันอายนะ พอปัญญามันรู้เท่ากิเลสมันอายนะ มันสงบลง

นี่ปัญญาอบรมสมาธิ ไม่ใช่วิปัสสนา ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามีปัญญาอบรมสมาธิ เห็นไหม แค่นี้ก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ไม่ใช่วิปัสสนาหรอก วิปัสสนามันต้องจิตสงบแล้ว พอจิตสงบแล้ว พอไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงนะ มันขนพองสยองเกล้า มันสะเทือนกิเลส อันนั้นมันถึงจะเป็นวิปัสสนา วิปัสสนาปัญญามันลึกซึ้งกว่านี้เพราะมันเป็นภาวนามยปัญญา

ไอ้นี่มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาความคิด สัญชาตญาณ คิดด้วยสมอง คนคิดด้วยสมองวิทยาศาสตร์ โลกมาจากอวิชชา คิดด้วยกิเลส

เวลาจิตสงบแล้วกิเลสสงบตัวลง สัมมาสมาธิ กิเลสสงบตัวลง ถ้ามีภาวนามยปัญญา ปัญญาของธรรม เรียกว่าโลกุตตรปัญญา ปัญญาเหนือโลก ไอ้โลกียปัญญา ปัญญาใต้โลก ปัญญาแบกโลก แบกกิเลสตัณหาความทะยานอยากของตน แต่ถ้าเป็นวิปัสสนา มันปัญญาเหนือโลก มันเป็นโลกุตตรธรรม มันเป็นโลกุตตรปัญญา ถ้าปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้นถึงจะเป็นวิปัสสนา วิปัสสนาเป็นแบบนี้

แต่นี่มันเป็น ถ้าเป็นความถูกต้องดีงาม มีสติสัมปชัญญะ จะเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นจริงนะ ที่มันไม่เป็นจริง เราถึงยกตัวอย่าง เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียง อันวิจิตรไม่ใช่กิเลส เราเห็นพระพูดบ่อย นู่นก็กิเลส นี่ก็กิเลส ไปชี้แต่กิเลสอยู่ข้างนอก แต่มันไม่ชี้กิเลสที่ใจมันเลยนะ มันไม่เคยชี้ตัวมันเองเลยนะ แต่ถ้ามันชี้ตัวมันเอง อันนี้ต่างหากแก้กิเลส อันนี้ต่างหาก อันนั้นไม่ใช่ อันนั้นเรื่องของเขา อันนั้นเรื่องของเขา กิเลสมันอยู่ที่นี่ มันอยู่ที่ใจเรานี่

มันเรื่องของเขาใช่ไหม สังคมมันก็เป็นอย่างนี้ สังคมเขาก็มีอย่างนั้น คนมีบุญกุศล คนตกทุกข์ได้ยาก มันก็มีอย่างนี้ เรามีสติปัญญา เรามีความสามารถจะอุ้มชูเขาได้ไหม ถ้าเรามีสติปัญญาสามารถจะอุ้มชูเขาได้ เราก็อยากจะอุ้มชูเขา ถ้าเราไม่มีสติปัญญาสามารถจะอุ้มชูเขา เตี้ยอุ้มค่อม ตัวเองก็จะตายอยู่แล้ว จะไปให้มันตายเร็วขึ้นหรือ

แต่ถ้าตัวเองมีสติปัญญา มีความสามารถจะช่วยเหลือเจือจานเขา เราก็ควรทํา ถ้าเราไม่มีสติปัญญาจะช่วยเหลือเจือจานเขา เห็นไหม อิทธิบาท ๔ พรหมวิหาร ๔ ช่วยเต็มที่แล้วช่วยไม่ได้ก็อุเบกขา ช่วยเต็มที่แล้ว ไม่อย่างนั้นมันตายเลย จะช่วยเขาจนไม่มีสติปัญญา แต่ถ้าเราช่วยเขาจนสุดความสามารถแล้วมันเป็นกรรมของสัตว์แล้ว อุเบกขา คือ ไม่ทุกข์ไม่ร้อนไปกับเขา เออ! กรรมของสัตว์ ทางใครทางมัน เออ! จบ

นี่ไง อิทธิบาท ๔ ผู้ที่มีคุณธรรมเขามีคุณธรรมอย่างนี้ ไอ้ไม่ช่วยเป็นไปไม่ได้ เขาช่วยเต็มที่แล้ว แต่ช่วยแล้ว ช่วยถึงที่สุดแล้ว มันเวรกรรมของสัตว์ เวรกรรมของเขา ไส้เดือนน่ะ เราเห็นไส้เดือนใช่ไหม เราสงสารมันนะ เอาไส้เดือนมาไว้บนโต๊ะมันอยู่ไหม ไส้เดือนมันอยู่ในดินใช่ไหม ไส้เดือนมันจะกลับลงดิน เราเห็นไส้เดือนขึ้นมา โอ้โฮ! น่าสงสารๆ อู้ฮู! ทะนุถนอม ไม่ใช่ ไม่ใช่ ไส้เดือนเอามันกลับไปในที่ดินนั้นนั่นคือบ้านเรือนของเขา

นี่ก็เหมือนกัน มันเรื่องของเขา อิทธิบาท ๔ ไง พูดถึงเวลาว่า รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส หากิเลสให้เจอ หาให้เจอก่อน

นี่ไง แล้วกรณีที่ว่า “ถ้าได้กลิ่นควันบุหรี่เป็นความอึดอัดและเป็นสภาวะหรือไม่ มันเป็นวิปัสสนาหรือไม่”

ไม่ ไม่ทั้งนั้น มันเป็นสภาวะว่าปัญญาชนเขาก็รู้ได้เรื่องการสูบบุหรี่ ตอนนี้เขารณรงค์เลย งดสูบบุหรี่มันจะได้ไม่เอาโรคภัยไข้เจ็บเข้ามาสู่ตัวเรา มันอยู่ที่สมองของคน อยู่ที่วุฒิภาวะของคน อาหารสิ่งใดที่เป็นพิษเรายังไม่เอาเข้ามาร่างกายเราเลย ไอ้นี่เอาบุหรี่มาสูบ มาสูบของเขา เว้นไว้แต่ถ้ามันเป็นโรคภัยไข้เจ็บนะ มันมี มันมียาที่เขาพวกเป็นไซนัสพวกเป็นอะไร มันมียาพ่น ไอ้พวกยาพ่น ยาสูบ เขาแก้ไซนัสแก้นั่น ไอ้กรณีที่เจ็บไข้ได้ป่วยนั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ เพราะสรรพสิ่งในโลกนี้ ยาสูบ ฟังสิ ยาสูบมันเป็นยา แต่เราสูบกันมากเกินไป เราสูบกันจนเป็นกิเลสไง ยาสูบ ยา ยา แต่กินยาจนร่างกายมีสารพิษ มันอยู่ที่ความพอดีไง ยาสูบ มันมียานะ ยาพ่นควัน ยาต่างๆ มันมี

ฉะนั้น เราบอกว่าธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า ท่านรู้ว่าอะไรควรไม่ควร มันเหรียญมีสองด้านเท่านั้น บัญญัติธรรมวินัยไว้แล้ว บัญญัติกฎหมายไว้แล้ว ถ้าเป็นปัญญาชน กฎหมายนั้นก็ทําให้สังคมร่มเย็นเป็นสุข แต่ถ้าคนเล่ห์เหลี่ยมก็ใช้กฎหมายนั้นแสวงหาประโยชน์กับตน นี่ก็เหมือนกัน สิ่งใดองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ ถ้าทําถูกต้องดีงามแล้วมันไม่เบียดเบียนเราหรอก นี่พูดถึงว่าเวลายาสูบ เห็นแล้วมันอึดอัดขัดข้อง ปัญญาชนเขาคิดได้ แล้วมันเป็นวิปัสสนาหรือไม่ เป็นปัญญาอบรมสมาธิทั้งนั้น เพราะจิตยังไม่สงบ ถ้าจิตสงบแล้วเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงมันถึงจะเป็น

บทสรุป สรุปว่า “ถ้าเป็นสภาวะจิต ความโกรธ เป็นต้น แล้วจิตตัวเองแยกออกมาจากอาการนั้นๆ เป็นสภาวะ” แยกออกจากอาการนั้นๆ มันก็กดไว้ มันก็แยกได้ทั้งนั้น แบ่งข้าง อ้าว! ความดีไปอยู่ตรงนั้น ความชั่วไปอยู่ทางนี้ จัดหมดเลยบอกว่ามันจะเขียนได้ไง มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิมันทําได้ ปัญญาความคิด เวลาคนนอนหลับแล้วฝัน มันจะเร็วมาก พับๆ ความเห็นจากนามธรรม นี่ก็เหมือนกัน ความคิดคนมันเร็วมาก มันจะคิดอย่างไรก็ได้ จะคิดอย่างไรก็ได้ จะเป็นจริงไม่จริง ไม่มี เพราะไม่มีรสของธรรม

ถ้าเป็นความจริงนะ ศีล สมาธิ ปัญญา มันมีเหตุมีผล ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันต้องมีเหตุ มันต้องมีศีล มันต้องมีสมาธิ มันต้องมีปัญญา สมาธิก็รับรู้ได้ว่ารสของสมาธิมันมีความสุขมาก รสของปัญญามันลึกซึ้งกว่ารสของสมาธิหลายร้อยหลายพันเท่า รสของปัญญาที่พร้อมสัมมาสมาธิ มันเป็นดาบเพชรมันฟาดฟันกิเลสขาดเป็นชั้นๆ เข้าไปเลย แล้วมันไม่รู้จักหรือ ยังซื่อบื้ออยู่เนาะ ยังตาปรืออยู่บอกอันนั้นเป็นธรรม ไม่มี ถ้าเป็นปัญญาต้องเป็นอย่างนี้มันมีรสมีชาติของมัน มันมีความจริงของมัน ถ้ามีความจริงของมัน มันถึงจะเป็นความจริงของมัน แต่นี้บอกว่า “กายกับใจมันแยกจากกัน” มันก็แยกได้ แยกได้ทั้งนั้น ฉะนั้น “มันเป็นวิปัสสนาหรือไม่” ไม่

เราพูดถึงความเห็นของโลกไง ความเห็นของโลก ปัญญา ปัญญาคือความคิดไง ความคิดอย่างนั้นมันเป็นโลกียปัญญาไง ถ้าเป็นโลกียปัญญาแล้วเดี๋ยวนี้เป็นปัญญาชนใช่ไหม พอปัญญาชนถึงบอกว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิ ไม่ใช่วิปัสสนา วิปัสสนาเป็นภาวนามยปัญญา ภาวนามยปัญญามันจะมีสัมมาสมาธิที่ลึกซึ้งกว่า แค่สมาธิมันก็สุขแล้ว แล้วถ้ามีปัญญาอีก โอ้โฮ! มหาศาลเลย แต่นี่ไม่เป็นอย่างนี้หรอก

ฉะนั้น คนที่เป็นจริงมันต้องมีครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง ท่านถึงวินิจฉัยเรื่องอย่างนี้ได้ ฉะนั้น คําถามนี้ก็เป็นอันว่า ไม่ใช่! เด็ดขาด ไม่ใช่วิปัสสนา สูงที่สุดคือปัญญาอบรมสมาธิ สูงที่สุดนะ ถ้ามีความเห็นผิดไม่ใช่ เป็นมิจฉาสมาธิ มิจฉา มิจฉา มิจฉาการประพฤติปฏิบัติ เป็นมิจฉาทั้งหมด ถ้าเป็นสัมมาก็อีกอย่างหนึ่ง นี่พูดถึงว่าความเห็น จบ

ถาม : เรื่อง “คนไม่สู้ชีวิต”

กราบท่านอาจารย์ที่เคารพ

ผมมีคําถามที่อยู่ในใจที่อยากถามท่าน ผมภาวนาโดยใช้พุทโธกับตามดูลมหายใจ และถือศีล ๕ แบบเคร่งครัด และพยายามนั่งให้ได้เช้าหนึ่งชั่วโมง เย็นหนึ่งชั่วโมง และพยายามลดละเลิกความอยากที่ไม่จําเป็นในชีวิตลงบ้าง ทําแบบนี้มาเกือบจะ ๓ ปีแล้วครับ แล้วช่วงหลังมานี้ผมเริ่มรู้สึกเบื่อการทํางาน เบื่อกับเพื่อนร่วมงาน เบื่อที่จะรับผิดชอบ เบื่อที่จะดิ้นรนทํางานให้ได้ผลตามที่บริษัทตั้งเป้า รู้สึกเครียดและเหนื่อยใจ แต่ผลตอบแทนที่ผมได้รับทุกเดือนก็คุ้มค่ากับการทํางานลงไปครับ แต่ผมกลับรู้สึกไม่อยากจะใช้ชีวิตแบบนี้ครับ มันเหมือนจะหมดไฟ มันเหมือนเราทํางาน ทําเพื่อแลกกับเงิน แล้วพอได้เงินมาก็เอาเงินมาสนองความต้องการของชีวิตทั้งสิ้น ทั้งสิ่งที่จําเป็น และสิ่งที่ไม่จําเป็น วนอย่างนี้ไปเรื่อยๆ

ผมเลยมีความคิดแวบเข้ามาว่า ถ้าผมจะต้องสู้ดิ้นรนให้กับชีวิตการทํางานจนวันตาย ทําไมผมไม่ไปดิ้นรนต่อสู้ในเพศบรรพชิตเลย ถ้าบางทีมีบุญบารมีมากพอ อาจส่งให้ได้มรรคผลก็ได้ ผมเคยบอกความรู้สึกนี้ให้แม่กับเพื่อนสนิทฟัง เขาแย้งว่าอาจจะเป็นแค่ความเบื่อชั่วคราวก็ได้ ถ้าเข้าไปบวชแล้วคนเขาจะมองว่าเราเป็นคนไม่สู้ชีวิต หนีปัญหา แล้วถ้ามาบวชแล้วอยู่ไม่ได้ต้องสึกออกมาจะทํางานอะไร อายุก็มากแล้ว (ปัจจุบันผมอายุ ๓๘ ปี) คนเขาจะนินทาเอาว่าทางโลกก็อยู่ไม่ได้ ทางธรรมก็ไปไม่รอด

ผมขอความเมตตาจากท่านอาจารย์ชี้ทางแห่งปัญญาให้ผมที และเราจะทราบได้อย่างไรว่า เราพร้อมที่จะออกบวชได้แล้ว กราบขอบพระคุณครับ

ตอบ : ถ้าเรารู้สึกว่าเราพร้อมที่จะออกบวชได้แล้ว เพราะเรามาบวชเสร็จแล้วก็จบไง เราบวชแล้วเป็นพระ ก็บวชแล้ว แต่ถ้ายังไม่ได้บวช ยังไม่ได้บวชยังวิตกกังวลอยู่ ยังอยู่กับชีวิตนี้ ถ้าอยู่กับชีวิตนี้ เห็นไหม คนที่มีสติปัญญาคิดได้อย่างนี้ มีสติปัญญาคิดได้อย่างนี้ ถ้าคิดได้ว่าเราอยากบวช มีคนคิดว่าอยากบวช อยากบวช อยากจะไปเยอะแยะมากเลย

ฉะนั้น เวลาบวชไปแล้ว ชีวิตของโลกประจําวัน หน้าที่การงานของเราก็เป็นสังคม สังคมหนึ่ง บางคนนะเบื่อโลกมากเลย อยากจะหนีสังคมนะ แล้วจะบวชเป็นพระ นึกว่าบวชเป็นพระแล้วจะมีเราอยู่คนเดียว อยู่กับป่า ไม่ใช่ พอบวชมาเป็นพระปั๊บ พระก็มีพระเยอะแยะเลย ก็เป็นสังคมอีกสังคมหนึ่ง สังคมของพระมันก็มีการกระทบกระทั่งกันเป็นเรื่องธรรมดา

แต่นี้สังคมของพระมันก็มีศีลนะ ถ้ามีศีลนะ แล้วถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดี เห็นไหม ครูบาอาจารย์ที่ดีท่านจะคุ้มครองดูแล คุ้มครองดูแลพระบวชใหม่ เพราะเวลาพระบวชมาแล้วต่างคนต่างตีอกชกตัว คนที่ไม่มีบารมี “พระพุทธเจ้านิพพานไปแล้ว ครูบาอาจารย์เราก็ตายไปแล้ว เหมือนกับเป็นคนกําพร้าไม่มีพ่อไม่มีแม่” แต่ความจริงธรรมวินัยมันมี มีอุปัชฌาย์อาจารย์ อุปัชฌาย์เหมือนพ่อเหมือนแม่ ถ้าอุปัชฌาย์สิ้นชีวิตไปให้อยู่กับอาจารย์ ถ้าอาจารย์เราขอนิสัยแล้วต่างคนต่างรับผิดชอบดูแลกัน

ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ดีท่านจะเลี้ยงดูเรา อย่างเช่น หลวงตา ครูบาอาจารย์เรา ท่านระลึกถึงหลวงปู่มั่นนํ้าตาไหลทุกที หลวงปู่เจี๊ยะนะอย่าให้พูดถึงหลวงปู่มั่นเลย พูดถึงร้องไห้เลย เราเคยอยู่กับท่าน เวลาตักอาหารอยู่นี่แล้วท่านก็นั่งร้องไห้ ไอ้เราก็แปลกใจ ถาม “หลวงปู่ หลวงปู่ร้องไห้ทําไม” “คิดถึงหลวงปู่มั่น” เพราะวันนั้นอาหารมันมาแล้วอาหารมันมีคุณภาพหน่อย อาหารดีว่าอย่างนั้นเถอะ ท่านบอกว่า “เวลาตักอาหารทีไร คิดถึงหลวงปู่มั่น ท่านไม่เคยเจออาหารแบบนี้เลย”

เพราะตอนที่หลวงปู่เจี๊ยะอยู่กับหลวงปู่มั่นท่านอยู่ทางภาคเหนือ อยู่กับพวกคนไทยภูเขามันไม่มีอาหารอะไรหรอก มันก็มีของป่าทั้งนั้น ท่านไม่เคยอย่างนี้ไง เวลาตักอาหารดีๆ หลวงปู่เจี๊ยะนั่งร้องไห้เลยนะ นี่พูดถึงว่าเราอยู่กับครูบาอาจารย์ที่ดี หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงตา ท่านจะเรียกพ่อแม่ครูจารย์เป็นทั้งพ่อทั้งแม่ ทั้งพ่อทั้งแม่ก็ดูความเป็นอยู่ถ้าเป็นอาจารย์ไง เราอยู่ทางบ้านเราก็มีพ่อแม่ พ่อแม่ก็เลี้ยงดูเราได้แต่ตัวเท่านั้น โลกนี้เลี้ยงกันได้แต่ตัว แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ดีเลี้ยงทั้งตัว เลี้ยงทั้งใจหัวใจด้วย หัวใจมันคิดไม่ดีขึ้นมา คิดจะสึกคิดไปทางโลก ท่านกระหนาบแล้ว

นี่พูดถึงว่า ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ที่ดีไง ทีนี้เราจะบอกว่า เวลาสังคมพระ สังคมพระก็เป็นสังคมแบบทางโลกนั่นแหละ แต่มันเป็นที่อํานาจวาสนาของเราไง ถ้าอํานาจวาสนาของเรา คําว่า “อํานาจวาสนา” อาจารย์ที่ดีขนาดไหน หลวงปู่มั่นเป็นครูบา-อาจารย์ที่โลกนี้แสวงหา โลกนี้ต้องการทั้งนั้น แต่สมัยหลวงปู่มั่นท่านดํารงชีพอยู่มีพระเข้าไปเยอะแยะ แล้วอยู่กับท่านไม่ได้ก็มี หนีจากท่านไปก็มี ท่านไล่ออกก็มี แล้วพระที่ท่านฝึกหัดขึ้นมาจนเป็นพระอรหันต์ก็เยอะ มันเป็นที่จะเข้ากันได้หรือเข้ากันไม่ได้ไง ถ้าเข้ากันได้มันชอบ ถ้าเข้ากันได้นะ ทํามาถูกหมดเลย ถ้าเข้ากันไม่ได้ทําอะไรผิดทั้งนั้นเลย มันเข้ากันโดยธาตุความชอบ แต่ถ้าเข้ากันได้ดีๆ นะ โอ๋ย! จะสุดยอดเลย พูดถึงว่าถ้าบวชนะ

ฉะนั้น เวลาบวชขึ้นมา เราจะบอกว่า บวชมาแล้วนะ สังคมพระนะเวลาที่มีปัญหากัน มันก็มีปัญหาแบบทางโลก เขาบอกว่า “เขาทํางานทางโลก เบื่อการรับผิดชอบ เบื่อเพื่อน เบื่อที่ทํางาน เบื่อ เบื่อ” เวลาเบื่อมันไปอยู่กับพระ เพราะถ้าพระนะ ถ้าเราบวชแล้ว ถ้ามีพรรษาแล้ว เราออกวิเวก ออกปฏิบัติของเรา ออกวิเวกของเรานะ แต่ในสมัยปัจจุบันนี้โลกมันเจริญไง เดี๋ยวนี้ในป่าในเขา เขาจะไม่ค่อยอนุญาตให้พระเข้าไปแล้ว เพราะพระที่เข้าไปแล้วไปทําสิ่งที่ไม่ดีก็เยอะในป่า ถ้าพระที่ดีๆ ขึ้นไป เขาอาศัยป่า เขาไม่ไปยึดป่า เขาอาศัยป่าเป็นที่ภาวนา เดี๋ยวเขาก็ย้ายไป เขาไม่ไปยึดกันหรอก ที่วิเวกเขาไปอาศัยสถานที่เป็นที่ภาวนา เสร็จแล้วเขาก็เปลี่ยนที่ไปเรื่อยๆ เขาไม่ยึดหรอก แต่ไอ้พวกที่เข้าไปยึดๆ มันก็มีปัญหาเหมือนกัน

ถ้ามีปัญหา เราต้องมองภาพกว้างไงว่าพระก็ไปทํากระทบกระเทือนกับสังคมเหมือนกัน สังคมก็ทํากระทบกระเทือนกับพระเหมือนกัน ต่างคนต่างไม่ไว้ใจกัน พอต่างคนต่างไม่ไว้ใจกัน เราก็ต้องมาคิดถึงตัวเราไง ว่าเราจะหวังให้เขาเชื่อใจเรา หวังให้เขาดูแลเรา มันเป็นไปไม่ได้หรอก เราก็ต้องอยู่ในศีลในธรรมของเรา อยู่ที่วาสนาของเรา ได้แค่ไหนก็แค่นั้น เขาจะอุปัฏฐากดูแลแค่ไหนก็แค่นั้น แต่เราก็พยายามภาวนาของเราเพื่อสัจจะความจริงของเรา โลกนี้มันซับซ้อนนัก

นี่พูดถึงว่าเวลาจะบวชเป็นพระนะ ถ้าพูดอย่างนี้จบปั๊บ อย่างนี้ผมไม่บวชดีกว่า ถ้าไม่บวชดีกว่าก็อยู่กับทางโลกนั้นไป ถ้าอยู่กับทางโลกไปนะ เราจะบอกว่า มันอยู่ที่เราคนเดียวเท่านั้นแหละ มันอยู่ที่เราคนเดียว คนที่จะเห็นดีเห็นงามยาก เห็นดีเห็นงามนี่ยากมาก แล้วเวลาจะบวชมาแล้ว คนที่จะเจ็บชํ้านํ้าใจที่สุดคือพ่อแม่ เพราะพ่อแม่เสียลูกที่รักไป พ่อแม่เสียคนที่จะเป็นกําลังไปคนหนึ่ง พ่อแม่จะสะเทือนมาก

แต่ถ้าคนที่พ่อแม่ที่เป็นธรรมนะ ก็ต้องบอกว่าเป็นวาสนาของเขา เป็นวาสนาของเขา เราเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะร่วมกัน แต่ถ้าใครมีไอเดียมีความคิดที่จะทําคุณประโยชน์ ถ้าเราจะส่งเสริมได้ เราควรส่งเสริม แต่คนที่จะเจ็บชํ้านํ้าใจที่สุดคือพ่อแม่แน่นอน ของรักที่สุดในชีวิตนะ คนที่มีลูก ลูกคือแก้วตาดวงใจของพ่อแม่ แล้วต้องหลุดไปจากมือเรา เป็นสิ่งที่กระทบกระเทือนใจที่สุด แต่เราจะแลกมาด้วยการบวชและประพฤติปฏิบัติให้ได้คุณธรรมขึ้นมา ให้พ่อให้แม่ได้บุญกุศลมากที่สุด ให้พ่อให้แม่ เห็นไหม

ดูสิ พระพุทธเจ้ายังไปโปรดพ่อจนเป็นพระอรหันต์ ไปโปรดแม่บนดุสิต ครูบาอาจารย์เราท่านพยายามจะไปโปรด แต่บางองค์พ่อแม่ท่านก็ไม่ยอมรับ ท่านไม่ยอมรับ ก็เลือดเนื้อเชื้อไขของท่าน เราเกิดมาจากเลือดเนื้อเชื้อไขของท่านนะ ไข่ของแม่ สเปิร์มของพ่อ มาด้วยเวรด้วยกรรม รวมลงเป็นในร่างกายของเรา แล้วเราเอามาคํ้าจุนศาสนา แล้วเรามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ทําไมพ่อแม่จะไม่ได้บุญ แต่เจ็บชํ้านํ้าใจหรือไม่ เจ็บ โลกนี้ไม่มีของฟรี พระพุทธเจ้าออกบวช พระเจ้าสุทโธทนะทุกข์มาก พระเจ้าสุทโธทนะทุกข์มาก แต่! แต่มันต้องมีการเสียสละ ถ้าไม่มีการเสียสละ เราก็จะไม่ได้สิ่งใดมา นี่พูดถึงนี่ความเห็นเรานะ แล้วเรื่องของโยม โยมต้องพิจารณาเอา จบ

ถาม : เรื่อง “กรรมฐานสําหรับผู้ป่วย”

กราบนมัสการพระอาจารย์ครับ

ผมขอความเมตตาจากพระอาจารย์เรื่องตอนนี้คุณพ่อป่วย แต่อยากฝึกหัดนั่งสมาธิ ต้องให้เขาใช้กรรมฐานข้อไหนดีครับ ตอนนี้พ่อใช้พุทโธกับลมหายใจครับ แต่แกบอกได้ไม่นาน เพราะเจ็บ ไม่ค่อยไหว เวลาผมลองแนะนําดูท่านก็บอกว่าขอแบบง่ายๆ ไม่เอาอะไรเยอะ จําไม่ได้แล้วจะงง โดยปกติคุณพ่อไม่ค่อยฟังใคร

ปล. พ่อผมเพิ่งฝึกหัดใหม่ครับ

ตอบ : ถ้าพูดถึงผู้ฝึกหัดปฏิบัติใหม่ ยิ่งคนเฒ่าคนแก่ คนเฒ่าคนแก่นะมันน่าเห็นใจ น่าเห็นใจอย่างหนึ่งคนเฒ่าคนแก่ คนเฒ่าคนแก่ประสบการณ์ชีวิตมันเยอะ นี้ประสบการณ์ชีวิตเยอะ มันก็เลยมีปัญญาเยอะ คิดว่าตัวเองมีปัญญาเยอะนั่นคือสัญญา คนเฒ่าคนแก่ เวลากรรมฐานเขาบอกคนเฒ่าคนแก่เหมือนคนเป็นโรคภัยไข้เจ็บมาก มันมีสัญญามาก

ฉะนั้น เวลาเขาจะฝึกหัด พยายามให้ง่ายๆ ที่สุด หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ถูกต้องดีที่สุดแล้ว แล้วถ้าบอกว่าเขาทําไม่ได้ ทําไม่ได้สิ ทําไม่ได้เพราะสิ่งนี้เราไม่เคยทําไง นี่ยังดีนะ คนที่ทําได้ ทําได้ เพราะตอนนี้คุณพ่อป่วยครับ เพราะคนเจ็บไข้ได้ป่วยคนที่จะต้องไปเผชิญกับโลกหน้ามันละล้าละลังนะ มันรู้ว่าจะต้องไป มันไม่มีสมบัติสิ่งใดไง ถ้าไม่มีสมบัติสิ่งใดมันอยากทํา ถ้าอยากทําขึ้นมา หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ถ้ามีอํานาจวาสนา เอาสิ่งนี้ตามไป เอาสิ่งนี้แนบกับจิตไป

ถ้าสิ่งนี้แนบกับจิตนะ เรามีพระพุทธเจ้าไปกับเรา เรามีพุทธะไปกับเรา อยู่ที่ไหนมีพุทโธ มีพระพุทธเจ้าคุ้มครองเรา อยู่ที่ไหนก็ได้ บอกให้ท่านเลยบอกให้หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธง่ายที่สุดแล้ว หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ แล้วอธิบายบอก พุทโธคือชื่อพระพุทธเจ้า เป็นศาสดาของเราไง ท้าวจตุโลกบาลทั้ง ๔ ไปเป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า สัญญาไว้กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า ถ้าใครระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เขาจะคุ้มครองดูแลไม่ให้เข้ามารบกวนไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ลูกศิษย์ลูกหาเป็นท้าวจตุโลกบาลทั้ง ๔ พระอินทร์ พรหม เป็นลูกศิษย์พระพุทธเจ้าหมดเลย แล้วเราก็เป็นลูกศิษย์พระพุทธเจ้า เราอยู่กับพระพุทธเจ้า เราจะบอกว่าให้อธิบายอย่างที่เราพูดให้พ่อฟังๆ เพราะคนมันอยากมีที่พึ่งไง ถ้าอยากมีที่พึ่ง เรากําหนดหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เรามีพุทธานุสติ เรามีองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เรามีองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่กับเรา หัดทําอย่างนี้ง่ายที่สุด แล้วควรทําด้วย

กรรมฐานสําหรับผู้ป่วย แล้วถ้าพุทโธๆ จนจิตสงบแล้ว ร่างกายมันฟื้นฟูมาเดี๋ยวหายป่วย ถ้าไม่หายป่วยเรามีพุทโธของเรา ถึงวาระแล้วก็ให้เรามีบุญกุศลเป็นที่พึ่งไป นี่พูดถึง เห็นไหม เราเป็นชาวพุทธไง เราเป็นชาวพุทธ เราเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อย่าเสียใจ อย่ารําพึงรําพันถึงกัน ให้ระลึกถึงกันด้วย ด้วยบุญกุศล ด้วยคุณงามความดี เราทําคุณงามความดีถึงกัน แล้วเราระลึกถึงกันด้วยคุณงามความดี นี่เป็นสมบัติของชาวพุทธ เอวัง

แล้วเราก็มาเอาธรรมโอสถ มาภาวนา
เพราะยาคลายเครียด ยาคือวัตถุ ยาคือธาตุ
ร่างกายก็คือธาตุ ธาตุรักษาธาตุ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕
ขันธ์ ๕ คือความคิด แล้วเรามีหัวใจ
หัวใจนี้สิ่งที่กิเลสบีบคั้นก็บีบคั้นใจ
สิ่งที่เวลาเกิดธรรมะ ธรรมะเกิดขึ้นกลางหัวใจ
มันก็สํารอกคายกิเลสออกไป ใจก็เป็นดอกบัวบาน
ดอกบัวบานท่ามกลางโคลนตม ร่างกายชีวิตนี้มีแต่โคลนตมทั้งนั้น
เวลาดอกบัวมันบาน บานขึ้นมาจากหัวใจ

๔

สัมมาทิฏฐิ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๕ มีนาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความเบื่อหน่าย”

โยมรู้สึกว่าสิ่งที่น่าเบื่อหน่ายที่สุดในชีวิต คือ ความคิด อารมณ์ความรู้สึกของตนเอง อยากหาวิธีการที่จะหนีให้พ้น จะฆ่าตัวตายหรือก็คงไม่พ้น สิ่งเหล่านี้คงติดไปกับจิตใจไปชาติต่อไปอีก เอาไม่ออก แถมยังเพิ่มบาปกรรมไปด้วย ดูเหมือนสิ่งที่จะหนีได้คือคําบริกรรมพุทโธๆ ให้พุทโธแข่งขันกับความคิด มันจะคิดอะไรขึ้นมาคือไม่เชื่อ เมื่อสะสมพุทโธได้พอสมควร จิตจะสงบลง ไม่มีความคิด ไม่มีเรื่องอะไรทั้งนั้น เหมือนตัวเราไม่ได้มีชีวิตอยู่

ความรู้สึกแบบนี้ดีมากเพราะไม่รุงรัง แต่พอคลายออกมา ใจเราก็เหมือนถูกป้ายด้วยโคลนอีก คิดทีหนึ่งก็โคลนป้ายทีหนึ่ง ป้ายจนโดนพอกหนา สกปรกอีกแล้ว น่าเบื่อหน่ายมาก ถ้าเราพุทโธมากๆ เราจะหนีห่างสิ่งน่าเบื่อหน่ายนี้ได้ไกลออกไปด้วยใช่ไหมครับ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามมันถามถึงความเบื่อหน่ายไง ความเบื่อหน่ายในชีวิต ถ้าความเบื่อหน่ายในชีวิต แต่ถ้าคนลุ่มหลงในชีวิต เขาก็เพลิดเพลินในชีวิตของเขา แต่ถ้าคนมันเบื่อหน่ายในชีวิต เบื่อหน่ายมันก็คือเบื่อหน่าย เบื่อหน่ายแล้วเราไม่ตามมันไปไง เวลาคนเบื่อหน่ายแล้วมันรู้สึกว่าสิ่งใดน่ารังเกียจไปทั้งนั้น สุดท้ายแล้วมันก็ลงที่ทําร้ายตัวเอง เห็นไหม

เขาบอกว่า “จะฆ่าตัวตายหรือก็คงไม่พ้น” ถ้าจะฆ่าตัวตายหรือคงไม่พ้น เห็นไหม มันก็จบไง เวลาความคิด ความคิดน่ากลัวนะ เวลามันคิดเห่อเหิมนะ คิดให้เราหลงใหลไปกับชีวิตมันก็คิดได้ เวลามันคิดนะ มันคิด เวลาคิดให้เราทําร้ายตัวเอง ให้ฆ่าตัวตายมันก็คิดได้ แล้วเวลาคิดได้ ถ้าเชื่อข้างใดข้างหนึ่ง เห็นไหม มันก็สุดโต่งไปข้างใดข้างหนึ่ง เวลาคิดถึงจะฆ่าตัวตาย ฆ่าตัวตาย เวลาคิดถึงฆ่าตัวตาย เห็นไหม คนฆ่าตัวตายแล้วต้องฆ่าตัวตายอีก ๕๐๐ ชาติ

ฉะนั้น สิ่งที่ทํามานี่สิ่งนี้มันมีกรรมเก่ากรรมใหม่มาทั้งนั้น ถ้ามีกรรมเก่ากรรมใหม่มา จะคิดฆ่าตัวตาย จะคิดทําสิ่งใด ไม่ทํา ไม่ทําตาม เวลามันคิดแล้วเราอยู่ห่างๆ มัน อย่าตามมันไป อย่าเข้าไปใกล้ชิดมัน พยายามออกห่างให้ได้ ออกห่างให้มากที่สุด ออกห่างแล้วหาเรื่องอื่นหาที่พึ่ง อย่างที่เขาบอกว่า “พุทโธๆ ใช้ได้ไหม” พุทโธๆ ใช้ได้ ถ้าเรามีพุทโธของเรานะ เรามีพุทโธของเรา เราอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธานุสติ

แล้วเวลาเขาทําแล้ว คําถามของเขา เห็นไหม เขาบอกว่า “เวลาพุทโธๆ พุทโธไป เวลามันสงบลง ไม่มีความคิดเลย ไม่มีอะไรทั้งสิ้น โอ้โฮ! มันดีมากๆ มันดีมากๆ”

มันดีมากๆ สิ เพราะว่าเราทําของเรา เราทําของเรา พอจิตมันปล่อยวาง จิตมันสงบระงับมา จิตสงบระงับมาด้วยการกระทําไง ด้วยสติ ด้วยคําบริกรรม ด้วยพุทธานุสติ ด้วยพุทโธ มันมีเหตุมีผลของมันนะ มีเหตุมีผลของมัน มันก็มีรสชาติ มันธรรมโอสถไง มันมีธรรมโอสถเป็นเครื่องประกันๆ แต่! แต่พอทําไปพอมันคลายออกมา เห็นไหม มันก็โดนโคลนป้ายอีก โดนโคลนป้ายอีก มันก็มีความคิดขึ้นมา ผุดขึ้นมาอีก มันเรื่องธรรมดา ถ้าเรื่องธรรมดา เพียงแต่เราให้คิดเป็นแง่บวก คิดเป็นแง่ดีไง คิดให้เห็นว่าถ้าเราทําความเพียรของเรา เรามีสติของเรา เราบริกรรมของเรา ถ้ามันสงบขึ้นมา เห็นไหม มันก็มีความสุขมาก ไม่รุงรัง ไม่พะรุงพะรัง ไม่ต่างๆ เป็นอิสระ

แต่ถ้าเราขาดสติขึ้นมา เห็นไหม มันก็มีความคิดมันก็ป้ายไปด้วยโคลนนั่น ป้ายแล้วป้ายเล่า ป้ายจนสกปรกอีก มันเป็นข้อเท็จจริงของวัฏฏะ มันเป็นข้อเท็จจริงของวัฏฏะ มันเป็นข้อเท็จจริงของมนุษย์ไง มนุษย์ต้องมีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มีความคิด มันมีความคิดอยู่ ถ้ามีความคิดอยู่ ถ้ามีสติมีปัญญา เราก็พยายามจะหาธรรมโอสถ ธรรมโอสถขึ้นมาเพื่อแก้เพื่อรักษา เพื่อบํารุงหัวใจของเรา ถ้าบํารุงแล้วมันก็เป็นไปได้ไง

นี่พูดถึงความเบื่อหน่าย ความเบื่อหน่าย เขาบอกว่า “เขาเบื่อหน่ายชีวิต คิดจะทําร้ายตัวเองหรือมันก็ไปไม่พ้น มันก็ไม่สิ้นสุด แล้วยังเพิ่มเวรเพิ่มกรรมต่อไป แล้วเวลากระทําไปแล้ว ทําไปแล้วเอาตัวไม่รอด พอทําไปแล้ว เวลามันกระทําขึ้นมา พอมันสงบระงับเข้ามาก็ดีของมันชั่วคราว พอไม่ได้บํารุงรักษาขึ้นมามันก็โดนทับถมอีก”

มันก็เป็นข้อเท็จจริงไง มันข้อเท็จจริง นี่สัจจะเป็นอย่างนี้ สัจจะเป็นอย่างนี้ แต่เราทําของเรา ทําของเราจนกว่าเราจะพ้นออกไปได้ แต่ถ้าเราไม่ทําเลย ไม่ทําเลยนะ เหมือนคนจนตรอก คนจนตรอกไม่มีที่พึ่งที่อาศัย คนจนตรอกต้องยอมให้กิเลสมันบีบคั้น ต้องยอมรับความเจ็บปวดอยู่อย่างนั้น จิตนี้ไม่เคยตาย จะเจ็บชํ้านํ้าใจขนาดไหน พอมันทนได้สักพักหนึ่ง เดี๋ยวมันก็เบาบางลง เดี๋ยวก็เผลออีกแล้ว เดี๋ยวก็ไปอีกแล้ว อยู่อย่างนั้นน่ะไม่เคยตาย ไม่เคยตายไง

ถ้าไม่เคยตาย สิ่งที่จะพ้นได้ เห็นไหม เราเชื่อธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราก็มาประพฤติปฏิบัติของเรา แล้วอยู่ทางโลก เห็นไหม ให้มีพุทธานุสติเป็นที่พึ่งอาศัย ให้เป็นที่พึ่งอาศัย เป็นที่เกาะที่ยึด ให้หัวใจเรามีที่พึ่งอาศัย หลวงปู่ฝั้นท่านพูด “เวลาชาวกรุงเทพฯ นั่งรถเมล์ไปทํางาน หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธตลอดของเราไป อย่าหายใจทิ้งเปล่าๆ”

ถ้าหายใจทิ้งเปล่าๆ นะ พอเผลอ พลั้งเผลอขึ้นมา กิเลสมันก็ฉุดลากไป ถ้าเราไม่หายใจทิ้งเปล่าๆ หายใจแล้วก็มีหลักมีเกณฑ์ของเรา หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มีองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นที่พึ่ง แล้วถ้ามีกําลังของเราขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบ จิตมันสงบ เขาบอกพอจิตสงบแล้วมันก็ไม่รกไม่พะรุงพะรัง จิตสงบแล้วมันก็มีความสุขมีความสบาย แล้วก็ฝึกหัด ฝึกหัดใช้ปัญญาของเราไป พอฝึกหัดใช้ปัญญาของเราไป เวลามันกลับไปพุทโธ มันพุทโธง่ายขึ้น

เวลาบอก “แล้วใช้ปัญญาๆ มันเป็นวิปัสสนาหรือไม่ ใช้ปัญญาแล้วมันแก้กิเลสหรือไม่”

เราใช้ปัญญาของเราไปนะ เราทําเหตุการณ์เฉพาะหน้า เราทําปัจจุบันให้ดีที่สุด เราทําปัจจุบันให้ดีที่สุด เวลาเดี๋ยวมันดีขึ้นๆ มันก็จะดีขึ้นของมันไปเรื่อยๆ มันดีขึ้นของมันไปเรื่อยๆ แล้วถ้ามันเสื่อมเพราะสรรพสิ่งในโลกนี้มีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ ถ้ามันเสื่อมแล้วเราพยายามทําให้มันเจริญขึ้น ถ้าเจริญแล้วเสื่อมเราก็วาง เราไม่ไปอาลัยอาวรณ์กับมันไง คนที่จะทุกข์จะยาก เขาไปอาลัยอาวรณ์กับสิ่งที่มันเจริญแล้วเสื่อม เวลามันเสื่อมขึ้นมามันทุกข์มันยาก ใครไม่อยากได้ เวลามันทําขึ้นมาแล้วพอมันเจริญขึ้นมาบ้าง มีความสุขบ้าง เวลามันเสื่อมไป ไปอาลัยอาวรณ์กับมัน มันก็เลยกลายเป็นความทุกข์สองชั้นไง

ชั้นหนึ่งคือกิเลสมันก็กลั่นแกล้ง กิเลสมันก็เบียดเบียนเราอยู่แล้ว เวลาเราปฏิบัติขึ้นไปแล้ว มันดีงามขึ้นมา มันสงบขึ้นมา เวลามันเสื่อมไปก็เสียดาย พอเสียดายขึ้นมา อยากได้ อยากให้เป็นอย่างนั้น แต่ปัจจุบันมันไม่เป็นหรอก เหตุมันไม่พอ เราไม่ต้องไปอยู่ที่เป้าหมายนั้น เรากลับมาที่เหตุกลับมาที่พุทโธของเรา คนเรามันก็ต้องทําแบบนี้ อาหารกินแล้วกินเล่า กินแล้วเพื่อดํารงชีพ

นี่ก็เหมือนกัน บริกรรมแล้วบริกรรมเล่า เพราะคําบริกรรมมันทําให้สงบขึ้นมา ถ้าเราฉลาดขึ้นมามันก็ไม่มีอะไรเข้ามาสอดไง ถ้ามันเสื่อมเราก็อยู่กับความเสื่อมนั้น อยู่กับความเป็นจริง ถ้ามันอยู่กับปัจจุบัน เพราะปัจจุบันมันเป็นอย่างนี้ แต่พอเวลาปัจจุบันเป็นอย่างนี้ เราปฏิเสธ ปฏิเสธปัจจุบันนี้ อยากจะเอาความสุขอันนั้น อยากจะเอาที่จิตมันสงบ เวลามันสงบมันก็สงบจริงๆ ก็อยู่กับปัจจุบันนั้น อย่าไปกังวลว่าจะเสื่อม ไม่เสื่อม อยู่อย่างนั้น มีสติรักษาไว้

เวลาถ้ามันเสื่อมมาเราก็พุทโธขึ้นไปใหม่ เราทําของเราใหม่ ให้อยู่กับปัจจุบันนี้ ไม่ต้องไปอาลัยอาวรณ์กับสิ่งที่เสียไปแล้ว แล้วไม่ต้องคาดหมายสิ่งที่ยังไม่มาข้างหน้า แล้วเราทําปัจจุบัน เรา ทําความเห็นให้ถูกต้อง ให้อยู่กับปัจจุบันตลอด ถ้ามันอยู่กับปัจจุบันตลอด ถึงมันจะเสื่อมเราก็ไม่เสียใจ ถึงมันจะทุกข์เราก็ไม่เสียใจ ถึงมันจะทุกข์เราก็ไม่อยู่กับความทุกข์ เรามีสติปัญญาของเราอยู่อย่างนี้ มันก็ไม่ต้องแผดเผาเราสองชั้นสามชั้นใช่ไหม ไม่อย่างนั้นมันสองชั้นสามชั้น เรารักษาแบบนี้

นี่พูดถึงว่า เขาบอก “เขาเบื่อหน่าย เบื่อหน่ายในชีวิต”

แล้วประสาเราเนาะ ก็เบื่อในการกระทําด้วย เพราะทําแล้วมันก็ไม่ได้ดั่งใจ แต่การกระทํามันก็เหมือนปลาเป็น ปลาเป็นมันยังว่ายทวนกระแสนํ้าอยู่ มันยังมีโอกาสเอาชีวิตรอด ถ้าปลามันไม่ว่ายนํ้าเลย มันลอยไปตามกระแสนะ มันเป็นเหยื่อของนักล่า ไอ้พวกนักล่ามันล่าอาหารของมันอยู่แล้ว นี่ก็เหมือนกัน เราว่ายนํ้าของเราอยู่ เราทรงตัวของเราอยู่ แล้วเราก็หลบหลีกไอ้พวกนักล่า ก็มีคําบริกรรมของเราตลอดไป นี่พูดถึงความเบื่อหน่ายนะ

เราจะบอกว่า สิ่งที่เราปัจจุบันนี้เราเผชิญสิ่งใดก็แล้วแต่ แล้วสติปัญญามันไม่เท่าทันนะ สมุทัยมันเจือปนมา ความคาดความหมายต่างๆ มันเจือปนมา แล้วเราก็มีความทุกข์อยู่แล้ว สิ่งนั้นมันก็ซํ้าเติมไง แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ เราเองเราก็มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากบีบคั้นอยู่แล้ว แต่เรามีสติปัญญาไม่ไหลตามมันไป ไม่ไหลตามมันไป อยู่กับปัจจุบันนี้ รักษาปัจจุบันนี้ เราจะย้อนกลับมาชีวิตเราไง ชีวิตเรายังมีค่านะ ชีวิตเรา เรายังมีสติปัญญารักษาเราได้ ถ้าไม่มีสติปัญญารักษาเราเลย เราใช้ชีวิตแบบไม่มีหลักมีเกณฑ์เลยกับโลกนั้นก็ไปอีกอย่างหนึ่ง เห็นไหม

ย้อนกลับมาที่นี่ ย้อนกลับมา เรายังมีค่า ชีวิตมีค่า เรามีสติปัญญา เรายังรักษาของเราอยู่ เราทําของเราไป สิ่งที่เห็นมา เห็นมามันก็เป็นประสบการณ์ ไม่อย่างนั้นจะรู้ได้อย่างไร เดี๋ยวก็ถูกป้ายด้วยโคลนทีหนึ่ง เดี๋ยวก็ถูกป้ายด้วยโคลนอีกทีหนึ่ง เดี๋ยวก็ถูกป้ายด้วยโคลนจนพอกจนหนา แล้วมันก็กลับมาสกปรก สกปรกก็คือมันทุกข์ไง

ไอ้กรณีอย่างนี้คือเราเห็นเอง เห็นไหม เพราะเราเปรียบ-เทียบเอง เราเปรียบเทียบว่าจิตเรามันสงบแล้ว พอมันคลายออกมาก็เหมือนโดนป้ายโคลน เราก็เห็นโทษของมันไง นี่คือปัญญา สิ่งที่เรารู้เราเห็นนี่คือปัญญาของเราเอง ถ้าปัญญาของเราเอง เราก็สอนตัวเองสิ เราสอนตัวเราเอง แล้วอยู่กับปัจจุบัน อย่าไปคาดหมายจนเกินไป จะเห็นว่าสิ่งใดเป็นสมบัติ อยากได้ โอ้โฮ! มันใหญ่โตเกินไป มันแบกไม่ไหว แต่ถ้าเราทําทุกวันๆ ไปนะ มันแบกหามได้ทั้งนั้น ถ้าเราทําของเราทุกวัน เราพัฒนาของเราขึ้น จิตมันดีขึ้น มันก็ไปของมันได้ ฉะนั้น ไอ้ความเบื่อหน่ายมันก็น้อยลง

ไอ้ความเบื่อหน่าย มันเบื่อหน่ายอยู่แล้วนี่แหละ ความเบื่อหน่าย ความคุ้นชิน เป็นทางที่กิเลสมันจะเข้ามาใจของเรา แต่ถ้าเราสดๆ ร้อนๆ เห็นไหม ธรรมะเป็นของสดๆ ร้อนๆ สดๆ ร้อนๆ ตลอดเวลา สติก็สดๆ ร้อนๆ มันถึงไม่มีความคิด ถ้าสติ อดีต หรือยังไม่เคยมาคืออนาคต เรามีสติ เรามีทุกอย่างพร้อม มันก็เผาลนอยู่ แต่ถ้าสดๆ ร้อนๆ เป็นปัจจุบัน สติยับยั้งหมด สดๆ ร้อนๆ เราไม่คาดสิ่งที่ยังมาไม่ถึง ไม่คาดหมายสิ่งที่ยังมาไม่ถึง ไม่จินตนาการกับสิ่งที่ล่วงไปแล้ว เอาปัจจุบันของเรา แล้วทําของเราไป นี้คือลูกศิษย์กรรมฐาน ครูบาอาจารย์ท่านสอนให้อยู่กับปัจจุบัน ถ้าอยู่กับปัจจุบันนี่ประสบการณ์ของเรา ว่า ความเบื่อหน่าย

เราจะบอกว่าถ้าเป็นปัญญาชอบ เรามีความคิดความเห็นที่ถูกต้องดีงาม ความเห็นถูกต้องชอบธรรม สิ่งใดๆ มันก็เบาบางลง มันไม่มาบีบคั้นขนาดนี้ แต่ถ้าเราคาดหมายไป เราคาดหมายไป แล้วไม่รู้ตัวว่าคาดหมาย ไม่รู้ตัวว่าคาดหมาย ไม่รู้ตัวว่ายึดไปในอนาคต มันสิ่งที่ยังมาไม่ถึง แล้วทําปัจจุบันนี้ๆ แต่โดยธรรมชาติของกิเลสมันเป็นแบบนั้น พูดถึงว่า ถ้าเป็นแบบนั้น มันก็มีความคิดแบบนี้ แต่ถ้ามีความคิดแบบนี้ ความคิดแบบนี้คือสิ่งที่เราทํามาแล้ว นี่พูดถึงว่าความเบื่อหน่ายเนาะ

แล้วเขาก็ถามว่า “แล้วถ้าเราพุทโธ พุทโธมากๆ เข้า เราจะหนีห่างสิ่งที่น่าเบื่อหน่ายนี้ให้ไกลออกไปเรื่อยๆ ใช่หรือไม่ครับ”

ถ้ามันพุทโธของเราไปเรื่อยๆ จนจิตมันสงบ จนเรารักษาของเรา แล้วเราตั้งมั่นได้ มันก็หนีห่างได้ เราหนีห่าง แต่หนีห่างแบบนี้เป็นการหนีห่างชั่วคราว จิตสงบมันสงบชั่วคราว เดี๋ยวก็คลายออกโดยธรรมชาติของมัน แต่ถ้าจะเอาจริงมันต้องใช้ปัญญาทั้งนั้น ถ้าถึงปัญญาของเรา เราใช้ปัญญาของเรา พอปัญญาของเรา เราทําของเราได้ เราฝึกหัดของเราได้

มันยังดีนะยังมีที่พึ่งนะ โดยทั่วไปเวลาเขาไปวัดไปวามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง รัตนตรัยเป็นที่พึ่ง แต่นี้เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ในใจ คือเรามีพุทโธ เรามีพระพุทธเจ้าเป็นพุทธานุสติในหัวใจของเรา มันละเอียดขึ้นไปอีกชั้นหนึ่งไง มันเป็นชั้นๆ เข้าไปนะ ไปอยู่ที่ไหนก็ทําได้ อยู่วัดก็ทําได้ อยู่บ้านก็ทําได้ อยู่นี่ก็ทําได้ ถ้าทําแล้วเราก็ยังว่าเราก็มีจุดยืนของเราเหมือนกัน อันนี้พูดถึงว่าความเบื่อหน่าย

“แล้วถ้าพุทโธแล้วมันจะหนีสิ่งนั้นไปได้หรือไม่”

หนีสิ่งนั้นไปได้ด้วยสติด้วยปัญญา ด้วยสติด้วยปัญญานะ เวลาที่มันทําแล้วดี มันมีความสุข มีความสุขขึ้นมา เห็นไหม สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี เวลามีความสุข เห็นไหม เหยียบคันเร่ง เหยียบคันเร่ง เวลามันทุกข์มันยากเหยียบเบรกไว้ สติปัญญายับยั้งไว้ มันเป็นอย่างนี้ ธรรมชาติของมันเป็นแบบนี้ เราไม่เสียใจไปกับมัน เรามีสติปัญญาของเรา รักษาหัวใจของเรา ฝึกหัดของเราไป แล้วมันจะรู้ของมันเอง นี่พูดถึงความเบื่อหน่าย จบ

ถาม : เรื่อง “ภาวนาไม่ได้ค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ

ลูกได้เขียนมาถามปัญหา เรื่องความกังวลที่จะถูกฟ้องร้อง แล้วหลวงพ่อได้เมตตาตอบคําถามไปแล้ว แต่ตอนนี้ลูกกลับมาเจอปัญหาที่หนักตามมา คือขอความเมตตาจากหลวงพ่อด้วยเจ้าค่ะ คือว่า น้องสาวของลูกเครียดเรื่องปัญหานี้จนมีอาการประสาทอ่อนๆ หวาดระแวงว่ามีคนเดินตามหรือมีเจ้าหน้าที่จ้องจะมาจับ ทั้งๆ ที่ดูแล้ว ดูจากที่น้องเล่าแล้วไม่น่าจะเป็นไปได้ ตอนนี้พ่อแม่และตัวลูกเองก็เครียดมาก จะพาน้องไปหาหมอ แต่เขาก็ไม่ยอมไป ลูกไม่รู้ว่าจะใช้ธรรมะข้อใดมาช่วยแก้ปัญหานี้ให้ได้เจ้าค่ะ

ตอนนี้ลูกพยายามตั้งสติ แต่ก็รู้ว่าไม่มีกําลังที่จะภาวนาได้เลย บางครั้งก็เหมือนปล่อยวางได้ แต่ทุกวันถ้าไม่มีเรื่องนู้นก็มีเรื่องนี้ น้องหวาดระแวงขึ้นมา น้องเคยประมาทพระสงฆ์ที่หลายคนเชื่อว่าท่านปฏิบัติดี แต่น้องก็เคยทําบุญกับครูบาอาจารย์ที่มีคนเคารพหลายท่าน ลูกก็ไม่รู้ว่าเป็นกรรมอันนี้หรือเปล่าที่ทําให้น้องมีอาการอย่างนี้เจ้าค่ะ ขอเมตตาหลวงพ่อด้วยเจ้าค่ะ

กราบนมัสการ

ตอบ : ไอ้ปัญหาปัญหาส่วนตัวของเรา ปัญหาในครอบครัว ถ้าปัญหาในครอบครัวของเรา มันก็เป็นปัญหาหนึ่ง เพราะปัญหาในส่วนตัวของเรา เห็นไหม คนเรามีหน้าที่ หน้าที่ในส่วนรวม ส่วนรวมในครอบครัวของเรา หน้าที่ในสังคม แล้วหน้าที่ส่วนตัวของเรา

ถ้าหน้าที่ส่วนตัวของเรา รักษาใจของเรา รักษาใจของเราเนาะ รักษาใจของเรา สิ่งใดที่จะเกิดขึ้น เราแก้ไขเหตุการณ์เฉพาะหน้านั้นไป แล้วถึงเวลาแล้วเราก็มาหาที่พึ่งของเรา ถ้ามันมีปัญหาปัญหาในทางบ้าน ถ้าน้องสาวเป็นอย่างนี้มันเป็นเรื่องข้างนอก มันพูดยาก ในใจของเรา เรายังแก้ไขได้ยากเลย ในใจของเรา เห็นไหม กว่าที่เราจะฟังธรรม เราจะยอมรับความจริงขึ้นมา เราก็จะต้องใช้สติปัญญาแยกแยะมาพอสมควร แล้วเวลาพวกญาติพี่น้องเป็นคนละคนกัน เป็นคนละคน ความคิดความเห็นก็แตกต่างกันไป

ถ้าความคิดความเห็นแตกต่างกันไป เห็นไหม เราจะพาไปหาหมอ เขาไม่ยอมไป เราก็ดูแลรักษาของเราไป ถ้าไปหาหมอได้ก็ไปหาหมอ แล้วถ้าไปหาหมอไม่ได้ ไปหาหมอไม่ได้เราก็ต้องดูแลกันไป ต้องดูแล กาลเวลามันจะบํารุงรักษา กาลเวลามันจะบรรเทาให้สิ่งที่มันสะสมในใจเบาบางลง แล้วถ้าเขาได้สติได้ปัญญาของเขามันก็เป็นสภาคกรรม คือกรรมของครอบครัว คือเขาดีขึ้น ทุกคนก็ดีขึ้นหมดล่ะ ถ้าเขาเจ็บไข้ได้ป่วย ทุกคนก็กระทบกระเทือนไปได้หมดล่ะ สภาคกรรมคือว่ามีความรู้สึกในทางบ้าน แต่ส่วนในตัวเขา เขาก็ทุกข์ในใจของเขานะ

ฉะนั้น สิ่งที่เขาเป็นไปเขาก็เป็นไป ถ้าพาไปหาหมอได้ หรือเราทําสภาวะแวดล้อมในบ้านเราให้มันดูสงบร่มเย็น ให้เขามีความสงบของเขา เวลามีใครกระทบกระเทือนคนหนึ่ง ในครอบครัวก็ต้องดูแลกัน นี่พูดถึงปัญหาในครอบครัว ถ้าปัญหาในครอบครัวเราดูแลรักษาอย่างนี้

ฉะนั้น มันต้องแบบว่าถึงที่สุดแล้วมันต้องมีอุเบกขา คือเราต้องทําใจของเราไว้ด้วย ถ้าทําใจของเราไว้ด้วย ถ้ามันช่วยกันถึงที่สุดแล้ว ถ้าเขาจะต้องมีเวรมีกรรมแบบนี้ มันก็ต้องเป็นเวรเป็นกรรมของเขา ถ้าเป็นเวรเป็นกรรมของเขา เราไม่ต้องการให้เป็นแบบนั้น เราเองก็ทุกข์นะ เราก็มีเป้าหมายใช่ไหมว่าต้องทําให้ได้แบบนี้ ถ้าไม่ได้แบบนี้ ไม่ได้เป้าหมายเรา เราก็มีความเสียใจเป็นเรื่องธรรมดา แต่ถ้าพูดถึงเราก็ทําของเราดีที่สุดแล้ว ถึงที่สุดแล้วนะเราก็ต้องมีอุเบกขาของเรา คือเราต้องมีที่พึ่งในใจ เราต้องทําใจของเราให้มีหลักมีเกณฑ์

ไม่อย่างนั้นนะเราไหลไปตามเขา เขาทุกข์เราก็ทุกข์ไปตามกับเขา เวลาเขาสุข เราก็สุขไปตามกับเขา ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาประพฤติปฏิบัติ เวลาเขาสอนพระ เราจะไม่หวั่นไหวไปกับสังคม เราไม่ฟูไปกับสังคม ไม่แฟบไปกับสังคม สังคมเวลามีความสุขมีความรื่นเริงเขาฟูของเขาไป แล้วเราก็ตื่นเต้นไปกับเขา เวลาเขาเสียใจเขาแฟบลง ไอ้เราก็เฉาไปกับเขาถ้าบอกเราต้องมีความรู้สึก เราอยู่ในสังคมเราก็มีผลกระทบ ไอ้ผลกระทบมันมีทุกๆ คน แต่ของเราก็ต้องมีจุดยืนของเราไง เราต้องมีจุดยืนของเรา

คําว่า “จุดยืน” คือว่ามันมีสมาธิ มีปัญญา ถ้ามีปัญญาขึ้นมาแล้ว โลกมันเป็นแบบนี้ ของที่เป็นๆ กันอยู่ ทุกคน คนที่เขาเป็นหนักกว่านี้ คนที่เขาเป็นมากกว่านี้ยังเยอะแยะไปหมดเลย คนที่เป็นมากกว่านี้ทําไมเราไม่เสียใจไปกับเขาล่ะ แต่น้องเราเป็น ทําไมเราเสียใจไปกับเขาล่ะ ถ้าเรามีสติปัญญามันก็เป็นสัจจะเป็นความจริงอันหนึ่ง มันก็ทําให้เราไม่ทุกข์ไม่ร้อนไปถ้ามีสติปัญญา

นี่บอกว่ามีจุดยืน คนถ้ามีจุดยืน คนถ้ามีสติมีปัญญา เห็นไหม เราจะไม่ทุกข์ไปกับเขา แล้วถ้าเป็นพี่น้องเจ็บไข้ได้ป่วยมันมีความทุกข์ไหม มี มี มันไม่ใช่คนตาย คนรับรู้ คนมีความรู้สึก เห็นทั้งนั้น ไม่ใช่เรานะ ดูสิ ทางสังคม ทางโลกตอนนี้ สุนัข สุนัขที่มันโดนทําร้าย โอ๋ย! ทั้งสังคมเรี่ยไรกันทั้งสังคมเลย ทําไมเขามีนํ้าใจล่ะ แล้วบอกว่าไม่รับรู้ รับรู้ แต่รับรู้แล้วเราก็มีสติปัญญาไง มันเป็นกรรมของสัตว์ สัตว์โลกเป็นไปตามกรรม เขามีเวรมีกรรมของเขา แล้วเรา เราจะเอาความรู้สึกของเราไปบิดเบือนให้กรรมให้สมความปรารถนาเรามันเป็นไปได้ไหม แต่ถ้าไม่ใช่ว่าเป็นกรรมของเขา แล้วเราไม่สนใจ เราไม่ดูแล เราก็ดูแลแล้ว ดูแลรักษา ดูแลช่วยเหลือเต็มที่เลย แต่ถ้ามันถึงที่สุดแล้ว อืม! กรรมของสัตว์

มันเป็นเวรเป็นกรรมนะ เพราะในสังคมมีมากญาติพี่น้องเจ็บไข้ได้ป่วย แล้วเขาดูแลรักษามาจนเขาได้คิด “ชีวิตเป็นเช่นนี้หรือ ชีวิตนี้มีความทุกข์อย่างนี้หรือ” คนเราถึงได้สตินะ มันไปมองอย่างนั้นน่ะ มองแล้วได้สติ แต่ถ้ามองแล้วไม่ได้สตินะทุกข์ยากไปกับเขา ทุกข์ยากไปกับเขา แล้วพอมันเจ็บชํ้านํ้าใจขึ้นมา มันก็บีบคั้นตัวเองอีกต่างหาก มันสองชั้น สามชั้นนะ พูดถึงว่า สภาคกรรม กรรมในสังคม กรรมที่เรารู้เราเห็น

ทีนี้ย้อนกลับมาที่ว่า “น้องเคยประมาทพระสงฆ์ที่หลายคนเชื่อถือว่าปฏิบัติดี ถ้าประมาทพระสงฆ์นะ พระสงฆ์ที่ไปประมาทมันจะเป็นกรรมนี้หรือไม่”

ไอ้การกระทํามันมีผลทั้งนั้น “แต่น้องก็เคยทําบุญกับครูบาอาจารย์มาเยอะแยะ” เขาก็ได้สร้างคุณงามความดีของเขามาเหมือนกัน คนเรามันทําความผิดมาก็มี ได้สร้างบุญกุศล ได้ทําความดีมามันก็เยอะ กรรมดีส่วนกรรมดี กรรมชั่วส่วนกรรมชั่ว กรรมดีก็คือกรรมดีของเราไง กรรมดีก็ให้ผลสิ่งที่ว่าประสบความสําเร็จ ให้ผลเป็นสิ่งที่มีทัศนคติที่ดี มีมุมมองที่ดี นี่คือกรรมดี ถ้าเป็นกรรมชั่ว เห็นไหม ความชั่วมันก็จะบิดเบือนให้เราเห็นผิด ให้เราเห็นถูกเป็นผิด ให้เห็นสิ่งต่างๆ ที่เป็นประโยชน์ให้เป็นโทษ นั่นน่ะเวลากรรมชั่วมันปิดหูปิดตา มันรู้มันเห็นไปอย่างนั้นนะ

เวลากรรมดี กรรมดีก็เคยทํา จะบอกว่ากรรมดีก็เคยทํา กรรมชั่วก็เคยทํา แล้วเราจะบอกว่า สิ่งที่ทํามาๆ มันเป็นอดีตมาทั้งนั้น สิ่งที่ทํามาแล้วคือทํามาแล้วใครไปแก้ไขได้ ที่ทํามาแล้วถ้าทํามาแล้วก็คือทํามาแล้วไง สิ่งที่ทํามาแล้วมันเป็นอดีตไปแล้ว อดีตไปแล้ว เราอยู่ที่ปัจจุบันนี้ ปัจจุบันนี้น้องเรามีปัญหาอยู่นี่ ถ้าน้องเรามีปัญหาอยู่นี่ สิ่งที่ทํามาแล้ว ทําดีเขาก็ทํามา จะได้ประมาทสิ่งใดมา ด้วยความไม่เข้าใจ อันนั้นก็เป็นกรรมของสัตว์

สิ่งที่เราได้สร้างบุญกุศลสิ่งที่ดีมา เอาสิ่งนี้มาพูด มาพูดมาอธิบายให้ บอกว่า “เห็นไหม เราก็ได้ทําบุญมาร่วมกัน ครูบา-อาจารย์ที่ดี เราก็ได้ทําบุญมา ทําไมไม่คิดถึงท่านล่ะ”

เวลาคิดถึงสิ เวลาเราพุทธานุสติ เราระลึกถึงพระพุทธเจ้า เวลาเราตกทุกข์ได้ยาก จิตใจเราว้าเหว่ เราระลึกพุทโธๆ พุทโธ เห็นไหม ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เป็นที่พึ่งที่เกาะ เรายังระลึกได้ แล้วเวลามันทุกข์มันยากทําไมเราไม่ระลึกถึงล่ะ ระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นที่พึ่งสิ สิ่งที่เขาจะตามมาๆ ถ้าตามมาๆ ถ้ามันเป็นเวรเป็นกรรมก็ปล่อยเขาทําไปเลย ไม่ต้องไปกรีดร้อง ไม่ต้องไปทําท่าตกใจ ไม่ต้องทําอะไรทั้งสิ้น

ถ้าถึงเวลากรรมมันให้ผลแล้ว เอาเลย แต่ถ้ากรรมมันไม่ให้ผลมีแต่กรรมดี กรรมดีเขาก็ต้องแพ้ภัยของเขา เขาแพ้ภัย เขาเข้ามาหาเราไม่ได้หรอก ถ้ากรณีอย่างนี้ปั๊บ มันก็ไม่มีอุปาทานใช่ไหม ไม่ต้องวิตกกังวลใช่ไหม เราทําความดีของเรา เราทําความดี ถ้าถึงวาระที่มันจะต้องเป็นต้องตายก็ตายไป ก็จบ ก็ไม่เห็นมีอะไรเลย แล้วต้องไปกลัวอะไร จบ สบาย ถ้ามันเป็นไปได้ใช่ไหม ถ้ามันเป็นไปได้มันต้องมีสติปัญญาขึ้นมา

นี่พูดถึงว่า สิ่งที่เริ่มต้นตั้งแต่บอกว่า สิ่งที่มันมีปัญหาในครอบครัว ปัญหาในครอบครัว เราก็แก้ไขของเราไป ชีวิต เห็นไหม ทุกคนที่ทําธุรกิจมันก็มีอุปสรรคของมันเป็นธรรมดา คนที่ประสบความสําเร็จในทางโลกนี้ เวลาเขามาให้สัมภาษณ์ในการทําธุรกิจของเขา เขาก็จะบอกว่าเขาก็ผิดพลาดมาเยอะ เขาก็ล้มลุกคลุกคลานมา ยิ่งล้มลุกคลุกคลาน มันก็มีประสบการณ์ของมัน มันก็เท่าทันสังคมขึ้นมา มันก็ละเอียดขึ้น รอบคอบขึ้น เป็นบทเรียนของชีวิต

นี่ก็เหมือนกัน เราทําของเรามันก็เป็นบทเรียนของชีวิต ถ้าเป็นบทเรียนของชีวิตมันทําของมันไป สิ่งที่เป็นบทเรียนชีวิตอย่างหนึ่ง สิ่งที่คนมีอํานาจวาสนา สิ่งที่ทําต่อไปอนาคต ถ้ามันจะประสบความสําเร็จนั่นอีกอย่างหนึ่ง คนเรามีกรรมเก่ากรรมใหม่นะ กรรมเก่า กรรมที่ทําๆ มา กรรมเก่าทําให้เกิดพันธุกรรมของจิต เกิดทัศนคติ เกิดที่มุมมองที่แปลกๆ มุมมองที่ดีๆ สิ่งที่เขาทํามานี่คือกรรมเก่า พอกรรมเก่าถ้ามันหนุนมาดี พอเกิดสิ่งใดเป็นปัจจุบันนี้ กรรมเก่าคือทัศนคติ สิ่งนั้นมันก็วิเคราะห์วิจัยไปด้วยปัญญา วิเคราะห์วิจัยไปด้วยความถูกต้อง

ถ้าพื้นฐานมันดี ถ้าพื้นฐานมันมา เห็นไหม พันธุกรรมของจิตที่ตัดแต่งมา มันคด มันโกง มันจะเอารัดเอาเปรียบ เวลาสิ่งใดมันก็ทัศนคติของมันไปในทางลบ แล้วทําไป ทัศนคติทางลบ ทําสิ่งใดไปแล้ว สิ่งที่ผลตอบสนองมา ก็คําว่า “ทางลบ” ถ้าเป็นทางบวก ทางบวก เห็นไหม ทางบวกเรามีทัศนคติที่บวก เราคิดที่ดีๆ เวลาทําเสร็จแล้วทําไมไม่ประสบความสําเร็จ ทางบวกของเราดี แต่สังคมวาระที่มันสมควรหรือไม่สมควร

นี่พูดถึงถ้ามีสติมีปัญญา ถ้ามีสติปัญญา เห็นไหม พูดถึงว่ากรรมเก่ากรรมใหม่ คนเรามันมีกรรมเก่ากรรมใหม่นะ ฉะนั้น เวลาสิ่งนี้เรามีสติปัญญาแล้วเรารักษาไป นี่คือชีวิต พูดถึงชีวิตของเรา เขาบอก “มันมีเรื่องซ้อนมาว่าน้องเขามีความเครียดไปด้วย มีความวิตกกังวลไปด้วย” อันนี้เราก็ต้องดูแล เพราะดูแลใจเราคนเดียวก็เป็นงานสาหัสสากรรจ์อยู่แล้ว ยังต้องมาดูแลคนที่หวาดระแวง ยิ่งใกล้ตัวด้วย พอระแวงขึ้นมาเราพูดดีๆ ขนาดไหนก็พูดไม่ฟัง ต้องผลัดกัน แล้วเวลาดูแลนี่ดูแลของเราไป

แล้วถ้าเป็นไปได้จริงนะ ในทางโลกเราควรพาไปหาหมอ คําว่า “พาไปหาหมอ” หมอในปัจจุบันนี้เขามีการศึกษา ในทางจิตวิทยา ในทางการรักษามันมียา คําว่า “ยามันช่วยผ่อนคลาย ทางเคมีของร่างกาย” ถ้าคนมันมีความหวาดระแวงในร่างกายมันหลั่งสารเคมีต่างๆ ออกมา หมอก็ช่วยบรรเทา ถ้าช่วยบรรเทาแล้วมันก็ไม่เครียดเกินไป เห็นไหม แล้วเราใช้ธรรมะช่วยดูแลหัวใจ มันได้ช่วยประคองกัน

แต่ถ้าเราจะเอาธรรมะอย่างเดียว เอาธรรมะอย่างเดียว เวลาสารเคมีต่างๆ เห็นไหม ในทางจิตวิทยา ในทางการแพทย์ มันกดทับ แล้วจิตใจของเราก็ยังวิตกกังวลอีก มันเลยทําให้จิตใจดวงนั้นต้องแบกรับภาระที่หนักหน่วง แต่ถ้าเราพาไปหาหมอ มันไม่ใช่เรื่องน่าอายอะไรเลย เวลาพระที่ประพฤติปฏิบัติถ้าเขามีปัญหา เขาไปหาหมอ หมอก็ช่วยก็ให้กินยาคลายเครียด เวลาหมอเขาบอกว่ายาคลายเครียด ที่ว่าน้องมีความเครียดความหวาดระแวง ยาคลายเครียดกินแล้วสบาย แล้วเราก็มาเอาธรรมโอสถ มาภาวนา

เพราะยาคลายเครียด ยาคือวัตถุ ยาคือธาตุ ร่างกายก็คือธาตุ ธาตุรักษาธาตุ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ คือความคิด แล้วเรามีหัวใจ หัวใจนี้สิ่งที่กิเลสบีบคั้นก็บีบคั้นใจ สิ่งที่เวลาเกิดธรรมะ ธรรมะเกิดขึ้นกลางหัวใจ มันก็สํารอกคายกิเลสออกไป ใจก็เป็นดอกบัวบาน ดอกบัวบานท่ามกลางโคลนตม ร่างกายชีวิตนี้มีแต่โคลนตมทั้งนั้น เวลาดอกบัวมันบาน บานขึ้นมาจากหัวใจ

แต่เวลาดอกบัวจะบาน ถ้ามีปัญหาอย่างนี้นะ ย้อนกลับไปในพระไตรปิฎก เราอ่านพระไตรปิฎกมา เวลาครอบครัวในสุตตันตปิฎก ในครอบครัวของพระรัฐบาล ในครอบครัวของพระกัสสปะ ในครอบครัวมันมีหมดล่ะ ครอบครัวไหนสร้างบุญสร้างกรรมมาอย่างไร ครอบครัวไหนประสบความสําเร็จ ครอบครัวไหนมีลูกชายคนเดียวออกบวช พ่อแม่ห่วงขนาดไหน ครอบครัวไหนกว่าจะได้บวช อู้ฮู! เอาชีวิตเข้าแลกมา

ในพระไตรปิฎกนะ สุตตันตปิฎกมีอย่างนี้ มีเหมือนกัน เราเคยอ่านพระไตรปิฎกมา พระไตรปิฎกค้นคว้า ค้นคว้า เราค้นคว้ามาเพื่อถ้าเราโตขึ้นมา เวลาพูดเรื่องธรรมะจะได้เข้าใจไง ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านได้เทศนาว่าการมาอย่างใดบ้าง ท่านได้วางธรรมวินัยมาอย่างใดบ้าง ศึกษานั้นมา แล้วเวลาปฏิบัติ ปฏิบัติกับครูบาอาจารย์ ปฏิบัติเอาจริงเอาจัง ปฏิบัติมา แล้วในสมัยพุทธกาลมันก็เป็นสังคมยุคหนึ่ง ในสมัยปัจจุบันนี้เป็นสังคมยุคหนึ่ง

เวลาหลวงตาท่านพูด เห็นไหม “ทุกข์มันอันเดียวกัน ทุกข์ตั้งแต่สมัยโบราณ ทุกข์สมัยปัจจุบัน ทุกข์อันเดียวกันทั้งนั้น” แต่สังคมมันพัฒนาของมันไป พัฒนาของมันไปนะ มันก็ซับซ้อนขึ้น พอซับซ้อนขึ้น พอเวลาพูดถึงธรรมะ ธรรมะ กิเลสมันหัวเราะเยาะ ครึ ล้าสมัย โบราณ แต่เวลาทุกข์มันไม่บอกว่าโบราณเลย เพราะในสมัยพุทธกาลก็สอนเรื่องนี้ สอนเรื่องอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค แล้ว ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้ว มันน่าจะโบราณแล้วนะ ทุกข์นี่มันไม่น่าจะมีในใจเราแล้ว

เอ้อ! ของโบราณ เรารู้เท่ามา นักวิชาการเขาก็วิเคราะห์วิจัยกันหมดแล้ว แล้วใครๆ ก็เข้าใจหมดแล้ว มันโบราณมันเข้ากับใจเราไม่ได้หรอก เราเป็นคนสมัยใหม่ สดๆ ร้อนๆ ทุกข์มันโบราณ มันของครึ ของล้าสมัย มันไม่ควรมาอยู่ในใจของเรา ที่ไหนได้มันพอกเป็นดินพอกหางหมู ดินพอกหางหมูในใจ เพราะหลงตัวเองไง หลงว่าตัวเองมีสติปัญญา หลงว่าคนสมัยใหม่ หลงว่าคนที่เป็นนักวิทยาศาสตร์ หลงว่าคนวิเคราะห์วิจัย ทุกอย่างได้วิจัยแล้ว ได้วิจัยมาหมดแล้ว จิตวิญญาณไม่มี ผีไม่มี ทุกอย่างไม่มี วิจัยหมดแล้ว ก็เลยกลายเป็นทุกข์หลายซับหลายซ้อน

พูดถึงว่า ในสมัยโบราณ ในสมัยพุทธกาลก็มีปัญหาอย่างนี้ ในสมัยปัจจุบันก็มีปัญหาแบบนี้ ฉะนั้น เวลาเขาข้อสงสัยไง ว่า “น้องเคยประมาทพระสงฆ์ที่หลายคนเชื่อถือว่าปฏิบัติดี” ไอ้นี่มันเป็นเวรเป็นกรรมของสัตว์ ถ้าเราเห็นว่าปฏิบัติดี ทําไมเราไม่เห็นดีด้วยล่ะ ถ้าเราไม่เห็นดีด้วย แสดงว่าเรามีมุมมองแตกต่างกับเขา

“ที่เคยประมาทอันนี้หรือไม่ที่มาเป็นของเรา” อันนี้หรือไม่ เราก็ขอขมาลาโทษก็จบ แล้วสิ่งที่เราได้ทํากับครูบาอาจารย์ที่ดีมาก็มากมายมหาศาล สิ่งที่เราทําของเรามา นั่นเราทํามา แต่ในปัจจุบันนี้เราจะทํากับหัวใจของเราไง ถ้าหัวใจของเรา เรามีสติปัญญาดูแลรักษาหัวใจของเรา แล้วเราก็คอยชี้นําน้องสาว ชี้นําน้องสาวว่าให้ทําแบบนี้ แบบนี้ แล้วถ้าเขายังทําไม่ได้ก็ไม่ต้องไปบีบคั้น ถ้าทําไม่ได้ไม่เป็นไร แล้วเดี๋ยวทําใหม่ บอกว่า “ทําไม่ได้” “ต้องทําให้ได้ ทําให้ได้” มันก็เป็นการโต้แย้งกัน

เราต้องการความสงบ เราต้องการความเข้าใจ เราต้องการความเห็นที่ดีงามเหมือนกัน เราไม่ต้องการความขัดแย้ง เราไม่ต้องการ แต่ในปัจจุบันนี้ ในปัจจุบันนี้ในปัจจุบันที่เรายังแก้ไขไม่ได้ เราถึงไม่ต้องไปโต้แย้ง ถ้าเขายังทําไม่ได้ เราก็ชี้นํา แล้วรอกาลรอเวลาให้เขาพัฒนาของเขา ต้องทนไง ต้องทน ต้องดูแล ต้องรักษา เพราะคนในบ้าน คนในบ้านเราก็ดูแลรักษา

จิตใจเราจะสูงจะตํ่าขนาดไหน เราเก็บไว้เป็นภายใน จิตใจของคน ใครรู้ได้ว่าจิตใจใครสูงกว่าเรา ใครตํ่ากว่าเรา ใครวัดได้ ถ้าจิตใจเราละเอียดลึกซึ้งกว่า เราก็เก็บไว้สิ ถ้าละเอียดลึกซึ้ง เราก็ต้องทําไม่ให้กระทบกระเทือนเขาได้สิ เราก็ดูแลกันไป ฉะนั้น เราต้องออมชอม อย่าให้กระทบกระเทือนกัน เพื่อดูแลรักษากัน เพื่อประโยชน์กับในบ้านเราไง

นี่พูดถึง “ภาวนาไม่ได้แล้วค่ะ”

ต้องภาวนาได้ รักษาหัวใจของเรา แล้วเขาก็จะหายได้ ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง แต่ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ ทุกข์ดับไป สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจังไม่มีสิ่งใดคงที่ มันเกิดได้ มันก็ต้องหายได้ มันเป็นได้ มันก็ต้องหายได้ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง แต่ความเป็นอนิจจังของเรา อยากให้เป็นผลบวก อยากให้เป็นผลดีกับเรา เพื่อประโยชน์ความสุขในครอบครัว เอวัง

เราก็เสียใจเหมือนกันว่าเราก็ไม่ทันหลวงปู่มั่นเหมือนกัน
ครูบาอาจารย์ของเราก็เสียใจว่ามันไม่ทัน
มันเป็นยุคเป็นสมัยนะ เป็นยุคเป็นสมัย
ฉะนั้น ถ้าเป็นยุคเป็นสมัยแล้วถ้าเราเป็นชาวพุทธ
พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์
แก้วสารพัดนึก แก้วสามดวง
พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์
ถ้าพระสงฆ์นะ พระสงฆ์คือตั้งแต่พระอริยเจ้าขึ้นไป
ถ้าเราคิดว่าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์
เราก็ยังขวนขวายของเราอยู่

๕

แก้วสามดวง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๖ มีนาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

หลวงพ่อ : คําถามอันนี้แปลก

ถาม : เรื่อง “ขออนุญาตกราบเรียนพ่อแม่ครูอาจารย์ค่ะ”

กราบน้อมองค์หลวงพ่อ ลูกขอฝากตัวเป็นลูกศิษย์หลวงพ่อพ่อแม่ครูอาจารย์ด้วยเจ้าค่ะ ลูกนี้เป็นเพียงชาวบ้านธรรมดาทั่วไป หาเช้ากินคํ่า ไม่เคยสนใจทางปฏิบัติเลย จนเมื่อลูกได้ดูทีวีช่องหลวงตา แต่ตอนนั้นมันก็ช้าไปแล้วคือปี ๕๔ เจ้าค่ะ หลวงตาท่านนิพพานไปแล้ว ลูกก็เสียใจมาจนทุกวันนี้ว่าลูกมีวาสนาได้เห็นองค์หลวงตาแค่ในทีวี

ตั้งแต่ลูกหันหน้าเข้ามาฟังธรรมบ้าง ลูกจึงเป็นผู้คนขึ้นมาบ้าง (แต่ก็ยังมีกิเลสหนาอยู่เจ้าค่ะ) จากนั้นลูกเริ่มหันมาถือศีล ๕ หัดภาวนาอยู่ที่บ้านบ้าง คือลูกอาศัยฟังเทศน์หลวงตาและหลวงพ่อเจ้าค่ะ คือลูกมีครอบครัวแล้วเจ้าค่ะ แต่ก่อนลูกก็ตระเวนไปกราบพ่อแม่ครูอาจารย์คือพระลูกศิษย์หลวงตา ก็ไปหาไปทั่ว จนมีวันหนึ่งลูกได้หนังสือหลวงพ่อที่สวนแสงธรรมและมีพี่กัลยาณมิตรท่านบอกลูกว่า “ได้ไปกราบครูบาอาจารย์มาหลายองค์แล้ว ไปกราบหลวงพ่อสงบหรือยัง”

ดังนั้น ลูกจึงได้มากราบหลวงพ่อที่วัดเจ้าค่ะ มาใส่บาตรฟังธรรมครั้งแรก ถึงได้เข้าใจว่า คําของหลวงตาที่ว่าลงใจครูบา-อาจารย์มันเป็นอย่างไรเจ้าค่ะ ลูกก็มาใส่บาตรฟังธรรมหลวงพ่อก็ปีกว่าแล้วเจ้าค่ะ ลูกจึงกราบขอเป็นลูกศิษย์พ่อแม่ครูอาจารย์สักคนได้ไหมเจ้าคะ ลูกไม่เคยไปภาวนาอยู่วัดเลย แต่ถ้าไปลูกขอภาวนาอยู่วัดหลวงพ่อเจ้าค่ะ แต่เรื่องของลูกเป็นคนกลัวผี จึงอยากขอคําอนุญาตจากองค์หลวงพ่อเป็นขวัญกําลังใจเจ้าค่ะ

ด้วยความเคารพต่อพ่อแม่ครูบาอาจารย์เป็นอย่างยิ่ง

ตอบ : อันนี้พูดถึงคนเรามีวาสนาไม่มีวาสนานะ ถ้ามีวาสนา เห็นไหม เรายังได้ไปเห็นไง ไปเห็นหลวงตาในทีวีก่อน ไปเห็นหลวงตาในทีวี แต่พอไปเห็นเข้า หลวงตาท่านนิพพานไปแล้ว มันเป็นอํานาจวาสนาของคนนะ ถ้าอํานาจวาสนาของคน เวลาพูดถึง เวลาพูดถึงครูบาอาจารย์ หลวงตาท่านจะยกย่องหลวงปู่มั่นมาก ครูบาอาจารย์ท่านจะยกย่องหลวงปู่มั่นมาก ในสายประพฤติปฏิบัติในปัจจุบันนี้เขามีสายหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ ว่าสายหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์

ครูบาอาจารย์ปฏิบัติในสายอื่น คือว่า พระภิกษุในเมืองไทย ๔ - ๕ แสนองค์ ฉะนั้น ๔ - ๕ แสนองค์ เวลาประพฤติปฏิบัติมาก็ขวนขวายกันมา แต่ใครมีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหนนั่นเรื่องหนึ่ง แต่เวลาที่เป็นหลักเป็นเกณฑ์ขึ้นมามันก็มีสายหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แต่สายหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นที่เคารพน่าเชื่อถือ เราฟังหลวงตาท่านพูด มันมีลูกศิษย์ไง มีฆราวาสเขาไปศึกษาอ่านประวัติหลวงปู่มั่น อ่านปฏิปทาสายหลวงปู่มั่น แล้วท่านก็มีศรัทธามาก เวลาท่านขวนขวายหาที่กราบครูบาอาจารย์นี่แหละ เสร็จแล้วก็ไปกราบหลวงตาที่วัดป่า-บ้านตาด แล้วท่านก็ไปสรรเสริญอย่างนี้

“อู๋ย! ดิฉันศรัทธามากค่ะ ดิฉันศรัทธามากค่ะ ดิฉันศรัทธาสายหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น”

หลวงตาท่านพูดขึ้นมาคําหนึ่งไง ท่านพูดเอง “เรามั่นใจว่าพระภิกษุในสายหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นมีทั้งดีและเลว” ท่านว่าอย่างนี้นะ “มีทั้งดีและเลว มีทั้งผู้ปฏิบัติได้และผู้ปฏิบัติไม่ได้” ถ้าผู้ปฏิบัติไม่ได้ถ้าเป็นคนดีอยู่ก็ยังอยู่ในศีลในธรรม อยู่ในศีลในธรรม ถ้าไม่มุสาเสียอย่างหนึ่ง ดูฆราวาสเขาผิดศีล ๕ ผิดศีล ๕ ศีล ๕ คือโกหกไง มุสา แต่ถ้าเป็นพระขึ้นมาถ้ามันมุสา มันก็เป็นอาบัติปาจิตตีย์ทั้งนั้น ถ้าไม่มุสาก็เป็นพระที่ดีไง ทีนี้สายหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นก็เป็นพระที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบก็มี พระที่ปฏิบัติแล้วไม่ได้ผลก็มี พระที่เข้ามาหาผลประโยชน์ก็มี

ฉะนั้น เวลาท่านพูดบอกว่า “เรามั่นใจว่าในสายหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นมีทั้งที่ดีและเลว” แล้วเวลาท่านพูดอย่างนั้น พูดทําไม พูดเพื่อว่าเวลาคนที่ศรัทธา ศรัทธามากนะ แต่เวลาศรัทธาแล้ว ด้วยศรัทธา ศรัทธา เห็นไหม มันปิดหูปิดตา ก็เชื่อฟังกันไปหมด ขวนขวายไปหมด แต่ถ้าวันไหนไปรู้ว่าผิด ไปรู้ว่าผิดหรือว่าไม่ถูกต้อง โอ๋ย! มันเสียใจมากนะ ถ้ามันเสียใจมาก ศรัทธาเขาแบบว่าเขาจะถอนยวงไปเลย แต่ถ้าบอกไว้ก่อน เวลาการวินิจฉัยของหลวงตา การวินิจฉัยของท่าน เขามีศรัทธามีความเชื่อมาก เขาลงใจมาก แล้วด้วยบุญกุศลของคนมันไม่เหมือนกันใช่ไหม ถ้าบุญกุศลของคนถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่ถูกต้องดีงาม มันก็ชักไปที่ถูกต้องดีงามทั้งนั้น

แต่ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่ครึ่งๆ กลางๆ ก็อย่างหนึ่งนะ ครึ่งๆ กลางๆ คือว่าเขาก็ทําตัวว่าเป็นพระปฏิบัติ แต่เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา ไปถามเรื่องปฏิบัติก็เฉไฉพาออกนอกลู่นอกทาง เลวที่สุดเลยก็แบบว่าไม่รู้เหนือรู้ใต้เลย จะเอาแต่ผลประโยชน์ของตนอย่างเดียว จะเอาแต่ศรัทธาของเขา จะเอาแต่ผลประโยชน์ของเขา อันนั้นยิ่งเสียหายใหญ่เลย ถ้าเขาไปเจออย่างนั้น ถ้าเวลาเขาปฏิบัติของเขา เขาใช้ปัญญาของเขา ถ้าเขาใคร่ครวญแล้วว่ามันไม่ใช่ ถ้ามันไม่ใช่เขาก็จะได้รักษาศรัทธาของเขาไว้ แล้วก็จะแสวงหาครูบาอาจารย์ต่อไป หรือถ้าปฏิบัติแล้วมันถูกต้อง นี่ท่านถึงได้บอกว่า “ในสายหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นมีทั้งดีและเลว”

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาบอกว่า “เขามาได้เห็น ได้เห็นหลวงตาแต่เฉพาะในทีวี เฉพาะแค่ในทีวี แล้วพอมีศรัทธามีความเชื่อแล้วก็เสียใจว่าไม่ทันหลวงตาๆ”

เราก็เสียใจเหมือนกันว่า เราก็ไม่ทันหลวงปู่มั่นเหมือนกัน ครูบาอาจารย์ของเราก็เสียใจว่ามันไม่ทัน มันเป็นยุคเป็นสมัยนะ เป็นยุคเป็นสมัย ฉะนั้น ถ้าเป็นยุคเป็นสมัยแล้วถ้าเราเป็นชาวพุทธ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แก้วสารพัดนึก แก้วสามดวง พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าพระสงฆ์นะ พระสงฆ์คือตั้งแต่พระอริยเจ้าขึ้นไป ถ้าเราคิดว่าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราก็ยังขวนขวายของเราอยู่ แล้วมันยังมีที่ว่าหลวงตาท่านบอกว่า “ท่านเสียดายมาก สมัยหลวงปู่มั่นมันยังไม่มีเทป แล้วเทปคาสเซทสมัยก่อนเหมือนตู้เย็นเลย ใหญ่โตมาก” ท่านบอกว่า “ท่านเห็นครั้งแรกที่เขาเอามาที่วัดป่าสุทธาวาส ก็วันที่หลวงปู่มั่นท่านเสียไปแล้วไง”

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ไว้ ใครที่มีสติปัญญาก็ได้จดจารึกกันไว้ จํากันไว้ ดูมุตโตทัยๆ หลวงตาท่านบอกว่า มุตโตทัยถ้าได้ฟังจากปากของหลวงปู่มั่นนะ ท่านบอกเข้มข้นกว่านั้น เพราะว่าเวลาหลวงปู่มั่นเทศน์มุตโตทัย หลวงตาท่านก็ได้นั่งฟังอยู่ด้วย แล้วทีนี้ที่เวลาจดจารึกกันมา เขาจดจารึกกันมาคือจํามาแล้วก็มาจดจารึก มันก็มีอยู่ ๓ - ๔ สํานวนในมุตโตทัยนั่น เวลาจํามา คนที่จํามา เห็นไหม ถ้าจิตใจของคนเป็นธรรม ถ้าจํามามันเข้าใจ มันเข้าใจลึกซึ้งเหมือนกัน ออกมาเนื้อหาสาระมันก็เข้มข้น

ถ้าเราเข้าใจของเรา เห็นไหม เป็นวิทยาศาสตร์ ถ้าวิทยาศาสตร์ “อืม! หลวงปู่มั่นท่านพูด มันไม่น่าจะเป็นอย่างนี้ มันต้องลึกกว่านี้” เอาความเห็นตัวบวกเข้าไปแล้ว อวดรู้อวดเห็น อวดว่าตัวเองมีความสามารถแล้วก็เขียนไง เพราะถ้าเขียนตามหลวงปู่มั่น เพราะเราไม่เข้าใจ มันก็ไม่ยอมรับใช่ไหม แต่ถ้าบอกว่าน่าจะเป็นอย่างที่เราคิด มันก็บวกเข้าไป มันถึงบอกว่าสํานวนมุตโตทัยที่ ๓ - ๔ สํานวนนั้น ท่านบอกว่ามันก็คลาดเคลื่อนไปบ้าง บางอย่างก็คลาดเคลื่อนไปเลย

นี่พูดถึงว่า สมัยนั้นมันยังไม่มีเทป แต่สมัยปัจจุบันตั้งแต่หลวงตา เห็นไหม ตั้งแต่ปี ๒๕๐๔ เราเห็นนะ ๒๕๐๓, ๒๕๐๔, ๒๕๐๕ ท่านได้อัดเทปไว้แล้ว เพราะท่านเห็นโทษอันนั้น ท่านได้อัดเทปแล้ว มันถึงมีร่องมีรอย เห็นไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ สุตตันตปิฎก วินัยปิฎก อภิธรรมปิฎก องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าวางไว้ เทศน์ของครูบาอาจารย์ เห็นไหม ท่านเทศนาว่าการอัดเทปไว้ แล้วเราได้ยินได้ฟัง เราจะบอกว่า โยมแค่เห็นในทีวีก็เป็นวาสนาของโยมแล้วล่ะ เพราะว่าท่านนิพพานไปแล้ว แล้วเวลาได้เห็นในทีวีแล้วมีศรัทธามีความเชื่อมาก เห็นไหม ฉะนั้น เวลาที่ว่า ถึงได้ เห็นไหม “ตั้งแต่ลูกที่หันหน้าเข้าสู่ธรรมไง เข้าสู่ฟังธรรม ลูกถึงเป็นผู้เป็นคนขึ้นมาบ้าง”

เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้า เราได้ฟังเทศน์ของครูบาอาจารย์ จากสิ่งที่ว่าเมื่อก่อนเราว่าเราถูกไปทั้งนั้น เราคิดอะไรเราว่าเราทําถูกทั้งนั้น แต่เวลามีธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีธรรมะของหลวงตามาขัดเกลาในใจของเราไง ขัดเกลาๆ ถ้าความรู้ความเห็นของเราก็ความรู้ความเห็นด้วยความยึดมั่นถือมั่นของเราไง ถ้ามีธรรมะขึ้นมาก็มาขัดเกลาความรู้ความเห็นของเรา เห็นไหม ความรู้ความเห็นของเราได้ขัดได้เกลาขึ้นมา มันก็ถูกต้องดีงามขึ้นมา เห็นไหม

เขาบอกว่า “ตั้งแต่เขาหันมาเรื่องธรรมะ เขาเป็นผู้เป็นคนขึ้นมา” คือว่าดีกว่าเก่า ตัวเขาเองเขาเป็นคนบอกตัวเขาเองดีขึ้น ดีกว่าเดิม ถ้าดีกว่าเดิมทั้งๆ ที่ว่าหลวงตานิพพานไปแล้ว แต่ธรรมะของหลวงตาสิ่งที่ท่านได้ออกวิทยุได้ออกทีวี เราได้ยินได้ฟังขึ้นมา มันยังมาขัดเกลาให้เราดีขึ้นเลย แล้วเขาก็บอก “เขาก็เริ่มแสวงหา ฝึกหัดปฏิบัติของเขาขึ้นมา” ถ้าปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันจะปฏิบัติเราก็ปฏิบัติเพื่อเรา ถ้าปฏิบัติเพื่อเรา เห็นไหม ถ้าปฏิบัติเพื่อเรา เวลาเราบอกว่า “ถ้าจะปฏิบัติ เวลาจะมาปฏิบัติที่วัดหลวงพ่อ ลูกก็เป็นคนกลัวผี”

ถ้าคนกลัวผี เห็นไหม เพราะมันยังไม่ได้ประพฤติปฏิบัติ ยังไม่ทําสิ่งใดเลย มันก็วิตกวิจารณ์ของมันไป ธรรมชาติของคนก็มีความกลัวเป็นเรื่องธรรมดา กลัวว่าเราจะไม่เสมอหน้า เทียมหน้าเทียมตาเขา กลัวว่าเราทําสิ่งใดจะไม่ประสบความสําเร็จ กลัวไปหมดเลย ความกลัว แล้วพอความกลัว เวลาคนฝึกหัดขึ้นมา เห็นไหม กลัวผีๆ บอกพอหายกลัว เขาบอกหายกลัวเขาบรรลุธรรม ไม่ใช่! ความกลัวมันเกิดดับ สรรพสิ่งมันเกิดดับ

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราวิตกวิจารณ์ของเรา เราคิดของเราซํ้าแล้วซํ้าเล่า เรื่องผีเรื่องสาง เรื่องสิ่งที่เรากลัวมันก็กลัวซํ้ากลัวซากนั่นแหละ แต่ถ้าเรามีสติปัญญาจะบอกว่า “เวลาหันหน้าเข้ามาสู่ธรรมะ ฟังธรรมหลวงตาเป็นผู้เป็นคนดีขึ้น” นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราฟังธรรมๆ เราเอาสิ่งนั้นมาขัดเกลาหัวใจของเรา ถ้าผีเวลากลัวคนอื่นทําไมไม่กลัวตัวเราเองล่ะ ตัวเราเองจิตวิญญาณของเราก็อยู่ในร่างกายเราหนึ่งวิญญาณคือตัวของเรา ถ้าเป็นผี ตัวนี้ก็เป็นผี ถ้าเราทําความดีความชอบ ถ้าเราไม่เบียดเบียนใคร ผีอะไรมันจะมาเบียดเบียนเรา ไม่เบียดเบียนเราหรอก

แต่ถ้าเรายิ่งกลัวอย่างนี้ กลัวอย่างนี้มันก็เป็นอุปาทานอยู่อย่างนี้ จะมองสิ่งใดก็แล้วแต่ก็เป็นผีไปหมด มองอะไรก็บอกว่านั่นก็กลัวผีๆ มันก็สร้างภาพขึ้นมาว่าเป็นผีขึ้นมาจนได้ แต่ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา ไอ้ผีในใจเรานี่ ไอ้จิตวิญญาณของเรามันยิ่งน่ากลัว น่ากลัวเพราะอะไร น่ากลัวเพราะมันไม่รู้จักตัวเอง ไม่รู้จักตัวเองเพราะมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากไง

แต่ถ้ามันรู้จักตัวเองขึ้นมา พุทโธ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ถ้าจิตสงบขึ้นมา ถ้ามันรู้จักตัวเองขึ้นมา ผีก็หายไป เพราะอะไร เพราะมันเป็นพุทธะ แต่ถ้ามันไม่เป็นพุทธะ มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันก็ยังเป็นผีอยู่ เห็นไหม ถ้าเป็นผีอยู่ เป็นผี ผีดูดเลือด ผีกระหาย เที่ยวจะไปกว้านเอามาเป็นสมบัติของเรา ไอ้ผีตัวนี้มันร้ายกาจ เห็นไหม ไอ้ผีตัวนี้

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เรารู้เท่าขึ้นมานะ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ไอ้ผีตัวนี้มันได้ขัดเกลา ขัดเกลาด้วยธรรมะขึ้นมา มันรู้เท่าทันตัวเอง ผีข้างนอกจบ จะไปปฏิบัติที่ไหนมันก็เริ่มไม่กลัวแล้ว ไอ้ผีของเรา ในจิตใจของเรา เราได้ทําคุณงามความดีของเรา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พุทธะอยู่ในหัวใจของเรา ถ้าพุทธะอยู่ในหัวใจของเรา เราจะไปกลัวอะไร เราจะไม่กลัวสิ่งใดเลย

มันวิตกวิจารณ์ไปก่อน เพราะมันมีนิทานที่เขาเล่ากันไง อย่างเช่น เรานี่ เรากลัวผีมากเลย เวลาเราตายไปแล้วอย่าเอาศพไปไว้ป่าช้านะ กลัวผี มันวิตกวิจารณ์ขึ้นไปนู่นน่ะ เวลาตายไปแล้วไม่มีใครเอาไว้หรอก เขาต้องทําฌาปนกิจ ต้องทําให้เสร็จสิ้นไป ถ้าไม่เสร็จสิ้นไปมันคาราคาซังอยู่อย่างนี้ไม่ได้หรอก คนเราตายแล้วเขาก็ฝัง เผา แล้วแต่มันจะจบสิ้นไป จะบอก “เวลาตายแล้วห้ามทําอะไรทั้งสิ้นเลยนะ เก็บไว้ในบ้าน ยังรักครอบครัวอยู่ ห่วง ไม่อยากไปไหน” เป็นนิทานน่ะนิทานเวลาคนเขากลัวผี เขาสั่งเสียไว้ ถ้าตายแล้วอย่าเอาไปนะ เพราะมันกลัวไปนู่น กลัวตายไปแล้วยังไปกลัวผีอยู่ แล้วตายไปแล้วไปกลัวผีอะไร เขากลัวมึงน่ะ เขากลัวเอ็งต่างหาก ไม่ใช่เอ็งกลัวผี

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติปัญญา พอเราเข้าใจสิ่งนี้ปั๊บ เรามีสติปัญญาแล้ว ไอ้ที่ว่ากลัวผีๆ มันจะหายไป ฉะนั้น แบบว่าเป็นขวัญเป็นกําลังใจ ถ้าพูดถึงว่าเวลาจะมาประพฤติปฏิบัตินะ แต่นี้เวลาพูด เวลาศึกษามันก็เข้าใจได้ แต่! แต่เวลาทําจริงๆ มันทําได้ยาก อย่างไรก็กลัว ถ้าอย่างไรก็กลัว เราก็ค่อยฝึกหัดของเราไปไง ฝึกหัดของเราไป ค่อยๆ ค่อยๆ มันต้องค่อยๆ ฝึกหัดไป หักด้ามพร้าด้วยเข่าไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน บอกว่า “เราจะให้หายกลัวเลย” มันไม่หายกลัวหรอก แต่ถ้ามันกลัว เราก็รู้ว่าเรากลัว แล้วเราก็มีสติปัญญาอย่างที่พูดมาให้ฟัง เราก็คิดของเรา เรารักษาของเรา แล้วมันเป็นปัจจุบันของใคร ถ้าเป็นปัจจุบันของใคร ทําไมเวลาไปวัด อย่างเช่น มาวัด คนปฏิบัติเต็มไปหมดเลย ทุกคนไม่กลัวหรือ ทุกคนก็กลัวเหมือนกัน ทุกคนกลัวหมด เราก็กลัว

เราอ่านประวัติหลวงปู่ชอบ ประวัติหลวงปู่ขาว บอกว่า ท่านปฏิบัติใหม่ๆ ท่านก็กลัวผีเหมือนกัน ประวัติหลวงปู่ชอบ ใหม่ๆ จากปุถุชน ปุถุชนคือคนหนา หนาด้วยมีความยึดมั่นถือมั่นในใจ ทุกคนมีทั้งนั้น แล้วมันยึดมั่นถือมั่นในความชอบของตน บ้าห้าร้อยจําพวก ดูสิ คนบ้าอะไร บ้าเรื่องใดก็ชอบเรื่องนั้น นี่ก็เหมือนกัน คนที่วิตกกังวลในใจเรื่องอะไร มันก็วิตกกังวลเรื่องอันนั้น มันมีความกลัวอยู่ทั้งนั้น แล้วเรามีอํานาจวาสนานะ

เริ่มต้นเราอ่านคํานี้แล้วแบบว่ามันก็เห็นใจไง เห็นบอกว่า “ไม่เคยเห็นตัวหลวงตาเลย แต่ได้ฟังเทศน์หลวงตาครั้งแรกในทีวีหลวงตาปี ๕๔ หลวงตาท่านก็นิพพานไปแล้ว” มันสะเทือนใจตรงนี้ มันสะเทือนใจมาก เวลาเราจะได้ฟังธรรมก็เมื่อหลวงตาท่านนิพพานไปแล้ว ท่านเสียชีวิตไปแล้ว เราถึงค่อยมาศึกษา ศึกษาธรรมะของท่าน แล้วพอศึกษาธรรมะของท่านแล้วมันยังเป็นคนดีขึ้นมาได้ เพราะเขาพูดเองว่าตั้งแต่เขามาฟังธรรมๆ เขาเป็นผู้เป็นคนขึ้นมา ดีขึ้นมาได้ๆ ตรงนี้มันทําให้เห็นว่ามันมีวาสนา มีอํานาจวาสนาที่จะดัดแปลงตัวเองได้

ฉะนั้น เวลาบอกว่า “อยากจะฝึกหัด อยากจะประพฤติปฏิบัติ แต่ว่ากลัวผี”

ถ้ากลัวผี จิตใต้สํานึกของคนมันกลัวทั้งนั้น ไม่ใช่ว่าบอกกลัวผี พอถามหลวงพ่อ หลวงพ่อพูดปั๊บ หายเลย หายกลัวเลย โอ้โฮ! หลวงพ่อก็เป็นเทวดาเลย พูดเสร็จคนกลัวผีหายกลัวผีเลย เอ้อ! อย่างนี้ต้องไปตั้งคลินิกรักษาโรคกลัวผี

ธรรมดามันก็มีกลัวอยู่บ้าง แต่ค่อยๆ ฝึกหัดไป เราจะบอกว่า เราเคารพนะ เราเป็นคนชอบศึกษา เป็นคนที่ว่าแสวงหาการศึกษา ประวัติครูบาอาจารย์ถ้ามีให้ค้นคว้าจะค้นคว้าทันที แล้วอะไรที่มันฝังใจ เช่น ประวัติหลวงปู่ชอบ ประวัติหลวงปู่ขาว ท่านบอกว่าท่านเคยกลัวผี กลัวมากๆ แล้วเดี๋ยวนี้ท่านเป็นพระอรหันต์ หลวงปู่ชอบเป็นพระอรหันต์

เวลาท่านอยู่ป่าอยู่เขาขึ้นมา ท่านสวดมนต์ ท่านภาวนาของท่าน เทวดามาคุ้มครองดูแลตลอดเลย แต่เดิมท่านกลัวผีจน อู้ฮู! ประวัติ ไปอ่านสิ ยิ่งกว่าพวกเราอีกเนาะ โดดจากกุฏิ ขึ้นกุฏิ โอ๋ย! กลัวผีมาก นี่พูดถึงนะ ครูบาอาจารย์ท่านก็เป็น เราพูดมาให้เห็นว่า คนกลัวเขาก็แก้ไขมาจนเป็นพระอรหันต์ไปแล้ว คนกลัวผีแบบพวกเรา แล้วท่านพยายามประพฤติปฏิบัติขวนขวายของท่าน จนท่านได้เป็นพระอรหันต์ไปแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาว่า “หนูเป็นคนกลัวผี”

เหมือนกันเลย เราก็กลัวผี บวชใหม่ๆ เราก็กลัว แต่พอกลัวแล้วกลัวมาก แต่ลูกผู้ชายนะ ต้องเก็บไว้ข้างใน ไม่พูด แต่จริงๆ ก็กลัว แต่ก็ฝึกหัดมานี่แหละ ฝึกหัดจนเข้าป่าช้า ไปอยู่ในป่าช้า อู้ฮู! เดินเข้าไป ขานี่สั่นเลย แต่ท้าทายกันก็เข้ากลางคืน คนเดียวน่ะ บวชใหม่ๆ แล้วคนเดียว คิดดูสิ แล้วเดินเข้าไปในป่าช้า โอ้โฮ! ขานี่สั่นหมดเลย แต่ก็ไป เหงื่อนี่ซกเลย พอไปแล้ว เฮ้อ! ไม่เห็นมีอะไร เห็นไหม ก็สู้มาเรื่อย สู้มาเรื่อย จนเดี๋ยวนี้ไม่รู้ว่ายังกลัวผีอยู่หรือเปล่าไม่รู้ เดี๋ยวนี้จบแล้ว

นี่พูดถึง ฉะนั้น เวลาบอกว่ากลัวผี ดี เพราะอะไร เพราะเขาบอกว่าเขาอยากเป็นลูกศิษย์ เขาอยากเป็นลูกศิษย์ใช่ไหม เขาก็อยากหวังพึ่ง ถ้าหวังพึ่ง พอกลัวขึ้นมา คนจะหวังพึ่ง มันก็หาที่พึ่ง หาที่พึ่ง ที่นั่นจะพึ่งได้ ที่นั่นจะพึ่งได้ มันพึ่งได้เป็นคนแค่ชี้ทางไง ครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้ชี้ทางให้เรา สุดท้ายจริงๆ แล้วเราก็ต้องฝึกหัดของเรา เราต้องพัฒนาใจของเราเอง

เราไปอยู่กับครูบาอาจารย์นะ เวลาครูบาอาจารย์พูดสิ่งใดจับอันนั้น เพราะฟังคําพูดหลวงตานี่แหละ ท่านบอกว่า “หลวงปู่มั่นพูดทีเล่นทีจริง แต่เราไม่มีเล่น เราจริงตลอด” เพราะพูดทีเล่นทีจริงท่านก็มีมุขมาตลอด มีสิ่งให้เราจับได้ประโยชน์ทั้งนั้น เวลาเราไปอยู่กับครูบาอาจารย์ เราหวังอย่างนั้น ฉะนั้น พอหวังอย่างนั้น หวังว่าท่านคอยชี้คอยบอกคอยแนะเรา ถ้าเราผิดพลาดไป ท่านก็คอยจะทําให้เราเข้าทาง แต่ความจริงๆ แล้วก็ต้องเราเป็นคนที่ประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราไม่ประพฤติปฏิบัติ ครูบา-อาจารย์จะชี้ขนาดไหน เราก็จะไม่ได้สิ่งใดเป็นสมบัติของเราเลย

มีครูบาอาจารย์คอยชี้คอยแนะคอยบอก แต่เราก็ต้องพยายามฝึกหัดของเราขึ้นมาให้ได้ ให้ขึ้นมาเป็นจริงในใจของเรา ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมาในใจของเราแล้วมันเห็นเลย เวลามันกลัวมันก็กลัวมหาศาล เวลามันปล่อยแล้วมันไปไหนหมดล่ะ เวลาปล่อยแล้ว แล้วย้อนกลับไปดูคนอื่นกลัว อืม! เหมือนเราเลย เราก็เคยเป็นอย่างนี้ เหมือนกัน ฉะนั้น พอเหมือนกันขึ้นมา เราย้อนกลับมาที่ครูบาอาจารย์ นี้ย้อนกลับมาคําถามไง

ถ้าคําถามนะ ค่อยๆ ฝึก ถ้าจะปฏิบัตินะ มันก็อาศัย อาศัยเขาอยู่ ถ้าเรากลัวผี เราอย่าบอกใคร เราอยู่ข้างๆ เขา ถ้าเขาเดินจงกรม เราก็เดินด้วย ถ้าเขาเข้ากลด เราก็เข้าด้วย ฝึกหัดจนกว่าเราจะอยู่ของเราได้ไง ฝึกหัด เราทําอย่างนั้น มองเลยนะ ถ้ายังมีคนอยู่ ยังอยู่ข้างเคียง เห็น เออ! ยังภาวนาได้ ถ้าเขาปิดกุฏิหมด เราก็เข้าปิดเหมือนกัน กลัว แต่สุดท้ายก็จบหมด จบหมด เพราะอย่างที่หลวงตาท่านพูด อย่างที่ครูบาอาจารย์ท่านพูด อริยสัจมีหนึ่งเดียว เวลาพูด พูดถึงสัจจะความจริงในใจนะ ถ้าเราเป็นอย่างนั้นแล้วเหมือนกันไง

ไอ้ผีในตัวเรานี่สําคัญ ไอ้กลัวก็เพราะว่าสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง เวลาเรากลัว กลัวเพราะวิตกวิจารณ์ในใจของเราเท่านั้น ยิ่งเวลาคนกลัวนะ ยิ่งคิดเรื่องกลัวมันจะกลัวสองเท่าสามเท่าเลย เวลาคนกลัวแล้วมันคิดด้วยปัญญาไปคิดเรื่องอย่างอื่น เห็นไหม มันจะทําให้ความกลัวนั้นเบาบางลง แต่ความจริงไม่อย่างนั้น ความจริงคนกลัวมันยิ่งกลัวมากขึ้น คนกลัวมันยิ่งคิดแต่เรื่องนั้น กลัวผีก็คิดแต่เรื่องผี กลัวอะไรก็คิดแต่เรื่องนั้น

แล้วยิ่งคิดเรื่องนั้นมันยิ่งกลัวมากขึ้นๆ แต่ไม่คิดมุมกลับไง คิดว่าผีตัวเราล่ะ ผีมันจะจองเวรจองกรรมเราทุกๆ เรื่องเลยหรือ ผีมันจะหักคอเราอยู่คนเดียว ไม่หักคอคนอื่นเลยหรือ ถ้าเราคิดมุมกลับอย่างนี้ เออ! เขาคงไม่จองเวรจองกรรมเราหมด ไม่รู้ผีตัวไหนก็แล้วแต่จะมาหักคอแต่เราอยู่คนเดียว คนอื่นมันไม่เห็นไปทําอะไรเลย เออ! ถ้าเราคิดมุมกลับขึ้นมามันจะเกิดปัญญาขึ้น นี่พูดถึงว่ากลัวผี แล้วเราฝึกหัด เราเห็น เราเองก็เคยกลัวผี ลูกศิษย์ลูกหาที่มาอยู่ที่นี่ เมื่อก่อนเขาก็กลัวมากมีคนบางคนอยู่ไม่ได้เลย แต่เขาก็ฝึกหัดกันมาจนเดี๋ยวนี้เขาภาวนาได้ เดี๋ยวนี้เขาอยู่คนเดียวได้ เขาพัฒนาขึ้น แล้วเขาก็ภูมิใจของเขา นี่พูดถึงว่า “ถ้ากลัวผีเนาะ” ค่อยๆ ฝึกหัด ค่อยๆ ฝึกหัด

ทีนี้ย้อนกลับมาที่ว่า “ถ้าจะขอเป็นลูกศิษย์” คําว่า “ลูกศิษย์” นะ บริษัท ๔ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายกไว้ให้แล้ว ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อสัตว์ขนสัตว์ บริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา นี่ก็เหมือนกัน เมื่อก่อนเราเป็นอุบาสกมาก่อน แล้วเรามาบวชเป็นพระ พอบวชเป็นพระขึ้นมา เราก็มีครูมีอาจารย์ของเรา มีครูบาอาจารย์เป็นที่พึ่ง ปัจจุบันนี้ครูบาอาจารย์ท่านก็ล่วงไปหมดแล้ว พอเราอายุพรรษามากขึ้น เราก็มีพระมีญาติมีโยมมาอาศัยอยู่ด้วย ถ้ามาอาศัยอยู่ด้วยเขาก็ขอเป็นลูกศิษย์ ถ้าเป็นลูกศิษย์เป็นลูกศิษย์ถ้ามันแบบว่า ยังบอกกล่าวตักเตือนกันได้ มันก็เป็นลูกศิษย์ได้

แต่ถ้าขอเป็นลูกศิษย์ พอเป็นลูกศิษย์แล้ว เวลาเราว่ากล่าวตักเตือนขึ้นไป มันจะเป็นอาจารย์ มันไม่เป็นลูกศิษย์แล้ว มันจะเป็นอาจารย์แล้ว มันจะสั่งสอนเราไง มันไม่ยอมเป็นลูกศิษย์ มันจะเป็นอาจารย์ ถ้ามันจะเป็นอาจารย์ขึ้นมา เห็นไหม เราถึงบอกว่า เราเป็นบริษัท ๔ ด้วยกัน ถ้ามันมีสติมีปัญญา มีความเคารพกันด้วยหัวใจ มันก็เป็นไปโดยบริษัท ๔ ไง โดยพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ โดยแก้วสารพัดนึกเป็นที่พึ่งของเรา มันเป็นไปโดยธรรม ว่าอย่างนั้นเลย มันเป็นไปโดยธรรม ชาวพุทธเราเจอพระที่ไหน เราก็ยกย่องพระว่าเป็นบริษัทหนึ่ง เป็นภิกษุ เป็นนักรบ เป็นครูบาอาจารย์ที่เป็นนักรบ ถ้าเราหวังพึ่งสิ่งนี้ ถ้าท่านเป็นอาจารย์ที่ดีเราก็เคารพบูชาท่าน ถ้าท่านทําร้ายตัวท่านเอง เราเห็นความผิดพลาดไป เราก็หลบหลีกออกไป

นี่ก็เหมือนกัน เราจะบอกว่ามันเป็นแก้วสามดวง แก้วสารพัดนึก พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราเป็นบริษัท ๔ ด้วยกัน เราเป็นพระพุทธศาสนิกชนด้วยกัน ถ้ามีความเคารพในหัวใจ มันก็เป็นลูกศิษย์ลูกหาเป็นไปโดยข้อเท็จจริง แต่บอกว่า อู๋ย! จะขอเป็นลูกศิษย์ ขอเป็นอาจารย์แล้วก็เซ็นสัญญามัดกันไว้เลย ไม่ใช่ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง

ดูสิ เวลาพระเราเป็นอุปัชฌาย์ เป็นอาจารย์ มีลูกศิษย์ลูกหา เป็นพระที่บวชมา เวลาลูกศิษย์ลูกหากระสันอยากจะสึก ครูบาอาจารย์ท่านต้องพยายามชักนําพาขึ้นมา รักษาความเป็นสมณะ รักษาความเป็นพรหมจรรย์อันนี้ เวลาอุปัชฌาย์อาจารย์มีความกระสันอยากจะสึก ลูกศิษย์ลูกหาท่านพยายามจะชักนํา เอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาชักนําให้หูตาสว่าง ให้อยู่ในนี้ มันกลับกันไง

เวลาสัทธิวิหาริก เวลาลูกศิษย์ลูกหาของเรา หน้าที่ข้อวัตรปฏิบัติ เห็นไหม ซักผ้า คอยสรงนํ้าต่างๆ เป็นหน้าที่ แต่เวลาสัทธิวิหาริกป่วยไข้ขึ้นมา อาจารย์ต้องไปซักผ้าให้ เป็นผู้ดูแลนะ นี่ไง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้อย่างนี้เลย เห็นไหม เขาเรียกอาจริยวัตร อาคันตุกวัตร เป็นวัตรปฏิบัติของภิกษุ ของสงฆ์ ของพระที่อยู่ด้วยกัน สัทธิวิหาริกคือลูกศิษย์ ถ้าเป็นอุปัชฌาย์ เป็นอาจารย์ เป็นอาจารย์ของเรานั้น

ฉะนั้น บอกว่า “จะเป็นลูกศิษย์ๆ เป็นลูกศิษย์”

เวลาคิดดีก็เป็นลูกศิษย์ไง วันไหนอาจารย์ด่ามาทีเดียว ไม่ใช่อาจารย์ฉันแล้ว เออ! มันจะเป็นอาจารย์แล้ว มันไม่ยอมเป็นลูกศิษย์แล้ว ฉะนั้น ไอ้กรณีนี้เราจะบอกว่า เราไม่ผูกมัดใดๆ ทั้งสิ้น จะบอกว่าไม่ยอมรับเป็นลูกศิษย์ก็อู้ฮู! ทิฏฐิมานะ จะบอกว่าเป็นลูกศิษย์ของเรา โอ้โฮ! ไปแตะมันสิ เดี๋ยวมันสวนกลับแล้วหงายท้องเลย

ฉะนั้น เราเป็นบริษัท ๔ เราเป็นพุทธศาสนิกชนด้วยกัน ถ้ามีความเคารพรักมีเห็นแนวทางเดียวกัน มันก็เป็นลูกศิษย์อาจารย์กันโดยข้อเท็จจริง โดยสัจจะ โดยธรรม ถ้าเป็นธรรมๆ มันอยู่ด้วยกันเป็นสุขทั้งนั้น แต่ถ้ามันเป็นโลกเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันย้อนศร พูดอย่างนี้ปั๊บ ย้อนถึงหลวงตาเนาะ ใครมาขอเป็นลูกศิษย์ ท่านจะบอก “ใช่ เป็นลูกศิษย์ได้ ห้ามเป็นอาจารย์หลวงตา” ถ้าเป็นอาจารย์จะมาสั่งไง ต้องทําอย่างนี้สิ ต้องทําอย่างนี้ ต้องทําอย่างนี้ มันไม่ใช่ลูกศิษย์แล้ว มันเป็นอาจารย์ เวลาใครมาขอฝากตัวเป็นลูกศิษย์ท่านบอก “เออ! ใช่ เป็นลูกศิษย์นะ อย่าเป็นอาจารย์” ถ้าเป็นอาจารย์ไม่ได้ จะเป็นอาจารย์หลวงตาไม่ได้ ถ้าเป็นลูกศิษย์ ได้

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ทีแรกก็บอกว่า “ขอเป็นลูกศิษย์” พอเข้าไปเป็นลูกศิษย์ เป็นลูกศิษย์แล้วทีนี้จะเป็นอาจารย์แล้ว มันจะควบคุม มันจะบริหารจัดการทั้งนั้น ไม่ใช่ คนเรามันไม่เท่าทันความคิดของตน กิเลสมันไม่ทันความคิดไม่ได้หรอก ไม่ทันหรอก ถ้าเป็นอาจารย์ อาจารย์ที่ดีก็เป็นอาจารย์

ฉะนั้น พูดถึงว่า จะฝากตัวเป็นลูกศิษย์ลูกหาอะไร มันเป็นไปโดยธรรม เราจะบอกว่านะ เราไม่ได้เกิดมาชาตินี้ชาติเดียวหรอก เราเกิดมาเราพบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์มากี่ร้อยกี่พันชาติแล้ว แล้วถ้าเราเกิดมาแล้วเราพบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าเราทําคุณงามความดี พระโพธิสัตว์ๆ ได้สร้างคุณงามความดีมหาศาล พระโพธิสัตว์ได้สร้างมา มันมีมาตั้งแต่ในหัวใจนั้นแล้ว ฉะนั้น กรณีนี้มันอยู่ในใจของตน สิ่งนี้ให้มันเป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมก็เป็นอย่างนี้

แต่ถ้าเป็นโลก โอ้โฮ! นั่นอาจารย์ของฉัน นั่นลูกศิษย์ของฉัน ของฉันหรือ มีอยู่จริงหรือ คนเราเกิดมาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะนะ ไม่อาจารย์ตายก่อนก็ลูกศิษย์ตายก่อน ถ้าอาจารย์ตายก่อนมันก็จบใช่ไหม ถ้าลูกศิษย์ตายก่อนก็จบใช่ไหม แล้วบอกของฉัน ไม่ใช่ มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเหมือนกันทั้งสิ้น ถ้าเราทําคุณงามความดีอยู่ เราก็พุทธศาสนิกชนด้วยกันทั้งสิ้น ถ้าเป็นพระก็เป็นพระ ถ้าเป็นอุบาสก อุบาสิกา ก็เป็นอุบาสก อุบาสิกา ถ้าใจยังเป็นธรรมๆ อยู่นะ ถ้าเป็นธรรมอยู่มันเข้ากันได้ทั้งนั้น ถ้าเป็นธรรมอยู่นะ ความเป็นธรรมมันเคารพธรรม เคารพธรรมเคารพวินัย โอ้โฮ! มันรื่นเริง มันอยู่ด้วยกันด้วยความเป็นสุข แต่ถ้าจะมาบอกว่าเป็นของฉันๆ ไม่ใช่

ฉะนั้น เราบอกว่า แก้วสามดวง พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แก้วสามดวง แล้วถ้าเป็นบริษัท ๔ ถ้าบริษัท ๔ เราเป็นบริษัท ๔ ด้วยกัน บริษัท ๔ ด้วยกันนะ เวลาพูดอย่างนี้สะเทือนใจ เพราะอะไร เพราะว่าเราได้มรดกตกทอดมาด้วยกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้มรดกของพวกเรานะ ชาวพุทธได้พินัยกรรม ได้มรดกมา แล้วชาวพุทธเราจะทําอย่างไรจะให้ได้คุณธรรมขึ้นมาในใจ ถ้าได้คุณธรรมในใจขึ้นมามันจะเป็นพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รวมลงเป็นหนึ่งในใจ รวมเป็นหนึ่งในใจแล้วมันพ้นไปจากกิเลส โอ๋ย! อันนี้สุดยอดมาก

นี่พูดถึง เห็นไหม ว่าเขาขอไปอย่างนั้น ฉะนั้น จะบอกว่ารับเลยก็อืม! เป็นการผูกมัดกัน ไอ้จะปฏิเสธหรือก็อืม! เป็นพระไม่มีเมตตา เป็นพระไม่เมตตาเลย ถ้าเป็นพระต้องมีเมตตา ทําอะไรก็ได้ เป็นพระก็คือพระ เป็นพระก็อย่างเริ่มต้นนั่นน่ะ ที่บอกว่าเวลามีคนเคารพบูชา อ่านประวัติครูบาอาจารย์แล้วไปหาหลวงตา “โอ้โฮ! ดิฉันศรัทธามากค่ะ พระสายหลวงปู่มั่นดิฉันศรัทธามาก”

ท่านพูดเลยนะ ท่านสงสารมาก เวลาคนศรัทธามาก เวลามันเสียใจมันทิ้งไปเลยนะ มันเหมือนมันพลิกกลับไปเลย แต่ถ้าเขาศรัทธามาก ถ้าเขามีวาสนานะ เขาเจอแต่ครูบาอาจารย์ที่ดีนะ โอ้โฮ! สุดยอดเลย แต่ถ้าคนศรัทธามากๆ ถ้าไปเจอครูบา-อาจารย์ เริ่มต้นนะ เริ่มต้นเป็นลําไม้ไผ่พอเหลาลงไปเป็นบ้องกัญชาอย่างนี้ ไปเจอเข้า “โอ้โฮ! อาจารย์ฉันสุดยอดเลย สุดยอดเลย” ไม้ไผ่เหลาไปเหลามากลายเป็นบ้องกัญชาอย่างนี้ โอ้โฮ! เขาจะเสียใจขนาดไหน พอเสียใจปั๊บ “อืม! หมดแล้วล่ะ มรรคผลก็คงหมดแล้วล่ะ ครูบาอาจารย์เราดีขนาดนี้ เหลาไปเหลามาเลยกลายเป็นบ้องกัญชา โอ้! เลิกเลย”

มีคนนะพอเห็นสภาพแบบนี้แล้วเปลี่ยนความเชื่อไปเลย ไปนับถือลัทธิศาสนาอื่น เราเคยเจอมา เพราะเราเคยเจอสภาพนั้นมาไง พอหลวงตาท่านพูดอย่างนี้ แหม! ถูกใจมาก ในลูกศิษย์ลูกหาของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นมีทั้งดีและเลว สิ่งที่ดีเราไปเจอสิ่งที่ดีมันก็จะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าไปเจอสิ่งที่เลวแล้วเรามีสติปัญญาเท่าทัน เราก็พยายามกันตัวเราออกมา เรากันตัวเราออกมาแล้ว เราพยายามฝึกหัดของเรา ถ้าไม่มีที่พึ่ง ถ้ามีที่พึ่งเราก็ไปหาครูบาอาจารย์เป็นที่พึ่งของเราได้ แล้วเราพยายามฝึกหัด

แล้วอาจารย์เก่าของเราล่ะ อาจารย์ของเราเขาก็มีบุญคุณ เขามีบุญคุณตอนที่เขาชักนําเข้ามาให้มาศรัทธาในศาสนา แต่เหลาลงไปแล้วเป็นบ้องกัญชา บ้องกัญชาแล้วเราก็จบเท่านั้น แล้วเราอย่าต่อเนื่องไป เพราะถ้าเป็นบ้องกัญชา เราคิดดูสิ เราก็เคารพครูบาอาจารย์ของเรา แล้วเราก็ถือต่อเนื่องไป จากศรัทธาก็จะกลายเป็นบ้องกัญชา กัญชาคือยาเสพติด กัญชาคือสิ่งที่ทําให้หัวใจเรามันไม่เข้าสู่ธรรม ต้องคัดต้องเลือก คนจะปฏิบัติคนจะแสวงหาครูบาอาจารย์ยังเป็นแบบนี้เลย

เพราะเราเป็นพระนะ เราก็เคยเจออาจารย์ เคยเจอพระก่อนหน้านั้นมา เราไม่ค่อยจะพูดถึงใครทั้งสิ้น แต่มันโดนสอนมาผิดๆ มาเยอะ โดนสอนมาผิดๆ เพราะเขาไม่รู้จริง เขารู้แค่ผิวเผิน แต่เขาเห็นครูบาอาจารย์เรามีชื่อเสียง เขาก็ทําฟอร์มว่าเหมือนครูบาอาจารย์ของเรา แล้วก็สั่งสอนเรา ไม่ใส่รองเท้า เราก็ไม่ใส่รองเท้าด้วยใหม่ๆ ไม่ใส่รองเท้ากับเขาอยู่พักหนึ่ง อู้ฮู! ไปเดินในตลาด ร้อนฉิบหายเลย สุดท้ายแล้วพอมาศึกษาจริงๆ พระโสณะที่พระพุทธเจ้าอนุญาตให้ใส่รองเท้า มันมีอยู่ในพระ-ไตรปิฎก พระพุทธเจ้าอนุญาตให้พระองค์ไหนใส่รองเท้า แล้วพระองค์ไหนพูดกับพระพุทธเจ้าว่าอย่างไร มันมีอยู่ทั้งนั้นเลย ธรรมวินัยพระพุทธเจ้ามีอยู่แล้ว แล้วเอ็งมาถือเคร่งถืออวด ไอ้เราก็ไม่รู้นะ ตาบอด เห็นเขาเคร่งก็นึกว่าเขาเก่ง เราเองโดนมากับตัว

พอมาเจอหลวงปู่จวน มาเจอหลวงตา มาเจอหลวงปู่เจี๊ยะ อืม! พูดอยู่ทุกวัน ภูมิใจมากที่ยังมีครูบาอาจารย์ ถ้าไม่มีครูบา-อาจารย์นะ ป่านนี้นะเรายังเป็นคนบ้าอยู่คนหนึ่งนะ แล้วบ้าด้วย บ้าคือปากดี รู้ผิดแล้วพยายามเถียงชนะตลอด รู้ผิดๆ นี่แหละ เถียงเขามาเยอะตอนที่ปฏิบัติ แต่พอมาเจอหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงตา ตบทีเดียวกระเด็นเลย ตบด้วยคําพูดนะ เวลาหลวงตาท่านว่าเรา “ท่านหงบเนี่ยความรู้เยอะนัก เอาเข็มขัดคาดไว้นะ เดี๋ยวท้องมันจะแตก” ท่านเอ็ดเรานะ “เอาเข็มขัดมาคาดไว้ พุงมึงน่ะ ความรู้เยอะนัก เดี๋ยวพุงแตกนะ” เถียงเก่งไง เถียงเขาไปทั่ว

วงการปฏิบัตินะ วงพระ เขาธมฺมสากจฺฉา เวลาฉันนํ้าร้อนเขาจะถกวินัยกัน ถกวินัย ถกธรรม เคยเห็นพระทิเบตไหม ที่เขาตีมือ พับ! พับ! นั่นน่ะเขาถกธรรมะกัน ไอ้พระเราก็ถกธรรมะกัน ทีนี้เวลาถกธรรมะกันมันก็ยังคุยธรรมะกัน แต่ไอ้เรามันปฏิภาณดี เอาชนะเขาเรื่อยเลย แต่สุดท้ายแล้วมันก็ไม่จริง พอมาเจอหลวงปู่จวนตีหัวโพละ! อยู่เลย หลวงตาอัดทีเดียวหงายท้อง หลวงปู่เจี๊ยะ อื้อหืม! ใส่ เราเถียงทั้งนั้น นี่พูดถึงเวลาไปเจอครูบาอาจารย์ที่ดีก็ดี

ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์เริ่มต้นเป็นไม้ไผ่ เหลาลงไปแล้วเป็นบ้องกัญชา เราก็พยายามพาตัวเราหลีกห่างไป หลีกออกมาเพื่อจะหาครูบาอาจารย์ที่ดี เพื่อจะปฏิบัติที่ดี เพราะเขาบอก เขาจะมาฝากตัวเป็นลูกศิษย์ พอจะเป็นอาจารย์เขามันระแวง เลยพูดเยอะเลยวันนี้ จะเป็นอาจารย์คนกลัวมาก กลัวสอนเขาไม่ได้ แล้วมันจะเป็นอาจารย์เรา โอ๋ย! ตายเลย

ฉะนั้น ถึงบอกว่าเป็นแก้วสามดวง พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นพุทธบริษัทด้วยกัน ถ้าเป็นธรรมๆ เราเคารพกันโดยธรรม เราไม่เอากิเลส ไม่เอาทิฏฐิมานะมาคัดมาง้างกัน เราเป็นธรรมด้วยกัน เราอยู่ในพระพุทธศาสนาด้วยกัน เอวัง