คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ท่านสอนอย่างผู้รู้จริง ผู้รู้ทางพ้นทุกข์ ผู้เริ่มปฏิบัติอุปมาคลําหาทาง ท่านเมตตาสอนบอกทางให้

เรื่องนอก - ใน การพิจารณาขันธ์หยาบ กลาง ละเอียด เป็นงานภายใน ยังมีชอบมีชัง ยังไม่ได้สมุจเฉทปหาน สังโยชน์ไม่ขาด ให้กลับมาทําสัมมาสมาธิ พิจารณาซํ้า ส่วนพระวินัยเกี่ยวกับเงินทองของภายนอก ผู้ปรารถนาพ้นทุกข์ เงินทองไร้สาระ ไม่มีความหมาย เรื่อง “เมื่อใจหมดศรัทธาท้อแท้สิ้นหวังต่อวัด ต่อสังคมสงฆ์ ต่อการภาวนา” ให้สลัดอารมณ์เหล่านี้ทิ้งไปและให้ใช้สติปัญญาพลิกแพลงมุมมองความเห็น ทําให้พอดี อย่าทําขาดทําเกินไป ส่วนจิตอาสาวัดพูดจาไม่ดีใส่โยมมาวัด ทําเกินเหตุ ใครมาวัดต้องเคารพสถานที่ ทําตามกติกาวัด ให้มีนํ้าใจต่อกัน

การภาวนาคราวเริ่มต้นยากอุปมาคลําหาทาง หลวงปู่มั่นไม่ให้ออกนอกอริยสัจ ท่านเน้นพ้นทุกข์ไม่เน้นอภิญญา เรื่องทาน ศีล ภาวนา เป็นของฆราวาส ส่วนศีล สมาธิ ภาวนา เป็นของนักปฏิบัติมาจากรากเหง้าเดียวกันแต่ต่างกันที่หยาบละเอียด ภาวนามีอานิสงส์มากที่สุด เรื่องสงเคราะห์ตน ศาสนาสงเคราะห์โลกได้ กรณีพระเอาเงินที่โยมถวายส่วนตัวให้อดีตภรรยาสร้างบ้าน ไม่ผิด เป็นโลกวัชชะ ส่วนเรื่องชีวิตคนมาภาวนาที่วัด เดินจงกรมเองโดยไม่ได้บังคับ ทําได้จริงเป็นมงคลชีวิต ส่วนอุบายวิธีรักษาให้มั่นคง ต้องมีจุดยืน ต้องภาวนาต่อไปก็จะพบทาง

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
พฤษภาคม ๒๕๖๗

เราพูดเพื่อให้ทุกคนเอาหัวใจกลับมาไว้ในกลางหัวอกไง
ให้เป็นสิทธิ์ของเราไง มีสติมีปัญญาไง
สิ่งใดกาลามสูตร อย่าให้เชื่อ ไม่เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น
เชื่อในผลของการปฏิบัตินี่ไง

๑

นอก-ใน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ กรกฎาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขันธ์หยาบ ขันธ์กลาง ขันธ์ละเอียด”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมเคยส่งคําถามมาขอโอกาสหลวงพ่อมาแล้วประมาณปี ๒๕๕๔ ก็ยังปฏิบัติเรื่อยมา

ตอนนี้พิจารณาขันธ์ที่เป็นเครื่องกระทบจากตา หู จมูก ลิ้น กาย เป็นอารมณ์ที่ปรากฏในวงนอก เวทนาที่ปรากฏก็รวมอยู่ในตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจนี้ รู้สึกว่าสิ่งเหล่านี้เป็นขันธ์หยาบๆ เข้ามาวงใน การอุปาทานในขันธ์หยาบเกิดจากสังขาร สัญญา ความชอบ ความชัง จิตจะพิจารณาตอนนี้ได้ต้องใช้สมาธิตั้งมั่นมาก บางทีพิจารณาจับได้แค่วงนอกๆ วงในนี้ผมเรียกว่าขันธ์กลาง ส่วนวงในสุดเป็นความสว่างว่างจากอารมณ์ เคยเข้าถึงน้อยครั้งมากๆ จิตอยู่เฉยๆ ไม่ได้ไปพิจารณาอะไร เพราะหลงเสวยความสุขในความว่าง วงในสุดนี้ผมเรียกขันธ์ละเอียด

ผมแยกแยะเอาตามความรู้สึกจากการปฏิบัติ ผิดถูกต้องขอโอกาสพ่อแม่ครูอาจารย์แนะนํา เพราะตอนนี้เห็นขันธ์หยาบปรากฏชัด แต่ด้วยความชอบความชัง ก็พาให้ยึดในขันธ์หยาบ เห็นขันธ์หยาบเป็นแค่อารมณ์หนึ่ง แต่ใจก็ยังหมายชอบ หมายชัง หมายดี หมายชั่ว ผมก็พยายามทําสมาธิให้มากขึ้นเพื่อจะได้เห็นสายใยที่โยงขันธ์ในออกมาจากขันธ์นอก แต่ก็ยังไม่ได้เท่าไรนัก สมาธิยังไม่ค่อยมีกําลัง ที่กระผมพิจารณาอยู่อย่างนี้ผิดประการใด ขอโอกาสท่านอาจารย์สอนด้วย

ตอบ : อันนี้พูดถึงว่า ขันธ์นอก ขันธ์กลาง ขันธ์หยาบ มันก็เป็นแบบว่าทัศนคติ

เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติ อย่างเช่นท่านพิจารณาในการพิจารณากาย เวลาหลวงตาท่านพูดถึงว่าท่านจะไปพบหลวงปู่เจี๊ยะ ท่านจะพูดกับหลวงปู่เจี๊ยะว่า “ท่านเจี๊ยะ ท่านเจี๊ยะ พระองค์นั้นท่านถนัดพิจารณากายนะ พระองค์นี้ถนัดพิจารณา” นี่เป็นความถนัดไง

อย่างเช่นที่เราเคยไปกราบท่านอาจารย์จันทร์เรียน ท่านอาจารย์จันทร์เรียนท่านพูด บอกว่า “หลวงปู่ชอบภาวนาสู้เราไม่ได้ หลวงปู่ชอบภาวนาสู้เราไม่ได้”

ทีแรกเราฟังเรายัง เอ๊ะ! ทําไมอาจารย์ท่านพูดอย่างนี้ แล้วท่านก็อธิบายไง เพราะหลวงปู่ชอบเวลาท่านนั่งสมาธินี่ท่านไม่ถนัด ท่านนั่งได้เวลา ๒-๓ ชั่วโมงอย่างมาก แต่ท่านอาจารย์จันทร์เรียนท่านนั่งทีหนึ่ง ๗-๘ ชั่วโมง

แต่ท่านพูดช่วงท้ายไง “แต่ถ้าเดินจงกรมนะ เราสู้หลวงปู่ชอบไม่ได้” หลวงปู่ชอบท่านเดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน ท่านเดินจงกรมตลอด เห็นไหม ท่านถนัดในการเดิน แต่ท่านไม่ถนัดในการนั่ง แต่ท่านก็อาศัยนั่งสมาธิเป็นการผ่อนคลายเป็นอิริยาบถ ๔ แต่ท่านอาจารย์จันทร์เรียนท่านถนัดในการนั่ง แต่ท่านไม่ค่อยถนัดในการเดิน นี่พูดถึงว่าจริตนิสัยของครูบาอาจารย์แต่ละองค์มันแตกต่างกันไป

นี่พูดถึงว่า เราเอาจริต เอานิสัย เอาความถนัด พอเอาความถนัดแล้วมาเปรียบเทียบกับคําว่า “ขันธ์หยาบ ขันธ์กลาง ขันธ์ละเอียด”

ไอ้ขันธ์อย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด เราฟังเทศน์ท่านอาจารย์มา ฟังเทศน์หลวงตามา หลวงตาท่านก็จะพูดของท่านอย่างนี้

เวลาหลวงตาท่านพูดของท่านอย่างนี้ เราพิจารณาของเรา มันจะเป็นอย่างนั้นได้หรือไม่ ถ้ามันไม่เป็นอย่างนั้น เราอยากให้เป็นแบบนั้น เราพยายามสร้างความสําคัญว่าเป็นแบบนั้น ถ้าสร้างความสําคัญว่าเป็นแบบนั้น ความเป็นจริงของเรา สติ สมาธิของเรามันพิจารณาไปมันจะไปอีกรูปแบบหนึ่ง

แต่ถ้าเป็นออกอีกรูปแบบหนึ่ง มันเข้าถึงความลึกซึ้งในหัวใจ เข้าถึงกิเลสของเรา อันนั้นมันจะเป็นประโยชน์กับเรานะ แต่เวลาถ้ามันตรงจริตนิสัย มันจะภาวนาของมันได้

ฉะนั้น ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด เวลาครูบาอาจารย์ท่านอธิบาย ท่านก็อธิบายโดยประสบการณ์ของท่าน โดยความจริงของท่านไง

ฉะนั้น เวลาที่เราประพฤติปฏิบัติ เขาบอกว่า ผู้ถามเคยถามปัญหามาตั้งแต่ ๒๕๕๔ ปัญหาตั้งแต่ ๒๕๕๔ แล้วก็ปฏิบัติมาเรื่อย ปฏิบัติมาเรื่อยจนพิจารณาขันธ์ เห็นรูปกระทบจากตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ มันปรากฏเป็นวงนอก แต่ถ้าเป็นเวทนา เวทนา ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ มันสิ่งที่เป็นหยาบๆ แต่ถ้าเป็นอุปาทาน ถ้าเป็นอุปาทานนี่เป็นขันธ์อย่างกลาง ถ้าเป็นวงใน เป็นความว่าง นี่เป็นขันธ์อย่างละเอียด

เราจะบอกว่า ขันธ์มันก็คือขันธ์ ขันธ์นอก ขันธ์ใน เวลาขันธ์ข้างนอก กายนอก กายใน กายภายนอกก็คือร่างกายของเรานี่ เวลากายภายใน เวลาจิตสงบแล้วมันเห็นภาพนิมิตในจิตนั้นมันเป็นกายภายใน แต่เวลาจริงๆ แล้วก็คือกายนอกทั้งหมด กายนอกทั้งหมดเพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันเกิดจากจิตที่มันเห็น พอเกิดจากจิตที่มันเห็น จิตที่มันพิจารณาไปก็คือการพิจารณากาย

การพิจารณากายเพื่ออะไร เพื่อถอดถอนสังโยชน์ สักกายทิฏฐิความเห็นผิดในกาย ถ้าความเห็นผิดในกาย พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถ้ามันไม่ได้ถอดถอนถึงสังโยชน์ ไม่ได้ถอดถอนกิเลส มันก็เป็นสภาวะของเห็นกายโดยสติปัฏฐาน ๔ เห็นกายโดยความเป็นจริง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราพิจารณาขันธ์ๆ ถ้าเราพิจารณาขันธ์ของเรามันก็คือขันธ์ เวลาจิตถ้ามันสงบระงับขึ้นมาแล้วมันพิจารณาโดยความละเอียดรอบคอบมันก็ลึกซึ้ง แต่ถ้าจิตมีสติมีปัญญามากน้อยขนาดไหน ถ้ามันจับขันธ์ได้มันก็คือขันธ์

แล้วเวลาขันธ์ บอกว่า ถ้ามันเห็นรูป รส กลิ่น เสียงภายนอกโดยอาการกระทบเป็นขันธ์ภายนอก

ขันธ์ภายนอกก็เราแบ่งของเราเองไง ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติท่านบอกว่าภายนอกและภายใน ภายนอก ภายนอกคือสังคมโลก ภายนอกคือสิ่งกระทบอายตนะ ภายใน ภายในก็คือเกิดจากจิต เกิดจากความเห็นจากภายใน

แต่เวลาพิจารณาแล้ว ถ้าพิจารณาภายในจนปล่อยวางหมด ปล่อยวาง ปล่อยวางขนาดไหนปล่อยวางชั่วคราว แต่มันไม่ปล่อยวางกิเลส เห็นไหม เราก็ต้องออกมาพิจารณาจากภายนอก ภายนอกพิจารณาขึ้นไปให้มันหดสั้นเข้ามาจากภายใน

นี่พิจารณาภายในจนภายในมันเข้าใจของมัน

เข้าใจแต่มันไม่ถอดไม่ถอนไง ไม่ถอดไม่ถอนคือกิเลสมันบังเงาไง กิเลสมันปลิ้นปล้อน กิเลสมันหลอกลวง เราก็ชักออกมาให้พิจารณาจากภายนอกก่อน ถ้าพิจารณาจากภายนอก มันปล่อยวางภายนอกขึ้นมา มันปล่อยวางภายนอกขึ้นมา เดี๋ยวภายในมันก็โผล่ขึ้นมา ถ้าพิจารณาภายใน เขาพิจารณาซํ้าซากอย่างนี้ พิจารณาจากภายนอก ภายใน พิจารณาจากการแยกแยะ การพิจารณาอย่างนี้ นี่การฝึกหัด

ฉะนั้น ภายนอก ภายใน ภายนอก ภายในจากความสําคัญของเรา ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด มันเป็นความสําคัญของเราไง ถ้าเป็นความสําคัญของเรา เราสําคัญว่านี่เป็นภายนอก นี่เป็นภายใน

ข้าว ข้าวนี้เป็นข้าวอยู่ภายนอก แล้วถ้าตักอยู่ในจาน ข้าวอยู่ในจาน ถ้าข้าวอยู่ในจาน ข้าวมันอยู่ในปากก็เคี้ยวข้าวอยู่ในปาก มันก็เป็นข้าวน่ะ แต่มันก็อยู่นอกกายเราทั้งนั้นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ขันธ์นอก ขันธ์ใน อันนี้มันเป็นความเข้าใจ มันเป็นปัญญา ไอ้จะบอกว่ามันผิด มันไม่ถูกต้อง มันก็ไม่ใช่ มันเป็นปัญญาเป็นขั้นตอน ปัญญาที่มันหยาบละเอียดที่มันพิจารณาของมัน

แต่ถ้าบอกว่าจะให้เป็นแบบขันธ์นอก ขันธ์ใน ขันธ์หยาบ ขันธ์ละเอียด

อันนี้มันก็เป็น อย่างเช่นอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด ในอย่างหยาบก็มีอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด ในอย่างกลางก็มีหยาบ มีกลาง มีละเอียด ในอย่างละเอียด ในอย่างละเอียดก็มีหยาบ มีกลาง มีละเอียด เพราะความละเอียดนั้นก็ละเอียดแบบหยาบๆ ละเอียดแบบกลาง ละเอียดแบบละเอียด นี่มันเป็นปัญญาของคนนะ

เพราะดูสิ ดูปัญญาของพระสารีบุตรสิ พระสารีบุตรมีปัญญามาก ดูสิ พระโมคคัลลานะไปฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๗ วันเป็นพระอรหันต์เลย พระสารีบุตรยังไม่เป็นสักที เพราะคนที่มีปัญญามากมันก็ต้องใช้ปัญญาแยกแยะมาก

คนมีปัญญามาก คนมีความรู้มาก มันก็คนมีกิเลสมาก เพราะกิเลสมันก็อาศัยปัญญานั้นน่ะมาเทียบเคียงใช่ไหม คนมีปัญญาปานกลาง กิเลสมันก็หลอกได้แค่ปานกลางไง คนมีปัญญาน้อย เวลาปัญญาที่มันเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นมันล้นท่วมท้นกิเลส มันชําระล้างกิเลสได้ไง

นี่พูดถึง มันจะหยาบ จะกลาง จะละเอียด มันอยู่ที่วาสนา อยู่ที่สติปัญญาของคน แต่ถ้าเป็นธรรมๆ เป็นอันเดียวกันหมดน่ะ จะมีปัญญามาก ปัญญาน้อย เวลามันขาด มันสําคัญตรงสังโยชน์ขาด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

เราฟังพระมาเยอะ พระเวลาพูดธรรมะแจ้วๆๆ เลย พอมาย้อนถึงสมุจเฉทปหาน ยกให้อริยสัจเลยนะ ยกให้ตํารา เวลาอธิบายตามตําราไง ไม่กล้าอธิบายตามความเป็นจริง ถ้าอธิบายตามความเป็นจริงมันจะรู้ได้เลยว่าถูกผิด ถ้าอธิบายผิดคือผิด แล้วคนไม่เคยเห็นอธิบายไม่ได้ ถ้าอธิบายได้มันจะเป็นได้ นี่เราถึงบอกว่า ถ้าเป็นหยาบ เป็นกลาง เป็นละเอียดไง

ทีนี้ว่าเป็นหยาบ เป็นกลาง เป็นละเอียด นี่คือหลวงตาท่านพูดโดยหลวงตาท่านมีปัญญา หลวงตาท่านมีสติปัญญามากท่านก็พิจารณาของท่าน แล้วเราได้ฟังเทศน์ท่านมาเยอะไง เราก็เลยจําขี้ปากท่านมาพูดต่อไง

แล้วเราพูดไปๆ ไอ้โยมฟังบ่อยๆ เข้ามันก็เลยซึมซับเข้าไปเป็นความคิดไง มันก็เลยออกมาเป็นมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด ฟังบ่อยๆ มันก็ซับเข้าไปในสมอง พอซับไปในสมอง เวลาปฏิบัติไปมันก็เห็นรูปแบบนั้นเลย แต่มันเป็นความจริงของเราไหม มันไม่เป็นความจริง

ถ้าเป็นความจริงมันถอดถอนกิเลส ถอดถอนทุกข์ อันนั้นเราปฏิบัติธรรมเพื่อเหตุนั้น เราปฏิบัติธรรมก็ด้วยสติด้วยปัญญา ด้วยถอดด้วยถอน ด้วยทําลายอวิชชาความไม่รู้ในหัวใจของเรา

แต่สิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ เพราะกึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญขึ้นมาจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการจากความจริงในใจของท่าน ท่านแยกแยะธรรมะ โอ้โฮ! ละเอียดลึกซึ้งไง

เวลาคนไง เวลาพระทั่วไปอ่านหนังสือ คืออ่านใบลาน เราก็เรียบเรียงมา เรียบเรียงมาเพื่อให้แสดงธรรม

แต่ถ้าเป็นภาคปฏิบัติเขาต้องออกมาจากประสบการณ์ ออกมาจากความจริงเลย ออกมาจากประสบการณ์ เพราะประสบการณ์มันทําได้จริง มันออกมา พูดเมื่อไหร่ก็ได้ หลวงตาบอกว่า มีมีดอยู่เล่มหนึ่งจะใช้สอยเมื่อไหร่ก็ได้

แต่ถ้าเป็นตํารับตํารา มันมีดอยู่ในฝักไง บางทีมีดอยู่ในครัวไง เวลาจะใช้ เดี๋ยวๆๆ ไปครัวก่อน เปิดประตูเข้าไปหามีด อ้าว! ได้มีดมาแล้ว เออ! นี่ก็เหมือนกัน โอ๋ย! ปัญญาๆ ปัญญาต้องเปิดตู้พระไตรปิฎกก่อน มันต้องไปค้นคว้าไง

แต่ถ้าเป็นความจริงๆ มีดอยู่กับมือเลย จะใช้สอยเมื่อไหร่ นี่ครูบาอาจารย์ท่านเป็นแบบนั้นไง

ฉะนั้นบอกว่า ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด ที่ทํามานี่ถูกต้องหรือไม่

การประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็ถูกต้องดีงามเพราะคนเราขวนขวายเพื่อประโยชน์ไง แต่ถ้าประโยชน์แล้วมันทําซํ้า ทําซํ้าพิจารณาซํ้า กลับมาทําสัมมาสมาธิ กลับมาไง

เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อผ่อนคลายความทุกข์ไง ชีวิตของเรามันมีความทุกข์มาก แล้วทํามาหากินขึ้นมามันก็เป็นการขวนขวายการหาอยู่หากินนั่นน่ะมันก็เป็นหน้าที่การงานทั้งนั้นน่ะ ทําไปแล้วมันก็ต้องใช้พลังงานไง เหนื่อยยากทั้งนั้นน่ะ แล้วพอเหนื่อยยากก็ทําบุญกุศลเพื่อให้ได้พักได้ผ่อน ได้มีบุญกุศลเพื่อส่งเสริมไง เรามาปฏิบัติหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เพื่อผ่อนคลาย เพื่อให้จิตสงบ

สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ความรู้สึกความสงบจริงๆ แล้วมันหาได้ที่หัวใจของเรานี่ หัวใจเรานี่ แต่เราก็วิ่งไปรอบโลกเลย ไปเที่ยว จะไปเที่ยวอวกาศกันเพื่อจะมีความสุขบ้างไง

แต่ถ้าหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ นั่งอยู่นี่ ถ้าจิตมันสงบ โอ้โฮ! สุขสุดยอด สุขที่ไม่เจือด้วยอามิส สุขโดยจิตที่มันสงบขึ้นมา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถอดถอนอวิชชาแล้ว วิมุตติสุขนั้นมันยิ่งสุขมากเลย

นี่พูดถึงในการปฏิบัติไง ถ้าในการปฏิบัติแล้วเราต้องปฏิบัติต่อเนื่องไปเรื่อยๆ ไม่ใช่ว่าปฏิบัติแล้ว เวลาปฏิบัติ การทํางานใช่ไหม มันก็ต้องเหนื่อยยากเป็นธรรมดา หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันก็ต้องตั้งสติ ต้องทํา มันก็ต้องตั้งสติ ต้องมีการกระทํา มันก็เหนื่อยยากเป็นธรรมดา ถ้าธรรมดา ธรรมดาก็ทําเพื่อฝึกหัดตัวเราไง ถ้าเราคิดอย่างนี้แล้วเรามีเป้าหมายอย่างนี้ เราทําของเราไปเรื่อยๆๆ ไง

ไม่ใช่ทําแล้วมันทุกข์มันยาก ทําแล้วไม่เห็นได้อะไรเลย โอ๋ย! มันเสียเวลาเปล่า

ไม่ทําก็เสียเวลา เวลามันกระดิกไปอย่างนั้นน่ะ คนเกิดมาแล้วอายุขัยมันมีของมันโดยธรรมชาติ ทําสิ่งใดได้มากได้น้อยแค่ไหนก็แค่นั้นน่ะ แต่นี่เราทําของเรา เห็นไหม

ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด มันก็เป็นปัญญา ปัญญาที่เราค้นคว้าเราแสวงหาของเรา นี่เป็นการประพฤติปฏิบัติ เป็นจากการกระทําในหัวใจของเรา เพราะเวลาปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่อฝึกให้ใจนี้มันฉลาด ฝึกให้หัวใจ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ

เพราะมีอวิชชามืดบอดมันถึงได้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ถ้ามันประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนหูตาสว่างแล้ว มันมีวิชชา มีความรู้ในใจขึ้นมา เราประพฤติปฏิบัติเพื่ออริยทรัพย์ เพื่อทรัพย์ของเราไง

คนมีการศึกษา ศึกษามาจนจบ มีความรู้ ความรู้นั้นก็ทบทวนตลอด แต่ถ้าเราปฏิบัติเป็นความจริงในหัวใจเรา เป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันประสบการณ์มันกระจ่างแจ้งในใจ นี่ภาคปฏิบัติมันเป็นแบบนี้

นี่พูดถึงคําถามไง ถามว่า ที่ทํามาอย่างนี้มันถูกต้องหรือไม่ ที่ทํามาผิดพลาดประการใด

ผิดพลาดประการใด เราก็ตั้งสติปฏิบัติของเราต่อเนื่องไป นี่เราทําของเรา ทําของเรา

นี่บอกทําไปแล้วมันจะมีความชอบ ความชัง มันยังยึดในขันธ์

มันเป็นเรื่องธรรมดาเพราะสังโยชน์ไม่ขาด ถ้าสังโยชน์ขาดมันเห็นเลยนะ ขาดต่อหน้า เวลาขาดต่อหน้า สมุจเฉทปหาน นี่เป้าหมายของนักปฏิบัติ เป้าหมายของนักปฏิบัติต้องการอริยทรัพย์ ต้องการทรัพย์ความจริงในใจ อันนี้จะเป็นประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงภายในนะ จบ

ต่อไปจะเป็นภายนอก ภายนอกนี่เป็นเรื่องเลยนะ

ถาม : เรื่อง “พระรับเงินรับทอง สะสมเงินและทอง”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ กระผมชื่อต้นครับ เคยส่งคําถามและเคยมากราบและทําบุญที่วัดหลวงพ่อครับ เพื่อขอให้หลวงพ่อเมตตาตอบคําถาม ส่วนมากเป็นเรื่องนอกตัว คือสงสัยเรื่องนอกตัว (ผมยังปฏิบัติไม่ถึงไหนครับ ล้มๆ ลุกๆ จึงไม่ค่อยมีคําถามด้านการปฏิบัติมากราบถามหลวงพ่อ)

ครั้งก่อนผมถามเรื่องพระใช้มือถือ ซึ่งหลวงพ่อเมตตาตอบแล้ว ขอกราบขอบพระคุณที่หลวงพ่อเมตตาตอบครับ ครั้งนี้ผมจะถามสิ่งที่ผมสงสัยจากการได้สัมผัส ได้เห็น ทั้งที่วัดของหลวงพ่อเองและวัดป่ากรรมฐานอื่นๆ รวมถึงวัดทั่วๆ ไป เรื่องพระรับเงินรับทอง จับเงินทอง สะสมเงินทอง ดังนี้ครับ

๑. ในกรณีวัดของหลวงพ่อจะมีการเขียนใบปวารณาบัตร แล้วเอาเงินใส่ในลิ้นชัก แล้วเอาใบปวารณาถวายหลวงพ่อ คือญาติโยมจะได้แค่จุดนี้

๒. วัดป่าอีกหลายที่ที่ผมไปทําบุญ ท่านก็ทําในแนวเดียวกัน ก็คือเอาเงินใส่ในซองขาวกองไว้หน้าองค์ท่าน กรณีท่านเมตตานั่งเทศนาตามอัธยาศัย แล้วถวายใบปวารณาบัตร

ทั้งข้อ ๑. และ ๒. ผมว่าเป็นแนวทางที่ผมเลื่อมใส คือพระไม่ได้จับเงินและทองแน่นอน แต่ผมสงสัยว่าใครเป็นคนนับเงินครับ ใครเป็นคนเอาเงินไปนับ ไปฝากธนาคาร (ถ้ามี) ใช้ไวยาวัจกรหรือลูกศิษย์ใช่หรือไม่ครับ แล้วหลวงพ่อหรือพระที่รับใบปวารณาต้องเอายอดใบปวารณากับเงินที่ไวยาวัจกรนับมาได้เทียบยอดหรือไม่ครับว่าขาดหายหรือมีอยู่เท่าไร

หลวงพ่อ : ปปง. มันจะตรวจแล้วแหละ

ถาม : ผมเคยถามพระองค์อื่นมาก่อน ท่านว่า ไม่ได้ ไปทําการตรวจสอบแบบนั้นไม่ได้ จะอาบัติ ถือว่ายินดีในเงินและทอง

แล้วเงินนั้นถ้าเอาไปฝากบัญชีในชื่อหลวงพ่อ หรือชื่อของพระ หรือเจ้าอาวาส ตามวินัยบัญญัติว่า ห้ามพระรับเงินรับทอง สะสมเงินและทอง (ผมอ่านมาคร่าวๆ แต่ไม่แน่ใจว่าเข้าใจถูกหรือไม่)

การมีเงินในบัญชีถือว่าเข้าวินัยข้อนี้หรือไม่ อย่างไรครับ ถ้ามีบัญชีแสดงว่าองค์ท่านย่อมทราบยอดว่าเงินเข้าออกเท่าไร มันคือการสะสมเงินทองใช่หรือไม่ครับ จะต้องทําแบบไหนที่ไม่ผิดวินัยในข้อนี้ครับ

หลวงพ่อ : นี่ประเด็นหนึ่งนะ

ถาม : ๓. ผมรู้จักพระรูปหนึ่ง ท่านรับเงิน จับเงิน รับเงินรับทอง เช่น บิณฑบาตมา ญาติโยมใส่ให้ หรือญาติโยมถวายใส่ซองขาวให้ โดยท่านให้เหตุผลว่า หนึ่ง พระพุทธเจ้าไม่ได้ห้ามให้ฆราวาสถวายเงินนี้ พระต้องถือเอง เพราะไวยาวัจกรชอบโกงหรือหาคนไว้ใจมาทําการแทนไม่ได้ หรือถ้ากรรมการวัด พระอยู่ในอาณัติของกรรมการวัด ต้องเชื่อฟังฆราวาส และองค์ท่านจําวัดอยู่องค์เดียว ถ้าไม่ถือเงิน บริหารเงินเอง ใครจะมาทําให้ ค่านํ้า ค่าไฟ ค่าข้าวสุนัข ค่านํ้ามันรถยนต์ที่ต้องให้คนขับพาไปบิณฑบาต แบบนี้พระวินัยยกเว้นหรือไม่ครับ

กระผมส่งคําถามมาเพื่อด้วยความสงสัย มิได้มีเจตนาประมาทล่วงเกินในคุณธรรมของครูบาอาจารย์แม้แต่น้อย เพียงแต่สงสัย และอยากรู้ในข้อวัตรหรือวิธีการที่ถูกต้องตามหลักพระธรรมวินัย หรือเป็นความรู้แก่ผมและบุคคลทั่วไป รวมถึงพระสงฆ์องค์เจ้าที่อาจจะทําผิดวินัยในข้อนี้อยู่ และเพื่อความเลื่อมใสยิ่งๆ ขึ้นไป คลายข้อสงสัยของชาวพุทธโดยส่วนมาก กราบขอเมตตาหลวงพ่อโปรดเทศนาชี้ข้อสงสัยและข้อธรรมเพื่อปฏิบัติถูกต้องถูกธรรมถูกวินัย เพื่อยังประโยชน์และจรรโลงพระศาสนาให้พุทธศาสนิกชนทั่วไปด้วยเถิด

ตอบ : ไอ้นี่เวลาพูดมันก็พูด ทุกคนเจตนาดีทั้งนั้นน่ะ หวังดีทั้งนั้นน่ะ แต่หวังดีอย่างนี้มันเป็นเรื่องเปลือกๆ เรื่องข้างนอก เรื่องข้างนอก หมายความว่า เรื่องนี้ถ้ามาคุยกับเราตอนเราบวชพรรษาแรกจะสนุกเลย เพราะเราบวชใหม่ๆ เราก็งง เราก็ลําบากมาเยอะนะ

ตอนบวชมาแล้ว เพราะว่าบวชแล้วก็ไม่รับเงินรับทองนี่แหละ เพราะบวชอยากปฏิบัติ แสวงหาครูบาอาจารย์มา แล้วเวลาจะเดินทาง แล้วพอเดินทางแล้ว สมัยนั้นนะ เขาแลกเป็นตั๋วไปรษณียบัตร เวลาให้ค่ารถ เวลาคนรถเห็นเราชักไปรษณีย์มันสะบัดหน้าหนีเลย “เฮ้อ! อีกแล้ว” คือเขาขี้เกียจไปแลกไง แล้วเราไม่มีเงินจะขึ้นรถใครได้อย่างไรล่ะ เพราะเราก็ไม่มีเงินมีทอง เราก็ลําบากลําบนมาเยอะนะ

แล้วพระที่เขาขี้เกียจลําบากเขาก็เอาหนังสือสวดมนต์ แล้วก็เอาเงินใส่ในหนังสือ แล้วก็บอกว่าถือหนังสือ ไม่ถือเงิน แล้วไปถึงไหนก็เปิดให้คนหยิบ

นี่ปัญหาโลกแตกนะ ปัญหาเรื่องเงินเรื่องทองนี่ปัญหาโลกแตก

แต่ของเรานะ เราปรารถนา เราบวชมาแล้วบวชเพื่อจะพ้นจากทุกข์ ในเมื่อชีวิตนี้มันทุกข์ยากมาก ฉะนั้น ความทุกข์ขนาดนี้ใครจะยอมรับความทุกข์อย่างนี้ไม่ได้ ถ้าความทุกข์อย่างนี้มันลําบากนัก แล้วเวลามันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันทุกข์กว่านี้เยอะนัก ขนาดนี่บวชใหม่ๆ ไม่มีปัญญานะ มันยังคิดได้อย่างนี้เลย อันนี้ยังไม่มีปัญญาน่ะ

ทีนี้พออยู่ในสังคมสงฆ์ก็รู้ก็เห็นมาเยอะ ขณะที่เราเที่ยวอยู่นี่ไม่หยิบเลย ไม่แตะเลย แล้วเวลาไม่หยิบเลย ไม่แตะเลย ในวงของพระ เวลาพระกรรมฐานอยู่ทางภาคอีสาน บางคนเขามีเงินมีทองใส่ในกลดให้ผู้ขับสามล้อส่งต่อๆ กันไป แล้วเขาจะมาคุยกันว่าใครบ้างที่โดนสามล้อเชิดเงินไป ใครบ้างโดนคนนั้นอมเงิน เวลาฝากขอร้องให้โยมช่วยไปแลกเปลี่ยนอะไรให้ หายไปเลย

ในวงการพระเขาคุยเรื่องอย่างนี้กันเยอะแยะ แต่เขาคุยกันไว้เป็นประสบการณ์ไง ในวงกรรมฐาน ในเพื่อนเราที่ธุดงค์มาด้วยกัน เรื่องนี้ประสบการณ์อย่างนี้เจอกันมาทุกองค์

แล้วพอเจอแล้วเพราะอะไร เพราะพระอยู่กับโลก แล้วพระช่วยตัวเองไม่ได้ เราถึงมาศึกษาเรื่องประวัติศาสตร์ไง ประวัติศาสตร์สมัยโบราณ สมัยประเทศไทยยังไม่ ๒๔๗๕ ประเทศไทยเป็นประเทศพระพุทธศาสนา รถเมล์มีที่ให้พระนั่งเลย พระนี่ฟรีทุกอย่าง

พอใน ๒๔๗๕ เกิดคณะราษฎร์ เกิดการยึดอํานาจ เกิดการประชาธิปไตย ก็เลยจัดพระให้มาเป็นข้าราชการเหมือนกัน เวลาพระขึ้นรถก็มีส่วนลดไง ฉะนั้น พระก็ต้องมีค่ารถค่าราไง

แต่ก่อนหน้านั้นนะ ดูสิ เราอ่านประวัติของหลวงปู่หล้า หลวงปู่หล้า เขมปัตโต หลวงปู่หล้าท่านจะไปภูเก็ต ท่านบอกว่า ก่อนหน้านั้นเดินทางสะดวกมากเพราะพระไม่ต้องอาศัยเงิน ไม่ต้องมีเงิน ขึ้นรถไฟฟรีหมด เพราะสมัยนั้นก่อน ๒๔๗๕ พระนี่ยกเว้นหมดเลย

แต่พอ ๒๔๗๕ ออกกฎหมายประชาธิปไตย ความเสมอภาค พระต้องมาจ่ายค่ารถ หลวงปู่หล้าท่านเลยบอกว่าไปไม่ได้ ท่านต้องมารอที่กรุงเทพฯ มารอครูบาอาจารย์เพื่อไปกิจนิมนต์ ได้เงินแล้วถึงเอาเงินนี้มาซื้อตั๋ว ซื้อตั๋วรถไฟเพื่อจะไปภูเก็ตกันน่ะ เราอ่านประวัติหลวงปู่หล้า ไปอ่านประวัติหลวงปู่หล้าสิ

พูดถึงว่าสังคมที่สูงส่ง สังคมที่เขาดูแล สังคมนะ รถเมล์ เมื่อก่อนรถเมล์สมัยที่เรายังไม่บวช รถเมล์มันจะมีที่นั่งพระอยู่ข้างหลังสองที่ รถเมล์ในกรุงเทพฯ เขาจะมีที่นั่งของพระ เพราะพระเขาต้องมีการศึกษาในกรุงเทพฯ

เดี๋ยวนี้พระขึ้นรถเมล์ รถเมล์มันไม่รับนะ รถเมล์เจอพระมันไปก่อนเลย บอกว่าหัวโล้นตัวยุ่ง เกะกะ โยมขึ้นไม่ได้ ลําบากลําบนไปหมด นี่พูดถึงประชาธิปไตย แต่ก่อนหน้านั้นมันจะดีมาก

นี่พูดถึงเรื่องเงินเรื่องทอง มันก็ต้องพูดถึงที่มาที่ไปสิ

ถ้าเรื่องเงินเรื่องทองนี่ไม่รับเด็ดขาด แล้วเมื่อก่อนนั้นมันก็รับกันมา รับกันมาจนมีพระจอมเกล้าฯ พระจอมเกล้าฯ มาตั้งธรรมยุตขึ้นมา แล้วดูสิ เช่น หลวงปู่ชา ประวัติหลวงปู่ชา หลวงปู่ชาท่านพูดเอง เมื่อก่อนท่านก็รับเงินรับทองเพราะท่านบวชเป็นมหานิกาย แต่ท่านมาพิจารณาดูแล้วมันไม่สมควร ท่านถึงปฏิญาณตนกับมหาอะไรที่ในประวัติของท่านน่ะ “มหา จําไว้นะ ตั้งแต่บัดนี้ไปเราจะไม่หยิบเงินหยิบทองเลย” แล้วท่านก็ไม่หยิบเงินหยิบทองมาตลอด

ฉะนั้น คนที่เขาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเขาเห็นมรรคผลมีคุณค่ามากกว่าเงินและทองเยอะมาก เงินทองเป็นเรื่องไร้สาระ นี่พูดถึงถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมีเป้าหมายหวังมรรคหวังผลนะ เรื่องเงินเรื่องทองนี่ไร้สาระมาก

ทีนี้พอว่าไร้สาระแล้วเขามาถวายหลวงพ่อ เรื่องใบปวารณาหลวงพ่อยังรับเลย

นี่ไง เราพูดถึงเป้าหมาย ถ้าพระที่เป็นพระจริงๆ ไอ้เรื่องเงินและทองนี่ไร้สาระเลย ไร้สาระมาก เพราะอะไร เพราะพระบวชมาเขาบวชมาเพื่ออะไร

ไอ้นี่พระบวชมาแล้วก็มาวิตกกังวลกับเรื่องปัจจัย ๔ เรื่องปัจจัย ๔ มันก็เข้ากับวินัยนะ ถ้าเข้ากับวินัย เรื่องอย่างนี้ สิ่งที่ว่ารับเงินรับทอง เราจะบอกว่ารับเงินรับทอง โย ปน ภิกฺขุ ชาตรูปรชตํ อุคฺคเณฺหยฺย วา อุคฺคณฺหาเปยฺย วา

ในปาฏิโมกข์ ภิกษุรับเงินก็ไม่ได้ รับทองก็ไม่ได้ ยินดีในทองไม่ได้ ยินดีในเงินไม่ได้ ไม่ได้หมด ไม่ได้ พอคําว่า “ไม่ได้” เพราะมันเป็นเรื่องวินัยเพื่อบังคับไง

แต่คนที่ปฏิบัติแล้ว พระมันไม่มีเงินไม่มีทองอยู่แล้ว หลวงปู่มั่นอยู่ในป่ามีเงินมีทองสักบาทไหม ไม่มีหรอก เดินไปด้วยเท้า หาอยู่หากินไปตามธรรมชาติ เงินทองกินไม่ได้ แบงก์กินไม่ได้หรอก กินแต่ข้าว เอาแบงก์ไปก็กินอะไรไม่ได้ ในป่าซื้อ ไม่มีอะไรขายให้หรอก เงินทองไม่มีความหมายหรอก ไม่มี

แต่พอมันมาเป็นวัดเป็นวา พอเป็นวัดเป็นที่แล้ว เราจะบอกนะ ภิกษุห้ามรับเงินและทอง แต่นางวิสาขาจะไปวัด ถอดเครื่องทองทั้งหมดไว้นอกวัด แล้วนางวิสาขากลับแล้วลืมไว้ไง

นี่เหมือนกัน เวลาคนมาวัด เวลาโยมใส่ทองมาแล้วตกต่อหน้าเรานี่ โยมใส่ทองมานะ แล้วตกตรงหน้าเรานี่ แล้วโยมกลับไปแล้ว ภิกษุห้ามรับเงินรับทองนะ แต่ถ้าของมันตกอยู่นี่ ถ้าภิกษุไม่เก็บทองอันนี้ไว้ ภิกษุเป็นอาบัตินะ

เพราะเราเก็บทองไว้เพื่อเจ้าของทอง ถ้าเขามาถามหาว่าทองเขาตกที่นี่มีหรือไม่ ให้คืนทองนี้แก่เขาไป ถ้าเราเก็บทองนี้ไว้เพื่อคืนให้แก่เจ้าของนั้น แต่เจ้าของนั้นเขายังไม่ได้มาหรือเจ้าของนั้นเขาสละสิทธิ์ ทองนั้นให้เอาไปแลกเปลี่ยนเป็นเงินมาเพื่อมาบํารุงในวัด แล้วถ้าวันไหนเขาคิดเสียดาย เขาจะมาเอา ก็บอกว่าเงินของโยมกลายเป็นสิ่งปลูกสร้างไปหมดแล้ว ให้อนุโมทนาไป

นี่เราจะเปรียบให้เห็นว่า การบริหารมันไง เงินทองนี้ห้ามจับ แต่ถ้าเขามาตกไว้ในวัดในวา พระต้องเก็บไว้ให้เขา ถ้าไม่เก็บให้เขา มันเป็นการผิดกฎหมายอาญา มีการลัก มีการขโมย มีการแจ้งความ เหมือนกับเที่ยวอสุภะ

เวลาคนจะไปเที่ยวอสุภะ ไปเที่ยวป่าช้า ในวิสุทธิมรรค เราจะไปเที่ยวป่าช้าเราต้องไปแจ้งกํานันผู้ใหญ่บ้านก่อน ถ้าเราไม่ไปแจ้งกํานันผู้ใหญ่บ้าน เราเข้าไปเที่ยวป่าช้า มีซากศพที่มีการฆาตกรรมกันมา แล้วการฆาตกรรมอําพรางแล้ว พระไปยืนพิจารณาอยู่ เจ้าหน้าที่มาพอดี จับมับเลย ภิกษุฆ่าคนตาย

แต่ถ้าเราไปแจ้งกํานันผู้ใหญ่บ้านไว้ก่อน กํานันผู้ใหญ่บ้านจะเป็นพยาน พยานว่าพระเขามาแจ้งไว้แล้วว่าเขาจะพิจารณาอสุภะ พอพิจารณาอสุภะแล้ว เขาป้องกันความผิดตามกฎหมายอาญา นี่ไง เวลามันเป็นกฎหมายอาญาขึ้นมามันป้องกันไว้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเงินและทอง สิ่งที่มันบริหาร มันจะบริหารอย่างไร คําว่า “รับเงินและทอง ยินดีในเงินและทอง” ยินดีหรือ เก็บของเขาไว้นี่กังวลเลยว่าเขาจะมาเอาเมื่อไหร่นี่ยินดีหรือ

คําว่า “ยินดี” ยินดีมันเกี่ยวกับกิเลสไง ไม่รับเงินและทอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติได้สะดวกในการภาวนาไง ไม่ให้อสรพิษมันมากัดหัวใจไง ถ้ามันไม่รับเงินและทองนี่มันจบไง

แต่พอมันมาถึงบอกว่า “๑. ผมไปวัดหลวงพ่อแล้วมีการถวายใบปวารณาบัตร แล้วเอาเงินมาใส่ไว้ในลิ้นชัก แล้วหลวงพ่อก็รับใบปวารณานั้นไว้ ที่ญาติโยมก็เห็นแค่จุดนี้”

ใช่ เพราะอะไร เพราะใครมาถาม ใครทุกคนมาวัดนี้ “หลวงพ่อ หลวงพ่อขาดอะไรไหม” เราบอกไม่ขาด จนโยมบางคนเขาบอก “อ๋อ! ขาดแต่เงินใช่ไหม”

แล้วขาด ขาดอะไรล่ะ บางคนจิตใจมันตํ่านะ จิตใจเห็นเงินเป็นพระเจ้านะ มันก็คิดว่าเงินนี้ยิ่งใหญ่นัก มันจะถวายไง

เวลาคนมา ตอนเช้าคนที่มาวัดเขาก็ได้มาถวายจังหัน เขาก็ได้ถวายทานของเขา เวลาคนเขามาตอนบ่ายอยากทําบุญๆ ก็ใส่ในลิ้นชักนั่นน่ะ คือมันเป็นเครื่องแสดงออกของนํ้าใจของชาวพุทธที่อยากจะมีส่วนร่วม ถ้ามีส่วนร่วม เราก็รับ เพราะถ้าไม่รับ ขนาดนี้เขายังด่าขนาดนี้เลย ถ้าลองไม่รับแล้วคงอยู่ประเทศไทยไม่ได้แล้วแหละ

ถ้าเขาให้ เราก็รับ ทีนี้พอรับแล้ว คนนู้นให้คนนี้ให้ เขาก็อยากให้ตามกันมา เราพูดประจํากับเด็กๆ “เฮ้ย! บัตรไม่ต้องนะ” เพราะเด็กมันจะมาเอาของแจกไง แล้วพอมันเห็นผู้ใหญ่เขามีใบปวารณา มันวิ่งออกไปเลยนะ ไปบอกแม่มัน “แม่ๆๆ เราไม่มีบัตร” เด็กเห็นเขาถือใบปวารณาไง เราเรียกเด็กมา “มานี่ๆ ไม่ต้องบัตร บัตรไม่เอา ไม่ต้องบัตร เอ็งเข้ามาได้เลย”

นี่ก็เหมือนกัน เพราะมันทํากันเป็นพิธี

เราจะบอกว่า คนที่มีนํ้าใจเขาก็อยากเสียสละของเขา แล้วเราไปปิดโอกาสของเขา แต่ถ้าเขาจะเสียสละมา เราก็รับ เรารับขึ้นมาเพราะอะไร เพราะเนื้อนาบุญของเขาไง

เขามีความมุ่งหมายขึ้นมา เขาอยาก ใครมาก็โอดโอยเลย อยากทําบุญ เห็นไหม ในเว็บไซต์น่ะ ใครๆ ก็เขียนมานะ เบอร์บัญชีเบอร์อะไร เบอร์บัญชีกูเบอร์ศูนย์ๆๆ ไม่เคยบอกใครสักคน มึงจะเอาเบอร์อะไร ไปหวังเอาจากใคร ไม่เคยหวังหรอก

ทีนี้พอเขามา เราก็รับ รับเพราะอะไร รับเพราะว่าไม่ยินดี ไม่ต้องการใดๆ ทั้งสิ้น ต้องการหัวใจของโลก ต้องการนํ้าใจของโยมให้ปฏิบัติ โยมมีสติมีปัญญาแล้วโยมฉลาด

เวลาเราพูดกับพวกญาติโยม เมื่อก่อนที่เราออกไปเคลื่อนไหว ไปโต้แย้งเรื่องธรรมะ เขาถามว่า “หลวงพ่อทําทําไม หลวงพ่อไปยุ่งกับโลกทําไม”

เราบอกว่าเราทําเพื่อให้เขาเอาหัวใจของเขามาไว้ในร่างกายของเขา อย่าให้คนปอกลอก มันมาโฆษณาชวนเชื่อแล้วเอาศรัทธาเอาความเชื่อ เอาหัวใจเราไปฝากไว้กับเขาไง เอาหัวใจของเราไปให้กับผู้ที่โฆษณาชวนเชื่อ แล้วเขาปรารถนาอะไรก็ประเคนให้เขา ยกให้เขาไง

เราพูดเพื่อให้ทุกคนเอาหัวใจกลับมาไว้ในกลางหัวอกไง ให้เป็นสิทธิ์ของเราไง มีสติมีปัญญาไง สิ่งใดกาลามสูตร อย่าให้เชื่อ ไม่เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น เชื่อในผลของการปฏิบัตินี่ไง

นี่พูดถึงว่า เวลามาเห็นว่าหลวงพ่อใส่ในลิ้นชัก ลิ้นชักนั้นเลย แล้วข้อที่ ๑. ข้อที่ ๒. นี่ถูก แต่ผมสงสัยว่า แล้วใครเอาเงินไปนับ แล้วฝากธนาคาร (ถ้ามี) ใช้ไวยาวัจกรหรือลูกศิษย์ แล้วเคยเทียบยอดหรือไม่ว่ายอดมีเท่าไร

กรณีนี้ไวยาวัจกรทั้งนั้นน่ะ พระนี่ต่อหน้าและลับหลัง แม้แต่ลับหลังเรายังไม่ทํา แล้วต่อหน้าจะทําได้อย่างไร ถ้าต่อหน้าไม่ทําแล้ว ก็ให้ผู้อื่นทํา เพราะอะไร เพราะเราไม่ได้สอนโยมนะ

เรามีลูกศิษย์นะ เรามีพระ เรามีนักบวช พระของเราอยู่กับเรามา ๑๐ ปี ๒๐ ปีทั้งนั้นน่ะ ถ้าพระมันอยู่ด้วยกันนะ หลวงพ่อพูดอย่างหนึ่ง ทําอย่างหนึ่ง เขาจะเชื่อฟังเอ็งไหม ต่อหน้าโยมนะอวดเก่ง แหม! เรียบร้อยเชียว พอโยมกลับขึ้นมา โอ้โฮ! นั่งนับตังค์กันใหญ่เลย อู้ฮู! ไอ้พระมันเห็นนะ ไอ้นี่มันหน้าไหว้หลังหลอก แล้วจะไปเทศน์สอนมัน มันจะฟังไหม

ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่ออยู่ด้วยกันนะ พระที่อยู่ด้วยกันเขาจะรู้ว่าใครมีศีลหรือไม่มีศีล ไม่ใช่คนนอกหรอก คนใน แล้วเวลาพระเป็นอาจารย์ มันมีลูกศิษย์อยู่ข้างในนี้ มีพระอยู่ด้วยกัน แล้วพระมันอยู่ด้วยกัน ถ้าบอกเขาไม่ได้ ไม่สะอาดพอ เขาจะเชื่อไหม เขาไม่เชื่อหรอก

ฉะนั้น คนที่นับๆๆ ไม่เคยนับ เราให้เขาขนไปเลย เราให้ไวยาวัจกรเอาไปนับข้างนอกแล้วแจ้งยอดเราเป็นครั้งๆ

แล้วบอกว่าต้องเทียบยอดไหม

ถ้าเทียบยอด ในทางการบัญชี บอกให้ทําบัญชีๆ เราวิตกวิจารณ์เรื่องนี้ เพราะ...นี่พูดขําๆ นะ โยมอย่าคิดมากนะ ถ้าโยมคิดมากบอก “โอ้โฮ! หลวงพ่อนี่ขนาดนี้เชียวหรือ”

มันมีบ่อยๆ มากที่โยมมากันสองคนและสามคน เขาอยากจะทําบุญหนึ่งร้อยบาท เขาเขียนใบปวารณา ๓ ใบ ต่างคนต่างถวายไง แล้วก็เงินร้อยบาท แต่เขียนใบปวารณา ๓ ใบ ถ้าใบปวารณา ๓ ใบเท่ากับสามร้อย แล้วถ้านับยอดนะ แสดงว่ากูโกงแน่ๆ เลย

เราเห็นเลยนะ เขาทํา แต่เราก็สาธุนะ เพราะธรรมดาคนเรามันก็อาจจะอัตคัดขาดแคลนบ้าง แต่เวลาเขามาแล้วเขาก็อยากได้บุญทั่วหน้าไง เขาเขียนใบปวารณา ๓ ใบ ๔ ใบ ใบละร้อยๆๆ แล้วเขาก็เอาเงินหนึ่งร้อยบาทนั้นไว้ในลิ้นชัก เราก็เห็นนะ แต่เราก็สาธุ เราเฉยๆ

ฉะนั้น เราจะบอกว่า ถ้าเอายอดตัวเลขใบปวารณากับยอดตัวเลขในลิ้นชักนะ มันอาจไม่ตรงกัน พอมันไม่ตรงกัน ไม่รู้ใครโกงนะ

แต่ด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ ด้วยนํ้าใสใจจริงของพวกเรา ใส่ในลิ้นชักไป ในลิ้นชักนี้ใส่ผิดใส่ถูก บางทีมาตรวจเยอะแยะเลย ใส่ผิด ใส่ถูก ตกหล่น เราให้เขาเก็บไป คือนํ้าใจของเขา เขาทําแค่นี้ ก็สิ่งนี้ยอดมันเท่าไรก็เท่านั้นแหละ

แต่เวลาโอนให้วัดไหนๆ โอนไปทั่วสาขา เราโอนให้ทั้งหมดน่ะ ขาดตกไหม ขาดตกบกพร่องไม่ได้ ขาดตกบกพร่องมันโทรมาเลย “หลวงพ่อ หลวงพ่อเดือนนี้ไม่เห็นโอนมา” ถ้าช้าหน่อยมันโทรมาทวงเลยนะ เวลาจ่ายนี่ขาดตกบกพร่องไม่ได้เลยนะ เวลารับมันยังขาดตกบกพร่องบ้าง

เพราะนํ้าใจของเขานะ ทุกคนเขาก็ว่าพระนี่นะท่านไม่ยึดติด ทําอะไรก็ได้ใช่ไหม แล้วพอถวาย ๓ ใบก็ต้องเช็กเลยว่าสามร้อย แล้วฉันมีร้อยเดียวไม่หน้าแตกหรือ

กรณีนี้เราประสบบ่อยมาก เพราะคนที่มีกําลังนี่นะทําอะไรได้ เราก็ทําได้ไม่ขาดตกบกพร่องหรอก คนที่ขาดตกบกพร่องปากกัดตีนถีบแล้วเขาอยากปรารถนาอยากทําบุญกุศลของเขา ด้วยความคิดของเขาว่าเขาทําอย่างนั้นเป็นบุญของเขา เราก็โอเคนะ

เราไม่เคยปริปากพูด เพิ่งพูดนี่ จริงๆ ไม่มีใครเคยได้ยินเลย คํานี้เพิ่งพูดวันนี้ แต่เราเป็นคนรับใบปวารณา เรารู้ เห็นบ่อยๆ

ฉะนั้น ถ้าพูดถึงทางการบัญชี จะบอกว่า เอาตัวเลขใบปวารณากับตัวเลขยอดในลิ้นชักมานับด้วยกัน รับประกันได้ว่าต้องมีคนผิดแน่นอน

ฉะนั้น ในวัดนี้นะ ตอนเช้ามาแต่เช้า ในลิ้นชักจะไม่มีอะไรเลย เขามาวัดมาวา เขามาทําบุญกุศลของเขา แล้วเขาหยอดใส่ในลิ้นชักนั้นไว้เป็นนํ้าใจของเขา แล้วเรายังจะต้องไปตรวจสอบเขาอีกหรือ เราจะต้องไปดูว่ามันถูกต้องดีงามอีกหรือ เพียงแต่ให้เขาทําถูกต้องดีงามของเขาเพื่อบุญกุศลของเขา เราคิดแค่นี้จริงๆ นะ

ฉะนั้น สิ่งที่เขาบอกว่า ถ้ามันฝากในธนาคาร แล้วใครเป็นคนนับ แล้วนับแล้วมันขาดไปไหน แล้วถ้าไปฝากธนาคารแล้วมันจะรู้ได้อย่างไร แล้วบอกว่า นี่พูดถึงกรณีนี้ก่อน เพราะคราวนี้มันจะยาว “ผมเคยถามพระบางองค์ท่านบอกว่าไม่ได้ ถ้าไปตรวจสอบแล้ว เป็นแบบนั้นแล้วมันจะเป็นอาบัติ เพราะไปยินดีในเงินและทอง”

ไม่ใช่ การตรวจสอบนี่ไม่ใช่ยินดีในเงินและทองหรอก เงินทองมันก็เหมือนกับวัตถุอันหนึ่ง ถ้าวัตถุอันหนึ่ง ถ้ายินดี ปล่อยกู้นี่ยินดี ยินดีเงินและทอง พระที่เขาเอาไปลงทุนนั่นน่ะ นั่นแหละยินดี ยินดีคือการทํากิจกรรมให้มันเพิ่มเติมขึ้น

แต่ถ้าเป็นการรักษา มันก็เหมือนของของสงฆ์ ของของสงฆ์ ของของสงฆ์เป็นครุกรรม เป็นของที่เป็นของครุกรรม ของที่เป็นของสงฆ์ มีด ตั่ง พวกนี้แจกไม่ได้ แต่ถ้าอาหารแจกได้ ของเบา ของที่ควรแจกได้ เป็นของของสงฆ์ก็แจกได้ แบ่งเป็นของสงฆ์แล้วทําแจก ทําแล้วแจกได้ แต่ของอย่างอื่นแจกไม่ได้ เว้นไว้แต่วัดให้วัด

นี่พูดถึงนะ แต่ถ้าคําว่า “มีการตรวจสอบ มีการนับ มันก็เป็นอาบัติน่ะสิ”

โอ๋ย! อย่างนั้นพระเป็นอาบัติทั่วประเทศไทย เพราะกฐินนับทุกวัดเลย เงินกฐินนับกันทุกวัด บ้านตาด หลวงตาก็นับ ยอดกฐินมีเท่าไร โอ้โฮ! ถ้านับแล้วเป็นอาบัตินี่เป็นอาบัติหมดเลย แต่มันไม่ใช่

มันเป็นศรัทธาของโยม เป็นศรัทธาที่เขาถวายสงฆ์ สงฆ์ต้องนับ นับแล้วมียอดเท่าไร ใช้จ่ายเท่าไร ให้มันถูกต้อง นี่ในตัวของมันไง

แต่คําว่า “ยินดีในเงินและทอง” ก็คือการที่จะทําให้มันเพิ่มขึ้น ทําให้ยอดเพิ่มขึ้น ยินดีในตัวมันไง คือแสวงหาเงินแสวงหาทอง แต่ไม่ใช่ พระไม่แสวงหาเงินหาทอง แต่พระเอาสิ่งนั้นมาบํารุงรักษา

เดี๋ยวมันจะต่อไป มันจะยาวมาก เพราะเรื่องนี้มันเป็นทัศนคติไง ถ้ายังไม่มีภูมิธรรมในใจนะ มันก็คิดได้อย่างนั้นน่ะ คิดแบบวิทยาศาสตร์ คิดแบบโลก เราถึงบอกว่า เรื่องวิทยาศาสตร์แก้กิเลสไม่ได้ ธรรมะละเอียดกว่าวิทยาศาสตร์หลายร้อยหลายพันเท่า

ฉะนั้น เขาบอกว่า “การนับเงินไม่ได้ มันจะเป็นอาบัติ แล้วเงินนั้นที่เอาไปฝากบัญชีมันเป็นของหลวงพ่อ หรือชื่อหลวงพ่อ หรือชื่อเจ้าอาวาส ตามวินัยบัญญัติว่าพระห้ามรับเงินและทอง ห้ามสะสมเงินและทอง อ่านมาเข้าใจอย่างนั้น การมีเงินทองเข้าบัญชีก็ถือวินัยข้อนี้ แล้วถ้ามีบัญชีแสดงว่าองค์ท่านย่อมทราบว่าเงินยอดเท่าไร นั่นคือการสะสมเงินและทองใช่หรือไม่ จะต้องทําแบบไหนถึงจะไม่ผิดวินัย”

ถ้าเป็นการสะสม มันก็มี สังเกตได้ไหม พระตระหนี่ พระตระหนี่ถี่เหนียวว่าของกูๆ มันเอามาสะสมไว้ บางวัดนะ มีข่าว เอาเงินไปเก็บไว้จนปลวกกินน่ะ ปลวกกินเงินหมดเลย ก็คิดว่าเอาไปซ่อนไว้แล้วมันไม่มีใครกิน ปลวกกินหมดเลย นั่นน่ะสะสม ถ้าตระหนี่ถี่เหนียวมันสะสมไว้เพื่อเป็นเปรต

แต่ถ้าเป็นพระๆ ดูสิ หลวงตา ทองคําหนึ่งหมื่นตัน เงินสดเข้าโครงการช่วยชาติฯ โรงพยาบาล เห็นไหม นี่ไม่สะสม

นี่ไง ที่ว่ามันสะสมไว้แล้วมันเป็นอาบัติ นี่เป็นการสะสมหรือไม่

การสะสม กรณีนี้มันเป็นวินัยนะ แต่ถ้ามันจะตัดสิน ตัดสินด้วยเจตนา ตัดสินด้วยธรรม ถ้าเจตนามันดี เจตนามันบริสุทธิ์ มันจะไปสะสมที่ไหน มันของของเขา

ก็เหมือนทอง อย่างที่ว่าทอง ทองของโยมเอามาตกไว้ที่วัด ถ้าพระไม่เก็บเป็นอาบัตินะ แล้วเงินทองที่มาถวายพระ ถ้าพระไม่รู้จักเก็บ ไม่รู้จักรักษา แสดงว่าพระนี่โง่ขนาดนั้นเชียวหรือวะ เฮ้ย! พระนี่ติงต๊อง

เป็นพระนะ ไม่ได้สะสมอยากได้ แต่เป็นศาสนทายาท เป็นทายาทขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเรียกว่าศาสนาสงเคราะห์ ศาสนาสงเคราะห์โลก

ในเมื่อท่านมีคุณธรรมในหัวใจ มันมีลาภสักการะเพิ่มพูนขึ้นมา แต่ด้วยหัวใจที่เป็นคุณธรรมของท่าน ท่านไม่สะสมไว้เพื่อตัวท่าน แต่ท่านเสียสละก็เพื่อโลก

เห็นไหม หลวงตาท่านบอกว่า ที่ท่านออกมาช่วยโลก ท่านเอาธรรมของท่านมาแลก เอาธรรม เอาคุณธรรม เพราะเขาเชื่อถือศรัทธาในคุณธรรมของท่าน ท่านเอาธรรมนั้นมาคํ้าจุนโลก แล้วท่านแสวงหาสิ่งนั้นมาด้วยนํ้าใจของท่าน ศาสนาสงเคราะห์โลก อย่างนี้สะสมหรือ

แต่ถ้าหลวงตาหามาแล้วเก็บไว้ แล้วปลวกมันกินอย่างนี้ เออ! อย่างนี้สะสม สะสมจนปลวกกิน ตัวเองก็ไม่ได้ใช้สอย โลกก็ไม่ได้ด้วย เพราะปลวกมันกินไปแล้ว มันไม่มีมูลค่าทางเงินทองไง นี่สะสม ถ้าสะสมมันจะลงไปสู่เปรต แต่ถ้าเป็นคุณธรรมมันจะเป็นศาสนาสงเคราะห์โลก

มันจะมีคนโต้แย้งนะ ถ้าออกไป จะโต้แย้งว่า “วินัยคือวินัย หลวงพ่อต้องพูดวินัย หลวงพ่ออย่าพูดเรื่องธรรมะ”

แต่วินัย ถ้าไม่มีคุณธรรมมาตัดสิน วินัยมันเป็นดาบสองคมที่ทางวิทยาศาสตร์ถือเถรตรงไง สองคนยลตามช่อง คนคนหนึ่งเห็นดวงดาว คนคนหนึ่งเห็นโคลมตม

ถ้าจิตใจที่เป็นธรรม คนคนหนึ่งจะเห็นดวงดาว แต่ไม่มีอาบัติ แล้วไม่มีความผิดด้วย แต่ถ้าคนเห็นโคลนตมนะ มันทําอะไรไม่ได้เลย วิทยาศาสตร์ไง “ถ้าหลวงพ่อเอาไปฝากธนาคารแสดงว่าหลวงพ่อก็สะสมเงินและทอง ยินดีในตัวมัน”

ถ้ายินดีในตัวมัน พรุ่งนี้ไม่บิณฑบาต พรุ่งนี้เอาแบงก์มากิน พรุ่งนี้ใส่บาตรด้วยแบงก์ กูจะกินแบงก์ว่ะไอ้ห่า ถ้ายินดีนะ พรุ่งนี้กูกินแบงก์เลย แบงก์กูกินไม่ได้ กูต้องกินทองหยิบทองหยอด แบงก์กินไม่ได้

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนุญาตจิตตคหบดีไง ให้ยินดีในสิ่งที่เกิดขึ้นจากเงินและทอง ไม่ให้ยินดีในตัวเงินและตัวทอง แต่ตัวเงินและตัวทองนี้เป็นการแสดงเจตนาของผู้ที่เสียสละของเขา

นี่พูดถึงว่าการจะรักษานะ ถ้ามันฝากธนาคารนั่นคือธนาคาร แต่ถ้าไม่ยินดี ถ้าไม่ใช่เปรต ไม่มีอาบัติ เว้นไว้แต่เปรต ถ้าเปรตมันยึดของมันเลย ของกูๆ นั่นน่ะยินดี เพราะมันเป็นเปรต นี่มันก็เข้าข้อนั้นไง

“๓. ผมรู้จักพระรูปหนึ่งที่เขาบอกว่าต้องหยิบเงินและทองเพราะว่าเขาอยู่องค์เดียว คําถามที่ ๑. พระพุทธเจ้าไม่ได้ห้ามการถือเงินและทอง ถ้าเป็นไวยาวัจกร ไวยาวัจกรมันจะโกง ถ้าเป็นกรรมการวัด กรรมการวัดก็จะอยู่ในวัด”

กรณีนี้เป็นปัญหาในวงของดงขมิ้น เราเที่ยวธุดงค์มาเยอะ กรรมการวัด อย่างภาคใต้ที่มีปัญหากันนี่ มีปัญหา ถ้าใครเข้าไปอยู่ในวัดแล้ว พออยู่นานๆ ไปมันจะเกิดอิทธิพล พอเกิดอิทธิพลมาก็จะครอบงํา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ากรรมการวัด ถ้ากรรมการวัด ถ้าพระที่เป็นธรรมนะ กรรมการวัดเขาจะเกรงใจ แต่ถ้าพระองค์นั้นมันไม่มีอํานาจวาสนาบารมีนะ กรรมการวัดนั้นจะมีอํานาจ

เรื่องนี้เป็นเรื่องของไก่กับไข่อันไหนเกิดก่อนกัน ปัญหาอย่างนี้มีมาตลอด มันมีมาตลอดตั้งแต่สมัยพุทธกาล สมัยพุทธกาล ดูสิ พระที่ว่ารับเงินรับทอง สมัยพุทธกาลนะ ที่ว่าสวดปาฏิโมกข์ แล้ววัชชีบุตรที่ไปฟ้องพระพุทธเจ้า รับกหาปณะ แล้วก็ผู้ที่เข้ามาอยู่ในเขตวัด

ฉะนั้น มันจะมีไปหมด เพราะคนเรามันมีกิเลส โดยธรรมชาติของจิตมันจะมีกิเลส แล้วมีธรรม แล้วอารมณ์ใดเกิดขึ้น มีความจําเป็นอย่างไร แล้วถ้ามันเป็นความจริง ศาสนาสงเคราะห์โลกนี่ทําได้ เพราะศาสนามันเป็นที่พึ่ง

แล้วถ้าคนที่เขามาอยู่วัดอยู่วา ถ้าเขามีความจําเป็น ทําไมศาสนาสงเคราะห์เขาไม่ได้ ทําไมหลวงตาสงเคราะห์ประเทศ ทําไมเราสงเคราะห์สร้างโรงพยาบาล เราสงเคราะห์ได้หมดเลย คนทุกข์คนจนทําไมเราสงเคราะห์ไม่ได้ ถ้าเราสงเคราะห์นะ แต่โลกมันติเตียนนะ นี่พูดถึงว่ามุมมองไง

ฉะนั้นบอกว่าที่เขาพูด เพราะเขาบอกว่าเขารับเงินและทอง เพราะอะไร เพราะว่าเขาต้องอยู่ต้องใช้

ถ้าต้องอยู่ต้องใช้ นี่เขาก็เป็นพระ เขาภูมิใจในความเป็นพระอย่างไรก็เรื่องของเขา แต่สําหรับเรา เราอยู่องค์เดียวเราก็ไม่รับ ไม่เอา ไม่หยิบไม่แตะไม่ต้องทั้งสิ้น แล้วไม่หยิบไม่แตะไม่ต้องทั้งสิ้น เราก็อยู่ของเราได้ ทีนี้อยู่ของเราได้

เขาบอกเขาต้องมีค่าใช้จ่าย ค่านํ้า ค่าไฟอะไร

ค่านํ้า ค่าไฟ กรณีนี้เราก็เคยเจอประจํา เวลาวัดทั่วไปมันไม่มีใคร ไปถึงก็เอาเงินไปให้วัด วางไว้นี่ แล้วเอาภาชนะครอบไว้ ไอ้คนข้างๆ มันรู้ มันลักหมดเลย

ดูหลวงปู่ขาวสิ หลวงปู่ขาวอยู่ถํ้ากลองเพล หลวงตาเล่าประจํา เวลาโจรมันเข้ามาลักของหลวงปู่ขาว เขาหยิบไม่ถึงนะ หลวงปู่ขาวเอาเท้าเขี่ยให้เขาเลย ให้โจรมันลักไป คือท่านไม่ติดไม่ยึด ท่านสงเคราะห์ เห็นไหม เวลาหัวใจที่สูงส่งเขาคิดอย่างนั้นนะ เราสงเคราะห์ เราให้เขาไป เขาไม่ติดไม่ข้อง

แต่ถ้าโดยเป็นพระผู้น้อยยังไม่มีปัจจัยเครื่องอาศัย มันก็จะยึดมั่นถือมั่นอย่างนี้ ต้องจ่ายค่านํ้า ค่าไฟ ค่าอะไร

ไอ้ถ้ามันจ่ายค่านํ้า ค่าไฟ เราบริหารได้ ถ้าเป็นของของเรา เราจะหาที่ซ่อนที่รู้กันระหว่างบอกไว้ แล้วอย่างนี้เวลาไวยาวัจกรหรือคนทั่วไปรู้ เดี๋ยวมันก็ไปรื้อ

เราเคลื่อนของเราไป มันมีหมอง ถ้ามันมีหมอง มันทําได้ ถ้ามันไม่มีหมอง ทําไม่ได้ ถ้ามันมีสมองนะ ถ้าไม่มีสมอง ทําไม่ได้หรอก เราจะทําเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ของเราไง ถ้าผู้ที่ปฏิบัตินะ

ทีนี้พูดถึงว่าเขาทําของเขาอย่างนั้น อันนี้พูดถึงเรื่องไวยาวัจกร เรื่องกรรมการวัด เรื่องอะไร

ไอ้เรื่องนี้นะ มันเป็นเรื่องในสังคมของดงขมิ้น มันมีมากเยอะแยะไป

ฉะนั้น เขาบอกว่า เพราะองค์ท่านอยู่องค์เดียว ท่านจําเป็นต้องถือเงิน เพราะท่านต้องบริหารของท่านเอง

อันนั้นเขาแลกด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ของตน แต่ถ้าจะเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ของตน ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วจะเกิดมรรคเกิดผล เราไม่แลก เรายอมทุกข์ยอมยาก ยอมทุกข์ยอมยากเพื่อเอาความจริงของเรานะ นี่ถ้าครูบาอาจารย์เราท่านทําอย่างนั้น ถ้าทําอย่างนั้นมันจะเป็นประโยชน์อย่างนั้น ฉะนั้น สิ่งที่ว่านี่ มันอยู่ที่บารมีของคน อยู่ที่ปัญญาของคน

ถ้าเป็นของเรานะ ถ้าโดยทั่วไป นี่เขาบอกอยู่วัดองค์เดียวใช่ไหม เขาทิ้งวัดนั้นไปไม่ได้ไง แต่อย่างของเราบวชใหม่ เราไม่อยู่วัด อยู่โคนไม้ อยู่ริมป่าริมเขา แต่ต่อไปมันจะอยู่ได้ยากขึ้น

เวลาเราไปอยู่ที่ไหนก็ได้ อยู่ทางภาคอีสานสมัยครูบาอาจารย์ เราไปเที่ยวแถววาริชภูมิ ที่หลวงตาท่านไปวิเวก เราไปบนหลังถํ้าเป็ดอะไรนั่นน่ะ มันจะมีร้านเก่าๆ อยู่ในป่า นั่นเขาอยู่กันอย่างนั้นน่ะ

ดูสิ ในป่า ในป่านี่นะ พวกชาวบ้านเขาทําร้านทิ้งไว้ๆ ไง เวลาให้พระธุดงค์ ธุดงค์มาแล้วไปอยู่ที่นั่นไง แล้วพระธุดงค์นะ ดูทางเมืองกาญจน์ฯ พระเราไปเที่ยว พอเขาเดินไปนะ มีพระอยู่ ๓-๔ องค์อยู่ที่นั่น แล้วสุดท้ายแล้วพระ ๓-๔ องค์เขาเคลื่อนออกไป ไอ้รุ่นใหม่ก็ไปอยู่ที่นั่น เขาจะรู้กันนะ เขาจะหมุนเวียนไง หมุนเวียนอยู่ในป่า นี่พูดถึงกรรมฐานนะ

แล้วกรรมฐานจริงๆ ไม่ใช่กรรมฐานหลอกลวง เขาอยู่ของเขา เขาเดินอยู่ในป่า เงินก็กินไม่ได้ ไม่มีอะไรกินได้หรอก มันมีแต่บิณฑบาตนะ นํ้าก็อยู่ตามหนองตามคลอง เราก็ธมกรกไปกรองเอา นี่พูดถึงถ้ามันเป็น

บอกว่า จําเป็นว่าอยู่องค์เดียว จําเป็นว่าต้องรักษาวัด

วัดเราก็รักษา เป็นของของสงฆ์ แต่ถ้าพูดถึงว่าจะอ้างอะไรมันก็อ้างไปได้ทั้งนั้นน่ะ แต่พูดถึงว่า เพราะคําว่า “จะอ้างแล้วจะรับจะถือ” นี่ไม่ได้ วินัยคือวินัย

แต่เมื่อกี้เราเพิ่งพูดเอง บอกว่า สิ่งที่ว่ามันเป็นเปรตหรือเป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมนะ สิ่งที่เขาถวายมาแล้วมันเป็นของของศาสนา เป็นของของสงฆ์ ถ้าเป็นของของศาสนา พวกนี้ต้องบริหาร ต้องดูแล ไม่ใช่เขาถวายเงินมาแล้วก็ทิ้งไว้นั่นน่ะ แล้วก็ต่างคนต่างไป ใครมามันก็เอาไปหมดน่ะสิ

เขาถวายมาก็ต้องเก็บรักษา การรักษานี้ไม่ใช่ยินดีในเงินและทอง การยินดีในเงินและทองต้องของกูๆ อู๋ย! ไอ้พวกขี้เหนียว มันกําไว้จนเหงื่อแตกเลย ไอ้นี่พอเอามากองไว้ คืนนั้นนอนไม่หลับเลย

แต่ถ้าเป็นธรรมนะ กองไว้นั่นเป็นของศาสนา ไม่ยินดีไง นอนหลับสบาย เช้าขึ้นมาก็ใช้ประโยชน์ เอาไปฝากธนาคาร

นี่การบริหารจัดการเรื่องหนึ่ง การยินดี การอยากได้ การผูกพัน นั่นอีกเรื่องหนึ่ง อันนี้มันอยู่ที่หัวใจของคน

นี่พูดถึงว่าการไม่รับเงินรับทองเนาะ เพราะตอนนี้มันกําลังมีปัญหาเรื่องนี้มาก ถ้ามีเรื่องปัญหาเรื่องนี้มาก แล้วพูดถึงว่า คนเราจิตใจมันตํ่าต้อยมันถึงเป็นทาสหมดไง แต่จิตใจของคนที่มันสูงส่ง มันจะมีอะไรเกินกว่าคุณธรรมในใจนะ อยากรู้นัก ไม่มีหรอก

ฉะนั้น เพียงแต่ว่าเวลาถามมานะ แล้วบอกถามแล้วเราจะพูดอย่างนี้นะกับผู้ถาม

เฮ้ย! เอ็งอย่าหาเรื่องให้กูพูดบ่อยๆ สิ ครั้งที่แล้วโทรศัพท์ก็เรื่องหนึ่งแล้ว โทรศัพท์ เราก็พูดนะ นี่เรื่องเงินเรื่องทองอีกแล้ว แล้วควรจะจบแค่นี้เนาะ อย่าให้เรากระทบกระเทือนในหมู่สงฆ์จนเกินไป

เราก็ไม่อยากจะพูดว่าเราดีกว่าคนอื่นไง ไม่อยากแสดงว่า แหม! ฉันรู้ฉันเก่งไง เราอยากจะเป็นพระด้วยกัน อยากจะเป็นพระในหมู่พระนี่ อย่าถามมาอีก ถ้าถามมาก็ถามเรื่องภาวนาดีกว่า อย่าถามมาให้พูดออกไปแล้วสะเทือนกับสังคมของสงฆ์ เอวัง

ถ้าทําขาด
ทําขาดก็ทุกข์ก็ยากเหมือนปัญหาที่หนึ่ง
ปัญหาที่สองก็ทําเกินไป ทําเกินพอดีไป
ทําเกินธรรมไง

๒

ทําเกิน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๘ กรกฎาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เมื่อใจหมดศรัทธา”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ลูกมีปัญหา ขอหลวงพ่อชี้ทางออกให้ด้วยเจ้าค่ะ

๑. เมื่อใจหมดศรัทธาท้อแท้สิ้นหวังต่อวัด ต่อสังคมสงฆ์ ต่อการภาวนา ต้องแก้อย่างไรคะ

๒. ขณะภาวนามักถูกรบกวนทําให้จิตถอนจากสมาธิ อาการวูบหรือตกจากที่สูงอย่างแรงเสมอๆ แทบทุกวัน จะต้องทําอย่างไรคะ หากต้องอยู่ในสภาพแวดล้อมอย่างนั้น ผู้ทําเสียงรบกวนนั้นคือมารดา ซึ่งท่านบวชมานานมากแล้ว ลูกจะพูดจะบอกอะไรท่าน ท่านไม่รับฟังเลย ท่านว่าเอา บางอย่างท่านทําไม่ถูก ลูกเตือนท่าน ท่านก็ว่า ก็เราไปสั่งสอนท่าน อ่านมาก ฟังมาก ก็ทําเป็นมาสั่งสอนพ่อแม่ ตอนนี้ลูกแทบหยุดภาวนาไปเลย มันเบื่อหน่ายท้อแท้จริงๆ ค่ะ

ปล. ลูกเคยมีโอกาสไปกราบถามปัญหาหลวงพ่อที่วัดเรื่องภาวนาแล้วเหมือนอยู่ปากถํ้ามีหินปิดบังไว้ เข้าไม่ได้ หลวงพ่อบอกให้พุทโธต่อ แต่ตอนนี้เข้าใจแล้วค่ะ

ตอบ : นี่พูดถึงเวลาว่าเขาถามเรื่องภาวนาเนาะ ฉะนั้น ถามเรื่องจิตตก เวลาถามเรื่องจิตตกนะ เรื่องของสังคมของบริษัท ๔ สังคมของพระพุทธศาสนา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม เวลาตรัสรู้ธรรม ท่านเทศนาสั่งสอน เทศนาว่าการเพื่อให้ความมั่นคงของศาสนา เวลาความมั่นคงของศาสนา เวลาท่านตรัสรู้ธรรมแล้วท่านเสวยวิมุตติสุขๆ

คําว่า “เสวยวิมุตติสุข” ที่โคนต้นจิก ที่โคนต้นหว้า ที่โคนต้นไม้ อาทิตย์หนึ่งๆ เสวยวิมุตติสุข วิมุตติสุขมันมหัศจรรย์มาก มันมหัศจรรย์อย่างนั้นมันจะสั่งสอนใครได้ๆ เพราะมันเป็นความลึกลับมหัศจรรย์

ความลึกลับมหัศจรรย์ก็ความในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ลึกลับมหัศจรรย์คือว่ามันเส้นผมบังภูเขาในหัวใจของเราไง เพราะเรามองแต่แง่ของมุมโลกไง เราไม่เคยมองแง่ของมุมธรรมไง แล้วเราไม่รู้จักแง่ของมุมธรรม

ถ้าเราไม่รู้จักแง่ของมุมธรรม เราจะมองแง่ของมุมธรรมไม่ได้ เราก็ต้องมองแง่ของมุมทางโลก ทางโลกคือทางวิชาการ ทางปัญญาความรู้ทางโลกเก่งกาจสามารถกันทั้งนั้นน่ะ แล้วก็มีแต่ความเร่าร้อนๆ

แต่เวลาท่านตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเสวยวิมุตติสุขๆ สุขมากๆ แล้วจะสอนเขาได้อย่างไร

ถ้าสอนเขาได้อย่างไร หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ หลวงตา เวลาท่านตรัสรู้ธรรม ท่านบรรลุธรรม ท่านบอกจะสอนใครได้อย่างไร ถ้าไปพูดกับใคร ใครก็หาว่าเราบ้า นี่มุมมองของหลวงตานะ ถ้าจะพูดกับใครเขาก็หาว่าเราบ้า เราสู้อยู่กินไปวันๆ หนึ่งดีกว่า แต่สุดท้ายแล้วนะ ท่านก็บอกว่า แล้วเรารู้ได้อย่างไร ก็รู้ด้วยข้อวัตรปฏิบัติที่หลวงปู่มั่นวางไว้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้ว “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ” มันมหัศจรรย์มาก

สุดท้ายแล้วด้วยอํานาจวาสนาบารมีปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยพรหมมานิมนต์ก็เลยจะเทศนาว่าการ ก็เล็งญาณว่าจะเอาใครก่อน จะเอาอาฬารดาบส อุทกดาบส เพราะเป็นอาจารย์เก่าของท่านที่สอนสมาบัติ จะไปสอนเขา เพราะเขาได้สมาบัติอยู่แล้ว แต่เสร็จแล้วก็ตายไปซะแล้ว ตายไปเมื่อวานนี้

ก็เล็งญาณไปที่ไหน ก็เล็งญาณไปที่ปัญจวัคคีย์ เพราะปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากอยู่ ๖ ปีไง ก็เลยไปสอนปัญจวัคคีย์

บางคนถึงได้บอกเลย “ยังไม่ได้สอนสมาธิเลย ไปสอนปัญจวัคคีย์”

เขาอุปัฏฐากอยู่ ๖ ปี อาฬารดาบส อุทกดาบสได้สมาบัติ ๘ สมาบัติ ๘ มันมั่นคงกว่าสมาธิอีก สมาธินี่เป็นสัมมาสมาธิ สมาบัติ ๘ นี่เป็นเรื่องฌานโลกีย์ เป็นเรื่องโลก แต่เขาทําจนชํานาญไง ถ้าไปสอนเขา เขามีพื้นฐานของสมาธิ เขาได้อยู่แล้ว

ปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ๖ ปี เวลาจะไปสอนเขาเทศน์ธัมมจักฯ เลย พอเทศน์ธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม พอมีดวงตาเห็นธรรม เทศน์จนปัญจวัคคีย์เป็นพระโสดาบัน เทศน์อนัตตลักขณสูตรได้เป็นพระอรหันต์ ไปเทศน์ยสะได้มาอีก ๕๕ ถึงบอกว่า “เธอทั้งหลายพร้อมทั้งเรา ๖๑ องค์ พ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์”

เทศนาว่าการจนมั่นคง พอมั่นคง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านจะนิพพาน “มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่เข้มแข็ง ไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ เราจะไม่ยอมนิพพาน”

ไม่ยอมนิพพานมาตลอด จนวันมาฆบูชา มารก็มาอาราธนาอีก มานิมนต์อีก ก็บอกว่า “มารเอย บัดนี้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเราเข้มแข็ง มั่นคง สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ อีก ๓ เดือนข้างหน้าเราจะนิพพาน” นี่เราพูดให้เห็น

เขาบอกว่าเวลาเขาว่าหมดศรัทธา สิ้นหวังต่อวัด ต่อสงฆ์ ต่ออะไร นี่คําพูดของเขา

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะวางรากฐานพระพุทธศาสนา วางรากฐานพระพุทธศาสนาด้วยความมุมมองอย่างนี้ ด้วยความมั่นคง ด้วยการกล่าวแก้ในการกล่าวโจมตีการทําความเสียหายกับพระพุทธศาสนา ๔๕ ปี ได้วางรากฐานมา ๔๕ ปี แล้วเวลาสั่งสอนมาเป็นพระอรหันต์ ดูชฎิล ๓ พี่น้องอีกพันกว่า

เวลาเทศน์สอนสั่งสอน มีพระอรหันต์ มีผู้ที่มั่นคงในศาสนา มีสติมีปัญญาสามารถกล่าวแก้ สามารถชี้แจงให้เห็นถึงความถูกความผิดในศาสนา นี่มั่นคง มั่นคงมาอย่างนี้ไง

พอมั่นคงมาอย่างนี้ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับพระอรหันต์ ๖๑ องค์ “เธอทั้งหลายกับเรา พ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์” ถ้าพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์ นี่มันไว้ใจได้

บ่วงที่เป็นโลก ชื่อเสียงกิตติศัพท์กิตติคุณ ลาภสักการะ ยศถาบรรดาศักดิ์ นี่มันเครื่องล่อทั้งนั้นน่ะ โมฆบุรุษตายเพราะลาภ คนโง่เขลาเบาปัญญาตายเพราะผลประโยชน์ เพราะผลประโยชน์ทั้งนั้นทําให้คนล้มระเนระนาด ทําให้คนเสียหายน่ะ เพราะผลประโยชน์ไง

“เธอทั้งหลายพร้อมกับเราพ้นจากบ่วงที่เป็นโลก”

นี่ไง ไอ้พวกผลประโยชน์ ไอ้ชื่อเสียงกิตติศัพท์กิตติคุณ ไอ้ยศถาบรรดาศักดิ์ ไอ้ลาภสักการะ ไอ้คนโง่ๆ มันไปเสวย

“พ้นจากบ่วงที่เป็นทิพย์” ทิพย์สมบัติที่ต่างๆ

“พ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์”

นี่ไง รากฐานของพระพุทธศาสนามันมาแบบนี้ รากฐานของพระพุทธศาสนามันมั่นคงมาอย่างนี้ พอมั่นคงอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบัญญัติไว้ ฝากศาสนาไว้กับบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา

พวกเรานี่อุบาสก อุบาสิกา เวลาเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีสติมีปัญญา มีความเคารพศรัทธา เราอยากจะประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราอยากประพฤติปฏิบัติ เราก็อยากจะทําของเรา

แต่เวลาในนี้พอจิตมันหมดศรัทธา คําถามเขาว่าจิตหมดศรัทธา “๑. เมื่อใจหมดศรัทธา ท้อแท้สิ้นหวังต่อวัด ต่อสังคมสงฆ์ ต่อการภาวนา ต้องการแก้ไขอย่างไรคะ” ต้องการแก้ไขอย่างไร อารมณ์ที่มันเสวยอย่างนี้ อารมณ์ที่มันท้อแท้ อารมณ์ที่มันทุกข์มันยากอย่างนี้ แล้วเราก็ตกอยู่ในอารมณ์อย่างนี้ จะแก้อย่างไร

ก็ตายอยู่กับมันไง อารมณ์มันกระทืบตายเลย อารมณ์มันเหยียบแบนแต๊ดแต๋ แล้วพอแบนแต๊ดแต๋แล้ว ทีนี้ก็ตีโพยตีพายไง เกิดเป็นมนุษย์ ว่าเกิดเป็นมนุษย์แล้วมีคุณค่ามาก พระพุทธศาสนาอีกด้วย แล้วแถมยังปฏิบัติอีกด้วย เพราะเคยพุทโธเคยภาวนามาแล้วด้วย เราก็ไปสิ้นหวังอยู่กับอารมณ์อย่างนี้ไง

ทิ้งมันหมดน่ะ นี่เวลาจิตมันเสื่อม จิตมันเสื่อม จิตไม่มีหลักเกณฑ์ มันก็เหลวไหลไปอย่างนี้

แล้วยิ่งปัจจุบันนี้ ปัจจุบันนี้สื่อสาร ข่าวสารต่างๆ มันออกมาอย่างนี้ ถ้าข่าวสารออกมาอย่างนี้ มันก็มีทั้งนั้นน่ะ เวลาในสังคมของพระปฏิบัติ มันมีโยมที่เขาศรัทธามาก เขาอ่านประวัติหลวงปู่มั่นแล้วเขาศรัทธามาก เขาไปหาหลวงตาไง บอก “ดิฉันศรัทธาสายพระป่ามากเลย ยิ่งสายหลวงปู่มั่นยิ่งศรัทธามากเข้าไปใหญ่เลย”

หลวงตาท่านพูดเลย “ในทุกสังคมมีคนดีและคนชั่ว ในสายหลวงปู่มั่นมีผู้ปฏิบัติได้และผู้ปฏิบัติไม่ได้ มีผู้ปฏิบัติถูกและผู้ปฏิบัติผิด”

ท่านพูดเอง หลวงตาท่านพูดเอง แล้วท่านพูดด้วย เราบอกเขาไว้ซะ เพราะเขาศรัทธามาก พอศรัทธามากก็คิดว่าสายหลวงปู่มั่นจะดีไปหมด แล้วตอนนี้ใครๆ ก็ตียี่ห้อบนหน้าผากไว้เลย สายหลวงปู่มั่น ลูกศิษย์หลวงปู่มั่น แล้วพฤติกรรมเป็นอย่างไรไม่รู้

เวลาอยู่กับหลวงตา หลวงตาท่านพูดเลย ครูบาอาจารย์ท่านทําอย่างไร ถ้าเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่นทําตัวอย่างนี้หรือ

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านขึ้นไปดูหลวงปู่แหวนน่ะ “เราสู้ เราสู้” เพราะหลวงปู่มั่นท่านขนาดไหน สุดท้ายแล้วหลวงปู่แหวนมีแต่ออกเหรียญๆ ท่านก็แปลกใจ แปลกใจ พอขึ้นไปหาหลวงปู่แหวนเลย พอหลวงปู่แหวน เพราะไอ้ข้างนอกก็ “เราสู้ เราสู้” แต่ของท่าน ท่านเข้าไปหาหลวงปู่แหวนเลย ท่านก็ถามเลย เข้าสู่ธรรมอย่างไร

หลวงปู่แหวนท่านพูดถึงสัจจะความจริงในใจของท่านเลย พอมันถูกต้อง พอมันถูกต้อง ท่านก็ถามเลย แล้วอวิชชาเป็นอย่างไร ท่านเทศน์อยู่ ๔๕ นาทีเลย แล้วหลวงปู่แหวนก็ท้าทายด้วยว่าหลวงตามีอะไรให้ค้านมา

นี่ท่านบอกเลย ความเป็นจริงในใจของหลวงปู่แหวนน่ะมี แต่สังคมมันเหลวไหล สังคมมันไม่เคยสนใจธรรมะอันนั้นเลย สังคมมันสนใจแต่เรื่องฤทธิ์เรื่องเดช ความคุ้มครองตัว “เราสู้ เราสู้”

สุดท้ายแล้วท่านก็กราบหลวงปู่แหวน “ข้าพเจ้าไม่ค้านหรอกครับ ข้าพเจ้าหาฟังธรรมะอย่างนี้”

แต่ไอ้ “เราสู้ เราสู้” เพราะไอ้คนที่มันปรารถนาดีที่มันบอกว่าศาสนาต้องดีเยี่ยมๆ แต่มันก็ไปติดแค่ไอ้เหรียญนั่นน่ะ

เวลาโครงการช่วยชาติฯ หลวงตา คนเขาถามเลย ทําไมไม่ทําเหรียญ ทําสิ่งศักดิ์สิทธิ์มาเพื่อจะได้หาเงินเข้าคงคลังได้เยอะๆ

ท่านบอกทําอย่างนั้นไม่เป็นประโยชน์ เวลาท่านเอาสัจจะเอาความจริงเพื่อกู้ชาติ เวลากู้ชาติก็เอาธรรมะในใจของท่านน่ะกู้ชาติ ไม่ต้องเอาเหรียญมากู้ชาติ

เวลาล็อกเก็ตที่เขาทําแจกกันน่ะมันด้วยศรัทธาของประชาชน ศรัทธาประชาชนไปพิมพ์ล็อกเก็ตมาแจกกันก็แจกฟรี เวลาใครจะช่วยชาติก็ทอดผ้าป่า ไม่เกี่ยวกับพวกนี้เลย นี่พูดถึงถ้ามันเป็นจริง มันเป็นจริงอย่างนั้น

ฉะนั้น เวลาข่าวสารมันออกมา มันยิ่งพอข่าวสารออกมาแล้วจิตใจเรา เดี๋ยวไปข้อที่ ๒. มันมีความกระทบกระเทือนในบ้านของตนด้วย ระหว่างแม่ ระหว่างแม่กับเรามันแบบว่าจิตใจมันไม่มีโอกาสได้ประพฤติปฏิบัติอยู่แล้ว พอมันมาเจอสภาพแบบนี้เขาถาม ท้อแท้สิ้นหวังต่อวัด ต่อสังคมสงฆ์ ต่อการภาวนา จะแก้ไขอย่างไรคะ จะแก้ไขอย่างไรไง

อารมณ์ที่มันบูดเน่า อารมณ์ที่มันเป็นนํ้าเน่าในหัวใจ สลัดมันทิ้งไปเลย นี่สลัดมันทิ้งไป มันเป็นปัญหาเฉพาะหน้า ปัญหาในบ้านระหว่างเขากับแม่ของเขา มันเป็นปัญหาในบ้าน มันปัญหาใกล้ตัว ว่าอย่างนั้นเถอะ ปัญหาในครอบครัว ปัญหาในตัวเราเอง

ถ้าปัญหาในตัวเราเอง มันก็เป็นกรรมของสัตว์ พอกรรมของสัตว์แล้ว ถ้าจะเอาความจริง สลัดมันทิ้ง ความเป็นจริงเราอยู่ในครอบครัว อยู่กับแม่ อยู่กับทุกๆ คนนี่แหละ แต่ในหัวใจเป็นของเรา หัวใจเป็นเอกเทศได้

เราจะบอกว่า ความคิดของเราเป็นอิสระได้ ความคิดของเราฟื้นฟูได้ ความคิดของเราไม่ต้องไปจํานนกับธาตุ ๔ จํานนกับการเกิดเป็นมนุษย์ไง

ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ครอบงําไว้ไง จิตของเราเป็นอิสระได้ จิตของเราไม่ใช่อยู่ในที่หลวงตาบอก อยู่ในถังขยะ อยู่ในกรงขังของโลกนี่ไง อยู่ในกรงขังของการเกิดเป็นมนุษย์นี่ไง อยู่ในกรงขัง อยู่ด้วยเวรด้วยกรรม เราก็อยู่กับมัน

แต่ถ้าเราจะฝึกหัดภาวนาเราก็ไม่ท้อแท้ เกิดเป็นมนุษย์ เรามีลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ยังมีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง แล้วเราจะทําในหัวใจของเรา

พ่อแม่มีมุมมองอย่างไร เราก็อุปัฏฐากพ่อแม่ในสถานะในความรับผิดชอบ แต่หัวใจของเราเป็นอิสระ หัวใจของเรามีประโยชน์ แล้วถ้ามันมีความคิดอย่างนี้มันก็ไม่ท้อแท้ไง มันก็ไม่สิ้นหวังเพราะเรายังมีชีวิตไง ไม่สิ้นหวังเพราะเรามีหัวใจไง

แล้วต่อวัด ต่อวัดมันก็เรื่องของวัด อนาถบิณฑิกเศรษฐีสร้างวัดไว้มหาศาล ๒,๐๐๐ กว่าปี วัดนั้นเขาไปขุดค้นว่าเป็นประวัติศาสตร์ วัดก็เป็นวัด วัดเป็นที่อยู่ของพระ นี่ถ้าต่อวัด วัดที่มีหัวหน้าที่ดี วัดที่มีสังคมพระที่ดี วัดนั้นก็รุ่งเรือง วัดไหนพระที่ปฏิบัติเหลวไหล วัดนั้นก็ยุบยอบลงไป

ต่อสังคมสงฆ์ สังคมสงฆ์ๆ สังคมสงฆ์เกิดมาเดี๋ยวก็ตาย สังคมสงฆ์ สงฆ์เกิดมา ดูสิ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปแล้ว หลวงตาท่านก็ไปแล้ว ครูบาอาจารย์ก็ไปแล้ว ต่อสังคมสงฆ์ สังคมที่ดี สังคมสงฆ์ที่ดี หลวงตามีชีวิตอยู่ท่านคอยเผดียงสงฆ์ สงฆ์จะเหลวแหลก ท่านก็ไปจัดการ นี่ถ้ามีครูบาอาจารย์ นั่นสังคมสงฆ์ที่ดี

ถ้าสังคมสงฆ์ ถ้าครูบาอาจารย์ไม่มีหลักมีเกณฑ์ ครูบาอาจารย์ไม่มีบารมีพอจะชี้นําได้ สังคมสงฆ์มันก็เหลวแหลกไปเรื่อยๆ เพราะคนเกิดมามีกิเลส กิเลสทั้งนั้นน่ะ นี่เป็นเรื่องภายนอก เป็นเรื่องของเขา

ถ้าเรื่องของเราล่ะ เรื่องของเรา ต่อการภาวนา ภาวนานี่เป็นเรื่องของเราแล้ว

“ต่อสังคมสงฆ์ ต่อการภาวนา จะแก้ไขอย่างไร”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อนปรินิพพานไง “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

ความคิดที่เราท้อแท้นั่นเป็นสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราไม่ประมาทต่อมัน เราก็พลิกแพลงไง เราพลิกแพลงถึงมุมมอง พลิกแพลงถึงความเห็นของเรา เราทําให้พอดีไง อย่าทําขาดทําเกินไปไง ถ้าทําขาดไปก็ท้อแท้ ทําเกินไปมันก็เหลวไหล นี่พูดถึงว่า นี่มุมมองของเรา ต้องใช้สติปัญญาฟื้นฟูของเราขึ้นมา

“๒. การภาวนาถูกรบกวน ทําให้จิตถอนจากสมาธิ การภาวนาวูบไปจากที่สูงอย่างแรงทุกวัน” ที่เขาว่า แล้วมันมีปัญหาภายในบ้านของตน นี่ในบ้านของตน

สาธุนะ แม่เป็นพระอรหันต์ของลูก ชีวิตของเราได้มาเพราะท่าน ถ้าท่านบวชมานาน ท่านจะมีความเห็นของท่าน นั่นก็เรื่องของท่าน มันเป็นเรื่องสติปัญญาของคน ไม่ใช่ว่าแม่ฉลาดกว่าลูกหรือลูกฉลาดกว่าแม่ บางทีแม่เป็นครั้งคราว แม่มีสติปัญญา แต่จริงๆ แล้วถ้าเราภาวนาได้ดีกว่า เรานั่งภาวนา เราทําตัวเราดีกว่า แม่ก็ต้องมีความละอาย เพราะแม่เคยบวชมา เคยทํามา แม่ก็ต้องเห็นอย่างนั้น นี่พูดถึงถ้าแม่คิดอย่างนั้น

จริงๆ ในใจเขาคิดอย่างหนึ่ง ในพฤติกรรมที่เขาแสดงออกกับเรามันเป็นอีกอย่างหนึ่งก็ได้ ในระหว่างแม่กับลูกที่จะเอาชนะคะคานกัน ทําไมเราต้องไปเอาชนะคะคานกับแม่เราล่ะ เราดูแลรักษาท่าน เรามีนํ้ามีท่า มีอุปัฏฐากดูแล แล้วเรื่องความคิดในใจของท่าน เราไม่มีสิทธิจะไปชี้บงการได้ ถ้าในสิทธิในหัวใจท่าน ท่านจะเป็นอย่างไร นั่นเป็นสิทธิของท่าน

สิทธิของเรา สิทธิของเราในหัวใจของเรา สิทธิของเรา เราก็จะดูแลรักษาของเรา แต่เรามีหน้าที่อุปัฏฐากดูแล เพราะเราได้ชีวิตนี้มาไง

เราจะบอกว่า ไม่ใช่ไปประชดประชัน ไปทํากระฟัดกระเฟียด นั่นเป็นกิเลสเจอกิเลสไง กิเลสปะทะกิเลสไง

แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ ของเราเป็นธรรม เราเป็นธรรมเราก็ดูแลอุปัฏฐากอุปถัมภ์ของเราตามหน้าที่ของเรา แล้วเราพยายามรักษาหัวใจ เห็นไหม

พูดนี่ง้ายง่าย ทํานี่ย้ากยาก เราเองยังทําไม่ได้เลย เพราะอะไร เพราะแม่เราไม่ได้เอามาอยู่กับเรา เราตั้งใจว่าจะเอาแม่มาอยู่กับเรา แต่สุดท้ายแล้วแม่เราก็เสียไปแล้ว

เราจะพูดว่า เราสอนคนอื่น แต่เราก็ทําไม่ได้ เราไม่ได้เอาแม่เรามาอยู่ด้วย เพราะเราตั้งใจว่าจะเอาแม่มาอยู่ด้วย แต่แม่เราติดเชื้อในกระแสโลหิต ท่านเสียไปก่อน เราถึงบอกว่าเราก็มีข้อบกพร่องว่าเราก็ทําไม่ได้

แต่นี่เราบอกพูดง้ายง่าย ทําย้ากยาก เราทํา เราเตรียมพร้อมเหมือนกัน เราจะเอาแม่ของเรามาอยู่วัดด้วย เพราะเขาปรารถนา เขาอยากได้

แต่จริงๆ จริงๆ คือเราลังเล ลังเลว่าแม่เรามาแล้วทุกข์ เพราะว่าเวลาเจตนานี่ดี แต่จริงๆ แล้วทําไม่ได้ ทําไม่ได้หรอก พอทําไม่ได้แล้วมันเหมือนกับขีดวงไว้ เราก็เลยรอเวลาๆ

คือภาษาเรานะ ไม่อยากเอาแม่มาติดคุกไง ไม่อยากเอาแม่มาคุมขังไว้ อีกใจหนึ่งก็คิดแบบนี้ แต่อีกใจหนึ่งนะ ก็อยากเอามา แต่อีกใจหนึ่ง คนถ้ามันไม่มีความสามารถ เอามานี่เขาก็ทุกข์ของเขานะ มันก็เหมือนกับว่าหน้าชื่นอกตรมไง หน้าล่ะชื่นใจเชียว แต่มันมีอะไรอยู่ลึกๆ เราก็เลยละล้าละลังๆ เพราะว่าเราไม่บีบคั้นใคร

แต่นี่พูดถึงแม่ของเขา ถ้าแม่ของเขา เราพูดอย่างนี้ เราบอกว่า เราทําหน้าที่ของเรา เราทําหน้าที่ของเรา สิทธิของแม่มีความคิดของเขา มันสิทธิของเขา สิทธิของเราไง สิทธิของเรา เราก็หัดภาวนาของเรา

แต่นี่มันบอกว่ามันภาวนาไม่ได้ เพราะมันโดนบีบคั้นด้วยสภาวะแวดล้อมไง

สภาวะแวดล้อม ก็เราเกิดมาอย่างนี้ไง เราทํากรรมมาอย่างนี้ไง ถ้าเราทํากรรมมาอย่างนี้ เราก็หลีกเร้นเอาสิ

นี่ไง กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน ทําไมเราไม่เกิดเจอแม่เป็นเทวดาเลย ถึงเวลาแม่ก็พาภาวนาตลอดเลย ทําไมเราไม่เจออย่างนั้นล่ะ ไอ้นั่นเราก็ต้องทํากรรมดีมากกว่านี้ไง เราเจอแม่อย่างกับเทวดาเลยนะ เช้าขึ้นมาเตรียมอาหารให้ลูกไว้เสร็จเลย หนูภาวนาดีๆ ถ้าเราเจอแม่อย่างนั้นแสดงว่าเราต้องทําบุญมามากกว่านี้

แต่นี่เราทําบุญมาขนาดนี้เราก็เจอแม่แบบนี้ไง ถ้าเจอแม่แบบนี้ เราก็ดูแลแม่เราตามสถานะไง แล้วเราก็ต้องรักษาหัวใจของเราเองไง แล้วเราปฏิบัติอย่างนี้ นี่พูดถึงว่าจะแก้ไขอย่างใด แล้วพยายามทําให้ได้นะ นี่ทําให้ได้ของเราขึ้นมา เพราะสิ่งที่ว่าเวรกรรมมันขาดมันแคลนไปใช่ไหม จบ

ถาม : เรื่อง “เมื่อไปวัด แต่กลับเจอคนไม่ดี ต้องทําใจอย่างไรคะ”

สวัสดีค่ะ ดิฉันเป็นคนหนึ่งที่ไปวัดเป็นประจํา ประมาณเดือนละครั้ง ทุกครั้งที่ไปเจอคนชื่อ...พูดจาไม่ดีโดยตลอด ไม่ได้ถือสาหาความ แต่ครั้งล่าสุดเมื่อวันเข้าพรรษา ดิฉันไปช้าค่ะ พาแม่ ลูกสาว น้องสาวไปวัด ได้ไปยืนหน้าวัด ได้ถูกนาย...พูดจาไม่ดีใส่ ถ้าตรงนั้นยืนไม่ได้ พูดดีๆ ดิฉันก็ไปยืนใส่บาตรที่อื่นก็ได้ค่ะ

ทํางานก็เหนื่อย นอนก็น้อย ขับรถมาไกล ยังมาเจอคนแบบนี้อีก อยากไปวัด อยากฟังเทศน์ แต่ไม่อยากเจอคนแบบนาย... ต้องทําใจอย่างไรบ้าง ทนไม่ไหวจริงๆ ค่ะ

ในครั้งนี้มีครั้งหนึ่ง นายคนนี้ได้ไล่คนที่ต่อแถวท้ายวัดไม่ให้ยืนตรงนั้น กลัวหลวงพ่อเหนื่อย ซึ่งวันนั้นคนเยอะมาก คนที่มาใหม่ไม่รู้จะแทรกตรงไหน ไม่ได้ใส่บาตรเลย น่าเห็นใจ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ น่าเห็นใจ น่าเห็นใจ ไอ้นี่เราก็เห็นใจทั้งสองฝ่ายนะ แล้วเห็นใจตัวเราด้วย จริงๆ เหตุมันเกิดเพราะมีเราอยู่คนเดียวล่ะ เราเก็บบริขารแล้วธุดงค์ไปซะ เรื่องนี้จะจบหมด

มันเพราะมีเราไง เพราะมีเราขึ้นมา เหตุทุกอย่างก็เลยเกิดขึ้นไปด้วยไง ถ้าไม่มีเราสักคนเดียว เรื่องจะไม่มีเลย ปัญหานี้จบง่ายๆ เลย คือเราเก็บของไปซะ เราเก็บบริขารแล้วเราไป เรื่องก็จบ แล้วโยมก็อยู่กันด้วยความสุขสบาย แล้วเรื่องก็จะไม่เกิดอีก

แต่เพราะมันมีเราไง ทีนี้พอมีเราขึ้นมา เวลาเราบวชแล้วเราอยู่กับครูบาอาจารย์มา ครูบาอาจารย์ท่านก็พยายามฝึกมาๆ ฝึกมาไว้ให้เป็นหัวหน้าไง เวลาอยู่กับหลวงตา หลวงตาท่านฝึกให้คนเป็นหัวหน้า ฝึกให้คนมีความคิด ฝึกให้คนแก้ไขสถานการณ์ แล้วถ้าท่านสอนอย่างไรแล้วทําตาม ท่านบอกว่า ทําตามนี้ก็ดีอยู่ แต่มันเล็กน้อย

นี่ไง เวลาอยู่กับท่าน ท่านจะฝึกให้เป็นหัวหน้า ฝึกให้คนรับผิดชอบ แล้วท่านพยายามฝึก อย่างเช่นท่านมาที่โพธาราม ท่านบอกว่า อยากได้พระอย่างพระสงบนี่ ได้หลายๆ องค์ แล้วก็ไปไว้ตามจุดต่างๆ ศาสนาจะได้มั่นคง

เราเคยนะ ไอ้เรื่องรําลึกวันวาน ที่เขาพิมพ์ว่าหลวงปู่มั่นว่าอย่างนั้น หลวงปู่มั่นว่าอย่างนี้ แล้วเราโต้แย้งไปกับเขา แล้วมีคนเอาไปให้ผู้กํากับเอาไปให้หลวงตาฟัง หลวงตาท่านฟังเสร็จท่านพูดอย่างนี้ “อยากมีพระอย่างนี้สักสิบองค์อยู่รอบประเทศไทย มันจะได้คอยกรองไอ้ปัญหาบ้าบอคอแตก”

นี่เวลาพูดถึงความหวังของครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านก็หวังอย่างนี้ หวังแบบให้มีพระที่มีกึ๋นน่ะ พระที่มีวุฒิภาวะ มีความรู้ มีความจริงในหัวใจ อยู่เป็นจุดๆ ในประเทศไทย ในประเทศไทยจะได้ร่มเย็นไง ในประเทศไทยจะได้ไม่มีใครหลอกลวงไง

ไอ้นั่นก็พูดไปอย่างนั้น ไอ้นี่ก็พูดไปอย่างนี้ ไอ้นั่นก็มีมุมมองแตกต่างกันไป

แต่ถ้าพระเขามีหลักเกณฑ์แล้ว อริยสัจมีหนึ่งเดียว เราพูดทุกวัน อริยสัจมีหนึ่งเดียว หลวงปู่ลี ท่านอาจารย์จันทร์เรียน อาจารย์สิงห์ทอง เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมไม่มีขัดไม่มีแย้งกันหรอก มันอันเดียวกัน มันจะขัดแย้งกันได้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันมีพระที่มีคุณธรรม พระที่มีหลักเป็นจุดๆ ไป ไอ้พวกหากินอยู่ไม่ได้หรอก ไอ้พวกหากินมันตรวจสอบได้

แต่เพราะมีเรามันเลยยุ่งอย่างนี้ไง ถ้ามันยุ่งอย่างนี้ เพราะมันมียุ่งอย่างนี้ ฉะนั้น อย่างที่ว่าถ้าพระที่มีหลักมีเกณฑ์มันไม่ใช่โมฆบุรุษ มันไม่ตายเพราะลาภ ไม่ใช่คนเอาอะไรดีๆ มาก็ อ๋อ! เจริญพร จะเอาอะไรมาถูกใจก็เจริญพร ถ้าใครเอาอะไรไม่ดี หน้ายักษ์หน้ามารใส่เขาเลย นั่นไม่ใช่

แต่ของเราทุกอย่างมันอยู่ที่นํ้าใจ เวลานํ้าใจ หลวงตาเวลาท่านเทศนาว่าการโครงการช่วยชาติฯ ท่านบอกที่ไปนี่ไปเอาหัวใจคน ไปเอาหัวใจคน ไปเอานํ้าใจคน

นี่ก็เหมือนกัน คนมาวัดมาวามันต้องมีนํ้าใจต่อกัน เวลานํ้าใจต่อกัน ถ้าเจตนาที่ดี ถ้ามันทําสิ่งใดดี มันเป็นความดีทั้งนั้นน่ะ แต่คนมันรับรู้ได้ไง เวลาทําสิ่งใด เรื่องกติกา ไอ้คนที่มาวัดๆ กติกานี้จําเป็นต้องอยู่ วัดหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําข้อวัตรปฏิบัติของท่านไว้ ข้อวัตรปฏิบัติ สิ่งที่เป็นเครื่องอยู่ของใจๆ

เวลาเราปฏิบัติขึ้นมาล้มเหลวเหลวไหลกันทั้งนั้นน่ะ เวลาข้อวัตร ข้อวัตรมันคืออะไร ข้อวัตรมันก็ล้างส้วมไง เก็บกวาดวัดไง ดูสิ ทําความสะอาดนี่ข้อวัตรทั้งนั้นน่ะ ข้อวัตรของสงฆ์ ข้อวัตร กิจ ๑๐ อย่างของสงฆ์ กวาดลานเจดีย์ ทําความสะอาด แต่นี่คนมันมามาก ทําความสะอาดมันก็มีคนทําไง

เราจะบอกว่า กฎกติกาต้องมีอยู่ คนที่มา ที่มา มาด้วยหัวใจ มาด้วยนํ้าใจ มานี่มาด้วยนํ้าใจ อะไรก็ได้ มันไม่มีฐานันดรศักดิ์ ไม่มียศถาบรรดาศักดิ์ ไม่มีหัวโขนมาให้ชูหรอก มาก็มาเพื่อคุณธรรมทั้งนั้นน่ะคนที่มา ไอ้คนที่อยู่ คนที่อยู่มันมีเยอะแยะไป คนที่ช่วยวัดๆ

เพราะเขาบอกเลยบอกว่า “หลวงพ่อหวังว่าจะหลอกคนไว้ใช้”

คนในวัดมีช่วยเยอะแยะไปหมดน่ะ คนที่เขาช่วยแล้วเขาไม่พูดจากระทบกระเทือนคนอื่นมันก็มี แต่นายคนนี้เขาพูดจาอย่างนั้น เราเป็นคนห้ามเอง บนศาลานี่เขาคอย พอเราบิณฑบาตกลับมา ให้หลีกๆ

เราบอกเราไม่ใช่เทวดานะ เราก็คนเว้ย เราเองก็รําคาญ เขาทําเกินกว่าเหตุไง ภาษาเราว่า ถ้ามันไม่มีอะไรทับซ้อน ไม่มีอะไรที่แสดงตัวตนน่ะ มันพูดกันรู้เรื่อง

คนเราพูดดีๆ นะ โคนันทิวิสาล พูดดีๆ โอ้โฮ! มันลากเกวียนเป็นพันเล่มเลยนะ วันนั้นเขาจะแอ็กต์นะ เจ้านายเขาจะแอ็กต์ไง “ไอ้โคถ่อย มึงต้องลากเกวียนไป” มันนอนเฉยเลย ไปพนันกับเขาเสียหมดน่ะ

คําพูดของคนนะ คําพูดของคนมันอย่าไปพูดแดกดัน พูดกดขี่เขา เราพูดกับเขาดีๆ ก็ได้ แล้วจิตอาสาในวัดนี้เยอะแยะ เพราะคนที่มาวัด เรามาวัดใช่ไหม อเสวนา จ พาลานํ ปณฺฑิตานญฺจ เสวนา เราไปวัดแล้วเราอยากคบบัณฑิตใช่ไหม คนที่เสียสละ คนที่ไปวัดไปวาก็เป็นบัณฑิต เป็นผู้ที่แสวงหาความจริงใช่ไหม เราคุยกันน่ะง่ายมากเลยนะ ด้วยเหตุผลน่ะ

แล้วถ้ามันดื้อ ด้วยจริตนิสัย เราอยู่นี่ ไม่ต้องไปห่วง ไม่ต้องเอาดาบอาญาสิทธิ์แล้วเที่ยวไปประหัตประหารคนนู้นคนนี้ ไร้สาระ ไอ้นั่นมันเป็นการข่มขี่เขา บอกเขา เขาไม่เชื่อก็ปล่อยเขาไป ถ้าปล่อยเขาไป เดี๋ยวเขามาเจอเราเอง ถ้ามาเจอเราเองมันก็จบไง

ไอ้นี่มันทําเกินไป เราก็เห็นว่ามันทําเกินไป นายคนนี้ เราเตือนมาหลายหนแล้ว นายคนนี้ เราเตือนมาประจํา เพราะนายคนนี้มันมีปัญหา มันฝังใจกันมาไง

เพราะเมื่อก่อนนั้นเขามาช่วยงานเรา แล้วเขาไปอยู่ที่ไหน เวลาบอกไปจากเรา เขาจะโดนกีดกัน เขาจะโดนกีดกันนะ เวลาไปบ้านตาด ถ้าบอกไปจากเรา เขาบอกเขาไม่ได้กินข้าวเลย คือเขามาทําคะแนนกับเราไว้เยอะ จะบอกว่าเขาลําบากมาเพราะเราเยอะ

ไอ้เราก็นํ้าท่วมปากเหมือนกันนะ แต่พอเขาทําอะไรเกินเลยไป เราจะเตือนประจํา ไอ้การเกินเลย เราก็รําคาญ

คนมันก็มีค่าเท่ากับคนจริงๆ นะ แต่ธรรมดา ไอ้คนที่ทิฏฐิมานะสูง ไอ้คนที่จะแบบว่าล้นฝั่ง กฎกติกาเขาจะเกินเลยก็มี ถ้ามีอย่างนั้นเราจัดการเองได้ แต่ไม่ต้องทําเกินไปไง ถ้าทําเกินไปแล้วมันก็มีปัญหาทั้งนั้นน่ะ พอมีปัญหาขึ้นมามันก็กระทบกระเทือนกัน นี่เพราะทําเกินไป

ไอ้คนที่มา ไอ้คนที่มานี่ ไอ้คนถ้าไม่มีกติกามันเป็นไปไม่ได้หรอก

ดูสิ เด็กๆ เราแจกขนมทุกวันน่ะ แล้วเด็กๆ พวกนี้มันโตขึ้นมามันมาวัดมาวาเรา มันจะไม่มีปัญหาหรอก เพราะมันมาตั้งแต่เด็ก มันรู้

แต่ไอ้คนข้างนอกที่เข้ามาใหม่ส่วนใหญ่ที่มันจะมีปัญหา ปัญหาที่คนมาใหม่ แล้วคนมาใหม่เขาไปวัดไหน วัดไหนเขาก็เชิดชูชื่นชมกันใช่ไหม ปฏิสันถารเขาต้อนรับอย่างที่ดี เข้าแถวต้อนรับเลย พอเขาเคยชินอย่างนั้น มาที่วัดนี้ มาเจออย่างนี้เขาแสดงตัวเต็มที่เลย เพราะเขาเคยอย่างนั้น ถ้าเคยอย่างนั้น

มันถึงบอกว่า ไอ้กฎกติกาต้องมีอยู่แน่นอน กฎกติกา ใครมาวัดแล้ว สถานที่ สถานที่ของผู้ทรงศีล เราก็ต้องเคารพแล้ว สถานที่ของผู้ทรงศีล

เราเจอคนที่ดีๆ นะ เวลาเรานั่งอยู่นี่ เวลามีคนเข้ามา ถาม “โยมมาอย่างไร” “หนูขับรถมาค่ะ” “แล้วทําไมไม่เอารถเข้ามาล่ะ” “หนูไม่กล้าเอาเข้ามาค่ะ” คนที่เขาดีเขาจอดรถไว้ข้างนอกแล้วเขาเดินเข้ามา

คนที่มันถือตัวถือตนมันน่ะ มันเอารถเข้ามาแรลลี่ในวัดนี้เลย แรลลี่ในวัด หมุนอยู่นี่ ขับรถแรลลี่ในวัดนี้ ทําไมไม่มีพระมาต้อนรับกูเลยสักองค์วะ พระที่นี่ไปไหนกันหมดเนี่ย

นี่หัวใจคนมันมีอย่างนี้ คนที่คิดหยาบๆ เขาคิดว่าเขาขับรถเข้ามาในวัดนี้จะต้องมีคนมาต้อนรับเขา ไม่มีคนมาต้อนรับเขา เขาก็ขับรถวนอยู่อย่างนี้เพื่อจะให้คนมาต้อนรับเขา

ไอ้คนที่หัวใจที่เขาสูงส่งเขาจอดรถไว้ข้างนอก แล้วเขาเดินเข้ามานะ เดินเข้ามา ถาม “โยม โยมมาอย่างไร” “หนูเอารถมาค่ะ” “แล้วทําไมไม่เอารถเข้ามาล่ะ” “หนูเกรงใจค่ะ หนูจอดไว้ข้างนอกค่ะ แล้วหนูก็เดินเข้ามาค่ะ”

หัวใจของคนที่ประเสริฐเยอะ หัวใจคนพาลก็มาก ฉะนั้น กฎกติกาต้องมี ต้องมีเด็ดขาด ฉะนั้น ใครไปใครมา คนที่อยากเป็นบุญเป็นกุศล เรื่องอย่างนี้เรื่องเล็กน้อยมาก ฉะนั้น เรื่องเล็กน้อยมาก เราต้องการคุณธรรมในหัวใจ เรื่องอย่างนี้ ศีลคือความปกติของใจ มีศีลมีธรรมนี่เรื่องปกติเลย

ฉะนั้น เรื่องกฎกติกาต้องมี เรื่องของคนที่จะมาวัดมาวา เราเคารพในสถานที่ เราเคารพในสิ่งที่เป็นคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ผู้ทรงศีล จะไปตักบาตร เราจะถวายทาน จะทําอย่างไร เราควรด้วยความเคารพ ดูสิ ไอ้พวกส.ส. มันพูดด้วยความเคารพ แต่มันต่อยกันในสภา ด้วยความเคารพของเรา เราต้องเคารพจริงๆ ถ้าด้วยความเคารพมันทําได้

ฉะนั้น ไอ้นาย... เราสั่งไว้ตลอด แล้วเราจะบอกว่าเราจะให้เขาบทบาทน้อยลงไปๆ แล้วถ้ามันมีปัญหาอยู่นะ ภาษาเรานะ นี่พูดด้วยข้อเท็จจริงเลย ถ้าใครมีปัญหา ไล่ออกหมด ไล่ออกหมด เพราะเราอยู่คนเดียวได้ เราสามารถที่จะหอบหิ้วมาได้ที่บิณฑบาตนี่

โธ่! ภาวนามามันทุกข์ยากกว่านี้หลายร้อยหลายพันเท่า เวลาภาวนามานี่นะ มันสละชีวิตเลย ไอ้ของแบบนี้น่ะไร้สาระ

แต่เวลาโยมเขามา พวกจิตอาสาเวลามาทําด้วยกันมันก็เพื่อแบบว่ารูปแบบ เพื่อคุณงามความดีก็ช่วยเหลือ นํ้าใจ จิตอาสาๆ ถ้าจิตอาสาโดยนํ้าใจนะ จะไม่มีปัญหาเลย บอกคําเดียวเขาก็รู้แล้ว ถ้าเขาไม่รู้ พูดกับเขาดีๆ

แต่ถ้ามันทําเกินไป เวลาทําเกินเหตุไง เวลาทําเกินเหตุ เขายังไม่ทําอะไรเลย เสียงดังฟังชัดตลอดไปอย่างนี้ เรารําคาญ เราเองเรายังรําคาญเลย อย่าว่าแต่โยม

เวลาเรามานี่เราถ่ายผ้านะ เสียงตะโกนอยู่กลางศาลานี่ แหม! มันปรี๊ดทุกทีเลยนะ เราถึงบอกทําไมคนมันไม่รู้เรื่องวะ

แล้วมีคนพูดบ่อยมากพวกที่มาวัดนี้ บอกคนที่คุยกันน่ะ เสียงมันน่ารําคาญน้อยกว่าคนเตือน คนเตือนน่ะน่ารําคาญมาก เสียงคนเตือนน่ะ คนพูดอย่างนี้บอกเรานี่เยอะ บอก “หลวงพ่อ ไอ้คนคุยกันน่ะนะ มันไม่น่ารําคาญเท่าเสียงคนเตือน”

คนเตือนนี่ขาดสติ คนเตือนมันทําเกินกว่าเหตุ เราก็เตือนเขาตลอด แต่เราก็คิดว่ามันเป็นจริตนิสัยอย่างนั้น เวลาพูดก็พูดด้วยเจตนาดี เจตนาดีทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เราเตือนมาหลายที เราเตือนบนศาลานี่ ไล่เลย คนเรามันรู้ได้ คนเรามันรู้ได้นะ อะไรผิดอะไรถูก อะไรควรไม่ควร แต่คนที่มันรู้ว่าผิดว่าถูกมันก็อยากทํานี่แปลก

มันเหมือนกับทางโลก คนอื่นทําไม่ได้ แต่กูทําได้ คนอื่นทําไม่ได้นะ ผิดหมดนะ แต่ฉันทําอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วก็อวด แหม! เหมือนกัน เหมือนละครนํ้าเน่า เหมือนละครนํ้าเน่านะ

นี่ก็เหมือนกันน่ะ เราเตือนมาตลอด แต่เตือน ภาษาเรา มันต้องเตือนแบบให้เกียรติไง เราเตือนแบบว่าคุยกันลับหลังกับเขา เราเตือนมาตลอด เราถึงอยากจะพูด เพราะพูด เพราะว่าเขาไปเขียนในพันทิปแล้วเขาเอามาให้เราดู คนนี้เขาไปโจทในพันทิปเลย แล้วเขาก็โต้แย้งกัน ไอ้ในพันทิปเขาเขียนไง “หลวงพ่อสมรู้ร่วมคิดด้วยหรือเปล่า หลวงพ่อหลิ่วตาข้างหนึ่งหรือไม่ หลวงพ่อคงอยากให้คนได้ช่วยงาน วัดนี้ถ้าคนมาช่วยงาน” เขาก็คิดประสาโลก

แต่เราเตือนคนคนนี้หลายรอบแล้ว เราเตือนมาตลอด จริงๆ เราก็รําคาญ รําคาญมาก เอะอะมะเทิ่งนี่รําคาญมาก เราเตือนเขาแล้ว เตือนบ่อยๆ ด้วย แล้วต่อไปนี้ ภาษาเราเลยนะ ถ้ายังมีเหตุการณ์เกิดขึ้นนะ นายคนนี้ต้องไป นายคนนี้ต้องไป ไปหาวัดที่เอ็งพอใจ หรือเองจะไปสร้างวัดของเอ็งแล้วเอ็งจะบริหารอย่างที่เอ็งต้องการ เชิญ แต่ที่นี่ไม่ได้ ที่นี่ไม่ได้

เพราะว่าเราก็เห็น เราก็รําคาญ ภาษาเรานะ มันเหมือนกดขี่กันน่ะ เหมือนมีชนชั้น ชนชั้นหนึ่งๆ แต่ถ้าเป็นที่วัดมันไม่ใช่ อย่างเช่นฆราวาส ถ้าไม่ได้จําศีล ศีล ๕ ถ้ามาอยู่วัดนี่ศีล ๘ พอศีล ๘ ดูแม่ชีมาอยู่ที่นี่ เวลาแจกอาหาร เราให้แม่ชีท่านเลือกก่อน

เวลาอาหาร พระบิณฑบาตมา พระเสร็จแล้ว พระก็ไว้บนโต๊ะ แม่ชีมีศีล ๑๐ ใช่ไหม แม่ชีเลือกก่อน เสร็จแล้วที่เหลือ เวลาเราให้พรเสร็จแล้ว ศีล ๘ ผู้มาอยู่วัดก็ได้เลือกอาหารต่อไป เลือกอาหารต่อไป เสร็จแล้วก็แจกชาวบ้าน

นี่ศีล ๑๐ ศีล ๑๐ ก็สามเณร พระก็ศีล ๒๒๗ นี่มันต่างกันโดยศีลโดยธรรม ถ้ามันต่างกันโดยศีลโดยธรรม มันไม่มีใครใหญ่กว่าใครหรอก มันเป็นสถานะที่เขาทรงศีล เขามีศีลที่มากกว่า เขาถึงสมบูรณ์กว่า นี่ไง มันเป็นข้อเท็จจริงอยู่แล้ว

ไม่ใช่เสียงดังฟังชัดแล้วก็ลูกศิษย์ใกล้ชิด ลูกศิษย์ห่างไกล ลูกศิษย์อยู่ในทะเล เหยียบมันเลย ยํ่ามันเลย

เราจะบอกว่า เขามีวาระตรงนี้ เราคิด วาระที่ว่าอยากจะอยู่เหนือคนนี่แหละมันถึงมีปัญหา ถ้าเราไม่คิดว่าเราจะเหนือเขา เราจะตํ่ากว่าเขานะ ไม่มีปัญหาเลย

โอ้โฮ! น่าเห็นใจ นี่เวลาเราพูดถึงเรื่องโยมนี่นะ ไอ้ที่โยมเอามานี่เราไม่ถือว่ามันเป็นภาระหรอก เป็นภาระคือรถ ค่านํ้ามันไปกลับเท่าไร ตื่นตั้งแต่ตี ๔ เราดูถึงนํ้าใจตรงนั้นมากกว่านะ ฉะนั้น ดูถึงนํ้าใจตรงนั้นมากกว่า เวลามานี่เราถึงพยายาม

เวลาถ้าวันทําการนะ เราสบายมาก ฉันเสร็จก็กลับกุฏิไปพัก แต่ถ้าวันโยมมา เราคิดถึงหลวงตา หลวงตาท่านพูด เวลาฆราวาสญาติโยมมานี่ท่านมีธรรมะ คือท่านเทศน์ต้อนรับ คือท่านเอาคุณธรรมของท่านต้อนรับ ต้อนรับพวกญาติโยมไง พวกญาติโยมมาจากโลกมันเร่าร้อนนัก พอมาวัดมาวาก็อยากได้สิ่งใดเป็นนํ้าอมตะ นํ้าอมฤตธรรมให้ได้ชุ่มชื่นหัวใจบ้าง ท่านมีสิ่งนี้ไว้ต้อนรับ

ที่เราวันเสาร์อาทิตย์ต้องมานั่งให้ยุงกัดอยู่นี่ นั่งอยู่อย่างนี้เพราะอะไร เพราะกว่าจะมานี่นํ้ามันรถเท่าไร เวลาเท่าไร แล้วมาวัดได้อะไร นี่ไง

แต่อย่างที่ว่าคนเหนือคนจะเหยียบยํ่ากันน่ะ ไร้สาระนะ ถ้าเราไม่เหยียบยํ่าเขา ทําไมพูดอย่างนั้นล่ะ ทําไมไปตะคอกเขา ตะคอกคนคนหนึ่งประจานให้คนคนหนึ่งฟัง ตะคอกเขา

“แต่เวลาหลวงพ่อเอ็ดโยมบนศาลา หลวงพ่อทํายิ่งกว่าผมอีก”

เอ็ดบนศาลานี้เพราะเขาดื้อ ไอ้พวกดื้อ พวกหนังหนามันต้องโดน

เวลาหลวงตาไง เวลาหลวงตาด่าเรานี่แหละ รอบศาลาเลย จนโยมเขาสงสาร เขาไปบอกหลวงตาบอกว่า “ท่านอาจารย์ๆ ท่านอาจารย์จะสอนพระควรจะสอนตัวต่อตัว ไม่ควรสอนต่อหน้าโยม”

หลวงตาบอกว่า “ตรงหน้าโยมน่ะดีที่สุดเลย เพราะสอนกันตัวต่อตัวแล้ว เพราะเทศนาว่าการแก้กันมาตัวต่อตัวแล้วมันยังไม่ฟังเลย เอาตรงหน้าโยมนี่มันจะได้อายบ้าง กลางศาลาดีที่สุดเลย” เวลาหลวงตาท่านด่าพระนี่ แล้วเรานี่โดนด่ามาเยอะที่สุดเลย

นี่ไง อันนี้มันเป็นเรื่องการแก้กิเลส มันเป็นเรื่องการแก้ทิฏฐิมานะ ไอ้มานะในหัวใจที่มันเก็บซ่อนไว้แล้วมันคิดว่ามันเป็นความลึกลับที่มันจะปกปิดไว้ แล้วเวลาสอนมันแล้วมันก็หลบหลีกไง ไอ้กิเลสมันดิ้น ไอ้กิเลสมันหน้าด้านไง ถึงจะต้องประจานมันกลางศาลาไง ดึงกิเลสออกมาตีหัวมันไง เพื่อให้ญาติโยมเขาได้เห็นไง ให้มันได้อายไง มันจะได้ไม่เอากิเลสซ่อนไว้ในใจแล้วมาอวดดีไง

เอากิเลสซ่อนไว้ลึกๆ นะ แล้วมาทําเป็นนางฟ้ากลางศาลา เอากิเลสมันน่ะ ต้องดึงกิเลสในใจมันน่ะออกมาตีแผ่ไง นี่เวลาหลวงตาบอกว่าบนศาลานี่พอดี อันนี้มันเป็นการแก้ไขเรื่องทิฏฐิมานะในใจ มันเป็นเรื่องกิเลส

แต่เรื่องประจานกันโดยเอาแพ้เอาชนะมันเป็นเรื่องโลกๆ ไร้สาระ เราเบื่อหน่ายนะ มันทําเกินไป มันทําเกินไป นายคนนี้ เราเห็นมานานแล้ว แล้วเราก็เตือนมาตลอด แต่เวลาเราเตือนมันไปมันก็ต่อหน้าและลับหลังไง

โอ้โฮ! ต่อหน้าเรานี่ดีมากนะ ต่อหน้านี่ท่านอาจารย์สุดยอดทั้งนั้นน่ะ แต่ลับหลังไง ภาษาเราว่า ต่อหน้าเขาไม่กล้าทําหรอก เพราะเราเอ็ดบ่อย

หลวงตาท่านสอนนะ ถ้าไม่ติดในตัวเรา คือไม่มีผลประโยชน์ในหัวใจ ข้างนอกจะไม่มี ถ้าติดในตัวเรานะ ข้างนอกติดหมด ถ้ามันไม่ติดในหัวใจแล้ว มันเสมอภาคหมดแล้ว ข้างนอกมันจะสูงจะตํ่าตรงไหน มันไม่มีสูงมีตํ่าหรอก มีค่าเท่ากันหมดน่ะ

ผิดอันเดียวเท่านั้นน่ะ มันมีอันเดียวคือถูกหรือผิด คนมาทําผิด คนมารังแกกัน คนมาทําร้ายกัน นี่ผิด ถ้าผิดอย่างนั้นต้องจัดการ แต่ถ้าถูก ถูกก็ต้องเป็นถูก นี่ถ้ามันไม่ติดเราไง แต่ถ้าคนมันติดเราไง พอมันติดเรา มันทําอะไรเพื่อเราทั้งนั้นน่ะ ว่าคนนู้น ว่าคนนี้ ว่าคนนั้น

เราเห็น เราก็เห็น แต่คนเรามองว่าเป็นการปรารถนาดีไง เวลาคนที่เวลาผิดบอกว่า ก็เจตนาดี ก็ทําเพื่อคุณงามความดี นี่เวลาเขาทํา เขาจะทําในมุมมองว่าเป็นการทําคุณงามความดีเพื่อวัด เป็นการดูแลรักษาความสงบ เป็นการดูแลให้มันเรียบร้อย นี่เวลาเขาเจตนาอย่างนั้นน่ะ

แต่ติดที่เรา เราก็อยากให้เขาเห็นความสําคัญของเราน่ะ ก็ไปว่าคนนู้นว่าคนนี้เพื่อจะให้เราเด่นขึ้นมา เราคิดอย่างนี้นะ เราก็เห็น เราก็พูดมาเรื่อย

ฉะนั้นบอกว่า เขาทําเกินไป ถ้าทําขาด ทําขาดก็ทุกข์ก็ยากเหมือนปัญหาที่หนึ่ง

ปัญหาที่สองก็ทําเกินไป ทําเกินพอดีไป ทําเกินธรรมไง

ธรรมคือเหตุและผล ถูกหรือผิด ถ้าใครเขามาแล้วถ้ามันผิดพลาด หรือว่าผิดพลาดโดยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ เราก็บอกเขา ถ้าใครมาสาย บางทีมาสาย เรายังรับเลย ถ้ามาสายโดยที่ว่ารถเสีย มาโดยรถติด เราเห็นใจนะ

แต่ถ้ามาสายเพราะ “ดิฉันมีความสําคัญมาก ดิฉันธุระเยอะ ดิฉันเลยมาสาย”

ของเอ็งกองไว้นั่นแหละ เอ็งมาสายกูก็ไม่กินหรอก เอ็งมาสายก็ทิ้งไว้ที่รถเอ็งนั่นน่ะ กูไม่เอา ถ้ามาสายโดยทิฏฐิมานะ มาด้วยเล่ห์ด้วยเหลี่ยมนะ เราไม่รับ

แต่ถ้าเขามาด้วยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ มาด้วยความมีอุปสรรค เราเห็นใจนะ เราเห็นใจ คนเรา เราเห็นใจ ถ้ามันเห็นใจมันเป็นแบบนี้นะ ไม่ติดในเราก็จบไง

แต่ถ้ามันมีเรามีเขา มึงจะมาดีมาชั่วไม่รู้แหละ กูเหยียบหัวมึงทีหนึ่งก่อน แล้วก็มีปัญหาไปเรื่อย พูดแนะ พูดกระแนะกระแหน พูดเหน็บพูดแนม แหม! เบื่อฉิบหายเลยนะ เวลาพูดเหน็บพูดแนม

ที่เราโดนๆ วันนั้นที่เอ็ดไป เวลามาก็มาว่าเคารพหลวงพ่อ แต่มาแล้วก็มาเหน็บมาแนม มาพูดเคาะ พูดส่อเสียด

ไล่ออกเลย เพราะกูไม่ต้องการกินข้าวพวกมึงหรอก ข้าวพวกมึงดีนัก มึงเก็บไว้กินที่บ้านมึง กูบิณฑบาตได้ ถ้ากูไม่มีจะกินเลย เดี๋ยวกูไปร้องไห้กับลูกศิษย์กู ลูกศิษย์กูมันก็สั่งข้าวมาให้กิน ถ้ากูไม่มีกิน เดี๋ยวกูไปร้องไห้กับลูกศิษย์กู ดูสิ อาจารย์ทําดีขนาดนี้แล้วไม่มีข้าวกินเลย

ถ้ามันเป็นความจริงนะ นี่ไง ถ้ามันเป็นธรรมๆ มันเป็นธรรมได้ทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้นบอกว่า สิ่งนี้มันเกินไปจริงๆ นะ เราเคยเตือนกันมาตลอด นี่พูดต่อหน้าที่สาธารณะเลย เราเคยเตือนเขาประจํา แต่เขาก็คงมั่นใจว่าลูกศิษย์โปรด เป็นตัวหลัก

ตัวหลักเยอะแยะไป คนมาทํางานที่นี่ คนมาช่วย จิตอาสา แล้วเขาไม่แสดงตัว เขาทํา แล้วพวกเราจะเห็นนํ้าใจต่อกันไง พอเราเห็นนํ้าใจต่อกัน เราหลีกให้ทางต่อกันนะ คนที่เห็นนํ้าใจต่อกันเขาไม่กีดไม่ขวางกัน เขาไม่ทําลายกัน แต่ถ้ายิ่งจะไปให้เขายอมรับ เขายิ่งขุดหลุมพรางไว้ทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น สิ่งนี้ เราบอกว่า เขาทําเกินไป ทําเกินจริงๆ ไอ้ข้างหน้าก็ทําขาด ไอ้นี่ก็ทําเกิน

แล้วอย่างที่ว่านะ จริงๆ แล้วอย่างที่เราพูดเลย ปัญหาที่เกิดขึ้นทั้งหมดเพราะมีกูนี่แหละ ถ้าจะแก้ไข กูต้องเก็บของไป กูควรไปอยู่ที่อื่น ไปอยู่ที่ไหนก็ได้ วัดกูเยอะแยะ ถ้ามีปัญหา กูต้องไป ตัวกูนี่ต้องไป เอวัง

หลวงตาท่านพูดเอง การปฏิบัติมันยาก
ยากอยู่คราวแรกนี่ คราวที่เริ่มต้นนี่
เรากําลังคลําหาทางกันไง
คนที่คลําหาทางนะ
พวกเรานี่ใจบอด พอเวลาใจบอด เวลามันไขว่คว้าหาทางไป
แต่หลวงตา ครูบาอาจารย์ของเราใจสว่างไสว
ท่านเป็นคนชี้บอกทางเราไง
ท่านเห็นเราคลําไปนะ มือมืดบอดแล้วคลําไป
มันเห็นแล้วมันก็ตลกเนาะ เห็นแล้วมันขําๆ
แต่มันเป็นความขวนขวายของพวกเรา
ฉะนั้น เวลาใจเราบอด
เรากําลังคลําหนทาง กําลังหาหนทางออก
มันจะเป็นแบบนี้ เวลาปฏิบัติจะเป็นแบบนี้

๓

คลําหาทาง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๙ กรกฎาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอทราบอาการของจิต”

ผมได้พยายามสํารวมกาย วาจา ใจ เนื่องในวันหยุดยาวเข้าพรรษา ๔ วัน ผลของการปฏิบัติปรากฏว่า ในคืนวันที่ ๔ ประมาณตี ๓ ผมตื่นขึ้นมามีสภาวะแปลกๆ คือเห็นมือ เห็นร่างกายมันไม่ใช่ของเรา เป็นส่วนเกิน จิตใจอ้างว้างหดหู่เหมือนหมดอาลัยตายอยาก โหวงๆ ใจมันไม่ดีเลยครับ ผมพยายามนอนต่อก็นอนหลับ เพราะฝึกมานาน ตอนเช้าผมได้พิจารณาเรื่องสภาวะจิตหดหู่ เลยเข้าใจเอาว่า น่าจะเป็นจิตเห็นจิตเกิดความเบื่อหน่าย เพราะตั้งใจทําสมาธิ ไม่ให้ใจฟุ้งซ่าน ไม่ไปไหนหลายวัน

ผมขอถามครับ ผมเข้าใจถูกเรื่องจิตเห็นจิตแล้วเกิดความเบื่อหน่ายคลายกําหนัดหรือเปล่าครับ หลังจากนั้นผมเอาสภาวะที่จิตหดหู่อ้างว้างนั้นมาเป็นอารมณ์กรรมฐาน จะถูกต้องหรือไม่ครับ สภาวะนั้นถ้าเราเอามาใช้จะเป็นการใช้ปัญญาเพื่อละสัญญา คือจะเป็นการคิดเอาเองหรือเปล่าครับ

ตอบ : นี่คือคําถามเนาะ คําถามถามเรื่องอาการของใจ อยากทราบอาการของจิตที่มันภาวนาไง เวลาเขาภาวนาแล้ว เขาพยายามฝึกหัดภาวนา ภาวนามาหลายวัน วันหยุดยาว วันเข้าพรรษา เสร็จแล้วก็นอนหลับ พอนอนเข้าไป เวลาเขาว่าเขาตื่นขึ้นมาเกิดสภาวะเห็นมือ เห็นร่างกายมันไม่ใช่ของเรา มันไม่ใช่ของเรานะ จิตหดหู่อ้างว้างหมดอาลัยตายอยาก โหวงๆ เหวงๆ ไปเลย เสร็จแล้วผมก็พยายามจะนอนต่อ พอนอนต่อก็นอนต่อไป เสร็จแล้วพอสุดท้ายแล้วเช้าขึ้นมาเขาบอกว่าเขาเอาอารมณ์อย่างนี้มาเป็นสภาวะการภาวนาได้หรือไม่

สิ่งที่การภาวนาเขาเรียกว่าอารมณ์ภาวนา ถ้าอารมณ์ภาวนา สิ่งที่ว่าพุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ในการทําความสงบของใจ ถ้าทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบระงับแล้ว ถ้าเรามาพิจารณามันถึงจะเป็นวิปัสสนา

วิปัสสนา หมายความว่า มันมีจิต จิตที่สงบระงับแล้ว จิตที่ไม่มีกิเลสหลอกลวง มันมาฝึกหัดใช้ปัญญา ยังต้องฝึกหัดใช้นะ เพราะมันเป็นขั้นของสมาธิ ขั้นของปัญญา

ขั้นของสมาธิ ถ้าเราไม่ทําสมาธิเลย เราไม่ทําความสงบเลย มันเหมือนกับครูบาอาจารย์ท่านสอนไง เราอยากจะทานอาหาร ภาชนะของเรามีแต่ความสกปรกทั้งนั้นเลย ตักอาหารอะไรมาใส่ในภาชนะนั้นมันก็สกปรกไปหมดน่ะ ภาชนะเรามีแต่มูตรแต่คูถ เราจะไปตักอาหารชั้นเลิศทั้งหมดเลยมาใส่ในภาชนะนั้น มันก็เจือปนไปด้วยมูตรด้วยคูถ เพราะภาชนะมันเจือด้วยมูตรด้วยคูถ

จิตใจของเรามันมีความโลภ ความโกรธ ความหลง มีความต้องการ มีความปรารถนา มันมีจินตนาการของมันร้อยแปด แล้วเราก็จะเอาหัวใจอย่างนี้ไปใช้ปัญญา ปัญญามันก็จินตนาการ มันก็คิดไปตามแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันยุยงส่งเสริม

ฉะนั้นถึงว่า ทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจเข้ามา พอใจมันสงบ ไอ้ความยุยงส่งเสริม ไอ้สิ่งที่ว่าเป็นตัณหาความทะยานอยากมันสงบตัวลง สงบตัวลง สงบตัวจนมันใช้ปัญญาไม่เป็นไง

เวลาคนทําสมาธิ ไม่ได้สมาธิก็พยายามฝึกหัดเอาสมาธิ พอได้สมาธิแล้วก็มหัศจรรย์ “โอ้โฮ! นิพพานเป็นเช่นนี้เอง” มันแค่เป็นสมาธิ พอเป็นสมาธิมันก็ตื่นเต้นไปกับมันไง

แต่ถ้าคนที่มีสติปัญญาเป็นสมาธินะ สมาธิก็เป็นสมาธิ เราจะต้องฝึกหัดใช้ปัญญาอีก พอฝึกหัดใช้ปัญญาอีก ถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญา อาการใช้ปัญญาอย่างนี้ ถึงบอกว่า จิตเห็นอาการของจิต

เวลาคนเป็นๆ เราฟังหลวงปู่ดูลย์เราซึ้งมากนะ “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่การหยุดคิดก็ต้องใช้ความคิด”

เวลาบอกว่าดูจิตๆ ดูจิตจนจิต จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของสมุทัยเป็นทุกข์ จิตเห็นอาการของจิตเป็นมรรค ผลของจิตเห็นจิตเป็นนิโรธ นี่ไง จิตเห็นอาการของจิต

คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด หยุดคิด พอมันหยุดคิดแล้ว พอจิตเห็นอาการของจิตมันเป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง

แต่โดยสามัญสํานึก โดยการปฏิบัติ โดยทางนักวิชาการ โดยผู้ปฏิบัติที่เขาชํานาญแล้วนะ เขาจะรู้ได้เลยว่ามันไม่มีใครเคยเห็นอาการของจิตหรอก มันไม่เห็นตามความเป็นจริงหรอก

เพราะดูสิ เวลาเราเห็นแสง เวลาจิตสงบแล้วเห็นแสง เห็นความสว่างไสว อาการทั้งนั้น เวลาคนไปถามหลวงตา เวลาถามว่า เห็นอย่างนู้น รู้อย่างนี้

ท่านบอกอาการทั้งนั้น อาการทั้งนั้น อาการคือจิตมันออกรู้ไง จิตมันออกรู้

นี่ก็เหมือนกัน จิตมันออกรู้ รู้ไปแล้ว อย่างจิตออกรู้ โดยธรรมชาติ นักภาวนานะ เขาบอกจิตนี้มันเหมือนนํ้าใสอยู่ในแก้ว นํ้าใสๆ อยู่ในแก้ว แก้วที่ตั้งอยู่นี่เราไม่รู้เลยว่าในแก้วนั้นมีนํ้าหรือไม่ ถ้าเติมสีลงไปเราจะรู้ว่า อ๋อ! มันมีนํ้าอยู่เพราะสี สีมันจะเจือจางกับนํ้านั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราคิดโดยสามัญสํานึก มันเหมือนนํ้าในแก้ว เราไม่รู้เรื่องเลย เราคิดไปร้อยแปด แล้วก็ไม่รู้ว่าอะไรเป็นอะไร แต่ถ้าพอเติมสีไปมันก็จะเห็นสี

ไอ้นี่คิดทั้งวันเลย คิดทั้งวัน ฟุ้งซ่านทั้งวัน ทุกข์ทั้งวันเลย ไม่รู้ แล้วพอสงบขึ้นมาก็ไม่รู้ คนไม่เคยภาวนา ภาวนาไม่เป็น ไม่รู้เรื่องหรอก แต่ถ้าไปศึกษาทางวิชาการ โอ้โฮ! เข้าใจนะ อาการจะเป็นอย่างนั้นๆ แล้วก็จินตนาการไป

คําว่า “จินตนาการ” มันคิดอยู่แล้ว มันไม่ได้หยุดคิด มันไม่ได้หยุดคิด มันยังแบบว่านํ้ายังไม่ใส ถ้านํ้าใสคือสัมมาสมาธิ

ถ้าสัมมาสมาธิไง ถ้าจิตเป็นสมาธิแล้ว จิตเป็นสมาธิแล้วมันก็ไม่ทํางาน ไม่ทํางาน ต้องฝึกหัด แล้วถ้าฝึกหัด ถ้าคนเห็นตามความเป็นจริง

แต่ในปัจจุบันนี้จิตมันไม่ได้สงบมันก็คิดของมันอย่างนี้ แล้วก็คิดของมันไป แบบเช่นคําถามนี้ ผมภาวนาของผมนะ ผมภาวนา ๔ วัน ๔ คืน ตี ๓ เวลามันนอนตื่นขึ้นมาเห็นสภาวะ เห็นมือ เห็นร่างกายไม่ใช่ของเรา ไม่ใช่ของเรา พอเห็นปั๊บมันเกิดอาการหดหู่

อาการหดหู่มันเกิดเวลาเราไปรู้ไปเห็นสิ่งใด นี่มันเกิดความรับรู้ เกิดอารมณ์อย่างนั้น เกิดอารมณ์อย่างนั้นมันก็เกิดความหดหู่ เกิดความอ้างว้าง ฉะนั้น เกิดความหดหู่ เกิดความอ้างว้าง เวลามันหดหู่มันแบบว่ามันไม่เป็นมัชฌิมาปฏิปทา คือมันไม่เป็นธรรมไง

มีนักปฏิบัตินะ เวลาปฏิบัติเต็มที่เลย พอเต็มที่แล้วมันก็ไปพิจารณา พิจารณาเปรียบเทียบไงว่าเป็นกามราคะ โอ้โฮ! อ้วกแตกอ้วกแตน

คําว่า “อ้วกแตกอ้วกแตน” มันเป็นผลของร่างกาย พวกเคมี ในเคมีร่างกายมันทําปฏิกิริยา เราเกิดอาเจียน เกิดอาการขย้อน ไอ้พวกเรานักปฏิบัติก็ “โอ้โฮ! กําลังจะคายกิเลส”

คายอาหารเก่า ไม่ใช่คายกิเลส มันจะอ้วกอยู่ มันคายกิเลสตรงไหน มันจะอ้วกมันจะอาเจียนน่ะ ไอ้คนปฏิบัติไม่เป็นก็ “อู้ฮู! สุดยอด มันกําลังจะคายกิเลส”...ไม่ใช่หรอก มันกําลังจะอ้วก พออ้วกแล้ว นี่ไง คนเข้าใจผิดไง ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์

กรณีนี้มันมีผู้ที่ปฏิบัติเวลาเกิดปฏิกิริยาอย่างนี้แล้วก็คิดว่า โอ้โฮ! มันสุดยอด แล้วก็หลงตัวเอง พอหลงตัวเอง พอจิตมันเสื่อมนะ เสียหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเกิดอาการหดหู่อย่างนี้ไม่ใช่ อาการหดหู่ เราคิดว่าอาการหดหู่แบบคนจิตเภท คนที่จิตมีปัญหาเขาเกิดอะไร เขาก็เกิดอาการหดหู่ การปฏิบัติธรรมมันจะเกิดอาการหดหู่ อาการซึมเศร้าอย่างนั้นหรือ

การปฏิบัติไม่เป็นอย่างนั้นนะ ถ้าเป็นอย่างนั้น ผิด เกิดหดหู่เกิดซึมเศร้า ก็ส่งโรงพยาบาลไง ส่งหมอ

แต่ถ้ามันสังเวช ธรรมสังเวชไม่ใช่หดหู่นะ การหดหู่นี่มันหดหู่ แต่เกิดธรรมสังเวช ดูสิ เวลาเกิดธรรมนะ ดูสิ ที่หลวงตาเวลากระเทือนนํ้าหูนํ้าตาไหล เกิดธรรมสังเวช เกิดเป็นธรรมสังเวชนะ

อย่างเราทําความผิดแล้วถ้าเราสํานึกผิดได้ โอ้โฮ! มันสะเทือนใจนะ เกิดธรรมสังเวชมันเกิดสภาวธรรมไง เกิดจิตที่มันสงบแล้วมันรู้มันเห็นต่างๆ พอมันเกิดธรรมสังเวช นํ้าตาไหลนะ ขนพองสยองเกล้า แต่ไม่ใช่หดหู่ มันรื่นเริง

มันรื่นเริง รื่นเริงเพราะอะไร เพราะถ้าไม่มีสติ ไม่มีสมาธิ มันจะเกิดอาการอย่างนี้ไหม

ถ้ามันมีสติ มีสมาธิ เกิดอาการอย่างนี้ มันเกิดอาการอย่างนี้ ธรรมสังเวช เกิดสภาวธรรม แล้วเกิดความสลดสังเวช สังเวช สภาวธรรม ธรรมสังเวชๆ

ธรรมสังเวชนี่เกิดบ่อย ที่ว่าเกิดธรรมๆ เวลาคนใช้ปัญญาอบรมสมาธิหรือใช้พุทโธ เวลาเกิด ถ้ามันเกิดสะเทือนใจ มันจะเกิดธรรมสังเวช เกิดธรรมสังเวช ธรรมมันเกิดๆ นี่ธรรมมันเกิด นี่อยู่ในพระไตรปิฎก อยู่ในตําราเลย

แต่เราอยู่กับหลวงตา หลวงตาพูด เราฝังใจ แล้วเรามาพูดบ่อย หลวงตาบอกว่า เกิดกิเลสสังเวช

เพราะว่าเกิดธรรมสังเวชมันเกิดรสชาติ เกิดความสะเทือนใจ แล้วอยากได้อยากเป็นอย่างนี้อีก เหมือนทําสมาธิ พอได้สมาธิแล้วนะ ก็อยากได้สมาธิอย่างนี้อีก อยากได้

อยากได้นี่คืออดีต อารมณ์อดีต อารมณ์อดีตที่เราเคยมีตังค์ แล้วตอนนี้หมดเนื้อหมดตัวเลย แล้วก็อยากมีตังค์ๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วไม่ได้ทําอะไรเลย มันจะมีตังค์ได้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน พอเกิดธรรมสังเวช พอเกิดธรรมสังเวชมันต้องการอารมณ์อย่างนั้น มันต้องการให้เราได้สัมผัสสิ่งนั้นอีก มันก็เลยเกิดกิเลสไง เกิดกิเลสคือว่ามันก็เกิดการคิดแต่อดีต

พอการคิดแต่อดีต มันก็เหมือนเราเคยเป็นคนดี เราเคยมีสถานะ ตอนนี้สังคมเขาไม่เอา ตอนนี้เขาทิ้งมา นั่งเสียใจอยู่คนเดียว นี่เกิดกิเลส ถ้าเกิดธรรมสังเวช ผลต่อไปมันจะเกิดอารมณ์แบบนี้ เกิดอารมณ์ที่เสียดาย เกิดอารมณ์ที่อยากได้ เกิดอารมณ์ที่เหนี่ยวรั้งอดีตมาจนเป็นปัจจุบัน แล้วจะเป็นทุกข์ตลอดไป

นี่ต้องวาง ถ้ามันเกิดธรรมสังเวช ใช่ ธรรมสังเวช โดยชื่อ โดยข้อเท็จจริง โดยเนื้อหาสาระ ใช่ ธรรมสังเวช แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติแล้วท่านรู้เลยว่าต่อไปมันจะเกิดกิเลสสังเวช มันจะเกิดกิเลสผูกพัน ท่านถึงไม่ให้เอาอันนี้มาเป็นคะแนนเราไง

พอเกิดธรรมสังเวชมันเป็นบวกไง เป็นบวก เราก็คิดเป็นความถูกต้อง เราก็กอดมันไว้ไง พอกอด มันเป็นนามธรรม มันก็หายไปแล้วไง ที่กอดไว้ก็กิเลส กอดกิเลสไว้ ทีนี้กอดกิเลสไว้ กอดแล้วมันจะได้อะไร ก็ได้กิเลสเผาเราไง

หลวงตาถึงได้บอกว่า นี่เกิดกิเลสสังเวช

เราฟังก็ใช่ เวลาครูบาอาจารย์ท่านมีประสบการณ์ของท่าน ท่านจะรู้เลยว่า นี่เหมือนเด็ก เด็กเคยทําความดีหนหนึ่งแล้วมันจะไปทวงบุญคุณพ่อแม่ตลอดเลย ฉันเคยทําดีหนหนึ่ง ทําดีหนหนึ่งมันจะทวงบุญคุณตลอดไป

แต่ถ้ามันเป็นเด็กที่ดี มันทําความดีหนหนึ่งแล้วทําความดีต่อเนื่อง ทําคุณงามความดีจนมันเป็นจริตนิสัยเลย นั่นสุดยอด นี่ต้องทําอย่างนี้

นี่เหมือนกัน เวลาบอกว่า ที่เขาไปเห็นมือ เห็นร่างกาย เห็นความสังเวชต่างๆ แล้วมันเกิดอาการหดหู่ เกิดหมดอาลัยตายอยาก

คําถามนี้มันบอกหมดแล้วล่ะ ภาษาเรา เราทําสิ่งใดก็แล้วแต่ เหมือนนักมวย นักมวยเราออกไปต่อยมวย ต่อยจนเต็มที่ หมดยก ปั๊ง! เข้ามุมให้นํ้า

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราภาวนาเต็มที่เลย แล้วมันไม่ไหว เขาบอกว่า ๔ วัน ๕ วันน่ะ แล้วทีนี้พอนอนพัก ตื่นขึ้นมาก็เห็นอาการอย่างนี้

มันเหมือนกับเราต่อสู้มาเต็มที่ ไม่ได้เรื่อง เวลาหมดยกไปนั่งพักเลย อู้ฮู! เกิดสังเวช เกิดว่ามือก็ไม่ใช่เรา ร่างกายก็ไม่ใช่เรา

อันนี้มันเกิดอย่างนี้ มันไม่สมบูรณ์ไง แต่มันเป็นผลของการปฏิบัติ เราปฏิบัติมาแล้วมันเกิดอาการอย่างนี้ มันก็เป็นอาการอย่างนี้ อาการอย่างนี้ เห็นไหม

เราจะบอกว่า เวลาปฏิบัติ หลวงตาท่านพูดเอง การปฏิบัติมันยาก ยากอยู่คราวแรกนี่ คราวที่เริ่มต้นนี่ เรากําลังคลําหาทางกันไง

คนที่คลําหาทางนะ พวกเรานี่ใจบอด พอเวลาใจบอด เวลามันไขว่คว้าหาทางไป แต่หลวงตา ครูบาอาจารย์ของเราใจสว่างไสว ท่านเป็นคนชี้บอกทางเราไง ท่านเห็นเราคลําไปนะ มือมืดบอดแล้วคลําไป มันเห็นแล้วมันก็ตลกเนาะ เห็นแล้วมันขําๆ แต่มันก็เป็นความขวนขวายของพวกเรา

ฉะนั้น เวลาใจเราบอด เรากําลังคลําหนทาง กําลังหาหนทางออก มันจะเป็นแบบนี้ เวลาปฏิบัติจะเป็นแบบนี้ แล้วเป็นแบบนี้แล้วมันเป็นสัจจะเป็นข้อเท็จจริง ไม่ต้องไปเสียใจน้อยใจหรอก มันอยู่ที่เวรกรรมของคน

คนที่ทําคุณงามความดีมามาก มันก็ทําแล้วมันก็สะดวก มีหนทางที่จะไปได้คล่องแคล่ว คนที่ทําบุญมาน้อย คนที่ทําของเรา บุญกุศลของเรามันไม่สมบูรณ์ เราก็ต้องขวนขวายทําอย่างนี้

แล้วการทําอย่างนี้มันเป็นผลบุญมหาศาลนะ ทําทานร้อยหนพันหนไม่เท่ากับถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง มีศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหนไม่เท่ากับทําสมาธิได้หนหนึ่ง จะมีสมาธิร้อยหนพันหนไม่เท่ากับเกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมาหนหนึ่ง

คําว่า “หนหนึ่งๆ” การภาวนานี้มันถึงสุดยอด แต่เราต้องลงทุนลงแรง เราต้องมีความมุมานะ มีความเข้มแข็งของเรา ล้มลุกคลุกคลานอย่างไรเราก็ทําของเราไป นี้คือเป็นงานของเรานะ

ใครล้มลุกคลุกคลานมามันก็ได้แต่รสของความทุกข์ความยาก ใครทําสมาธิได้มันก็ได้รสของความสุข ใครทําปัญญาได้มันก็ได้รสของธรรมๆ มันเป็นสัจจะ มันอยู่กับหัวใจดวงนั้นไง

เวลาทําบุญกุศลกัน อุทิศส่วนกุศลให้คนนั้นคนนี้ไง เราก็เหมือนตายไปแล้วก็ห่วงว่าใครจะอุทิศส่วนกุศลให้เราหรือไม่

ถ้าเราภาวนา มันเป็นประสบการณ์หัวใจ มันไปกับเรา ไม่ต้องให้ใครอุทิศ หลวงตาท่านบอก ท่านนิพพานไปแล้ว ท่านบอกไม่ต้องทําบุญกุศลให้ท่านหรอก ไม่ต้องอุทิศส่วนกุศลหรอก

แต่พวกเราก็อุทิศกันอยู่ เพราะพวกเราก็ยังระลึกถึงบุญคุณของท่าน เวลาท่านสมบูรณ์ของท่าน ทีนี้คําว่า “สมบูรณ์ของท่าน” เราเปรียบเทียบให้เห็นถึงผลของการปฏิบัติไง ฉะนั้น เวลาปฏิบัติ เราจะทุกข์จะยาก ผลที่ปฏิบัติมันจะยืนยันในหัวใจ ฉะนั้น ถ้ายืนยันในหัวใจนั้น นั่นเป็นความเป็นจริง

แต่คําถามนี้เขาบอกว่าสิ่งนี้ที่เขาปฏิบัติมา เราจะบอกว่า เป็นการคลําหาหนทางของใจของตน ใครก็พยายามคลํา พยายามปฏิบัติให้มันเป็นความจริงของเราขึ้นมา ฉะนั้น สิ่งที่เป็นอย่างนี้มันเป็นอย่างนี้

แล้วพอตอนเช้ามาเขาบอกว่าเขาก็เอาสภาวะจิตหดหู่นั้นเลยเอาเข้ามาพิจารณาว่าเป็นการจิตเห็นจิตหรือไม่ มันถึงเกิดความเบื่อหน่าย

จิตเห็นจิต จิตเห็นจิตคือเห็นสติปัฏฐาน ๔ จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม เวลาเห็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้าอาการๆ จิตเห็นอาการของจิตนี่สําคัญ ถ้าจิตเห็นอาการของจิต มันจะเริ่มต้นสู่การที่เราจะพัฒนาของเราไป

ฉะนั้น คําถาม “ผมเข้าใจถูกเรื่องจิตเห็นจิต หรือเกิดความเบื่อหน่ายคลายกําหนัดหรือเปล่าครับ” ไอ้นี่คําถามเนาะ คําถามบอกว่า สิ่งที่จิตเห็นอาการของจิต

จิตเห็นอาการของจิต ถ้ามันมีสติสัมปชัญญะ ถ้าเห็นแล้วมันจับของมันได้

นี่ก็เหมือนกัน บอกจิตเห็นกาย เห็นมือไม่ใช่เรา กายไม่ใช่เรา

นั้นมันเป็นการเห็นอันหนึ่ง การเห็นอย่างที่เราพูดนี่ การเห็นที่บอกว่า เวลาจิตสงบแล้วเห็นแสง เห็นนิมิตต่างๆ เห็นเป็นนิมิตก็ได้

แต่ถ้ามันจิตเห็นอาการของจิตมันชัดๆ จิตเห็นอาการของจิต มันจับ จิตเห็นอาการของจิตคือมันจับกิเลสได้ ว่าอย่างนั้นเลย

เพราะกิเลสมันก็อาศัยกาย เวทนา จิต ธรรมเป็นเครื่องดําเนิน ถ้ามันจับของมันได้ จิตเห็นอาการของจิต พอจับได้แล้วพิจารณาได้ ฉะนั้น ถ้าจับได้แล้ว ภาษาเรา เป็นปัจจัตตัง มันจะชัดเจน มันจะรู้อยู่เต็มหัวอกไง

แต่อันนี้ “ผมเข้าใจถูกเรื่องจิตเห็นจิตหรือไม่”

ไอ้นี่ยังสงสัยอยู่ ถ้ายังสงสัยอยู่ เราก็ทําของเราต่อเนื่องไป จะบอกว่าผิดก็ไม่ใช่ แต่ถ้าจะบอกว่าถูก จะบอกว่าถูก เหมือนเป็นวิทยาศาสตร์ เราทํางานใช่ไหม ทางเอกสาร เราเซ็นเอกสาร เราทําเอกสาร มันมีผลทางกฎหมายหมด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราบอกว่าจิตเห็นอาการของจิตใช่หรือไม่ มันก็เป็นเอกสารไปว่าเราต้องทําอย่างนั้นๆ ฉะนั้น นี่มันเป็นทางวิทยาศาสตร์

แต่ถ้าเป็นการปฏิบัติ มันเป็นปัจจัตตัง เป็นความรู้ของเรา เป็นเรื่องกิเลสในหัวใจของเรา เราจะชําระล้างของมัน เราต้องจับของเราให้เป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา

เพราะคนคนนั้นเหมือนคนป่วย คนป่วยเวลาทานยาเข้าไปแล้ว มันจะไปบรรเทาเรื่องความเจ็บไข้ได้ป่วยนะ มันบรรเทา บรรเทาจนมันหาย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราพิจารณาไป ถ้าเราจะรู้จริงตามความจริงของเรา นั้นน่ะเป็นความจริง ถ้าจิตเห็นอาการของจิตเป็นความจริง

แต่อันนี้เราจะบอกว่าเราเองเรายังไม่แน่ใจ ภาษาเราว่า มันเป็นเห็นแค่นิมิต เห็นแค่ความรู้สึกเท่านั้น

อันนี้พูดถึงคําถามนะ “หลังจากนั้นผมเอาสภาวะจิตหดหู่อ้างว้างนั้นมาเป็นอารมณ์กรรมฐาน ถูกต้องหรือไม่”

จิตหดหู่ ถ้าเราเอามาพิจารณาเป็นบทเรียน ถ้าบอกว่าเอามาเป็นบทเรียน ถ้าคําว่า “หดหู่” หดหู่อย่างนั้นน่ะ เราเอามาเป็นบทเรียน

เวลาภาวนาขึ้นมา คนเราส่วนใหญ่ทํางาน คนที่ภาวนาไม่เป็นไม่มีงานทํา พอไม่มีงานทํา มันแบบว่ามันไม่มีจุดยืน

แต่ถ้าคนภาวนาเป็น พอจิตเห็นอาการของจิต จับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมได้ มันจะมีงาน

มีงาน หมายความว่า มันมีกิเลส เราจับต้องกิเลสได้ แล้วเราพอจิตสงบแล้วเราพิจารณาของเรา มันจะเดินจงกรมทั้งวันทั้งคืนได้เลย เพราะมันมีงานทํา คนกําลังทํางานอยู่นี่มันเพลิดมันเพลิน มันมีได้มีเสีย มันเหมือนคนทําธุรกิจแล้วรํ่ารวย คําสั่งสินค้าผลิตไม่ทันน่ะ อู้ฮู! มันเอาเต็มที่เลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตเห็นอาการของจิตที่มันจับต้องได้แล้วนะ พอมันเข้าทางจงกรม นั่งสมาธิภาวนา มันมีงานให้ทําตลอด ๗ วัน ๗ คืน ทั้งเดือน ทั้งปี ทําได้ทั้งนั้นน่ะ ถ้าทําได้ ทําจนผิดพลาด ทําจนส่งออก ทําจนต้องวางงานแล้วกลับมาพุทโธ

ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติไปแล้ว ท่านใช้ปัญญาไปแล้วนะ ต้องให้วางซะ เพราะว่ามันทําไปแล้ว ส่งสินค้าไปแล้วเขาตีกลับหมดน่ะ เพราะมันบกพร่อง มันไม่ดี แล้วเรากลับมาทําของเรา เห็นไหม ถ้าเป็นจริงมันจะเป็นอย่างนั้น

แต่ถ้ามันไม่เป็นจริงคือมันไม่มีสิ่งใดให้จับต้องเป็นชิ้นเป็นอัน แล้วพอภาวนาไปแล้วหดหู่ ภาวนาไปแล้วตึงเครียด ภาวนาแล้วมีแต่ความทุกข์

ไอ้นี่เราก็พยายามวางอารมณ์นั้น คือวางสิ่งที่ว่ามันเป็นความทุกข์ความยาก วางไว้ แล้วพยายามอยู่กับความเพียรของเราไง อยู่กับเหตุของเรา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุของเราอยู่ในธรรมนะ เดี๋ยวมันมาเอง เดี๋ยวมันมาเอง ถ้าใจเราวางได้ มันมาเอง

นี่พูดถึงว่า จิตเห็นอาการของจิต

ฉะนั้นบอกว่า ถ้าเอาสภาวะนั้น จิตที่หดหู่นั้น ความอ้างว้างนั้น อารมณ์นั้นมาเป็นกรรมฐาน

อารมณ์นั้นเป็นกรรมฐาน ถ้าอารมณ์ที่ผิดล่ะ หดหู่ๆ หดหู่แล้วเอามาเป็นกรรมฐาน ไม่ใช่ แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เอาหดหู่นั้นเป็นตัวตั้ง แล้วเราใช้ปัญญาเราพิจารณา หดหู่เพราะอะไร ทําไมถึงหดหู่ อย่างนี้ใช้ได้

แต่บอกว่าเป็นอารมณ์กรรมฐาน อารมณ์กรรมฐาน เราเอาสิ่งนั้นมาเป็นอารมณ์ เหมือนกับพุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ เอาสิ่งนั้นมาเป็นอารมณ์ เอาสิ่งนั้น เพราะเอาจิตผูกพันไว้ จิตมันถึงไม่ส่งออกไป มันอยู่กับพุทธานุสติ

แต่ถ้าบอกว่าเอาความหดหู่มา แล้วมันหดหู่ จิตมันก็หดหู่ แต่ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ความหดหู่นั้นมันพิจารณาถึงเป็นโทษได้ ถ้าพิจารณาถึงเป็นโทษ มันจะเกิดความปล่อยวาง มันจะเกิดความสว่างไสว มันจะเกิดความเป็นอิสรภาพ นั่นน่ะคือปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าสิ่งนี้ได้

แต่ถ้าเอาความหดหู่มาเป็นอารมณ์ มันก็หดหู่ไปเรื่อยๆ ไง แต่ถ้าเอาปัญญาอบรมสมาธิ เอาความหดหู่นี้เป็นโจทย์ แล้วเราใช้ปัญญาพิจารณา ทําไมถึงหดหู่ หดหู่เพราะโง่ หดหู่เพราะไม่เป็น ถ้าพิจารณาอย่างนี้ไป เดี๋ยวมันก็อ๋อ! มันฉลาดขึ้นไง มันก็ทิ้งความหดหู่ แล้วจะรู้เลยว่าความหดหู่นั้นหมดสิ้นไป

ถามต่อไป “สภาวะอย่างนี้เอามาใช้เป็นอารมณ์เพื่อละสัญญา จะเป็นการคิดเอาเองหรือไม่”

ใช่ เป็นการคิดเอาเอง เป็นการคิดเอาเอง เป็นการตั้งเป้าหมายว่าเราจะทําของเราโดยประสบการณ์ของเราไง

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะบอกว่า สิ่งที่ทํานั้นน่ะ มันเหมือนกับเด็กๆ ทําสิ่งใดที่ไม่มีความชํานาญ แล้วถ้าสิ่งนั้นทําแล้วมันกํ้ากึ่ง เด็กส่วนใหญ่แล้วมันไม่มีสติสัมปชัญญะแยกแยะได้ มันก็จะลงไปทางลบมากกว่า แต่ถ้าผู้ที่มีปัญญา ถึงจะกํ้ากึ่ง แต่ถ้าเขามีปัญญาอยู่มันก็เป็นประโยชน์กับเขาได้

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งใดที่ยังไม่สมควรที่จะเป็นประโยชน์กับเรา เพราะวุฒิภาวะของเรามันยังไม่ชัดเจน กลับมาพุทโธดีกว่า กลับมาพุทธานุสติ กลับมากรรมฐาน ๔๐ ห้อง ชัดเจนกว่า

เพราะกรรมฐาน ๔๐ ห้องนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางทางเดินไว้ให้เราเดิน แต่ถ้าเราจะเดินของเราเอง เราจะแสวงหาของเราเอง ล้มลุกคลุกคลาน ฉะนั้น กลับมาที่กรรมฐาน ๔๐ ห้อง สุดยอด

ถ้ามันไม่ได้จริงๆ นะ มรณานุสติ

ระลึกถึงความตายนี่สําคัญมากนะ มึงต้องตาย มึงต้องตาย มึงต้องตาย มันทําให้สลดสังเวช มันไม่เห่อเหิม ต้องตาย ต้องตาย มรณานุสติ มรณานุสติสําคัญมาก

เว้นไว้แต่คนที่ไม่มีวาสนานะ พอคิดว่าต้องตาย ต้องตาย เข่าอ่อนเลย หดหู่อีก มีคนมาพูดให้ฟังมากบอกว่า “ผมมรณานุสติไม่ได้เลย ใจมันเหลือนิดเดียว มันกลัวตาย”

ไอ้นี่มันดี คนที่เห่อเหิม ไอ้พวกที่คิดว่าโลกนี้ของกูๆ ไอ้คนที่มันจะยึดครองโลกต้องเอาความตายมาบอกว่า มึงต้องตาย มึงต้องตาย ไม่ให้มันไปยึดครองโลก มันจะได้ไม่ไปทุกข์ไปยากไง

นี่พูดถึงว่า “สภาวะแบบนั้นเอามาใช้เป็นปัญญาเพื่อละสัญญาได้หรือไม่”

พุทโธไปเรื่อยๆ อันนี้มันเป็นสิ่งที่เราไปพบไปเห็น แล้วมันก็อยากจะเป็นสมบัติของเรา มันจะใช้ประโยชน์ของเรานะ

แต่ถ้าเอาจริงเอาจัง เราไม่ต้องใช้การแยกแยะเลย เราลูกศิษย์พระพุทธเจ้า เราเอาตามที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน พุทโธ พุทธานุสติ อยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลอดภัย อยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลอดภัยที่สุด ถ้าเราคิดเอาเองมันไม่ปลอดภัย เดี๋ยวมันไปลงตกท่อตกหลุมเปล่าๆ

อันนี้พูดถึงว่า กําลังคลําหาทางเนาะ

พยายาม เราก็เห็นใจมากนะ เพราะเขาบอกว่าเขาเคยเขียนคําถามมาเยอะมาก แล้วเขาคิดว่ามันจะเป็นช่องทางที่จะไปได้ไง

คําว่า “จะไปได้” มันอยู่ที่อํานาจวาสนานะ เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๒,๐๐๐ กว่าปี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสุดยอด เป็นศาสดา เป็นผู้สอน

แล้วเราเอง อันนั้นมันสุดยอดอยู่แล้ว แล้วนี่พูดถึงเรามาปรึกษากัน สาวกภาษิต เป็นลูกศิษย์ลูกหาเหมือนกัน

ฉะนั้น พยายามขวนขวายขนาดไหน เขาเขียนมาถามมาก เราก็พยายามจะบอก พยายามจะชี้นํา แล้วนี่เขามีประสบการณ์ใหม่มา แล้วประสบการณ์ใหม่ ประสบการณ์ก็คือความเพียรของเรา แล้วเอาประสบการณ์อันนี้แล้วพยายามทําต่อเนื่องไป ทําต่อเนื่องไปให้เป็นสมบัติของเรา จบ

ถาม : เรื่อง “การสมาทานศีล ๘ อยู่ที่บ้าน”

กราบนมัสการหลวงปู่ครับ

กระผมบอยครับ อยู่บ้านแสนตอ ท่ามะกาครับ ผมอยากถามว่า ตลอดเวลาที่ตั้งเป็นสัจจะรักษาศีล ๕ อยู่ที่บ้าน ทีนี้อยากถามว่า ผมจะสมาทานศีล ๘ ทุกวันพระแบบว่าอยู่ที่บ้าน กระผมต้องปฏิบัติอย่างไร หรือหลวงปู่มีคําชี้แนะให้กระผมบ้างไหมครับ

ตอบ : นี่พูดถึงว่า ความเจตนา เจตนาจะถือศีล ๘ จะสมาทานศีลอยู่ที่บ้าน ถ้าสมาทานศีลอยู่ที่บ้าน ถ้ารักษาศีล ๕ การรักษาศีล

ศีลขอได้ ๓ ทาง ทางหนึ่งคืออาราธนาศีล ศีลขอโดยอาราธนา อีกอย่างหนึ่งคือวิรัติเอา คือวิรัติศีล ศีลที่เจตนา เจตนาวิรัติเอา กรรมฐานส่วนใหญ่เขาทําอย่างนี้ เจตนาวิรัติถือศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐

แล้วก็เป็นอธิศีล ศีลคือแบบว่าพระอริยบุคคลจะมีศีลโดยอัตโนมัติ คือเป็นศีลโดยธรรมชาติในใจนั้นเลย เพราะถ้าเป็นพระโสดาบันไม่สีลัพพตปรามาส ไม่ลูบไม่คลํา ไม่ลูบไม่คลําในศีลต่างๆ มันเป็นอธิศีลในใจ คือมันเป็นโดยธรรมชาติ มันเป็นโดยธรรมชาติในใจเลย นี้อธิศีล ศีลของพระอริยบุคคล

แต่ของเราอาราธนาศีล ศีลขอเอา แต่โดยกรรมฐานของเรา เราจะไปขอเอา กรรมฐานท่านไม่เอาสิ่งนี้เป็นตัวหลัก ท่านเอาเจตนาวิรัติเอา ถ้าเจตนาวิรัติ จะถือศีล ๕ ก็ได้ ศีล ๘ ก็ได้ ศีล ๑๐ ก็ได้

แล้วถ้าถือที่ไหนก็ได้ เห็นไหม ไปวัดไปวา เวลาคนมาวัดจะขอศีล ขอศีลโดยความเคยชินของเขา ถ้ามาที่วัดนี้ เวลามาจําศีล เขาบอกจะมาขอศีล เราบอกให้ขอกับพระประธานเลย

จะพูดอะไรไปมันก็เสียเวลาใช่ไหม ให้ขอพระประธาน แต่ถ้าขอกับพระประธานเสร็จแล้ว เขาทําสมบูรณ์แล้วเขาก็กลับไปจําศีล ไอ้นี่คือว่ามาจากวัดทั่วๆ ไป ถ้าวัดทั่วๆ ไปนะ ถ้าไม่ได้อาราธนาศีลคือไม่มีศีล

แต่หลวงปู่ฝั้นท่านบอกเลย คนเกิดมามีหัว ๑ แขน ๒ เท้า ๒ คือศีล ๕ ศีลสมบูรณ์มาตั้งแต่การเกิดเป็นมนุษย์

เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ไปขอศีลกับใคร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ วิรัติ เวลาค้นคว้าเอา เวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาแล้ว

ไอ้พวกเรามันอ่อนด้อย สาวกสาวกะไง เลยวางศาสนพิธีไว้ วางศาสนพิธี พิธีในการขอศีล แล้วเวลาขอแล้วหลวงตาท่านบอกว่า ขอศีลไปแล้วเหลือศูนย์ เพราะขอแล้วมันไม่ปฏิบัติไง แต่คนที่ไม่ได้ขอเลย วิรัติเอา ทําสมบูรณ์เลย ศีลสมบูรณ์โดยไม่ได้ขอเลย นี่กรรมฐาน

ฉะนั้น เวลาเราอยู่ที่บ้าน เขาบอกว่าเขาอยู่ที่บ้าน ตลอดเวลาจะตั้งสัจจะ จะถือศีล ๕ อยู่ที่บ้าน หรืออยากจะถือศีล ๘ ทุกวันพระ ทําแบบอยู่ที่บ้านปฏิบัติอย่างไรครับ

ก็วิรัติเอา เวลาถ้ามีหิ้งพระ เราขอกับพระประธาน เราเจตนาขอเลย เจตนาวิรัติเอาเลย แต่ถ้าไม่มี ไม่มี วิรัติในหัวใจนี้เลย วิรัติคือตั้งใจ

กรณีนี้มันมีอยู่ในพระไตรปิฎกนะ มันมีชาวประมงเขาออกไปทําประมงในทะเล ทีนี้เวลาเขากลับมา ประมงเขาไปลากอวนมา ปลาเต็มลําเรือเลย แล้วเขาก็กลับเข้าฝั่ง เกิดพายุพัดเต็มที่

เขาก็เลยตั้งใจเลยว่า เพราะเกิดพายุพัดเรือควํ่าอยู่แล้ว เขาเป็นชาวประมง เขารู้ว่าเขาต้องตายอยู่แล้ว พอเขาจะตายอยู่นั่น เขาวิรัติเดี๋ยวนั้นเลย “ข้าพเจ้าขอถือศีล ๕ ข้าพเจ้าขอถือศีล ๕ ด้วยความบริสุทธิ์”

คนจะตายมันถือด้วยความบริสุทธิ์นะ ไม่อย่างพวกเราหรอก ๕๐-๕๐ ขอศีล ๕ แล้วก็เมื่อนู้นเมื่อนี้ ยังผัดวันประกันพรุ่ง ไอ้นี่มันรู้ว่ามันจะตาย เพราะเป็นชาวประมง เหมือนนายพรานป่า เขาชํานาญในเรื่องของป่าเขา ชาวประมงเขาชํานาญเรื่องการทะเลมาก

อยู่ในพระไตรปิฎก เวลากลับมา เกิดพายุพัดมา เพราะพายุมันแรง เรือต้องควํ่าอยู่แล้ว “ข้าพเจ้าขอวิรัติศีล ๕” สุดท้ายก็เรือควํ่า แล้วก็เสียชีวิต ทําประมงมาๆ ฆ่าสัตว์มาเต็มที่ ผิดศีล ๕ มาร้อยเปอร์เซ็นต์เลย แต่เวลาเขาวิรัติเอาเต็มที่ด้วยเจตนาอันแรงกล้า ตายปั๊บเกิดเป็นเทวดาทันทีเลย อยู่ในพระไตรปิฎก แต่เราจําชื่อไม่ได้เท่านั้นเอง ฉะนั้น นี่ไง ถ้าวิรัติเอา เพราะวิรัติเอาขนาดนั้น

ทําชั่วก็คือชั่ว ทําดีก็คือดี ขณะที่เขาทํานั้นก็เป็นอาชีพเขา เป็นเจตนาของเขา เขากําลังทําประมง เขาต้องหาสัตว์นํ้าให้มากที่สุด เพราะอาชีพของเขา นั่นเป็นวาระหนึ่ง แต่เวลาเรือจะเข้าฝั่งเกิดพายุขึ้นมา กําลังจะตาย ในปัจจุบันนั้นเขาวิรัติเดี๋ยวนั้น นี่อารมณ์ตาย ขณะที่ตาย เขาไปเกิดเป็นเทวดาเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจริงจังของเรา ทําของเรานะ วิรัติเอาเรื่องศีล นี่พูดถึงกรรมฐานนะ

แต่ถ้าอย่างนี้แล้ว ถ้าพูดอย่างนี้แล้ว ทําอย่างนี้แล้ว แล้ววัฒนธรรมของชาวพุทธล่ะ แล้วเราจะมีอะไรเป็นหลักเกณฑ์ล่ะ

ฉะนั้น ถ้าโดยหลักเกณฑ์ โดยประเพณีที่สังคมชาวพุทธเราทํากันอยู่นั่นก็สาธุ เขาทํากันก็ถูก แต่ถ้าเอาจริงๆ เอาจริงๆ เอาเนื้อหาสาระ นี่พูดแบบกรรมฐานเป็นแบบนี้

ฉะนั้น เขาบอกว่าถ้าเขาจะถือศีล ๘ ทุกวันพระล่ะ

ก็วิรัติเอาไง ศีล ๘ ไง วิรัติเอาเลย ข้าพเจ้าจะถือศีล ๘ ๒๔ ชั่วโมง ตั้งแต่ศูนย์นาฬิกาถึงขณะนาฬิกา นี่เวลาเขาวิรัติเอา ถือศีล ๒๔ ชั่วโมง ๗ วัน ๘ วัน

อยู่ที่เราตั้งใจไง เราตั้งใจว่าภายใน ๑ วัน ภายใน ๒ วัน ภายใน ๕ วัน ภายใน ๑๐ วัน เขาวิรัติเอาแล้วแต่ เราตั้งเวลา เราตั้งเลย เพราะเราตั้งเลย มันก็เกร็งไปหมดเลย พอพ้นเวลา โอ้โฮ! โล่งเลย ไอ้แค่ตั้งเวลามันก็เกร็งแล้ว

ฉะนั้น เวลาถือศีล ๘ ศีลคือความปกติของใจ เราตั้ง เราวิรัติเอาเลย แล้วเราไม่ทําอะไรผิด ไม่มีเจตนา ไม่ต้องไปเกร็ง ถือศีล ถือศีลคือรักษาหัวใจ ศีลคือรั้ว รั้วไม่ให้ใจมันคิดไปมาก ถ้าไม่มีศีลแล้วมันอิสระ มันจะทําอะไรก็ได้ จะฉ้อโกงใครก็ได้ จะทําอะไรก็ได้ พอถือศีลปั๊บ ห้ามๆๆๆ

ศีลเป็นรั้วของอารมณ์ รั้วของหัวใจไม่ออกไป สุดยอดมาก ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าทําได้มากน้อยขนาดไหนก็ทําขนาดนั้น

นี่เขาบอกว่าเขาจะถือศีล ๘ ทุกวันแบบอยู่ที่บ้าน “กระผมจะปฏิบัติอย่างไร หรือหลวงปู่มีคําชี้แนะกระผมบ้างไหมครับ”

มีการชี้แนะก็ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ถ้ามีการกระทํา สาธุ ทําดีมาก ถ้าทําดีมาก เพราะแค่มีเจตนาอยากจะทํา โดยส่วนใหญ่ แม้แต่เขาชักชวนไปยังไม่ยอมไปเลย ยังไม่อยากทําเลย นี่ถ้าเราคิดได้เองนี่สุดยอด คิดได้เอง ทําได้เองนะ แล้วเราทําของเรา

เรามีอาชีพสิ่งใดก็ทําสิ่งนั้น ถ้าไม่ผิดศีล ไม่โกหกไม่มดเท็จต่างๆ ทั้งนั้นน่ะสุดยอดหมด ไม่หยิบของใคร ไม่ฉวยของใคร ไม่มุสา ไม่โกหกมดเท็จ ถ้าศีล ๘ ก็ไม่กินอาหารในยามวิกาล ไม่นอนที่สูง ถ้าศีล ๑๐ มันก็ไม่ชาตรูปรชตํเลย คือไม่รับเงินรับทอง ถ้าศีล ๑๐ เนาะ แต่ถ้าศีล ๘ ยังทําได้อยู่

นี่พูดถึงศีล ๘ นะ “การสมาทานศีล ๘ อยู่ที่บ้านครับ” จบ

มีอีกอันหนึ่ง

ถาม : เรื่อง “กราบขอขมาหลวงพ่อที่พูดถึงหลวงพ่อค่ะ แต่พูดในสิ่งที่ดีว่าท่านรู้ได้อย่างไร”

โยมจึงมาขอขมาหลวงพ่อในทางกล่าวถึงหลวงพ่อว่า หลวงพ่อรู้ทุกครั้งที่โยมพูด หรือเกี่ยวกับตัวโยมว่า ยังไม่ได้อะไรเลย ไปวัดก็นานแล้ว อาจเป็นเพราะโยมโง่และยังผิดศีล แต่หลวงพ่อก็เทศน์ตรงเหมือนกับหลวงพ่อรู้ทุกอย่างที่โยมพูดถึง โยมเลยรู้สึกว่าเจอพระแท้ แต่โยมยังหาปัญญาไม่เจอ

บางทีก็เล่าให้เพื่อนฟังว่าหลวงพ่อเทศน์แบบนี้ แต่ก็พูดไม่ตรงที่ลูกได้ฟังมา แต่เทศน์ประมาณที่ลูกเข้าใจที่หลวงพ่อเทศน์ ลูกขมาหลวงพ่อด้วยนะคะ ลูกกลัวบาปจริงๆ แต่ลูกก็ดีใจที่หลวงพ่อเมตตาโยม ลูกรู้สึกตื้นตันใจ ลูกเลยคิดอยากไปขอคําชี้แนะแต่ลูกก็กลัว จึงขอเวลาสักระยะหนึ่ง หากลูกมีบุญก็คงได้สนทนาธรรมกับหลวงพ่อ

ตอบ : อันนี้ไม่กล้าสนทนาธรรมแต่ใช้เว็บไซต์เขียนมาแทน ไอ้กรณีนี้เป็นกรณีหนึ่งนะ ไอ้กรณีที่ว่าหลวงพ่อเทศน์สิ่งใดแล้วมันจะตรง จะตรง ไม่มีหรอก

เทศน์นี่ก็คือธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาหลวงตาท่านเทศน์ก็เทศน์แบบนี้ ท่านเทศน์เรื่องอริยสัจ ทีนี้พอเทศน์เรื่องอริยสัจแล้วมันเข้าสัจจะความจริงทั้งนั้นน่ะ

โดยธรรมชาติของคนนะ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกคนมันมีทุกข์มียากอยู่ในหัวใจทั้งนั้นแล้ว ทีนี้เวลาพูดถึงเรื่องทุกข์ๆ ถ้าคนน้อมมานะ

เวลาหลวงตาท่านสอนไง เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ ท่านจะน้อมมาว่า เออ! นี่เราผิดอย่างนั้น เราไม่ดีอย่างนี้ คือเราพยายามจะหาความบกพร่องของตน

แต่ถ้าคนมันกิเลสหนานะ เวลาครูบาอาจารย์เทศน์นะ “ไม่ใช่ ว่าคนนู้น ว่าคนนู้น เราเทวดา เราไม่ผิดเลย เราดีๆๆ” บอกว่า “เราดี ว่าคนอื่นๆ” มันป้องกันตัวมันนะ กิเลสมันไม่ยอมให้โดนตัวมันเลยนะ

เวลาจะพูดมานะ “อู๋ย! เรื่องของคนนั้น เรื่องของคนนี้ เรื่องของคนนู้น เราคนดี” เราคนดีคือเราไม่มีข้อผิดพลาดไง เราไม่มีข้อผิดพลาดเราก็ไม่ต้องแก้ไขไง

“เราไม่ต้องทําอะไรเลย เราเป็นคนดี ไอ้พวกนั้นไม่ดี ไอ้พวกนั้นไม่ดี ไอ้พวกนั้นต้องแก้ไข อู้ฮู! เราเป็นคนดี เราคนดี” นี่เวลากิเลสมันอย่างนี้ เวลาครูบาอาจารย์เทศน์นะ “ไม่ใช่ๆ” โอ้โฮ! มันปิดมันบังไว้เลยนะ ว่าคนนู้นๆๆ คนอื่นไม่ดีหมดเลย โอ้โฮ! เราดีสุดยอด

แต่ถ้าเป็นธรรมนะ จะพูดเรื่องสิ่งใดก็แล้วแต่ โอปนยิโก น้อมมานะ น้อมมาถึงตัวเรานะ สุดยอด เหมือนยา เหมือนยานะ ถ้าเราเจ็บไข้ได้ป่วย เราน้อมยามาเพื่อรักษาโรคของเรา มันจะดีแค่ไหน ฉะนั้น นี่โดยข้อเท็จจริงมันเป็นอย่างนี้

ฉะนั้น เวลาข้อเท็จจริงเป็นแบบนี้ เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ ท่านไม่เทศน์ออกนอกลู่นอกทางไง เรื่องอภิญญา เรื่องทางโลก เรื่องอย่างนั้นน่ะ มันมีจริงทั้งนั้นน่ะ แต่มันมีจริงมันแก้กิเลสไม่ได้ไง มันแก้กิเลสไม่ได้แล้ว คนยังไปหลงติดมันนะ

มีพระมาบวชที่นี่อยากมาคุยกับเราเยอะ อยากได้ อยากสิ้นกิเลส แล้วก็อยากได้อภิญญาด้วย ทุกคนก็อยากได้อภิญญา แล้วสิ้นกิเลสด้วย

โอ้โฮ! แค่สิ้นกิเลสอย่างเดียวมันก็สุดยอดอยู่แล้ว อยากจะได้สิ้นกิเลสด้วย อยากได้อภิญญาด้วย ฉะนั้น อยากได้อภิญญา เวลาภาวนาไปก็จะมีฤทธิ์มีเดชไปก่อน เพราะกลัวจะไม่ได้อภิญญา มันเลยหลุดไปหมดเลย เลยหลุดไปเหมือนว่าวเชือกขาด เวลาชักว่าวมันอยู่ลมบน เวลาเชือกมันขาด ไปเลย นี่อยากสิ้นกิเลสด้วย อยากมีอภิญญาด้วย ไม่เห็นเหลือมาสักตัว

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรานะ หลวงปู่มั่นเอาตายเลย หลวงปู่มั่นท่านจะไม่ให้ออกนอกอริยสัจ ศีล สมาธิ ปัญญา แค่ทําให้มันปกติของใจ ย้อนกลับมานี่มันก็ลงทุนลงแรงขนาดไหนแล้ว

ไอ้เรื่องอภิญญาๆ อภิญญามันคือกําลังของจิตทั้งนั้นน่ะ ถ้ากําลังของจิต กําลังของจิตมันควรจะฝึกหัดใช้ปัญญา กําลังของจิตมันควรจะหนุนปัญญาขึ้นมาให้ชําระล้างกิเลส

ไม่ใช่เอากําลังของจิตนี้ไปเที่ยวสุรุ่ยสุร่ายจะไปรู้ไปเห็นบ้าบอคอแตก แล้วตัวเองก็เอาตัวไม่รอด แล้วสุดท้ายแล้วก็ไม่รอดทั้งตัวทั้งใจ

แต่ถ้าคนเรามีสติมีปัญญานะ วางให้หมด อะไรที่ใช้กําลังๆ ที่ไปรู้เรื่องนู้นเรื่องนี้ พยายามให้มันทรงตัวให้ดี ให้มันตั้งมั่นขึ้นมา แล้วย้อนกลับเข้ามาฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเข้าสู่อริยสัจ เข้าสู่มรรค นี่มันถึงจะเป็นความสําคัญ ถ้าเป็นความสําคัญ ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงๆ ท่านเทศน์อย่างนี้

เวลาหลวงตาท่านเทศน์เรื่องอริยสัจ ท่านเทศน์ถึงทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เวลาพูดถึงทุกข์ขึ้นมา โดนทุกคน ถ้าพูดถึงทุกข์นะ ในสโมสรสันนิบาตทุกดวงใจว้าเหว่ โดยธรรมชาติของโลก

โดยธรรมชาติของโลกนะ มนุษย์ เทวดา อินทร์ พรหม ทั้งหมดมีอวิชชา มีทุกข์ในหัวใจทั้งนั้น แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดถึงเรื่องทุกข์ เรื่องอริยสัจ เรื่องสัจจะความจริง ทําไมมันจะไม่สะเทือนหัวใจ มันสะเทือนทั้งนั้นน่ะ

แต่บอกว่า “โอ้โฮ! หลวงพ่อรู้ทุกครั้งเลยที่โยมพูด”

ไม่รู้หรอก ไม่รู้ รู้แต่ตอนเช้าใครใส่บาตรอะไร รู้ คนที่ใส่บาตรวันนี้ดู เออ! อันนี้น่าสนใจ ถ้าใส่บาตรมันเห็นๆ น่ะ รู้

แต่ถ้าบอกว่า “โอ้โฮ! หลวงพ่อพูดทุกครั้งเกี่ยวกับโยมหมดเลยนะ คิดอย่างไรก็รู้หมดเลย”

ไม่รู้ แต่ถ้าเวลาเทศนาว่าการก็พยายามเตือนเรื่องทุกข์เรานี่แหละ เรื่องหัวใจเรานี่แหละ เรื่องของเรา เรื่องทุกข์

เพราะเวลาหลวงปู่มั่นท่านไปเทศน์ที่วัดเจดีย์หลวง เวลาสมเด็จมหาวีรวงศ์ท่านพูดน่ะ หลวงปู่มั่นเทศน์เรื่องใกล้ตัวเรานี่เอง เทศน์เรื่องมุตโตทัย มุตโตทัยก็เรื่องหัวใจ เรื่องใกล้ตัวเรานี่แหละ เรื่องอารมณ์ความรู้สึกในตัวของเรานี่แหละ เรามองข้ามไป

เวลาเรื่องในบ้าน เรื่องของเรา เราไม่เป็นไรๆ แต่ข้างบ้านทําอะไร โอ้โฮ! จะไปแก้ไขเขาหมดเลย นี่ก็เหมือนกัน เรื่องทุกข์ของเรา เราไม่สนใจเลย พาเพื่อนมานี่ พาเพื่อนมาบริการเพื่อน เพื่อนมันทุกข์ไง เพื่อนมันทุกข์ มันไม่เคยมา เราบริการหมดเลย แต่ไอ้ทุกข์ในใจเราไม่ได้ดู

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่า หลวงพ่อรู้ไปทุกเรื่องเลย รู้สิ่งต่างๆ ก็เลยคิดว่าเวลาเอาไปพูดให้เพื่อนฟังพูดไม่เข้าใจเลยมาขอขมา ขอขมาลาโทษไง

ถ้าเวลาพูดนะ เวลาเราคุยกันถึงครูบาอาจารย์ คุยกันโดยมุมบวกไม่มีโทษหรอก แต่ถ้าเวลาเราพูดสิ่งใดไปแล้วมันอาจจะขาดตกบกพร่อง ถ้ามันอาจจะขาดตกบกพร่อง ถ้ามันจะเป็นเวรเป็นกรรม เขาก็ขอขมาลาโทษ

ดูสิ เวลาทางเดินจงกรมหลวงปู่มั่น ทางเดินจงกรมของครูบาอาจารย์เรา แม้แต่จะเดินข้ามเขายังไม่เดินข้าม เขาไม่เดินข้าม เขาเคารพบูชา เขาเคารพบูชาอย่างนั้น นั่นเป็นวาระในใจนะ ถ้าใจของใครมีคุณธรรม คําว่า “มีคุณธรรม” มันรู้จักที่ตํ่าที่สูง เขาจะเคารพของเขา

แต่ถ้าใจของคนน่ะ “เหมือนกัน เท่ากัน ไม่เป็นไร” เออ! อันนั้นก็อีกเรื่องหนึ่ง ไอ้นั่นเรื่องของเขา เรื่องของเขาเพราะว่าเราจะให้ทุกๆ คนคิดเหมือนกันเป็นไปไม่ได้ แต่ถ้าจิตใจของใครสูงใครตํ่า มันเคารพบูชานะ

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอกว่าท่านเคารพหลวงปู่มั่นมาก ถ้าวันไหนก่อนจะนอนจําวัดนะ ถ้าไม่ได้กราบหลวงปู่มั่นก่อน นอนไม่ได้ นอนไม่ได้เพราะอะไร เพราะด้วยบุญด้วยคุณอันนั้นไง ด้วยบุญด้วยคุณเวลาปฏิบัตินะ

อย่างเราเป็นโรคร้าย พอเป็นโรคร้าย เราไปหาหมอเราก็หวังจะหาย คนที่ประพฤติปฏิบัตินะ มันมีโรคกิเลส โรคกิเลส อวิชชาคือความไม่รู้สึกไม่รู้ตัวว่ามันอยู่ที่ไหน

แล้วเราก็พยายามขวนขวาย เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนานะ มันเหมือนกับส่องกล้องจุลทรรศน์หาเชื้อโรค ไอ้เราก็ส่องจิต พยายามเต็มที่เลย เดินจงกรม จ้องเลยนะ หากิเลส จะฆ่ากิเลส แล้วก็หาไม่เจอ ทําไม่ได้ แสนทุกข์แสนยาก

มีครูบาอาจารย์คอยชี้ คอยนํา คอยบอกนะ นี่มันซ่อนอยู่มุมนั้นน่ะ มันอยู่ตรงมุมนั้น ดูให้ดีๆ สิ ตรงนั้นน่ะ มันอยู่ตรงนั้นๆ น่ะ เราจะระลึกถึงคุณเขาไหม

การที่เคารพบูชามันเคารพบูชากันตรงนี้ไง การเคารพบูชามันจะมีเหตุ มีเหตุว่าเรานี่ผิดพลาดพลั้งเผลอหรือเราขาดตกบกพร่องสิ่งใด หลวงปู่มั่นท่านลงปฏัก หลวงปู่มั่นท่านคอยชี้นํา หลวงปู่มั่นท่านคอยหวดด้วยคําเทศน์ของท่าน ท่านคอยหวดคอยกระหนํ่าด้วยคําเทศน์ ด้วยการสั่งสอน ด้วยการชักนํา แล้วเราผิดพลาดไปแล้ว หลงทางไปแล้ว ท่านดึงเรากลับมา แล้วเรามาเห็นกิเลส เรามาจับต้องได้ เอ็งคิดถึงคุณไหม เอ็งเคารพไหม

หลวงปู่มั่นไม่ได้บอกให้เคารพ หลวงปู่มั่นไม่ได้เรียกร้องอะไร ครูบาอาจารย์ของเราไม่เคยเรียกร้องสิ่งใด ผลตอบแทนไม่เคยเรียกร้อง

แต่ไอ้คนที่ปฏิบัติไปแล้ว ปฏิบัติไปแล้วขวนขวาย ถ้ามันทําตามไป ถ้ามันไปรู้ไปเห็นนั่นน่ะ ไอ้คนคนนั้นน่ะมันเคารพ ไอ้คนคนนั้นน่ะมันบูชา มันบูชา มันบูชาในหัวใจอันนั้น

มันไม่ได้บูชาด้วยยศถาบรรดาศักดิ์ ไม่ได้บูชาด้วยการยกยอปอปั้น มันบูชาตอนที่เวลาเราผิดพลาด เราหลงใหล เรากําลังลุ่มหลง เรากําลังผิดพลาด เรากําลังจนตรอก แล้วมีคนพาออกๆ ไอ้ตรงนั้นแหละ

แล้วไม่ต้องมาทวงบุญทวงคุณ ไม่ต้องมาจํ้าจี้จํ้าไช มันระลึกอยู่ในใจตลอด เพราะอาการตอนนั้นมันเป็นตอนภาวนา เป็นตอนที่มันทุกข์มันยาก เวลาภาวนาจบแล้ว พ้นจากกิเลสแล้ว จะมาเชิดชูกันไม่มีประโยชน์หรอก

มันมีประโยชน์ตอนที่จะเป็นจะตาย มันมีประโยชน์ตอนที่กําลังค้นคว้าหากิเลส กําลังต่อสู้กันน่ะ มันมีประโยชน์ตอนนั้น มันมีประโยชน์ตอนจิตมันจนตรอก จิตมันจนตรอก จิตมันไม่มีทางไป แล้วมีคนมาชี้นํา มาพาให้เห็นหนทาง นี่มันไม่มีบุญมีคุณตรงไหน แล้วบุญคุณอย่างนี้ไม่ต้องตอบแทน ไม่ต้องมาคอยทวงบุญคุณ มันฝังหัวใจ มันฝังใจเลย

คนมันเคยผิดพลาด มันเคยไม่มีทางออก แล้วมีคนจูงมือออกไป มีคนพาออกไป ทําไมมันไม่ระลึกถึงบุญคุณ เวลาครูบาอาจารย์ กรรมฐานเราที่เคารพ เขาเคารพกันอย่างนี้

เขาไม่ได้เคารพว่า อ๋อ! หลวงปู่มั่นดัง กูก็ขอเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่นด้วย ถ้าไม่ดัง กูไม่ใช่ลูกศิษย์ โอ้โฮ! ถ้ามีชื่อเสียง ถ้ามีลูกศิษย์เยอะ กูเป็นลูกศิษย์ด้วย ถ้าไม่มีใครรู้จัก ไม่รู้จัก กูก็ไม่รู้จักด้วย ไอ้นั่นไร้สาระเลย

กรณีนี้นะ เวลาเราก็เป็นนักปฏิบัติ เวลาพูดมันเทียบเคียงกันไง เพราะเราจะพูดถึงครูบาอาจารย์อย่างเดียวมันก็หาว่าพวกเดียวกันก็เชิดชูกัน

แต่เวลาเราพูดถึง เราจะพูดถึงพระสารีบุตร เวลาพระอัสสชิเป็นคนบอก ให้พระสารีบุตรเป็นผู้บรรลุโสดาบัน เวลาไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแก้ไขจนเป็นพระอรหันต์

พระสารีบุตรจะนอนเมื่อไหร่ ถ้าได้ข่าวว่าพระอัสสชิอยู่ทางมุมใด จะหันศีรษะไปทางมุมนั้น พระอัสสชิอยู่ที่ใด จะหันหัวไปทางนั้นตลอด ด้วยความเคารพบูชาขนาดนั้นน่ะ นี่ นี่บัณฑิต

พระสารีบุตรเป็นพระอัครสาวกเบื้องขวาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาโดยสถานะเป็นเบื้องขวา เป็นผู้ที่มีปัญญา ปัญญารองจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยสถานะทางสังคมสูงส่งมาก แต่เวลาจะนอนนะ เอาศีรษะไปทางพระอัสสชิ เพราะพระอัสสชิเป็นคนบอกทาง เป็นคนชี้นําทาง

อย่างที่ว่านี่ ที่เป็นคนคอยชี้คอยบอก มันจนตรอก จนตรอกมา จนพระสารีบุตรไปถามไง เวลาบอกธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนั้นน่ะ เวลาพิจารณาไปแล้วเป็นพระโสดาบัน บุญคุณอันนี้มันฝังหัวใจเลย พระอัสสชิจะนอนทางไหนนะ พระอัสสชิอยู่ทางไหน จะนอนเอาศีรษะไปทางนั้น นี่พฤติกรรมของพระสารีบุตร

แล้วเราเวลาพูดถึงครูบาอาจารย์ของเรา พฤติกรรมของครูบาอาจารย์เรา ถ้าไม่ได้กราบหลวงปู่มั่นก่อน นอนไม่ได้ นี่มันเคารพบูชากันอย่างนี้ แล้วถ้าทําอย่างนี้มันจะย้อนศรไหม

ทําอย่างนี้นะ พูดถึงสั่งงานอะไรแล้วนะ สั่งการๆ แล้ววางใจได้เลย รับประกันได้ว่าหลวงตาจะไม่แตกแยก ไม่ทําสิ่งใดให้เสียหายเลย เพราะอะไร เพราะมันลงกันที่หัวใจ ชีวิตจะยกให้เลย ถ้าบอกให้ตายเดี๋ยวนี้ ตายให้ดูเลย ถ้าหลวงปู่มั่นสั่งให้ตาย จะตายเลย

แต่มันไม่ทําอย่างนั้น ท่านพูดบ่อย เวลาหลวงปู่มั่นท่านเจ็บไข้ได้ป่วยนะ ท่านพูดเอง “ถ้าเราเสียสละ เราตายแทนได้ เราจะยอมตายเลย เพื่อให้หลวงปู่มั่นอยู่เพื่อทําประโยชน์กับโลกมากกว่านี้” นี่โดยความคิด โดยเจตนาไง

แต่ความจริงมันไม่ใช่หรอก เพราะหลวงปู่มั่นก็เป็นหลวงปู่มั่น หลวงตาก็เป็นหลวงตาใช่ไหม แต่ด้วยความเคารพบูชาท่านพูดอย่างนี้นะ ถ้ามันเป็นไปได้นะ ถ้าให้เราตายซะ ให้หลวงปู่มั่นอยู่ต่อไปเป็นตัวแทนท่าน ท่านตายทันทีเลย

แต่นี้มันเป็นไปไม่ได้ เพราะหลวงปู่มั่นท่านก็ต้องสิ้นชีพของท่านไป ของท่านก็ต้องของท่านไป นี่ความเคารพบูชามันขนาดนี้ นี่พูดถึงการเคารพบูชานะ

ฉะนั้น สิ่งที่เขาพูด เขาบอกว่าบางทีเขาก็ไปเล่าให้เพื่อนเขาฟังที่หลวงพ่อเทศน์ แต่ก็พูดไม่ตรงเหมือนกับเทศน์ประมาณที่ลูกเข้าใจ

อันนั้นอย่างหนึ่ง เพราะว่าวุฒิภาวะก็เป็นธรรมดา ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “จึงขอขมาหลวงพ่อ กลัวมันผิด กลัวเป็นบาป”

ถ้ากลัวเป็นบาป เราก็พยายามพุทโธซะ ให้หัวใจเรามีบุญขึ้นมา ถ้ากลัวบาปนะ เราไม่เอาไปแบบว่าล้อเล่นล้อเลียน มันจะเลยเถิดไปเรื่อยๆ ไง เราไม่ต้องไปพูดอย่างนั้น มีอะไรที่มันเป็นที่ยึดเหนี่ยว เราก็ยึดเหนี่ยวนั้นเป็นของเรา

แต่เขาบอกเขาก็กลัว ระยะหนึ่งเขาจะมาคุยกับเรา

จะคุยไม่คุยมันก็เป็นเรื่องนั้นน่ะ แต่ถ้าเรื่องการพึ่งพากันโดยศีลโดยธรรม การพึ่งพากันโดยศีลโดยธรรม เห็นไหม พวกเราเวลาพูด เราลูกพ่อเดียวกัน เรามีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาเหมือนกัน เราเป็นลูกพ่อเดียวกัน เป็นลูกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ฉะนั้น ในเมื่อเราเป็นบริษัท ๔ เราก็ทําของเราให้เกิดขึ้นมา ทําคุณประโยชน์ของเราให้เกิดขึ้นมาให้เป็นคุณประโยชน์ของเรา อันนี้สําคัญกว่า ฉะนั้น สิ่งที่สําคัญกว่า สําคัญที่ว่าขอให้ทําดีไง เราทําดี อย่าให้วันเวลามันล่วงไปโดยเปล่าประโยชน์ เราพยายามฝึกฝนของเรา ทําของเรา ให้เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรสขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยข้อเท็จจริง เอวัง

หลวงปู่สุวัจน์นี่ เราถึงเคารพท่านมาก
คือคนเรามันเห็นผลประโยชน์เฉพาะหน้า
แค่พูดคําเดียวก็ได้ผลประโยชน์
ไม่ต้องเดินกันเป็นเดือนกว่าจะเดินจากกรุงเทพฯ ถึงภูเก็ต
นี่อาชาไนย จิตใจอย่างนี้ต่างหากถึงจะเป็นครูบาอาจารย์ของเรา
จิตใจอย่างนี้ต่างหากถึงภาวนาเป็น
จิตใจอย่างนี้ต่างหากถึงเอาชนะหัวใจของตนได้

๔

สงเคราะห์ตน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความต่างระหว่าง ทาน ศีล ภาวนา และ ศีล สมาธิ ปัญญา”

กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ ขอหลวงพ่อเมตตาช่วยอธิบายความแตกต่างระหว่าง ทาน ศีล ภาวนา และ ศีล สมาธิ ปัญญา ให้ด้วยเจ้าค่ะ ขอบพระคุณ

ตอบ : ไอ้นี่คําถามนี้คงงงไง เพราะเวลาเราพูดลิ้นมันพันกัน แล้วมันพูด มันพูดหลายเหตุการณ์ บางทีก็ ทาน ศีล ภาวนา ศีล สมาธิ ปัญญา

พอเห็นคําถามนี้เราระลึกถึงตัวเราเองเลย เพราะเราพูดบ่อย พอพูดบ่อยแล้วมันพันกันไปไง ทาน ศีล ภาวนา และ ศีล สมาธิ ปัญญา เวลามันเทศน์ มันเทศน์แบบว่า เวลาหลวงตาท่านเทศน์นะ เวลาท่านบอกว่ามาโครงการช่วยชาติฯ นี่แกงหม้อใหญ่ แกงหม้อใหญ่คือประชาชนทั่วไป ต้องพูดให้เข้าใจไง ฉะนั้น เวลาประชาชนทั่วไป

แต่เวลาท่านบอกว่าแกงหม้อเล็ก ก็เวลาเทศน์กรรมฐานด้วยกัน ถ้าแกงหม้อจิ๋ว แกงหม้อจิ๋วก็เวลาเทศน์สอนพระ เวลาสอนพระ เพราะพระรู้ศัพท์ พระเป็นนักปฏิบัติอยู่แล้ว เวลาพูดสิ่งใดแล้วมันแบบว่ามันสะเทือนเลย เวลาพูดอะไรมันเป็นแบบว่าธรรมะโดยตรง ธรรมะโดยตรงคือธรรมะเข้มข้น แบบธรรมะที่ว่าหลวงปู่ตื้อ เวลาหลวงปู่จวนท่านเทศน์ นั่นน่ะธรรมะเข้มข้น แต่ถ้าเป็นมารยาทสังคม เทศน์อย่างนั้นไม่ได้

เทศน์กรรมฐานก็เป็นเรื่องบัญญัติ ถ้าเทศน์เรื่องประชาชน แกงหม้อใหญ่ พอแกงหม้อใหญ่ก็ทาน ศีล ภาวนาไง เวลาแกงหม้อใหญ่ก็เพื่อให้ประชาชนเข้าใจ พูดถึงสังคม ทาน ศีล ภาวนา ทาน ศีล ภาวนา

แต่เวลาพูดถึงนักปฏิบัติด้วยกัน ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา คําว่า “ศีล สมาธิ ปัญญา” เพราะศีล เพราะอะไร เพราะนักบวช นักปฏิบัติ เราจะทําทานๆ ทําทานก็อย่างที่ว่านี่ ทําทานก็ให้ธรรมเป็นทานๆ

แต่ถ้าให้ธรรมเป็นทาน ภาษาเด็กๆ เด็กๆ เวลาพูดไปมันยังไม่มีความเข้าใจ เด็กๆ ก็เหมือนกัน เวลาพูด ทาน ศีล ภาวนา ทานก็คือการเสียสละ เสียสละทาน ทานมัย ศีลมัย นี่เวลาพูดถึงเรื่องของทาน เรื่องของศีล เรื่องสมาธิ ปัญญา

ฉะนั้น ทาน ศีล ภาวนา มันเป็นเรื่องของฆราวาส ทาน ศีล แล้วก็ภาวนา ก็ฝึกหัดภาวนา ทาน ศีล ภาวนา

แต่เวลานักปฏิบัติเลย ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันมีปัญญาขึ้นมา มันต้องมีศีล การรักษาศีลก็ต้องมีปัญญานะ ถ้าการรักษาศีลไม่มีปัญญา จะรักษาอย่างไร ถ้าการรักษาศีลไม่มีปัญญาการรักษา

เหมือนเวลาบอกว่า อยู่เฉยๆ ก็เป็นศีล เวลาวัตถุก็เป็นศีล สิ่งที่มันเป็นสิ่งไม่มีชีวิตเป็นวัตถุตั้งอยู่นี่ มันไม่ทําบาปเลย มันไม่ขยับไม่เคลื่อนที่ด้วย เป็นศีล

แต่เวลาถ้าเป็นศีลของมนุษย์นะ มีศีลต้องมีธรรมไง ปาณาติปาตา เราไม่ทําลายสัตว์ แต่เราก็เมตตาสัตว์ไง เราไม่ทําลายสัตว์ เราก็ช่วยเหลือเขาไง

ถ้าเราไม่ทําลายเขา เราก็ไม่ผิดศีล เราไม่ผิดศีลแล้วทําอะไร ไม่ผิดศีล เพราะไม่ผิดศีลมันก็ไม่มีคุณธรรมขึ้นมา ถ้าเราไม่ผิดศีล เราต้องมีธรรมด้วย

ปาณาติปาตา เราไม่ทําลายเขา เราไม่ทําลายเขา เขาตกทุกข์ได้ยาก เราก็จะช่วยเหลือเขา เขาตกทุกข์ได้ยาก เราก็จะดูแลเขา

ถ้ามีศีลๆ มีศีลก็ไม่ทําอะไรเลย นั่งเฉยๆ มองก็นั่งเฉยๆ มองกันอย่างนี้ เขาตกทุกข์ได้ยากก็มองเฉย ก็มันเป็นวัตถุไง

แต่ถ้ามันมีหัวใจ เราเห็นแล้วเราทนได้ไหม เราเห็นแล้วเราสะเทือนใจไหม ถ้าเราเห็น เราสะเทือนใจ เราช่วยเหลือเขาได้เราก็ช่วยเหลือเขา

ไม่ต้องช่วยเหลือ ลองคุยกับเขาหน่อยเดียวก็พอแล้ว คนเราตกทุกข์ได้ยากนะ มีเพื่อนคุย มีเพื่อนแค่มาแนะนํานี่ โอ้โฮ! มันอบอุ่น คนเรามันจนตรอกนะ ถ้ามีคนมาพูดปั๊บ มันมีทางออก มันมีคนแนะนํา

นี่พูดถึงว่า ให้แยกแยะระหว่าง ทาน ศีล ภาวนา ศีล สมาธิ ปัญญา

พอเขาเขียนมา เราอ่านถึงปัญหานี้ ขําตัวเองไง เพราะว่าเราหลุดปากบ่อย เวลาเทศน์ๆ ไป สองประโยคนี้จะสับกัน ถ้าสับกัน

เพราะว่า ถ้าบอกศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา โดยประชาชนทั่วไปแล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วทําอะไรล่ะ

แต่ถ้าบอกว่า ทาน ศีล ภาวนา เราให้อภัยต่อกัน เราช่วยเหลือเจือจานกัน นี่ระดับของทาน ระดับของทานคือมีนํ้าใจต่อกัน

เพราะเราดูในพระไตรปิฎกแล้วซึ้งมาก การให้ทางกัน การให้ทาง การให้ทางคือการหลบหลีกให้เขาไปก่อนก็เป็นทาน

แล้วที่ในกรุงเทพฯ ที่รถปาดหน้ากันๆ มันเพราะอะไรล่ะ เพราะว่าต่างคนต่างจะเอาชนะกันไง ถ้าต่างคนต่างมีสตินะ เราให้ทางเขา ให้ทางเขาไปก่อน เราให้ทาง เราได้ทําบุญแล้วนะ พอเราได้ทําบุญนะ มันจะเกิดการโต้แย้งไหม

ตอนนี้เรื่องในกรุงเทพฯ มีปัญหามากเลยเรื่องรถปาดหน้ากัน แต่ถ้าเราให้ทางเขา เราไม่ได้ไปเลยครึ่งวัน ไหลมาเป็นสายเลย ให้คันเดียว มันไหลมาเป็นสายเลย

เดี๋ยวก็ไฟแดง มันก็ตัด ไม่ต้องห่วงหรอกว่าจะไม่ได้ไป

การให้ทางกัน การให้ทางกันมันเหมือนการเดินบนสะพาน เวลาสะพานไปเจอหน้ากันจะไปอย่างไร หลบให้คนหนึ่ง เพราะสะพานสมัยโบราณมันเป็นไม้ไผ่ลําเดียว ไม้ไผ่ลําเดียวเท่านั้นน่ะ

เพราะเราอยู่ป่ามาเราเจออย่างนี้บ่อย มันเป็นขอนไม้อันหนึ่งหรือไม้ต้นหนึ่งวางขวางไว้แล้วให้เดินข้าม ประชาชนเขาเดินข้ามทุกวัน แล้วพระไปบิณฑบาตก็เดินข้ามอย่างนั้นน่ะ นั่นน่ะการให้ทาง การให้ทางก็เป็นทานนะ

ฉะนั้น ทาน ศีล ภาวนา มันเป็นเรื่องของสังคม เรื่องของฆราวาส เพราะเราทํากันเป็นปัญหาสังคม เราจะบอกว่า มันเป็นเรื่องแบบว่าสังคมที่จับต้องได้ แต่ถ้าบอกว่า ศีล สมาธิ ปัญญา นี่มันไปแล้ว

เพราะว่ามันมีลูกศิษย์คนหนึ่ง เมื่อก่อนนะ เขาเป็นมหายาน เขาบอกว่าทําทานไม่ได้ผลหรอก เพราะมหายาน เรื่องทานเขาเป็น ดูสิ พวกทิเบตเขามีทําบุญไหม เขามีแต่การปฏิบัตินะ เวลาเขาไปออกแสวงบุญ เขากราบไปน่ะ ไอ้เรื่องเสียสละทานอย่างนี้ไม่ค่อยมี เพราะพระเขาจะหาอยู่หากินกันเอง

นี่ไง เขาบอกว่า ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วเขาบอกว่าทานไม่สําคัญ

เขาเคยมาโต้แย้งกับเรานะ บอกว่าเรื่องทานเหมือนกับไม่มีผลเลย แล้วเขาก็ภาวนาไป พอภาวนาไปพักหนึ่งเขามาหาเราเลยนะ เขาภาวนาไปนะ เขาไปเห็นกามราคะของเขา พอเห็นกามราคะของเขา เขาสู้ไม่ได้ เขามารําพันกับเรานะ “หลวงพ่อ เหมือนผมเอาหน้าไปให้มันต่อย”

แล้วเราบอก เรามีลูกศิษย์อยู่คนหนึ่งเขาบอกว่าเขาสร้างพระพุทธรูป เขาสร้างพระพุทธรูปนะ ๒ องค์ องค์หนึ่งไว้ทางทิศเหนือ องค์หนึ่งไว้ทางทิศใต้ ภาคใต้ ๒ องค์ แล้วเขานั่งภาวนาไปนะ เขาเห็นเป็นพระพุทธรูปทองคําเลย เป็นพระพุทธรูปทองคํา

นี่เวลาคนที่มาถามปัญหาการปฏิบัติกับเรา ถ้าใครทําอะไรไว้ เวลามาพูดนี่ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันต้องมีเหตุมีผลของมันไง

ไอ้ที่บอกว่าทานไม่มีผลนะ เวลาภาวนาไปแล้วมันแห้งแล้ง พอภาวนาไปแล้วมันทุกข์มันยาก ภาวนาไปแล้วมันปิดแบบว่าไม่มีทางไปเลย ทุกข์มาก แล้วก็รู้ๆ นะ เขาเลยมาสารภาพกับเราไง

เราบอกว่า มันเป็นไปไม่ได้หรอกที่ใครจะเก่งกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทาน ศีล ภาวนา มันเป็นเหมือนสามเส้า เตาสามเส้ามันวางหม้อแล้วมันมั่นคง ถ้ามันมีศีลกับมีสมาธิ ศีลกับปัญญามันสองเส้า ทาน ศีล ภาวนา

ทาน ศีล ภาวนา มันต้องมีทาน เพราะทานนี้มันทําให้คน เพราะมันมีโอกาสโดยการสร้างบุญกุศล อย่างองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเสียสละทานมาเป็นพระโพธิสัตว์ๆ นั่นสําคัญมาก

ทีนี้เวลาเป็นพระ ถ้าพระที่เขามีปัญญา พระที่เขามีกําลัง เขาทําของเขา อย่างเช่นหลวงตา โครงการช่วยชาติฯ นี่ทาน ทานจากพระอรหันต์เลย ทานจากนํ้าใจของหลวงตา

หลวงตาทําโครงการช่วยชาติฯ กี่หมื่นล้าน ท่านเป็นพระอรหันต์แล้วท่านต้องทําอะไรอีก แล้วท่านมาทําทําไม พระอรหันต์ต้องมาทําอะไรอีกไหม พระอรหันต์สิ้นกิเลสแล้วทําไมท่านลงมาแบกประเทศไว้เลย นี่อานิสงส์ของหัวใจของท่าน นี่พูดถึงว่า ทาน ศีล ภาวนา ถ้าพระที่มีสติปัญญาเขาทําอย่างนั้น

ฉะนั้นบอกว่า แล้วศีล สมาธิ ปัญญาล่ะ ทาน ศีล ภาวนา กับศีล สมาธิ ปัญญา แตกต่างกันอย่างใด

มันก็มาจากรากเหง้าเดียวกัน มันมาจากรากเหง้า เวลาเราศึกษาธรรมะจากหัวใจ เวลาเราปฏิบัติเข้าไปสู่หัวใจ นี่ก็เหมือนกัน ทาน ศีล ภาวนา ก็เกิดจากเจตนา เกิดจากหัวใจ ศีล สมาธิ ปัญญา มันก็เกิดจากหัวใจ แต่มันหัวใจของฆราวาส หัวใจของผู้ที่เขาแสวงหา กับหัวใจของนักบวช หัวใจของนักปฏิบัติ หัวใจที่เข้มข้นกว่ากัน นี่หัวใจของคนมันก็เป็นระดับที่มันพัฒนาขึ้นไปไง

ฉะนั้น ทาน ศีล ภาวนา ก็เป็นระดับพื้นฐานของชาวพุทธ ว่าอย่างนั้นเลย ทุกคนน่ะ ชาวพุทธถ้าเป็นผู้นับถือพระพุทธศาสนาจะมีทาน ศีล ภาวนา ทานของเขา แล้วเขาถือศีลของเขา แล้วเขาฝึกหัดภาวนาของเขา

แล้วถ้าศีล สมาธิ ปัญญาของนักปฏิบัติ นักบวช ผู้ที่ออกประพฤติปฏิบัติแล้ว นั่นน่ะศีล สมาธิ ปัญญา ไม่ต้องไปห่วงมัน

ไปห่วงนะ มีคนมาถามปัญหาอีกแหละ ภาวนาทั้งคืนไม่เห็นดีเลย พอตี ๔ นะต้องลุกไปหุงข้าว มันจะไม่ให้ลุกไง บอกว่าภาวนาดี ไม่ต้องไปหุงข้าว มันเป็นบุญหยาบๆ ภาวนาดีกว่า เขาก็เลยละล้าละลังมาถามเรานะ

เราบอกลุกเลย ไปหุงข้าว เพราะถ้านั่งไปก็ไม่ได้หรอก

เวลากิเลสมันหลอกไง นั่งมาทั้งคืนนะ อู้ฮู! ทุกข์ยากมากเลย พอตี ๔ ต้องหุงข้าวใส่บาตรใช่ไหม มันบอกว่ากําลังจะดีเลย จิตกําลังจะดีเลย คือทานมันก็จะไม่ให้ทํา ภาวนามันก็จะไม่ได้ มันไม่ได้ทั้ง ๒ ทางเลย

บอกลุกไปซะ ไปหุงข้าวซะ ลุกไปหุงข้าวเลย ใส่บาตรแล้วภาวนาต่อไป

นี่พูดถึงว่า ทาน ศีล ภาวนา และ ศีล สมาธิ ปัญญา มันแตกต่างกันอย่างใด

มันแตกต่างกัน มันมาจากขั้วเดียวกัน คือมาจากหัวใจ มาจากเจตนาเหมือนกัน มาจากฐีติจิตเหมือนกัน แต่มันแตกต่างกันที่หยาบละเอียด ฉะนั้น คนที่หยาบละเอียด คนที่เขาฉลาดเขาก็หาแต่ผลประโยชน์ของเขา คือมันเป็นประโยชน์ของคนทําทั้งนั้นน่ะ

หลวงตาบอกเลยนะ การทําทานๆ เหมือนเจ้าของนาเขาทํานา เนื้อนาบุญของโลกๆ พระนี่ก็เหมือนเนื้อนาบุญของโลก

เวลาเจ้าของนาเขาก็เกี่ยวข้าวไปหมดน่ะ ไอ้เศษข้าวที่ตก ไอ้ฟางข้าวมันตกอยู่ที่นา แต่เวลามองมุมกลับ เวลาสละไปแล้ว พระได้เต็มไปหมดเลย มีแต่ของพระ โยมไม่มีอะไร กลับบ้านมือเปล่า

แต่หลวงตาบอกว่า ไปทําบุญที่วัดนะ แล้วกลับ รถมาเปล่าๆ นะ เวลากลับ เอาพุทโธไปเต็มคันรถเลย เวลามามีแต่ไทยทานมา พอดัมป์ใส่วัด เวลากลับไปรถเปล่าๆ เลย เอาพุทโธใส่ไปเต็มคันรถ นี่หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ประจํา

มันถึงเป็นบุญกุศล มันเป็นนามธรรมไง แต่พวกเรามองไม่เห็น พวกเราไม่เข้าใจ แล้วก็พูดเป็นวิทยาศาสตร์ แล้วก็จะพูดอย่างนี้ พระมีแต่ได้ๆ เพราะพระมีแต่ได้ก็จะมาข้อที่ ๒. นี่

ทาน ศีล ภาวนา กับ ศีล สมาธิ ปัญญา จบ

มันเป็นมาจากขั้วหัวใจเดียวกัน แต่มันเป็นที่สูงตํ่าต่างกัน ถ้ามันสูงตํ่าต่างกัน เวลามันตํ่าๆ คือว่าพื้นๆ ของโลก ทาน ศีล ภาวนา ให้ทุกคนได้เสียสละ ให้ทุกคนได้ทํา เห็นไหม ให้ลูกหลานเรา

ดูสิ เด็กๆ มาประจํา เวลามานะ เขาบอกเลย มันใส่ออมสินมันมา มันแคะมาถวายหลวงพ่อหมดเลย นี่ไง เด็กๆ มันทํา พ่อแม่เขาฝึกให้มันทํา มันกลับจากโรงเรียนมาเหลือมันก็ใส่ออมสินไว้ๆ เวลามันมาวัด มันแคะมาหมดเลย แล้วมันก็มาเอาทอฟฟี่ไปอันหนึ่ง ให้รางวัลทอฟฟี่อันหนึ่ง ไอ้นี่เราเอาไว้ฝึกเด็กๆ ไง เอาไว้ฝึกของเรา ทาน ศีล ภาวนา

แต่เวลาศีล สมาธิ ปัญญา มันไม่มีวัตถุให้จับต้องแล้ว มันต้องมีพุทโธ มีปัญญาอบรมสมาธิ มีสติที่เข้มแข็ง แล้วพยายามดูแลหัวใจของเรา ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาที่ฝึกหัดให้ปฏิบัติขึ้นมา มันก็มาจากขั้วเดียวกัน แต่มันสูงตํ่าต่างกันอย่างนั้น จบ

ถาม : เรื่อง “พระนําเงินส่วนตัวนั้นไปให้แก่คนอื่นบาปไหม”

หลวงพ่อ : นี่คําถามนะ ว่าพระมีแต่เอาๆ มันเข้าตรงนี้

ถาม : พระนําเงินส่วนตัวนั้นไปให้แก่คนอื่นบาปไหม

ขออนุญาตเรียนถามปัญหาครับ ข้าพเจ้านึกถึงเรื่องเงินที่เขาทําบุญให้พระเพื่อให้พระใช้เป็นการส่วนตัว ไม่ได้ถวายเป็นสังฆทาน แค่นึกว่า ตอนคนเขาถวาย เขาถวายด้วยปรารถนาจะทําบุญ ถ้าไม่เป็นพระ เขาคงไม่ถวายเพื่อให้พระใช้เป็นการส่วนตัว ให้แก่พระเพื่อใช้ในกิจกรรมต่างๆ แก่ศาสนา

แม้กิจกรรมนั้นพระจะใช้เพื่อสงเคราะห์ตัวเอง เช่น พระจะนําไปใช้เป็นค่าโดยสาร ซื้อหนังสือธรรมะ หลอดไฟใช้ในกุฏิ คอมพิวเตอร์ หรืออะไรก็ตามก็เพื่อใช้ในกิจการของศาสนาเท่านั้น

หากพระรูปนั้นนําเงินส่วนตัวนั้นไปให้แก่คนอื่น เช่น สร้างบ้านให้แก่อดีตภรรยา ค่าเล่าเรียนบุตร ค่าป่วยไข้ของบุตร สงเคราะห์ญาติที่ลําบากป่วยไข้ พระจะบาปไหม และคนที่รับเงินจากพระนั้นจะบาปไหม

ตอบ : นี่เป็นคําถาม เห็นไหม ว่าพระรับมาๆ ถ้าพระรับมา

คําถามว่า “พระนําเงินส่วนตัวไปใช้นั้นให้แก่คนอื่นบาปไหม”

คําถามมันตอบเสร็จแล้วล่ะ พระนําเงินส่วนตัวก็ส่วนตัวของพระ เงินส่วนตัวมันจะไปเกี่ยวอะไรล่ะ เงินส่วนตัวของท่านก็เป็นของท่านอยู่แล้ว เพียงแต่ว่าพระองค์นั้นท่านประเสริฐหรือท่านเป็นพระธรรมดาล่ะ

ถ้าพระที่เป็นพระที่ประเสริฐ ดูหลวงตา เขาไปถวายเป็นกระสอบปุ๋ย กระสอบปุ๋ยเลย เขายังเอามาทําเพื่อโลกเลย เห็นไหม มันอยู่ที่พระองค์นั้น พระองค์นั้นท่านเป็นพระที่ประเสริฐหรือท่านเป็นพระพื้นบ้าน ท่านเป็นพระอะไร

แต่คําว่า “ผิด” มันผิดไหม มันผิดไหม

ผิดมันไม่ผิดหรอก แต่มันเป็นโลกวัชชะไง ถ้ามันมีโลกวัชชะ โลกเขาติเตียนๆ นั่นก็พระเป็นคนทําเองไง ถ้าพระเป็นคนทําเอง พระทําอย่างนั้นไง

เพราะคําถามว่า “พระนําเงินส่วนตัว”

คําว่า “ส่วนตัว” คือถวายเฉพาะบุคคล ถวายเฉพาะบุคคลก็เป็นของของท่าน ถ้าเป็นของของท่าน เพียงแต่จิตใจของท่าน ถ้าท่านประเสริฐนะ ท่านประเสริฐ ดูสิ ดูหลวงตาสร้างโรงพยาบาลกี่โรงพยาบาล ตึกนี่เป็นแถวเลย ตึกนี่สร้างเต็มเลย นั่นเป็นสาธารณประโยชน์ ถ้าท่านสร้างเพื่อสาธารณประโยชน์ สาธารณประโยชน์ เราจะทําสาธารณประโยชน์โดยผ่านองค์ท่าน เรายิ่งได้บุญกุศล ๒ เท่า ๓ เท่า นี่ถ้าพูดถึงว่าถ้าเป็นพระที่ดี

แต่ถ้าเป็นพระ เป็นเรื่องส่วนตัว ทีนี้มันอยู่ที่คนถามไง คนถามเราไปมองเอง เพราะเวลามองผู้ถวาย “ข้าพเจ้านึกถึงเงินที่เขาถวายทําบุญให้พระเพื่อให้พระเป็นการใช้ส่วนตัว ใช้ส่วนตัว แล้วไม่ใช่ถวายสังฆทาน”

ถวายสังฆทานมันเป็นของสงฆ์ ถ้าถวายสงฆ์ก็เป็นสงฆ์ ถวายส่วนตัวก็เป็นส่วนตัว ถวายเรื่องส่วนตัว ท่านใช้ประโยชน์เพื่อส่วนตัวก็เป็นเรื่องของส่วนตัว ถ้าเรื่องส่วนตัว เห็นไหม

ฉะนั้น พระ เวลาพระ อย่างเช่นพระหลายๆ องค์บวชตั้งแต่เป็นเณรไม่มีครอบครัว ไม่มีครอบครัว แล้วครูบาอาจารย์เราเยอะมากนะ อย่างเช่นวัดหลายๆ วัดเลย เขาสร้างโรงเรียนประชาบาล โรงเรียนประชาบาล เขาสร้างโรงเรียนประชาบาล

แล้วพระ ดูสิ เวลาอย่างเช่นพระผู้ใหญ่ หลวงตามาจากลาว ที่มาขอสร้างโรงเรียนศาสนา ท่านไม่ให้ ท่านไม่ให้ แต่เวลาท่านไปสงเคราะห์ ท่านให้ เวลาเช่นวัดโพธิสมภรณ์ หลวงตาท่านเป็นเจ้าภาพใหญ่เลย ท่านเป็นคนออกค่าใช้จ่ายในวัดให้หมด วัดโพธิสมภรณ์นี่หลวงตาเป็นแบ็กอัปอยู่ข้างหลัง ไม่มีใครรู้ นี่ท่านส่งเสริมมาก แต่เวลาท่านเทศน์ ท่านเทศน์บอกปริยัติๆ

นี่คําพูดของท่านนะ เดี๋ยวจะหาว่าปริยัติๆ

ท่านบอกว่า “นั่นน่ะมหาวิทยาลัยโจร มหาวิทยาลัยโจร” ท่านพูดประจํา “มหาวิทยาลัยโจรสอนวิชาโจร” ท่านพูดประจํา เพราะอะไร

เพราะท่านก็เรียนมหามา ท่านก็เรียนมาอยู่ในสังคมนั่นแหละ เพราะในสังคมเด็กประจํา เราก็รู้ว่าเด็กประจําเป็นอย่างไร พระที่ไปเรียนก็เหมือนนักเรียนประจํา ฉะนั้น นักเรียนประจําชายล้วนๆ มันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ แต่การศึกษาก็ศึกษาให้เป็นคนดีนะ ศึกษาให้เป็นคนดี แต่คนมันเป็นคนไง

ฉะนั้นจะบอกว่า เขาบอกว่า เพราะเงินที่เขาไปถวาย เขาถวายให้พระเพื่อให้พระใช้เพื่อการส่วนตัว แล้วถ้าเป็นการส่วนตัวแล้วมันก็ต้องใช้ส่วนตัว ใช้เป็นเรื่องค่าโดยสาร ใช้เป็นค่าหนังสือธรรมะ ใช้เพื่อหลอดไฟ

ไอ้นี่เป็นของของสงฆ์ทั้งนั้นน่ะ ของของสงฆ์ เวลาพระที่เขามีนํ้าใจเขาให้ได้หมด ครูบาอาจารย์เวลาท่านซื้อของมา ซื้อมาแจก แจกให้พระนะ เพราะพระที่มีชื่อเสียง พระที่สังคมรู้จัก ของปัจจัย ๔ ล้นหลาม พระอยู่ในป่าในเขา พระที่ไม่มีใครรู้จัก พระที่เป็นไปปลายอ้อปลายแขมไม่มีใครไปสนใจหรอก

เวลาพระ เวลาพระที่ไม่มีใครดูแลเลย เห็นไหม เราเคยอยู่ป่าอยู่เขามา นี่พูดให้ฟังประจํากับพวกพระ เทียนที่จะใช้ยังไม่มีเลย ขนาดตอนเราเข้าไปบ้านตาดปี ๒๕๒๓-๒๕๒๔ สบู่ยังไม่มีใช้เลย สีย้อมผ้านี่ โอ้โฮ! ขาดแคลนมากๆ ทั้งสีย้อมผ้า ทั้งสบู่ ทั้งใช้สอย ไม่มี หลวงตาดังคับฟ้านะ แต่ด้วยความดุของท่าน ไม่มีหรอก

เริ่มมี เพราะเราไปอยู่ที่นั่น คุณพรสวรรค์ พรสวรรค์เป็นคนซื้อมา สบู่ตราลักส์ซื้อมาเป็นลังๆ เพราะเราก็นั่งอยู่นั่น หลวงตาถาม “นั่นอะไรน่ะ” เขาบอกว่า “สบู่ค่ะ”

เวลาสบู่เราก็แอบซื้อกันเองนะ เทียนนี่ไม่ต้องพูดถึง เราเป็นคนหาเอง เปิดแล้วเปิดอีกไอ้ตรงตู้นั่นน่ะ เปิดมาไม่มี เราก็ขัดศาลา องค์อื่นมาเปิด กูเปิดแล้วไม่มีหรอก มึงไปเปิดเถอะ ใครๆ มาก็มาเปิด ไม่มีๆ ไม่มีหรอก

แล้วพอมันจะมี มีพระไปบอกดอกเตอร์เชาวน์ ดอกเตอร์เชาวน์เป็นคนแรกที่ซื้อแพ็กใส่ลังส่งเข้าไปในบ้านตาด แต่เดิมนั้นเทียนยังไม่มีจะใช้เลย สบู่นี่ไม่มี เทียนไม่มี สีย้อมผ้าไม่มี

ถ้าพระที่เป็นพระจริงๆ เขาทํากันอย่างนั้น คือเขาจริงทั้งต่อหน้า จริงทั้งลับหลัง จริงทั้งในหัวใจ จริงหมดไง พระจริงมันจริงตั้งแต่ต้นจนปลายไง ไม่มีลูบหน้าปะจมูก ไม่มีพูดฉอเลาะออเซาะ พูดเทียบพูดเคียง พูดจะเอาของใคร ไม่มี นี่พูดถึงถ้าเป็นพระนะ เวลาถ้าพระประเสริฐไง

พระบวชมาทําไม ดูที่เป้าหมาย พระบวชมา บวชมาเพื่อพ้นทุกข์ เพื่อพ้นทุกข์แล้วทําอะไร เขาก็พยายามภาวนาของเขา แล้วของอย่างนี้เป็นเรื่องเศษเดน เรื่องไร้สาระ

โธ่! ถ่านไฟฉายทุบแล้วทุบอีก ตากแดดแล้วตากแดดอีก ถ่านไฟฉายไว้ฟังเทปไง ถึงเวลาใช้หมดแล้วไปตากแดดไว้ ตากแดดไว้ให้มันมีไฟขึ้นมาอีก ก่อนตากแดดก็เอาค้อนทุบๆๆ ทุบเสร็จแล้วก็ไปตากแดด ตากแดดแล้วก็มาฟังเทศน์ พอเสร็จแล้วมันหมด

เราเคยอยู่กับพระดีๆ มา พระดีคือพระองค์หลวงตา แล้วตอนนั้นที่ไป เขาดังทั้งประเทศ เราเข้าไปปี ๒๕๒๓-๒๕๒๔ แล้วพอมาปีสองปี สักสองสามปีมันก็เริ่มอุดมสมบูรณ์แล้ว เริ่มสมบูรณ์เพราะเขาซื้อเข้ามา โยมพรสวรรค์ เราเห็นเลย ไปซื้อพวกสบู่เข้ามา แล้วพวกเทียน ดอกเตอร์เชาวน์เอาเข้ามาก่อน พอดอกเตอร์เชาวน์มา คงข่าวต่อๆ กัน ทีนี้ก็ส่งเข้าไปๆ เออ! ค่อยยังชั่วหน่อย มีใช้ตลอดรอดฝั่ง ไม่อย่างนั้นมันไม่มีทางตลอดรอดฝั่งหรอก ไม่มี

นี้เวลาพูดถึงเขาบอกว่าเขาจะทําบุญพระ พระก็ต้องใช้เรื่องส่วนตัว เรื่องอะไร

พระเขาไม่เอาหรอก ธุดงค์ใครจะแบกเทียนไป ธุดงค์แบกของนี้ไปด้วยหรือ ธุดงค์ไปตัวเปล่าๆ มีก็ใช้ ไม่มีก็ไม่ต้องใช้ เวลาจุดเทียนเสร็จ ถ้ามันมีนะ จุดแล้วรีบเก็บบริขาร เก็บกลด เวลาเก็บ กลางคืนเก็บกลดทั้งนั้นน่ะ แล้วดับไฟ เพราะไม่ต้องใช้สอยมาก ฉะนั้น ไอ้ของที่จะใช้ๆ ไร้สาระมากเลย

แต่ทีนี้เวลาโยมถาม เขาถาม เราจะบอกว่า พระส่วนใหญ่ พระโดยทั่วไป จิตใจ พระบวชมาจากคน คนเกิดมาด้วยชีวิตของเขา ด้วยความเคยชินของเขา เขาเคยสะดวกสบายของเขามา เวลาเขามาแล้ว พอบวชเป็นพระใช่ไหม ๒๐ บวชได้

แล้ว ๒๐ เดี๋ยวนี้ พระที่มาบวชๆ ก็มีการศึกษาทั้งนั้น พอมีการศึกษาทั้งนั้น เราก็มีการศึกษามา ทําไมเราจะใช้ปัญญาแสวงหาของใช้สอยอย่างนี้ไม่ได้ ทุกคนก็ทําได้ทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาของเรา เรามีเป้าหมายไง เอ็งบวชมาเพื่ออะไร

เวลาคนบวชมีเป้าหมายมาแล้ว เขาบวชเพื่อสิ้นกิเลส ถ้าเพื่อสิ้นกิเลส ไอ้ของพวกนี้ไร้สาระเลย เพราะอะไร เพราะหนึ่ง บิณฑบาตไปรับแต่ปัจจัย ๔ เวลาเขาถวายปัจจัยใช่ไหม ขอถวายปัจจัย ๔ เพื่ออยู่ที่การกสงฆ์ อยู่ที่สงฆ์ที่เก็บไว้ อยู่ที่ไวยาวัจกร ถ้าพระคุณเจ้าอยากได้อะไรก็ไปบอกเขาให้เอาปัจจัย ๔

แต่เวลาเราบิณฑบาต เราบิณฑบาตปัจจัย ๔ ปัจจัย ๔ สมบูรณ์แล้ว เขาบิณฑบาตไปแล้ว ฉันเสร็จแล้ว ล้างบาตรแล้ว เขาภาวนาไปแล้ว เขาไม่สนใจเรื่องอย่างนี้

นี่เราจะบอกว่า คําถามมันถามเวลาไปมองพระ มองพระที่ไหน ไปมองพระที่ไหน ถ้ามองพระ มองพระที่เขาเห็น ถ้ามองพระที่เขาเห็น เขารู้ไง “หากพระรูปนั้นเอาเงินส่วนตัวไปให้แก่คนอื่น เช่น สร้างบ้านให้แก่อดีตภรรยา”

เอ็งรู้ได้อย่างไรว่าเป็นอดีตภรรยา เราจะรู้ได้ว่าพระองค์นี้เคยมีภรรยามา เราก็ต้องเป็นลูกศิษย์ใช่ไหม เราต้องเป็นคนคุ้นเคยใช่ไหม เราต้องรู้จักใช่ไหม ถ้าเราไม่รู้จักพระองค์นั้น เราจะรู้ได้อย่างไรว่าพระองค์นั้นเคยมีภรรยามา ถ้าเราไม่รู้จักพระองค์นั้น

ว่าพระองค์นั้นเคยมีภรรยามา มีครอบครัวมา มีบุตรมา แล้วถ้ามีบุตรมา เพราะเรารู้จักพระองค์นั้น เราเข้าใจพระองค์นั้นไง เราถึงบอกว่า พระรูปนั้นได้เอาเงินส่วนตัวนั้นไปให้แก่คนอื่น เช่น สร้างบ้านให้แก่อดีตภรรยา ค่าเล่าเรียนบุตร ค่าป่วยไข้ให้บุตร สงเคราะห์ญาติที่ลําบากป่วยไข้ พระนั้นจะบาปไหม

ไม่ ว่าอย่างนั้นเลย เพราะเงินส่วนตัวเขา มันจะบาปตรงไหนล่ะ แต่ถ้าพระองค์นั้นไปเอาเงินของคนอื่นมา หรือไปเอาเงินของสงฆ์มา นั่นน่ะเข้าถึงความผิดแล้ว

แต่ถ้าเงินส่วนตัวของเขา ถ้าเงินส่วนตัวของเขานะ พระในสมัยพุทธกาลไง เวลาบวชแล้วก็ไปธุดงค์ใช่ไหม เวลากลับจากธุดงค์มา ยังไม่ได้คุณธรรมมา ก็มีข่าวว่าพ่อแม่ อดีตเขาเป็นเศรษฐีมาก แล้วพอไปธุดงค์กลับมาก็กลับมาบ้านเดิมไง ไปถึงทางบ้านเดิมบอกว่าหมดแล้ว จากเศรษฐี พอบวชไปแล้วก็โดนเขาโกง พ่อแม่ก็แบบว่าชราภาพไป ก็สุรุ่ยสุร่าย ไม่ได้ดูแลรักษา จนเขาโกงหมดเลย ตอนนี้เป็นยาจกขอทานอยู่นั่น

ใจก็คิดเลยนะ จะไปหาแม่ เพราะเราเป็นคนผิดเอง มาบวชแล้วไม่ได้ดูแลพ่อแม่ พ่อแม่โดนคดโดนโกงจนหมดเนื้อหมดตัว จะสึก สึกเพื่อไปดูแลพ่อแม่ แต่มาคิดว่ามาถึงแล้วจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อน แล้วถ้าไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าสึกแล้วจะไปดูแลพ่อแม่

ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกพ่อแม่ตอนนี้โดนโกงจนหมดเนื้อหมดตัวเลย อยากจะไปดูแลพ่อแม่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า เอาพ่อแม่มาไว้วัด แล้วบิณฑบาตมาเลี้ยงพ่อแม่ ดูแลพ่อแม่

แล้วพอบิณฑบาตมาเลี้ยงพ่อแม่ ดูแลพ่อแม่ พระติเตียนไปหมดเลย นี่เหมือนคําถามนี้ พระบิณฑบาตมาเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ ไปฟ้องพระพุทธเจ้า

พระพุทธเจ้าประชุมสงฆ์ พระที่บิณฑบาตเลี้ยงพ่อแม่นี่แหละเป็นปัญญาชน เป็นพระที่ดี เพราะพระก็มีพ่อมีแม่

วันนี้วันแม่ พ่อแม่ บิณฑบาตมาเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ ทําไมจะเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ไม่ได้ เราบิณฑบาตมาฉัน เราให้พ่อให้แม่เรากินด้วย ชาวบ้านที่ใส่บาตรมาเขาจะติเตียนเราไหม เขาก็เลี้ยงพ่อแม่ สุดท้ายแล้วสรุปว่า เข้าใจว่าพระองค์นี้สิ้นกิเลสด้วย นี่เพราะวาสนาไง

ฉะนั้น ถ้าเป็นเรื่องส่วนตัว เป็นเรื่องของเขา ถ้าเรื่องส่วนตัว เรื่องของเขาก็ทําได้นะ

พระที่ดูแลพ่อแม่ พระ ดูสิ เวลามีหลายคน ถ้าลูกคนเดียวมาบวช เราเห็นนะ ตอนนี้ เมื่อ ๒-๓ วันนี้แถวระยองเขามีองค์หนึ่งที่ไปดูแลพ่อแม่ โอ้โฮ! ชาวบ้านเขาชื่นชมกันมาก เขาชื่นชมกันมาก เพราะพระยังทํางานอย่างนี้ได้

เราก็มีแม่เหมือนกันแต่เราไม่ได้เอาแม่เรามาดูแล เพราะบ้านเราลูกสิบกว่าคน พี่น้องเต็มเลย เขาดูแลกันเอง ถ้ามีเราคนเดียวสิ อู้ฮู! ถ้ามีคนเดียวนะ สุดยอดเลย โทษนะ แม่ของกู มึงอย่ายุ่ง

ไอ้นี่สิบกว่าคน ไปเอามาเขาหาว่าเราแอ็กต์ บวชเป็นพระก็จะมาอวดเก่ง ไม่เลี้ยงพ่อแม่ เขามีอาชีพ เขาจะดูแลพ่อแม่ ไอ้พระก็จะมาแซงหน้า เขากลัวว่าเราจะอวดเก่ง เขาก็เลยดูแลกันเอง

ถ้ามีลูกหลายคน เราจะไปเอามาเลี้ยงดูมันก็น่าเกลียด แต่ถ้าเราเป็นลูกคนเดียว ไอ้พระที่เขาลูกคนเดียวเขาก็ไปเอาพ่อแม่เขามาเลี้ยง โอ้โฮ! ประชาชนก็ชื่นชมกันหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพูดถึงว่า ทีนี้มันไม่ใช่พ่อแม่ไง นี่เป็นอดีตภรรยา ถ้าอดีตภรรยา การดูแลกัน ถ้าดูแลโดยศีลธรรมนะ อย่าดูแลกันโดยแบบโลกๆ

แล้วถ้าค่าเล่าเรียนบุตร ค่าเจ็บไข้ได้ป่วย สงเคราะห์ หลวงตาท่านสร้างโรงพยาบาลเลย เวลาท่านสร้างเรือนพักในคุก พวกเด็กปัญญาอ่อน ท่านสร้างให้เลย หลวงตาท่านไปสร้างที่พักสุนัข ของพวกเลี้ยงสุนัข ท่านสร้างให้เลย นั่นทําไมท่านทําดีล่ะ แล้วเราชื่นชมกันด้วย แต่ถ้ามันเป็นคุณงามความดีนะ

แต่เวลาที่คําถาม เวลาคําถาม เราไปมองพระอย่างนั้นน่ะ เราจะบอกว่า พระสามสี่แสนนะ แล้วสามสี่แสนก็สามสี่แสนครอบครัว ครอบครัวที่มั่งมีศรีสุข ครอบครัวที่เจริญรุ่งเรืองเขาส่งเสริมกัน นั่นก็สาธุ ไอ้ครอบครัวที่ขาดแคลน ไอ้ครอบครัวที่ทุกข์ที่ยากมานะ ถ้าเขาช่วยเหลือเจือจานกันได้ เขาจะช่วยเหลือเจือจานกัน เราก็สาธุนะ แต่ถ้ามันทําโดยเกินกว่าเหตุมันก็เป็นโลกวัชชะ

ดูสิ หลวงตาท่านพูด พระมาจากไหน พระก็มาจากประชาชน ประชาชน พระก็มีพ่อมีแม่ แล้วเวลาสังคมมีความเพลี่ยงพลํ้า พระต้องช่วยๆ ไอ้เรื่องต้องช่วยมันช่วยโดยเป็นธรรม ถ้าช่วยโดยเป็นธรรม

ฉะนั้น เราจะบอกว่า ไอ้คนถามมันถามเพราะมันเห็นอย่างใดล่ะ เห็นพระทําอย่างใด ถ้าเขารู้ถึงเรื่องส่วนตัวขนาดนั้นแสดงว่าเขาก็ต้องรู้จักเขา ถ้ารู้จักเขา ถ้าเขาทําแล้วมันไม่ผิดศีลธรรม คือไม่ได้โกง ไม่ได้คอร์รัปชัน นั่นเขาทําด้วยเวรด้วยกรรมของเขา

แต่ถ้าเป็นพระที่ดี พระที่ดีเวลาเขาบวช โม้ซะหน่อย ประวัติหลวงปู่พรหม ดูสิ แจกเจ็ดวันไม่หมด สมบัติน่ะ เศรษฐีมาบวช นี่ประวัติหลวงปู่พรหม นั่นน่ะเขาแจกสมบัติเลย แจกเงินแจกทอง แจกหมดเลย แล้วมาบวช พระอย่างนี้ก็มี ฉะนั้น เวลาพระที่ดีก็มีใช่ไหม

ฉะนั้น คําถามมันเป็นคําถามที่จะบอกว่าผิด มันก็ไม่ผิดอยู่แล้ว เพราะคําถามว่า นําเงินส่วนตัวของท่านไปให้คนอื่น

ถ้านําเงินส่วนตัวของท่านไปให้คนอื่น คนอื่นนั้นถ้าเป็นคนทุกข์คนจน คนตกทุกข์ได้ยาก โอ้โฮ! เราสาธุนะ พระมันมีแต่เอา สะสมไว้แล้วไม่จุนเจือใครเลย แต่ถ้าพระให้คนอื่น ถ้าเป็นคนอื่นนะ จุนเจือนี่เราเห็นด้วย

เพราะว่าอย่างที่ว่า เวลาหลวงตาท่านพูด วัดคุ้มแดดคุ้มฝนได้พอแล้ว พระเวลาบวชมาแล้วไปบิณฑบาตกับคนทุกข์คนจน กระต๊อบห้องหอ ไอ้พระอยู่ตึกอยู่ร้านมีคอมพิวเตอร์ มีทุกอย่างพร้อม มีเครื่องยนต์กลไก ไอ้ชาวบ้านเขามีแต่สองเท้า เดินไปไหนก็มีแต่เท้าเปล่า เช้าขึ้นมาเขายังหุงข้าวใส่บาตรพระ พระเช้าขึ้นมาก็สะพายบาตรไปบิณฑบาตกับเขา บิณฑบาตกลับมา ฉันเสร็จแล้วเสวยสุขอยู่ในกุฏิของตนน่ะ เครื่องยนต์กลไกพร้อมไปหมด ท่านพูดแล้วท่านบอกว่าเศร้าใจมาก เศร้า เศร้า เวลาฟังเทศน์ม้วนนั้นแล้ว แหม! แทงใจนะ เวลาหลวงตาท่านพูดน่ะ

นี่ไง พระก็ช่วยเหลือเจือจานเขาได้ เพราะช่วยเหลือเจือจาน สิ่งที่ได้มามันก็เป็นปัจจัยใช่ไหม ปัจจัยที่โยมอยากได้บุญมาใช่ไหม แล้วพระเสียสละต่อเนื่องไปมันไม่ได้บุญหรือ มันก็ได้บุญนะ แล้วพระเขาไม่แสวงหา นี่พูดถึงว่าแสวงหานะ แต่พระจริงๆ เขาไม่แสวงหา ไม่มี อย่างที่เราว่าน่ะ ไม่มี

เวลาฟังมา เพราะเราไปเจอกับตัวเอง เราไปจับเส้นหลวงปู่สุวัจน์ตอนไปอยู่อีสานใหม่ๆ ท่านถาม “ไอ้หงบเอ็งมาจากไหน” “มาจากราชบุรี”

โอ้โฮ! เล่าเลย เดินจะไปภูเก็ต เดินผ่านจากกรุงเทพฯ ไปภูเก็ต เดินทุกสถานีเลย ไปปักกลดนอนกลางคืนไง เช้าเขาก็มาใส่บาตร “ท่านอาจารย์จะไปไหน” “จะไปภูเก็ต” “ทําไมท่านอาจารย์ไม่ขึ้นรถล่ะ”

ท่านบอกในใจนะ มันถามทุกคนเลย แต่มันไม่เคยซื้อตั๋วให้เลย แล้วก็เดินไปถึงภูเก็ตเลย

นี่ยอดคน ถ้าแค่พูดคําเดียวเขาก็ซื้อให้แล้ว ตั๋ว เพราะคนที่เขามาใส่บาตรก็พวกภรรยาพวกลูกเมียของนายสถานีรถไฟทั้งนั้นน่ะ “ท่านอาจารย์ทําไมไม่ขึ้นรถไฟล่ะ”

แต่ด้วยการเคารพศีล ไม่พูดเคาะพูดเผดียงเพื่ออยากได้ ทั้งๆ ที่ตัวเองต้องเดินจากกรุงเทพฯ ไปยันภูเก็ตนะ หลวงปู่สุวัจน์พูดกับไอ้หงบ เพราะท่านถามเรา เราไปจับเส้น “หงบ เอ็งมาจากไหน” “มาจากราชบุรี”

ทีนี้พอราชบุรี คงฝังใจท่านมาก เดินจากกรุงเทพฯ ยันภูเก็ต แล้วบอกถามทุกสถานีเลย “ท่านอาจารย์จะไปไหน” “จะไปภูเก็ต” “แล้วทําไมท่านอาจารย์ไม่ขึ้นรถไฟล่ะ ก็เดินบนทางรถไฟ ก็ท่านอาจารย์ขึ้นรถไฟก็จบ”

ท่านก็นิ่ง แต่ในใจอยากจะให้เขาถวายตั๋วนะ แต่ไม่พูดน่ะ หลวงปู่สุวัจน์นี่ เราถึงเคารพท่านมาก คือคนเรามันเห็นผลประโยชน์เฉพาะหน้า แค่พูดคําเดียวก็ได้ผลประโยชน์ ไม่ต้องเดินกันเป็นเดือนกว่าจะเดินจากกรุงเทพฯ ถึงภูเก็ต นี่อาชาไนย จิตใจอย่างนี้ต่างหากถึงจะเป็นครูบาอาจารย์ของเรา จิตใจอย่างนี้ต่างหากถึงภาวนาเป็น จิตใจอย่างนี้ต่างหากถึงเอาชนะหัวใจของตนได้

จิตใจที่อ่อนแอ เขายังไม่ได้ถวายเลย ขึ้นป้ายแล้ว “ฉันอยากได้ตั๋วรถไฟไปภูเก็ต” ถือป้ายโชว์เลย อยากจะให้เขาซื้อให้ แต่นี่เขาถามนะ ท่านยังไม่พูดเลยหลวงปู่สุวัจน์นี่

เราไปจับเส้นท่านเอง โอ้โฮ! ท่านเล่าให้ฟังเยอะ เล่าให้ฟังตั้งแต่ท่านเดินไปภูเก็ต ไปภูเก็ตแล้วไปเจออะไรบ้าง ไปอยู่ที่ภูเก็ตนั้นอยู่สังคมสงฆ์ สงฆ์องค์ไหนเป็นสงฆ์ที่ดี สงฆ์องค์ไหนเป็นสงฆ์ที่พูดปลิ้นปล้อน ท่านพูดให้ฟัง ท่านเล่าให้ฟัง เพราะว่าอะไร เพราะเราบอกเราไปจากราชบุรี ไอ้ตรงนี้คือประสบการณ์ชีวิตของท่าน เป็นช่วงหนึ่งตอนหนึ่งในประสบการณ์ชีวิตของท่านที่ท่านไปอยู่ภูเก็ต ๒ พรรษามั้ง

นี่พูดถึงเราเจอพระที่ดีๆ อย่างนี้มาก็มี แล้วอย่างพระที่เขาพูดอย่างนี้ ที่ว่าเอาเงินส่วนตัวไปใช้ร้อยแปด

ถ้าเขาใช้ด้วยความถูกต้องดีงามนะ เขาก็มีครอบครัว เขาก็มีญาติมีพี่น้อง แต่ถ้าเขาหามาด้วยความผิดพลาด เขาหามาด้วยความไม่ดี อันนั้นผิด เพราะโดยทั่วไปเขาหามาโดยเขาใช้สอยหรือสมณสารูปที่ไม่สมควร เรามองไม่สมควร

หลวงตาบอกว่า ตามันจะแตก

เรามองไปสังคมพระสิ ลูกตาจะแตกนะ เห็นแล้วมันรับไม่ได้ เห็นแล้วมันสะอิดสะเอียน บวชมาทําไม ถ้าจะทําอย่างนั้น สึกไปเป็นฆราวาสดีกว่า ทํามาค้าขายแข่งกับฆราวาสเขา

ไอ้นี่มาบวชเป็นพระ สมณสารูป พระคือต้องการใช้ชีวิตแตกต่างจากคฤหัสถ์ พระต้องใช้ชีวิตแตกต่าง พระทําให้อาหารสุกเองไม่ได้ พระทําแบบโลกไม่ได้ พระค้าขายไม่ได้ พระค้ากําไรเกินควรไม่ได้ พระไม่ได้ทั้งสิ้น

พระมีได้อย่างเดียว วิสาสะในพระด้วยกัน พระด้วยกันมีของใช้ของสอย วิสาสะแลกกัน เอ็งมีไอ้นี่ ข้ามีไอ้นี่ คล้ายกัน แลกกันในหมู่พระนี่ได้ แต่ฆราวาสไม่ได้

เวลาพระอานนท์ เวลาท่านฉันอาหารแล้ว มีอาหารให้กับนักบวชนอกศาสนาไป เขาไปพูดข้างนอกไงว่าพระอานนท์ให้เขา แล้วเขาบอกว่าเหมือนกับพระอานนท์ศรัทธาเขา มาฟ้องพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าถึงบัญญัติไง ภิกษุให้อาหาร ให้อะไรกับนักบวชนอกศาสนาไม่ได้ เขาจะไปโฆษณาว่าพระศรัทธาเขา

นี่ไง พระห้ามๆๆ วินัยห้ามไว้หมดเลย ห้ามค้าขาย ห้ามทําทุกอย่าง แต่ถ้าศาสนสงเคราะห์โลก ได้ เราสงเคราะห์กันด้วยความตกทุกข์ได้ยาก เราสงเคราะห์กันเพราะว่าเขาลําบากลําบน เราจะสงเคราะห์ สงเคราะห์สงหาด้วยความถูกต้องดีงาม ได้

เพราะศาสนานี้กว้างใหญ่ ศาสนานี้เพื่อประโยชน์โลก แต่ศาสนานี้ไม่ใช่ทําเพื่อตัวเอง ไม่ได้ทําเพื่อประโยชน์ของตน ทําเพื่อประโยชน์ของโลก ถ้าเป็นศาสนสงเคราะห์ ได้ แต่ถ้าเป็นการกระทําที่ผิด ผิด โลกวัชชะไง

นี่พูดถึงว่าเขาบอกว่า “พระนําเงินส่วนตัวไปให้แก่คนอื่น บาปไหม”

ไม่ เพราะคําว่า “เงินส่วนตัว” เงินของเขา เขาจะให้ใครก็ได้ เพียงแต่เขาให้ถูกหรือผิดเท่านั้นเอง ถ้าเขาให้ถูก สุดยอด ถ้าเขาให้ผิด อย่างเช่นพระเอาเงินไปซื้อยาบ้า ผิด ถ้าเขาทําผิด ผิดมหาศาล แต่ถ้าเขาทําถูก ถูก ฉะนั้น เงินส่วนตัวของเขา เขาจะสงเคราะห์สงหาใครนั่นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่คําถามบอกว่าเป็นอดีตภรรยา

เออ! ไอ้อย่างนี้มันเป็นที่โลกวัชชะ โลกเขาติเตียน เพราะในเมื่อเราละมาแล้ว จากภรรยา จากครอบครัวแล้ว เราจะให้เขาก็ให้เขาไกลๆ อย่าเข้าไปใกล้

เวลาภาวนา เราภาวนาเพื่อความสงบระงับใช่ไหม เราจะได้พ้นจากทุกข์ใช่ไหม เราไม่ต้องการคลุกคลี ก็เรามาบวช เราเสียสละมาแล้ว เราหนีมาจากเขา เราหนีเขามา เราแยกกับเขามา แล้วทําไมต้องไปกว้านกลับมาล่ะ ไอ้นี่มันจะผิด ผิดตรงนี้ ไอ้ตรงนี้ไม่เห็นด้วย

แต่ถ้าเป็นค่าเล่าเรียนบุตร เพราะว่าพระเยอะนะที่เขาส่งเสริมการศึกษาเพื่อคนทุกข์คนจนเยอะ มีคนเขาทํา หลวงตาท่านส่งเสียเด็กเรียนเยอะแยะ ไอ้นี่เขาทํากันได้ แล้วทําไมเขาจะทําไม่ได้ ทําได้ ศาสนาสงเคราะห์โลกได้ แต่ศาสนาไม่ทําเพื่อตัวเอง ไม่ทําเพื่อเห็นผิด อย่างนั้นผิด

ฉะนั้น ที่เขาทําผิดไหม

เราจะบอกว่า ถ้าเงินส่วนตัว ไม่ผิด เอวัง

คนมีวาสนา
ถ้าคนมีวาสนามันถึงเวลานะ มันมีเหตุมีผล
มันมีสิ่งเหตุการณ์รองรับ
มันมีเหตุการณ์ทําให้ต้องได้พลัดได้พราก
มันเป็นเหตุให้ได้พบได้เจอ มันเป็นเหตุ
ถ้าเป็นพระก็เป็นเหตุให้ต้องได้ออกปฏิบัติ
ถ้าเป็นเหตุต้องได้บวช ถ้าเป็นเหตุออกไป นี่ถ้ามีวาสนานะ
ถ้าไม่มีวาสนา มันมีแต่จมทุกข์อยู่นั่นน่ะ
ถ้ามันเป็นวาสนาของคน
ถ้าเราสร้างคุณงามความดีของเรามา

๕

ชีวิตคน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๙ สิงหาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบขอบพระคุณหลวงพ่อ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ลูกเขียนมาเพื่อกราบขอบพระคุณหลวงพ่อที่ให้โอกาสลูกได้มาปฏิบัติที่วัด ๓ วัน แม้จะเป็นเวลาที่น้อยนิดแต่ก็มีค่ามากในชีวิต

การอยู่ทางโลกทําให้การฝึกภาวนาล้มลุกคลุกคลาน จนบางครั้งลูกก็เกิดความท้อแท้ กิเลสก็ยิ่งได้โอกาสโจมตีชักจูงให้อ่อนแอถดถอยจากความเพียร มีความรู้สึกเหมือนเป็นคนป่วย การได้มาปฏิบัติที่วัดและได้ฟังเทศน์หลวงพ่อจึงเป็นเหมือนการเข้ารักษาอาการเจ็บป่วยและฉีดวัคซีนป้องกันกิเลส

ลูกขอโอกาสกราบเรียนรายงานการปฏิบัติอันอ่อนด้อย เพื่อขอความเมตตาจากหลวงพ่อชี้แนะด้วยค่ะ

๑. ในการภาวนาของลูกถนัดเดินจงกรม จึงอาศัยการเดินจงกรมเป็นหลักโดยอาศัยพุทโธกํากับ วันแรกเห็นความรู้สึกฟุ้งซ่านแต่ก็ได้ทําความเพียรไปเรื่อยๆ คิดแค่ว่าขอให้ได้ทําความเพียรก็พอ จนตอนหลังเริ่มมีความสงบนิ่ง รู้สึกว่าใจมั่นคงมากขึ้น แม้ร่างกายจะปวดเมื่อยจากการเดิน แต่ใจไม่ทุกข์เลย กลับรู้สึกว่าเข้มแข็งกว่าเดิม เหมือนเป็นผู้ใหญ่มากขึ้น จนถึงวันสุดท้ายที่เดินจงกรม แต่ร่างกายเดินเองโดยที่ไม่ได้บังคับ รู้สึกมีกําลังใจในการทําความเพียรมากขึ้น

๒. ลูกกลับมาสู่ชีวิตทางโลกโดยที่การภาวนายังไม่เข้มแข็งนัก อยากจะกราบขออุบายที่จะรักษาใจให้อยู่กับการภาวนาได้อย่างมั่นคง ไม่ถูกลากจูงด้วยกิเลสให้อ่อนแอลงไป และลูกอยากขอความเมตตาหลวงพ่อไปปฏิบัติที่วัดอยู่เป็นระยะๆ เพื่อให้มีกําลังใจเข้มแข็งขึ้น กราบขอบพระคุณหลวงพ่ออย่างสูง

ตอบ : นี่เขาว่านะ นี่พูดถึงว่า เขาพูดถึงว่าอยู่ทางโลกกับทางธรรม

ถ้าอยู่กับทางโลก เวลาออกไปอยู่ทางโลกมันล้มลุกคลุกคลาน เวลาได้มาปฏิบัติที่วัดแค่ ๓ วันมันก็ได้เป็นที่พึ่งที่อาศัยบ้าง นี่ไง ถ้าเป็นสังคมชาวพุทธ สังคมชาวพุทธ เวลาหลวงตาท่านพูดประจํา ที่ไหนมีหมู่บ้าน เขาจะมีสร้างวัดไว้เป็นที่พึ่งทางใจของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราลงใจที่ไหนไง ถ้ามันที่ใกล้บ้าน ที่ใกล้บ้านเราอาศัยเป็นที่ภาวนา แล้วถ้าครูบาอาจารย์ถ้าอยู่ไกล อยู่ไกลขนาดไหน ในสมัยปัจจุบันนี้การสื่อสารมันไว เราฟังเอาจากตรงนั้น

แล้วถ้ามันถึงเวลํ่าเวลา เวลาหลวงตาท่านพูด เวลาคนที่ไปเยี่ยมเยียนท่านน่ะ ท่านจะขอบคุณนะ ขอบคุณที่มาเยี่ยมเยียน ขอบคุณที่มาเยี่ยมเยียน

เราฟังแล้วยังบอกว่าทําไมต้องขอบคุณด้วยล่ะ

ท่านจะขอบคุณนะเวลาเทศน์พวกโยมไปเยี่ยมเยียน แล้วท่านบอกท่านมีธรรมไปต้อนรับ เวลามีใครมาเยี่ยมเยียนท่านจะมีธรรมไปต้อนรับๆ ฉะนั้น เวลาท่านเห็นนํ้าใจของพวกเราไง

นี่ก็เหมือนกัน จะไปเยี่ยมไปเยียนไปกราบครูบาอาจารย์เป็นครั้งเป็นคราว ถึงเวลาเราจะปฏิบัติที่ไหนมันก็ปฏิบัติได้ ถ้าปฏิบัติแล้วอยู่กับทางโลก ทางโลกมันเป็นแบบนั้น ทางโลกนะ เพราะอะไร

เพราะเวลาเราจะพูดเรื่องนี้ เราจะพูดถึงตอนที่เราก่อนบวช ก่อนบวชเราอยู่กับโลกมาไง เวลาจิตใจอยู่กับโลกมามันแบบว่ามันอึดอัด เพราะโลกมันไม่จริงกับเราไง เราจริงกับเขานะ นิสัยมันเป็นนิสัยของคน

ทีนี้เราจริง เราจริงกับเพื่อนๆ จริงกับสังคมทั้งนั้นน่ะ เราจริงกับเขาทั้งหมดเลย แต่เขาไม่จริงกับเรา เขาไม่จริงกับเรา เวลาตกลงอะไรกันไปแล้ว สัญญากันไปแล้วเขาไม่ทําตามที่ตกลงไง ไอ้เรานี่ตกลงทั้งนั้นน่ะ เราทําตามนั้นๆ

แล้วมันก็มาคิดเอาเองไง ตอนนั้นมาพิจารณาของตัวเอง “เฮ้ย! แล้วโลกนี้มันมีอะไรเป็นความจริงวะ โลกนี้มันมีอะไรเป็นความจริง” นี่มันคิดของมันนะ ก่อนที่จะออกบวชไง แล้วมันบังเอิญ บังเอิญพระบิณฑบาตผ่านหน้าบ้านไง “โอ้โฮ! สงสัยนี่แหละ” ทั้งๆ ที่ยังไม่รู้อะไรเลยนะ “สงสัยนี่แหละ สงสัยนี่แหละ” ก็เลยศึกษามาๆ

เห็นไหม มันไม่จริงกับเรา โลกไม่จริงกับเรา แล้วคนจริงมันหายาก เวลาไม่ใช่เป็นฆราวาสนะ เวลาเป็นพระมาก็เหมือนกัน

เป็นพระมา เวลาอยู่ในวงพระ เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์มา หลวงตาท่านพูด เวลาท่านประพฤติปฏิบัติท่านจะไม่ให้ใครเห็นเลย เวลาอยู่กับหลวงปู่มั่น เวลาถ้าเขายังไม่หลับไม่นอน ท่านจะนั่งสมาธิจนกว่าเขาจะเข้านอนกันหมดแล้วหรือว่าเขาขึ้นกุฏิแล้ว ๔ ทุ่ม ๕ ทุ่มท่านถึงเดินลงทางจงกรมไม่ให้ใครเห็นเลย นี่ท่านจริงกับตัวท่านเองไง

แล้วไปอยู่กับเขา เขาไม่จริงกับเรา เขาไม่จริงกับเรา

เวลาปฏิบัติ เวลาท่านบอกท่านเรียนหนังสืออยู่ เวลาจะเดินจงกรม นั่งสมาธิ หมู่คณะที่อยู่ด้วยกัน ท่านบอกเพื่อนกันไง ก็แซว โอ้โฮ! จะไปนิพพานแล้วแหละ อย่างนู้นอย่างนี้ “วันนี้ทําอะไร” เขาว่านะ “เดินจงกรม” “โอ๋ย! จะไปนิพพาน”

พอรู้ถึงว่าโลกมันไม่จริงกับเรา เวลาเผลอไผลไปเดินจงกรม เขาไปเห็นเข้า “วันนี้ทําอะไร” “อ๋อ! มาบริหารร่างกาย”

เหมือนเราต้องโกหกไปกับเขา เราจะมาปฏิบัติ เราจะเดินจงกรม แต่เขามาเห็น เขามาถาม “ทําอะไร” “มาบริหารร่างกาย มันขบเมื่อยก็มาเดิน”

เพราะโลกมันไม่จริงกับเราไง พอไม่จริงกับเรา มาบวชเป็นพระแล้ว มาเป็นพระแล้วมันก็เป็นแบบนั้นเหมือนกัน ถ้าเป็นแบบนั้นเหมือนกัน มันก็ต้องอาศัยในหัวใจเราแล้ว ถ้าเราจริง เราต้องจริงกับพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สัจธรรมที่เป็นความจริงไง อริยสัจ ถ้าเรามีความจริงในอริยสัจ เราเห็นตรงอริยสัจนะ เราจะมีดวงตาเห็นธรรม

แต่นี่มันจริงด้วยอารมณ์ไง อารมณ์จริงจังขึงขังนะ แต่มันไม่จริง มันจริงที่ความคิดไง ความคิดไม่ใช่จิต เพราะจิต ความคิดมันเกิดจากจิต ถ้าความคิดเกิดจากจิต ถ้าเราจริงแล้วเราจะอยู่หลักความจริงของเรา

ถ้าอยู่ทางโลก บอกว่าอยู่ทางโลกมันลุ่มๆ ดอนๆ ถ้าอยู่ทางโลกจะทําอย่างไรต่อไป

ถ้าอยู่ทางโลก เราก็ต้องมีหลักมีที่พึ่งของเรา แต่เราเกิดกับสังคม เกิดกับโลก เพราะหน้าที่การงานอยู่ที่นั่น ถ้าอยู่ที่นั่นก็ทํางานไปกับเขา ทํางานไปกับเขา เราก็หลบหลีกของเราเอง หลบหลีกของเราเองมันต้องฉลาด ถ้าต้องฉลาด หลบหลีกของเราเพื่อเป็นความจริงของเรา

แต่ถ้าเราไปจริงจังกับเขา ไปร่วมวงไพบูลย์กับเขา เวลามีปัญหาขึ้นมา เราเป็นโลกล้วนๆ เลย เวลามีปัญหาขึ้นมาติดคุกติดตะรางนู่นน่ะ ถ้ามันผิดกฎหมายนะ ผิดติดคุกติดตะรางนี่ไปเลย แล้วเวลาถึงเวลาแล้วเราไปรับกรรมอยู่คนเดียว

แต่ถ้าเวลาเราสนุกครึกครื้นมีเพื่อน เพื่อนเยอะแยะ แต่เวลาเราเพลี่ยงพลํ้า เราอยู่คนเดียวทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้ามีสติสัมปชัญญะ เวลาครึกครื้นอยู่กับเพื่อนฝูง เวลาเราคนเดียว เราคนเดียวเราก็ฝึกหัดปฏิบัติของเรานี่ไง

นี่เขาบอกว่า อยู่ทางโลกมันล้มลุกคลุกคลาน มันทําให้เกิดความท้อแท้

ความท้อแท้ ท้อแท้มันก็เรื่องธรรมดา แต่ถ้าเห็นว่าท้อแท้เป็นเรื่องธรรมดาก็จบ ถ้าท้อแท้เป็นความจริง ไปท้อแท้ไปกับมันเลย

ท้อแท้เป็นเรื่องธรรมดา คนเราเหนื่อยแล้วพักก็หาย เวลามันทําสิ่งใดมันก็ลุ่มๆ ดอนๆ กันอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า ถ้าอยู่ทางโลกกับเขา เวลามันอ่อนแอ มันถดถอย แต่ถ้ามาวัดแล้วมันได้มาประพฤติปฏิบัติที่วัดแล้วได้ฟังเทศน์หลวงพ่อ เหมือนได้มีวัคซีนป้องกัน

วัคซีนไม่ใช่วัคซีนป้องกันหรอก กลัวโดนด่าต่างหาก พอกลัวโดนด่า ไม่กล้าทําอะไรเลย วัคซีนที่ไหนล่ะ นี่ไม้หน้าสามนะ โอ้โฮ! ผัวะๆ เลย ถ้าพูดถึง เพราะเวลาครูบาอาจารย์ท่านทํา ท่านทําอย่างนั้นไง

อย่างที่ว่า หลวงตาท่านบอกเลย ท่านไม่เคยว่าใคร ไม่เคยติเตียนใคร แต่ท่านพยายามโขกสับกิเลสของคน

เวลาท่านบอกท่านไม่ได้ว่าใครนะ ไม่เคยว่าใครเลย แต่ว่ากิเลสของคน สับโขกกิเลสของคน ถ้าคิดได้อย่างนี้ จบนะ

แต่ถ้าบอก “ว่าเราๆ” เออ! จบเลยนะ ถ้า “ว่าเราๆ” มันไม่กล้าสู้หน้า แต่บอกว่าโขกสับกิเลสของเรา ถ้ากิเลสของเรามันจบแล้วก็คือจบ

ดูสิ เวลาสิ่งที่เป็นคติธรรมที่หมู่คณะเอามาเป็นแบบอย่าง เวลาท่านอาจารย์สิงห์ทอง เวลาอาจารย์สิงห์ทองท่านก็นิสัยเป็นอย่างนั้นน่ะ เวลามีปัญหาขึ้นมาท่านไล่อาจารย์สิงห์ทองไปเลย

อาจารย์สิงห์ทองท่านก็รู้ว่าหลวงตาท่านเป็นคนมีสัจจะ ท่านเป็นคนจริงขนาดไหน เวลาไล่อาจารย์สิงห์ทอง อาจารย์สิงห์ทองเก็บบริขารไปเลย

สักพักเดินกลับมาใหม่

“อ้าว! ก็บอกไล่ไปแล้วไง”

“อ้าว! ก็สิงห์ทองไปแล้ว นี่คนใหม่ นี่สิงห์ทองใหม่”

ท่านก็ขํา เห็นไหม แล้วท่านก็กลายเป็นขํา ขําอาจารย์สิงห์ทองไป

แต่ถ้าพอไล่ทีแรกไม่ยอมไปนะ มันเป็นการว่าเราไปดื้อแพ่งกับอาจารย์ของเรา เวลาไล่แล้วท่านก็เก็บของไปเลย อาจารย์สิงห์ทองเก็บของไปแล้ว สักพักหนึ่งเดินกลับมา เดินกลับมา

“อ้าว! ก็ไล่ไปแล้ว กลับมาทําไม”

“อ๋อ! สิงห์ทองไปแล้ว นี่องค์ใหม่”

ก็เลยกลายเป็นเรื่องขบขัน เรื่องขบขันก็แล้วกันไป นี่พูดถึงเวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงๆ เป็นจริงอย่างนั้น ท่านเคารพกันจริงๆ นะ เคารพจริงๆ เพราะมันฝากผีฝากไข้กัน นั่นความจริงเป็นแบบนั้น

ทีนี้ความจริงของเรา ใครได้สร้างเวรสร้างกรรมมาด้วยกันมากน้อยแค่ไหน ถ้าได้สร้างเวรสร้างกรรมมาได้มากน้อยแค่ไหน เราจะได้เพื่อนดี เพื่อนแท้ ถ้าเราไม่ได้สร้างความดีมามากน้อยขนาดไหน เราก็พึ่งตัวเราเอง

จะไปโทษใครไม่ได้หรอก ต้องโทษตัวเองก่อน ตัวเองไม่ไว้ใจเขาเอง ตัวเองไม่พอใจเขาเอง ตัวเองเลินเล่อเอง แต่ถ้าตัวเองโดนมีปัญหาขึ้นมาแล้วตัวเองจะจําได้ ครั้งที่ ๑ ไม่มีครั้งที่ ๒ แล้วพยายาม จะบอกว่าไม่ให้เชื่อใครเลยก็ไม่ได้ มันต้องมีเหตุมีผลไง มีเหตุผล นี่พูดถึงว่าทางโลก

แล้วเวลาเขาบอกว่า ต่อไปเวลามาปฏิบัติที่วัดได้ฉีดวัคซีน ได้มีความป้องกัน

ป้องกันแล้วมันก็เป็นประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงว่าถ้ามันมีความเพียรไง มีความเพียร มีความเป็นจริง มันเป็นจริงของเรานะ เพราะชีวิตของเรา เราต้องรักษาความดีของเรา รักษาเองน่ะ

คนมีวาสนา ถ้าคนมีวาสนามันถึงเวลานะ มันมีเหตุมีผล มันมีสิ่งเหตุการณ์รองรับ มันมีเหตุการณ์ทําให้ต้องได้พลัดได้พราก มันเป็นเหตุให้ได้พบได้เจอ มันเป็นเหตุ ถ้าเป็นพระก็เป็นเหตุให้ต้องได้ออกปฏิบัติ ถ้าเป็นเหตุต้องได้บวช ถ้าเป็นเหตุออกไป นี่ถ้ามีวาสนานะ ถ้าไม่มีวาสนามันมีแต่จมทุกข์อยู่นั่นน่ะ ถ้ามันเป็นวาสนาของคน ถ้าเราสร้างคุณงามความดีของเรามา

นี่คําถามเนาะ “๑. ในการภาวนา ลูกถนัดเดินจงกรม ก็อาศัยการเดินจงกรมเป็นหลักโดยอาศัยพุทโธกํากับ วันแรกๆ มันก็ฟุ้งซ่านของมัน”

แต่มันมีสติมีปัญญา ถ้าคนมีประสบการณ์เป็นอย่างนี้ เขาวงเล็บไว้ “คิดแต่ว่าขอให้ได้ทําความเพียรก็พอ”

ถ้าคิดแต่ว่าขอให้ได้ทําความเพียรก็พอ เหมือนเรา ถ้าเราทําแต่งานไง ถ้าไม่ทํางาน เราเบื่อหน่าย เรานั่งเฉยๆ ก็ไม่ได้อะไรเลย แต่เราทําของเราไปเรื่อยๆ เราทําของเราไปเรื่อยๆ ด้วยความไม่อยากได้ เขาใช้ความคิดไง คิดแค่ว่าพอได้ทําความเพียรก็พอ ถ้าได้ทํา ได้ทําความเพียรมันก็พอ

ถ้าได้ทําความเพียร ถ้าความเพียรมันถูกต้องดีงามมันก็เป็นผลวันยังคํ่า ถ้าได้ความเพียร ถ้ามันไม่ได้ ไม่ได้เราก็ต้องฝึกหัดกัน บังคับตัวเราเองให้อยู่ในความเพียรนั้น มันก็เป็นบุญกิริยาวัตถุ คือเอาความเพียร กิริยายืน เดิน นั่ง นอน ถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ไม่ใช่ว่ายืน เดิน นั่ง นอนโดยความพอใจของกิเลส มันจะนอนจมของมัน มันจะนั่งเล่นนั่งหัว มันจะเดินโดยขาดสติ นั่นน่ะโดยกิเลสทั้งหมดเลย

แต่ถ้าเรามีสติสัมปชัญญะแล้วเราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา นี่บุญกิริยาวัตถุ ความสะดวกสบายของเรา เราเอาความเพียรนี้เพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราทําให้ได้ทําความเพียรก็พอ

เขาบอกพอตอนหลังรู้สึกมันนิ่งขึ้น มันแข็งแรงขึ้น มันดีขึ้น

มันดีขึ้น พอดีขึ้นขึ้นมา คนเดินจงกรมจะรู้ เวลาดีขึ้นขึ้นมา เดินจงกรมแล้วเหมือนร่างกายเดินเองโดยที่ไม่ได้บังคับเลย เวลามันกลมกล่อม มันเข้ากันได้ เดินจงกรมแบบทีนี้จะหยุดไม่ได้แล้ว จะไม่เดิน มันก็เดินของมันอยู่

แต่ทีแรกๆ มันไม่เดินน่ะสิ เวลาเดินจงกรมมันไม่เดินหรอก มันขี้เกียจขี้คร้าน มันต่อต้านทั้งนั้นน่ะ มันไม่ยอมทํา แต่ถ้าเราทําไปๆ แบบเครื่องยนต์ เครื่องยนต์พอเครื่องมันร้อน เครื่องยนต์มันสุดของมัน มันไปของมันเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลากายกับจิตมันเข้ากัน เดินจงกรมโดยร่างกายเดินไปเอง ไม่ต้องบังคับเลย มันเดินของมันไปเองเลย เดินไปเองเลย ถ้าจิตมันดีขึ้นๆ พอเดินไปเองมันไม่ฟุ้งซ่านแล้วแหละ มันไม่ส่งออก

โดยธรรมชาติของมัน มันส่งออกไปรับรู้เรื่องต่างๆ ทั้งสิ้น แต่เวลาเดินจงกรมไป เรามีสติ โดยแค่ที่ว่า คิดแค่พอได้ทําความเพียรก็พอ คิดแค่ได้ทําความเพียรก็พอ

จิตมันอยู่ตรงนี้ จิตมันอยู่กับคําบริกรรม มันอยู่กับสติ มันอยู่ของมันแค่นี้ ทํามันไปเรื่อยๆ เวลามันสมดุลของมัน นี่เดินจงกรมแบบไม่ต้องบังคับเลย มันเป็นของมันเอง แล้วสุข แล้วสบาย มันจะมีความฝังใจ ความฝังใจนี้เกิดจากอะไร

เกิดจากสติ เกิดจากการกระทําของเราทั้งนั้นน่ะ ถ้าไม่เกิดจากการกระทําของเรานะ ถ้าไม่กระทํา มันไปทางโลก ทางโลกคือคนนั่งเหม่อลอย เวลานั่งเหม่อลอยสบายใจๆ

สบายใจนั่นขาดสตินะ เวลาคนเราเวลาถึงยุคถึงคราวมันจะเหมือนว่านั่งสบายๆ สบายๆ แล้วได้อะไรล่ะ แต่ถ้าเวลาเราเดินจงกรม เดินจงกรมจนร่างกายมันเดินไปเอง ร่างกายมันเดินไปเอง

คําว่า “ร่างกายมันเดินไปเอง” มันไม่ตกจากทางจงกรม มันถึงหัวทางจงกรม ท้ายทางจงกรม มันกลับมา มันพร้อมไง มันไม่ใช่คนเหม่อลอย

เวลาคนสบายๆ มันเหม่อลอย คนเหม่อ คนลอย คนขาดสติ อันนั้นเรื่องหนึ่ง นั่นเรื่องทางโลก ถ้าพูดถึงทางธรรมก็ภวังค์ มันหายไปเลย จิตนี้ไม่มีใครรักษา

แต่เราบริกรรม เราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา สติมันรักษาจิต สติมันรักษาความรู้สึก แล้วความรู้สึกมันตั้งมั่น ความรู้สึกมันไม่ส่งออก เป็นตัวของมันเอง มันก็เดินได้เลย เดินแบบไม่ต้องบังคับเลย นี่สติสัมปชัญญะเราดีขึ้นๆ เดี๋ยวมันไม่รับรู้เลย ไม่รับรู้ ต้องยืนแล้ว ยืนรําพึงในธรรม

เวลาเดินมันยังรับรู้อยู่ อุปจาระมันรับรู้ ส่งออกได้ ถ้ามันละเอียดเข้าไปๆ มันไม่รับรู้เลย ถ้าไม่รับรู้ ต้องยืน ยืนไม่ได้ ต้องนั่งลง นั่งลงทางจงกรมนั่นแหละ ไม่ต้องไปห่วงว่าจะเลอะไม่เลอะ หัวใจมันไม่เลอะ หัวใจมันขาวสะอาดอยู่นี่ หัวใจกําลังจะลงอยู่นี่

ไม่ต้องไปห่วงว่าจะเลอะ เลอะเดี๋ยวอาบนํ้าได้ ขอให้จิตมันลงเถอะ ถ้ามันเป็นจริงนะ นี่เวลาถ้ามันเป็น มันต้องเป็นแบบนี้ นี่ไง การปฏิบัติโดยชอบ แล้วถ้ามันรู้โดยชอบ รู้จากความจริงภายใน อันนี้จะเป็นประโยชน์กับเรานะ

นี่พูดถึงว่า แค่เขามาวัดมาปฏิบัติแล้วมันได้ผลอย่างนี้

“๒. ลูกกลับมาใช้ชีวิตทางโลกโดยที่ภาวนายังไม่เข้มแข็งนัก และอยากกราบขออุบายที่จะรักษาใจให้อยู่กับการภาวนาได้อย่างมั่นคง ไม่อยากถูกลากไปด้วยกิเลสให้อ่อนแอลงอีก”

นี่เวลามันภาวนาได้แล้วมันก็ดีใจภูมิใจ ทีนี้เวลากลับไปโลก มันก็ธรรมดานะ โลกกับธรรม ธรรมต้องอยู่เหนือโลก ธรรมนี้สุดยอด ธรรมนี้อยู่เหนือโลก เหนือหัวใจของเรา หัวใจของเราถ้ามันเป็นธรรม มันมีสติปัญญาแล้วมันเป็นธรรม

แต่เป็นธรรม คําว่า “เหนือโลก” แต่เวลาออกไปอยู่กับโลกก็ต้องอยู่กับเขา ถ้าอยู่กับเขา มันก็ต้องเหมือนเราเป็นผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่อยู่กับเด็ก ถ้าผู้ใหญ่อยู่กับเด็ก เด็กมันมีความรู้ของมันในระดับนั้น ผู้ใหญ่เรามีเหตุผลที่มากกว่า แต่เราพูดไปแล้วเขาไม่รู้อะไรกับเราหรอก

ถ้าเขาไม่รู้อะไรกับเรานะ ถ้าไม่รู้อะไรกับเราแล้ว ถ้าเรายิ่งไปพูด เขาจะดึงเราให้กลับไปเป็นเด็กเหมือนเดิม เป็นเด็กก็ไปเล่นกันอย่างเก่าไง ถ้าเป็นเด็กเหมือนเดิมก็ยังพาไปเที่ยวเล่นกันเหมือนเดิม ถ้าไม่อย่างนั้น ยิ่งถ้าเป็นหมู่คณะรักกันมาก ยิ่งจะเป็นผู้ใหญ่นี่เขายิ่งไม่ยอมเลย ยิ่งเขาจะเอาเครื่องล่อมาล่อให้เราไปอยู่กับเขา

ฉะนั้น เวลากลับไปอยู่กับทางโลกแล้ว ถ้าจะให้มันเข้มแข็ง จะขออุบาย ถ้าเขาขออุบาย

เราก็ต้องตั้งสติกับเรา ตั้งสติไว้นะ

เวลาเรามีคําถามมาจากพระใหม่ๆ ประจํา เพราะพระใหม่ๆ เวลาเขาบวชมาแล้วเขามาจากโลกมาแล้วมาบวชเป็นพระใช่ไหม แล้วบวชเป็นพระเวลาไปสัมพันธ์กับทางโลกสังคมมันก็มีพวกสีกา พวกสังคมต้องรับรู้ เขาบอก “หลวงพ่อทําอย่างไร”

เราบวชใหม่ๆ เราก็ทําอย่างนี้ เราบวชใหม่ๆ นะ เราบวชใหม่ๆ เราคิดถึงว่า ในเมื่อมนุษย์เราเกิดมา เราเกิดมาเป็นญาติกันโดยธรรม เราคิดว่าเป็นญาติเลย เราคิดว่าพวกนี้เป็นญาติเป็นพี่เป็นน้อง เป็นญาติ เป็นน้า เป็นตา เป็นยาย เราคิดว่าเขาเป็นญาติกับเรา

คําว่า “ญาติ” คําว่า “เครือญาติ” เราก็ไม่ก้าวล่วงไปใช่ไหม ไม่คิดนอกเรื่องนอกราว ดูสิ พี่น้องอยู่ในบ้านอยู่กันสุขสบาย พี่น้องอยู่ในบ้านก็ไม่มีปัญหา ถ้าเป็นคนอื่นอยู่กับบ้านไม่ได้นะ ใครเข้ามาในบ้านโดยที่เป็นคนแปลกหน้ามานี่ไม่ได้ เดี๋ยวของหาย เดี๋ยวในบ้านมีปัญหา

แต่ถ้าเราเป็นญาติกัน ถ้าเราคิดว่าเป็นญาติ เวลาพระมาถามเรา เราใช้อุบายนี้ เพราะอุบายนี้เราใช้กับเรามาตอนบวชใหม่ๆ คิดว่าเป็นญาติ เป็นพี่เป็นน้อง เป็นพ่อเป็นแม่ เราคิดอย่างนั้น

เวลาหลวงตาพูดนี่ซึ้งใจมาก เวลาท่านบอกว่า เวลากิเลสมันแว็บไปคิด ธรรมะคอยตบไว้ๆ เวลาจิตมันแว็บออก ตบไว้ๆ เวลามันจะคิดน่ะ

เวลาหลวงตาท่านพูดเลยนะ เวลาถ้าเราคิดไม่ทัน ครูบาอาจารย์ท่านจะคอยตบไว้ มือจะจับอะไรก็ นี่แน่ะ! นี่แน่ะ!

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาจะคิดอะไร นี่แน่ะ! บังเอิญเราก็ใช้อย่างนี้มาเหมือนกัน แต่ตอนบวชใหม่ๆ ไง คิดเลย เป็นญาติเป็นพี่เป็นน้อง เราคิดของเรา มันก็ไม่คิดนอกเรื่องนอกราวนะ ถ้าไม่คิดนอกเรื่องนอกราว เราก็ไม่ต้องเอาไฟมาสุมเราไง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรากลับไปอยู่กับทางโลก เราไม่ได้ภาวนา ถ้ากิเลสเข้มแข็ง ขออุบาย

คําว่า “อุบาย” ก็นี่ไง อุบายก็คือใจเรา อุบายมันก็ต้องคิดกันที่นี่ ถ้าคิดกันที่นี่ เราไปทํางาน ต้องทํางาน ถ้าเรามีสติสัมปชัญญะนะ เวลางานทําด้วยความเข้มแข็งเลย งานทําได้ชัดเจนมากเลยเพราะว่าเรามีสติสมบูรณ์ แล้วมีสมาธิ เราพร้อมที่จะทํางาน เพราะอะไร

เพราะอยากทํางาน ทําเสร็จจะได้กลับบ้าน ทําเสร็จจะได้ภาวนา งานที่อยากเสร็จ งานที่อยากให้มันทําให้ลุล่วงไป แล้วเราจะได้มีเวลาไปภาวนา มันทําได้เต็มที่เลย แต่ถ้าเขาทํางานเพื่องาน ทํางานอยู่กับงานก็คลุกคลีอยู่นั่นน่ะ ถ้าคลุกคลีอยู่มันก็เป็นอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่า ขออุบายรักษาใจให้การภาวนาได้มั่นคง

ถ้ารักษาอย่างนี้ ถ้ารักษาอย่างนี้นะ รักษาได้ ดูแลหัวใจของเรา รักษาที่ไหนก็ได้ หัดภาวนาของเราเพื่อบํารุงใจของเราให้มีจุดยืน ไม่ไหลไปกับเขา

นี่ไง เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทางของคฤหัสถ์เป็นทางที่คับแคบ คับแคบแบบนี้ แม้แต่จะภาวนายังคุยกับเขาไม่ได้เลย ถ้าภาวนาไปคุยกับเขา เขาจะพูดเลย จะแซวเลยนะ โอ๋ย! จะไปนู่นจะไปนี่ ว่าไปเรื่อย

เราไม่ต้องพูดให้ใครฟัง เว้นไว้แต่สังคมเดียวกัน สังคมเดียวกันเขาคุยกัน คุยกันก็คุยกันพอประมาณ ไม่ต้องคุยกันจนให้เขาเข้าใจหรอก ไม่ต้องคิดว่าจะไปลากใครมา เอาใจเราให้ได้ก่อน ไม่ต้องไปคิดว่าจะลากใครหรอก ใจเราลากให้ได้

เพราะว่ายิ่งพูดมากมันยิ่งแบบว่าวิตกกังวลน่ะ เวลาพูดไปแล้ว เวลามาภาวนา เอาแล้ว ไอ้คําพูดมันจะมาหลอก ไอ้เราธรรมดา ไอ้กิเลสมันก็หลอกอยู่แล้ว แล้วยิ่งไปคลุกคลีกัน พอคลุกคลีกัน เวลาเข้าทางจงกรม ไอ้ที่คลุกคลีกันจะมาปล่อยวาง เสียเวลาเป็นครึ่งชั่วโมงเลย

มันไปเอาคําพูดที่เราพูดกับเขามาทบทวน มาทบทวน จริงไม่จริง มาอุ่นกินไง รําคาญ แต่ถ้าเราไม่ไปคลุกคลีกับเขามันก็ไม่มีเชื้อไง ไม่ให้กิเลสมันเอาอันนี้มาอ้างไง

ฉะนั้น เวลาในวงการปฏิบัติเขาไม่ให้คลุกคลีตีโมง เขาไม่ให้คุยกันมากเกินไป เพราะคุยกันมากเกินไปมันจะเป็นผลของการทําลาย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราไปอยู่ในสังคมไง เราจะไปพูดเรื่องอะไรล่ะ ถ้าพูดเรื่องงานก็คุยกันไป แต่เรื่องภาวนาถ้าเป็นคอเดียวกัน เราก็พอคุยกันได้ แต่คุยกันพอเป็นพิธี แต่เวลาภาวนาแล้วเป็นเรื่องของเรา เรื่องของเรา เวลาคนนู้นเขาทําได้ ฟังเขาทําได้ แต่เราไปทํา ทําไมมันไม่ได้ล่ะ อ้าว! แล้วของเราล่ะ

แล้วของเรานะ ถ้ามันเป็นปัจจุบัน ภาวนาเกือบเป็นเกือบตายไม่เห็นมันได้อะไรเลย พอวางอารมณ์ใหม่ พลิกใหม่ ผัวะ! ได้เลย แล้วทําไมมันได้ล่ะ มันได้เพราะอะไร ได้เพราะกิเลสมันตามไม่ทัน

ไอ้ที่จะได้จะไม่ได้อยู่นั่นน่ะต่อรองกันมาตลอด สติกับกิเลสต่อรองกันมาตลอด ต่อรองมันก็เป็นประเด็นนั้น เวลามันพลิกอารมณ์ใหม่ขึ้นมา กิเลสมันมาไม่ทัน มันคิดว่าเราจะไปเถียงมันอยู่นู่นไง พอกลับมานี่ปั๊บ มันลงได้ นี่ปัจจุบันธรรม ถ้าปัจจุบันธรรม นี่คือรักษา

เขาบอกอุบายวิธีการรักษา ถ้าเราอยู่กับโลก อยู่กับโลก โลกมันเป็นเรื่องของโลกๆ เราจะบอก โลกเป็นเรื่องการแข่งขัน โลกเป็นความเห็นแก่ตัว เป็นเรื่องของกิเลส ก็จริงอย่างนั้นอยู่ แต่เราก็ต้องอยู่กับเขานะ ถ้าอยู่กับเขา อยู่กับโลกโดยไม่ติดโลกนี่ดีที่สุด อยู่กับโลกเพราะเราจําเป็นต้องอยู่

แต่พระ ดูสิ ขนาดว่าหลีกเร้นขนาดไหนมันก็ต้องบิณฑบาต มันก็ต้องอยู่กับสังคมนั่นแหละ แต่อยู่กับสังคม แต่เราไม่ไปกับเขา อยู่กับสังคมโดยที่ว่าเราก็ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าอยู่กับสังคมแล้วก็ไปเป็นผู้นําสังคมต่างๆ นั่นอีกเรื่องหนึ่งเลย เพราะเรื่องความสําคัญคือเรื่องของตนยังไม่เสร็จ

เวลาหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านบอกว่าท่านทําคุณงามความดีไว้มาก พระมีความคิดเห็นว่าอย่างไร

มีความรู้สึกพร้อมอยากจะเชิดชู อยากจะกระทํา แต่งานของตนยังไม่เสร็จ

หลวงปู่มั่นบอกว่าใช่ ทําให้เสร็จก่อน

เวลางานของตนจะเสร็จเกือบเป็นเกือบตาย แล้วพองานของตนเสร็จ เวลาท่านมาเขียนประวัติหลวงปู่มั่นน่ะ ท่านบอกว่าถ้าไม่รู้เขียนไม่ได้

ถ้าไม่รู้เขียนไม่ได้ เพราะว่า เวลาท่านพูดอย่างนั้นมันอยู่ตรงไหน เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดอย่างนั้นมันอยู่ตรงไหน แต่ถ้าคนมันรู้ล่ะ พูดถึงอารมณ์ตรงนั้น อยู่ตรงนั้นๆ

อย่างต้นไม้ อยู่โคนต้นไม้ อยู่กลางต้นไม้ อยู่บนคอต้นไม้ เวลาคนปีนต้นไม้ด้วยกัน เวลาบอกถึงว่า เฮ้ย! เราปีนไปแล้วอยู่ตรงนี้ๆ ไอ้คนที่ไม่เป็นมันก็งงนะ มันก็จินตนาการของมันไป

แต่คนเคยปีน อ้าว! ต้นไม้ต้นนี้ขึ้นด้วยกัน หลวงปู่มั่นขึ้นต้นไม้ เราก็เคยขึ้น โอ๋ย! โคนมันขึ้นยาก โอ้โฮ! กว่าจะขึ้นได้เกือบเป็นเกือบตาย โอ้โฮ! พอขึ้นไปแล้ว ขึ้นไปถึงกลางต้น ขึ้นไปถึงคอ อย่างเช่นต้นมะพร้าวอย่างนี้ ไปถึงคอต้นมะพร้าว จะขึ้นไปนั่งบนกิ่งมัน จะขึ้นไปเก็บลูกมะพร้าวขึ้นอย่างไร นี่เวลาท่านพูดไง ปีนอย่างไร ทําอย่างไร ไอ้คนเคยขึ้นรู้หมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน พอท่านบอกว่างานของตนยังไม่เสร็จ พองานของตนท่านเสร็จแล้วท่านกลับมาเขียนประวัติหลวงปู่มั่นน่ะ แล้วเวลาเขียนประวัติหลวงปู่มั่น ท่านเขียนด้วยความแยบยลด้วย ท่านไม่เขียนเรียงประวัติหลวงปู่มั่นหรอก

ไปอ่านประวัติหลวงปู่มั่นสิ ประวัติหลวงปู่มั่นมีแต่เทศน์ธรรมะทั้งนั้นเลย อ้างคติธรรม อ้างถึงประวัติความทุกข์ยากของหลวงปู่มั่นข้อหนึ่ง แล้วท่านก็เทศน์ไป เทศน์เป็นคุ้งเป็นแคว เป็นเทศน์ทั้งนั้นเลยนะ ประวัติหลวงปู่มั่นของหลวงตาอ่านๆ ไปมันไม่เหมือนกับประวัตินะ มันเหมือนกับเป็นธรรมเทศนา ประวัติหลวงปู่มั่นน่ะ

ประวัติหลวงปู่มั่นโดยเวอร์ชันของหลวงตานะ ถ้าประวัติหลวงปู่มั่นโดยเวอร์ชันคนอื่นนั่นเรื่องของเขา คนไม่รู้เขียนไม่ได้ คนกิเลสเต็มหัวเขียนแต่เรื่องกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

คนที่เป็นธรรมๆ นะ ท่านเขียนเกียรติประวัติของหลวงปู่มั่น แต่ท่านก็แทรกธรรมะเข้าไป แทรกธรรมะเข้าไปโดยเอาหลวงปู่มั่นเป็นเหตุ เอาหลวงปู่มั่นเป็นเหตุแล้วท่านก็เทศน์ธรรมเทศนาเข้าไป เห็นไหม นี่เพื่อประโยชน์

แล้วเวลาเขียนจบแล้ว เวลาท่านพูดทบทวนกลับมาเรื่องประวัติหลวงปู่มั่น ท่านบอกว่า เขียนแค่ ๗๐ เปอร์เซ็นต์ เขียน ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไม่ได้ โลกเขาไม่เชื่อ โลกเขาไม่เชื่อ

แล้วเวลาเราไปศึกษาประวัติหลวงปู่มั่น ว่าหลวงปู่มั่นท่านโดนขับไล่ออกมาจากอุบลฯ ไปที่ไหนมีแต่คนขับไล่ ในประวัติหลวงปู่มั่นไม่พูดถึงเลย

เพราะหลวงตาท่านบอกว่า ถ้าเป็นธรรมะมันควรเป็นนํ้าใสสะอาด เป็นประโยชน์ มันไม่ให้เป็นโทษ ไอ้สิ่งที่หลวงปู่มั่นท่านไปทุกข์ไปยากมันเป็นกิเลสของคนที่อิจฉาตาร้อนเห็นคนอื่นทําความดีแล้วตัวเองก็ไม่ได้ทํา แต่ก็ไม่อยากให้คนอื่นทํา

คนอื่นจะทําความดีก็ไม่อยากให้เขาทํา แล้วเขาทําแล้วก็ยังไปกีดขวางเขา ท่านบอกว่าเรื่องอย่างนี้มันเป็นเรื่องลบ ไม่ควรเอามาเขียนในประวัติหลวงปู่มั่นให้มันเศร้าหมอง นี่ความเห็นของพระอรหันต์

ถ้าเป็นความเห็นของเรา จะเขียนเยอะๆ เลยนะ ไอ้ที่เรื่องรังแก มันจะได้เป็นตัวอย่าง เป็นตัวอย่างว่าคนทําดีขนาดนี้ยังโดนคนอื่นเขาโจมตี เขาทําลาย แต่ท่านไม่คิดแบบนี้นะ นี่ความคิดของหลวงตาท่านคิดอีกอย่างหนึ่ง ท่านคิดเป็นแง่บวก คิดบวกหมด

สิ่งใดที่มันกระทบกระเทือนกัน ท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกว่า สิ่งใดที่กระทบกระเทือนกัน สิ่งใดที่มันเศร้าหมอง เราไม่ควรเอามาพูดยํ้า พูดยํ้าพูดซํ้าให้สะเทือนกัน

ในประวัติหลวงปู่มั่นในเวอร์ชันของหลวงตาถึงเป็นประวัติหลวงปู่มั่นแล้วมีธรรมะเป็นเรื่องธรรมล้วนๆ เป็นธรรมปฏิบัติ เป็นธรรมที่เป็นเกร็ดให้พวกเราได้ขวนขวายให้เราปฏิบัติตาม

แต่ไอ้เรื่องที่หลวงปู่มั่นท่านทุกข์ท่านยากอะไรมา ท่านเก็บไว้ในอกของท่านกับในอกของหลวงปู่มั่น เพราะหลวงปู่มั่นเล่าให้ท่านฟังเอง ท่านฟังสิ่งใดมาที่มันเป็นทุกข์เป็นยาก ท่านหันหน้าเข้าข้างฝาแล้วร้องไห้เลย

ทั้งๆ ที่ไม่ใช่คนโดนนะ คนโดนคือหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเป็นคนโดนมาแล้วมาเล่าให้ท่านฟัง ท่านแค่ฟังท่านยังนํ้าตาไหล นํ้าตาไหลเพราะอะไร นํ้าตาไหลเพราะท่านกตัญญูกับหลวงปู่มั่นไง ท่านผูกพัน

แล้วคนที่เรารักเคารพไปทุกข์ไปยากมา มันสะเทือนใจ อู้ฮู! นํ้าหูนํ้าตาไหล แต่ไม่ได้เขียนในประวัติเลย เอามาเล่าหลังไมค์กับพวกเรา เอามาเล่าหลังไมค์ ไอ้เราฟังไปแล้วเราก็จําขี้ปากมาพูดต่อ พูดต่อให้มันจารึกไว้ ให้มันจารึกไว้ในศาสนาของเราไง

นี่พูดถึงอุบาย อุบายเราก็พลิกกลับมา พลิกกลับมาว่า ถ้าเราทํา ยังปฏิบัติไม่ได้เราก็พยายามหาอุบายวิธีการรักษาใจของเรา แต่อุบายมันเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป อย่างเช่นเรื่องไม่รู้ ไม่รู้เขียนไม่ได้ ถ้าไม่รู้ก็ยังเอาตัวรอดไม่ได้

เห็นไหม หลวงปู่มั่นท่านรอดไปแล้ว แต่เวลาหลวงตาท่านยังไม่รอด ท่านบอกท่านต้องเอาตัวรอดให้ได้ก่อน หลวงปู่มั่นท่านก็เห็นด้วย บอก เออ! ใช่ ต้องเอาตัวรอดให้ได้ก่อน

เวลาท่านเอาตัวรอดได้แล้วท่านทําประโยชน์ ประโยชน์ของผู้ที่เอาตัวรอดได้แล้วมันเป็นประโยชน์ล้วนๆ เลย

ทั้งๆ ที่เป็นเรื่องจริงนะที่หลวงปู่มั่นท่านโดนกลั่นโดนแกล้งต่างๆ ท่านบอกไม่เอามาเขียน มันเลอะ มันสกปรกในหนังสือ มันเป็นสิ่งที่กระเทือนใจคน มันไม่ดี

แต่ถ้าอ่าน หลวงปู่มั่นท่านมีความเพียร หลวงปู่มั่นท่านลงสมาธิ หลวงปู่มั่นท่านมีดวงตาเห็นธรรม หลวงปู่มั่นท่านมีความสุข ใครอ่านแล้วก็ชื่นใจ นี่มันเป็นแง่บวก

นี่มันเป็นนิสัยไง มันเป็นนิสัย มันเป็นจริตของท่าน ท่านมีความเห็นอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าเวลาที่ว่าแก้ไขตัวเองได้แล้วมันเป็นประโยชน์

ฉะนั้น ถ้าแก้ไขตัวเองยังไม่ได้ ไอ้สิ่งที่เราอยู่ในสังคม เราจะมีอุบายรักษาตัวรอดอย่างไร

เราก็เอาประวัติครูบาอาจารย์เป็นที่ยึดเหนี่ยว เอาประวัติครูบาอาจารย์เป็นที่ยึดเหนี่ยว

เห็นไหม ครูบาอาจารย์บางองค์มีความอหังการ มีความเข้มแข็ง ประพฤติปฏิบัติไปแล้ว สุดท้ายแล้วท่านก็สึกหาลาเพศไป

ครูบาอาจารย์บางองค์ท่านประพฤติปฏิบัติแล้ว ท่านปฏิบัติแล้วท่านยังไม่ได้ถึงธรรม ท่านก็พยายามประพฤติปฏิบัติของท่านเพื่อเอาความจริงของท่าน อยู่ในกรอบของธรรม

ครูบาอาจารย์ของเราบางองค์ท่านประพฤติปฏิบัติไปแล้วเวลาท่านสิ้นสุดแห่งทุกข์ไป ท่านมีหลักมีเกณฑ์ของท่าน

นี่เราเอาคติตัวอย่างมาเทียบเคียงแล้วดูการดํารงชีวิตอย่างไร ทําตัวอย่างไร แล้วเราจะทําตัวอย่างไร

เราก็ดูอย่างนี้นะ เวลาเราออกวิเวกไปอยู่กับครูบาอาจารย์ องค์ไหนเป็นอย่างไรเราก็ไปศึกษามาทั้งนั้นน่ะ ศึกษามา ศึกษามาแล้ววาง ศึกษามาแล้ววาง

แบบที่หลวงตาสอนเลย หลวงตาท่านบอกท่านไปตามวัดตามวา ถ้าที่ไหนไม่ดี เตือนตัวเองไว้เลยนะ อย่างนี้ไม่ทํา อย่างนี้ไม่ทํา จําเอาไว้นะ อย่างนี้ไม่ดี อย่างนี้ไม่ดี

เราก็คิดอย่างนั้นน่ะ อะไรที่ไม่ดีๆ แต่เอามาพูดบ่อย เอามาพูดให้เป็นคติเป็นตัวอย่าง พูดแล้วไม่ทํา ถ้าบอกว่าไม่ดีแล้วไม่ทํานะ

ถ้าบอกว่าไม่ดีแล้วทํา แสดงว่าเราแยกไม่ถูกว่าดีหรือไม่ดี บอกเขาไม่ดี เราทําแต่ไม่ดีๆ ได้อย่างไร บอกไม่ดีแล้วไม่ทํา ถ้าบอกว่าดี ทํา อันไหนดี ทํา

เวลาเที่ยววิเวกไปก็เจอสภาพแบบนี้ ไปรู้ไปเห็นอะไรเข้า สิ่งใดไม่ดีก็ศึกษาไว้แล้ววางไว้ ไม่ไปยุ่งกับเขา แต่อยากจะศึกษาแต่เรื่องดีๆ อยากจะหาครูบาอาจารย์ที่เป็นตัวอย่าง ครูบาอาจารย์ที่ทําดีนะ มันจะฝังใจ ฝังใจมาตลอด

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ที่ดีมันแบบว่าซื่อตรงต่อหน้าและลับหลัง พูดอย่างไร ทําอย่างนั้น ทําอย่างไร พูดอย่างนั้น โอ้โฮ! ครูบาอาจารย์อย่างนี้เราเคารพมาก พูดอย่างไร ทําอย่างนั้น

แต่ส่วนใหญ่แล้วมันเจอแต่พูดอย่างทําอย่างนี่เยอะ พูดที่ไม่รู้ ไอ้ที่รู้ไม่พูด ไอ้ที่ทําก็ทําแบบที่ตัวเองว่าไม่ดีนั่นน่ะ ทํากันอยู่อย่างนั้นน่ะ เจออย่างนี้มาก็มาก อย่างนี้ก็เป็นคติ นี่ก็เป็นอุบายอันหนึ่งว่าทําไมโลกเป็นแบบนี้ ถ้าโลกเป็นแบบนี้

เพราะเขาปฏิบัติยังไม่ได้ผลไง ถ้าเขาได้ผลแล้วเขาทําอย่างนี้ไม่ได้ ถ้าเขาทําอย่างนี้ไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันเศร้าหมอง พอมันเศร้าหมองแล้ว สิ่งที่เราทํามา เราพยายามรักษามาเกือบเป็นเกือบตาย แล้วมันจะสูญเปล่า สูญเปล่าอย่างนั้นหรือ

แล้วดูสิ อย่างภาวนาเจริญแล้วเสื่อม เวลามันเสื่อมไปแล้วเป็นอย่างไร เวลาเสื่อมไปแล้วนะ โอ้โฮ! เกือบเป็นเกือบตายนะ ทุ่มเทขนาดไหนกว่ามันจะเป็นได้ขนาดนี้ แล้วเป็นแล้วเสื่อม เป็นแล้วเสื่อม

แต่ผู้ที่ปฏิบัติส่วนใหญ่ก็เจอแบบนั้นน่ะ มันจะเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมเพื่ออะไร เพื่อให้รู้จักรักษาไง เพราะถ้ามันเจริญแล้วก็ลืมตัว แล้วพอมันเสื่อมไปทุกข์ร้อนมาก พอทุกข์ร้อน กว่าจะเอาคืนมาได้ เอาคืนมาได้คราวนี้ระวังเต็มที่แล้ว ระวังเต็มที่ อย่าให้เสื่อม

ถ้าเสื่อมก็รู้ว่ามันเสื่อม ถ้าเสื่อมไปแล้วก็ไม่ทุกข์ร้อนเหมือนคราวแรก เพราะรู้ว่ามันเสื่อม ก็เสื่อมเหมือนคราวที่แล้วนั่นแหละ เดี๋ยวถ้าเอาจริงเอาจังมันก็กลับมา แต่จะเอาจริงเอาจังตอนไหนเท่านั้นเอง ถ้ายังกลับมาไม่ได้ก็ทุกข์ร้อนอย่างนี้ เพราะมันร้อนในใจไง

แต่ถ้าพอมันกลับมา เออ! เย็นสบาย อยู่ได้สบายๆ ถ้ามันกลับมานะ ถ้ามันกลับมาแล้วเราก็รักษาอย่างนั้น ถ้ายังไม่กลับมานะ เราก็พยายามของเรา แต่ร้อนมาก

แต่ถ้ากลับมาแล้ว กลับมาแล้วเวลาภาวนาไปแล้ว เวลามันเป็นอกุปปธรรม เวลาขาดเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ไอ้ที่ขาดนั้นมันไม่เสื่อม ไอ้นี่ค่อยยังชั่วหน่อย

เวลาพอมันถึงที่ว่าพอมันได้หลักได้เกณฑ์แล้วนะ มันมีอกุปปธรรมอยู่บ้าง เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เออ! ไอ้ข้างบนน่ะเสื่อม ไอ้ข้างล่างไม่มีทางเสื่อม คงที่ ไอ้ตรงนี้รองรับไว้ พออยู่พอกิน พอถูพอไถ แต่ข้างบนยังเร่าร้อน ข้างบนนี่ยังพยายามจะสู้กับมันเต็มที่

แต่ยังเจริญแล้วเสื่อม ปีนแล้วตก ปีนแล้วตก หลวงตาใช้คํานี้นะ “ปีนแล้วตก ปีนแล้วตก” พอถึงเวลามันอกุปปธรรม เออ! ไม่ตก คาอยู่นั่นเลย นี่มันรองรับไว้

นี่พูดถึงว่า อุบายวิธีการที่จะรักษาเรา รักษาเราเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ

นี่พูดถึงว่า ชีวิตคน ชีวิตคนมันต้องผ่านมาแบบนี้ ถ้าเราทําได้จริงเป็นความจริงขึ้นมา เป็นมงคลชีวิต แต่ถ้ามันทําไม่ได้นะ มันก็เป็นกิเลสแผดเผา ถ้ากิเลสแผดเผา

นี่พูดถึงว่า กราบขอบพระคุณหลวงพ่อ มาภาวนา ๓ วัน เดินจงกรมจนมันเดินเองเลย

เราก็ว่าภาษาเรานะ โยมมีบุญนะ เพราะอะไร เพราะเขามาเต็มวัดเลย ไม่เห็นเขาเดินเองสักคน ไอ้เดินเองๆ มันมีกี่คน เห็นมาถึง เวลามาก็ “สวัสดีหลวงพ่อ มาอยู่วัด” เวลากลับ “โอ๋ย! หลวงพ่อ ไม่ได้เรื่องเลย ทุกข์มาก ทุกข์มาก” มีแต่คนบ่นนะ มันอยู่ที่วาสนา

แต่นี่มาแล้วมันยังเดินจงกรมเอง มันยังเบาบ้างอะไรบ้าง มันเป็นทรัพย์สมบัติของเรา มันเป็นทรัพย์ภายใน มันเป็นเรื่องความรู้สึก มันเป็นเรื่องหัวใจ

เห็นไหม มาก็เป็นคนเหมือนกัน กลับก็คนเดิมนั่นแหละ แต่หัวใจที่ดีขึ้นหรือหัวใจที่เสมอตัว หัวใจนี้เท่านั้นนะ เราปฏิบัติเพื่อหัวใจ เราปฏิบัติเพื่อใจเรา เป็นมงคลชีวิตกับชีวิตของเรา เอวัง