คํานํา

เกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนาได้ภาวนา ถือว่าเป็นคนมีบุญ เพราะภาวนาเท่านั้นจะพ้นทุกข์ได้ ผู้ฝึกหัดภาวนาย่อมมีอุปสรรค ล้มลุกคลุกคลาน จิตมีเสื่อมมีเจริญ เกิดความเบื่อ เอียนพุทโธ ทําอะไรไม่ถูก หรือคาดเดา ตกภวังค์ มึนชา หรือหลงผิดว่าบรรลุธรรม ล้วนเป็นกิเลส

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต สอนเน้นยํ้าให้กลับมาพุทโธ ทําความสงบใจก่อน หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ซึ่งเป็นพื้นฐานสําคัญที่สุดของการปฏิบัติ กิเลสกลัวธรรมที่สุด อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ให้พุทโธชัดๆ โดยไม่ต้องการสมาธิ ให้ปฏิบัติบูชาไปมากน้อยก็เป็นบุญ เป็นประสบการณ์ จิตจะละเอียดมากขึ้น เกิดความสงบ สุขอื่นใดยิ่งกว่าจิตสงบไม่มี จิตเป็นสัมมาสมาธิ จากนั้นฝึกหัดใช้ปัญญา จิตนี้อัศจรรย์และมีค่ามาก จึงห้ามทําร้ายตัวเอง ห้ามฆ่าตัวตาย การอัตวินิบาตกรรม กรรมของสัตว์ สัตว์มีกรรม หากทําไปแล้วให้ทําความดีอุทิศบุญกุศลให้

การปฏิบัติทําได้หรือไม่ ต้องทําจริงจังต่อเนื่องตามความเป็นจริง ตามหลักศีล สมาธิ ปัญญา ต้องมีครูบาอาจารย์และบุญวาสนาบารมี ส่วนจะไปทางโลกหรือทางธรรม จะไปทางไหน ต้องใช้สติปัญญาและจริงจังทําให้ชีวิตมั่นคงก่อนแล้วจึงมาปฏิบัติที่วัด ซึ่งเน้นการปฏิบัติเพื่อรู้ เพื่อเกิดปัญญา โดยมีสัมมาสมาธิที่ยกขึ้นสู่ภาวนามยปัญญาฆ่ากิเลส ให้เหลือแต่ธรรมบนหัวใจ เป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺฐิโก ในใจผู้ปฏิบัติ

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
สิงหาคม ๒๕๖๗

กรรมคือการกระทํา
ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว
ที่ทํามาผิดๆ พลาดๆ มันก็เป็นสามัญสํานึก
เป็นข้อเท็จจริงของปุถุชน ก็เป็นอย่างนั้นน่ะ
แต่เวลาเราทําขึ้นมามันจะพัฒนาขึ้นดีขึ้น
นี่ไง กรรมของสัตว์ๆ กรรมของหัวใจดวงนั้น
ดวงใจดวงนั้นมีความสามารถ มีความรู้สึกขนาดไหน
ก็จะทําให้ได้คุณธรรม ได้พัฒนาขึ้นมาอย่างนี้

๑

สัตว์มีกรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๖ กันยายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ผลกรรมของอัตวินิบาตกรรม”

กราบเรียนถามหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ดิฉันมีความสงสัยจากบทความต่างๆ ที่ได้อ่านมา ในทางการแพทย์ โรคซึมเศร้าถือเป็นอาการผิดปกติของสารเคมีในสมอง กรณีนี้ถ้าเป็นโรคนี้ทําการอัตวินิบาตกรรมสําเร็จ ไม่ว่าจะโดยมีสติรู้ตัวหรือไม่ก็ตาม ผลกรรมคืออะไร และผลจะเท่ากับคนที่ทําอัตวินิบาตกรรมทั่วๆ ไปหรือไม่ แล้วถ้าเราอยากอุทิศส่วนกุศลไปให้ต้องทําอย่างไร เคยได้ยินว่าต้องนั่งกรรมฐานระบุชื่อให้เท่านั้น บุญหรือทานอื่นเขาจะไม่ได้รับ จริงหรือไม่ ขอบพระคุณหลวงพ่อที่เสียสละเวลาตอบคําถามค่ะ

ตอบ : อันนี้อัตวินิบาตกรรมเนาะ นี่พูดถึงทางการแพทย์ ทางการแพทย์ โรคซึมเศร้า เขาบอกว่าเป็นอาการผิดปกติของสารเคมีทางสมอง กรณีโรคอย่างนี้ถ้าทําอัตวินิบาตกรรมสําเร็จ ทีนี้พอทําอัตวินิบาตกรรมสําเร็จ

เพราะเราอยู่ทางโลก กรรมนี้เป็นอจินไตย เราจะบอกกรรมนี้เป็นอจินไตย อจินไตยมันไม่มีต้นไม่มีปลาย มันยาวนานมหาศาล เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีต้นไม่มีปลายไง คําว่า “ไม่มีต้นไม่มีปลาย” คือมันยืดยาวมาก

ทีนี้คําว่า “ยืดยาวมาก” การกระทําของจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันไม่รู้ว่าทําตั้งแต่ภพใดกรรมใดไง ถ้าไม่รู้ว่าทําตั้งแต่ภพใดกรรมใด เวลามาเกิดในชาติปัจจุบันนี้ เวลาเกิดในชาติปัจจุบันนี้ เราอยู่ในชาติปัจจุบันนี้ เราก็จะเริ่มต้นนับหนึ่งกันที่นี่ไง ส่วนใหญ่จะเริ่มต้นนับหนึ่งกันที่นี่ พอเริ่มต้นนับหนึ่งกันที่นี่ มันก็เลยแบบว่าเหมือนผ้าขาว ว่าเริ่มต้นที่นี่แล้วมันจะเป็นไปอย่างไร

แต่ถ้าบอกว่า มันแบบว่าเขามีความผิดปกติทางจิต เวลาเขามาทําอัตวินิบาตกรรม เขาจะมีผลเท่ากับผู้ที่เขาจิตปกติที่ทําอัตวินิบาตกรรมหรือไม่

เหตุผลมันอยู่ตรงนี้ไง ตรงที่ว่า ถ้าเราคิดว่าเขาทําไปโดยขาดสติ เขาทําไปโดยที่เจตนาของเขาไม่ได้ปรารถนาอย่างนั้น เขาทําไปโดยไม่รู้ตัว นี่ว่าอย่างนั้นเลย มันจะมีผลเท่ากันหรือไม่ ถ้ามีผลเท่ากันหรือไม่ เห็นไหม

มันก็เหมือนกับการกระทํา ถ้ากระทําโดยสติสมบูรณ์ เราก็ต้องมีผลตามนั้น ถ้ามีผลตามนั้น ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ที่ท่านพูดไว้ในธรรม พูดไว้ในธรรมว่าผลของมัน ผลของมัน ถ้าใครทําลายตัวเอง ใครฆ่าตัวตาย มันจะต้องฆ่าตัวตายอีก ๕๐๐ ชาติ

คําว่า “๕๐๐ ชาติ” ฉะนั้น เวลา ๕๐๐ ชาติ ในชาติปัจจุบันนี้เวลาใครฆ่าตัวตาย เขาเริ่มต้นนับหนึ่งมาจากที่นี่หรือเขาฆ่ามาแล้ว ๕ ชาติ ๑๐ ชาติ แล้วมาชาติปัจจุบันนี้เขาจงใจตั้งใจว่าจะทํา เขาจงใจและตั้งใจจะทํานะ

เราเคยเห็นจงใจและตั้งใจที่จะทํา มันมีพระกรรมฐาน เวลาเขามีความเครียด เขามีต่างๆ เขาเอาเชือกนะ เอาเชือกร่มไปผูกแขวนไว้กับราวตากผ้า ตายได้เหมือนกัน มันแปลก

แล้วคนที่มีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้เราเห็นมา เราเห็นมา พระเณรเคยมาอยู่ด้วย เขาจะพูดอะไร เขาจะทําอะไร เขาจะจบลงที่ตรงนี้ เขาจะจบลงว่าเขาจะทําร้ายตัวเอง เขาจะทําร้ายตัวเอง จะมีเรื่องอะไรก็แล้วแต่นะ มันจะจบลงที่เขาจะทําร้ายตัวเขาเองตลอดเวลา แล้วพอเริ่มมีพระเห็น พระรู้เข้าก็คอยดูแล สุดท้ายแล้วเขาก็ได้ผูกคอตายเหมือนกัน นี่มันเป็นอย่างนี้ นี่พูดถึงเวรกรรมก่อนนะ นี่พูดถึงเวรกรรม

แต่เวลาเขาบอกว่า ได้อ่านบทความมาว่า ในทางการแพทย์ โรคซึมเศร้า ถ้ามีอาการผิดปกติของสารเคมีในสมอง ถ้าสารเคมีในสมองมันสั่ง มันทําอย่างนี้ มันก็แบบว่าโรคนี้ทําอัตวินิบาตกรรมสําเร็จ

ไม่ว่าจะโดยมีสติรู้ตัวหรือไม่ก็ตาม เวลาสําเร็จมันก็เป็นสําเร็จทั้งนั้นน่ะ แต่โดยปกตินะ ถ้าเป็นผิดปกติทางจิต เขาจะทําร้ายตัวเองๆ มันทําร้ายตัวเองอย่างนั้นน่ะ แล้วทําร้ายตัวเองของเขา

ฉะนั้น เวลาเขาทําร้ายตัวเอง สิ่งที่เขาทําร้ายตัวเองของเขา หรือคนปกติที่เขาทําอัตวินิบาตกรรม อันนั้นเป็นเวรเป็นกรรมของเขา ทีนี้เป็นเวรเป็นกรรมของเขา ทีนี้พอเวรกรรมของเขา มันเป็นคนใกล้ชิด เป็นคนใกล้ชิด เป็นคนของเรา เราก็จะช่วยเหลือเจือจานเขา เราก็จะตอบแทนเขา ถ้าช่วยตอบแทนเขา โดยที่เขาทําอัตวินิบาตกรรม เราจะทําบุญกุศลให้เขาได้หรือไม่

เวลาทําบุญกุศลนี่นะ ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีเปรตประเภทเดียวที่อุทิศส่วนกุศลให้ได้ แต่เวลาอุทิศส่วนกุศลให้ เราอุทิศส่วนกุศลให้กับเจ้ากรรมนายเวร เราอุทิศส่วนกุศลให้กับสัมภเวสีตามสามแยกสี่แยกที่เขารอส่วนบุญอยู่ เราทําบุญอุทิศส่วนกุศลอย่างนี้

ทีนี้เวลาในทางบาลี ในทางธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันมีปรทัตตูปชีวีเปรต เปรตที่ว่ารับได้เท่านั้น ถ้าเปรตอย่างอื่นรับไม่ได้ รับไม่ได้ๆ รับอย่างไรรับไม่ได้ รับไม่ได้แล้วทําบุญกันทําไม เราทําบุญกันทําไม เวลาคนตาย เราทําบุญกันทําไม

เราทําบุญกัน ทําบุญเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้เขาไปดี ไปดีตรงไหน ไปดีที่ว่า เห็นไหม เวลาหลวงตาท่านไปเทศน์งานศพ เราจําแม่นเลย เวลาจะไปเทศน์งานใครก็แล้วแต่ ท่านบอกว่า นาย ก นาย ข เป็นผู้เสียชีวิต เหตุเพราะนาย ก นาย ข เป็นผู้เสียชีวิต ทําให้พวกเราได้ทําบุญกุศล

ท่านบอกว่า จะเอาคนตายนี้เป็นเหตุ เอาคนเป็นเหตุ เป็นเหตุให้พวกเราได้ทําบุญ ถ้าเป็นเหตุให้พวกเราได้ทําบุญ เราทําบุญของเรามันก็เป็นบุญกุศลของเรา บุญกุศลของเรา

ทีนี้เพียงแต่ว่าเราระลึกถึง เราก็อุทิศส่วนกุศลให้เขา ถ้าอุทิศส่วนกุศลให้เขา มันจะไปเข้ากับ อทาสิ เม อกาสิ เมฯ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสวดศพ ท่านบอกว่า เวลาคนใกล้ชิดของเรา คนของเราเวลาเสียชีวิตไป อย่าครํ่าครวญ อย่าร้องไห้ อย่าเสียใจให้มากเกินไปเลย ให้ทําคุณงามความดีถึงกัน ให้ทําคุณงามความดีถึงกัน เพราะจิตถึงจิตไง เพราะจิตมันถึงจิต

ฉะนั้นบอกว่า ทําบุญกุศลแล้วเขาได้รับหรือไม่ เราช่วยเหลือเจือจานเขาได้หรือไม่

ได้ เราระลึกถึงเขา เราระลึกความดีถึงกัน ความระลึกความดีถึงกัน เหมือนเรา เวลาเราทําสิ่งใดก็แล้วแต่ เรามีพรรคพวก มีคนคอยเกื้อหนุน มันสบายใจนะ กับเราอยู่คนเดียวแห้งแล้ง ทําอะไรไม่มีใครดูแล ฉะนั้น คนที่มันคิดถึง มันคิดถึง มันอุทิศส่วนกุศล มันเป็นสิ่งดีงามทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น สิ่งที่ว่าในบาลีเขาพูดไว้อย่างนั้นจริง

เดี๋ยวต้องเตือนสติพระสงบก่อน ถ้าไม่เตือนสติ เดี๋ยวบอกว่ากล่าวตู่พุทธพจน์นี่เป็นอาบัตินะมึง

มันอยู่ในบาลีนะ เราอยากจะแจกแจงไง ในบาลีพูดไว้อย่างนั้นจริงๆ แต่เราพูดถึงข้อเท็จจริง พูดถึงนํ้าใจของคน พูดถึงการระลึกถึงกัน นี่มันเป็นเรื่องหนึ่งนะ เป็นเรื่องหนึ่งเพราะอะไร เวลาคนมีเวรมีกรรม อย่างเช่นเวลาคนที่มีปัญหาในหัวใจทําสิ่งใดแล้วมันกระทบกระเทือน ให้ขอขมาลาโทษๆ เวลาขอขมาลาโทษนะ เราทําไว้ตั้งแต่เมื่อไหร่

คนเรานะ บางทีจิตใจเวลาเข้าถึงพระถึงเจ้ามันจะมีการต่อต้านมีต่างๆ เราทําไว้ตั้งแต่เมื่อไหร่ แต่ถ้าเราทําของเรานะ เราอุทิศส่วนกุศล เราขอขมาลาโทษ มันดีขึ้นๆ ทั้งนั้นน่ะ เราจะบอกว่า ทําความดีมันก็คือดี ทําสิ่งที่ดีงามมันดีทั้งนั้นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่คนใกล้ชิดของเราเวลาเขาเสียชีวิตไปแล้ว โดยที่ว่าเขาผิดปกติ เขาทําของเขาไป มันจะสมบูรณ์หรือไม่สมบูรณ์ นั่นเขาทําของเขาไปแล้ว ฉะนั้น เวลาเขาบอกว่าเขาได้อ่านบทความ ได้คิดต่างๆ ทางการแพทย์ต่างๆ

เราก็จะมาคิดแบบทางศาลฎีกา ศาลชั้นต้น ศาลอุทธรณ์ ศาลฎีกาไง มันต้องตัดสินกันตามนั้นไง นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราอ่านไปแล้วก็เป็นบทความ บทความมันก็เป็นองค์ความรู้ของเรา แล้วองค์ความรู้ของเราจะมาตัดสินการกระทําของเรา แล้วตัดสินการกระทําของเรามันก็อยู่ที่เวรที่กรรมอีก อยู่ที่การกระทําอันนั้น เห็นไหม

ฉะนั้น สิ่งที่เขาทําของเขาแล้ว เราวางไว้ นั่นผลสรุปมันจบแล้ว แต่ทีนี้มันกลับมาที่เรา กลับมาที่เรา

“ถ้าเราอยากจะอุทิศส่วนกุศลไปให้ ต้องทําอย่างไร เคยได้ยินว่าต้องนั่งกรรมฐานระบุชื่อให้เท่านั้น บุญหรือทานอื่นเขาจะไม่ได้รับ จริงหรือไม่”

ไอ้การระบุชื่อมันเป็นการอุทิศ การเจาะจง เวลาเจาะจงนะ อย่างเช่นญาติเราเสียชีวิต เราอุทิศส่วนกุศลไป เราอุทิศส่วนกุศล เราระบุชื่อ ระบุชื่อนี่มันเจาะจงให้กับคนนี้ แล้วคนที่เสียสละ เราก็อุทิศส่วนกุศลต่อเนื่องๆ ไป มันเป็นว่าเขาได้รับเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

แต่ถ้าเราทําบุญกุศลนะ เราก็อุทิศให้เจ้ากรรมนายเวร สรรพสัตว์ทั้งหลาย เขาก็ได้รับส่วนกุศลของเขาไป สิ่งที่ได้รับส่วนกุศลมันเป็นประโยชน์ไง แต่ถ้าระบุชื่อมันเจาะจง คําว่า “เจาะจง” มันเจาะจงเฉพาะตรงนั้น เจาะจงได้ญาติของเราด้วย แล้วสิ่งที่การอุทิศส่วนกุศลมันเป็นนามธรรม

คําว่า “นามธรรม” เห็นไหม เรามีเงินหนึ่งบาท เราให้ญาติเราหนึ่งบาทก็จบแล้ว หมด แล้วจะให้ใครต่อ แต่ถ้าเรามีเงินหนึ่งบาท เราให้ญาติเราหนึ่งบาท ทีนี้เงินหนึ่งบาทก็เป็นแบงก์หนึ่งบาทมีมูลค่าเท่ากับหนึ่งบาท ถ้าบุญกุศลหนึ่งบาทก็คือหนึ่งบาท ให้ญาติไปแล้วหนึ่งบาท เราก็ยังเหลืออีกหนึ่งบาท ให้สรรพสัตว์ไปหนึ่งบาท เราก็ยังเหลืออีกหนึ่งบาท ให้ใครอีกหนึ่งบาท เราก็เหลือหนึ่งบาท

เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า อุทิศส่วนกุศลเหมือนเทียนเล่มหนึ่ง เทียนเล่มหนึ่งไปจุดต่อให้กับเทียนเล่มต่างๆ เทียนเล่มนั้นก็ยังอยู่คงเดิม เทียนเล่มนั้นก็อยู่คงเดิม

เรามีเทียนเล่มหนึ่งใช่ไหม เราก็จุดต่อๆๆ ให้คนอื่นไป เทียนของเราดับไหม ไม่ดับหรอก นี่ก็เหมือนกัน เราอุทิศส่วนกุศลให้คนนั้นๆๆ ยิ่งอุทิศเท่าไรนะมันยิ่งจุดเทียนเต็มไปหมดเลย

แต่เราคิดไม่ถึงไง เราคิดว่าเงินหนึ่งบาทให้บาทจบก็จบแล้ว ทีนี้พอเงินหนึ่งบาทอุทิศให้ไปเลยหนึ่งบาท หนึ่งบาทเราก็ยังคงเดิม ถ้ายิ่งอุทิศต่อไปก็ยังคงเดิม

เออ! หลวงพ่อพูดเล่นหรือเปล่าเนี่ย

นี่พูดจริงนะ พูดจริงๆ เพราะว่าเราอุทิศไปแล้วเราก็เท่าเก่านะ เราอุทิศไปแล้วเราก็เหมือนเดิมนะ เราอุทิศไปๆ นี่ก็เหมือนกัน คําว่า “เวลาเราอุทิศเจาะจงไปแล้ว เราระบุชื่อไปแล้ว แล้วเราจะให้ใครต่อล่ะ”

เราระบุชื่อไปแล้ว เวลากรวดนํ้า เขาจะว่าสรรพสัตว์ทั้งหลาย ให้ใจกว้างขวาง เวลาหลวงตาท่านภาวนาของท่าน ตอนท่านจะออกจากภาวนาท่านจะแผ่เมตตาไปครอบสามโลกธาตุไม่มีที่สิ้นสุด ท่านแผ่เมตตาของท่านไป ท่านแผ่เมตตาของท่านไป นี่ก็เหมือนกัน เราอุทิศส่วนกุศลก็อุทิศของเราไป อุทิศของเราไป

นี่ก็เหมือนกัน ย้อนกลับมาที่ว่า เราจะอุทิศส่วนกุศล เราต้องทําอย่างใด

เราใส่บาตร เราทําบุญกุศลของเรา เรากรวดนํ้า เราอุทิศถึงเขา จบ เราทําคุณงามความดี เรานั่งสมาธิภาวนาอุทิศถึงเขา เราอุทิศถึงเขา อุทิศถึงเจ้ากรรมนายเวร อุทิศให้หมดเลย ยิ่งกว้างขวางยิ่งดีทั้งหมด

ฉะนั้น เขาบอกว่า เคยได้ยินมาว่าต้องนั่งกรรมฐานระบุชื่อเท่านั้นถึงจะถึง

นั่งกรรมฐาน นั่งกรรมฐานแล้ว นั่งก็คิดฟุ้งซ่าน นั่งแล้วไม่ได้เรื่องเลย อุทิศก็ไม่ได้เหมือนกัน เขาบอกว่านั่งกรรมฐาน กูก็นั่งบ้าง เขาอุทิศ กูอุทิศไม่รู้เรื่อง

เรานั่งกรรมฐาน เพราะนั่งกรรมฐาน ถ้ามันดีนะ จิตมันสงบ มันก็เหมือนกับแสงเลเซอร์ ถ้ามีพลังงาน มันตรงนะ เพียะ! เพียะ! แต่ถ้าแสงเลเซอร์พลังงานมันอ่อน ที่เขาบอกให้นั่งภาวนาๆ เพราะว่ายิ่งภาวนาแล้วจิตมันดีขึ้น ตอนอุทิศส่วนกุศลตอนจิตดีๆ นั่นน่ะมีคุณประโยชน์มาก

แล้วอีกเรื่องหนึ่งก็สายบุญสายกรรม อีกเรื่องหนึ่งแบบว่าเป็นเลือดเนื้อเชื้อไข เลือดเนื้อเชื้อไขโดยตรง นี่กรรมมันเป็นโดยอัตโนมัติ ถ้าเลือดเนื้อเชื้อไขสิ่งนี้มันจะถึงกันไง

เวลาเรามาเกิดกัน เรามาเกิดเป็นชาติเป็นตระกูลเดียวกัน นี่สายบุญสายกรรม นี่เรื่องสายบุญสายกรรมนะ เวลาเรามาเกิดร่วมชาตินี่เลือดเนื้อเชื้อไข ตรงนี้มันจะมีผลต่อเนื่องกันไป ทีนี้เราอุทิศส่วนกุศลมันก็เป็นเรื่องของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าต้องนั่งกรรมฐานระบุชื่อ

ฉะนั้น ไอ้นี่แบบว่าเวลาเราไปอ่านหนังสือ อ่านบทความต่างๆ ครูบาอาจารย์ต่างๆ ท่านก็มีทัศนคติต่างๆ กันไป มีทัศนคติแบบว่า กรณีนี้กรณีเราธุดงค์ไปทั่ว เวลาธุดงค์ไปทั่ว เวลาทางภาคอีสาน ข้าวประดับดิน ไปทางใต้ เดือนสิบเลี้ยงเปรต ไปทางเหนือ มันอยู่ที่นักปราชญ์ในพื้นถิ่น นักปราชญ์ในพื้นถิ่นตอนสมัยโบราณท่านมีจริตนิสัยท่านชอบอย่างใด ท่านก็พาอย่างนั้น

แล้วเวลาในปัจจุบันกรรมฐานเรามาเจอหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านทําเป็นสากล ท่านทําเป็นสากล ทําโดยธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราอุทิศตามนั้นไปเลย มันเป็นสากลอยู่แล้ว

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าในพื้นถิ่นในท้องถิ่นนั้น เขาเรียกว่าปัญญาท้องถิ่น ปัญญาท้องถิ่นของใครมีที่ไหน เราก็เคารพเขา เราเคารพความคิด เราเคารพประเพณีวัฒนธรรมของพื้นที่ แล้วเราเคารพของเขา แต่เวลาเราทําของเรา เราทําโดยสากลของเรา โดยข้อเท็จจริง ถ้าทําอย่างนั้นปั๊บ

ไอ้สิ่งที่ว่าต้องนั่งกรรมฐานระบุชื่อ

ไอ้กรณีนี้เวลาโดยทั่วไป เวลากรรมฐานเราให้เรียบง่าย เรียบง่ายจนไม่มีขอบไม่มีเขต เรียบง่ายจนจับต้องอะไรไม่ได้เลยหรือ

ทีนี้คําว่า “เรียบง่าย” เวลาระบุชื่อ เราก็ระบุชื่อได้ ระบุชื่อแล้วเรายังอุทิศส่วนกุศลให้กับสรรพสัตว์ทั้งหลายก็ได้

เขาบอกว่า “โอ้โฮ! อย่างนี้ก็ค้ากําไรเกินควรน่ะสิ ทําบุญหนเดียวอุทิศไปแล้วอุทิศไปอีกไม่มีวันจบวันสิ้นน่ะสิ”

เวลามึงทุกข์นะ มึงไม่เห็นคัดค้านอะไรเลย เวลาจะทําความดีมึงค้านทุกเรื่องเลยนะ นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ แต่เวลาทําความชั่วนี่ได้ๆๆ ทั้งนั้นเลย

การทําความดีการมีนํ้าใจต่อกัน โอ้โฮ! มันยิ่งใหญ่ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันจะมีสิ่งใดเข้าไปสัมผัสได้นอกจากหัวใจความรู้สึกของคน แล้วหัวใจความรู้สึกของคนที่มันยิ่งใหญ่ที่มันปรารถนาความดี มันจะทําคุณงามความดี นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้

เวลามันทุกข์มันยากขึ้นมา กิเลสบีบคั้นเข้ามาน่ะ โอ๋ย! ยอมจํานนอย่างนี้ได้ นํ้าหูนํ้าตาไหลอย่างนี้ได้ แต่ทําคุณงามความดีไม่ได้ ไม่ได้ๆ ไอ้นู่นก็ไม่ได้ ไอ้นี่ก็ไม่ได้

ไม่ได้ ต้องเอาตังค์ให้เยอะๆ ใช่ไหมถึงได้ เซ็นเช็คเลขกลมๆ เยอะๆ นั่นแหละดี อย่างนั้นหรือ เซ็นเช็คเยอะๆ นั่นน่ะ แล้วพูดถึงมันไม่สะอาดบริสุทธิ์มันจะดีอย่างไร

คนทําสลึงสองสลึงนะ แต่จิตใจเขาที่ยิ่งใหญ่ อันนั้นบุญกุศลมหาศาล ปฏิคาหก ผู้ให้ให้ด้วยความบริสุทธิ์ ผู้รับรับด้วยความบริสุทธิ์ต่างหาก

นี่ก็เหมือนกัน เขาบอกว่าเขาดูบทความมามาก แล้วนู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ อุทิศส่วนกุศลก็ไม่ได้ เพราะอะไร เพราะเขาทําอัตวินิบาตกรรม

โอ้โฮ! ทําอัตวินิบาตกรรมก็เลยทําอะไรให้ใครไม่ได้เลย เพียงแต่ว่า ทําอัตวินิบาตกรรม พระพุทธเจ้าให้เห็นว่า แม้แต่เราทําร้ายคนอื่นมันก็เป็นโทษ แล้วถ้าทําลายตัวเองเป็นโทษมากกว่า ท่านให้เห็นคุณค่าของหัวใจ ท่านให้เห็นคุณค่าของจิตนี้

จิตนี้มีคุณค่ามากใช่ไหม ถ้าจิตนี้มีคุณค่ามากก็ยึดถือตัวตน กิเลสมันปิดหูปิดตาก็เที่ยวรังแกเขา เวลามีปัญหาขึ้นมาก็ดันมาทําร้ายตัวเองอีก นี่มันไม่ได้ผลดีอะไรทั้งสิ้นเลย

แต่ถ้าเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช่ไหม ให้เมตตาต่อกัน ให้เสียสละแก่สังคม ให้มีนํ้าใจต่อกัน แล้วแต่สรรพสัตว์ แล้วเวลาตัวเรา ตัวเรายิ่งมีคุณค่ามากเข้าไปอีกเพราะอะไร เพราะเราแผ่เมตตาให้เขา เราให้เขามีความสุขก็เป็นความสุขของเขา ถ้าเขามีความสุขของเขาก็ความสุขในหัวใจของเขา

แต่ในหัวใจของเรามีแต่ทุกข์แต่ยาก ถ้าหัวใจเราทุกข์เรายาก เราศึกษา เราประพฤติปฏิบัติธรรม เรามีสติปัญญา สติปัญญามันก็ยับยั้ง นี่กั้นคลื่นกิเลสที่มันถาโถมในใจของเรา ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา ใจมันสงบระงับ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี

เวลาวิปัสสนาขึ้นมาเห็นภาวนามยปัญญา ปัญญาที่ฟาดฟันกิเลสในหัวใจของเรา มันทึ่งมันอึ้งเลยล่ะ แหม! คนคนหนึ่งทําไมมันวิเศษขนาดนี้ เวลาภาวนานะ เวลามันเห็นมรรคเห็นผลในใจ โอ้โฮ! คนคนหนึ่งนะ จิตดวงหนึ่งทําไมมันมหัศจรรย์ขนาดนี้

หลวงตาท่านถึงบอกไง บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคล ๔ คู่ จิตดวงเดียวเป็นได้หลากหลายนัก จิตดวงเดียวมันพัฒนาได้ขนาดนั้น เวลามันรู้มันเห็นอย่างนี้แล้วมันยิ่งมหัศจรรย์เข้าไปใหญ่ เห็นไหม ท่านถึงให้เห็นตรงนี้ไง ให้เห็นหัวใจของเราไง

ห้าม ห้ามทําร้ายตัวเอง ห้ามฆ่าตัวตาย คําสอนมันมีความมุ่งหมายอย่างนี้

แต่ความมุ่งหมายอย่างนี้ปั๊บ ทีนี้คนเรามันมีเวรมีกรรมใช่ไหม พอมีเวรมีกรรมขึ้นมา มันทําไปแล้ว ทําร้ายไปแล้ว เพราะมันทุกข์มากจนยับยั้งไม่ได้ ทําลายไปแล้ว ทําลายไปแล้ว คนมันผิดพลาดไปแล้ว เราก็ช่วยเหลือเจือจานกัน

ไม่ใช่คนผิดพลาดไปแล้วนะ เอ็งผิด ห้ามหมดเลย เอ็งไปอยู่ของเอ็งคนเดียว...มันไม่ใช่อย่างนั้น เวลามันผิดแล้วเราก็แก้ไข เราก็แก้ไข เราก็ระลึกถึงกัน เราสร้างคุณงามความดีให้กัน มันจะผิดไปไหน

พระไตรปิฎกพูดอย่างนั้น พูดอย่างนั้นจริงๆ นี่ไม่ได้กล่าวตู่พุทธพจน์นะ เราเคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ไม่ใช่มากล่าวตู่พุทธพจน์อีก ไม่ใช่ พุทธพจน์พูดอย่างนั้นจริงๆ ในตําราว่าอย่างนั้นในพระไตรปิฎก แต่เรามานึกถึงนํ้าใจสิ นึกถึงความระลึกถึงกันน่ะ นึกถึงคุณงามความดีที่เราจะยื่นให้กันน่ะ มันผิดตรงไหน

นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ ไม่ได้ก็คับแคบ เวลาบอกว่า กรรมฐานคับแคบ กรรมฐานเอาแต่พุทโธ กรรมฐานไม่รับฟังอะไรเลย

กรรมฐานเอาของจริง ไม่ใช่คับแคบ ไอ้ที่กว้างขวาง กว้างขวางจนจับต้นชนปลายไม่ได้ ไม่มีหลักมีเกณฑ์ ไม่มีอะไรสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน

เวลากรรมฐานขึ้นมา พุทโธๆ ให้จิตมันตั้งมั่น จิตตั้งมั่นเป็นจิตของเรา จิตของเราตั้งมั่น จิตของเราค้นคว้าของเรา จิตตั้งมั่นให้ชําระล้างกิเลสในใจของเรา ถ้าชําระล้างกิเลสในใจของเรานะ เป็น อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน นี่เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกในใจดวงนั้น

แล้วใจดวงนั้นทําไมจะสั่งสอนคนอื่นไม่ได้ ทําไมใจดวงนั้นจะบอกคนอื่นไม่ได้ สิ่งที่เป็นมามันเป็นมาจากใจดวงนั้น ใจดวงนั้นรู้แจ้งแทงตลอดจากการกระทําของจิตทั้งหมด แล้วจิตดวงอื่นที่เขาทุกข์เขายากอยู่นี่ เราจะบอกเขาให้เป็นหนทางให้เขาแก้ทุกข์ ให้เขาบรรเทาทุกข์ มันจะผิดตรงไหน

นี่ว่าอย่างนั้นเลยนะ ว่าพุทธพจน์ กล่าวตู่น่ะ

ฉะนั้น ไอ้ที่เขาบอกว่าต้องระบุชื่อ

ไอ้ระบุชื่อ เราก็เข้าใจได้ ระบุชื่อมันก็เป็นอุทิศเจาะจง เราก็ระบุชื่อของเรา ระบุชื่อขณะที่เราแผ่เมตตา ระบุชื่อต่อเมื่อเราอุทิศส่วนกุศล เราก็ระบุชื่อได้ ไม่ต้องเข้ากรรมฐานถึงระบุชื่อ

แต่ไอ้ที่ระบุชื่อๆ ไอ้นี่เวลาเขาพูดไปไง ถ้าทําอย่างนั้นปั๊บ เราก็ทําสมาธิไม่ได้ เราทําไม่ได้ เราก็ต้องไปจ้างพระใช่ไหม พระองค์ไหนที่ทําสมาธิได้ เราก็เอาเงินให้เขาให้ระบุชื่อหรือ

เราก็ระบุชื่อได้ ไม่เข้าสมาธิก็ระบุชื่อได้ เวลาเรากรวดนํ้าเราก็อุทิศเจาะจงก็ระบุชื่อ ตําราเขียนไว้อย่างนั้น ให้อุทิศเจาะจงระบุชื่อไปเลย แล้วถ้าเราจําชื่อไม่ได้ก็ปู่ย่าตายาย ถ้าระบุชื่อไม่ได้ก็เจ้ากรรมนายเวร

เพราะคนมีเวรมีกรรมต่อกัน จากหัวใจของเรา ผู้ที่มีเวรมีกรรม เราอุทิศให้ผู้ที่มีเวรกรรมกับใจของเรา สายบุญสายกรรมมันถึงหมดแล้ว ใครมีเวรมีกรรมต่อเราล่ะ แล้วใจดวงนี้มันมีกรรมต่อเขา แล้วใจดวงนี้มีกรรมต่อเขา ใจดวงนี้มันทําความดี พอใจดวงนี้ทําความดี ใจดวงนี้ก็อุทิศส่วนกุศล อุทิศให้เจ้ากรรมนายเวรแก่ใจของเรา นี่ไง ทําไมจะไม่ได้ ได้ทั้งนั้นน่ะ

เพียงแต่ว่าการอุทิศเจาะจง ท่านก็สอนมา สอนให้ทําคุณประโยชน์ร้อยเปอร์เซ็นต์ ทําประโยชน์ให้เต็มที่ แล้วทําประโยชน์ต่อเนื่องไป

ไอ้นี่พูดถึงคนเชื่อนะ คนเชื่อยังทะเลาะกันขนาดนี้เลย แล้วไอ้ที่คนมันไม่เชื่อ ไอ้คนที่ไม่เชื่อมรรคผล ไม่เชื่อนรกสวรรค์ ไม่เชื่อเรื่องภูตผีปีศาจ ไม่เชื่อเรื่องจิตวิญญาณ โอ๋ย! มันยิ่งหัวเราะเยาะเราตายห่าเลย เราไปนั่งเถียงกัน อายไอ้คนที่มันไม่เชื่อ เอาคนเชื่อแล้วทําคุณงามความดีของเราดีกว่าเนาะ

นี่พูดถึงว่ากรรมของสัตว์ มันเป็นกรรมของสัตว์ เราเห็นใจมากนะ เราเห็นใจมาก เพราะว่าความผูกพันนะ ความรักความผูกพันมันมีต่อกันทุกๆ คน แล้วคนที่เรารัก คนที่เราปรารถนาดี แล้วมาทําอัตวินิบาตกรรมไป มันสะเทือนใจนะ แต่เราต้องอยู่กับปัจจุบันนี้ไง สิ่งนี้มันผ่านไปแล้ว ผ่านไปแล้ว เราก็จะทําคุณงามความดีถึงกัน ถ้าทําคุณงามความดีถึงกัน ระลึกถึงกันได้ ทําได้

นี่มันเป็นกรรมของสัตว์ สัตว์โลกเป็นไปตามกรรมไง เขามีเวรมีกรรมของเขา เขาทําของเขาไปแล้ว เราก็ตั้งสติให้เป็นเครื่องระลึก เราจะทําคุณงามความดี แล้วสร้างคุณงามความดีอุทิศให้กับเขา แล้วเราทําตัวเราให้เป็นประโยชน์ขึ้นมา

ยิ่งปฏิบัติไป เข้าใจไป เดี๋ยวพอเกิดปัญญานะ มันจะเข้ามาในสิ่งที่เราพูดไป เพราะเวลาคนเราสติปัญญามันแจ่มแจ้งนะ มันชัดเจน พอสติปัญญาไม่แจ่มแจ้งมันก็งงๆ อย่างนี้ จบ

ถาม : เรื่อง “ไม่รู้ว่าควรปฏิบัติอย่างไรต่อไปครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ คราวที่แล้วผมเขียนถามหลวงพ่อถึงแนวทางการปฏิบัติโดยเปรียบเทียบกับกีฬาชกมวย เมื่อได้รับคําตอบจากหลวงพ่อ ผมก็ทําต่อเรื่อยมา เมื่อพบเจอกิเลสต่างๆ ในชีวิตประจําวันก็เก็บๆ ข้อมูลไว้ สังเกตความเชื่อมโยงของกิเลส วันไหนขยันก็ทําสมาธิ พุทโธๆ แล้วหยิบปมรากนั้นขึ้นมาพิจารณา

ผลของการทํารูปแบบนี้คือผมจะได้บทสรุปที่เป็นความเห็นเกิดจากใจของผมเอง มันอาจจะเหมือนธรรมะยอดฮิตทั่วไปนั่นแหละ แต่เมื่อผมทําขึ้นเอง รสชาติมันก็ต่างกันมากๆ เพราะทําเองมันก็จะโจมตีกิเลสในใจตนเองโดยตรง

จนถึงตอนนี้ผมเห็นชัดเจนว่ายังไม่มีกิเลสตัวใดตายขาดไปจากหัวใจเลย แต่ที่ทํามาทั้งหมดนั้นมันบั่นทอนกําลังกิเลสไปแน่ๆ มากบ้างน้อยบ้าง

ต่อมาวันหนึ่ง ผมเจอความแปลกอย่างมาก วันนั้นผมพิจารณาเกี่ยวกับร่างกายผู้หญิง ใจผมเรียกตรงไหนว่าผู้หญิง ผมพิจารณาฉีก แยกส่วน เผา ทุบ เปลี่ยนรูปร่าง ทะลวงไปทุกสัดส่วนดุดันมากๆ สุดท้ายได้บทสรุปคลายใจของผมเอง ซึ่งผมคุ้นเคยกับผลลัพธ์ลักษณะนี้ได้

แต่หลังจากได้บทสรุปนั้น จิตกลับมีความตั้งมั่นที่ละเอียดกว่าปกติอย่างเห็นได้ชัด ตั้งมั่นคนละแบบกับที่ผมทํางานดังกล่าวมาทั้งหมด ผมพูดไม่ถูก ผมเห็นว่ามันละเอียดและมีความต่าง และในขณะนั้นสิ่งที่ปรากฏคือเห็นจิตที่กอดรัดขันธ์ร้อยรัดยึดจับร่างกายร่างนี้ไว้ มันไม่ได้เป็นความคิด ไม่ได้เป็นคําๆ ออกมา แต่กิริยานั้นกลั่นออกมาจากคําพูดภายในว่าขันธ์นี้เป็นของกู คือจิตเห็นขันธ์นี้เป็นของจริง ในขณะนั้นไม่ได้รู้สึกว่าจิตคือผม (ผู้ถาม) แต่เห็นจิตคือจิต เห็นจิตยึดขันธ์เป็นของตัวเอง

ผมไปต่อไม่ถูกครับ มันไม่เหมือนกิเลสสวนกลับเมื่อสมาธิอ่อน สิ่งนี้ปรากฏในขณะที่ตั้งมั่น ผมไม่มีความมั่นใจเลยว่าไอ้การพิจารณาที่เคยทํามานี้มันจะได้ผลกับสิ่งที่ปรากฏนี้ไหม เพราะมันเหมือนคนละเกม คนละกีฬา คนละอย่างกันเลย มันเหมือนผมชกมวยมาตลอด วันนี้บังเอิญขึ้นเวทีผิด เจอเพลงดาบฟาดมาเสียอย่างนั้น ไม่เจ็บไม่ปวด แต่เลือดอาบอยู่กลางเวที กราบหลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วยครับ ถ้าผมเข้าใจอะไรผิด รบกวนแก้ผมด้วยครับ จะได้ไปทําใหม่ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : อันนี้กราบขอบพระคุณเนาะ ไอ้ที่ทําๆ มา ย้อนกลับ มันย้อนกลับว่า เวลาประพฤติปฏิบัติส่วนใหญ่แล้วก็เข้าใจว่าตัวเองมีสมาธิ แต่เวลาถ้ายังไม่มีสมาธินะ ส่วนใหญ่แล้วเขาต้องให้ทํา ให้ทําถ้ามันใช้ปัญญาๆ ตรึกในธรรมๆ มันจะเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เวลาเป็นปัญญาอบรมสมาธิมันก็มีรสมีชาติ แต่เพราะคนปฏิบัติใหม่ พอคนปฏิบัติใหม่เวลาเกิดปัญญาแล้วก็คิดว่านั่นเป็นวิปัสสนา เวลาวิปัสสนาแล้วจิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้มันก็ให้ค่าตัวเองมากเกินไป เวลาจิตให้ค่าตัวเองมากเกินไป ส่วนใหญ่เวลาคนปฏิบัติมาแล้ว เวลาปฏิบัติไปแล้วเข้าใจว่า เข้าใจว่าตัวเองสิ้นกิเลส เข้าใจว่าตัวเองมีคุณธรรม มีคุณธรรมเพราะจิตมันว่างๆ ว่างๆ ไง

ที่เขาบอกว่ามันเป็นธรรมะยอดฮิตๆ เขาบอกเหมือนธรรมะยอดฮิตเลย แต่นี่มันไม่เหมือน ที่ทําๆ มารสชาติมันแตกต่างกัน รสชาติมันแตกต่างกันมาก

เวลามันแตกต่างกันมากเพราะมันเห็นแล้วมันแตกต่างกัน เวลามันแตกต่างกัน แตกต่างกันคือมันดีขึ้น

เวลาเราหยาบๆ โดยสามัญสํานึกของคนเราเวลามีอารมณ์อะไรกระทบ เรารู้กันได้ แต่โดยอารมณ์ของสมาธิ อารมณ์ของความสงบ ส่วนใหญ่แล้วไม่ค่อยเข้าใจ แล้วเวลาไปเป็นสมาธิจริงๆ กลับงงนะ “ไอ้ที่ผมเป็นนี่มันคืออะไร ไอ้ที่ผมเป็นนั่นคืออะไร” นั่นแหละคือสมาธิ

ฉะนั้น เวลาถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ที่เราตรึกในธรรมๆ เราให้ทําอย่างนั้นมา

เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมาท่านจะพุทโธของท่าน พุทโธของท่าน เวลาพุทโธของท่านเพราะอะไร เพราะว่าความคิดความเปรียบเทียบในเรื่องปัญญา ในเรื่องข้อมูลมันน้อย สมัยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เรามันยังไม่มีดาษดื่นขนาดนี้ไง

เดี๋ยวนี้มันมีดาษดื่นไปหมดไง แล้วธรรมะร้อยแปด อย่างเช่นที่เขาบอกว่าอ่านบทความ อ่านต่างๆ มันมีการเสนอมาในสังคมทั้งนั้นน่ะ แต่ด้วยวุฒิภาวะของเรา เราไปเจอเข้าเราก็ทึ่ง

แต่ส่วนใหญ่นะ เวลาเราอ่านแล้วนะ ภาษาเรานะ โทษนะ มันทุเรศ เราอ่านหนังสือเรื่องธรรมะๆ อ่านแล้วมันสะอิดสะเอียน มันไม่มีเนื้อหาสาระ นิยายธรรมะมันยังดีกว่านั้นน่ะ นี่มันเขียนกันมาได้อย่างไร มันพูดออกมาโดยสิ่งที่วุฒิภาวะ วุฒิภาวะมันอ่อนแอมาก

นิยายนะ ละครทีวี ทวิภพ ๓ ภพ ๔ ภพอะไรเดี๋ยวนี้ ไอ้เรื่องเดี๋ยวนี้นะมันจะพูดถึงเรื่องจิตวิญญาณ มันจะเหมือนกับทางตะวันตก แวมไพร์ไง กําลังมาดัง เดี๋ยวนี้ละครไทยเป็นอย่างนั้นหมดเลย มี ๒ ภพ ๓ ภพ อู๋ย! อ่านอย่างนั้นยังดีกว่าไปอ่านธรรมะที่ขายตามท้องตลาดอีก ไอ้นั่นมันยังมีคติความดีความชั่วอยู่บ้างนะ ไอ้นี่มันเป็นอย่างนั้นน่ะ

ฉะนั้นบอกว่า ธรรมะยอดฮิต เสียดายคนตายไม่ได้อ่านน่ะ ธรรมะยอดฮิต แต่ถ้าอยู่แล้วมันดี ไอ้นี่เวลายอดฮิต

แต่เขาบอกว่าเวลาเขาทําแล้ว เวลาเขาทําเองขึ้นมารสชาติมันต่างกัน รสชาติมันต่างกันมากๆ เวลาต่างกันมากๆ พอเขาทําไป มันมีกําลังแล้วไปโจมตีกิเลสในใจของตน กิเลสในใจของตน พิจารณาไป นี่รสชาติหนึ่งนะ ไอ้นี่ก็เป็นอีกรสชาติหนึ่ง

ถ้ารสชาติ เราจะบอกว่า จะทําอะไรนะ ถ้าซ้ายหัน ขวาหัน ทําอะไรไม่ถูก พุทโธไว้ พุทโธๆๆ ทําความสงบของใจไว้ ถ้าใจมันละเอียดแล้ว ถ้ามันรู้มันเห็น มันรู้ด้วยกําลังของจิตนะ จิตนี้มหัศจรรย์มาก

เหมือนคนเลยนะ คนเรา ดูสิ ไม่มีการศึกษาก็ต้องเป็นกรรมกรแบกหาม ถ้าคนมีการศึกษาเขาก็ทํางานทางเอกสาร แล้วผู้ที่จะเป็นเจ้าของธุรกิจเขาก็ต้องเสี่ยง ความเสี่ยงของเขา เขาล้มลุกคลุกคลานขนาดไหนเขาก็ทํา ล้มแล้วก็ลุก ล้มแล้วก็ลุก

ไม่มีเศรษฐีคนใดบอกว่าทําแล้วประสบความสําเร็จง่ายๆ...ยาก เศรษฐีส่วนใหญ่ล้มแล้วก็ลุก ล้มแล้วก็ลุก ลุกจนทําแล้วประสบความสําเร็จของเขา นี่ก็เหมือนกัน นี่คือการกระทํา ถ้าทําจริงมันเป็นแบบนั้น

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าเราทําแล้วๆ ถ้าทําสิ่งใดแล้วมันล้มลุกคลุกคลาน ทําอะไรไม่ได้ พุทโธไว้ พุทโธไว้ ถ้าพุทโธไว้จิตมันจะดีขึ้น พุทโธๆ นี่

ทีนี้คนเรามันพุทโธไม่ได้ไง มันพุทโธไม่ได้เพราะอะไร เพราะกิเลสมันรู้ตัว หลวงตาท่านสอนประจํา ที่เราล้มลุกคลุกคลานนี่ไม่ใช่ธรรมะนะ กิเลสทั้งนั้น กิเลสนี่มันตัวดื้อตัวด้าน ตัวทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน แต่ถ้าเป็นจริงๆ จิตสงบนั้นน่ะคือธรรม

แล้วกิเลสมันกลัวธรรมมาก กลัวธรรมที่สุด แล้วเราปฏิบัติธรรมๆ พอปฏิบัติธรรม กิเลสมันก็บังเงา มันอ้างว่านี่เป็นธรรมๆ ไง เป็นธรรมคือธรรมะเราสร้างขึ้นมาเองไง ธรรมะเราคิดไปเอง เราละเมอเพ้อพกไปเอง แล้วมันก็ไม่เห็นได้ประสบความสําเร็จเลย มันละเมอเพ้อพกไปก็ อู้ฮู! ปฏิบัติแล้วจะสิ้นกิเลสๆ พอมันเสื่อม หมดเลย แล้วก็น้อยเนื้อตํ่าใจ แล้วก็ผิดพลาดไปตลอด

แต่ถ้าพุทโธๆ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านให้พุทโธๆ พุทโธไว้ พอพุทโธไว้ จิตมันละเอียดขึ้นๆ ละเอียดขึ้น พอมันรู้มันก็รู้เข้ามา

นี่ผมทําเองนะ เวลาจิตผมสงบขึ้นมา ผมโจมตีเข้าไปที่กิเลสเลย เออ! แล้ว อู้ฮู! มันดีขึ้นนะ มันชัดเจนขึ้นเลย แต่รู้อยู่ว่าไม่มีกิเลสตัวใดขาดไปจากใจเลย

มันเรื่องธรรมดา เพราะอะไร เพราะเรายังไม่เป็นกิจจะลักษณะ

แล้วเวลามันจะเป็นกิจจะลักษณะ เขาบอกว่า ต่อมาวันหนึ่งเขาพิจารณารูปผู้หญิง

นี่ก็เหมือนกัน พิจารณารูปผู้หญิง เราพิจารณาฝึกหัดได้ด้วยปัญญา ปัญญาพิจารณาไปแล้วถ้ามันสรุปลงมันก็ลงสมาธิทั้งนั้นน่ะ มันลงสู่สมาธิได้ ทีนี้พอลงสู่สมาธิ เวลาเหตุมันสรุปขึ้นมา เขาเห็นของเขานี่ไงว่า เห็นจิตมันไปกอดขันธ์น่ะ

จิตเห็นอาการของจิตนะ เห็นจิตไปกอดขันธ์ แล้วจิตมันเป็นจิต จิตมันไม่ใช่เป็นกิเลส จิตมันไม่เป็นเรา จิตมันเป็นจิตจริงๆ ขันธ์ก็เป็นขันธ์จริงๆ นี่เห็นไหม

เราจะบอกว่า สิ่งที่ตอบคําถามธรรมมา แล้วนี่เขาพูดเอง เวลาคนปฏิบัติแล้ว เวลาคนไม่รู้พูดไม่ได้ หลวงตาใช้คํานี้นะ คนไม่รู้พูดไม่ได้ คนไม่เห็นสมาธิพูดสมาธิไม่ถูก คนที่ภาวนายังไม่เห็นสิ่งใดที่เป็นชิ้นเป็นอัน มันพูดสิ่งนั้นไม่ได้ สิ่งที่มันศึกษามาคือจํามา สิ่งที่ฟังครูบาอาจารย์เทศน์มาก็จินตนาการ เวลาพูด พูดไปแต่จินตนาการ

แต่ถ้าใครไปรู้ไปเห็นอะไรนะ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านพูด ท่านพูดถึงของท่าน เวลาจุดและต่อม มันเป็นมะพร้าวลูกหนึ่งมีสองขั้ว ดีและชั่ว ไอ้นี่มันเป็นรูปธรรมที่รู้เห็นในรูปแบบนั้น ที่เราใช้คําว่า “วิทยานิพนธ์” วิทยานิพนธ์ของจิตมันมี

ของหลวงปู่ขาวอย่างนี้ เห็นจิตของตนเปรียบเหมือนกับเมล็ดข้าว เมล็ดข้าวถ้ามันตกลงสู่พื้น ได้หว่านได้ไถ ตกสู่พื้น มันก็จะงอกขึ้นใหม่ เมล็ดข้าวถ้าได้สีได้หุงแล้วเมล็ดข้าวนั้นไปปลูกไม่ได้อีกเลย

วิทยานิพนธ์ของจิตแต่ละคนไม่เหมือนกัน แต่พวกเรามันลูกศิษย์ลูกหา อย่างที่ว่า ได้ยินได้ฟังมาบ่อย ได้รับบทความมาเยอะ มันก็ไปเอาความรู้แล้วก็ไปแต่งเติมตบแต่ง แล้วก็บอกว่านี่วิทยานิพนธ์ของเรา

โธ่! กรณีอย่างนี้นะเป็นกรณีแบบจิตที่มันขาดวุฒิภาวะ ถ้าวุฒิภาวะ เราทําของเราเองขึ้นมามันจะเป็นประโยชน์กับเราจริงไหม ถ้าเราไปหยิบไปฉวยอะไรมาแล้วก็มาดัดแปลงให้เป็นของเรา เราก็โกหกตัวเอง เราโกหกตัวเองของเรา เราทําให้จิตของเราที่ควรมีโอกาสได้ผลการปฏิบัติที่จะเป็นความจริง มันก็เลยกลายเป็นความจอมปลอมไปเสีย จอมปลอมเพราะเราโลภมาก เรามักง่าย เราอยากได้ เราอยากให้มันเป็น แล้วเราก็ไปทําลายโอกาสของเราเอง

เวลาเราคิดเรื่องนี้แล้วเราเศร้านะ เพราะเราปฏิบัติ เราอยู่กับครูบาอาจารย์ เราจะขึ้นไปหาครูบาอาจารย์ เราก็เปิดอกๆ เลย ของท่าน เราเคารพบูชามาก แล้วของเรา เรามีอะไรเราก็พูดอย่างนั้นน่ะ

เราจะมาระลึกถึงหลวงตาไง เวลาท่านขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ท่านบอกว่าด้วยความเคารพ เคารพหลวงปู่มั่นมาก แต่การปฏิบัติของเรามันมีข้อเท็จจริง เราก็มีของเรา เราก็เอาของเราแผ่ออกไป เหมือนกับการโต้เถียงกัน การตรวจสอบกัน

ท่านบอกว่า เราก็มีของเรา ที่เวลาเราเถียงท่านเราเถียงด้วยความเคารพนะ เถียงเพราะว่าเรามีความรู้ไง เราปฏิบัติมาแล้วเรามีประสบการณ์ไง แล้วประสบการณ์นี้มันจริงหรือไม่จริงไง ก็เอาอันนั้นน่ะตีแผ่ให้ท่านตรวจสอบไง นี่เถียงด้วยความเคารพ ถ้าเคารพ เคารพอย่างนี้

แล้วบอกว่า เคารพทีไรก็หน้าหงายทุกที ไม่เคยชนะเลย แพ้

กิเลสจะชนะธรรมะไปไม่ได้ กิเลสไม่มีทางชนะธรรมะ แต่เพราะเรามีไง

แต่นี่ไม่อย่างนั้น เวลาไปหยิบไปจับไปฉวยมาว่าเป็นสมบัติของเรา ไปหยิบไปจับไปฉวยมาแล้วก็ด้วยความอยากมีวุฒิภาวะ แล้วเขียนหนังสือกัน

เราดูหนังสือแล้ว เพราะอย่างที่พูด สํานวน สํานวนหลวงตาก็รู้เลย พูดนี่รู้เลยมาจากหลวงตา อันนี้มาจากหลวงปู่ขาว อันนี้รู้เลย เอ็งพูดมาเถอะ มันเป็นสํานวน สํานวนอย่างนี้ปั๊บ นี่คือสัญญา นี่คือจํามา วิทยานิพนธ์นี้ไปลักเขามา แล้วก็พยายามจะมาตบแต่งให้เป็นวิทยานิพนธ์ของตน...ใช้ไม่ได้! แล้วคิดดูสิ มันทําลายโอกาสของคนทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าเราเป็นจริงนะ พุทโธๆ พุทโธนี่จริงๆ เลยนะ เพราะจิตเราสงบจริงๆ แล้วเวลามันเกิดขึ้นนะ มันเหมือนท้องนาของเรา ไร่นาของเรา เราเป็นคนไถเองทําเอง ถ้ามันเกิดผลขึ้นมาก็จากนํ้ามือ จากนํ้ามือ นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราพุทโธ พุทโธจากหัวใจของเรา ถ้าหัวใจเราสงบแล้ว ถ้ามันรู้มันเห็น

ทีนี้มันรู้มันเห็นขึ้นมา ถ้ามันเห็นจริงๆ มันจะเห็นอย่างนี้ เห็นที่คําถามใช่ไหม “เวลาผลของมันที่เกิดขึ้น ขณะที่ปรากฏขึ้นคืนนั้น เห็นจิตนี้กอดรัดกับขันธ์ ร้อยรัดยึดจับร่างกายนี้ไว้ มันไม่ใช่ความคิด มันไม่ใช่เป็นคําๆ ออกมา แต่กิริยานั้นกลั่นออกมาเป็นคําพูดภายหลังได้ว่า ขันธ์นี้เป็นของกู ขันธ์นี้เป็นของกู”

เห็นไหม ขนาดไปเห็นยังของกูๆ อยู่นะ นี่ไปเห็น นี่เห็นไง มันจะเห็นดีขึ้นอย่างนี้ นี่เราบอกว่ามันจะเห็นดีขึ้นอย่างนี้ ที่เราบอกว่าเห็นกิเลสๆ นี่เห็นมันไง นี่ไง จิตเห็นอาการของจิตไง นี่เห็นขันธ์ไง

เวลาขันธ์ ขันนํ้าหรือ ขันไก่หรือ เอ้กอีเอ้กเอ้ก ขันไก่ ขันตักนํ้า แล้วขันธ์ ๕ ล่ะ แล้วรูปล่ะ แล้วเวทนาล่ะ สัญญาล่ะ สังขารล่ะ วิญญาณล่ะ

ถ้าเห็นวิญญาณจะรู้ว่าวิญญาณในขันธ์ ๕ กับวิญญาณในปฏิจจสมุปบาทมันแตกต่างกันอย่างไร เวลาปฏิบัติไปมันจะลึกลํ้าไปกว่านี้ พูดไปเดี๋ยวจะว่าบ้า นี่เพียงแต่ว่ามันเห็นมันก็เป็นประโยชน์ไง

เราจะบอกว่า คนที่ประพฤติปฏิบัติพยายามทําความสงบของใจเข้ามา แล้วใจมันพัฒนาขึ้นมามันจะรู้ละเอียดไปเรื่อยๆ ไง รู้จากสามัญสํานึกของคน รู้จากอํานาจวาสนาของคน รู้จากละเอียดขึ้นไป จนจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกิเลส

เวลาครูบาอาจารย์ท่านถามนะ รู้จักกิเลสไหม รู้จักกิเลสหรือเปล่า คนเราจะฆ่ากิเลสมันต้องรู้จักกิเลส เห็นตัวกิเลส แล้วระหว่างกองทัพธรรมกับกองทัพกิเลส กองทัพธาตุขันธ์ เวลาภาวนามยปัญญามันเกิดขึ้น ธรรมะกับกิเลสมันฟาดฟันอยู่บนหัวใจของเรา อยู่บนสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

เวลาปัญญามันเกิดนะ มันฟาดมันฟันนะ งานชอบ งานชอบ งานที่ว่าธรรมะ ศีล สมาธิ ปัญญา สัจธรรมๆ สมาธิก็สมาธิธรรม ปัญญาก็ปัญญาธรรม สติก็สติธรรม สัจธรรม สัจธรรมที่เราขวนขวายฝึกหัดขึ้นมามันฟาดฟันกับกิเลส

กิเลสคือครอบครัวของมารที่มันยึดมั่นหัวใจเรานี่ เห็นตัวมัน จับตัวมันได้ แล้วมีการพิจารณากัน ฟาดฟันต่อกัน นั่นน่ะภาวนามยปัญญา ปัญญาอย่างนี้ที่ว่าจะแก้กิเลสไง แล้วปัญญาอย่างนี้มันเกิดที่ไหนล่ะถ้ามันไม่เกิดจากสัมมาสมาธิ

นี่ไม่มีสมาธิ เวลามันเกิด มันเกิดก็เป็นสัญญาทั้งนั้น เวลาเกิดมันก็เป็นจินตนาการทั้งนั้น แล้วถ้ามันไม่เกิด ไม่เกิดก็ไปขโมยจากครูบาอาจารย์มาไง

เวลาครูบาอาจารย์เทศนาว่าการนะ ไม่ใช่ขโมย ท่านเทศนาว่าการสั่งสอนพวกเรา เราฟังแล้ว นั่นเป็นสมบัติของท่าน เราฟังแล้วเราต้องใช้ปัญญาของเรา เราต้องพลิกแพลงให้เป็นสมบัติของเรา

เราฟังแล้วเราพยายามเอาเป็นคติธรรม เป็นหัวเชื้อ เป็นสารตั้งต้น แล้วเราพยายามฝึกหัดของเรา อันนั้นเป็นสารตั้งต้นแล้วฝึกหัดให้มันขึ้นมาให้มันเป็น แล้วพอมันเป็นขึ้นมา เป็นของเรา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ สิ่งที่เป็นธรรมๆ พูดเมื่อไหร่ พูดที่ไหน พูดได้ทั้งนั้นน่ะ แล้วถ้ามี ไม่รู้ไม่เห็นพูดไม่ได้ ถ้ารู้ถ้าเห็นก็พูดได้

นี่ก็รู้เห็นขันธ์ไง รู้เห็นขันธ์มันจริงๆ ขันธ์นี้เป็นของกูๆ

เห็นไหม ถ้ารู้เห็นอย่างนั้น เห็นแค่ไหนก็พูดได้แค่นั้นน่ะ ถ้าไม่เห็นพูดไม่ได้ แล้วถ้าคนอื่นมาพูดอย่างนี้กับผู้ถามนะ ผู้ถามบอกว่า มึงอย่ามาโกหกนะ มึงไม่รู้ไม่เห็นอย่ามาโกหกนะ แต่เวลามันรู้มันเห็น เห็นไหม มันพูดโต้งๆ เลย แล้วรู้ด้วย ทั้งรู้ทั้งเห็นเลย

ฉะนั้น รู้เห็นอย่างนี้แล้ว ทีนี้คําถามเขาถามว่า แล้วควรทําอย่างไร

พูดเสียนานเชียว ก็อยากให้หลวงพ่อสอนว่าทําอย่างไร พูดแล้ว แหม! หลวงพ่อพูดจบแล้วผมยังไม่รู้เรื่องเลย ให้ทําอย่างไร

ก็กลับไปพุทโธ

หลวงปู่เจี๊ยะเวลาท่านประพฤติปฏิบัติแล้วท่านมีคุณธรรมของท่าน ท่านบอกไม่พูดให้ใครฟังเลยยกเว้นหลวงปู่มั่น ท่านขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นถึงเชียงใหม่ เวลาได้โอกาสแล้วก็ไปหาหลวงปู่มั่นนะ เล่าให้หลวงปู่มั่นฟังจบเลย แล้วก็ถามหลวงปู่มั่นว่า “แล้วให้ผมทําอย่างไรล่ะ”

หลวงปู่มั่นบอกว่า “ก็ทําเหมือนเดิม ทําเหมือนเดิม” นี่หลวงปู่มั่นบอกหลวงปู่เจี๊ยะไง

“แล้วทําอย่างไรล่ะ”

“ก็ทําเหมือนเดิม”

เหมือนเดิมเพราะมันทําอย่างเดิมมามันถึงได้ผลมาอย่างนี้ ถ้าได้ผลมาอย่างนี้แล้วมันก็ต้องเริ่มต้นจากพื้นฐานเดิมนี้ต้องรักษาไว้ แล้วทําให้มันเหมือนเดิม ให้มีสติมีสมาธิมากขึ้น แล้วใช้ปัญญาฝึกหัดไป แล้วมันจะเป็นสมบัติของตน มันจะเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นสมบัติของตน

อันนี้ก็เหมือนกัน ให้ทําอย่างไรๆ

แล้วจะทิ้งอันนี้ไปใช่ไหม สิ่งที่เราทํามาๆ ขันธ์นี้เป็นของกูเพราะอะไรล่ะ ก็เพราะเราพิจารณาของเรามา พิจารณาผู้หญิง แยกแยะแผดเผามัน นั่นน่ะปัญญาอบรมสมาธิ พอมันปล่อยแล้ว มันปล่อยแล้วก็มาเห็นเป็นขันธ์ไง ไปกอดมันไว้เลย แล้วมาสรุปเอาเองทีหลังว่าขันธ์นี้เป็นของกูไง

แล้วพิจารณาไปแล้ว ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ของกูได้ไหม ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ แล้วขันธ์ของกูมันขัดแย้งกับธรรมะพระพุทธเจ้าไหม ถ้ามันขัดแย้งกับธรรมะพระพุทธเจ้า คือปัญญาเรายังไม่ถึงไง

ถ้ามันเป็นสัจจะความจริง ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ สักกายทิฏฐิ ๒๐

แต่นี่ถ้าเป็นของกู ของกูก็ยึดมั่นไง ขันธ์ ๕ เป็นของกูๆ เห็นไหม เราก็ค่อยทําความสงบของใจเข้ามา แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาของเราไป นี่พูดถึงมันจะพัฒนาไปเรื่อยๆ ไง

เขาถามว่า ให้ทําอย่างไรต่อไป

กลับไปพุทโธนะ กลับไปใช้ปัญญาอบรมสมาธิจนกว่ามันจะมีกําลังละเอียด เดี๋ยวกลับมาพิจารณาตรงนี้ กลับมาแล้วมันจะพิจารณาเห็นอย่างนี้ต่อเนื่องไป เพราะสิ่งที่สงบแล้วมันเห็นอย่างนี้ แล้วถ้าเข้าไปแล้วมันก็จะเห็นอย่างนั้น เห็นไหม

กรรมคือการกระทํา ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ที่ทํามาผิดๆ พลาดๆ มันก็เป็นสามัญสํานึก เป็นข้อเท็จจริงของปุถุชน ก็เป็นอย่างนั้นน่ะ แต่เวลาเราทําขึ้นมามันจะพัฒนาขึ้นดีขึ้น นี่ไง กรรมของสัตว์ๆ กรรมของหัวใจดวงนั้น ดวงใจดวงนั้นมีความสามารถ มีความรู้สึกขนาดไหน ก็จะทําให้ได้คุณธรรม ได้พัฒนาขึ้นมาอย่างนี้ ถ้าพัฒนาอย่างนี้ ทําต่อเนื่องไป

นี่เขาบอกว่า แล้วให้ทําอย่างไรต่อไป ให้ทําอย่างไร

กลับไปทําความสงบของใจเข้ามา แล้วถ้ามันปรากฏผลเป็นอย่างนี้อีก เราก็พิจารณาแล้ว พิจารณาของมัน

แล้วเขาบอกว่า แต่เดิม แต่เดิมเวลาเขาพิจารณาไปแล้ว เขาพิจารณาแบบนักมวย นักกีฬา อู๋ย! สู้มันได้ทั้งนั้นน่ะ แต่คราวนี้มันเหมือนกีฬาคนละประเภทเลย

โลกกับธรรม โลกคือความจดจํา โลกคือสิ่งที่เราเคยฝึกหัด ธรรมะเหนือโลก เวลาธรรมะขึ้นมา เข้าไป เซ่อทั้งนั้นน่ะ ไอ้ที่คาดหมายไว้ไม่ใช่

หลวงตาท่านเรียนถึงมหา เวลาท่านปฏิบัติไปแล้วนะ ตําราอย่างหนึ่ง ความจริงเป็นอย่างหนึ่ง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาฝึกขึ้นมา เวลาฝึกมันจินตนาการทั้งนั้นน่ะ ว่าธรรมะจะเป็นแบบนี้ แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วนะ เหมือนกีฬาคนละประเภทเลย เหมือนกับขึ้นเวทีผิด แต่จะขึ้นเวทีผิดเวทีถูกก็ขึ้นมาจากการกระทําของเรานั่นแหละ ขึ้นมาจากประสบการณ์ของเราที่เราทําขึ้นมานั่นแหละ แต่มันขึ้นมาแล้วมันเป็นธรรมขึ้นมา พอเป็นธรรมขึ้นมา ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ใช่คาดเดา ไม่ใช่คาดหมาย ไม่ใช่จินตนาการ

ไอ้พวกเราคาดเดาหมดเพราะไม่เคยเห็นของจริง พอคาดเดาไปแล้วก็คิดว่าจะเป็นอย่างนั้น เวลาไปเจอความจริงต่างกับที่คาดเดา นี่ถ้าเป็นจริงนะ ถ้าเป็นจริงต่างกับคาดเดา แล้วเวลาเป็นจริงขึ้นมา กีฬาคนละประเภทเลย คนละประเภท อันนั้นเป็นธรรม

ไอ้ของเราที่คิดๆ เดิมคือกิเลส คือโลก ไอ้ที่เคยคิดมาแต่เดิมกิเลสทั้งนั้นน่ะ คือความยึดติดความรู้ของตน แล้วยึดติดในความรู้ของตน เวลาไปเจอความจริงเข้า งงนะ กีฬาคนละประเภทเลย ทําไปมันคนละเรื่องเลย นี่ระหว่างกิเลสกับธรรม

แล้วพิจารณาบ่อยครั้งเข้าๆ จนธรรมะมีมากขึ้น จนการกระทําเข้มแข็งขึ้น เดี๋ยวธรรมะจะเหนือกว่า ทีนี้มันจะไปเป็นธรรมแล้ว พอเป็นธรรมขึ้นมาแล้ว โอ๋ย! นั่นกิเลส โอ๋ย! ไม่เอา กิเลสไม่เอา นี่เวลาไปรู้แล้วมันจะไม่เอากิเลส แต่ยังไม่เคยเจอธรรม อยู่กับกิเลสอยู่ พอเจอธรรมก็งงนะ งง

นี่ไง ที่หลวงตาบอกว่า ไม่รู้ถามไม่ได้ ไม่รู้ตอบไม่ได้ ไม่รู้ไม่เห็นพูดไม่ได้ แล้วถ้ารู้ถ้าเห็นก็พูดตามเท่าที่รู้ที่เห็น รู้มากก็พูดได้มาก รู้น้อยก็พูดได้น้อย ไม่เคยรู้อะไรเลยพูดแต่สัญญา พูดแต่ไปหยิบฉวยของคนอื่นมาว่าเป็นของของตน แล้วก็จินตนาการไป ไม่เป็นความจริง

ถ้าเป็นความจริงต้องเป็นแบบนี้ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันเป็นความจริงของมัน แล้วเป็นความจริงแล้วเราค่อยๆ ปฏิบัติต่อเนื่องไป

นี่แค่เห็นไง แค่เห็น แค่เห็นแนวทาง แค่เห็นตัวมันนะ ยังไม่รู้เรื่องเลย แล้วค่อยๆ ทําไป เพราะเขาถามว่าให้ทําอย่างไร

กลับมาพุทโธ ไปหามันไม่เจอหรอก ยิ่งไปหามัน เดี๋ยวมันวิ่งหนี กลับมาพุทโธ เดี๋ยวจับมันได้ กลับมาพุทโธ กลับมาทําความสงบของใจเข้ามา เพราะกิเลสมันอยู่กับเรา ไม่ได้อยู่ที่ไหนหรอก

เวลาวิ่งไปหามัน หาไม่เจอหรอก แต่ถ้าอยู่เฉยๆ นะ พิจารณาของเราดีๆ นะ เดี๋ยวมันโผล่มาให้เห็น แล้วจะได้เชือดมันที่นั่น

นี่พูดถึงการปฏิบัติธรรม เอวัง

เพราะมีเวรมีกรรมถึงได้เกิดเป็นมนุษย์ไง
เกิดเป็นของเราก็เป็นของของเราไง
แต่เวลาพิจารณาไปแล้วมันเป็นสมบัติกลาง
มันเป็นเรื่องของวัฏฏะ มันเป็นเรื่องของบทบาทไง
โลกนี้คือละคร เราได้เกิดมาเป็นมนุษย์ไง
แต่พิจารณาไปแล้วมันละบทบาทหมด มันถอนหมดเลย

๒

คนมีบุญ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๗ กันยายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

คําถามมันอ่านแล้วมันสะเทือนใจนะ แต่มันเป็นการที่เขาปฏิบัติแล้วมีปัญหา

ถาม : เรื่อง “เอียนพุทโธ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ หนูพยายามฝึกจิตให้เป็นพุทโธด้วยการท่องพุทโธเท่านั้น เดิน นั่ง นอน ติดต่อกันวันละ ๘-๑๐ ชม. ตั้งใจได้อยู่ ๒๒ วัน ตั้งได้คือจะนึกพุทโธเท่าไรก็ได้ มีความคิดเบาบ้างแรงบ้างแทรกเข้ามาก็ทิ้งความคิดได้ แล้ววกกลับมาจับพุทโธได้ วันหนึ่งสงบลงได้ ๑-๓ ครั้งทุกวัน สงบเบาๆ พอสบาย ทําเหตุเหมือนกันทุกอย่าง

แต่พอวันที่ ๒๓ เริ่มเบื่อพุทโธ วันที่ ๒๔ เริ่มเบื่อหนัก จิตคอยแต่เลื้อยลง ขี้เกียจ ซึมเซา จนเอียนพุทโธไปเลย ทีนี้จะจับจะตั้งอย่างไรก็ทําไม่ได้เสียแล้ว และทนอยู่กับความเบื่อหน่ายแบบนั้นไม่ได้ด้วย คิดว่า “นี่เราอุตส่าห์ไม่ไปทํางานหาเงินเพื่อจะมาสร้างทรัพย์ภายใน แต่แล้วเราก็มาเป็นเสียแบบนี้ อย่างนั้นออกไปทํางานซะ ให้มันได้อะไรบ้างสักอย่าง”

พอมาทํางาน ทีนี้จิตไม่สงบ ทีนี้ร้อน ความคิดเยอะแยะ ก็ได้ดูความคิดพิจารณา ทีนี้รู้สึกจิตขยัน กระหาย ขยันคิดเพื่อปล่อยคลาย และเมื่อมีเวลาว่างก็กลับมาตั้งพุทโธได้ สงบ สบาย พอเริ่มตั้งพุทโธได้อีก ทีนี้ก็เพิ่มเวลาให้พุทโธมากขึ้น ขอถามหลวงพ่อว่า การวนเวียนทําอยู่แบบนี้มันอยู่ในทิศทางที่ดีไหม

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามว่า “เอียนพุทโธๆ” คําว่า “เอียนพุทโธ”

เวลาเราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ อยู่กับครูบาอาจารย์ ท่านบอกหลวงปู่มั่นจะสอนพุทโธๆ เวลาหลวงปู่เสาร์ท่านก็สอนพุทโธ แล้วเวลาเราพุทโธเราก็ย้อนกลับไปในพระไตรปิฎก ย้อนกลับไปกรรมฐาน ๔๐ ห้อง อันดับหนึ่งคือพุทโธ

หลวงตาท่านก็บอกว่า จะภาวนาอย่างไรก็ได้ให้มีคําบริกรรม แต่เราชอบพุทโธ แต่เวลาครูบาอาจารย์ท่านเอาพุทโธๆ คําว่า “พุทโธ” ถ้าพุทโธถ้ามันทําได้ มันก็ทําได้

ถ้าคนที่พุทโธไม่ได้ โดยทั่วไปในสมัยปัจจุบันนี้ส่วนใหญ่เป็นปัญญาชน ถ้าปัญญาชนคือความคิดเยอะ แต่ถ้าสมัยในภาคอีสาน สมัยที่ครูบาอาจารย์นะ มันก็เป็นคนพื้นถิ่น พอพื้นถิ่นเขามีศรัทธา เขาเรียกว่า ถ้าเป็นพุทธานุสติ คําบริกรรมพุทโธๆ ส่วนใหญ่จะเป็นสัทธาจริต สัทธาจริต คนมีศรัทธาตั้งมั่น มีความเชื่อ มีความเชื่อมั่นคง มีความเชื่อมั่นคงแล้วพยายามขวนขวายกระทํามันจะมีเหตุมีผลให้กับการกระทํานั้น

แต่ส่วนใหญ่แล้วปัญญาชนๆ พวกเราปัญญาชน ถ้าพุทโธๆ มันเป็นคําบริกรรม บริกรรมคือท่องบ่น พอท่องบ่นขึ้นมามันซํ้าๆ ซากๆ ไง พอมันซํ้าๆ ซากๆ ขึ้นมา แบบว่ามันเบื่อ พอมันเบื่อ มันอัดอั้นตันใจ

ถ้าอัดอั้นตันใจแล้วพอกิเลสมันแทรกเข้ามาไง พุทโธมันไม่มีเหตุมีผล มันเหมือนกับคนโง่ไง เวลาปัญญาชน ปัญญาชนเขาจะมองว่าพุทโธมันโง่เง่าเต่าตุ่น มันทําอะไรโดยที่ไม่มีเหตุมีผลไง ทําอะไรโดยการเชื่อตามๆ กันมา มันไปเพ่งโทษอย่างนั้น พอเพ่งโทษอย่างนั้นปั๊บ พอมันจะทํา พอกิเลสมันเสี้ยมเข้ามาอย่างนี้ ไอ้คนกระทํามันก็เลยชักไม่แน่ใจ พอไม่แน่ใจมันก็คลอนแคลน พอคลอนแคลนขึ้นมา นี่โดยทั่วไป

ฉะนั้น เวลาในการปฏิบัติในสมัยปัจจุบันนี้ เวลาคนเขาว่าเรื่องพุทโธ เขาบอกว่าไม่ต้องพุทโธ เขาให้ดูจิตอะไรต่างๆ ที่เขาว่ากันไปนั่นน่ะ

ไอ้อย่างนั้นน่ะมันเหลวไหลเลยล่ะ พอมันเหลวไหลขึ้นมาเพราะอะไร เพราะธรรมชาติของความคิดมันมีความคิดอยู่แล้ว ถ้ามีความคิดอยู่แล้ว เราก็ดูความคิดนั้นไป พอดูความคิดนั้นไปมันก็แบบว่าเหมือนกับปล่อยเด็กตามสบาย ปล่อยเด็กเร่ร่อน ปล่อยเด็กอย่างไรก็ได้ เด็กมันก็พอใจ เด็กพอให้มันอยู่ในกรอบ เด็กเราให้งานมันทํามันก็ต่อต้าน มันต่อต้าน มันเรียกร้อง นี่ก็เหมือนกัน จิตมันปล่อยตามสบายมันก็ไปของมันตามสบาย

แต่เราพุทโธๆ เหมือนเด็ก เด็กเราให้มันทํางานตั้งแต่ตามแต่วัยของมันใช่ไหม เด็กน้อยก็ทํางานเล็กน้อย พอโตขึ้นมารับผิดชอบมากขึ้นๆ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆๆ เวลาพุทโธ พุทโธเบาๆ ก็ได้ พุทโธแรงก็ได้ พุทโธเร็วก็ได้ พุทโธอย่างไรก็ได้ คําว่า “พุทโธๆ” ไง

ฉะนั้น พุทโธ จริงๆ ถ้าทําได้ พุทโธนี่สุดยอด ในประวัติครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลาครูบาอาจารย์ของเราลูกศิษย์หลวงปู่มั่นพระอรหันต์ทั้งนั้นเลย แล้วถ้าพระอรหันต์ทั้งนั้นเลย มันต้องทํา มันต้องทําแล้วได้เหตุได้ผลขึ้นมา เวลาได้เหตุได้ผลขึ้นมา ทํามาจากอะไร

ดูสิ หลวงปู่ลีท่านก็พุทโธ หลวงปู่พรหมท่านก็พุทโธ พุทโธทั้งนั้นน่ะ เวลาพุทโธๆ ถ้าพุทโธมันเป็นจริงขึ้นมา พุทโธนี้มีค่ามาก พุทโธนี่พุทธะ พุทธะคือผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

ถ้าพุทโธ พุทโธ เราจะบอก พระพุทธเจ้า ถ้าใครดูถูกพุทโธก็เท่ากับดูถูกพระพุทธเจ้า แล้วถ้าดูถูกพระพุทธเจ้า เอ็งมาบวชเป็นพระทําไม ถ้าเอ็งมาบวชเป็นพระ เอ็งเป็นลูกศิษย์ของพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้านี่พุทธะ พระพุทธเจ้า พุทโธนี่พระพุทธเจ้า ชื่อของพระพุทธเจ้า แล้วเอ็งไปดูถูกพระพุทธเจ้าได้อย่างไร

แต่ถ้าพวกเรามีศรัทธามีความเชื่อ เวลาเราสอนไง ไอ้พวกที่ประพฤติปฏิบัติ เราบอกว่า สิ่งที่ทําแล้วไม่อันตราย ปลอดภัยที่สุด คือให้กอดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้ คือนึกพุทโธไว้ ถ้านึกพุทโธไว้เท่ากับเราอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีเสีย

ทีนี้พอไม่มีเสีย พอไม่มีเสีย เขาก็โต้แย้ง โต้แย้งว่า เวลาพุทโธ พวกพุทโธจะเกิดนิมิต พุทโธนี่มันจะเกิดนิมิต พุทโธเป็นสมถะ ไม่ใช้ปัญญา

ขอให้พุทโธเถอะ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าไม่มีสมาธินะ เวลาปัญญาที่เกิดขึ้นมันเป็นจินตนาการ จินตมยปัญญา ปัญญาอย่างนั้นน่ะปัญญาเวลาตรึกในธรรมมันจะเกิดความรู้สึกนะ ซาบซึ้ง เกิดอาการว่าง เกิดต่างๆ อันนั้นมันเป็นจินตนาการ จินตมยปัญญา มันไม่เป็นความจริงหรอก

ถ้าเป็นความจริงนะ ต้องพุทโธๆ พุทโธจนจิตมันสงบ พอจิตมันสงบแล้วนะ ฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาที่แตกต่าง ปัญญาที่แตกต่างคือภาวนามยปัญญา ปัญญาที่ไม่มีจินตนาการ ปัญญาที่ไม่มีตัวตน ปัญญาที่ไม่มีเราเข้าไปพัวพัน

ส่วนใหญ่เราคิดนี่ คําว่า “เราคิด” ต้องมีตัวตนของเรา ตัวตนของเรานี่คือสมุทัย ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ แต่เรากําหนดด้วยสมุทัย มันละได้อย่างไร

ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค อริยสัจ ๔ ถ้าจิตมันสงบแล้ว เวลาจิตสงบ สงบเพราะอะไร ถ้าเป็นสมาธิๆ ตัณหาความทะยานอยาก สมุทัยมันเบาบางลงหรือมันสงบระงับไป พอสงบระงับไปมันก็เป็นอิสระ นี่สมาธิเป็นสากล

สมาธิเป็นสากล ลัทธิศาสนาไหนเขาก็สอนสมาธิเหมือนกัน ลัทธิศาสนาอื่นเขาก็สอนสมาธิ แต่สมาธิของเขาเป็นสมาธิเพื่อสมาธิไง

แต่พระพุทธศาสนา สมาธิเพื่อยกขึ้นสู่ภาวนามยปัญญา ศีล สมาธิ พอเกิดสมาธิ สมาธิเป็นพื้นฐาน สมาธินี้เป็นบาทฐาน แต่ยกขึ้นสู่ปัญญาๆ ปัญญาที่เกิดบนสมาธิเขาเรียกภาวนามยปัญญา ปัญญาที่แตกต่างกับสิ่งที่เป็นความสามัญสํานึกของมนุษย์ทั้งหมด นี่มันถึงเป็นมรรคไง

ฉะนั้น มันถึงมีความสําคัญไง มีความสําคัญว่า ถ้าเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จนจิตเป็นสัมมาสมาธิแล้วเราค่อยยกขึ้นสู่วิปัสสนา ยกขึ้นสู่วิปัสสนา

ถ้าบอกว่า บางคนความไม่เข้าใจไง ทําสมาธิๆ แล้วรอให้มันเกิดปัญญา

เราคิดโดยอัตโนมัติไง เหมือนเด็ก เด็กพอมันจะโตขึ้นไปโดยอัตโนมัติ พอมันเป็นเด็กแล้วนะ มันก็ต้องหัดนั่งได้ ยืนได้ เดินได้ โดยธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต

ไอ้เราก็คิดว่าเป็นสมาธิแล้วเดี๋ยวจะเกิดปัญญา

ไม่มีสิทธิ์ ถ้าเกิดปัญญา ปัญญาทางตํ่า ปัญญาทางโลกียปัญญา ปัญญาโดยสามัญสํานึก ปัญญาทางโลกนี้ ถ้ามันจะเกิดปัญญา ปัญญาแบบเรานี่ ปัญญาแบบนักวิชาการคิดนี่ แต่มันไม่เกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่พระพุทธเจ้าปรารถนา

เวลาปัญญาที่พระพุทธเจ้าปรารถนา ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาที่ไม่เกิดจากสมุทัย ไม่เกิดจากจินตนาการ ถ้าปัญญาอันนี้ต้องฝึกหัด

ถ้าสมาธิมันจะเกิดปัญญาได้เอง

หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าสมาธิมันจะเกิดปัญญาได้เองโดยที่ความเข้าใจของเรา เราจะไม่ติดสมาธิ ๕ ปี

แล้วฤๅษีชีไพรเขาก็ต้องมีปัญญาของเขา เขาก็ต้องเป็นพระอรหันต์ของเขา เพราะเขามีสมาธิ สมาธิเพื่อสมาธิมันเป็นแค่นั้น

แต่ของเราสมาธิเพื่อปัญญา สมาธิ จิตเป็นสมาธิแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ต้องฝึกหัดใช้ปัญญา แล้วปัญญาที่จะฝึกหัดใช้ ถ้าไม่ฝึกหัดใช้ สมาธิจะเกิดปัญญาขึ้นมาเอง มันคนละเหตุผลกัน มันจะเกิดไม่ได้ มันต้องฝึกหัดๆ

ทีนี้การฝึกหัด ตรงนี้สําคัญ คนที่ภาวนาเป็นหรือภาวนาไม่เป็นมันอยู่ตรงนี้ ถ้าเป็นสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ สมาธิที่ถูกต้องดีงาม ถ้าเป็นมิจฉาสมาธิ สมาธิที่เอนเอียง สมาธิที่มีตัวตน สมาธิที่เราผูกมัดว่าสมาธิเพื่อสมาธิ

แต่ถ้าสมาธิเพื่อเป็นสัมมาทิฏฐิ ความเห็นที่ถูกต้องดีงาม เป็นสมาธิแล้ว โอ้โฮ! มันมีความสุขมีความสบายมาก แล้วคนมีความสุขมีความสบายมาก เหมือนในปัจจุบันนี้ไปถามประชาชนชาวไทยสิ ฉันเป็นคนดีแล้ว ฉันจะต้องไปวัดทําไม

นี่ก็เหมือนกัน ฉันมีสมาธิแล้ว ฉันมีความสุขแล้ว ฉันต้องใช้ปัญญาทําไม ทําไมฉันต้องออกไปทุกข์ล่ะ ฉันมีสมาธิแล้ว ฉันมีความสุขแล้ว

แต่ถ้ามีสมาธิ มีความสุขแล้วเดี๋ยวก็เสื่อม แต่ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญามันก็ต้องฝึกหัดใช้ ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา นี่ไง ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าอย่างนี้ ความก้าวหน้าอย่างนี้มันถึงว่าเริ่มต้นบาทฐานจากพุทโธ

คําว่า “พุทโธ” ครูบาอาจารย์ของเรานะ เห็นคุณค่าของพุทโธมาก ถ้าเห็นคุณค่าของพุทโธมาก เพราะพุทโธจะทําให้จิตของปุถุชนเป็นกัลยาณชน แล้วปุถุชนยกขึ้นเห็นสติปัฏฐาน ๔ มันจะเป็นโสดาปัตติมรรค มันจะเข้าสู่มรรคสู่ผลมันต้องเริ่มต้นจากตรงนี้ ถ้าไม่เริ่มต้นจากตรงนี้ มรรคมันเกิดที่ไหน เกิดที่ใจของคน

ถ้าเราหาใจของเราไม่เจอ เราไม่มีสมาธิ เราไม่มีพื้นฐานจากใจของเรา เวลาเราทํางาน สิทธิของเรา ทําแล้วเราได้ผลประโยชน์ของเรา แต่ถ้าเราไม่มีสิทธิ ไม่มีสิทธิ์ที่จะได้ เราจะได้ผลประโยชน์นั้นไหม ถ้าไม่มีสมาธิ ใครจะได้ มันเป็นสมบัติกลางไง มันเป็นอารมณ์ความรู้สึก มันไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นสมาธิ อ๋อ!

เขาบอกสมาธินี้เป็นตัวตน ใช่ สมาธิคือเรา สมาธิคือจิต จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันเห็นเรา พอเห็นเรามันถึงเป็นความจริงขึ้นมา

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า พุทโธมันมีคุณค่าตรงนั้น แต่ถ้าพุทโธมีคุณค่า เขาก็ติเตียนตรงนี้ว่า พุทโธเป็นสมาธิ พุทโธจะเกิดนิมิต พุทโธพวกที่หลับหูหลับตาจะไม่มีปัญญา

มันใช้ปัญญาไม่เป็นมันก็ไม่มี แต่ถ้าใช้ปัญญาเป็น นี่แหละบาทฐาน

ฉะนั้น จะเข้าสู่คําถามไง “หนูพยายามฝึกจิตให้เป็นพุทโธ” เป็นอย่างไร นี่ไง “หนูพยายามฝึกจิตให้เป็นพุทโธ”

พุทโธนี้เป็นคําบริกรรม พุทโธเหมือนบันไดบ้าน บันไดบ้านเป็นบันไดเพื่อก้าวสู่บ้าน เวลาก้าวสู่บ้านแล้ว บันไดนั้น ใครไปติดบันไดนั้น ไม่ติด

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ พุทโธเพื่อจิตสงบ ถ้าเราบอกพุทโธเพื่อพุทโธ แล้วพุทโธอย่างไร

เพราะพุทโธมันมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด เริ่มต้นพุทโธๆ พุทโธเป็นคําท่องคําบริกรรม แล้วมันกีดมันขวางคือว่ามันไม่สะดวก มันขัดมันแย้งกันตลอด แต่เราพุทโธเราฝึกหัดเรื่อยๆ เราหาความสมดุลของมัน ถ้าหาความสมดุลของมันนะ เดี๋ยวพุทโธกับจิตเป็นอันเดียวกัน คือมันสะดวก มันกลมกลืนกัน มันกลมกลืน เห็นไหม

จากหยาบ จากหยาบที่มันพุทโธแล้วมันสะดุด มันพุทโธแล้วมันไม่ค่อยลงรอยกัน พุทโธแล้วต้องคิดต้องจินตนาการ แต่พุทโธๆ แล้วมันสมดุลแล้ว นี่อย่างกลางแล้ว

พุทโธๆๆๆ พุทโธจนมันละเอียด ละเอียดจนจะพุทโธไม่ได้เลย มันจะพุทโธไม่ได้เลยเพราะมันละเอียดมาก มันพุทโธไม่ได้ แต่จิตมันบริกรรมของมันอยู่ มันเคลื่อนไหวของมันอยู่ แล้วพอมันละเอียดจนมันพุทโธไม่ได้ นั้นน่ะละเอียดสุด ละเอียดสุดคือมันพุทโธไม่ได้

ฉะนั้น เราบอกว่า “หนูพยายามฝึกจิตให้เป็นพุทโธ”

เราไปตั้งเป้าไงว่าเป็นพุทโธจะเป็นอย่างไร ถ้าเป็นอย่างไร จะเป็นอย่างไร ฉะนั้น เราพุทโธชัดๆ แล้วผลที่จะเกิดขึ้นอยู่ที่วาสนา อยู่ที่ความเป็นไป

ฉะนั้นบอกว่า “หนูพยายามฝึกจิตให้เป็นพุทโธ”

มันมีเป้าหมาย มันมีเป้าหมาย มีที่ต้องการ มันก็ขัดแย้ง เราพุทโธของเราชัดๆ แล้วมันจะเป็นอย่างไรปล่อยไปโดยสัจจะโดยความเป็นจริง พุทโธๆ ของเราไปเรื่อยๆ

ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาพุทโธอยู่ ๒๒ วัน ดีมากๆ เลย มันทั้งสงบ มันทั้งเบา มันทั้งมีความสุขของมัน แต่พอวันที่ ๒๓ เริ่มเบื่อหนัก เบื่อจนพุทโธไม่ได้ เบื่อจนเอียน

อันนี้เราจะบอกว่า เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติเวลามันเจริญแล้วเสื่อม บางคนไม่เคยเจริญเลยมันก็ไม่รู้ว่าอะไรเจริญและอะไรเสื่อม แต่ถ้ามันไม่เคยเจริญเลยมันก็ทุกข์ยากตลอดไป แต่ถ้ามันเคยเจริญ เคยดีขึ้นแล้วมันเสื่อม เสื่อมเพราะมันเสื่อม เสื่อมแล้วมันจะมาออกฤทธิ์ออกเดชอย่างนี้

เวลากิเลสมันปิดหูปิดตา เวลามันเสื่อมนะ “เราทํามานี่ไร้สาระ เราทํามาเสียเวลาเปล่า เราทํามานี่”

ไอ้การกระทําวันนั้นน่ะมันเป็นประสบการณ์แล้ว ไอ้การกระทําอันนั้นเป็นบุญแล้ว เป็นบุญคือเรามีประสบการณ์ มีการกระทําของเรา ผลที่จะได้ไม่ได้มันอยู่ที่ข้อเท็จจริง ถ้าข้อเท็จจริงมันเป็นจริง มันก็เป็นจริง

ถ้าเป็นจริง ๒๒ วันเราได้ของเรา ผู้ถามได้ แต่ ๒๓-๒๔ ไปมันเริ่มเบื่อ มันเริ่มเบื่อเพราะว่าเราทํา เห็นไหม

เวลาหลวงตาท่านสอนไง เวลาประพฤติปฏิบัติโง่อย่างกับหมาตาย

เราทําซํ้าซากไง เราทําอยู่แบบเดิมๆ ไง พอทําอยู่แบบเดิมๆ กิเลสมันไม่ทัน มันก็ทําให้เราสงบได้บ้าง เวลากิเลสมันฟื้นขึ้นมามันตื่นขึ้นมา ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ ถ้าล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้

แล้วบอกว่า จนมันเอียน มันรับไม่ได้

ไอ้นั่นเวลาจิตมันเสื่อม เวลาจิตมันเสื่อม เห็นไหม หลวงตาท่านบอกว่า พระเราบวชแล้วเหมือนหมาบ้า เวลาหมาบ้า หนึ่ง ไม่เชื่อเรื่องนรกสวรรค์ ไม่เชื่อเรื่องมรรคเรื่องผล แล้วเวลาพระไตรปิฎกเอามาพูดเล่นกันไง เอามาจาบจ้วงไง ท่านบอกว่าไอ้พวกหมาบ้า

เวลาจิตเสื่อมมันเป็นอย่างนี้ เหมือนหมาบ้าเลย เอาแต่ธรรมะของพระพุทธเจ้ามาวิเคราะห์วิจัยมาตีแผ่ว่ามันจะมีจริงหรือไม่จริง นี่พวกหมาบ้า

แต่ถ้าผู้เป็นจริงนะ เขาเคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เขาไม่กล้าจาบจ้วง ไม่กล้าเอาสิ่งนี้มาพูดเล่นพูดหัว เขาจะยกเทิดทูนไว้ นี่ถ้าจิตของคนมันเป็นปกติ จิตของคนถ้ามันมีคุณค่า เขาจะเคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

แต่พอจิตเราเสื่อม มันจริงหรือเปล่า มันวิเคราะห์วิจัยนะ ถ้าวิเคราะห์วิจัย ถ้าไม่เชื่อพระพุทธศาสนาเป็นบาปไหม ไม่ใช่ ไม่บาป แต่ถ้าติเตียน ติเตียน เวลาวิเคราะห์วิจัยมันก็ต้องทําแบบนั้นน่ะ นั่นน่ะมันจะเกิดบาปเกิดกรรมของมันขึ้นมา

ฉะนั้น เวลาบอกว่าเวลามันเอียน เวลามันเอียนก็คือมันเอียนไง มันอยู่ที่วาสนาของคน วาสนาที่ดีๆ นะ เวลาพุทโธเห็นคุณค่า คุณค่าของพุทธะ คุณค่าขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาหลวงตาท่านบรรลุธรรม กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบแล้วกราบเล่าๆ กราบถึงบุญถึงคุณอันนั้นน่ะ ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้รื้อค้น เป็นผู้บุกเบิกทางไป ใครจะทําได้ เพราะคนที่ทําได้แล้วมันมหัศจรรย์ไง

เวลาทางโลกเขาว่าเส้นผมบังภูเขา มันอยู่ในความคิดเรานี่ แต่เราคิดไม่ได้ เหมือนเส้นผมบังภูเขา มันมีกิเลสบังอยู่นี่ มันบังเงาอยู่ในหัวใจนี้ แล้วมันรู้ไม่ได้ มันรู้ไม่ได้ ทําอย่างไรก็รู้ไม่ได้ ทําอย่างไรก็รู้ไม่ได้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ท่านถึงมีเทคนิคไง บอกเทคนิคบอกวิธีการให้มันรู้ได้ มันพลิกหัวใจขึ้นมา มันเห็นของมัน โอ้โฮ!

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านบอกว่า “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ”

พูดไปเหมือนกับเขาว่าเราบ้าๆ แต่จริงๆ ก็เป็นความรู้สึกเรานี่แหละ แล้วมันต้องมี แหม! เวลาบอกว่าเส้นผมบังภูเขา มันก็เป็นเรื่องของเราเล็กน้อย แต่เวลาจริงๆ บารมีมันต้องเอาชนะใจตัวเองไง ถ้ามันเป็นไปได้

นี่พูดถึงว่าเอียนพุทโธไง เขาว่าเขาตั้งใจ เขาจะทําของเขา สุดท้ายเวลาจิตมันเสื่อม มันเอียน

เราจะบอกว่า มันอยู่ที่กิเลสตัณหาความทะยานอยากไง เวลากิเลสตัณหาความทะยานอยาก จิตมันเสื่อม มันเที่ยวจาบจ้วงเที่ยวทําลายไปทั้งนั้น เวลาจิตมันส่งเสริม จิตมันดีขึ้นมา โอ้โฮ! มันเคารพบูชานะ

เคารพบูชา เห็นไหม “จะอยู่ไกลขนาดไหน แต่ปฏิบัติตามเราเหมือนอยู่ใกล้เรา” นี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดอย่างนั้น “อยู่ใกล้เรา อยู่ติดเราเลย จับชายจีวรเราไว้ด้วย แต่ไม่ปฏิบัติตามเราเหมือนอยู่ห่างไกล”

นี่ก็เหมือนกัน หัวใจถ้ามันปฏิบัติไปแล้วมันเป็นไปได้หรือไม่ได้ ถ้ามันเอียนมันเสื่อมอย่างนี้มันก็เป็นประสบการณ์ของตน แต่เวลามันพลิกขึ้นมา ตอนหลังพอไปทํางานเข้ามันก็สงบได้บ้าง เวลามันทําได้บ้าง คําถามของเขา แล้วที่เขาทําอยู่นี่ พอตั้งพุทโธได้ ทีนี้ก็พุทโธมากขึ้น การทําวนไปเวียนมาอย่างนี้ ทําแบบนี้มันจะเข้าสู่ทิศทางได้ไหม

การทําวนเวียนอย่างนี้ เวลามันดีขึ้นเราก็สังเกต เราปฏิบัติ ๒๒ วัน เราไม่ทํางาน เราจะมาหาทรัพย์ภายใน แล้วเราหาทรัพย์ภายใน เวลาทําของเขามันมีความสุข มีความสงบ วันหนึ่งลงสมาธิได้ถึง ๒-๓ ครั้งต่อทุกๆ วัน

ลงสมาธิแล้วรักษาของเรา ดูแลของเรา แล้วพอลงสมาธิแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ปัญญาต้องฝึกหัดใช้ขึ้นมา ถ้าปัญญามันฝึกหัดใช้แล้ว ใช้ในอะไร

ในร่างกายนี้ ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม เพราะอะไร เพราะกิเลสเป็นนามธรรม กิเลสก็อยู่ในหัวใจเรานี้ แล้วมันก็ใช้กายกับใจเรานี้ออกไปหาเหยื่อ ออกไปทําดีทําชั่ว

แต่ถ้าเรามีสติปัญญาเราก็พิจารณา พอพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม พิจารณาสิ่งที่กิเลสมันอาศัยออกไปเป็นเครื่องมือ เราพิจารณาโดยเครื่องมือด้วยตัวตนของเรา เราพิจารณาไปแล้ว โอ้โฮ!

การศึกษามา ศึกษามาเป็นวิชาชีพ ศึกษามาเพื่อหาเงินหาทองไปเลี้ยงชีพ แต่การใช้ปัญญาตรึกตรองในร่างกาย ในความรู้สึกนึกคิดของเรา ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม นี่คือจะถอดจะถอน จะถอดถอนสักกายทิฏฐิ ทิฏฐิว่าสรรพสิ่งนี้เป็นเรา ของนี้เป็นเรา จิตเป็นเรา ทุกอย่างเป็นเราๆ มันก็เป็นเราจริงๆ เป็นตามสมมุติ เพราะเกิดตามเวรตามกรรม

เพราะมีเวรมีกรรมถึงได้เกิดเป็นมนุษย์ไง เกิดเป็นของเราก็เป็นของของเราไง แต่เวลาพิจารณาไปแล้วมันเป็นสมบัติกลาง มันเป็นเรื่องของวัฏฏะ มันเป็นเรื่องของบทบาทไง โลกนี้คือละคร เราได้เกิดมาเป็นมนุษย์ไง แต่พิจารณาไปแล้วมันละบทบาทหมด มันถอนหมดเลย นั่นน่ะฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าปัญญาอย่างนี้มันเกิดขึ้น

เขาทําอย่างไร สิ่งที่ทําๆ อยู่นี่วนไปเวียนมามันจะดีขึ้นไหม มีทิศทางอย่างไร

มันก็เริ่มต้นจากตรงนี้ จากคําบริกรรม จากการฝึกฝนของเรา

นี่พูดถึงว่าเขาเอียนพุทโธ

แต่คําว่า “เอียน” อย่างไร มันน่าชมอย่างเดียวคือว่าได้ทํามาแล้วไง ได้ทํามา ๒๒ วัน วันที่ ๒๓ เริ่มเบื่อ เริ่มเอียน ๒๔ ยิ่งหนักไปเลย ขี้เกียจซึมเซาไปเลยนะ เอียนจนพุทโธไม่ได้

พุทโธไม่ได้ เราก็ใช้อุบาย เวลากิเลสมันต่อต้าน อันนี้คือกิเลสมันต่อต้าน คือกิเลสในใจของเรามันต่อต้าน พอต่อต้านแล้วมันก็สร้างสถานการณ์ขึ้นมา พอสร้างสถานการณ์ขึ้นมาให้เราจํานนต่อมันน่ะ

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราแก้ไขไปนะ การภาวนานี้ก็สืบต่อเนื่องกันไปได้ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์แก้หรือเราแก้เราไม่ได้ แค่นี้จบแล้ว นี่คือด่าน ด่านที่จิตมันติดแล้วมันไปไม่ได้ จบ แล้วทีนี้ก็พยายามจะหาหนทางออก ถ้ามีครูบาอาจารย์แก้ไข มันก็แก้ไขของมันไปได้ นี่เป็นปัญหาหนึ่ง

ปัญหาต่อไปเนาะ

ถาม : เรื่อง “ปัญหาและอาการที่เกิดขึ้นระหว่างภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ลูกขอความเมตตาจากหลวงพ่อด้วยเถิดเจ้าค่ะ คือลูกเพิ่งเริ่มฝึกหัดภาวนาใหม่ยังไม่ถึงปี (ฝึกโดยการอ่านหรือฟังจากอินเทอร์เน็ต) ดิฉันใช้วิธีหายใจเข้าพุท หายใจออกโธ กําหนดรู้ตรงปลายจมูก

ขณะนี้เกิดปัญหาคือมีอาการมึนชาตรงช่วงจมูก ไม่ค่อยรู้สึกถึงลม แต่ดิฉันก็นึกพุทโธตามเดิม พยายามไม่ให้พุทโธหาย บางครั้งมันก็หายใจโล่ง แต่ส่วนมากมันไม่โล่ง นี่คือปัญหาที่หนึ่ง

ปัญหาที่สอง คือตอนแรกเวลานั่งมันปวดขามาก พอดีฟังเทศน์ในอินเทอร์เน็ต ท่านให้กําหนดลมที่ปลายจมูกแล้วภาวนาพุทโธ แล้วพยายามหายใจให้เบาเพื่อที่จะได้ไม่ให้ปวดมาก ดิฉันก็ทําตาม ก็ได้ผลปวดน้อยลง แต่นั่งไปมีอาการคือเหมือนข้อที่ ๑.

ต่อจากนั้นดิฉันก็พยายามไม่ใส่ใจ ภาวนาต่อไป มีอาการเคลิ้มๆ เหมือนจะหลับแต่ไม่หลับ ไม่วูบแต่ดิ่งลง รู้สึกนิ่งๆ ไม่ฟุ้งซ่าน รู้สึกถึงลมเข้าออกตลอด ดิฉันเลยกําหนดรู้ลมตรงหน้าอก

ขอเรียนถามหลวงพ่อว่า นี้คือการตกภวังค์หรือไม่

ขอหลวงพ่อช่วยเมตตาลูกด้วย ตอนนี้ลูกทําทุกครั้งก็จะมีอาการแบบนี้ จึงไม่รู้จะทําอย่างใด กราบขอบพระคุณหลวงพ่อเจ้าค่ะ ด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ โง่เขลา ลูกเลยไปรับขันธ์เทพหรือผีไม่ทราบมาบูชา แต่ตอนนี้ลูกเอาทิ้งแล้ว นับถือพระรัตนตรัยเท่านั้น ไม่ทราบมันเกี่ยวกับการมึนชาหรือไม่

ตอบ : ไอ้นี่ที่ว่ามันตกวูบต่างๆ มันเป็นการตกภวังค์หรือไม่

ตก ตกแน่นอน ถ้าตกแน่นอน วิธีแก้ วิธีแก้ของเรานะ ก็ตั้งสติไว้ แล้วกําหนดพุทโธอย่างที่ทําอยู่นี่ ทีนี้กําหนดอย่างที่ทําอยู่นี้แล้วให้มันชัดๆ ขึ้น ชัดๆ ขึ้นมันก็อยู่ที่สติปัญญาของเรา

ทุกคนก็ว่าตัวเองทําชัดที่สุด แต่มันก็อยู่ที่วาสนานะ ถ้าวาสนาของคนที่มีวาสนามาก คําว่า “มีวาสนา” มันทําสิ่งใดมันต้องค้นคว้าด้วยตัวเราเอง ถ้าไม่มีวาสนามันจะอ้อนวอน มันจะขอให้คนช่วย ถ้ามันทําตามความเป็นจริง นี่อยู่ที่วาสนาของคน ถ้าทําไปแล้ว

แก้ภวังค์เดี๋ยวค่อยแก้ นี่กลับมาคําถามก่อน กลับมาคําถาม ฝึกหัดภาวนาใหม่ ถ้าฝึกหัดภาวนาใหม่ ภาวนาไม่ถึงปีแล้วฟังจากอินเทอร์เน็ต หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ แต่ปัญหาของมันคือว่า “เวลาช่วงมีการมึนชาที่ปลายจมูก ไม่ค่อยรู้สึกลม แต่ดิฉันก็พุทโธตามเดิม พยายาม ไม่ค่อยรู้สึกลม”

ตั้งสติสิ คําว่า “เวลาการประพฤติปฏิบัติ” หลวงตาท่านจะสอนประจํา ถ้าการปฏิบัติ ถ้ามีสติ อันนั้นจะเป็นการประพฤติปฏิบัติ ถ้าขาดสติ ขาดสตินั้นสักแต่ว่าทํา ถ้าสักแต่ว่า ผลมันสักแต่ว่า เหมือนกับเราไม่ค่อยรับผิดชอบ ไม่ค่อยรับผิดชอบมันก็ผลน้อยลง ทั้งๆ ที่เราทําอยู่น่ะ

ฉะนั้น เวลาเราเดินหรือเรานั่งสมาธิ เราเดินด้วยกิริยานะ แต่จิตใจบางคนมันหน่วง มันง่วงเหงาหาวนอน มันต่างๆ เรื่องความรู้สึกนี้เป็นเรื่องหนึ่ง กิริยาภายนอกเป็นเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าบางทีเวลาเดินจงกรม เดินจงกรมเหมือนเซไปเซมา แต่จิตใจข้างในมันแจ่มแจ้งก็ได้ มันอยู่ที่กิริยา อยู่ที่วาสนาของคน ถ้าวาสนาของคน เห็นไหม

เวลามันมึนมันชา เวลามันมึนมันชา เราตั้งสติ ตั้งสติ เวลากําหนดลมแล้วถ้ามันมึนชา เราก็หายใจแรงๆ หายใจชัดๆ ขึ้นมาสักทีหนึ่ง แล้วเราก็รักษาของเราไป รักษาของเราไป อยู่อย่างนี้ถ้ามีสติมีปัญญาพอ ทําของเรา ความมึนชานั้นก็จะเบาบางลง เบาบางลงเดี๋ยวก็มึนชาอีก มึนชาอีก แล้วทีนี้มันก็ต้องย้อนกลับมาแล้ว ย้อนกลับมาเริ่มต้นจากภาวนา

เวลาเริ่มต้นภาวนา เราก็ดู วันนี้เราได้กระทบสิ่งใดมา ถ้ากระทบสิ่งใดมา เรารู้เลยวันนี้มันเดือดร้อน จิตใจมันเดือดร้อนมาก เดือดร้อนมาก เราก็ต้องทําให้มันมากขึ้น แต่ถ้าวันไหนจิตใจมันนุ่มนวล จิตใจมันไม่มีสิ่งใดกระทบรุนแรง เราก็ทําพอประมาณก็ได้ แล้วนี่เรื่องหนึ่งนะ

อีกเรื่องหนึ่งก็เรื่องงาน เราเป็นฆราวาส เรามีหน้าที่การงานของเรา วันนี้ทํางานมาทั้งวันเหนื่อยมาก ทางของคฤหัสถ์ไง เรามีความรับผิดชอบหน้าที่การงานของเรามา นี่ถ้าเราทําของเรา ถ้าเราทําได้เราก็ทํา ทําไม่ได้เราก็พักผ่อนซะ แล้วถ้าตื่นขึ้นมาเราค่อยภาวนาใหม่ เพราะมันเหนื่อยมาจากงาน เหนื่อยมาจากการใช้ชีวิต นี่ทางของคฤหัสถ์เป็นทางที่คับแคบ

ทางของพระๆ ทางของพระที่ปฏิบัตินะ พระมาฉันอาหารไม่ครบเพราะอดอาหารก็มี แล้วพระที่เร่งภาวนา เสร็จจากกิจในศาลากลับไปก็ภาวนาได้แล้ว ๒๔ ชั่วโมง ถ้าวัดปฏิบัติเขาปฏิบัติ ๒๔ ชั่วโมง ปฏิบัติตลอดเวลา ปฏิบัติของเขาไป

สิ่งนี้ถ้าเวลามันมึนมันชา เราก็ย้อนกลับมาดูตรงนี้ ย้อนกลับมาที่ว่า จะบอกว่า ไอ้เรื่องการอยู่การกินมันมีผลของการปฏิบัติเหมือนกัน ถ้ามันมึนมันชา ไม่ใช่ไปกินให้มาก มีแต่ผ่อนลงๆ ดื่มแต่นํ้า ดื่มแต่นํ้า กินแต่อาหารเบาๆ อย่าให้อาหารเป็นไขมันต่างๆ เวลาภาวนาไปมันจะมีปัญหาอย่างนี้ เวลามันมึนมันชาของมันไปไง นี่ข้อที่ ๑.

ทีนี้ข้อที่ ๒. เวลานั่งไปแล้วมันปวดขา เวลามันปวดขา

ถ้าเราพุทโธนะ เราก็พุทโธชัดๆ ไว้ ไอ้สิ่งที่มันเจ็บปวดมันจะเบาบางลง แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ เวลามันปวดเราค่อยไปดูอาการปวดนั้น แต่ถ้าไปดูอาการปวด ความปวดมันจะปวดมากขึ้นไง

ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาดูในอินเทอร์เน็ตบอกให้กําหนดลมที่ปลายจมูกแล้วภาวนาพุทโธไป เขาพยายามทําแล้วมันเบาบางลง ความปวดมันไม่ปวดมาก ความปวดลดน้อยลง แต่มันมีอาการเหมือนข้อที่ ๑. ก็มึนชานั่นแหละ ถ้ามึนชานะ ความมึนชาอย่างนั้นมันจะตกภวังค์ไหม

เริ่มต้นการจะตกภวังค์ก็เริ่มต้นจากตรงนี้ เริ่มต้นจากมึนจากชา จากความไม่รู้สึกตัวแล้ววูบหายไปเลย เวลามันวูบหายไปเลย บางทีมันไม่วูบหายมันก็คาอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่มันเป็นภวังค์ เห็นไหม

คําว่า “ภวังค์” มันจะแก้ภวังค์ได้ด้วยพุทโธชัดๆ

เวลาเราจะพุทโธชัดๆ ของเรา พุทโธชัดๆ คําว่า “ชัดๆ” สติมันพร้อม ทําสิ่งใดมันต้องมีสติไง คําว่า “สติของคน” มันก็เหมือนจริตนิสัยของคน คนเราความรับรู้สึกมันไม่เหมือนกัน บางคนชัดเจนมาก บางคนก็พอประมาณ แต่เวลาทําของเรา เราก็ทําเพื่อประโยชน์กับเรา

ถ้ามันจะตกภวังค์นะ เรากลับมาพุทโธ ไม่อย่างนั้นก็ลุกขึ้นเดินจงกรมเลย อย่าให้มันลง นั่นเวลาเราแก้ของเรา

เราเคยเป็นอย่างนี้ เราแก้ของเราด้วยการภาวนาไม่เอาสมาธิ ภาวนาชัดๆ อยู่อย่างนี้ เพราะเราคิดว่าเรามีเป้าหมายไง พุทโธๆๆ แล้วมันก็จะเป็นสมาธิ พอเป็นสมาธิ เราก็คิดว่าสมาธิจะละเอียดขึ้น ละเอียดขึ้นคือความรับผิดชอบน้อยลง

ถ้าละเอียดโดยความเป็นจริงนะ เราชัดๆ แต่มันละเอียดขึ้น นั่นมันเป็นเรื่องหนึ่ง

แต่ทีนี้ถ้าอํานาจวาสนาเราเบาบาง เวลามันพุทโธชัดๆ เราว่ามันหยาบ เราก็จะให้มันละเอียด เราก็ภาวนาให้เบาๆ เบาๆ จนมันจะหายไปเลย นี่มันจะเป็นเหตุให้ตกภวังค์ เห็นไหม

ของเรา เวลาเราแก้ของเรานะ พุทโธโดยไม่เอาสมาธิ คือพุทโธชัดๆ ท่องบ่นทั้งวันเป็นเดือนๆ เลยนะ สุดท้ายเวลามันจะลงนะ พุทโธชัดๆ อยู่อย่างนี้ โอ้โฮ! มันควงลงนะ ความรู้สึก ลง โอ้โฮ! ลงจนหายเลย หายหมด ชัดๆ ต่อหน้าต่อตานี่ เวลามันลง มันลงต่อหน้าต่อตา

แต่นี่โดยความไม่เข้าใจ แต่ตอนแรก ตอนแรกถ้าเราพุทโธชัดๆ มันจะหยาบ ถ้ามันเบาบางลงคือมันจะลงสมาธิ มันจะหายไป มันไม่รู้ แล้วจากนั้นก็หายไป

ฉะนั้น เวลาแก้ของเรา เราใช้ปัญญาอย่างนี้ ปัญญาของเราคือเริ่มต้นจากว่า ปฏิบัติสมาธิโดยไม่ต้องการสมาธิ

มันจะอ้างไงว่าจะเข้าสมาธิแล้วนะ จิตมันจะดีขึ้นแล้วนะ แล้วมันก็จะเบาๆ เบาๆ จนหายไป หายก็คือลงภวังค์

เราแก้ของเรามาด้วยวิธีนี้ ด้วยวิธีภาวนาโดยไม่ต้องการสมาธิ แต่มันได้สมาธิ ภาวนาอยากได้สมาธิ มันไม่ได้ มันลงภวังค์ เพราะว่าอะไร เพราะเราอยากได้ กิเลสมันก็อาศัยช่วงนี้เป็นช่วงที่ว่าพาให้เราหายไปเลย

เราแก้ของเราด้วยอย่างนี้ นี่พูดถึงว่าเวลาแก้ ให้พุทโธชัดๆ ไว้ ชัดๆ ไว้ เราก็มีสติปัญญาของเราใช่ไหม

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาถามมาว่า เหตุที่เกิดขึ้น เกิดขึ้นเพราะว่าก่อนหน้านั้นเขาโง่เขลาเบาปัญญาไปรับขันธ์ รับขันธ์คือรับการที่ว่าเขาจะมีการประทับทรงอะไรทํานองนั้นน่ะ มันเป็นเทพหรือเป็นผีหรือไม่ ฉะนั้น เพราะเป็นการรับขันธ์นั้นหรือไม่ถึงได้มีอาการแบบนี้ ถ้าอาการ รับขันธ์ไปแล้ว เราปฏิเสธไปแล้ว เราละทิ้งไปแล้ว แล้วเรามาถึงพระรัตนตรัย เรามาถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

เราถึงพระพุทธ พระพุทธคือพระพุทธเจ้า พระสงฆ์คือพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ พระสงฆ์คือพระหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น พระสงฆ์คือพระสงฆ์ที่มีคุณธรรม

เห็นไหม พระพุทธ พระธรรม พระธรรมคือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเรายึดมั่นตรงนี้ ยึดมั่นตรงนี้แล้วเราพยายามทําของเรา สิ่งที่มันเคยรับขันธ์มาแล้วทิ้งไปแล้วนั่นเป็นอดีต อดีตแล้วก็วางแล้ว แล้วมาแก้ไขกันที่นี่ สิ่งนั้นเราวางไป ไม่ต้องไปวิตกกังวลนั้น

คําว่า “วิตกกังวล” นี่นิวรณธรรม นิวรณธรรมของเราคือความสงสัย ความง่วงเหงาหาวนอน ความวิตกกังวลของเรา นี่คือนิวรณธรรม นิวรณธรรมก็คืออารมณ์อารมณ์หนึ่ง มันเป็นอาการหนึ่งที่เกิดจากจิต

ฉะนั้น เวลาเรามีสติปัญญา เราก็จะทําให้จิตใจของเราเข้าใจแจ่มแจ้ง พอเข้าใจแจ่มแจ้ง นิวรณธรรม ความลังเลสงสัย ความง่วงเหงาหาวนอนมันก็จะเบาบางลง

นิวรณธรรมเป็นการกางกั้นไม่ให้จิตเราลงสู่สมาธิ นิวรณธรรมก็คืออารมณ์ความรู้สึก มันอารมณ์อารมณ์หนึ่ง ชื่อของมันไง ทีนี้เวลาเรามีสติมีปัญญา เราชัดเจนของเรา ไอ้นิวรณธรรมมันก็จางไป มันก็หายไป มันก็ชัดเจน มันก็แจ่มแจ้ง แล้วเราก็พุทโธของเราไป

ไม่ต้องไปกังวล ถ้าเราไปคิดมันเข้าสู่นิวรณ์ ที่ว่าเราเคยรับขันธ์มา เราเคยไปรับผิดชอบมา มันเป็นเหตุ เหตุให้เรามึนชา เป็นเหตุให้เราเป็นอย่างนี้หรือไม่

ไอ้นั่นมันเป็นเรื่องอดีตไปแล้ว ในปัจจุบันนี้เราชัดๆ ของเรา เราแก้ไขของเราที่นี่ ถ้าแก้ไขของเราที่นี่ เรากลับไปพุทโธต่อไป เราภาวนาของเรานะ

ใครทํางาน สิ้นเดือนก็ได้รับเงินเดือน ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ใครไม่ภาวนามันก็ได้แต่มีโครงการ ได้แต่นึกคิด แต่ถ้าเราภาวนาของเรา เราทํางานของเรา ถ้าทํางานของเราประสบความสําเร็จ เราก็ได้ผลตอบสนองของเรา

ถ้าเราทํางานของเราไม่ได้รับความสําเร็จ เราก็ฝึกงาน ฝึกงานทํางาน ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราทําคุณงามความดีเพื่อเรา แต่เราทําคุณงามความดีเพื่อเรา แล้วทําอย่างไรล่ะ เริ่มต้นตรงไหนล่ะ แล้วจะทําอย่างไรน่ะ

แต่ถ้าเราบอกว่าเราจะทําของเราบูชาพระพุทธเจ้า ทําบูชาพระพุทธเจ้า แต่ผลคือของเรา แต่เราบูชาพระพุทธเจ้า เอาพระพุทธเจ้าเป็นหลัก เอาพระพุทธเจ้าเป็นประธาน แล้วเราทําเพื่อบูชาพระพุทธเจ้า แล้วปฏิบัติของเราไป พอปฏิบัติของเราไปมันก็มีจุดยืนใช่ไหม มันไม่ต้องไปกังวลไงว่ามันจะเป็นอย่างไร มันจะเป็นอย่างไร นี่บูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย

เวลาปฏิบัติ คนปฏิบัติแล้วไม่ได้ผล

เราบอก ได้ โยมมาทําบุญเป็นวัตถุทาน เวลาเรานั่งภาวนาเราเอาร่างกายถวายพระพุทธเจ้า นั่งสมาธิ เราเอาร่างกายใส่พานถวายพระพุทธเจ้าเลย เรานั่งได้ ๕ นาที เราก็ถวายพระพุทธเจ้า ๕ นาที ได้ ๑๐ นาที เราก็ถวายพระพุทธเจ้า ๑๐ นาที

เราเอาร่างกายนี้ เอาร่างกายและจิตใจบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันจะไม่ได้บุญตรงไหน มันได้บุญแน่นอน มันได้บุญของมันอยู่แล้ว

เวลาหลวงตาท่านสอน เอ็งจะทําบุญมหาศาลขนาดไหน ถ้าจะพ้นจากทุกข์ต้องอยู่ที่การภาวนานี้

ทานก็คือทาน ศีลก็คือศีล ภาวนาก็คือภาวนา คนจะฉลาด คนจะมีปัญญาเกิดจากการภาวนา จิตใครสงบแล้ว ไอ้ความที่คิดไม่ออก คิดไม่ได้นี่แจ่มแจ้งหมดเลย ไอ้ทํางานอั้นตู้คิดไม่ออกเลย ลองมาทําความสงบสิ เดี๋ยวคิดออกหมด ปัญหานี้แก้ได้หมดเลย นี่เหมือนกัน แล้วยิ่งถ้ามันละเอียดเข้าไปนะ มันจะไปแก้ภพแก้ชาติเลย มันจะแก้ปมข้างใน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ผู้ปฏิบัติใหม่เขาฟังเทศน์จากอินเทอร์เน็ต

ถ้าอินเทอร์เน็ต ก็เอาตรงนั้นเป็นตัวตั้งแล้วเราก็พิจารณาของเรา ถ้าเวลาเทศน์เป็นคติธรรม อย่างเช่นของหลวงตาท่านเทศน์ของท่าน ประโยคของท่าน เราจับประโยค แล้วถ้าเราสงสัยสิ่งใด เวลาเราฟัง สิ่งที่เทศน์นั่นน่ะมันจะมาแก้ไขความสงสัยของเรา ถ้าแก้ความสงสัยของเรา แล้วปฏิบัติของเราไปด้วย แล้วถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา เป็นสมบัติของเรา

เริ่มต้นก็จากฟัง หลวงตาท่านสอนว่า ในการประพฤติปฏิบัตินะ พระกรรมฐาน การฟังเทศน์สําคัญที่สุด

เพราะการฟังเทศน์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ เวลาท่านพูด ท่านพูดออกมาจากในใจของท่าน ท่านมีประสบการณ์ของท่าน ไอ้เราปฏิบัติมันติดขัดไปหมด ไอ้นั่นน่ะเป็นแนวทาง เหมือนการจูงมือกันไป แล้วเวลาปฏิบัติไปแล้วมันจะเป็นผลของเราไง

การฟังเทศน์สําคัญที่สุด แล้วก็เป็นการปฏิบัติบูชา เวลาปฏิบัติบูชา ปฏิบัติแล้วมันจะเป็นผลประโยชน์ของเรา นี่แก้ไขอย่างนี้

นี่เป็นคําถาม คําถามที่ ๑. เวลาปฏิบัติแล้วมันมึนมันงง มันชา

เราก็ตั้งสติชัดๆ

๒. เวลามันเจ็บมันปวดขึ้นมา

เวลามันเจ็บมันปวดขึ้นมา เวลามันเจ็บปวด มันเจ็บปวดเพราะว่ากิเลสมันมีคนจะเข้าไปเปิดหน้ามัน ไปเผชิญหน้ามัน มันถึงต่อต้าน

แต่ถ้าไม่ใช่การนั่งสมาธิภาวนา นั่งดูหนัง นั่งดูละคร นั่งเล่นการพนัน มันนั่งได้ทั้งวันเลย แต่พอนั่งสมาธิ เราปิดทวารทั้งหมด เปิดแต่ใจไว้ มันอัดอั้น แต่ถ้านั่งแล้วส่งออกหมด จบเลย

ฉะนั้น เวลานั่งทําอย่างอื่นทั้งวันทั้งคืนนั่งได้ เวลานั่งสมาธิทําไมนั่งไม่ได้ นั่งไม่ได้เพราะอะไร

นั่งไม่ได้เพราะการนั่งสมาธิมันเป็นการนั่งสมาธิบูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันจะเข้าไปเห็นกิเลสไง กิเลสมันถึงต่อต้าน

ฉะนั้น เวลามันจะมึนจะชา มันจะเจ็บปวดอย่างใด เริ่มต้นเป็นแบบนี้ แต่ถ้าพอคนนั่งไปๆ ถ้ามันได้มรรคได้ผล ได้มีความสุขมีความสงบ มันจะเห็นเลย คนเวลาเขาถือศีล ๘ ศีล ๒๒๗ พระไม่เคยไปไหนเลย ทําไมมีความสุขล่ะ โยมเที่ยวรอบโลกเลย แล้วมีความสุขไหม

สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี สุขอื่นใดเท่ากับใจฉันไม่ได้ ใจฉันสงบที่สุด ใจฉันสุขที่สุด

ไอ้นี่ไปหาความสุขกันข้างนอกไง แต่เวลาเราเข้ามาแล้ว ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแก้ไของค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้องค์เดียว เป็นครูสอนสามโลกธาตุ ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําแบบนั้น

ฉะนั้น ถ้ามันตั้งใจแล้วทําของเรา นี่มีประโยชน์ เราจะบอกว่า คนจะฝึกหัดภาวนามันต้องมีวุฒิภาวะนะ จิตใจมันต้องละเอียด ว่าอย่างนั้นเถอะ มันเป็นนามธรรม แต่นามธรรมที่จับต้องได้ นามธรรมที่สัมผัสได้ ถ้านามธรรมที่สัมผัสได้ สติคืออะไร สมาธิคืออะไร ปัญญาคืออะไร แล้วจิตที่เกิดมันเกิดอย่างไร

ไอ้ที่เราเห็น เราเห็นวัตถุธาตุ ธาตุ ๔ แต่ไอ้ปฏิสนธิจิตมันมองไม่เห็น เพราะว่ามีสเปิร์ม มีไข่ แล้วต้องมีปฏิสนธิจิตลง ถ้าไม่มีปฏิสนธิจิตลง ไม่เกิด

ปฏิสนธิจิตคืออะไร

ก็คือตัวเรา ตัวเราเกิดมา เวลาเราทําความสงบของใจเราก็จะเข้าไปตรงนั้นน่ะ เข้าไปสู่จิตเดิมแท้แล้วไปแก้ไขกันที่นั่น พอที่นั่นแก้ไขได้ ธรรมะสอนอย่างนี้

เวลาเราบอกว่า ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ก็นึกว่าเกิดมานั่งอยู่นี่ไม่ตายเลย

พระพุทธเจ้ายังต้องตาย ที่ไหนมีการเกิด ที่นั่นมีการดับ เวลามันแก้ไขแล้วมันไม่ไปเกิดอีก คือมันไม่มีการเกิด ไม่มีการเกิดก็ไม่มีการไป ไม่มีการไปก็จบ จบคืออะไร นิพพานเที่ยง นี่พระพุทธศาสนาเวลาสอนนะ

นี่พูดถึงคนถามเขาเพิ่งเริ่มฝึกหัดปฏิบัติ

ไอ้ที่พูดนี่พูดเพื่ออะไรรู้ไหม พูดเพื่อให้เขายังปฏิบัติต่อไปไง คือพวกนี้พวกจะเลิก ไอ้นั่นก็เอียนพุทโธจนไม่ไหวแล้ว ไอ้นี่ปฏิบัติไปแล้วก็ตกภวังค์หมดเลย

ไอ้ที่พูดอยู่นี่พูดไว้ทําไมรู้ไหม พูดไว้เพื่อให้คนปฏิบัติมีสังคมปฏิบัติ มีคนที่ยังปฏิบัติกันอยู่ ไม่ใช่ว่าพูดเพื่อให้ต่างคนต่างอั้นตู้แล้วต่างคนต่างเลิกไปทางโลกหมดเลย

ย้อนกลับมาที่นี่ ย้อนกลับมาปฏิบัติของเรา ถ้าปฏิบัติของเราจะเป็นสมบัติของเรา แล้วสุขทุกข์มันอยู่ที่ใจ เอวัง

เวลาในทางวิชาการเขาบอก
ให้เชื่อในพุทธพจน์ๆ อย่าเชื่อสาวกภาษิตๆ
แต่เวลาพุทธพจน์ๆ เราก็ศึกษาพุทธพจน์
เราก็ศึกษาพระไตรปิฎก
แต่เราศึกษาพระไตรปิฎกแล้ว
ใครมีวุฒิภาวะมีความสามารถที่จะแทงทะลุได้ล่ะ

๓

ทําได้หรือไม่

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๓ กันยายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอถามเรื่องการบริกรรมพุทโธค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ดิฉันเคยปฏิบัติโดยการบริกรรมพองหนอยุบหนอโดยตั้งจิตไว้ที่อาการพองยุบที่ท้อง ตอนนั้นมีโอกาสได้ทําอย่างต่อเนื่อง ๕ วันที่วัด ได้ผลคือความสว่าง โล่ง นิ่ง เบา และมีปีติ แต่เมื่อกลับมาจากวัดก็ไม่ได้ทําต่อค่ะ

แต่ ณ ปัจจุบันนี้ดิฉันตัดสินใจแล้วว่าจะตั้งใจปฏิบัติภาวนาโดยใช้คําบริกรรมพุทโธเป็นหลัก แต่มีข้อสงสัยคือ เวลาเราบริกรรมพุทโธนี้ควรจะเอาจิตไปไว้ที่ตรงไหนคะ เพราะเมื่อก่อนตั้งจิตไว้ที่ท้องพองยุบ ตอนนี้มานึกพุทโธมันเหมือนปล่อยออกไปข้างนอก ไม่รู้ว่าควรเอากลับมาไว้ที่กายไหม และควรจะจับอยู่ที่ตรงไหนคะ

และช่วงนี้มีอาการอย่างหนึ่งคือในขณะที่คิดเรื่องโน้นเรื่องนี้ในชีวิตประจําวันบางครั้งจะมีอะไรบางอย่างแว็บเข้ามา แล้วจะรู้เลยว่ามันกลับเข้ามาสงบ แต่ก็เป็นเพียงแค่ชั่วขณะเดียว จากนั้นก็ไปคิดต่อรู้สึกว่าฟุ้งซ่านเยอะค่ะ บางทีช่วงครึ่งหลับครึ่งตื่นก็จะเห็นมันคิดอยู่ตลอดเลย อาการที่แว็บเข้ามาดังกล่าวคืออะไรคะ และควรจะปฏิบัติอย่างไรคะ กราบขอบพระคุณอย่างสูงค่ะ

ตอบ : เวลาเราปฏิบัติ เวลาปฏิบัติ วิธีการปฏิบัติมันมีมากมายแตกต่างหลากหลาย ความมากมายแตกต่างหลากหลายนี้มันก็อยู่ที่วาสนาบารมีของครูบาอาจารย์แต่ละองค์ มันเหมือนกับวัฒนธรรมท้องถิ่น ประเพณีท้องถิ่น

ประเพณีท้องถิ่นในพื้นที่ ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านเคยพาทําอย่างไรมา ประชาชนในพื้นที่นั้นก็จะปฏิบัติอย่างนั้น ถ้าในท้องถิ่นใดถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีความสามารถ ท่านก็จะพาเราเข้าได้ละเอียดลึกซึ้งมากกว่า

นี่พูดถึงว่าเวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านจะประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านก็ธุดงค์ไปทั่ว ทั่วแถวทวีปเอเชียแถวนี้ท่านไปหมด เขมร ลาว พม่า ไทย ไปถึงอินเดีย ท่านแสวงหาทั้งนั้นน่ะ เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติเขาก็อยากหาครูบาอาจารย์เป็นผู้ที่สั่งสอน ผู้ที่จะพาให้เราพ้นจากทุกข์ได้

เวลาหลวงปู่มั่นท่านบอกว่าท่านไปในพม่า ไปในเขมร ในลาว ในไทย ท่านบอกพระอริยบุคคลไม่มี

เวลาเราอยู่วงในของครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์เราพูดอย่างนี้นะ ท่านไปศึกษามาหมดน่ะ แล้วคําว่า “ไม่มี” หมายความว่า เพราะเราก็ปฏิบัติไง เพราะเราปฏิบัติขึ้นมานะ เราเทียบเคียงไปแล้วมันไม่มี

ถ้ามันไม่มีแล้ว แล้วอภิธรรมๆ พวกยุบหนอพองหนอมันมาจากไหน มันมาจากพม่า แต่ถ้าในไทยของเรา ในไทยของเราหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านรื้อค้นขึ้นมาจากพระไตรปิฎก

เวลาในทางวิชาการเขาบอกให้เชื่อในพุทธพจน์ๆ อย่าเชื่อสาวกภาษิตๆ

แต่เวลาพุทธพจน์ๆ เราก็ศึกษาพุทธพจน์ เราก็ศึกษาพระไตรปิฎก แต่เราศึกษาพระไตรปิฎกแล้ว ใครมีวุฒิภาวะมีความสามารถที่จะแทงทะลุได้ล่ะ มันไม่มีใครมีความสามารถไง

แต่มันมีครูบาอาจารย์เรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติมาแล้ว ท่านค้นคว้ามาหมดแล้วแหละ ทีนี้พอค้นคว้ามาหมดแล้ว เวลาท่านมาทําท่านก็มากําหนดพุทโธของเรา พุทโธๆ ที่เราทํากันอยู่นี่

แต่เวลาทําพุทโธๆ คนที่มีอํานาจวาสนานะ เวลาพุทโธ หัวใจที่มันหลากหลาย ความคิดของคนที่มันเร็วมาก เวลาสามารถเอาให้อยู่ในพุทโธๆ ได้ คนต้องมีศรัทธามีความเชื่อมีกําลังพอสมควร

แต่ส่วนใหญ่แล้วเวลาเราทําแล้วเราทําของเราไม่ได้ พอเราทําของเราไม่ได้ เวลาไปทําของเรา เขาบอกว่าเขาไปทํายุบหนอพองหนอ พวกอภิธรรมมันเป็นความดีงาม มันเป็นความดีงามเพราะอะไร เพราะมันเป็นวิปัสสนา วิปัสสนาเพราะมันใช้ปัญญา พุทโธๆ พุทโธเป็นสมถะ พอเป็นสมถะแล้วมันเป็นสมาธิ

ไอ้นี่มันเป็นการประชาสัมพันธ์ เป็นการโฆษณาชวนเชื่อ มันไม่เป็นความจริงตามที่เขาพูดอย่างนั้น แต่เวลาคนพูดอย่างนั้น พูดอย่างนั้นเพราะคนพูดมากไง อย่างโกหก โกหกแล้วมีคนส่งต่อๆ โกหกก็เลยกลายเป็นความจริงเลย

ไอ้ที่ทําความจริงๆ เขาไม่พูด ครูบาอาจารย์อยู่ในป่าในเขา ไอ้ความจริงก็เลยกลายเป็นตัวลีบเลย ไปอยู่ในมุมอับเลย แล้วใครก็ไม่กล้าพุทโธนะ เพราะพุทโธเป็นสมถะ อายเขา แต่ถ้าไปวิปัสสนา อู้ฮู! ถ้าไปรู้ตัวทั่วพร้อมนี่เป็นวิปัสสนาๆ เห็นไหม นี่เขาคิดของเขาไป นี่เป็นความคิด นี่เราปูพื้นก่อนนะ

ฉะนั้น เราจะชี้ให้เห็นว่า คําถามเขาบอกว่าเขาเคยปฏิบัติยุบหนอพองหนอ เวลายุบหนอพองหนอ สิ่งที่ว่าเขาทําต่อเนื่อง ไปทําที่วัดได้ ๕ วัน พอไปทําแล้วมันก็ได้ผลคือความสว่าง โล่ง นิ่ง เบา เกิดปีติ

ไอ้ที่พูด เวลาเขาปฏิบัติพุทโธๆ ไอ้เรื่องนี้มันเหมือนกันน่ะ

เวลาเขาบอกเขาไปยุบหนอพองหนอแล้วมันสว่าง มันโล่ง มันเบา มันมีปีติ มันดีงามไปหมดน่ะ

แต่เราจะบอกว่า ในการปฏิบัตินะ กรรมฐาน ๔๐ วิธีการ การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ พอทําความสงบเสร็จแล้วเขาต้องค่อยยกขึ้นสู่วิปัสสนา คือเขาค่อยภาวนาของเขา เขาใช้ปัญญาไง ปัญญาเกิดจากเมื่อมีสมาธิแล้ว

แต่เวลาที่เรายังเป็นปุถุชน เรายังเป็นคนหนาอยู่นี่ เวลาเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิๆ สิ่งที่ใช้ปัญญา เขาบอกที่เป็นปัญญา มันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ

คําว่า “สมาธิ” หมายความว่าอย่างไร สมาธิสิ่งที่ยืนยัน เขาบอกเขาปฏิบัติที่วัด ๕ วัน

เราฟังพวกที่ไปปฏิบัติมาเยอะ เขาบอกว่า ไปปฏิบัติอภิธรรม ไปทีแรกเขามีกําหนดว่าต้อง ๕ วัน หรือ ๗ วัน พอไปวันแรกอึดอัดมาก วันที่ ๒ แทบจะคลั่งเลย วันที่ ๓ แทบจะระเบิดเลย วันที่ ๔ เริ่มดีขึ้น วันที่ ๕ นิ่งสบาย แต่ก็ถึงเวลาต้องกลับแล้ว เป็นอย่างนี้ทั้งนั้น

เวลาไปวันที่ ๑ อึดอัดขัดข้องจะระเบิดเลย วันที่ ๒ เครียด ตึงเครียดมาก วันที่ ๓ โอ้โฮ! จะกลับบ้านเลย พอวันที่ ๔ เริ่มดีขึ้น พอวันที่ ๕ อู้ฮู! สว่างโล่งหมดเลย แล้วก็กลับ

เราฟังอย่างนี้มาเยอะ ถ้าฟังอย่างนี้ นี่ไง เราบอกว่า การปฏิบัตินะ เอ็งทําได้หรือทําไม่ได้ เอ็งทําได้ก็คือทําได้ ครูบาอาจารย์ของเราให้ทําความสงบเข้ามาก่อน ถ้าใจสงบแล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา

ถ้าเราไม่มีสมาธิขึ้นมามันก็เป็นโลกียปัญญา ปัญญาของกิเลสไง โลกียปัญญา ปัญญาที่เราคิดเราพิจารณากันอยู่นี่คือปัญญา

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ของเรา หลวงตาท่านเป็นผู้ที่ฉลาด ท่านเคยทําได้ผลขึ้นมา ท่านบอกว่าให้ทําปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ คือใช้ปัญญาไล่ความคิด ไล่ความคิดไป มีสติพร้อมกับความคิดไป พอความคิด ถ้ามันไล่ความคิดไป ถึงที่สุดแล้วมันก็หยุดคิด ความหยุดคิดนั่นน่ะคือสมาธิ

พอมันหยุดคิด หยุดคิดเพราะปัญญามันไล่ทันไง ไล่ทันความคิดของเรา เห็นไหม เอ็งคิดไปเอ็งได้ประโยชน์อะไร คิดไปแล้วเหนื่อยเปล่า คือการใช้พลังงานสูญเปล่า การใช้พลังงานสูญเปล่า เราจะใช้ไปทําไม

แต่โดยที่เราขาดสติ พลังงานมันก็แสดงตัว มันก็ใช้ของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ ใช้ไปแล้วมันก็เกิดความฟุ้งซ่านไง แต่ถ้ามีสติเท่าทันกับความคิดไปมันก็หยุด หยุดนั่นคือสมาธิ นี่สมาธิไง

คนกําหนดพุทโธๆ เวลาจะเป็นพุทโธเขาก็สว่าง เขาก็โล่ง เขาก็เบา เขาก็นิ่งเหมือนกัน นี่พุทโธๆ

บอกว่า เขาไปยุบหนอพองหนอ ไปปฏิบัติอยู่ที่วัด ๕ วัน ผลที่ได้คือสว่าง โล่ง นิ่ง เบา ปีติ แล้วพุทโธเป็นอย่างนี้ไหม

พุทโธก็เป็นอย่างนี้เหมือนกัน แล้วดีกว่านี้ด้วย ถ้าพุทโธๆ ถ้าพุทโธได้จริงนะ แต่ส่วนใหญ่มันพุทโธแล้วมันพุทโธไม่ได้จริงไง นี่พูดถึงพุทโธไม่ได้จริง

นี่พูดถึงผลของการปฏิบัติยุบหนอพองหนอ หรือผลของการปฏิบัติของอภิธรรมมันได้แค่นี้ ได้แค่นี้แล้ว แล้วนี่คืออะไร

ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิ ความที่เขาบอกว่าเวลารู้ตัวทั่วพร้อมเป็นวิปัสสนา นี้คือมิจฉาทิฏฐิ คือความเห็นผิด ความเห็นผิดว่านี่คือการใช้วิปัสสนา นี่คือการใช้ปัญญา

แต่ถ้าเป็นวงกรรมฐาน ครูบาอาจารย์บอกว่าอันนั้นน่ะมันเป็นโลกียะ มันเป็นเรื่องโลก เพราะจิตมันไม่สงบ พอจิตมันสงบแล้ว ครูบาอาจารย์ท่านสอน ท่านสอนทําความสงบของใจ กําหนดพุทโธ อานาปานสติ มรณานุสติ ทําสิ่งใดก็ได้ให้มันเกิดความสงบ เกิดสมาธิ ถ้าเกิดสมาธิแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาที่มันเกิดขึ้น เวลามันเกิดขึ้นมันจะเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาอย่างนั้นที่จะไปแก้กิเลส มันยังเป็นชั้นเป็นตอนไปอีกนะ

ถ้าเป็นชั้นเป็นตอนไป เพราะเขาทําพุทโธๆ เขาไม่ได้ทําแค่พุทโธ พุทโธๆ มันเป็นแค่พื้นฐานของคนที่ฝึกหัดปฏิบัติใหม่ก็พยายามทําพุทโธๆ ให้จิตสงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามา จิตที่มันรู้มันเห็นพิจารณาเข้าไปมันจะเป็นขั้นของปัญญา

เขาไม่ใช่ทําพุทโธเพื่อเป็นพระอรหันต์นะ เขาทําพุทโธเพื่อจิตสงบนะ พอจิตสงบแล้วมันพุทโธไม่ได้ด้วย ตัวมันเป็นพุทโธเสียเอง พอพุทโธเสียเองแล้วจะฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างไร นี่พูดถึงว่าถ้าในวงการปฏิบัติ ถ้าผู้ที่ปฏิบัติได้เขาทําอย่างนี้ไง

นี่พูดถึงเขาจะบอกว่าเขาทํายุบหนอพองหนอก่อน

เราจะบอกว่า โดยพื้นฐาน โดยพื้นฐานการประพฤติปฏิบัติในทุกวิธีการ ถ้าทําด้วยความถูกต้อง มีสติสัมปชัญญะ ผลของมันคือสมถะทั้งหมด ผลของมันคือความสงบทั้งหมด แล้วความสงบมันเป็นมรรคเป็นผลแล้วหรือ เดี๋ยวจะพูดต่อไปข้างหน้า

อันนี้เราจะบอกว่า ผู้ถาม เพราะเขาตั้งใจปฏิบัติ “ในการยุบหนอพองหนอที่ท้อง ตอนนั้นมีโอกาสได้ทําที่วัด ๕ วัน ผลที่มันได้รับคือความสว่าง โล่ง นิ่ง เบา เกิดปีติ แต่ก็ต้องกลับบ้าน แล้วก็ไม่ทําต่อค่ะ แต่ปัจจุบันนี้ดิฉันตั้งใจแล้วว่าจะตั้งใจปฏิบัติภาวนาโดยใช้คําบริกรรมพุทโธเป็นหลัก แต่ก็มีข้อสงสัยว่า เวลาเราบริกรรมพุทโธนี้ เราควรจะเอาจิตไปไว้ที่ตรงไหนคะ เพราะเมื่อก่อนนี้ตั้งจิตไว้ที่ยุบหนอพองหนอ ตั้งไว้ที่ท้อง เวลาที่มันกําหนดพุทโธมันเหมือนกับปล่อยออกไปข้างนอก แล้วไม่รู้ว่าควรเอาไว้ที่ไหน แล้วควรจะจับอยู่ที่ตรงไหนคะ” นี่เวลาคําถามไง

เวลายุบหนอพองหนอ ไอ้นี่มันอยู่ที่กาย เอ็งไม่ส่งออกมาเนาะ ยุบหนอพองหนอ เวลาหายใจเข้ามันก็พอง หายใจออกมันก็ยุบ แล้วร่างกายมันเป็นจิตใจหรือเปล่า ร่างกายนี้เป็นจิตใจหรือเปล่า แล้วเอาจิตมาไว้ที่ยุบหนอพองหนอ มันอยู่ในกายหรือ มันส่งออกมาเหมือนกัน

แต่เวลาบอกว่า “พุทโธแล้วจะเอาจิตไว้ที่ไหนคะ”

เวลาเราพุทโธ คําว่า “พุทโธ” มันเป็นพุทธานุสติ ถ้าพุทธานุสติ สิ่งที่เรากําหนดพุทโธ ถ้าเรากําหนดพุทโธ พุทโธเป็นชื่อขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทโธๆ พุทธะ ถ้าพุทธะแล้วเราก็ระลึก

เวลาหลวงปู่มั่นท่านสอนนะ ท่านให้ท่องเอา ท่องบริกรรม ถ้าจิตมันบริกรรม จิตมีการกระทํา ถ้าจิตมันมีการกระทํา พุทโธๆๆ จิตถ้ามันกระทํา เริ่มต้นมันก็ติดขัดทั้งนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะกิเลสมันท่วมหัว พอกิเลสท่วมหัวมันต่อต้านทุกเรื่อง

ถ้าไปตามกิเลสนะ กิเลสมันคิด แล้วกิเลสมันให้เราทําตามมันนะ มันสะดวกสบายแล้วทําได้ทุกเรื่องเลย แล้วทําเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เวลาทําไปแล้วจะเป็นกุศลอกุศลไม่รู้ มันทําต่อเนื่องกันไป นั่นสะดวกสบายของมัน

แต่เวลาเราเริ่มจะจัดระเบียบ เราจะให้มันเป็นระเบียบของจิต แล้วกําหนดพุทโธๆ ให้มันละเอียดเข้ามา ถ้าจิตมันอยู่นี่มันก็ไม่คิดไปเรื่องข้างนอกไง ถ้ามันไม่คิดเรื่องข้างนอก กิเลสมันต่อต้าน ถ้ากิเลสมันต่อต้าน เวลาเริ่มต้นพุทโธใหม่ๆ ทุกคนจะเป็นอย่างนี้หมด

โดยธรรมชาติจิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวลาเกิดในไข่ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ เวลาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์สมบัติ มนุษย์สมบัติ โดยสัญชาตญาณของมนุษย์มันก็แสดงออกอย่างนั้นตั้งแต่ทารก ตั้งแต่เป็นวัยรุ่น ตั้งแต่เป็นผู้ใหญ่ มันก็โดยสัญชาตญาณ ด้วยเวรด้วยกรรม ด้วยพันธุกรรมของจิต

แต่ถ้าคนมีอํานาจวาสนาขึ้นมามันอยากจะประพฤติปฏิบัติ เวลาอยากจะประพฤติปฏิบัติเริ่มต้นอย่างไร ก็เริ่มต้นจากปฏิบัติพุทโธ

พุทโธ ถ้าคําบริกรรมของหลวงปู่มั่นใช่ไหม ท่านให้พุทโธๆ ใช้ท่องเอา พุทโธๆๆ ถ้าท่องอยู่ที่ไหนล่ะ ท่อง เราระลึกที่ไหนก็ตรงนั้นไง

แต่โดยที่จะไม่ให้คลาดเคลื่อน เขาอยู่ที่ปลายจมูก ถ้าระลึกพุทโธ กลางหัวอกก็ได้ ถ้ากลางหัวอก เวลาเขาบอกว่าเขากําหนดยุบหนอพองหนอ เขาว่าจิตนี้มันอยู่ในกาย เวลาพุทโธมันส่งออกไปนู่นเลย

ส่งออกเพราะอะไร เอ็งส่งออกไปนู่นเอ็งไม่ได้พุทโธไง ถ้าพุทโธมันจะส่งออกไปได้อย่างไร ถ้าพุทโธ เราท่องพุทโธอยู่ ถ้ามันท่องอยู่นี่มันจะไปอยู่ข้างนอกได้อย่างไร มันไม่ไปข้างนอกอยู่แล้ว

แต่นี่ไง เขาบอกว่าตอนนี้เขาอยากจะเริ่มปฏิบัติพุทโธ แต่เขามีความสงสัยว่าเวลากําหนดพุทโธมันอยู่นอก มันอยู่นอกร่างกาย แล้วจะเข้ามาร่างกายได้อย่างไรล่ะ

ความคิด ความคิดมันคิดส่งออกมันก็ไปอยู่ข้างนอก ถ้าความคิด อ้าว! คิดเรื่องสมอง คิดเรื่องกะโหลก มันจะออกข้างนอกไหม เวลาออกข้างนอก มันไม่ออกข้างนอก มันอยู่ในกาย

เวลาพระเขาสอนไง เขาบอกข้างนอก ข้างนอกก็คือนอกผิวหนัง ข้างในก็ในร่างกาย

ความคิดมันเป็นอิสระ ความคิดมันคิดได้หมดแหละ ถ้ามีความคิดคือส่งออกหมด พุทโธก็ส่งออก เพราะเราระลึกพุทโธ เราเป็นคนระลึกพุทโธนี่มันส่งออกไหม

พุทโธส่งออก พุทโธๆ พุทโธละเอียด ละเอียดจนพุทโธไม่ได้ นั่นมันจะเข้าข้างในแล้ว ถ้าเป็นสมาธิมันจะเป็นสมาธิข้างใน

นี่คําถามไง คําถามว่า เวลาเขาเคยปฏิบัติยุบหนอพองหนอมา ถ้ายุบหนอพองหนอ เขาเอาจิตไว้ที่ยุบหนอพองหนอ แต่ตอนนี้ปัจจุบันนี้เขาตัดสินใจแล้วว่าเขาจะมากําหนดพุทโธ แต่เวลากําหนดพุทโธแล้วมันส่งออก มันส่งออกไปข้างนอกเลย แล้วจะทําอย่างไรล่ะให้มันเข้ามาข้างใน

กิเลสเวลามันคิดแล้ว การประชาสัมพันธ์ที่เขาบอกไง เขาบอกว่า “ถ้ากําหนดรู้ตัวทั่วพร้อมมันเป็นวิปัสสนา เวลาพุทโธๆ มันเป็นสมถะ” ไอ้นี่ก็เป็นความเชื่อ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เขาบอกว่าถ้ามันส่งออก พอเราคิดว่าส่งออก พอเวลาเราพุทโธเราก็คิดว่ามันส่งออก

โดยสัญชาตญาณ พลังงานมันส่งออกของมันอยู่โดยธรรมชาติของมันอยู่แล้ว แต่เวลาพุทโธๆ เรามีสติ แล้วเราระลึกอยู่คําที่พุทโธ นั่นน่ะคือตัวพุทโธ มันไม่ใช่ส่งออก

แต่เราระลึกพุทโธแต่มันคิดไปเรื่องอื่นไง เราระลึกพุทโธแต่มันคิดไปเรื่องอื่น คําว่า “ส่งออก” มันออกไปข้างนอก เห็นไหม เวลามันออกข้างนอก

ทีนี้ถ้าเราบอกว่าเราพุทโธชัดๆ พุทโธๆ ไวๆ พุทโธๆ จนไม่ให้มีช่องว่างที่มันส่งออกไปเลย แล้วถ้าเราอยู่ได้ของเราตลอดต่อเนื่องๆ พอคําว่า “ต่อเนื่อง” เห็นไหม

เพราะเขาบอกว่าเวลามันต่อเนื่อง เขาบอกว่า มันมีอยู่ครั้งหนึ่งที่เวลามันแว็บ มันฟุ้งซ่าน พอน้อมไปชีวิตประจําวันบางครั้งมีอะไรบางอย่างแว็บเข้ามา มันรู้เลยว่าที่เข้ามานั้นมันคือความสงบ เขาบอกบางทีมันแว็บ เขาบอกว่าแว็บนั่นน่ะคือความสงบเลย สิ่งที่ว่ามันสงบ แต่มันก็ช่วงแป๊บเดียว

ไอ้นี่มันบอกเลย บอกว่า เราใช้คําว่า เวลารถถ้ามันจอดอยู่ เข็มไมล์มันจะไม่เคลื่อนที่ ถ้ารถมันได้เคลื่อนที่ไป เข็มไมล์มันจะขยับ แล้วถ้ารถมันวิ่งเร็วขึ้นมา ๖๐ ๑๐๐ ๑๒๐ นั่นเป็นเพราะความเร็วของล้อรถที่มันวิ่ง ไมล์มันก็จะขึ้น

จิต เราพุทโธๆๆ ถ้ามันได้พุทโธบ่อยๆ ครั้งเข้า ถ้าจิตมันสงบ มันมีอาการของจิตไง อย่างที่ว่าแว็บๆ นี่มันเคลื่อนไหวของมันเล็กน้อย ภาษาเรา ถ้าเราพุทโธไปเรื่อยๆ สิ่งนี้เราจะไม่สนใจมันเลย พุทโธๆๆ ถ้ามันมีแว็บมีอะไร มันก็จะทําให้เราเสียงานไง เราจะพุทโธของเราต่อเนื่องไป พุทโธของเราต่อเนื่องไป นี่คือคําถามหนึ่ง

อีกคําถามหนึ่ง เขาบอกว่า จากนั้นไป คิดต่อไปมันเรื่องฟุ้งซ่านเยอะมาก บางทีช่วงครึ่งหลับครึ่งตื่นก็เห็นความคิดคิดอยู่ตลอดเวลา อาการที่แว็บนี้มันคืออะไรคะ

เราจะย้อนกลับไปไง ย้อนกลับไปเวลาที่เขาบอกว่าเขายุบหนอพองหนอมันเกิดความสว่าง ความโล่ง ความนิ่ง ความเบา มันเกิดปีติ

ไอ้นั่นเพราะเราปฏิบัติแบบว่าเรายังไม่รู้ช่องทางสิ่งใดทั้งสิ้น เราปฏิบัติไป เราจะบอกว่า การปฏิบัติมันเป็นสังคม เขาปฏิบัติกันโดยเป็นกลุ่มชน เป็นกลุ่มอย่างนั้นเลย แล้วเขาจะมีอาการอย่างนี้ตลอด แล้วเขาจะมีเครื่องหมายวัดว่าต้องเป็นอย่างนี้ ถ้าเป็นอย่างอื่นไปคือว่าเสียหาย แล้วถ้าเป็นอย่างนี้เราบอกว่า จิตของคนมันจะมีมาตรฐานเดียวกันใช่ไหม จิตของคนมันจะเหมือนกันหมดใช่ไหม

มันเป็นไปไม่ได้หรอก จิตของคนมันแตกต่างหลากหลายนัก

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนนะ ท่านให้ทําความสงบ ทุกคนทําความสงบ ถ้ามันสงบก็คือสงบ บางคนสงบมากสงบน้อย ทําด้วยกันบางคนสงบมาก บางคนสงบน้อย บางคนไม่สงบ

มันเป็นไปไม่ได้หรอกที่ว่านั่งแล้วจะสงบเหมือนกัน เข้าเหมือนกัน ออกเหมือนกัน มันเป็นไปไม่ได้ แล้วถ้ามันเป็นไปไม่ได้ มันก็ต้องเป็นอิสระ ใครทําอย่างใดก็ได้แค่นั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลานั่งไปแล้วต้องให้เป็นแบบนี้ เป็นอย่างอื่นเป็นว่าผิด

ไอ้นี่มันขีดเส้นให้เดิน มันเป็นไปไม่ได้ อันนี้อันหนึ่งที่มันเป็นไปไม่ได้ แต่เวลาเข้าไปปฏิบัติอย่างนั้นแล้ว เป็นชุมชนแล้ว เป็นกลุ่มก้อนแล้วต้องเป็นอย่างนี้หมด ถ้าใครไม่เป็นอย่างนี้ถือว่าแหกคอก ถือว่าเป็นผู้ผิดพลาด จะต้องเป็นอย่างนี้หมด มันก็เลยกลายเป็นอุปาทานหมู่ไปเลย กลายเป็นว่าต้องจัดตั้ง จัดตั้งจิตให้เป็นแบบนี้ๆๆ แล้วมันจะเป็นสัจจะความจริงไปได้อย่างไร มันเป็นสัจจะความจริงไปไม่ได้

แต่ถ้าเป็นกรรมฐานของครูบาอาจารย์เรา เวลาสอน สอนด้วยกันทั้งหมดนี่แหละ แต่เวลาทําไปแล้วทุกคนมันไม่เหมือนกัน ใครลงได้ขนาดไหน มากน้อยขนาดไหน เพียงแต่เอากําลังของจิต เอากําลังไง ปฏิบัติเพื่อให้จิตมันสงบ พอจิตสงบแล้วก็ฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดได้มากขึ้นๆ มากน้อยแค่ไหน

เพราะเวลาหลวงตาท่านเล่าให้ฟังประจํา เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ท่านจะเทศน์ถึงสมาธิขึ้นไปเลย เทศน์สมาธิก่อน ด้วยพื้นฐาน ทุกคนพยายามจะเข้ามาทํางานมันต้องเข้ามาสู่จิต เพราะว่าการประพฤติปฏิบัติเขาเอาจิตทํา เอาหัวใจทํา พอเอาหัวใจทํา หัวใจมันต้องค้นหาหัวใจของตนให้เจอก่อน หัวใจของตนคือสัมมาสมาธิ

พอสัมมาสมาธิที่คนเป็นแล้ว หลวงปู่มั่นท่านก็เทศน์เรื่องต่อไปเลย บุคคลคู่ที่ ๑ ถ้ามันสงบแล้วพิจารณาเห็นกายอย่างไร ถ้าพิจารณากายไปแล้ว พิจารณาแล้วถึงเวลามันชําระล้าง เวลามันขาดไปแล้วบุคคลคู่ที่ ๒ บุคคลคู่ที่ ๒ มันจะไปเห็นธาตุ ๔ อย่างไร ถ้าเห็นธาตุ ๔ พิจารณาจนมันขาดไปเป็นบุคคลคู่ที่ ๓

พอบุคคลคู่ที่ ๓ จิตมันพิจารณาเห็นกายเป็นอสุภะ พิจารณาอสุภะเป็นอย่างไร ถ้ามันขาดไปเป็นบุคคลคู่ที่ ๔ พอบุคคลคู่ที่ ๔ มันไปเห็นจุดและต่อม พอพิจารณาถึงจุดและต่อมสิ้นไปแล้ว มันก็บุคคล ๔ คู่ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ นิพพาน ๑ ก็สิ้นไป เวลาหลวงปู่มั่นท่านก็เทศน์อย่างนี้ นี่เป็นคําเทศน์ของครูบาอาจารย์เวลาท่านเทศนาว่าการสั่งสอนนะ

แต่ผู้ที่ได้รับการอบรมล่ะ หลวงตาท่านพูดประจําบอกว่า ผู้ที่ทําความสงบยังไม่ได้ก็พยายามจะทําความสงบของใจ เวลาหลวงปู่มั่นท่านปูพื้น ก็จะทําความสงบของใจให้ได้ เวลาหลวงปู่มั่นปูพื้นให้เสร็จแล้วท่านก็ยกขึ้นสู่บุคคลคู่ที่ ๑ ถ้าหัวใจของใครอยู่ในคู่ที่ ๑ มาแล้ว เราก็นั่งฟัง พอมาถึงบุคคลคู่ที่ ๑ เพราะเราทําอยู่ในระดับนี้ ท่านก็จะเทศนาว่าการถึงมุมมอง ทัศนคติ วิธีการ ถ้าเราพิจารณาของเราด้วยสติปัญญาของเรา เพราะนั่นเป็นการชักนํา เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์เป็นการชักนํา จิตที่รู้แล้วชักนํา ไอ้ผู้ที่ปฏิบัติอยู่มันได้การชักนําอย่างนั้น มันก็ใช้สติปัญญาของตน

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านแสดงธัมมจักฯ เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม มีดวงตาเห็นธรรมมันก็เหตุนี้ เหตุที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะก็ใช้สติปัญญาของท่านใคร่ครวญติดตามกันไป

นี่ก็เหมือนกัน เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการถึงบุคคลคู่ที่ ๑ ผู้ที่มีวุฒิภาวะของตนอยู่ในระดับคู่ที่ ๑ ก็พยายามขวนขวาย พยายามปฏิบัตินะ ของตนน่ะ เวลาเข้าทางจงกรม นั่งสมาธิภาวนาเกือบเป็นเกือบตาย ทําด้วยความสามารถของตน

เวลาเทศนาว่าการบนศาลา ครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการของท่าน บุคคลคู่ที่ ๑ มันก็ได้มีคนชี้นํามีคนจูงใช่ไหม จิตมันก็พิจารณาของมันตามไปๆ พิจารณาตามไป บุคคลคู่ที่ ๑ จะได้ประโยชน์ตรงนั้น

เวลาคําสอนของหลวงปู่มั่น เพราะหลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการ เพราะท่านมีคุณธรรมในหัวใจของท่าน ท่านพิจารณาให้คําแนะนําถึงระดับแล้วท่านก็ยกขึ้นสู่บุคคลคู่ที่ ๒

บุคคลคู่ที่ ๒ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติในวัดหนองผือมันก็มีบุคคลที่มีวุฒิภาวะอยู่ในระดับของบุคคลคู่ที่ ๒ คู่ที่ ๒ ตัวเองประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็ใช้ความสามารถของตนขนาดไหนก็พิจารณาของตนอย่างเต็มที่อยู่แล้ว แต่ตัวเองไม่สามารถผ่านทะลุไปได้ เพราะอะไร เพราะตัวเองไม่มีความสามารถ ไม่มีสติปัญญาสามารถได้ขนาดนั้น ก็คอยฟังวิธีการแนะนําทัศนคติ วิธีการของบุคคลคู่ที่ ๒ ในสัจธรรม มีเล่ห์เหลี่ยม มีกลไกการปฏิบัติมากน้อยแค่ไหน หลวงปู่มั่นท่านก็แจกแจงให้เราได้ประพฤติปฏิบัติไง

ไอ้บุคคลคู่ที่ ๒ มันก็ได้ทัศนคติ มันได้การชี้นํา พิจารณาของมันตามไป ถ้าพิจารณาไปนะ ถ้ามันได้ประโยชน์ก็ได้ประโยชน์ตรงนั้น ถ้าไม่ได้ประโยชน์ตรงนั้น เวลาทางธรรม หลวงปู่มั่นท่านพิจารณาของท่านแล้วนะ ถึงความสมบูรณ์ของบุคคลคู่ที่ ๒ มันก็ขาด ก็ขึ้นบุคคลคู่ที่ ๓

วุฒิภาวะของคนที่ปฏิบัติอยู่เป็นบุคคลคู่ที่ ๓ เขาถึงเวลาของเขา เพราะบุคคลคู่ที่ ๓ เขาฟังเทศน์เขาเข้าใจได้ว่า เพราะบุคคลคู่ที่ ๑ บุคคลคู่ที่ ๒ บุคคลคู่ที่ ๓ ได้ผ่านบุคคลคู่ที่ ๑ และที่ ๒ มาแล้ว การผ่านบุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ มาแล้วเขาต้องปฏิบัติของเขา เขาต้องมีการกระทําของเขา เขาถึงผ่านขั้นที่ ๑ และขั้นที่ ๒ มาได้ เวลาผ่านขั้นที่ ๑ ขั้นที่ ๒ มาได้ แต่เขามาติดอยู่ในขั้นที่ ๓ เห็นไหม

เวลาหลวงปู่มั่นท่านพิจารณาของท่าน ท่านเทศนาว่าการของท่านด้วยวิธีการของมหาสติ มหาปัญญา สติปัญญาที่มากขึ้น สติปัญญาที่เข้มแข็งขึ้น สติปัญญาที่กว้างขวางขึ้น ท่านพิจารณาแยกแยะของท่านนะ พวกที่พิจารณามันก็พิจารณาตามของมันไป ถ้ามันมีความสามารถมันก็ได้ประโยชน์จากตรงนั้นนะ ถ้าประโยชน์จากตรงนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านพิจารณาของท่าน ท่านเทศนาว่าการของท่านแล้ว ท่านก็ขึ้นถึงบุคคลคู่ที่ ๔

ท่านเทศนาว่าการบุคคลคู่ที่ ๔ ก็พิจารณาของท่าน ถ้ามีบุคคลอยู่ในระดับบุคคลคู่ที่ ๔ ที่กําลังหาทางออก กําลังพิจารณาอยู่ เขาก็ได้ประโยชน์จากตรงนั้นไง ถ้าตรงนั้นก็พิจารณาไปแล้ว พิจารณาซํ้า เอาสิ่งนั้นเป็นการชักนําเป็นการชี้นํา แล้วนี่ก็พิจารณาไป ถ้ามันเป็นประโยชน์ ประโยชน์อย่างนี้

นี่พูดถึงว่า เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการ มันเป็นการกระทําของจิตที่มันไม่ใช่อุปาทานหมู่ ไม่ใช่ขีดเส้น มันขีดเส้นไม่ได้ อํานาจวาสนาอดีตชาติมันขีดเส้นไม่ได้ คนที่มีคุณธรรมที่มันจะเติบโตขึ้นมามันขีดเส้นไม่ได้ มันเป็นบารมีธรรมที่เขาสั่งสมขึ้นมา แต่มันมีครูบาอาจารย์ที่ฉลาด ครูบาอาจารย์ที่มีความชํานาญ ครูบาอาจารย์เขาจะแก้ไขของท่านอย่างนี้ไง ถ้ามันเป็นอย่างนี้ไปมันก็จะเป็นประโยชน์

มันถึงบอกว่า ไม่ใช่บอกว่ามันเป็นอุปาทานหมู่ แต่ทําไมเทศน์เหมือนกันล่ะ ทําไมเทศน์บนศาลาเหมือนกัน ทําไมคนนั่งฟังเหมือนกัน

มันเหมือนกัน เหมือนกันโดยรูปแบบ แต่เวลาเป็นจริงๆ มันเป็นจริงโดยข้อเท็จจริงในหัวใจนั้น ถ้าหัวใจนั้นเป็นความจริงมันเป็นความจริงอย่างนี้ไง นี่พูดถึงว่าถ้าเป็นความจริง

ที่บอกว่า เวลาเขาบอกว่าเขายุบหนอพองหนอ มันสว่าง มันโล่ง มันนิ่ง มันเบา มันปีติ แล้วบอกว่าพุทโธไม่เป็นอย่างนี้หรือ

พุทโธก็เป็นแบบนี้ พุทโธก็เป็น ก็โล่งเหมือนกัน ก็ว่างเหมือนกัน แล้วเวลาโล่ง ว่าง มีปีติ แล้วเอ็งบอกว่าติดนิมิตได้อย่างไรล่ะ

เวลาบอก “พุทโธเป็นสมถะ ติดนิมิตหมด ต้องรู้ตัวทั่วพร้อม ต้องวิปัสสนาเท่านั้น”

ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิสูงสุดมันเป็นแค่ปัญญาอบรมสมาธิ ผลของมันคือการปล่อยวางเท่านั้น มันจับต้องสิ่งใดไม่ได้เลย ถ้าจับต้องสิ่งใดได้นะ เวลาหลวงปู่มั่นท่านสอนทําความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบแล้วให้น้อมไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้าเห็นกาย จับกายได้ ถ้าจับกายได้ มันก็ไปเข้ากับหลวงปู่ดูลย์ หลวงปู่ดูลย์ ดูจิตๆ จนจิตนิ่ง จิตเห็นอาการของจิต

ถ้าจิตเห็นอาการของจิต ถ้าโดยพุทธพจน์ โดยบารมีธรรมนะ จิตเห็นอาการของจิตก็คือเห็นสติปัฏฐาน ๔ หลวงปู่ดูลย์เพียงแต่ท่านเป็นศัพท์ของท่าน จิตเห็นอาการของจิตก็เห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต จิตเห็นอาการของจิต เห็นจิต เห็นธรรม สติปัฏฐาน ๔

ถ้าพุทธพจน์ก็คือสติปัฏฐาน ๔ แต่ถ้าเป็นธรรมของหลวงปู่ดูลย์ก็จิตเห็นอาการของจิต แล้วถ้าเป็นของหลวงตาล่ะ นี่ไง เป็นของหลวงตาล่ะ เป็นของหลวงปู่สิมล่ะ เป็นของหลวงปู่ฝั้นล่ะ เป็นของหลวงปู่มั่นล่ะ เป็นของหลวงปู่เสาร์ล่ะ เพราะอะไร

วิทยานิพนธ์ของใครของมันไง เงินใครก็เงินมันไง เงินในกระเป๋าหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นจะกองทิ้งไว้นั่นให้พวกเราใช้สอยไหม หลวงปู่มั่นท่านเอาของท่านไปแล้ว เงินของหลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ฝั้นท่านก็เอาของท่านไปแล้ว

เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะจะนิพพาน ไปลาพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอก “เห็นสมควรแก่เวลาของเธอเถิด”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอานนท์ครํ่าครวญเต็มที่เลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “อานนท์ เราก็เอาธรรมะของเราไปเท่านั้น เราไม่ได้เอาของใครไปเลย”

เอาแต่ของส่วนตนน่ะ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปกับธรรมธาตุขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้น ของใครของมัน

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าจิตเห็นอาการของจิต ในโวหาร ในปฏิภาณของใคร ในโวหาร ในปฏิภาณ ดูสิ วิทยานิพนธ์ของหลวงปู่ขาว เห็นข้าว รวงข้าวถ้าได้เกี่ยวแล้ว ถ้าลองหุงแล้ว ข้าวนั้นจะปลูกอีกไม่ได้ ถ้าข้าวนั้นเกี่ยวแล้วมันร่วงลงสู่แปลงนา ฝนตก แดดพร้อม ข้าวก็งอก นี่วิทยานิพนธ์ของหลวงปู่ขาว ท่านจากปัญญาอย่างนี้ ท่านสมุจเฉทปหานเป็นพระอรหันต์

หลวงตาท่านเห็นจุดและต่อมมันเป็นสองขั้ว ขั้วดีและชั่ว เหมือนกับมะพร้าวเป็นสองขั้ว แล้วท่านมัธยัสถ์ คืออยู่ระหว่างกลาง มัธยัสถ์คือจิตมันสงบแล้ว จิตมีมาตรฐานแล้ว ระหว่างมัธยัสถ์นั้นปัญญามันเกิดขึ้น หักทั้งสองขั้ว

เวลาของหลวงปู่บัว หลวงตาไปแก้เอง พิจารณาเข้าไปเห็นขางคาน ขางคานคือคานกุฏิ คานกุฏิ ท่านเปรียบเทียบคานกุฏิกับขางคานของจิต ขางคานของจิต ท่านบอกว่าท่านพิจารณาไป ขางคานขาดวุบ! แล้วขณะใหญ่มาก ลงวุบ! แล้วท่านไปรายงานหลวงตา หลวงตาบอกไม่ใช่ขางคาน มันเป็นคานกิเลสต่างหาก

นี่วิทยานิพนธ์ของคนแต่ละองค์ๆ มันไม่เหมือนกัน

เวลาพระกรรมฐาน พระปฏิบัติไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามปัญหาธรรมๆ นี่ไง ว่าใครปฏิบัติแล้วมันจะมีความรู้ความเห็นอย่างไรไง ถ้าความรู้ความเห็นเป็นอย่างไร นั่นน่ะเวลาพระกรรมฐานไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พระโสณะที่พระกัจจายนะให้ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้พระโสณะเข้ามาในวิหาร คือมาอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสองต่อสอง แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้พระโสณะเทศนาให้ฟัง นั่นล่ะคือถามปัญหา นั่นน่ะคือวิทยานิพนธ์

พระโสณะตอบฉับๆๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสาธุๆ สาธุเสร็จแล้วนะ พระโสณะก็บอกว่า พระกัจจายนะขอพรมา ๕ ข้อ เรื่องรองเท้า

นี่ไง เวลากรรมฐานเขาปฏิบัติกันโดยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นข้อเท็จจริง มันเป็นข้อเท็จจริงระหว่างบุคคล

มันไม่ใช่อุปาทานหมู่ เป็นพระอรหันต์ทีเดียวพร้อมกัน เทศนาว่าการเป็นพระอรหันต์ เว้นไว้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาเทวดาทีเป็นแสน

ไอ้นี่เวลาห้องเรียน ๒๐ คน โอ้โฮ! เป็นพระอรหันต์พร้อมกัน ๒๐ องค์ มันไม่มีอยู่จริงหรอก มันไม่มีอยู่จริง

ถ้ามันมีอยู่จริง เวลาเทศนาว่าการท่านเทศน์อย่างนั้น แต่ถ้าเป็นจริงๆ นี่พูดถึงกรรมฐานนะ

เพราะเวลาพูด เวลาเขาพูด ผู้ถามถามด้วยใจสะอาดบริสุทธิ์ก็ได้ แต่ถ้าผู้ถามถามเพื่อให้เห็นว่าถ้ามันเป็นยุบหนอพองหนอ มันอยู่ในกาย จิตอยู่ในกาย พุทโธ จิตมันส่งออก

มันส่งออก มันส่งออกไปไหน

แล้วถ้าพูดถึงเขาบอกว่าที่เขายุบหนอพองหนอมันอยู่ในกาย

มันอยู่ในกายตรงไหน กายกับจิต แล้วเวลาพุทโธๆ มันส่งออก ส่งออกไปไหนล่ะ เอ็งขาดสติเอง เอ็งไม่มีสติเอง ถ้าพุทโธๆ กําหนดที่คําบริกรรมก็ได้ กําหนดที่ลมหายใจก็ได้ แล้วถ้าพุทโธๆ ถ้ามันสงบเข้ามา

ไอ้ที่ว่าเวลายุบหนอพองหนอ มันมีความสว่าง มีความโล่ง มีความเบา มีปีติ แล้วพุทโธไม่มีหรือ

พุทโธมีดีกว่านี้อีก เวลาพุทโธ เวลาครูบาอาจารย์ของเรา จิตนี้ไปนั่งภาวนาอยู่บนก้อนเมฆ เวลามันเป็นมันยิ่งกว่านี้อีก แต่ยิ่งกว่านี้ ถ้าคนมันยิ่งกว่านี้ สติเขาก็ดีกว่านี้ เพราะสติมันยับยั้งได้หมด สติมันบังคับให้อยู่ข้างในได้

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านไปแก้แม่ชีแก้ว แม่ชีแก้วส่งออกขนาดไหน เวลาพอส่งออกขนาดนี้ เวลาแม่ชีแก้วพูดสิ่งใด เพราะหลวงตาท่านเป็นรุ่นเล็กกว่า คือท่านไม่ได้อยู่ในเหตุการณ์ระหว่างแม่ชีแก้วกับหลวงปู่มั่นท่านสนทนากัน แต่หลวงตาท่านมาทีหลัง แต่ถ้าฟังแม่ชีแก้วพูดนั่นล่ะท่านรู้ บอกว่า หลวงปู่มั่นสั่งไม่ให้ภาวนา

อ้าว! ถ้าสั่งไม่ให้ภาวนาแสดงว่ามันต้องมีเหตุการณ์พิเศษ แล้วให้แม่ชีแก้วพูดมา พอแม่ชีแก้วเล่าจบ อ๋อ! มันเรื่องนี้เอง เรื่องส่งออก

พอเรื่องส่งออก ส่งออกมาตั้งแต่สมัยหลวงปู่มั่น แล้วหลวงตาท่านมาทีหลัง พอมาทีหลังแล้วจะสั่งให้ทําแบบที่เราทํา เหมือนคนน่ะ โทษนะ เหมือนคนใจแตก เหมือนคนเคยทําอยู่อย่างนี้แล้วบอกว่าให้เขาหักดิบ คนติดยาแล้วบอกว่าห้ามดูดยา มันเป็นไปไม่ได้ แต่คนติดยาแล้วบอกว่าให้ลดลงครึ่งหนึ่งได้ไหม ให้ละวางครึ่งหนึ่งได้ไหม

นี่ก็เหมือนกัน เวลาส่งออกๆ ส่งออกก็ได้ ไม่ส่งก็ได้ ได้ไหม ก็ลดลงครึ่งหนึ่ง

นี่วิธีการที่เราจะแก้ไขคนน่ะ เวลาจะแก้ไขคน เราจะหักดิบเลย ไอ้คนนั้นมันไม่ไหว ไอ้คนนั้นทนไม่ได้ ไอ้คนคนนั้นมันเคยชิน พอเคยชินแล้วท่านก็ต่อรอง ๕๐-๕๐ ส่งออกบ้างก็ได้ ดึงไว้บ้างก็ได้ ได้ไหม

ไม่ได้เลย ต้องส่งออกอย่างเดียว คนมันเคย

นี่ไง ถ้าคนเป็นฟังทีเดียวก็รู้ พอรู้แล้วท่านก็แก้ไข พอแก้ไข เพราะเขาไม่ฟัง ไม่ฟังเพราะความเคยชิน คําว่า “เคยชิน” กิเลสมันครอบงําหมดแล้ว แล้วสําคัญตน สําคัญตนว่าทําอย่างนั้นคือการภาวนา แล้วถ้าทําความสงบของใจเฉยๆ นั่นคือไม่ใช่ภาวนา

แต่ความจริงไอ้สงบเฉยๆ นั่นน่ะคือต้นเหตุเลย นั่นน่ะคือสัมมาสมาธิ นั่นน่ะคือบาทฐาน นั่นคือสมถกรรมฐาน นั่นคือฐานที่จะก่อร่างสร้างตัวเลย

คนจะก่อร่างสร้างตัวได้ ต้องสร้างตัวได้จากฐีติจิต ต้องสร้างตัวได้จากจิตของตน ถ้าจิตของตนมีหลักมีเกณฑ์แล้วจิตของตนสร้างสมบุญญาธิการ สร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมาจากจิตของตน นั้นจะเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นสมบัติของเขา

เป็นสมบัติของเขาแบบที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า เราเอาสมบัติของเราไปเท่านั้น ไม่ได้ยุ่งกับใครเลย แต่ของเธอ เธอต้องสร้างขึ้นมาเอง ต้องทําขึ้นมาเอง

แล้วเราจะทํากันขึ้นมาเอง แล้วเราจะไปยุบหนอพองหนอออกไปข้างนอกหมดหรือ ยุบหนอพองหนอมันก็เป็นเรื่องของร่างกาย เรื่องกระเพาะลม แล้วจิตอยู่ไหน

เราพูดถึงนะ การกระทําอย่างนี้เราใช้คําว่า “สตัฟฟ์จิต” เลย เอาจิตไปขึงพืดไว้ไม่ให้คิดไม่ให้ทํา เพราะมันไปขึงพืดไว้ไง เราคิดว่าการกระทําแบบนั้น เราใช้คําว่า “มิจฉาทิฏฐิ” ความเห็นผิด เอาจิตของตัวเองไปขึงพืดไว้ เราใช้คําว่า “สตัฟฟ์จิตไว้” สตัฟฟ์ไม่ให้คิด สตัฟฟ์ไว้ไม่ให้แสดงออก สตัฟฟ์ไว้ไม่ให้ค้นคว้า สตัฟฟ์ไว้ไม่ให้ใช้สติปัญญา

ถ้าใช้สติปัญญามันก็ต้องสติปัญญาอย่างหลวงปู่มั่นสอน ให้กําหนดพุทโธเข้ามา พอพุทโธเข้ามา มันก็ย้อนกลับเข้ามาของหลวงปู่ดูลย์นั่นน่ะ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตก็จิตเห็นสติปัฏฐาน ๔

ถ้าเป็นทางวิชาการก็ทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบแล้วก็ให้เห็นสติปัฏฐาน ๔

แต่หลวงปู่ดูลย์ท่านไม่พูดอย่างนั้น จิตเห็นอาการของจิต เห็นการเคลื่อนไหวความกระเพื่อมของจิต ถ้าใครไปเห็นเข้ามันก็ อ๋อ! ไม่เถียงสักคํา

ไอ้ยังไม่อ๋อ! “สอนอะไรก็ไม่รู้ ไปเอาอะไรมาสอนน่ะ บ้านนอก ลูกทุ่ง เราต้องผู้ดี”

ไอ้พวกผู้ดีตายอยู่นั่นน่ะ กอดตําราอยู่นั่นน่ะ แล้วไม่ได้เรื่องหรอก แล้วก็สํามะเลเทเมา แล้วก็พูด มันไม่มีผลของการปฏิบัติไง

ถ้ามันมีผลของการปฏิบัตินะ คนที่ปฏิบัติ คนที่เป็นเชฟใหญ่ คนที่เป็นเชฟมือหนึ่งระดับโลกหรือเชฟมีชื่อเสียง เขาจะกินอาหาร กินสิ่งใด เขาจะรู้ส่วนผสมหมดน่ะ

คนที่ปฏิบัติเป็นแล้วจะมาพูดถึงวิธีการปฏิบัติที่ผิดเพี้ยน พูดถึงการปฏิบัติที่มันไม่จริง อย่างอาหาร ทําอาหารที่ดิบๆ สุกๆ ทําอาหารมาที่ใช้ไม่ได้ แล้วบอกว่าได้รางวัลเหรียญทองมาๆ ใครมันจะเชื่อ แต่ถ้าเป็นเชฟใหญ่เขาชิมได้หมดน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเป็นคนที่ปฏิบัติแล้ว ไอ้คําพูดที่มันขัดแย้งไง ศีล สมาธิ ปัญญาที่มันไม่ไปทางเดียวกัน ศีล สมาธิ ปัญญาที่มันพัฒนาขึ้นมาไม่ได้ ศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมาที่เกิดเป็นมรรคเป็นผลไม่ได้ เขาจะกล้าพูดหรือ

ไม่มีใครหรอกสอนให้ลูกหลานเราไปเสพยาเสพติด พวกเราจะสอนเลย ยาเสพติดอยู่ให้ห่างที่สุด ยาเสพติดอย่าเข้าไปใกล้มัน อยู่ให้ห่างไกลยาเสพติดให้มากที่สุด ไม่มีพ่อแม่คนไหนสอนให้ลูกหลานไปทดลองยาเสพติด แล้วบอกว่ามันจะมีคุณประโยชน์...ไม่มี ไม่มี

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเราท่านให้ห่างไกล พุทโธไว้ พุทโธๆ แล้วพุทโธของเรานะ

นี่พูดถึง เพราะคําถามมันเปรียบเทียบ บอกว่า เวลาเขายุบหนอพองหนอแล้วมันสว่าง มันโล่ง มันนิ่ง มันเบา มันเกิดปีติ เวลาเกิดพุทโธขึ้นมา พุทโธๆ แล้วมันส่งออก แล้วจะให้หนูเอาจิตไว้ที่ไหน

โอ้! พุทโธ คําว่า “พุทโธ” อย่างที่พูดเมื่อกี้นี้บอกว่า เรื่องอภิธรรม เรื่องยุบหนอพองหนอ นี่สตัฟฟ์จิตไว้ คือบังคับขึงพืดไม่ให้จิตมันแสดงตัว ไม่ให้มีการแก้ไขใดๆ ทั้งสิ้น อึ๊! เราใช้คํานี้ตลอด

แต่ถ้าเป็นพุทโธนะ พุทโธๆ มันเหมือนผ่าตัดไม่ต้องวางยา ผ่าดิบๆ เลย พุทโธๆ จนจิตมันสงบ จิตมันเป็นไป จิตมันก็แก้ไขของมัน นี่ไง มันให้ฝึกหัดได้ มันให้จิตพัฒนา มันให้จิตมันวิวัฒนาการ

แต่กว่าจะวิวัฒนาการได้มันต้องมีอํานาจวาสนาบารมี คําว่า “อํานาจวาสนาบารมี” มันจะมีจุดยืน มันไม่ไขว้เขว ไม่เหลวแหลก แล้วพยายามรักษาให้ได้ แล้วครูบาอาจารย์ท่านรักษาอย่างนี้ไง

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ของเราท่านถึงมีข้อวัตร ต้องมีต่างๆ ให้พยายามมีเครื่องอยู่นี่ไง แล้วพยายามสร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมาให้ได้ การประพฤติปฏิบัติขึ้นมาคือการสร้างเนื้อสร้างตัว คือทําให้มันขึ้นมา เจริญงอกงามขึ้นมาให้เป็นธรรมทายาท

แล้วธรรมทายาทขึ้นมา เวลาถ้าเขาเป็นขึ้นมาแล้ว คนเป็นเชฟใหญ่ คนที่เป็นพ่อครัวใหญ่ คนที่ปฏิบัติเก่งๆ เขาคล่องตัวมาก คล่องตัวเพราะอะไร คล่องตัวเพราะเขาฝึกหัด เขามีประสบการณ์ เขามีการกระทํา

เพราะการกระทําอันนี้แหละ หลวงตาท่านก็ปฏิบัตินี่แหละ ท่านถึงบอกว่า “เรื่องสมาธิอย่ามาโกหกเรานะ เรื่องสมาธิอย่ามาโกหกเรานะ” เพราะอะไร ท่านมีประสบการณ์ของท่านไง ครูบาอาจารย์ที่ใจเป็นธรรมๆ เป็นธรรมเพราะมีประสบการณ์ มีการกระทําอันนี้ไง ถ้ามีการกระทําอันนี้มันต้องทําได้

ถ้ามันทําได้หรือไม่ได้เท่านั้นน่ะ ถ้าทําไม่ได้ วิธีการใดก็เหลวแหลกหมดน่ะ ไอ้นี่จะบอกว่า ไอ้ยุบหนอพองหนอ แล้วพุทโธมันแตกต่างกันอย่างไร

เราบอกว่า โดยพื้นฐานมันทําความสงบของใจเข้ามา เว้นไว้แต่มิจฉาหรือสัมมา ถ้ามิจฉาก็ขึงพืดไว้ สตัฟฟ์ไว้ แล้วก็ว่าได้อย่างนู้นได้อย่างนี้ ก็ว่ากันไปนะ ได้ตามทฤษฎี ได้ตามวิชาการว่าทําครบสูตรแล้วมันจะได้...แต่ไม่ได้ ไม่ได้เพราะอะไร

เพราะเราไม่เคยเห็นฝ่ายปฏิบัติแนวทางอื่นมีผู้รู้จริงเลย สิ่งที่รู้จริงคือกรรมฐาน คือครูบาอาจารย์ที่กําหนดพุทโธๆ ของเราทุกองค์เป็นพระอรหันต์หมดเลย

แต่ในแนวทางการปฏิบัติแนวทางอื่น เราไม่เคยได้ยิน ถ้าได้ยินก็ได้ยินคํารํ่าลือ แต่เราไม่เชื่อ คํารํ่าลือคือการส่งเสริม คือการประชาสัมพันธ์ คือการยกย่องสรรเสริญกันเอง

แต่กรรมฐานของเรา เจ้าคุณจูม ธรรมเจดีย์ ท่านเป็นอุปัชฌาย์ ท่านให้หลวงปู่ขาวคุยกับหลวงตา ให้หลวงปู่บัวคุยกับหลวงตา ให้พระอรหันต์ต่อพระอรหันต์ทดสอบกัน ให้พระอรหันต์ธมฺมสากจฺฉา ให้ตรวจสอบ ให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ให้นักวิชาการตรวจสอบทางวิชาการ ตรวจสอบการกระทํา ให้นักวิชาการตรวจสอบกันเอง เพราะท่านเป็นเจ้าคณะภาค

วงกรรมฐานเราไม่ใช่เยินยอสรรเสริญกันเอง ไม่ใช่ยกย่องสรรเสริญ ไม่มี วงกรรมฐานมีแต่การตรวจสอบ การแก้ไข การดูแลกัน ไม่มีการที่จะมายกย่องสรรเสริญกันเอง ไม่มี

นี่พูดถึงพุทโธ เราจะบอกว่า มันอยู่ที่ทําได้หรือทําไม่ได้ ถ้าทําได้นะ เราทําไปแล้วเราจะรู้เองว่าถูกหรือผิด ถ้าผิดแล้วเราก็จะไปหาแนวทางที่ถูก ใครไม่อยู่กับแนวทางที่ผิดหรอก แต่มันอยู่ที่อํานาจวาสนาไง

ถ้ามาพุทโธ โฮ้! มาแล้วก็มีแต่ต้นไม้กับโคนไม้ กูไปยุบหนอพองหนอกูดีกว่า เขาอยู่ในห้องแอร์ โอ้โฮ! เขาอยู่เป็นคณะ โอ้โฮ! เขามีความสุข เป็นอุปาทานหมู่ หมู่ด้วยกัน ไปอยู่โคนไม้คนเดียวเปล่าเปลี่ยว เหงา ไม่มีใครไปหรอก

แต่นี่มันของจริง ตกปลา คนตกปลาเขาไปตกอยู่คนเดียว เขาอยู่โดยความสงัดของเขา นี่ก็เหมือนกัน เราจะตกหัวใจของเรา เราจะหาความจริงของเรา

นี่พูดถึงนะ ถ้าพูดถึงเอาจิตไว้ที่ไหนล่ะเวลามันส่งออก

ไม่ออกหรอก เราตั้งสติไว้ เราบริกรรมไว้ ไว้ที่ปลายจมูกก็ได้ ไว้ที่ไหนก็ได้ ขอให้ทําได้เถอะ ไอ้กรณีนี้มันอยู่ที่ทําได้หรือทําไม่ได้ ถ้าทําได้แล้วนะ ไม่เป็นปัญหาใดๆ ทั้งสิ้น ไม่มีอะไรเป็นปัญหาเลย

ไอ้นั่นมันเป็นความหลงผิดของสังคม ของหมู่ชน เราจะเอาความจริงของเรา เราจะเอาความจริงเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกในหัวใจของเรา เอวัง

ทําให้มันจริงให้มันจังขึ้นมา
ทางที่จะไปมันยังมีเยอะแยะ จะไปทางไหน
ทางที่จะไป จะไปทางโลกหรือจะไปทางธรรม

๔

จะไปทางไหน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๔ กันยายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “หลงผิดเพราะคิดว่าถูก”

กราบนมัสการท่านอาจารย์ที่เคารพ ก่อนอื่นกระผมขอเล่าประสบการณ์ที่เคยหลงผิดเกี่ยวกับการปฏิบัติ คือด้วยความไม่รู้ เข้าใจว่า ศึกษาจากคําสอนของพระพุทธเจ้าโดยตรงแล้วคงไม่ผิดพลาด ก็เลยทําไปโดยไม่เข้ากราบเรียนครูบาอาจารย์ ตั้งใจเจริญสติรู้ตามอิริยาบถตลอดเวลา ทําไปสักระยะจิตเกิดสมาธิเบาโล่งเหมือนกับว่าล่องหนได้ เข้าใจไปเองว่าตนเองบรรลุธรรมแล้ว หลังจากนั้นก็มีพฤติกรรมเพี้ยนๆ ใครเตือนก็ไม่ฉุกคิดว่า ที่ว่าบรรลุธรรมนั้นใช่แน่หรือไม่

จนสุดท้ายที่หายได้เพราะเข้ากราบครูบาอาจารย์แถวจังหวัดอุดรธานี ท่านชี้ให้เห็นว่าเราทําลัดขั้นตอน อยู่ๆ จะกระโดดไปปลายยอดเลยไม่ได้ ตั้งแต่นั้นก็เลยกลับมาเริ่มปูพื้นฐานจิตใจใหม่โดยฝึกสติกับคําบริกรรมควบคู่ไปกับการนั่งสมาธินานๆ เพื่อฝึกสติกับความขัดเคืองที่เกิดจากความเจ็บปวดร่างกาย ผลปรากฏว่าสติเริ่มเด่นขึ้นอย่างชัดเจน สังเกตจากทุกครั้งที่ใจไหว สติจะดับอารมณ์ที่เข้ามาทันที จึงมีความมั่นใจว่า ถ้าเราฝึกอย่างนี้ต่อไปอีก เราต้องเอาชนะกิเลสได้ไม่วันใดก็วันหนึ่งแน่นอน

จึงกราบเรียนขอคําชี้แจงจากหลวงพ่อด้วยว่า กระผมจะเพิ่มเติมในจุดใดอีกเพื่อให้การปฏิบัติไม่เกิดความคลาดเคลื่อนจากมรรคผล

ตอบ : ไอ้นี่พูดถึงว่ามันมีประสบการณ์แล้วไง ถ้ายังไม่มีประสบการณ์ เห็นไหม ก็โดยสามัญสํานึกของมนุษย์ มนุษย์ก็บอกว่า ถ้ามีการศึกษาแล้ว เราศึกษาโดยตรงก็ได้ เราศึกษาจากธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ได้ เราศึกษาเป็น ที่เขาพูดกันตอนนี้ ธรรมะจากพระโอษฐ์ๆ นั่นน่ะ เขาบอกเขาศึกษาธรรมะจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยตรง

เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยตรง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่ามันเป็นภาคปริยัติ

การศึกษาในภาคปริยัติสําคัญไหม สําคัญ ต้องศึกษาไหม ต้องศึกษา เพราะการศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราเป็นชาวพุทธด้วยกัน เวลาเราศึกษา เวลาวันวิสาขบูชาเขาประชุมศาสนาของโลก เวลาโลกนี้ทั้งโลกที่นับถือพระพุทธศาสนาเขาจะมาประชุมกันที่พุทธมณฑลน่ะ

นี่ไง เพราะเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาด้วยกันไง ทั้งๆ ที่เราจะต่างนิกาย ต่างนิกายคือความเห็น ความเห็นของอาจริยวาท เชื่อตามอาจารย์มาต่างๆ เถรวาทเชื่อตามคัมภีร์ที่พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ที่บัญญัติไว้ หินยาน มหายานต่างๆ เขาก็มาประชุมกัน ประชุมกันเขาก็ศึกษามาจากภาคปริยัติ

เวลาศึกษาภาคปริยัติมาแล้วเราก็ภูมิใจ เราภูมิใจกันว่า การศึกษาในภาคปริยัติ ถ้าภาคปริยัติมันชัดเจนมั่นคง ในภาคปฏิบัติก็จะชัดเจนแจ่มแจ้งชัดเจนขึ้นไป ถ้าในภาคปริยัตินี้คลาดเคลื่อน ในการปฏิบัติก็จะเหลวไหลไป เขาภูมิใจนะ ในภาคปริยัตินี่

เราก็ภูมิใจ เราก็ภูมิใจ ภูมิใจว่า เราได้เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วเรายังภูมิใจว่าเราเกิดมาเราพบครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าเราไม่มีครูบาอาจารย์ของเรานะ ในการปฏิบัติของเรา เราก็ต้องมีความเห็น

ในการปฏิบัตินะ ในความคิด เด็กๆ มันคิดอย่างไรมันว่ามันถูกทั้งนั้นน่ะ ผู้ใหญ่ไปเตือนมัน มันไม่ฟังหรอก แล้วเวลาเด็กมันจะรําคาญมากเลยไอ้ที่ผู้ใหญ่อ้างว่าอาบนํ้าร้อนมาก่อนๆ ไอ้อาบนํ้าร้อนมาก่อนนี่เบื่อน่าดูเลย อาบนํ้าร้อนมาก่อนทุกทีเลย กูนี่เก่ง กูนี่แน่ กูศึกษาเองไง นี่ภาคปริยัติ

แล้วปริยัติไปศึกษามาแล้ว ศึกษามา พอศึกษาภาคปริยัติ ศึกษามาแล้วนะ เขาก็มีการแบบว่าทําทางวิชาการกันแล้วก็โต้แย้งต่างๆ มันก็ลงกันไม่ได้หรอก

แต่ถ้าเป็นภาคปฏิบัตินะ เวลาภาคปฏิบัติมามีแต่ครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะจัดการของท่าน จัดการของท่าน ถ้าคนไม่เป็นนะ มันออกทะเลหมดน่ะ ถ้าคนเป็นมันครอบคลุมหมด เวลาครูบาอาจารย์ท่านตอบคําเดียวเท่านั้นน่ะ หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงตาท่านตอบคําถามคําเดียวเท่านั้นน่ะ ตอบไม่ได้ จบ ถ้าตอบได้ ตอบได้ก็ขั้นต่อไปเลย

นี่พูดถึงว่าเวลาการศึกษาไง นี่พูดถึงว่าเวลาถ้าปัญญาชนๆ เราบอกเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยตรง

แล้วเราก็เห็นอย่างนี้ เราเห็นอย่างนี้นะ เพราะเวลาเราบวชมาแล้วเราพยายามจะปฏิบัติของเรา แล้วเราปฏิบัติของเรา เราไปธุดงค์ไปเจอพวก ๙ ประโยคหลายองค์ แล้วเวลาคุยธรรมะกันแล้วเขาสนใจในตัวเรามาก เขาพยายามอ้อนวอนขอร้องเลยให้เราไปเรียน เขาอ้อนวอนขอร้องให้เราไปพักที่วัดบวรฯ เลย ให้ไปศึกษา เขาบอกว่าต้องศึกษาก่อนๆ

แต่ในทัศนคติของเรา ในมุมมองของเรานะ เราว่าภาคปฏิบัติ แล้วเวลาเกิดจากสัจจะความจริง เกิดจากกรรมฐาน เกิดจากความรู้จริงจากภายในนี่จบเลย

ฉะนั้น เวลาย้อนกลับมาคําถามนี้ไง คําถามว่า เขาบอกเริ่มต้นที่ว่าเขาหลงผิดไป ไปศึกษาคําสอนจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยตรงแล้วคงไม่ผิดพลาด ก็เลยทําไปโดยไม่ได้กราบเรียนครูบาอาจารย์ ตั้งใจปฏิบัติรู้ตามอิริยาบถ รู้ตามอิริยาบถตลอดเวลา สักระยะหนึ่งจิตมันเกิดเบาเกิดโล่งแล้วเกิดการล่องหนได้ เข้าใจไปเองว่าบรรลุธรรมไง

บรรลุธรรม บรรลุธรรมอะไร คนถ้าไม่มีสติปัญญา ไม่มีสติสัมปชัญญะนะ เวลาไปรู้วาระจิต รู้ความรู้สึกนึกคิดของคน พวกเราตื่นเต้น

เวลาเราไปหาครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่นท่านทายใจได้หมดน่ะ ท่านกักไว้หมดเลย นั่นน่ะหลวงปู่เจี๊ยะถามเลย บอก “นี่เป็นวิธีการแก้กิเลสหรือไม่” หลวงปู่มั่นบอกว่า “ไม่”

หลวงปู่เจี๊ยะพูดให้ฟังเอง พูดประจําหลวงปู่เจี๊ยะ ท่านเป็นพระหนุ่มๆ นะ พรรษา ๒ พรรษา ๓ เป็นคนที่นวดเส้นหลวงปู่มั่น แล้วท่านปฏิบัติพรรษา ๒ พรรษา ๓ เป็นพระสกิทาคามี พรรษา ๒ พรรษา ๓ ไม่ใช่พระขี้หมา

พรรษา ๒ พรรษา ๓ พระสกิทาคามีมีสติมีปัญญา เวลาถามขึ้นมา ถามด้วยความคุ้นเคยกับอาจารย์ของตน “สิ่งที่ว่ารู้วาระจิต รู้ต่างๆ ที่หลวงปู่มั่นทําอยู่นี่แก้กิเลสได้ไหม”

“ไม่ได้” เขกหัวป๊อกหนึ่ง

เออ! แล้วท่านก็นวดเส้นต่อ จะถามอีกเดี๋ยวโดนอีกนะ ก็ถาม นวดเส้นจนหลวงปู่มั่นสบายใจ “แล้วถ้ามันแก้กิเลสไม่ได้ แล้วหลวงปู่มั่นทําทําไมล่ะ”

เขกอีกป๊อกหนึ่ง ท่านเล่ากับเราเอง ตอนที่เราอยู่กับท่านแล้วอุปัฏฐากท่านน่ะ ท่านก็บอกว่าป๊อกอีกป๊อกหนึ่ง แล้วบอกว่า “เอาไว้เป็นวิธีสอนคน”

การสอนคน การจะสอนคน การจะกําราบคน การจะให้คนเชื่อฟัง มันก็ต้องมีสิ่งใดทําให้เขาเห็นให้เขารับรู้ได้

แล้วปุถุชนคนหนามันจะไปรู้อะไร มันจะไปรู้ธรรมะอะไร มันก็รู้แต่ความคิดมันเองไง ความทุกข์ความยากในใจมันก็รู้แค่นี้ไง แล้วถ้าใครมาพูดถูกต้อง อู๋ย! ซาบซึ้งๆ

แม้แต่เรื่องโลกียปัญญา โลกุตตรปัญญา เรื่องฌานโลกีย์ ปัญญาทางโลกกับปัญญาทางธรรมมันยังแยกไม่เป็น ยังแยกไม่ได้เลย

เหมือนหมอเลย เวลาหมอนะ หมอที่จบการศึกษาเขาให้ยา เขาจะให้ยาตามอาการของโรคเลย ไอ้เรานี่ครูพักลักจํา กูเห็นหมอให้ กูก็ให้ แล้วกูให้ กูให้ภาษากูนี่ นี่ก็เหมือนกัน อะไรเป็นธรรมอะไรไม่เป็นธรรมมันยังแยกไม่ถูกเลย มันยังไม่รู้จักเลย ถ้าไม่รู้จักแล้วมันจะปฏิบัติอย่างไร

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเรา ส่งออกๆ น่ะ ไอ้ที่ไปรู้ไปเห็นข้างนอกมันนอกอริยสัจ ถ้าในอริยสัจมันเรื่องกาย เวทนา จิต ธรรม เรื่องภายใน

เรื่องที่รับรู้นั่นเรื่องนอกอริยสัจ แต่มันก็รู้อย่างนั้นน่ะ รู้อย่างนั้นเขาเรียกว่ารู้ตามวิบากกรรม จิตของคนสร้างบุญมากสร้างบุญน้อย สร้างบุญอย่างใดมา มันจะเห็นอย่างนั้น แล้วมีครูบาอาจารย์ท่านจะขีดวงให้ ขีดเส้นให้

อย่างเช่นหลวงปู่มั่น เวลาครูบาอาจารย์ท่านให้พุทโธ หลวงปู่อ่อนพุทโธไม่ได้ เพราะคนราคจริตต้องให้ท่องบริกรรมยาวๆ เห็นไหม มันมีสูตรสําเร็จไหม แต่โดยทั่วไปคนที่ไม่มีอะไรเราก็พุทโธไว้ก่อน แล้วพอจิตเข้าไปแล้ว ไอ้ที่จะเหมือนกันเป็นไปไม่ได้ คู่แฝดนะ เกิดจากไข่ใบเดียวกันมันยังนิสัยไม่เหมือนกันเลย แล้วเวลาปฏิบัติไปแล้วจะให้เหมือนกันมันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้

สิ่งที่เป็นไปได้นะ ครูบาอาจารย์ท่านสอนเฉพาะคนๆ ทั้งนั้นน่ะ ขอให้สําเร็จแต่ละองค์ๆ ได้ก็สุดยอดแล้ว ไม่ต้องสําเร็จทีหนึ่งยกชั้น ไม่มีหรอก ไม่มี

มี ถ้ามันเป็นไปได้ก็องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้น

นี่พูดถึงไง เวลาบอกว่า เราศึกษาโดยตรงจากพระพุทธเจ้าคงไม่ผิด

นี่ยังดีนะ มีวาสนานะ ถ้าไม่มีวาสนาเวลามันภาวนาไปแล้วมันจะหลุดไปเลย เวลาหลุดไปเลยต้องไปศรีธัญญาก่อน ไปฟื้นฟูจนกลับมาเป็นปกติแล้วค่อยกลับมาปฏิบัติได้ อันนี้มันก็เป็นกรรมของสัตว์ แต่ถ้าเวลาเราผิดพลาดไปแล้ว แล้วเราจําได้ เรามีสติสัมปชัญญะรื้อฟื้นกลับมาใหม่ได้ ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไป เวลาเขาปฏิบัติเป็นอย่างนี้

แล้วย้อนกลับ ย้อนกลับมาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไม่มีครูบาอาจารย์ ท่านก็มีตํารา มีพระไตรปิฎก ไอ้พวกเราที่เกิดกึ่งพุทธกาลมันมีธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่แล้ว แต่มันไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้คอยนําไง แต่นี่ของเราเวลาอยู่กับครูบาอาจารย์นะ ต้องให้เป็นครูบาอาจารย์ของเราที่เป็นสัมมาทิฏฐิถูกต้องดีงามนะ

ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ไม่ถูกต้องดีงาม มีเยอะแยะเขามาเล่าให้ฟัง เขาไปหาครูบาอาจารย์ของเขา ครูบาอาจารย์ของเขาพูดไว้เลย “เอ็งจะได้เป็นโสดาบัน จะได้เป็นสกิทาคามี เอ็งจะได้เป็นอนาคามี แต่มีข้อแม้อันหนึ่ง คือห้ามมาเพ่งโทษอาจารย์นะ ห้ามมองว่าอาจารย์สอนถูกสอนผิดนะ ถ้าเอ็งหันมาจับผิดอาจารย์วันใด ไอ้อริยบุคคลเอ็งจะหายหมดเลย”

ไอ้อย่างเรานี่เขาก็บอกเลยนะ เรามีขั้นมีตอน แล้วเราก็ก้มหน้าก้มตารับใช้เขา ก้มหน้าก้มตาไม่คิดหาคําถามเลย

แล้วมันจะเป็นไปได้อย่างไรล่ะ ก็เราโง่ได้ขนาดนั้นมันจะเป็นพระอริยบุคคลได้อย่างไรล่ะ แต่เขาก็บอกว่าเป็นไง แล้วเขาก็เชื่อกัน แล้วพอสุดท้ายแล้วเขาเอะใจเขาถึงมาปรึกษาเรา เราบอกว่า โยนทิ้งได้เลย เป็นไปไม่ได้หรอก

ถ้ามันเป็นจริง มันเป็นจริง นี้เราจะบอกว่าถ้าเรามีครูบาอาจารย์ เราศึกษามาแล้วถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ถูกต้องดีงามอย่างเช่นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เรามีปัญหาขึ้นไปถามได้เลย

ขนาดไม่มีปัญหานะ เพราะครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่นท่านอนาคตังสญาณของท่าน ท่านมีของท่านนะ เวลาใครที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบท่านจะมาหาเองเลย ว่าอย่างนั้นเถอะ ส่งจิตมาดูเลย ท่านส่งจิตมาเลยนะ

อย่างเช่นหลวงตาท่านพูดประจํา เวลาคนที่ภาวนาเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น ถ้าใครภาวนาแล้วมีหลักมีเกณฑ์นะ “มหา จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร ปัจจุบันนี้ตั้งจิตไว้อย่างไร แล้วจิตนี้พิจารณาอย่างไร”

แล้วเวลาคนที่ภาวนาเป็น ท่านถามเลยว่า “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร” ท่านจะจี้ เพราะเหมือนกับเรา เราฝึกลูกศิษย์แล้วลูกศิษย์กําลังเข้าด้ายเข้าเข็ม โอ้โฮ! ครูบาอาจารย์หัวใจนี่พองโตเลยนะ แต่ถ้ามันไม่ได้ ท่านก็ไว้อีกเรื่องหนึ่ง แล้วเวลาพูดกันก็พูดกันสองคน

ดูสิ ดูเราย้อนกลับมา เวลาหลวงตาท่านพูดถึงหลวงปู่ลีๆ “หลวงปู่ลีติดเราอย่างกับปลิงเลยน่ะ” ติดกันอยู่สองคนน่ะ เวลาภาวนากันมันได้แจกได้แจง ได้ซักได้ไซ้ นั่นเวลาภาคปฏิบัติ นี่ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นจริง เราไม่ต้องไปฟังหรอก ไม่ต้องไปฟัง

ด้วยวุฒิภาวะของเรา พูดอย่างใด ทําอย่างนั้น ทําอย่างใด พูดอย่างนั้น คนที่พูดปลิ้นปล้อน คนที่พูดแต่ละครั้งไม่เหมือนกัน ยกเลิกได้ วันนี้พูดอย่างหนึ่ง พรุ่งนี้พูดอย่างหนึ่ง มะรืนนี้พูดอย่างหนึ่ง เวลาพูดแล้วไม่เหมือนเดิมสักอย่างหนึ่ง เออ! กูกลับบ้าน ต่างคนต่างอยู่

แต่ครูบาอาจารย์ของเรานะ พูดอย่างไรก็เป็นอย่างนั้น พูดคําไหนคํานั้น พูดคําเดียว แล้วไม่มีคลาดเคลื่อน ต้อง ต้อง ต้อง เวลาหลวงตาท่านพูดถึงหลวงปู่มั่นไม่มีคลาดเคลื่อน หนึ่งต้องหนึ่ง หนึ่งไม่มีสอง คําไหนคํานั้น ถ้าครูบาอาจารย์เราเป็นอย่างนั้นน่ะเป็นจริง นี่พูดถึงว่าถ้ามันเป็นจริงนะ

ถ้ามันไม่เป็นจริง มันไม่เป็นจริงก็นี่แหละ ถ้ามันทุกข์มันยาก เวลามันผิดพลาดไป ผิดพลาดไปเพราะว่าความเห็นของเราไง

ปริยัติมีการศึกษาไหม ศึกษา ศึกษาเป็นปริยัติเขาเรียกโลกียปัญญา ปัญญาจากการศึกษา ศึกษาแล้วเราต้องมาฝึกหัดปฏิบัติ

เราพูดประจําทุกๆ วันเลย เวลาหลวงตาท่านเป็นมหา ท่านตั้งใจปฏิบัติ ท่านไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านพูดอย่างนี้ ท่านพูดบอกว่า “มหา สิ่งที่มหาศึกษามานั่นน่ะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสุดยอดมาก สุดยอดมาก ให้ใส่ลิ้นชักในสมองไว้แล้วลั่นกุญแจมันไว้”

ถ้าไม่อย่างนั้นเวลาปฏิบัติ ด้วยความที่เราแยกแยะไม่ถูก เวลาปฏิบัติไป “มันจะเป็นอย่างนั้น มันถึงตรงนั้นแล้ว มันจะเข้ารูปเข้าดอกแล้ว มันจะเสร็จสําเร็จแล้ว” แล้วมันก็จะเพี้ยนๆ อย่างที่เราเขียนมานี่ไง

เพราะเรามีกิเลส เราอยากได้ เราอยากสําเร็จ เราต้องการผลน่ะ แต่มันยังไม่สุกงอมพอ มันเป็นไปไม่ได้ไง กิเลสมันก็สร้างภาพไง แล้วเรื่องอย่างนี้ใครจะพูดได้ล่ะ ก็เป็นเรื่องที่เรากระทํา เราทําเอง เราปฏิบัติเอง เรารู้เอง แล้วเราก็ให้คะแนนเอง แล้วเราก็หลงใหลในความรู้สึกเราเอง มันมีอุปาทานในใจเราเองไง แล้วกว่าที่มันจะผิดพลาด แล้วกว่าจะระลึกได้ มันเสียเวลาเท่าไร

เวลาหลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติมาแล้วใช่ไหม ท่านก็เตือนไว้ก่อนเลยว่าทําอย่างนี้ๆๆ แล้วหลวงตาท่านก็ทําอย่างนั้นน่ะ แล้วท่านก็บอกเลย พอทําแล้วก็เหมือนที่ท่านพูดทุกอย่างเลย

นี่ขนาดว่าท่านมีครูบาอาจารย์คอยขีดเส้นเลยนะ คอยมีกรอบไว้เลยนะ ยังติดสมาธิ ๕ ปี แล้วถ้าไม่มีหลวงปู่มั่นคุมอยู่มันจะติดสมาธิกี่ปี ติดสมาธิ ๕ ปี ติดที่ไหน ก็ติดอยู่ที่หนองผือนั่นแหละ ติดอยู่ก็ที่ติดตัวหลวงปู่มั่นนั่นแหละ หลวงปู่มั่นกับท่านก็อยู่ติดกันนั่นน่ะ มันยังติดสมาธิอยู่ ๕ ปี แล้วถ้ามันไม่ติดกัน มันจะติดอีกเท่าไร นี่พูดถึงกิเลสมันร้ายไหม นี่ไง เวลามีครูบาอาจารย์สําคัญ

เว้นไว้แต่ถ้ามันไม่มีครูบาอาจารย์ หนึ่ง หรือครูบาอาจารย์ที่ไว้ใจไม่ได้ เราก็อย่าไปเสียเวลากับเขาเลย ครูบาอาจารย์ที่ไว้ใจไม่ได้น่ะเสียเวลา

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ นี่ไง เกิด เราเกิดมากึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง ก็เจริญจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เจริญจากครูบาอาจารย์ของเรา แล้วถ้าเราหาไม่ได้ หาไม่ได้เราก็ต้องขวนขวายเอง ต้องพยายามของเราเอง แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ เราก็ไปหาครูบาอาจารย์ของเราก่อน

นี่พูดถึงว่า เวลาเขาบอกว่าเขาหลงผิดไป แล้วพอทีนี้เขากลับมา เขาไปหาครูบาอาจารย์ ไปกราบไหว้ครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์บอกว่า ที่เขาทํา เพราะเขาทําลัดขั้นตอน เพราะอะไร เพราะศึกษามาแล้ว โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ ศึกษามาแล้ว ๔ ขั้นตอน ก็ทําปุ๊บเสร็จเลย สั่งนิพพานส่งถึงหัวใจเลย แล้วก็ว่าจะเป็น เพราะเราทําเอง เราคาดหมายเอง เรานึกคิดเอง มันก็เป็นไปเองทั้งนั้นน่ะ แล้วมันเป็นจริงไหม

ยังดี เขาบอกว่า แล้วมันเกิดพฤติกรรมเพี้ยนๆ ใครเตือนก็ไม่รู้ว่ามันถูกมันผิด คิดว่าบรรลุธรรมแล้ว นี่บรรลุธรรมๆ

ที่กลับมาได้ก็วาสนาของเขา วาสนาของเขาคือกลับมาเริ่มต้นใหม่ พอเริ่มต้นใหม่แล้วเขามาฝึกหัดสมาธิ มาทําความสงบของใจ แล้วจิตมันก็เด่นขึ้น มันชัดเจนขึ้น มันสังเกตได้ว่าสิ่งใดที่เกิดขึ้นในหัวใจมันสามารถแก้ไขได้ๆ

ถ้าอย่างนี้เราเห็นด้วย เราเห็นด้วย มรรคผลนิพพานใครก็อยากได้ แต่มรรคผลนิพพานมันอยู่ที่ไหน

ในทางการบุญกุศลนะ เขาบอกใครทําบุญมากเกินไปนี่ไม่ได้นะ เวลาทําบุญต้องเจือจานกัน เดี๋ยวแบกบุญไม่ได้มันจะตายเสียก่อน เขาพูดกันอย่างนั้นนะ แล้วเป็นฆราวาส ถ้าบรรลุธรรมขึ้นมา ถ้า ๗ วันไม่บวช ตายนะ

หลวงตาท่านพูดเอง มรรคผลนิพพานจะทําร้ายคนหรือ มรรคผลนิพพานจะทําลายชีวิตคนหรือ

มันคิดของมันไปน่ะ แล้วมันก็ว่าของมันไปตามเรื่องไง แต่ถ้าเราเอาเป็นจริงเป็นจัง เราก็ฝึกหัดของเรา จากพื้นฐานของเรา ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วก็ฝึกหัดใช้ปัญญา

ไอ้สิ่งที่เราศึกษามาก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ เวลาปัญญามันเกิดกับเรานะ เวลาจิตมันสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมนะ แล้วพิจารณาไปนะ โอ้โฮ! เราจะมหัศจรรย์เลย แล้วมันจะเข้าใจได้ เราพูดอย่างนี้บ่อย เพราะอะไร เพราะมันชัดเจนกับเราเองไง

สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา แล้วภาวนามยปัญญา ถ้าใครพูดถึงภาวนามยปัญญา นั้นคือเขาสามารถเดินโสดาปัตติมรรคได้ เวลามันเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ไม่ใช่เกิดจากตํารา ไม่ใช่เกิดจากการศึกษา ไม่ใช่เกิดจากการจินตนาการ ไม่ใช่เกิดจากฟลุก ส้มหล่น ไม่ใช่

ส้มหล่นมันโดยเราไม่รู้ตัวปุ๊บ! เออ! เป็นหรือ ที่เขาว่าแว็บเป็นอย่างนั้น นั่นน่ะส้มหล่น ส้มหล่นเพราะเราไม่มีสติสัมปชัญญะบริหารจัดการไง

แต่ถ้ามันโสดาปัตติมรรค จิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงแล้วพิจารณาของมันไป เห็นปัญญาที่มันเคลื่อน ปัญญาที่มันหมุนน่ะ แล้วมันก็ไปซาบซึ้งธรรมที่หลวงตาบอกว่า เวลามรรคมันหมุนติ้วๆ ปัญญามันหมุนติ้วๆ

ใครเคยพูดอย่างนี้บ้าง โยมไปฟังพระที่เทศน์ เคยพูดเรื่องปัญญาที่มันเคลื่อนที่ไหม ปัญญาที่มันเป็นภาวนามยปัญญา

ภาวนามยปัญญามันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร ปัญญาที่เกิดจากการภาวนา ไม่เกิดจากอะไรเลยนะ เกิดจากการบริสุทธิ์สุทธิจากการภาวนา เกิดจากจิตที่มันใช้ปัญญาของมันน่ะ

ถ้าเกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมา เขาจะเห็นเลยว่าสุตมยปัญญาเป็นอย่างไร จินตมยปัญญาเป็นอย่างไร ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ไม่ใช่เกิดจากการศึกษา การท่องจํา การค้นคว้าแบบโลกๆ ถ้าแบบโลกๆ มันจะมีกิเลสสมุทัยเจือปนทันที เพราะตัวตนมันมี

แต่ถ้ามีสัมมาสมาธิแล้ว ถ้ามันฝึกหัดไปจนมันชํานาญ เดี๋ยวเถอะ ปัญญามันจะเคลื่อนที่ ปัญญามันจะหมุน นี่ธรรมจักร จักรมันเคลื่อนที่แล้ว พอจักรมันเคลื่อนที่แล้วเดี๋ยวมันจะทําลายอวิชชา ทําลายสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา ความหลงผิดต่างๆ ทําลาย มันจะรู้มันจะเห็นของมันชัดเจนอย่างนี้ถ้ามันเป็นความจริง นี่ไง ภาวนามยปัญญา ถ้าคนเป็นจริงมันจะเห็นจริงตามนั้น

ฉะนั้น เขาถามว่า สิ่งที่เขาทํามา เริ่มต้นที่ว่าพอมาฝึกหัดการทําสมาธิ ฝึกหัดสติ ฝึกหัดการที่จิตใจมันจะพ้นจากการขัดเคืองความเจ็บปวดร่างกายนั้น ผลปรากฏว่าสติมันเด่นชัดขึ้นมา ชัดเจนขึ้นมา สังเกตทุกครั้งที่ในใจไหว สติจะดับอารมณ์ที่เกิดขึ้นมาได้ทันที เกิดความมั่นใจว่า นี่เกิดความมั่นใจ นี่ไง สิ่งที่มันเห็น เห็นทุกครั้ง สติจะดับอารมณ์ได้ทันที

นี่มันเกิดปัญญาขึ้นมามันถึงมีความมั่นใจขึ้นมา พอมีความมั่นใจขึ้นมา เพราะมันมีผู้กระทํา มันมีผู้เห็นไง ถ้ามันทําของมัน ฝึกหัดแล้วมีสติปัญญา ฝึกหัดอย่างนี้ไปบ่อยครั้งเข้าๆ จนจิตมันสงบ จิตมันตั้งมั่น จิตมันตั้งมั่นควรแก่การงาน

นี่ไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนุปุพพิกถา เวลาเทศน์สอนฆราวาส จนจิตเขาตั้งมั่นควรแก่การงาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเทศน์เรื่องอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะสอนเมื่อจิตของคนตั้งมั่น จิตของคนควรแก่การงาน

แล้วจิตของเราควรแก่การงานไหม จิตของเราอยากรวย อยากถูกหวย นั่นน่ะควรแก่การงานไหม พูดอย่าง มันเข้าใจไปอีกอย่างหนึ่ง

แต่ถ้าคนนะ ควรแก่การงาน งานรื้อภพรื้อชาติ ถ้ามันควรแก่การงานแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเทศน์เรื่องอริยสัจ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราทําจิตของเราตั้งมั่น แล้วพอมันไปเห็นกาย เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงนะ นั่นแหละมันจะยกขึ้นบุคคลคู่ที่ ๑ แล้วนั่นน่ะคือการภาวนา นั่นน่ะจะเป็นมรรคผลที่แท้จริงไง

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาธุ ธรรมและวินัยนะ สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้ให้เป็นขอบเขต ถ้ามันไม่มีสิ่งใดเลยมันก็ทําอะไรไม่ได้ใช่ไหม ในภาคปริยัติเขาก็ศึกษามาเป็นแนวทาง เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนี้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ ก็เหมือนมะม่วง แล้วไอ้เราก็เป็นมดแดงก็เฝ้าพวงมะม่วงเพราะมันไม่ได้ปฏิบัติไง มะม่วงมันเฝ้าไว้หมดเลย เจ้าของสวนสอยไปหมดเลย ไปขายให้เถ้าแก่ ไอ้มดแดงก็รอเฝ้ามะม่วงคราวหน้า เดี๋ยวคราวหน้าออกก็จะมาเฝ้าใหม่ นี่ไง ถ้าศึกษาแล้วไม่ปฏิบัติ เป็นแบบนั้น

ถ้าศึกษามาแล้วมาปฏิบัติ สิ่งที่ปฏิบัติก็อย่างที่พูดนี่ โอ้โฮ! โอ้โฮ! นี่คืออะไรล่ะ ดวงใจดวงใดไม่มีมรรค ดวงใจดวงนั้นไม่มีผล ถ้าใจของเราประพฤติปฏิบัติมีมรรคมีผลขึ้นมา นั่นจะเป็นผลงานของเรา

ฉะนั้น ถ้ามีสิ่งใด มีจุดใดที่ควรจะแก้ไข ให้หลวงพ่อช่วยพิจารณาด้วย

ถ้าเริ่มทําแบบนี้ เริ่มทําแบบเรานะ ทําแบบหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอน ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ใจสงบระงับแล้ว อย่างเช่นหลวงตาท่านพูด ถ้าใจมันอิ่มหนําสําราญแล้ว มันไม่ไปเที่ยวหยิบฉวยอารมณ์ใดทั้งสิ้น เราค่อยมาฝึกหัดพิจารณา

ถ้าจิตใจเรายังหิวยังกระหายอยู่ อารมณ์สิ่งใดมันก็หยิบฉวยหมด อย่างเช่นปกติของเรา ความรู้สึกนึกคิด ผลกระทบกระเทือนข้างเคียง มันมีผลหมดน่ะ เจ็บปวดแสบร้อนไปทั้งนั้นน่ะ

ฝึกหัดทําความสงบของใจ ฝึกหัดทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้ว เอาอะไรมายัดปากมันก็ไม่กิน อารมณ์อะไรมากระทบก็ไม่สน นี่จิตตั้งมั่น พอตั้งมั่นแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเข้าสู่สัจธรรมไง ไม่อย่างนั้นมันคาบเกี่ยวกันน่ะ

ทําความสงบของใจเพื่อเหตุนี้ เหตุให้จิตมันตั้งมั่น ไม่หิวกระหาย ไม่ไปหยิบฉวยอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น ไม่ไปหยิบฉวยอะไรที่มันผ่านมาในหัวใจทั้งสิ้น แล้วพอจิตมันสงบแล้วน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง แล้วฝึกหัดใช้ตอนนั้น ถึงตอนนั้นแล้วค่อยพิจารณากันใหม่เนาะ เริ่มต้นเอาแค่นี้ก่อน

อันนี้พูดถึงว่าความหลงผิดใช่ไหม หนทางที่จะเดินนะ ทางที่เดิน เดินถูกเดินผิดเป็นเรื่องหนึ่งนะ อันนี้เป็นเรื่องปัญหาทางโลก

ถาม : เรื่อง “ไม่รู้ว่าหลงหรือเปล่า”

หลวงพ่อ : อันนู้นเขาบอกว่า “หลงผิดเพราะคิดว่าถูก” อันนี้ว่า “ไม่รู้ว่าหลงหรือเปล่า” อันนี้มันเป็นปัญหาทางโลกแล้ว

ถาม : กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพ หนูขอโอกาสถามหลวงพ่อ เพราะหนูไม่แน่ใจว่าสิ่งที่หนูกระทําอยู่นี้มันคือการหลงหรือเปล่า

๑. หนูทํางานขายของมาหลายอย่างแล้ว แต่ก็ขายไม่ดีสักครั้ง ทุกครั้งก็จะเลิก หนูคิดว่า ดีเหมือนกัน ถ้ามันขายดี หนูก็จะไม่มีเวลาภาวนาในขณะที่ขายของ เพราะมันขายไม่ดี จนบางครั้งหนูก็คิดว่า ถ้าไหนๆ มันก็ขายไม่ดีแล้ว เลิกเลยดีกว่า จะได้มีเวลาอยู่วัดให้มากขึ้น

๒. หนูเคยขอแฟนแล้วว่าอยากมาอยู่ภาวนาที่วัดบ่อยๆ ได้ไหม เขาบอกว่าภาวนาอยู่ที่บ้านเถอะ อย่าทิ้งเขาเลย มันก็เลยทําให้หนูลังเลทุกครั้งที่จะมาภาวนาที่วัด บวกกับความกลัวที่หนูมีอยู่แล้ว มันเลยทําให้หนูเกิดความลังเลทั้งๆ ที่หนูต้องการจะมาภาวนา

๓. ตอนนี้หนูกําลังลังเลที่จะเปิดร้านขายของที่ใหม่ว่าหนูควรจะเริ่มใหม่ดีไหม หรือว่าหนูควรจะหยุดทุกอย่างแล้วหันหน้าเข้าวัดเลย หนูควรจะทําอย่างไรดีคะ เพราะทุกครั้งที่สติมันระลึกได้ก็จะบอกว่าชีวิตมันน่าเบื่อนะ

ตอบ : ชีวิตมันน่าเบื่อน่ะ ชีวิตมันน่าเบื่อต่อเมื่อมีสติมีปัญญา ชีวิตมันรื่นรมย์ต่อเมื่อที่เราหลงรูป รส กลิ่น เสียง ถ้ารูป รส กลิ่น เสียงก็เป็นเรื่องโลกๆ ไง ถ้ามีสติปัญญาก็อย่างนั้น

แต่ชีวิตคนยาวไกลนะ ชีวิตคนยาว ชีวิตหนึ่ง เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติมันไม่ใช่ปฏิบัติแล้วมันจะสําเร็จได้ง่ายๆ แต่ถ้ามันจริงใจ เราทําของเรามันต้องมั่นคง ถ้ามั่นคงขึ้นมาแล้วมันจะมีโอกาสของมัน

แต่ถ้าของเรา เรายังไม่แน่ใจในตัวของเรานะ เราก็ควรจะอยู่ทางโลกทําสิ่งใดให้ชีวิตมั่นคง แล้วถ้ามันจะเป็นไปได้มันเป็นไปแล้ว ถ้ามันยังเป็นไปไม่ได้ เราดูนี่ก่อน

นี่ถึงว่าเป็นคําถามเนาะ ๑. หนูทํางานขายของ สิ่งนี้มันคิด มันอยากจะทําต่อหรือมันอยากจะเลิกดี

ถ้าอยากจะทําต่อหรือจะเลิกดี นี่มันเป็นอาชีพ คนเราถ้ามีหน้าที่การงานมันก็ควรมีอาชีพของเรา ถ้าอาชีพของเรา ถ้ามันดีขึ้น เราก็ควรทําอาชีพนั้น ถ้าอยากจะไปปฏิบัติที่วัด เราก็แบ่งเวลาได้ ถ้าคนมันแบ่งเวลาได้นะ ถ้าแบ่งเวลาได้แล้วทําให้มันจริงจังขึ้นมา มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ถ้ามันไปได้ มันไปแล้ว

แต่ส่วนใหญ่แล้วพอมันไปเจอสิ่งใด เวลามันจําเจแล้วมันก็จะคิดไปเรื่องใหม่ พอคิดไปเรื่องใหม่ ตอนนั้นเราก็จะไปเริ่มต้นใหม่ มันเสียเวลา

แต่อย่างนี้ถ้าพูดถึงว่า ถ้าเราจะเลิกดีไหม ที่ผ่านมาขายดีหรือขายไม่ดี พอขายไม่ดีก็คิดกันไปเองว่าขายไม่ดีแล้วจะได้ไปภาวนา แล้วเวลาจะไปภาวนาก็คิดว่าไปภาวนาแล้วเราจะภาวนาได้หรือไม่ มันก็คิดลังเลกันอยู่อย่างนี้ ฉะนั้น ข้อที่ ๑. ไอ้นี่มันเป็นประสบการณ์ชีวิต เพราะเราขายของแล้วขายของไม่ดี มันก็เลยคิดมาก

ขายของก็ส่วนขายของนะ ขายดีไม่ดีมันก็อยู่ที่มารยาทของเรา อยู่ที่ความซื่อสัตย์ของเรา ถ้าเราซื่อสัตย์ของเรา เราทําอาชีพของเรา นั่นก็เป็นเรื่องหน้าที่การงานอันหนึ่ง ถ้ามันดีก็คือดี ถ้ามันไม่ดี เราก็แก้ไขของเรา นี่เพื่อเป็นหน้าที่การงานอันหนึ่ง แล้วถ้าจะภาวนา เราก็แบ่งมาภาวนาเลย อย่าเอาการขายของกับการภาวนามาต่อรองกัน

การขายของก็เป็นหน้าที่การงานทางโลก เวลาภาวนาก็เป็นหน้าที่เรื่องชีวิตจิตใจของเรา ชีวิตเป็นความจริงของเรา คนเรามีกายกับใจ หน้าที่การงานทางโลกเราก็หาเพื่อร่างกายนี้ หาเพื่อดํารงชีวิตนี้ ถ้าเวลาเราว่างๆ เราก็พุทโธของเราไปเรื่อยๆ ถ้ามันเป็นไปได้มันก็เป็นของเรา นี่พูดถึงข้อที่ ๑.

“๒. หนูเคยขอแฟนว่าอยากจะไปภาวนาที่วัดบ่อยๆ แฟนก็บอกอย่าทิ้งเขาไปเลย หนูก็เลยลังเลว่าจะไปวัดดีหรือจะอยู่กับแฟนดี”

ก็อยู่กับแฟนไปก่อน อยู่กับแฟนเพราะเรามีหน้าที่รับผิดชอบ ไอ้นี่มันเป็นความคิดของเรา เราจะคิดอย่างไร เราจะหาทางออกของเราอย่างไร ถ้าเราจะหาทางออกของเราอย่างไร ถ้ามันเป็นไปได้

การงานเรื่องหนึ่งก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ เพราะคนที่มันใช้จ่ายฟุ่มเฟือยไม่รู้จักประหยัดมัธยัสถ์เขาจะดํารงชีพได้ยาก แต่คนที่เขารู้จักประหยัดมัธยัสถ์นะ มันพอ การเดินทางการไปวัดไปวามันมีค่าใช้จ่ายทั้งนั้นน่ะ แล้วเวลาค่าใช้จ่ายมันก็เป็นค่าใช้จ่ายของเราแล้ว แล้วเราจะมีสติปัญญามากน้อยแค่ไหน ถ้าเรามีสติปัญญามากน้อยแค่ไหน

อย่างที่ว่าแฟนเขาบอกภาวนาที่บ้านเถอะ ที่บ้านก็ภาวนาได้ ภาวนาที่บ้านเถอะ ก็อยู่กับแฟนก็ภาวนาที่บ้าน มันก็เลยภาวนาเอาแฟนนั่นไง มันก็เลยภาวนาไม่ได้ ก็อยู่ที่เราคิดนั่นแหละ นี่พูดถึงว่า อยู่ที่เราจะเอาทางไหน เอาทางไหนก็เอาไปทางหนึ่ง

ถ้ามาถามพระ ถามพระ พระที่เขาไม่รับผิดชอบเขาก็บอกมาวัดเลย มาวัดเลย เขาก็เอาลูกศิษย์ลูกหาไง เอาจํานวนประชากร แต่มันจะเป็นจริงหรือมันไม่เป็นจริงล่ะ

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ท่านดูถึงสัตว์โลก สัตว์โลกแต่ละบุคคลที่เกิดมาเขามีเวรมีกรรมของเขามาทั้งนั้น ถ้ามีเวรมีกรรมของเขามาทั้งนั้น ถ้าเขามีอํานาจวาสนาของเขา เขามีจุดยืนของเขา เขาทําของเขา เขาก็มีของเขา ถ้าเขามีโอกาสของเขาอย่างนั้นแล้ว

สถานที่สําคัญมาก สถานที่สงัด สถานที่วิเวก สถานที่ให้เขามีโอกาสได้ปฏิบัตินี่แสวงหาได้ยาก เพราะอะไร เพราะผู้ที่ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงมันมีส่วนน้อย แล้วครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงๆ ที่ท่านจะสงวนรักษา สงวนรักษานะ เพราะอะไร

ลูบหน้าปะจมูกไง นู่นก็เขา นี่ก็เรา นั่นก็คนนู้น มันติดขัดกันไปหมดน่ะ แต่ถ้าครูบาอาจารย์เป็นธรรมๆ นะ เป็นธรรมมันก็มีหยาบมีละเอียด ไอ้พวกละเอียดๆ เขาก็กันไว้ให้ภาวนาจริงจัง ไอ้พวกหยาบก็ต้องมีข้อวัตร มีหน้าที่การงานให้เขารับผิดชอบบ้าง แล้วไอ้ที่มาอยู่วัดเพื่อบุญกุศลนั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง เห็นไหม คนมันมีแตกต่างหลากหลาย

ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ ท่านรู้จักแยกรู้จักแยะให้เป็นเฉพาะๆ ไอ้นั่นมันก็มีโอกาส ต่างคนต่างทําหน้าที่ของตนได้ดีงาม

ถ้าครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นก็มั่วเละเลย ไอ้ของดีๆ ก็เสียหมดนะ ไอ้ของดีๆ ที่มีโอกาสข้างหน้ามันก็ต้องมารับผิดชอบนู่นรับผิดชอบนี่ ตอนหลังก็เลยกลายเป็นเละตุ้มเป๊ะไปหมดเลย นี่พูดถึงว่าถ้าแสวงหาอย่างนั้น

นี่ข้อที่ ๒. ว่าควรจะภาวนาอยู่วัดหรือภาวนาอยู่บ้านไง

ทีนี้ข้อที่ ๓. ว่าตอนนี้ที่หนูลังเลอยู่นี่ว่าจะเปิดร้านขายของใหม่ดีหรือไม่

เราบอกว่าดี คนเรามันต้องมีหน้าที่การงานไง เราจะเป็นคนที่จะไปประพฤติปฏิบัติ เราก็ประสบความสําเร็จ เรามีงานมีการทําแล้วเราละจากงานนั้นมา

ไอ้นี่งานนั้นก็ยังไม่ได้ทํา นี่บอกว่า หนูจะเปิดร้านขายของใหม่ดีไหมเจ้าคะ

โอ๋ย! ไม่ดี มาอยู่วัดเลย เออ! ก็มาอยู่วัด พอมาอยู่วัดมานั่งพิจารณาแล้ว เอ๊! ร้านใหม่ก็ยังไม่ได้เปิด มันสงสัย มันยังสงสัยอยู่ มันมาปฏิบัติที่วัดแล้วมันก็ยังสงสัยที่ร้านนั่นน่ะ มันยังอยากจะกลับไปเปิดร้านอีกไง

ฉะนั้น ให้เปิดร้านเลย เปิดร้านทําให้เต็มที่เลย

ถ้ามันเปิดร้านขายของใหม่ดีหรือไม่

เปิดร้านขายของใหม่ ถ้าขายของดีแล้วเราก็ดํารงชีพได้ ถ้าเราขายของจนเรามั่งมีศรีสุข เรามีเงินมีทองแล้วเราจะหยุดขายแล้วเก็บเงินไว้ใช้สอยได้ เราไปปฏิบัติก็ได้ มันไม่ต้องมาสงสัยภายหลังไง มันจบสิ้นมาทั้งหมดไง

ฉะนั้นบอกว่า หนูควรเปิดร้านขายของใหม่ดีหรือไม่

ดี แล้วทําของเรา

แล้วถ้าขายของแล้วมันขายไม่ดีล่ะ

อ้าว! ขายไม่ดีมันก็อยู่ที่ระบบเศรษฐกิจ เศรษฐกิจมันมีปัญหาใช่ไหม เราจะเปิดร้านใหม่เราก็ควรดูทําเลที่มันดี ดูทําเลสิ่งของที่มันจะขายได้ ถ้ามันจะขายไม่ได้ เราก็บอก เออ! มันยังไม่ถึงเวลา มันก็ต้องมีสติมีปัญญาบริหารไปทั้งนั้นน่ะ

คนที่เขาประสบความสําเร็จมาเขาล้มลุกคลุกคลานมาทั้งนั้นน่ะ ไอ้เราอยากประสบความสําเร็จ เราก็พยายามทําของเรา เราก็หาจังหวะหาโอกาสของเรา เรามีความขยันมีความหมั่นเพียรของเรา

ดูสิ SME อะไรที่เขาบอก ที่เวลาตั้งขึ้นมา ๗๕ เปอร์เซ็นต์ที่ล้มลุกคลุกคลานนะ จะประสบความสําเร็จแค่ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ ๒๕ เปอร์เซ็นต์นั่นเขาว่าดีแล้ว ถ้าเราอยู่ในจํานวน ๒๕ เปอร์เซ็นต์นั้นเราก็ถูกต้องนะ ถ้าเราอยู่ในจํานวน ๗๕ เปอร์เซ็นต์ยังล้มลุกคลุกคลานอยู่ เราก็ยังขวนขวายของเราอยู่ไง

มันเป็นโอกาสของมนุษย์ มนุษย์ เราทําหน้าที่การงานของเราทางนู้นนะ แล้วถ้ามันเป็นได้จริง โอกาสที่ภาวนามีอยู่ข้างหน้า

ไอ้นั่นโลกก็อยู่ไม่ได้ มาทางธรรมแล้วก็ยังวุ่นวาย มันก็เลยทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน

ทําให้มันจริงให้มันจังขึ้นมา ทางที่จะไปมันยังมีเยอะแยะ จะไปทางไหน ทางที่จะไป จะไปทางโลกหรือจะไปทางธรรม ถ้าจะไปทางโลก เราก็ทําของเรา แต่เรายังมีชีวิตชีวาของเรานะ เรายังมีชีวิตจิตใจของเรา เรารักษาได้ เรารักษาของเรา เราดูแลของเรา

ว่าเราจะไปทางไหน ไปได้ เราจะไปทางไหน เราจะหลงทางหรือไม่ แต่มันก็ยังได้คิด เวลาคิดแล้วแขวนไว้ก่อน ตั้งไว้ แล้วทําให้จริงจังกับชีวิต

ชีวิตนี่นะ เวลาครูบาอาจารย์ของเราเวลาถ้าท่านจริงจัง เวลาปฏิบัติก็จะจริงจัง เวลาถ้ามันจริงจัง เวลาหลวงตาท่านชื่นชมมากนะ ชื่นชม ท่านบอกว่าการนั่งตลอดรุ่งมันทุกข์มาก แล้วหลวงปู่ลีท่านก็บอกว่าท่านนั่งตลอดรุ่งนี่สบายมากเลย

เราอยู่ในวงการพระ พระบางองค์เขาอยากจะทําให้ได้เหมือนกัน ก็บอกให้เพื่อนๆ จับเขาผูกมัดไว้ แล้วเพื่อนก็ผูกมัดไว้

นี่พระเล่าให้ฟัง พระที่ทําเล่าให้ฟังเอง เขาจับเพื่อนผูกมัดไว้เลยว่าเขาออกไม่ได้ อยากจะให้อยู่ตลอดรุ่ง แต่จิตใจของเขา เขาไม่เชื่อใจในใจของเขา เขาก็ให้พระเพื่อนทําอย่างนั้น แล้วพระเพื่อนทําเสร็จแล้วพระเพื่อนก็กลับไปภาวนา

จนถึงตี ๑ ตี ๒ เขาก็เป็นห่วงว่าพระที่มัดไว้จะเป็นอย่างไร เขาก็มาแอบดู แอบดูว่าพระที่นั่งอยู่เป็นอย่างไร เห็นเขานั่งสูบบุหรี่อยู่สบายใจเฉิบเลย พระก็แปลกใจนะ “เฮ้ย! เอ็งออกมาได้อย่างไรวะ” ไอ้พระที่โดนมัดบอกว่า “โฮ้! คนมันจะตายนะ มันออกได้ทั้งนั้นน่ะ คนมันจะตาย”

เรามาคิดดูสิว่าคนที่นั่งโดยปกตินั่งตลอดรุ่งมันจะทุกข์ขนาดไหนนะ หลวงตาท่านบอก โอ้โฮ! มันจะทุกข์เหมือนกับไฟเผาทั้งร่างเลย กระดูกแต่ละข้อมันจะแตกเลย ท่านก็นั่งของท่านด้วยขันติธรรม ด้วยสติด้วยปัญญา นั่งได้

ไอ้คนที่ไม่มีอํานาจวาสนาอยากนั่ง ให้พระเพื่อนผูกเอาไว้เลยนะ เวลาพระผูกเอาไว้แล้วตี ๒ ตี ๓ มาแอบดู โฮ้! ออกมานั่งสบายใจเลย

มันอยู่ที่ความสมัครใจ อยู่ที่สติสัมปชัญญะที่มันจะควบคุมตัวเองได้ แต่ไอ้คนที่ผูกไว้ ผูกมันไว้แล้วมันยังปลดออกมาได้เลย

นี่ย้อนกลับมา คนที่มีสติปัญญาเป็นอย่างนั้น ถ้ามีสติมีปัญญา เวลาถ้ามันจริงจากโลก เวลามาปฏิบัติมันก็จริง

เวลาถ้ามันไม่จริง “ขายของนั้นดีหรือไม่ จะเปิดร้านใหม่ดีหรือไม่”

ดูพระสิ เขาจับมัดไว้เลยนะ ผูกไว้อย่างดีเลย ไปแอบดู มันแกะเฉยเลย

ไอ้นี่เราก็เหมือนกัน หน้าก็จะเดินไปก็ติดขัดไปหมดเลย ไอ้ข้างหลังหรือก็ลังเลสงสัยทั้งนั้นเลย

เอาอย่างใดอย่างหนึ่งให้จริงจัง คําว่า “จริงจัง” ในปัจจุบันนี้โยมมีอาชีพขายของ มันเป็นเหตุการณ์เฉพาะหน้า เรื่องอยู่ต่อหน้าเรา เราจะต้องเคลียร์ปัญหาเรื่องที่ต่อหน้าเราให้สะเด็ดนํ้า ให้จบสิ้น แล้วเราจะทําสิ่งใดต่อเนื่องไปนั้นมันอยู่ที่วาสนา ถึงจะเป็นตอนนั้น

ไอ้นี่งานต่อหน้าก็ยังจะผลักไส จะไม่รับผิดชอบ จะไม่เอาอะไรเลย แล้วก็อ้างว่าขอลาแฟนไปภาวนาที่วัด เหตุการณ์ข้างหน้าไม่รับผิดชอบ จะไปภาวนาที่วัด ไอ้แฟนก็บอกว่าภาวนาที่บ้านก็ได้ ช่วยกันขายของ แล้วภาวนาไปด้วย

เอาเหตุการณ์เฉพาะหน้า ทําสิ่งของซึ่งๆ หน้าให้เสร็จเป็นชิ้นเป็นอันๆ แล้วโอกาสภาวนาข้างหน้าเราก็จะดีของเรา ถ้าเราทําของเราได้นะ

เราจะบอกว่า ทางที่จะไป ทางที่จะเดิน มันอยู่ที่สติปัญญา อยู่ที่เราจะแก้ไขของเราให้ราบรื่นกับชีวิตของเรา เอวัง

ปฏิบัติให้รู้ ปฏิบัติให้มีปัญญา
การปฏิบัติเป็นการเสริมปัญญา ปัญญาที่เราฝึกหัดปฏิบัติอยู่นี่
เวลาปฏิบัติไป
เวลาปฏิบัติไปเราจะมีองค์ความรู้ เราจะมีการกระทํา

๕

ปฏิบัติเพื่อรู้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๐ กันยายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความรู้สึกเหมือนถึงทางตัน”

กราบขอความเมตตาหลวงพ่อเจ้าค่ะ หนูปฏิบัติใช้พุทโธ ดูลมหายใจที่ปลายจมูกค่ะ พอลมหายใจเริ่มเบาๆ ตัว (ขาและหัวเข่าเริ่มเบา) ก็มากําหนดความรู้สึกอยู่ที่มือ แล้วพิจารณากาย เวทนา จิต เป็นคนละส่วนกันโดยการนึกค่ะ ทําสลับกับพุทโธ คําถามนะคะ

๑. บางครั้งเกิดเวทนาปวดตรงข้อเข่าตุ๊บๆ บางครั้งรู้สึกเหมือนไม่เจ็บ จิตก็ไปกําหนดรู้เฉยๆ กับอาการตุ๊บๆ เข่าส่วนหนึ่ง ปวดส่วนหนึ่ง รู้ส่วนหนึ่ง หนูทําถูกไหมคะ

๒. พิจารณาธรรม หมายความว่าอย่างไรคะ

๓. บางครั้งเหมือนทางตัน ไม่รู้จะทําอย่างไรต่อค่ะ ได้แต่รู้เฉย รู้เฉย ทําความรู้อยู่ที่มือพร้อมกับพุทโธ จิตส่งออก พอรู้ตัวก็เพิ่มกําลัง พุทโธเร็วๆ บ่อยๆ บางครั้งนั่งจนจิตเวิ้งว้าง พูดไม่ถูก กลัวๆ กล้าๆ ก็จะเรียกลมหายใจแรงขึ้นมา นั่งภาวนาเหมือนกินอาหารซํ้าๆ แบบเดิม แต่หนูไม่เบื่อภาวนานะคะ ควรจะทําอย่างไรต่อไปคะ

ทุกวันนี้บอกกับตัวเองว่านั่งไปเรื่อยๆ ไม่ต้องคาดหวังอะไร นั่งเอาบุญ กราบขอบพระคุณในความเมตตาค่ะ หนูชอบสถานที่ปฏิบัติธรรมวัดสันติฯ มาก เพราะเป็นป่าน้อยๆ

ตอบ : เขาว่านะ เวลาชอบมันก็ดีไง เวลาไม่ชอบมันก็เป็นโทษไง

อันนี้พูดถึงว่าการปฏิบัติว่าถึงทางตันๆ ไอ้นี่เวลาจักรวาลดวงดาวต่างๆ สิ่งที่จักรวาลมันกว้างใหญ่ไพศาล ทีนี้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ โลกทัศน์คือหัวใจของเรา เวลาที่ว่าจิตใจนี้มันครอบจักรวาลๆ เวลาหลวงตาท่านพูดถึงว่านิพพานในใจของท่านครอบสามโลกธาตุ ท่านบอกหัวใจนี้ยิ่งใหญ่ มันเหมือนมังกรมันอยู่ในกลางอากาศเลยล่ะ มันกว้างขวางมาก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าความยิ่งใหญ่ ยิ่งใหญ่คือจิตใจของมนุษย์ จิตใจของมนุษย์สร้างบุญญาธิการได้มหาศาล แล้วจิตใจของมนุษย์ตอนนี้มันโดนกิเลสตัณหาความทะยานอยากครอบงํามันไว้ พอครอบงําไว้ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วเรามาศึกษาของเราไง

เวลาศึกษาของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนถึงวิธีการปฏิบัติ แล้ววิธีการปฏิบัติมันก็อยู่ในวิธีการใช่ไหม แล้วเวลาสังคมไทยๆ สังคมเราเวลาปฏิบัติก็กลัวบ้า กลัวเสียสติ การปฏิบัติต้องมีครูบาอาจารย์คอยควบคุม แล้วถ้าปฏิบัติไปแล้วกลัวจะเสียสติ กลัวไปหมดน่ะ

เวลาจะประพฤติปฏิบัติ เรากลัวแต่โทษ แต่เวลาเราทําความผิด เรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของเรา มันใช้ให้เราทําความชั่ว ทําความพอใจของกิเลส เราไม่เคยกลัวมันเลย แต่เราจะทําคุณงามความดี เรากลัวไปหมดทุกอย่าง ทําสิ่งใดเรากลัวจะผิดพลาดไปทั้งนั้นน่ะ กลัวไปทั้งนั้นเลย

ฉะนั้น เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ปฏิบัติบูชาๆ การปฏิบัติบูชา ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติแล้ว เราปฏิบัติตามนั้น

การปฏิบัติมันก็เหมือนอยู่ในสังคม สังคมใดก็แล้วแต่ ถ้าสังคมนั้นเขาเคยทําอย่างนั้น เขามีวัฒนธรรมมีประเพณีอย่างนั้นนะ เราทําให้เข้าสู่วัฒนธรรมประเพณีมันก็ดีงามทั้งนั้นน่ะ

สังคมปฏิบัติ สังคมปฏิบัติไง สังคมของพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเกิดมาแล้วเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย แล้วท่านก็คิดของท่านขึ้นมาเองไง ถ้ามันมีการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย มันต้องมีฝั่งตรงข้ามที่ว่าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ถ้าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย คนเราที่มันไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย มันจะมีความสุขขนาดไหน ท่านก็แสวงหาของท่านจนท่านประสบความสําเร็จของท่าน นี่คือหัวใจของศาสนา

หัวใจของศาสนาคือตรงนี้นะ คือการแก้การเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย เกิด แก่ เจ็บ ตายมันจะไม่มีจากใจผู้ที่ประพฤติปฏิบัติที่สิ้นสุดแห่งทุกข์ไปเลย พ้นจากทุกข์ไปเลย แล้วมันมีที่ไหน เห็นไหม

ทางวิทยาศาสตร์เขาก็พยายามจะคิดค้นกัน ทางการแพทย์จะจรรโลง อยากจะให้รักษาโรคภัยไข้เจ็บ จะให้คนอายุยืน มันก็ได้แค่นั้นน่ะ แต่บอกว่าไม่ให้ตายนี่ไม่มี

แต่ในพระพุทธศาสนาบอกเลย ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ฝั่งตรงข้ามเลย เวลาฝั่งตรงข้ามแล้วมันทําอย่างไรมันถึงไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายล่ะ เวลาเกิดกลับไม่รู้นะ ปฏิสนธิจิตเกิดในไข่ ในครรภ์ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ กําเนิด ๔ ไม่รู้ว่ามันเกิดอย่างไร

เวลาอวิชชาความไม่รู้มันถึงได้เกิด แล้วพอรู้แล้วมันไม่เกิด แล้วไม่เกิด ไม่เกิดอย่างไร ถ้าไม่เกิดมันก็จบสิ้นใช่ไหม

ฉะนั้น คําว่า “ไม่เกิด” เวลาการกระทํามันก็ต้องไปทําที่ต้นเหตุ ต้นเหตุว่าอะไรมันเกิดล่ะ แล้วไปดับก็ดับตรงที่มันจะเกิดนั่นน่ะ มันก็ไม่เกิด พอมันไม่เกิดขึ้นมามันก็เป็นสัจจะเป็นความจริง ถ้าเป็นสัจจะความจริง เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมันก็เป็นความจริงขึ้นมา

ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา สังคมที่ความจริง เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่าน จนหลวงปู่มั่น เขารํ่าลือกันว่าหลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ หลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์

ในพระไตรปิฎก พระอรหันต์คือไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย เสวยแต่วิมุตติสุข จิตนี้มีความสุขมหาศาล เขาก็ไปถามหลวงปู่มั่นว่าหลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์หรือ

หลวงปู่มั่นบอกว่า สิ่งที่กระแสสังคม โลกธรรม ๘ เป็นเรื่องของโลกธรรม ๘ ไอ้ความจะเป็นพระอรหันต์หรือไม่เป็นพระอรหันต์มันเป็นอยู่ในใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ

แล้วผู้ที่ประพฤติปฏิบัติท่านดํารงชีพเป็นแบบอย่างให้เราดูไง ฉะนั้น ลูกศิษย์หลวงปู่มั่นที่อยู่กับหลวงปู่มั่นส่วนใหญ่แล้วเชื่อว่าหลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ ถ้าเป็นพระอรหันต์ขึ้นมามันปฏิบัติตามความเป็นจริงไง ถ้าเป็นจริงมันก็เป็นจริงขึ้นมา

แล้วสังคมมีความเชื่อถือ มีความมั่นคงขึ้นมา สังคมก็อยากประพฤติปฏิบัติ เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็เข้ามาสู่คําถามของหนูนี่ไง

“หนูปฏิบัติ หนูกําหนดพุทโธ ดูลมหายใจที่ปลายจมูก เวลาลมหายใจก็เริ่มตัวเบาๆ เข่ากับขามันก็เริ่มเบาลงๆ เอาความรู้สึกไว้ที่มือ ไว้ที่มือแล้วก็เริ่มพิจารณากาย เวทนา จิต มันเป็นคนละส่วนกัน มันโดยการนึกเอา ทําสลับกันไปกับพุทโธเจ้าค่ะ”

เรามีการศึกษา เรามีการกระทํา เราศึกษาแล้วเราก็อยากจะประพฤติปฏิบัติ แล้วเราก็มีความเข้าใจของเราไปเอง

“พุทโธๆๆ จนตัวมันเบา พอตัวมันเบา หนูก็พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม แต่ก็เป็นการนึกเอาค่ะ”

โดยการนึกเอามันก็ตามแนวทางนั่นน่ะ นี่ไง ส่วนใหญ่คนที่จะประพฤติปฏิบัติก็เป็นแบบนี้ทั้งนั้นน่ะ เราก็ศึกษา ศึกษาโดยวุฒิภาวะ ใครมีความรู้ขนาดไหนก็ทําตามนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เรากําหนดพุทโธๆ ตัวมันเบา พอพุทโธๆ

เด็กจัดให้มันนั่งเรียบร้อยมันก็เรียบร้อยแล้ว จิตใจของเราก็เหมือนกัน จิตใจของเราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาเพื่ออะไร เพื่อเอาหัวใจไง

เวลาเขานั่งสมาธินะ แล้วเขาถ่ายรูปไปลงในโซเชียลกัน โอ้โฮ! นั่งสวย โอ้โฮ! นั่งตรง เขาถ่ายรูปนั่งสมาธิ

นั่งสมาธินะ ถ้าเราไปจ้างช่างเลย ปั้นรูปเลย รูปพระสงบนั่งไว้นะ แล้วพระสงบนั่งนิ่งเลย โอ้โฮ! รูปปั้นไม่ใช่ตัวเรา ไอ้ตัวเราทุกข์ฉิบหาย ปวดเกือบตาย

ไอ้รูปปั้น นี่ก็เหมือนกัน นั่งแล้วก็ถ่ายรูปๆ

เรานั่งสมาธิ เดินจงกรม เราต้องการค้นคว้าหาหัวใจของเรา หาหัวใจเราให้เจอไง

ธรรมชาติของมนุษย์นะ มีกายกับใจๆ แต่มันส่งออกไปข้างนอกไปคิดหมดเลย ไปอยู่ที่ความคิด เสวยอารมณ์ เสวยแต่ความที่มันพอใจ แต่ไม่เคยเห็นใจของตัวเองไง

กําหนดพุทโธๆๆ ย้อนกลับเข้ามา ย้อนกลับเข้ามาสู่ เวลาความคิดมันเกิดจากอะไรล่ะ คนตายคิดได้ไหม วัตถุธาตุมันคิดได้ไหม มันคิดได้แต่สิ่งที่มีชีวิต สัตว์มันก็คิดของมันได้ สัตว์มันคิดของมันได้ สัตว์เดรัจฉานมันทําความดีความชั่วได้ แต่มันทําที่สุดแห่งทุกข์ไม่ได้เพราะมันไม่มีสมองเหมือนมนุษย์ ไม่เหมือนมนุษย์ไง

มนุษย์ สิ่งที่มีสมอง เวลามีสมองขึ้นมา สมองโดนกิเลสมันปิดหูปิดตา ส่งออกหมด คิดไปร้อยแปดนั่นน่ะว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ

นี่ก็เหมือนกัน พอกําหนดที่ลมหายใจ พอกําหนดลมหายใจแล้ว พอเข่ามันเบาๆ ก็ไว้ที่มือ พอเสร็จแล้วก็พิจารณาเลย

อันนี้มันเป็นสูตรสําเร็จ เป็นสูตรสําเร็จ แต่ถ้าทํา มันทําได้มันมีความพอใจ มันภูมิใจ ก็บอกว่า “ฉันก็นักปฏิบัตินะ ปฏิบัติตามแนวทางอริยสัจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนี้เลย”

ใช่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเป็นแนวทาง แต่เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติมันต้องมีสติมีปัญญา มันต้องมีการแก้ไข

เวลาหลวงตาท่านมีอํานาจวาสนา ท่านปฏิบัติสิ่งใดไปแล้วท่านไม่เชื่อ ท่านต้องพิสูจน์ เวลาท่านเล่าให้ฟัง เวลาจิตมันเสวยอารมณ์แล้วมันปล่อย มันปล่อยแล้วมันว่างหมด แล้วกิเลสไง หรือความสํานึกของตนมันก็คิดขึ้นมา “อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ นี่มันว่างหมดไม่ใช่พระอรหันต์หรือ” ท่านบอกว่า “ถ้าอย่างนี้ไม่เอา” ท่านจะทดสอบท่านจะตรวจสอบ “ถ้าอย่างนี้ไม่เอา” อย่างนี้ไม่เอาก็หาเหตุหาผล พอหาเหตุหาผล เดี๋ยวกิเลสมันก็ฟูขึ้นมาอีก

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เขาทําเขาต้องทดสอบตรวจสอบทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาแนวทางคําสอน ทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบแล้วก็ฝึกหัดใช้ปัญญา

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ ที่ปลายจมูกค่ะ ลมหายใจมันเบา เวลาจิตใจมันเบา หัวเข่ามันเบา ทุกอย่างมันเบา ก็เอาความรู้สึกไปไว้ที่มือ แล้วก็พิจารณากาย

แล้วก็คิดส่งออกไง คิดเองได้หมด นี่จินตนาการได้ทั้งนั้น แล้วจิตนี้มันทําได้ทั้งนั้น จิตนี้เป็นนามธรรม เวลาเราฝันน่ะ พับๆๆ เป็นเรื่องเป็นราวเลยนะ เพราะจิตมันไว

ความคิดนี้เร็วมาก แล้วพอเรามีแนวทาง เรามีการศึกษาก็เหมือนมีข้อมูลไง มันมีข้อมูลอยู่ในใจอยู่แล้วนะ เวลาใจมันจะเป็นอย่างนั้นไปเลย แล้วเป็นอย่างนั้นไปเลย ถ้าเรายังมีบุญมีวาสนานะ มันก็คิดได้ ทําได้ เห็นจริงเห็นจังนะ แต่นี่โลกียปัญญา ปัญญาที่จิตยังไม่สงบ แต่ถ้าจิตมันสงบขึ้นไปนะ มันจะคิดได้ละเอียดลึกซึ้งกว่านี้เยอะ

แล้วพอเวลามันคิดได้ เวลากําหนดพุทโธๆ แล้วเราก็พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมเลย โดยการนึกเอาค่ะ ถ้ามันคิดได้มันก็คิดได้ค่ะ ถ้ามันคิดไม่ได้นะ เดี๋ยวมันก็ฟุ้งซ่านค่ะ ประเดี๋ยวมันก็โต้แย้งค่ะ เดี๋ยวกิเลสมันก็ต่อต้านค่ะ

พอต่อต้านขึ้นมาแล้วทําอย่างไร นี่ไง การทําแบบเราไง แล้วเราก็มาสงสัย เอ๊ะ! เราก็ศึกษาธรรมะของพระพุทธเจ้านะ แล้วเราก็ทําตามนั้นเลย ทําไมไม่เป็นอย่างนั้นน่ะ

ไม่เป็น เพราะกิเลสมันหลอก กิเลสมันหลอกอย่างนั้นน่ะ แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ครูบาอาจารย์ก็บอกว่า ถ้าเราทําความสงบของใจ แล้วพอจิตสงบแล้วเราไม่มีความสามารถจะทําอย่างใดให้มากขึ้นไปกว่านี้ก็ฝึกหัดใช้ปัญญา การฝึกหัดใช้ปัญญามันเป็นวิธีการที่เราฝึกหัดใช้ได้ แต่ถ้านี่การฝึกหัด คําว่า “การฝึกหัด” มันยังไม่ใช่ข้อเท็จจริง การฝึกหัด

การฝึกหัด เราเอาเด็กมาฝึกงาน เราก็ให้เด็กมันฝึกงาน แต่งานจะสําเร็จหรือไม่สําเร็จ เพราะว่าเราเป็นคนบอกใช่ไหม แต่ถ้าเด็กมันคิดได้ มันทําของมันได้ นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่มันทํา มันทําอย่างนี้ๆ ทีนี้บอกว่า พอจิตมันเบาๆ แล้วเราก็ใช้ปัญญาค่ะ ใช้พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม มันพิจารณาได้ค่ะ

ถ้าพิจารณาได้ ถ้ามันพิจารณาโดยสติปัญญานะ มันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” หมายความว่า จิตมันคิดโดยธรรมชาติของมัน เราก็ให้มันมาคิดเรื่องกาย เรื่องเวทนา เรื่องจิต เรื่องธรรม ถ้ามันคิดโดยสติปัญญา พอจบกระบวนการความคิดมันก็หยุด การหยุดอันนี้มันหยุดขึ้นมาเพราะมันปล่อยวาง แต่ถ้าไม่มีสติปัญญาบอกว่านี่คือวิปัสสนา...ไม่ใช่

วิปัสสนา จิตต้องสงบก่อน จิตสงบ จิตมันสงบมากกว่านี้ แล้วเวลามันเห็นกายมันสะเทือนหัวใจ มันสะเทือนกิเลส ถ้าจิตสงบแล้ว จิตสงบแล้วจับเวทนามันไม่เจ็บไม่ปวดไง

ถ้าเวทนาเป็นเรา โดยธรรมดาเวลาเรานั่งไปแล้วเรามีความเจ็บปวด เราจะมีความดีใจเสียใจ นั่นคือเวทนาของจิต ถ้าเวทนาเป็นเราอยู่นี่ มันไปจับเวทนา เวทนายิ่งเจ็บชํ้านํ้าใจมากขึ้น แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ จิตสงบแล้วไปจับเวทนา เวทนาสักแต่ว่าเวทนา จิตมันจับเวทนาได้สบายๆ เลย

จับเวทนา เวทนามันมาจากไหน เวทนาเป็นนามธรรม สิ่งที่เวทนามันเกิดที่เข่า เกิดที่เอว จะเกิดที่ไหนก็แล้วแต่ เพราะจิตมันไปหลง จิตมันไปรับรู้ ถ้าจิตมันไม่รับรู้แล้ว หัวเข่า เอว แข้ง ขา มันเจ็บไม่ได้ เอวมันเจ็บไม่ได้ เอวมันเจ็บไม่เป็น หัวเข่าก็เจ็บไม่เป็น หัวเข่ามันมีเซลล์ มีสิ่งมีชีวิต แต่มันเจ็บไม่เป็น แต่ที่เจ็บเป็นเพราะจิตมันหลง จิตมันโง่ มันถึงไปเสวยอารมณ์ว่าตรงนั้นเป็นความเจ็บปวด เห็นไหม

ถ้าจิตสงบแล้วสติปัฏฐาน ๔ เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าจิตไม่สงบ สติปัฏฐาน ๔ มันเป็นภูเขา มันทับเอาตายเลย ทีนี้มันทับเอาตายเลย แต่ก็ฝึกหัดใช้ นี่พูดถึงการฝึกหัดนะ

นี่เขาบอกว่า การปฏิบัติเขาปฏิบัติเพื่อให้รู้

เรียนปริยัติก็เรียนเพื่อทรงจําธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิบัติก็ปฏิบัติให้รู้เรื่องสติปัฏฐาน ๔ ปฏิบัติให้เกิดปัญญา การปฏิบัติให้เกิดปัญญา ปัญญาเป็นของเรา ปัญญาที่เวลาไปทํางานแล้วมันประสบการณ์สิ่งใดแล้วมันรู้มันเห็นขึ้นไป มันจะละเอียดลึกซึ้งเข้าไป แล้วเราเป็นคนทําเอง เราเป็นคนทําเอง เราเป็นคนรู้เอง เราเป็นคนเห็นเอง มันชัดเจนของมัน ถ้ามันชัดเจนของมัน นี่คือเป็นอริยสัจในหัวใจของใจดวงนั้นไง

นี่พูดถึงว่า เขาอารัมภบทมาก่อนไง เราถึงบอกว่า สิ่งที่เขาทํา เขาทําโดยทางวิชาการ

ทําความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบแล้วก็ใช้สติปัญญา

แต่เขาบอกว่าเขาพุทโธไป ที่เขาใช้ปัญญานี้มันก็เป็นปัญญาแบบนึกเอา

นึกเอามันก็แบบว่าเป็นการฝึกหัด จะบอกว่าไม่ใช่เลย ไม่ดีเลย มันก็เป็นการเริ่มต้นการปฏิบัติ เขาเรียกโลกียปัญญา ปัญญาเกิดจากสามัญสํานึกทั้งนั้นน่ะ ปัญญาเกิดจากโลกๆ นี่แหละ แต่ถ้าเราทําบ่อยครั้งเข้าๆ เราจะบอกว่า ทําบ่อยครั้งเข้ามันจะละเอียดลึกซึ้งไปกว่านี้ไง

ทีนี้ถ้าบอกว่าอันนี้ถูกปั๊บ เวลาถูกปั๊บ มันก็เหมือนคนทํางานจบแล้ว ถึงเป้าหมายแล้ว มันจะไม่ทําต่อไป แล้วพอจิตมันละเอียดเข้าไป เราจะไม่ยอมให้จิตละเอียดเข้าไป เราจะไม่ยอมรับปัญญาที่ละเอียดกว่านี้ไง เพราะคิดว่าเราใช้ปัญญาจบแล้ว สิ่งที่เกิดขึ้นจะเป็นสิ่งที่หลอกลวง

แต่สิ่งที่เกิดขึ้นมันจะเป็นสิ่งที่อริยสัจที่ละเอียดขึ้น ละเอียดสุด ละเอียดที่จนละเอียดเข้าไปถึงชําระกิเลสได้

แต่ตอนนี้มันเป็นโลกียปัญญา สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา มันจะละเอียดเป็นชั้นๆ เข้าไป แต่ก็ต้องมีสติปัญญาประคองเข้าไป อย่าคิดว่าตัวเองทําตรงนี้แล้วมันจบแล้ว

นี่พูดถึงว่า ถ้าจะไม่ใช่ มันก็ใช่ แต่ถ้าว่าใช่ มันก็เป็นเรื่องโลกๆ มันยังไม่เป็นเรื่องธรรม

ถ้าเป็นเรื่องธรรม ถึงเข้าที่คําถาม “๑. บางครั้งเวทนาปวดตรงข้อเข่าตุ๊บๆ บางครั้งรู้สึกไม่เจ็บ จิตก็ไปกําหนดรู้เฉย และอาการตุ๊บๆ ส่วนหนึ่ง ปวดส่วนหนึ่ง หนูทําถูกไหมคะ”

นี่แบบว่ามีสติปัญญาก็ถูกค่ะ ถูกแบบว่าเราทําเรามีสติ สติเราก็ดูแลไป แล้วกําหนดพุทโธไว้

กําหนดพุทโธ เขาบอกเขากําหนดพุทโธๆ แล้วก็ใช้ปัญญาเลย

กําหนด ถ้าเราจะเอาสมาธิ เราจะเอาความสุขเอาความสงบ เรากําหนดพุทโธไว้ ยังไม่ต้องพิจารณาอะไรทั้งสิ้น พุทโธๆๆ พอพุทโธไป เราจะเห็นความละเอียดของใจเข้าไป พุทโธๆ จนพุทโธมันคล่องแคล่ว พุทโธมันชํานาญ

พุทโธๆ พุทโธมันจะเจือจางขนาดไหน เราก็ต้องชัดๆ ไว้ อย่าทิ้ง พุทโธๆ จนถ้ามันพุทโธไม่ได้โดยข้อเท็จจริงนั้น นั่นคือจิตแท้ๆ ถ้ายังพุทโธได้อยู่นี่มันเป็นสอง คือตัวจิตกับตัวคําบริกรรม

พุทโธๆๆ ถ้าเอาชัดๆ เอาชัดๆ อย่างนี้

แต่ชัดๆ แล้วมันเครียด ชัดๆ แล้วมันทําไม่ได้ผล ถ้าไม่ได้ผล จะวางแล้วมาใช้ปัญญาอย่างนี้ก็ได้

ระหว่างใช้ปัญญากับคําบริกรรมต่อเนื่องไป แต่ที่ว่าเวลาจิตมันกําหนดรู้เฉยๆ แล้วมันเกิดอาการตุ๊บๆๆ

พอมันละเอียดขึ้นไป หลวงตาท่านบอกว่าท่านอยู่ในป่านะ หมากหัวใจมันเต้นน่ะ เราจะได้ยินหัวใจเราเต้นเองเลยนะ เวลาจิตดีๆ พูดไปแล้วมันจะเหมือนกับหนังจีน มดเดินยังได้ยินนะ มดเดิน ใบไม้ตกแป๊ะ! เวลาถ้าจิตมันสงบมันจะ โอ้โฮ! ชวนะนี่ดีมากเลย อันนี้มันเป็นเฉพาะบุคคล ฉะนั้น เวลาท่านได้ยินหัวใจของท่านเต้นเอง

นี่คําถามไง บอกว่าเวลามันปวดมันปวดดังตุ๊บๆๆ เวลามันปวดเขาบอกว่ามันดังตุ๊บๆๆ เลย แล้วเราแบ่งส่วนเลย แบ่งส่วนตุ๊บๆ นั้นเรื่องหนึ่ง แบ่งส่วนที่เวทนานั้นเรื่องหนึ่ง หนูทําอย่างนี้ถูกหรือไม่คะ

ถ้าจิตมันดีๆ มันเป็นไปได้ มันเป็นไปได้เสร็จแล้ว เป็นไปได้มันก็เป็นประสบการณ์หนหนึ่ง แต่เวลาเรานั่งสมาธิ เรานั่งเช้า กลางวัน เย็น หรือพระภาวนาทั้งวันเลย อาการแบบนี้พอมันเกิดแล้ว มันเต็มที่แล้ว มันก็คลายออกมา เดี๋ยวมันก็เข้าอีกออกอีก ความรู้สึกของเรามันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา

แล้วเราจะไปกําหนดว่าอารมณ์อารมณ์หนึ่งเป็นของตายตัว แล้วอารมณ์เรานี่ไม่เปลี่ยนแปลงเลย มันจะคงที่อย่างนั้นไม่ได้ อารมณ์ของเรามันจะเปลี่ยนแปลงทั้งวันเลย

แต่ถ้าเรามีสติ มีคําบริกรรมไว้ มันจะทําให้อารมณ์นั้นคงที่ อารมณ์นั้นไม่เปลี่ยนแปลงรุนแรงจนเกินไป นี่คือการรักษาใจ

การรักษาใจ เราต้องมีสติ มีคําบริกรรมไว้ รักษาใจของเราไม่ให้มันวูบวาบ ไม่ให้มันสูงมันตํ่าจนเกินไป ให้มันนิ่มนวลของมัน แล้วรักษาของเราไปจนมีความชํานาญ นี้ในการปฏิบัติ ในการปฏิบัติ ชํานาญในวสีไง ชํานาญในการดูแลรักษาใจของตนไง

แต่ถ้าเวลาปฏิบัติไป เดี๋ยวมันก็ดี เดี๋ยวมันก็ร้าย เวลามันดีขึ้นไป วูบวาบไปหมดเลย เวลามันร้ายนะ มันเจ็บมันปวดจนไม่ยอมนั่งภาวนาเลย เห็นไหม อาการอย่างนี้มันจะเกิดโดยธรรมชาติของมัน แต่เวลาปฏิบัติไปมันจะมีอาการอย่างนี้

เราถึงบอกว่า ปฏิบัติให้รู้ ปฏิบัติให้มีปัญญา การปฏิบัติเป็นการเสริมปัญญา ปัญญาที่เราฝึกหัดปฏิบัติอยู่นี่ เวลาปฏิบัติไป เวลาปฏิบัติไปเราจะมีองค์ความรู้ เราจะมีการกระทํา

แล้วที่เราได้ฟังมา “ทําความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบแล้วก็พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม” อันนี้เป็นสูตร มันเป็นสูตรที่จะให้ทํา แต่ใจเรามันถึงระดับนั้น มันทําได้อย่างนั้น ทําแล้วได้ผลอย่างนั้นมันก็สมบูรณ์ ถ้ามันทําไม่ได้ เราจะแก้ไขอย่างไร

เราจะแก้ไขนะ ถ้ามันไปไม่ได้ มันพิจารณาไปไม่ได้ เราต้องกลับมาทําความสงบ ถ้าความสงบแล้วมันตัน ทางมันตันๆ เราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาของเราเพื่อเปิดช่องทางให้หัวใจมันพัฒนาขึ้นไป นี่ข้อที่ ๑.

“๒. การพิจารณาธรรม หมายความว่าอย่างไรคะ”

การพิจารณาธรรม การพิจารณาถ้าจิตมันสงบแล้ว ที่ครูบาอาจารย์ที่จิตท่านเป็นธรรมแล้วท่านบอกธรรมะเป็นธรรมชาติ เห็นสรรพสิ่งนี้เป็นธรรมไปทั้งหมด ธรรมะเป็นธรรมชาติ แต่หัวใจล่ะ หัวใจมันยิ่งใหญ่กว่าธรรมชาตินั้น มันมีคุณค่ามากกว่าธรรมชาตินั้นมันถึงพิจารณาธรรมชาติได้

แต่หัวใจที่มันเล็กน้อย หัวใจที่มันตํ่าต้อย หัวใจที่มันโดนธรรมชาติเหยียบหัวใจอยู่ไง เหยียบหัวใจอยู่ หมายความว่า จิตใจที่มันตํ่าต้อย จิตใจที่มันตํ่าต้อยมันทุกข์มันยาก มันน้อยเนื้อตํ่าใจ โลกธรรม ๘ ขี่มันน่ะ เขาติฉินนินทาเสียใจทุกข์ใจ ถ้าจิตอย่างนี้มันพิจารณาไม่ได้หรอก

การพิจารณาธรรมๆ พอจิตมันสงบก่อนแล้วพิจารณาธรรมไง พิจารณาธรรม จิตสงบแล้วเห็นอารมณ์ความรู้สึกก็เป็นธรรมไง นั่นการพิจารณาธรรม

ฉะนั้น ข้อที่ ๒. พิจารณาธรรม หมายความว่าอย่างไร

ถ้ายังไม่เข้าใจ อย่าไปสงสัยมันมาก ยิ่งสงสัยมันมาก กิเลสมันยิ่งเอาธรรมอย่างนี้มาต่อรองเรา แต่ถ้าเราฝึกหัดปฏิบัติไป ประเดี๋ยวพอพิจารณาเข้า เราพิจารณาโดยที่เราไม่รู้เลย แต่มันพิจารณาโดยข้อเท็จจริงของมันน่ะ พอมาฟังเทศน์แล้ว อ๋อ! การพิจารณาธรรมพิจารณาอย่างนี้เอง อย่างนี้เองต่อเมื่อมันทําแล้วไง

แต่ถ้าเรายังไม่เป็น มันเป็นนามธรรมใช่ไหม เราก็จะมีตุ๊กตา จะทําอย่างนั้นๆๆ ผิดทั้งนั้นเลย เพราะมันเป็นการสร้างภาพ มันเป็นการสร้างภาพขึ้นมา แต่ถ้ามันเป็นจริงๆ นะ เดี๋ยวมันพิจารณาของมันเป็นจริง นี่ข้อที่ ๒.

๓. บางครั้งเหมือนทางตัน ไม่รู้ต้องทําอย่างไรต่อ ได้แต่รู้เฉย รู้เฉย ทําความรู้พร้อมกับพุทโธ จิตส่งออก รู้ตัวก็เพิ่มกําลัง รู้ตัวก็กลับมาแบบว่า เขาเรียกพุทโธกลับมาชัดๆ เลยนะ เรียกพุทโธกลับมาชัดๆ คือหมายความว่าบริกรรมชัดๆ ขึ้นมา ถ้าบริกรรมชัดๆ ขึ้นมา พุทโธเร็วๆ พุทโธเร็วๆ แล้วพอทําไปแล้วจิตมันเวิ้งว้างก็กล้าๆ กลัวๆ

อยู่กับพุทโธแล้วจิตไม่เสีย ไอ้ที่ว่าเวิ้งว้างแล้วกล้าๆ กลัวๆ สิ่งที่เราไม่เคยรู้ไม่เคยเห็นมันก็มีความวิตกกังวลเป็นเรื่องธรรมดา

แต่ถ้าเราเชื่อมั่นในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์นะ เราเชื่อมั่นในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วเราพุทโธชัดๆ ไว้ คําว่า “พุทโธชัดๆ ไว้” เราอยู่กับพุทธานุสติ เราอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

หลวงปู่มั่นท่านสอนหลวงตาไว้ “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ไม่มีเสีย”

จะรู้จะเห็นสิ่งใดให้พุทโธชัดๆ ไว้ เรามีพระพุทธเจ้าคุ้มครองเราอยู่ เรามีพุทโธ ผู้รู้ตื่นอยู่นี่ มันจะไม่มีสิ่งใดเสียหายเลย

แต่ถ้าเราไปรู้ไปเห็นสิ่งใด คําว่า “ตกใจ” แล้วปล่อยไป วูบไป คิดไปตามนั้นมันตกใจ ตกใจแล้วมีความกลัว มีความวิตกกังวล ไอ้นี่เราพุทโธชัดๆ ไว้ แล้วพุทโธชัดๆ ไว้ เข้าไปเห็นนะ พอไปเห็นสิ่งใดขึ้นมา นั่นน่ะเห็นอริยสัจ ไม่ต้องตกใจ

แต่สิ่งที่ตกใจ เขาบอกว่าพอไปเห็นกายแล้วมันจะเกิดการพุพองเปื่อยเน่า เหมือนจะเห็นผีแล้วมันจะกลัว

เห็นผีส่วนเห็นผี ถ้าเห็นอริยสัจ นี่เห็นไตรลักษณ์ เห็นไตรลักษณ์คือเห็นกายของเรามันแปรสภาพ แปรสภาพในปัจจุบันธรรม

แต่โดยข้อเท็จจริง คนเราตายแล้ว ๓ วัน ๗ วันมันถึงจะเน่าไง แต่ถ้าจิตที่เป็นสมาธิเห็นพับ! พับ! พับ! กําหนดแล้วเป็นอย่างนั้นเลยล่ะ แล้วมันเห็นแล้ว โอ้โฮ! มันสะเทือนใจมาก อันนั้นถ้าจิตมันเป็นจริงนะ ถ้าจิตเป็นจริงให้มันเป็นอย่างนั้น แต่ถ้ายังไม่เป็นจริง เราก็กําหนดพุทโธไว้ กําหนดพุทโธไว้แล้วฝึกหัดของเรา

ฉะนั้น ข้อที่ ๓. มันรู้เฉย รู้เฉย

รู้เฉยก็พุทโธชัดๆ รู้เฉยมันแบบว่ามันไม่พุทโธ ถ้าพุทโธแล้วจบ บริกรรมไว้ไง อย่าปล่อย ไม่ใช่พุทโธๆๆ แล้วทิ้งพุทโธเลย แล้วไปทางอื่น พอทิ้งพุทโธเลย จิตทีนี้มันอิสระแล้ว มันจะคิดอะไรก็ได้ มันจะทําอย่างไรก็ได้

เรากําหนดพุทโธไว้ จําไว้เลยนะ ห้ามทิ้งคําบริกรรม อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ผู้รู้คือหัวใจของเรา

คนที่เสียคือทิ้งผู้รู้ พอทิ้งผู้รู้ เราก็ไม่มีจุดหมายปลายทางใช่ไหม ไม่มีตัวตนของเราใช่ไหม แล้วพอเห็นอะไรก็ตื่นเต้นไง แต่ถ้าเราอยู่ในร่างกายนี้ เราอยู่ในบ้านของเรา ใครจะมาอะไร เราอยู่ในบ้านล็อกประตูไว้ จบ เข้ามาไม่ได้

อยู่กับผู้รู้ อยู่กับผู้รู้คือบ้านของเรา ผู้รู้คือเรา อย่าทิ้ง อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ไม่เสีย

แต่ส่วนใหญ่แล้วถ้าไม่ทิ้งผู้รู้ มันก็ไม่เห็นอะไรเลย ถ้าทิ้งผู้รู้แล้วมันออกไปข้างนอกก็ไปเห็น ก็อยากไป พอไปแล้วก็ตกใจ นี่คนที่มีปัญหานะ ถ้าไม่มีปัญหา มันจะไม่มีปัญหานี้

เขาถามว่า สิ่งนี้ควรจะทําอย่างไรต่อไป

ถ้าควรจะทําอย่างไร ก็ทําให้มันดีขึ้น ดีขึ้น

เขาบอกว่าเขาเรียกลมหายใจกลับขึ้นมา แล้วนั่งภาวนาไปเหมือนกินอาหารซํ้าๆ กินอาหารซํ้าๆ แต่ไม่เบื่อ

กินอาหารซํ้าๆ คนที่ออกกําลังกายเขาออกกําลังกายทุกเช้า คนที่ไปออกกําลังกายที่เขาออกกําลังกายเขาก็ไปทุกวัน นี่ก็เหมือนกัน เราภาวนาได้ตลอดเวลา เราทําเพื่อประโยชน์กับเรานะ

เราจะบอกว่า ทําเพื่อรู้ ทําเพื่อเกิดปัญญา ให้เกิดปัญญา ทําให้เป็นผู้ที่ฉลาด ไม่ใช่ทําให้เป็นผู้เซ่อ ถ้าเป็นผู้ฉลาดมันจะฉลาดขึ้นมานะ จบ

ถาม : เรื่อง “เวทนาดับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมมีความสงสัยในขณะนั่งสมาธิว่า เวทนาที่เกิดขึ้นขณะนั่งสมาธิมีทั้งปวดทั้งร้อน มันดับได้อย่างไรหรือครับ

ล่าสุดที่นั่ง พอเลยไปถึงเกือบๆ ชั่วโมงไป ความเจ็บปวดในร่างกายก็เกิดขึ้นครับ แต่ตอนนั้นผมยังมีสมาธิอยู่ครับ ใจไม่ร้อนรนกับความเจ็บ พอมันปวดก็เลยทําใจนิ่งๆ แล้วดูว่าอาการปวดมันจะเป็นอย่างไรต่อไป ผมก็ดูมันไปเรื่อยๆ ผ่านไปพอเริ่มทนไม่ไหวก็คิดในใจว่าขออีกหน่อยนะ ยังไม่ขยับไม่ลุก มาอีกทีก็ขออีก ดูอยู่อย่างนั้น ใจยังนิ่งอยู่ ไม่อึดอัด แต่สุดท้ายมันก็ร้อนขึ้นมามากๆ รู้สึกว่านิ่งและทําเฉยๆ มันสู้ไม่ไหว ดูอยู่ต่อไปไม่ไหว ใจร้อนรน เหงื่อแตก

พอเลิกนั่งสมาธิ อาการเจ็บก็หายไปภายในไม่ถึง ๕ นาที ก็หัวเราะเยาะตัวเองครับว่า เราสู้มันไม่ได้ ทั้งๆ ที่พอเลิกนั่ง อาการปวดมันก็หายไป กลับมาเป็นปกติ พอเลิกนั่งก็เห็นถึงความไม่แน่นอน มีเจ็บ มีหายเจ็บ แต่ไอ้ตอนนั่งนี้คิดถึงอนิจจังอย่างไรมันก็ไม่ปล่อยไม่วาง มันก็ปวดอยู่อย่างนั้น แต่บางครั้งอาการปวดเกิดขึ้นเวลานั่งนานๆ ตอนนั้นไม่ได้ดูอาการปวด แต่พยายามน้อมเอาจิตไล่ดูตามร่างกายตั้งแต่ผมจนถึงนิ้วเท้า มันก็ลืมปวดได้ แต่พอหยุดพิจารณาร่างกาย มันก็มาสนใจปวดอีก แบบนี้เขาเรียกว่าพลังของสมาธิยังน้อยใช่หรือเปล่าครับ

ตอนนี้ผมก็บอกตัวเองว่าพยายามทําให้มากๆ ทํา ๓ เวลาคือเช้า กลางวัน หรือก่อนนอนครับ รู้สึกว่ามันมีความคุ้นเคยกับการกําหนดรู้อะไรสักอย่าง ผมทําแบบนี้มาถูกทางหรือควรแก้ไขอย่างไรครับ

ปล. ปีติหรือแสงสว่างเกิดขึ้นทุกครั้งเวลาจิตสงบ จนไม่ดีใจหรือตื่นเต้นอะไรกับเรื่องนี้ได้บ้างแล้วครับ ขอหลวงพ่อเมตตาด้วย

ตอบ : ไอ้นี่พูดถึงว่าจะผ่านเวทนา เวลาผ่านเวทนา เราพุทโธของเราไว้ เวลาผ่านเวทนานะ เวลาเรานั่งกันไป โดยธรรมชาติของมัน ทางการแพทย์เขาบอกเวลานั่งแล้วเลือดลมมันเดินไม่สะดวก มันก็มีอาการของมันเป็นเรื่องธรรมดา

แต่ทีนี้ท่านั่งมันเป็นท่ามาตรฐาน ยืน เดิน นั่ง นอน เวลายืน เดิน นั่ง นอน เรานั่งขึ้นไป เรานั่งเพื่อจิตสงบ ทีนี้พอจิตสงบ จิตนี้มันเป็นนามธรรมที่มันละเอียดไง พอเราไม่ได้ทําสิ่งใดเลยนะ มันก็สะดวกสบายของมันนะ เวลานั่งปกติ “โอ๋ย! เรื่องการภาวนานี่ของง่ายๆ เรื่องภาวนานะใครๆ ก็ทําได้” เวลาถ้าไม่นั่งภาวนามันเก่งทั้งนั้นน่ะ พอไปนั่งกัน ๕ นาทีมันนึกว่า ๕ วัน พอนั่งหลับตา ๕ นาทีมันนึกว่า ๕ วัน สู้ไม่ไหว

จิตนี้มันหลอกไปทั้งนั้นน่ะ มันหลอกลวงตลอดเวลา เวลาหลอกลวงตลอดเวลา ฉะนั้น สิ่งที่เราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะค้นคว้านะ เราก็ค้นคว้าเข้าไปที่หัวใจของเรา

เวลาพระสารีบุตรไปฟังเทศน์พระอัสสชิ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ

นี่ก็เหมือนกัน เหตุการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย อะไรมันเกิด มันแก่ มันเจ็บ มันตาย มันก็จิตนี้มันเกิด มันแก่ มันเจ็บ มันตาย แล้วถ้าจะแก้ต้องไปแก้ที่จิตนั้น ถ้าไปแก้ที่จิตนั้น แล้วถ้าแก้ที่จิตนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาอาสวักขยญาณในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาธรรมของพระสารีบุตรก็เป็นของพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะก็เป็นของพระโมคคัลลานะ

แล้วที่ว่าคําว่า “เป็นธรรมๆ” คือมันเกิดปัญญา เกิดศีล เกิดสมาธิ เกิดปัญญาในใจดวงนั้น มันเกิดมรรคขึ้นมาแล้วมันก็ไปชําระล้างกิเลสในใจดวงนั้น มันก็จบสิ้นในใจดวงนั้น แล้วใจดวงอื่นมันก็ต้องเป็นของคนอื่นไง

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นมาตรฐานใช่ไหม ใครๆ ก็ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาปฏิบัติแล้วมันต้องปฏิบัติเกิดขึ้นจากใจดวงนั้นไง

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นรูปแบบเป็นแบบอย่าง แต่คนจะไปทําๆ คิดอย่างไรทําอย่างไรก็แล้วแต่มันต้องเกิดเป็นธรรมะของใจดวงนั้น มันจะเกิดเหมือนกันอย่างไรก็แล้วแต่ มันก็เป็นเอกสิทธิ์ของจิตดวงนั้น

แต่ของคนอื่นมันอยู่ข้างนอก เอาเข้ามาไม่ได้หรอก เอาเข้ามาก็เป็นความจํา ความจําแก้กิเลสไม่ได้ แต่เวลาศึกษาๆ ความจํามาเป็นแนวทางไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจะปฏิบัติ เวทนาเป็นเวทนา คนดีใจเสียใจมีทุกคน แล้วคนดีใจเสียใจมีมากมีน้อย คนดีใจเสียใจที่มีสติปัญญาเขาก็มีสติปัญญายับยั้งความดีใจเสียใจของเขาได้ ไอ้คนที่ยับยั้งความดีใจเสียใจของเขาไม่ได้จนเป็นบ้าต้องส่งโรงพยาบาลไปเลย เพราะเขาขาดสติไง

นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษามา แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมา เวลาจะสู้กับเวทนา เราศึกษามาเรารู้ทุกคนน่ะ

เขาบอกเลย เวลาเขานั่งไป เวทนา ขออีกนิดหนึ่งๆ

ขออีกนิดหนึ่งก็สู้มันได้ไง แต่พอถึงที่สุดแล้วขอไม่ได้ คําว่า “ขอ” ไม่ได้ใช้ปัญญา

แต่ถ้าเราเอาจริงนะ เรานั่งสมาธินะ เรานั่งพุทโธๆๆ ถ้าจิตสงบ สงบไปเลย แต่ถ้าวันไหนพุทโธๆ จิตไม่สงบนะ เวทนามันมานะ มันต่อต้านแล้ว เวลามันต่อต้านขึ้นมา ถ้าเรามีสติปัญญานะ เราสู้มันไม่ได้ เราพุทโธชัดๆ ไป คําว่า “พุทโธชัดๆ ไป” มันก็ดึงความรู้สึกทั้งหมดมาอยู่ที่พุทโธ ความรู้สึกนี้มันไม่ไปรับรู้เวทนา

อย่างที่เวทนามันเกิดขึ้น เพราะว่าสิ่งที่มันเกิดขึ้นมันเกิดที่ไหน เกิดที่ร่างกายนี้ ร่างกายนี้มันเกิดเวทนาไม่ได้ เวทนากายมันต้องมีจิตรับรู้มันถึงเกิดเวทนากาย เวทนาจิตเกิดจากจิตล้วนๆ เลย

เวทนากาย เวลาคนพลั้งเผลอ คนที่เขาเพลิดเพลิน เขานั่ง ๕ วัน ๗ วัน เขาไม่เกิดเวทนาเลย แต่ถ้าเวทนา เวทนากายมันต้องมีจิตโง่เข้าไปรับรู้ในเรื่องของร่างกายนั้นมันถึงเกิดเวทนา

กายจริงๆ เกิดเวทนาไม่ได้ แต่กายจริงๆ มันก็ต้องอาศัยจิตนั่นแหละ

ทีนี้เวลาเวทนา มีเวทนากาย เวทนาจิต แล้วเวลามันจะหลอกเรามันก็หลอกเวทนากาย เวลานั่งไปนะ ปวดเข่า ปวดเข่า ปวดเอว ปวดนี่เรื่องธรรมดา ถ้าเวทนาเป็นเรา ปวดน่าดูเลย แต่เราพุทโธๆๆ ไว้ เราเอาจิตของเรามาไว้ที่พุทโธหมด พอถ้ามันชัดเจน มันมีกําลังขึ้นมา สามารถควบคุมจิตได้ ลงสมาธิ เวทนาหายหมด

แล้วพอจิตมันสงบแล้วนะ เรานั่งต่อไป พอคลายออกมา ถ้าจิตมันสงบแล้วมันจับเวทนานะ เห็นไหม จิตจับเวทนา เวทนาสักแต่ว่าเวทนา จับแล้วมันพิจารณาได้ไง

เวลาคนพิจารณาเวทนา มันจับเวทนา เวทนาเกิดจากอะไร รื้อค้นเลยในตําราน่ะ กระดูกเป็นเวทนาหรือ เนื้อเป็นเวทนาหรือ เอ็นเป็นเวทนาหรือ ไม่มีอะไรเป็นเวทนาเลย แล้วเวทนาเกิดได้อย่างไรล่ะ ก็มึงโง่ไง เพราะมึงโง่ ถ้ามึงฉลาดแล้วมันไม่มีอะไร ไม่มีอะไรก็ปล่อย เห็นไหม นี่การพิจารณาเวทนา นี่การพิจารณานะ

แต่อันที่ว่าเขาถามมันเกิดจากการนั่งสมาธิ แล้วถามเรื่องเวทนา แล้วถ้าเวทนามันเกิดขึ้นนะ แล้วที่เขาทํามันดีขึ้น คําว่า “ดีขึ้น” นะ แต่ก่อนนั้นพอจิตมันดีขึ้นแล้วเขาบอกว่า เขาเกิดแสงสว่าง เกิดการแพรวพราวขึ้นมา มันก็มีความมหัศจรรย์ของมันขึ้นมา

เวลาจิตมันสงบมันเป็นอย่างนั้นน่ะ จิตสงบ ดูสิ ฤๅษีชีไพรเขาทําอยู่อย่างนั้นน่ะทั้งชาติของเขา เขาก็ทําสมาธิของเขาอยู่อย่างนั้น แล้วเวลาเขาทําสมาธิของเขาด้วยความชํานาญของเขานะ ด้วยสมาบัติ ๘ อย่างนี้ เขากําหนดพยายามทําเป็นอภิญญา รู้เรื่องฤทธิ์เรื่องเดช นั่นเรื่องโลกๆ ไง

แต่ของเราถ้าจิตสงบแล้วมันจะย้อนกลับมาสติปัฏฐาน ๔ ให้เห็นกาย ให้เห็นเวทนา ให้เห็นจิต ให้เห็นธรรม นี้คือภาวนามยปัญญา ปัญญาการพิจารณาใคร่ครวญในกายและใจของมนุษย์ ปัญญาใคร่ครวญในกายและใจของเราเอง

เพราะมันมีเรา มันติดตัว มันรักเรามันถึงไปรักคนอื่น มันถึงไปรักทุกๆ อย่าง แต่ถ้ามันทําลายชนะตนเองแล้ว มันวางตัวเองไว้เป็นธรรมชาติ วางตัวเองไว้เป็นการเกิด การแก่ การเจ็บ การตายโดยเวรโดยกรรม แต่หัวใจที่มันฉลาดมันรื้อค้นขึ้นมาแล้วมันปล่อยวางไว้ตามความเป็นจริง จิตมันจะเป็นอิสระขึ้นมา

ถ้าจิตมันปล่อยวางขึ้นมา จิตมันเป็นอิสระขึ้นมา จิตไม่เข้าไปรับรู้ ไม่เข้าไปเป็นขี้ข้าตัณหาความทะยานอยากอีก มันจะพ้นจากสิ่งที่โดนครอบงํา นี่คือการใช้ปัญญาในพระพุทธศาสนา

ปัญญาในพระพุทธศาสนา พิจารณากายและใจของเราเอง สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ปฏิฆะ กามราคะ รูปราคะ อรูปราคะ มานะ มานะถือตัวถือตนนี่ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา

เวลาจะชนะกิเลสชนะตรงนี้ ชนะตรงสังโยชน์ ๑๐ ชนะตนเอง มานะ ๙ ไง เก่งนัก ดีนัก ยอดนัก มานะทั้งนั้นน่ะ แล้วถ้ามันชนะหมดล่ะ เห็นไหม นี่ปัญญาในพระพุทธศาสนา แล้วถ้าปัญญาในพระพุทธศาสนาชนะตรงนี้ได้ ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย เออ! ชนะหมดเลย

แต่ที่แพ้ก็แพ้ตัวเองนี่แหละ ไอ้การเกิด การแก่ การเจ็บ การตายก็ตัวเรานี่แหละ แล้วจะไปรู้เรื่องอะไร แล้วศึกษาขึ้นมาจะไปรู้เรื่องอภิญญาไง จะไปรู้เรื่องภายนอกไง นั่นเรื่องโลกๆ อภิญญาเรื่องโลก แต่ธรรมะล่ะ ธรรมะเรื่องภายใน ถ้าเรื่องภายใน

เขาว่าเขาจะชนะเวทนาได้อย่างไร แต่ตอนนี้เขาเริ่มดีขึ้น เขาเริ่มปล่อยวางดีขึ้น ความจะปวดๆ อย่างไร นั่นเวลาชนะเวทนา

๑. เวลาคนที่เขาจะพิจารณานะ เขาจะพิจารณาเรื่องเวทนา พิจารณาเรื่องกาย

เราบอกทําความสงบของใจเข้ามาก่อน เวลาสิ่งใดที่มันเกิดเฉพาะหน้า บางทีมันก็เห็นกาย บางทีมันก็เห็นเวทนา บางทีมันก็เห็นจิต ถ้าเห็นธรรมๆ เห็นอารมณ์ของเราไง อารมณ์ที่หงุดหงิดนั่นน่ะถ้ามันจับได้ ถ้าจิตสงบแล้วมันจับได้ สิ่งใดที่เกิดขึ้น เราจะบอกว่ามันเป็นปัจจุบัน

ทีนี้ถ้ามันเป็นปัจจุบันนะ เราจะคิดเลยนะ บางคนภาวนาใหม่ๆ จะชนะกามราคะ ทุกคนจะเอาอสุภะๆ

อสุภะมันเป็นข้าศึกใหญ่ แต่ความจริงเราติดในกายของเราก่อน เราทําความสงบของใจเข้ามา มันรู้มันเห็นสิ่งใดเป็นปัจจุบัน เอาตรงนั้น ไม่ใช่จําเป็นว่าเราจะต้องมีข้าศึกคนนั้น เราจะต้องมีข้าศึกคนนี้

ไอ้เรื่องข้าศึกคนนั้นข้าศึกคนนี้ เราตั้งเป้าของเราไว้ แต่ถ้าความจริงๆ สิ่งที่มันเป็นกิเลส สิ่งที่มันเป็นคู่กรณีกับจิตของเรามันโผล่ขึ้นมาเฉพาะหน้า ตรงหน้าเดี๋ยวนั้น เอาตรงนั้น เอาสิ่งใดที่มันเกิดมาเฉพาะหน้า เกิดมาตรงหน้า แล้วจับตรงนั้นพิจารณา นั่นน่ะเป็นปัจจุบัน แล้วปัจจุบันนี้มันจะแก้ไขตรงนั้นได้

นี่พูดถึงว่า การปฏิบัติ เขาบอกว่าปฏิบัติเพื่อรู้ไง เราทําเพื่อรู้ ทําเพื่อเกิดปัญญา แต่นี่เวลาเกิดปัญญา สิ่งที่คําถาม คําถามมามันเป็นแบบว่าผู้ฝึกหัดใหม่ ฝึกหัดใหม่แล้วเรามีสติปัญญา ปัญญาอย่างนี้คือปัญญาศึกษาทางทฤษฎี แล้วเราปฏิบัติแล้วเราก็จะปฏิบัติตามทฤษฎีการศึกษานั้น

แต่ในความเป็นจริง ในความเป็นจริงเราปฏิบัติแล้วตามข้อเท็จจริง ครูบาอาจารย์ที่มีประสบการณ์ มีประสบการณ์อย่างนี้ เริ่มต้นเราปูพื้นฐานของเราให้เรามั่นคงขึ้นมา แล้วจิตสงบแล้วเราพิจารณาของเรา นี่เป็นงานส่วนตัวนะ เป็นงานรื้อภพถอนชาติ เป็นงานภพรื้อชาติในใจของเรา

ไอ้ที่เราทําๆ กันนี่เป็นงานของโลก การตลาด ทําหน้าที่การงานขึ้นมา ผลประโยชน์ของสังคม เราเป็นวิชาชีพของเรา นั่นงานทางโลก แต่ถ้างานทางธรรมเป็นงานส่วนตัวของเรา งานของเรา พิจารณาอย่างนี้ ถ้ามันแก้ไขอย่างนี้มันจะเป็นปัญญาของเรา

ทําเพื่อรู้ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ทําเพื่อให้จิตรู้ ทําเพื่อให้จิตฉลาด ทําให้จิตคลายความสงสัย ทําให้จิตมันมีหน้าที่การงานเป็นหน้าที่การงาน เป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกของจิตดวงนั้น เอวัง