คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบปัญหาธรรม ให้สติปัญญา ให้กําลังใจ ให้สถานที่และแนวปฏิบัติเพื่อมรรค ผล นิพพาน

พระพุทธศาสนาสอนเรียบง่าย แต่ทําได้แสนยาก การปฏิบัติย่อมมีอุปสรรค เราทํากับเขาว่า ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน เราทําของเราไป ให้ตั้งสติ พุทโธชัดๆ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ จิตสงบไม่สงบ ปฏิบัติบูชาเป็นบุญ เป็นประสบการณ์ จิตสงบได้บุญมากกว่า ภาพสัญญา อาการต่างๆ แสงสว่าง ความกลัวจะหายไป เมื่อได้มรรคผลเป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺฐิโก ไม่ใช่เอามาขายหลอกลวงกัน การสะดุ้งตื่นไม่มีลมหายใจ กลัวความตาย ถ้าร่างกายให้หาหมอ ถ้าจิตใจให้มีสติสัมปชัญญะระลึกถึงความตาย การรู้เท่าไม่ถึงการณ์ฆ่าแมลงสาบในวัยเด็ก ภาวนาจิตสงบแล้วเห็นภาพแมลงสาบฝังใจ ให้อุทิศส่วนกุศลเจาะจงจะเบาบางหายไป

การสวดมนต์ นั่งพับเพียบหรือท่านางฟ้าก็ได้และให้อธิษฐานได้การชนะตนประเสริฐที่สุด นิสัยเลวร้ายลง ข่มคนอื่น เพราะภาวนาแล้วไม่รักษาอุปมาผ้าเช็ดเท้าต้องซักรักษา ส่วนความเชื่อพระอรหันต์กลับมาเกิดอีก แต่ความจริงเป็นไปไม่ได้ การเห็นผีให้อุทิศส่วนบุญกุศล การเลี้ยงเด็กดื้อด้วยพรหมวิหาร ๔ ถ้าภาวนาฟุ้งซ่านให้พลิกแพลงใช้กรรมฐาน ๔๐ ห้อง คนป่วยหนักชอบทําทาน พูดให้เขามีกําลังใจให้ยึดอนุปุพพิกถา ถ้าพร้อมพระพุทธเจ้าถึงสอนอริยสัจ สอนถึงที่สุดแห่งทุกข์

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
สิงหาคม ๒๕๖๗

การฝึกหัดใหม่ๆ ก็ฝึกหัดอย่างนี้
การฝึกหัดไปมันมีประสบการณ์ไง
ไม่อย่างนั้นเราฟังแต่เขาเล่าว่า
แล้วเราทําแล้วจะได้หรือไม่ได้ก็ไม่รู้
แล้วไปฟังคนสอน
ไอ้นั่นก็สอนอย่างหนึ่ง ไอ้นี่ก็สอนอย่างหนึ่ง งงไปหมดเลย
เอาที่เรานี่ เอาที่เรานี่ เอาให้มันชัดเจนของเรานี่
แล้วถ้าทําแล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา
ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
จะเป็นประโยชน์กับเรานะ

๑

เราทํากับเขาว่า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๙ ตุลาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ภาพความจํา ทําอย่างไรให้หายไปในขณะนั่งสมาธิครับ”

กราบเรียนหลวงพ่อ

๑. เวลานั่งสมาธิ พอหลับตาจะเกิดมโนภาพความจําเกิดขึ้นทันที เป็นเรื่องในชีวิตประจําวัน เรื่องในอดีต เรื่องในอนาคต ทั้งเรื่องดีและไม่ดี ผมแก้โดยการนึกถึงรูจมูกตัวเองและจับความรู้สึกลมหายใจเข้าออกแทน พร้อมนึกในใจว่าพุทโธๆ การทําอย่างนี้ใช่หลักการในการทําสมาธิหรือไม่ครับ

๒. ตั้งใจฝึกทําสมาธิในระยะเวลาสองเดือน มีอยู่สองครั้งที่พอนั่งไปสักพักใหญ่ๆ ราว ๒๐ นาที (กระผมจะนั่งสมาธิประมาณ ๓๐ นาทีต่อครั้ง) ความรู้สึกเกิดขึ้นกับตัวเองเหมือนกับหูอื้อ แต่นึกถึงรูจมูกตนเองและนึกพุทโธขณะหายใจเข้าออก สักอึดใจเกิดขนลุกแผ่ซ่านทั้งตัวจนถึงก้นที่นั่ง ๒-๓ ครั้ง กระผมตกใจบ้างนิดหนึ่ง แต่ก็เร่งนึกคําพุทโธๆ แล้วความรู้สึกตัวกระผมเหมือนคล้ายกับว่าก้นตัวเองลอยกลับหัวและหัวปักลงไปในท่านั่งขัดสมาธิ อาการแบบนี้คืออาการของคนที่ฝึกทําสมาธิต้องเจอใช่หรือไม่ครับ ไม่ใช่ว่านั่งนานแล้วงงหรือมึนหัวใช่หรือไม่ครับ

๓. การนั่งสมาธิแล้วจิตสงบ กับนั่งโดยความตั้งใจแต่จิตไม่สงบสักที ได้บุญเหมือนกันหรือไม่ครับ

กระผมขอถามอาจารย์แบบง่ายๆ ตามกําลังปัญญากระผมที่พอทําได้เท่านี้ และพอเท่าที่กระผมรู้สึกได้ในขณะที่ฝึกทําเท่านี้ครับ กราบขอบพระคุณหลวงพ่อ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามที่ ๑. เวลานั่งสมาธิ พอเรานั่งหลับตาไปแล้วมันจะเกิดมโนภาพ ภาพจะเกิดทันทีเลยนะ ภาพประจําวัน ในชีวิตประจําวัน ในอดีต ในอนาคต ทั้งเรื่องดีและเรื่องไม่ดี

นี่เวลาคนนั่งสมาธิ คนเพิ่งฝึกหัดใหม่จะเป็นแบบนี้ เวลาฝึกหัดใหม่ บางทีพุทโธๆ พุทโธไม่ได้ด้วย พุทโธมันคิดไปร้อยแปด แต่นี้เวลาเราจะนั่งสมาธิ ภาพความคิดมันจะเกิดขึ้น ความคิดมันจะเกิดก่อน มันจะดึงเราไปก่อน

แต่ถ้าเวลาเขานั่งพุทโธๆ เวลาเขาอยากจะประพฤติปฏิบัติ เขานึกถึงรูจมูกของตัวเอง คือนึกถึงพุทโธชัดๆ คิดถึงพุทโธชัดๆ คิดถึงรูจมูกของตัวเอง และจับความรู้สึกที่ลมหายใจเข้าออกแทน แล้วนึกว่าพุทโธๆ ทําอย่างนี้ใช่หลักการในการทําสมาธิหรือไม่ครับ

หลักการของมัน หลักการของการทําสมาธิ เราตั้งสติ เราตั้งสตินะ ถ้าสติมันพร้อมนะ เราหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันก็อยู่ที่พุทโธ ภาพความคิดต่างๆ มันจะเกิดขึ้นไม่ได้ แต่ที่ภาพความคิดมันเกิดขึ้นแสดงว่ามันแฉลบไปคิดก่อน ถ้าแฉลบไปคิดก่อน มันคิดออกไปนอกเรื่องไง ไอ้พุทโธนั้นมันก็ไม่ชัดเจน พุทโธนั้นก็ทําสักแต่ว่า

พุทโธทําสักแต่ว่า แต่เราด้วยความเข้าใจของเรา เราก็ว่าเราตั้งใจทํานะ เราก็ตั้งใจทําพุทโธ เราก็ทําของเราด้วยความสมบูรณ์ แต่ภาวนาแล้วทําไมไม่ได้ผลสักที

เหมือนเวลาคนแบบว่าตักนํ้าใส่ตุ่มแต่ตุ่มมันรั่ว มันก็ออกไปทางอื่นหมดน่ะ มันก็ไม่เต็มตุ่มสักที แต่ถ้าเราตั้งสติของเราชัดๆ เราหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ แล้วให้จิตอยู่กับพุทโธ ถ้าอยู่กับพุทโธมันก็ไม่คิดเรื่องอื่น

ถ้าไม่คิดเรื่องอื่นนะ ถ้ามันไม่ละเอียด ถ้ามันไม่รอบคอบ มันก็ไม่เป็นสมาธิ มันก็อยู่อย่างนั้นน่ะ ครึ่งๆ กลางๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ นี่เวลาการนั่งสมาธิ

เขาบอกว่าที่เขาพยายามจะนึกถึงรูจมูกของตัวเอง

คือว่ามารับรู้ลมหายใจชัดๆ ไง ถ้ามารับรู้ลมหายใจชัดๆ หมายความว่าเอาจิตนี้มันเกาะอยู่กับอะไรล่ะ ที่เราพุทโธๆ เรากําหนดคําบริกรรม เราก็จะเอาจิตของเราไปบริกรรมพุทโธ ไปเกาะอยู่กับพุทโธไง ให้อยู่กับพุทโธ ไม่ให้คิดแฉลบไปเรื่องอื่น ไม่ให้ไปนอกเรื่องนอกราว ให้อยู่กับพุทโธชัดๆ ให้อยู่กับพุทโธชัดๆ

ผลของมัน ผลของมันถ้ามันเป็นหนึ่ง เวลาเราคิดเรื่องโลกๆ เขาเรียกสัญญาอารมณ์ อารมณ์มันต่อเนื่องไปเรื่อย อารมณ์มันต่อเนื่องไปเรื่อย แต่ถ้าเรามาพุทโธๆ อารมณ์มันเป็นหนึ่งไง แล้วมันมีแต่พุทกับโธ พุทกับโธ วิตก วิจาร วิตก วิจาร วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ ถ้ามันอยู่ตรงนี้แล้วมันบริกรรมของมัน มีการกระทําของมัน มันชัดเจนของมันนะ อยู่ตรงนี้ อยู่ตรงนี้ แล้วจิตมันเป็น จิตมันเป็นเองไง เวลาจิต ถ้าจิตตัวมันเป็นสมาธิ จิตมันเป็นเอง

แต่ไอ้ของเราเวลาเราคิด ภาพประจําวันมันเกิดขึ้น ความรู้สึกในอดีตอนาคตมันเกิดขึ้น

นี่เสวยอารมณ์ จิตเป็นจิต แต่ไอ้สิ่งที่คิดนั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง สิ่งที่คิดเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ทีนี้จิตมันไปคิดเรื่องนั้นแล้ว จิตไปคิด เวลามันไวไง

เวลาบอกว่า พอนั่งสมาธิปั๊บมันจะเกิดมโนภาพขึ้นมาทันที เป็นในชีวิตประจําวัน เรื่องนั้นเรื่องนี้

มันก็เรื่องนั้นเรื่องนี้ มันเคย ของมันเคย เหมือนเราตื่นเช้าขึ้นมาทําอะไร พอตอนสายเราทําอย่างไร กลางวันทําอะไร ตอนเย็นทําอะไร ทั้งวัน ชีวิตประจําวัน แล้วพอนั่งปั๊บ มันห่วงแล้ว ไปคิดเรื่องนู้นก่อน มันไปนู่นแล้ว พุทโธมันไม่อยู่ปัจจุบัน มันไปนู่น คิดเรื่องตั้งแต่กลางวัน คิดตอนเย็นไปนู่น เวลาคิดไปอย่างนั้น นี่กิเลสมันอดีตอนาคต มันไปอย่างนั้นน่ะ

นี่พูดถึงว่าผู้ที่ปฏิบัติใหม่เป็นแบบนี้ แต่มีวาสนานะ เขาบอกว่า เวลาเกิดเรื่องนั้นปั๊บ เขาก็นึกถึงรูจมูกตัวเองชัดๆ

ลมหายใจมันกระทบรูจมูก รูจมูกมันไม่มีชีวิตหรอก มันคิดไม่ได้ จิตมันคิด จิตมันคิดถึงรูจมูก จิตมันคิดถึงลม จิตมันคิดถึงพุทโธ ถ้าจิตมันคิดพุทโธ

สิ่งนี้โดยหลักการทําสมาธิอย่างนี้ถูกต้องหรือไม่

ใช่ โดยหลักการทําสมาธิต้องทําแบบนี้ ถ้าทําแบบนี้ โดยหลักของสมาธิ การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ เราจะมรณานุสตินึกถึงความตายก็ได้ เรานึกถึงพุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ เราระลึกของเรา

วิธีการ วิธีการที่เราทําที่มันถนัด แล้วพอมันคุ้นชิน เวลามันคุ้นชินมันก็จะจําเจ จําเจ ถ้าเรามีอุบาย เราเปลี่ยนแปลงของเรา เราทําของเรา พยายามฝึกหัดใจของเราให้มันเป็นแบบนี้ ถ้ามันเป็นแบบนี้ นี่โดยหลัก

แล้วถ้ามันเป็นไปได้นะ นี่เข้าข้อที่ ๒.

๒. ตั้งใจเริ่มฝึกทําสมาธิได้สองเดือน มีอยู่สองครั้งที่ทําแล้วมันเกิดอาการไง มันเกิดอาการขนลุก หูอื้อ หูอื้อไปหมดเลย แต่เขาก็กลับมาถึงรูจมูกของตัวเอง

มันจะเกิดอะไรขึ้นก็แล้วแต่ เราไม่ทิ้งพุทโธ เราไม่ทิ้งพุทโธของเรา เราไม่ทิ้งพุทโธของเราคือเราไม่ทิ้งหัวใจของเราไง ถ้าเราทิ้งหัวใจของเรา หัวใจมันเสวยอารมณ์ หัวใจ ธาตุรู้ ใจเปรียบเหมือนนํ้าใสอยู่ในแก้ว

นํ้าใสในแก้ว บางทีในแก้วเราไม่เข้าใจว่าในแก้วมีนํ้าหรือไม่มีนํ้า เพราะนํ้ามันใส แต่ถ้ามีสีมีสันลงไปในนํ้านั้น เราจะรู้ว่า อ๋อ! ในแก้วนี้มีนํ้า

จิตใจของเรา โดยธรรมชาติของมัน ตัวจิต ตัวจิต ธาตุรู้ แล้วใจมันเป็นอย่างไร อะไรมันคือใจ แต่ถ้ามันคิดนี่รู้ทันทีเลย คิดเรื่องนั้น คิดเรื่องนี้ คิดเรื่องนู้น เวลาคิดนี่รู้ อ๋อ! นี่คือใจ

แต่ความจริงไม่ใช่ ความคิดไม่ใช่ใจ ความคิดมันเกิดดับ ความคิดมันคิดมาจากใจ แต่ตัวใจเหมือนนํ้าใส แต่มันก็ต้องอาศัยความคิดมันถึงแสดงตัวไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันแสดงออก มันเสวยอารมณ์ เสวยอารมณ์ก็เสวยความคิดนั้นน่ะ แต่ถ้ามันพุทโธๆ เราจะกลับไปสู่จิตเดิมแท้นี้ผ่องใสๆ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส นี่ไง นํ้าใสๆ แต่ที่เวลามันคิด นํ้ามันได้มีสิ่งใดเข้าไปเจือปนมันแล้ว พอเจือปนก็แสดงออกอาการอย่างนั้นๆ ที่ความรู้สึกนึกคิดที่เราคิดต่างๆ นี่มันเป็นสิ่งที่จิตเสวยอารมณ์ทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น พอเราไปคิดไง คิดให้ว่างๆ ว่างๆ

คิดว่างๆ มันก็คิดว่างได้ แต่มันก็เป็นสิ่งที่เติมเข้าไปในนํ้าใสใช่ไหม มันไม่ใช่ตัวจิตที่มันใส ถ้าตัวจิตที่ใส ถ้ามันทรงตัวมันได้ด้วยการตั้งสติ ด้วยคําบริกรรมพุทโธ ด้วยการหายใจเข้าออก ด้วยการกําหนดลมหายใจๆ นั่นน่ะ ถ้ามันกําหนดทรงตัวมันได้ นั่นน่ะตัวนํ้ามันจะใสของมันเอง ถ้าตัวนํ้ามันใสของมันเอง นั่นน่ะคือสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิน่ะ

แต่ถ้าไอ้คิดๆๆ โดยธรรมชาติของมันเป็นอย่างนั้น ธรรมชาติของมัน แล้วมันก็เป็นจริตเป็นนิสัยของคนนะ ถ้าเป็นจริตเป็นนิสัยของคน มันก็อยู่ที่วาสนาของคน

วิธีการ พุทธานุสติ การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ นั้นคือวิธีการ แต่คนที่มากําหนดพุทโธ คนที่มาทําความสงบ ๔๐ วิธีการนี้เขามีเวรมีกรรมของเขา จริตนิสัยของเขา ความชอบของเขา คนเรามันมีความชอบไง คนมันมีความชอบ มีความฝังใจของคน

ทีนี้ไอ้ความฝังใจนั้นน่ะคืออุปสรรค ไอ้ความฝังใจนั้นคือกิเลสของคน ถ้ากิเลสของคน มันก็ต้องมีวิธีการ

พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ

ไอ้เรื่องเวรกรรมของคน ใครมีมากมีน้อยมันก็พยายามฝืนของคนคนนั้นเอง ฝืนกิเลสตัณหาความทะยานอยากเข้ามาสู่สัจธรรม เข้ามาสู่สัมมาสมาธิ เข้ามาสู่ความสงบตามความเป็นจริงของใจของตน ถ้าใจของตน เห็นไหม

มันถึงว่าวิธีการเหมือนกัน แต่อุปสรรคที่ได้พบแต่ละจิตไม่เหมือนกัน มันไม่เหมือนกัน อยู่ที่เวรที่กรรมของแต่ละบุคคล แต่วิธีการอันเดียวกัน วิธีการอันเดียวกัน แล้ววิธีการอันเดียวกันนั้นมันอยู่ที่วาสนา

วาสนาของคนที่มีวาสนาเขาจะทําของเขาชัดๆ เขาจะมีสติสมบูรณ์ของเขา เขาจะมีความกระทําของเขาด้วยความมั่นคงของเขา แต่วาสนาของคนอ่อนแอ “เราก็ทําแล้ว เราก็ตั้งใจแล้ว” นี่มันไปคิดอย่างนั้นน่ะ มันคิดท้อถอย มันคิดทําลายตัวเอง มันไม่ได้คิดด้วยความมั่นคง นี่มันอยู่ที่วาสนา

นี่พูดถึงวิธีการหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ วิธีการ พุทธานุสติ วิธีการของคําบริกรรม วิธีการอันเดียวกัน แต่มันจะแตกต่างกันด้วยวาสนาของคน แตกต่างกันด้วยจิตของคน แตกต่างกันด้วยบุญญาธิการของคน

อันนี้อยู่อีกกรณีหนึ่งนะ ไม่ใช่ว่าวิธีการเหมือนกัน ทําต้องเหมือนกันหมด

ไม่ใช่ ไม่ต้อง เราทําของเรา ให้ทําของเราด้วยความสมบูรณ์ของเรา ทําของเราให้จิตสงบของเรา ถ้าเป็นผลงานของเราก็เป็นเรื่องของเรา

ฉะนั้น เวลาเขาบอกว่าเขานั่งมีอยู่สองครั้ง เวลาเขาเป็นเขาบอกว่ารู้สึกว่าอึดอัดใจ รู้สึกว่าขนลุก

แล้วขนลุกขนพอง ถ้าขนลุกขนพองมันอยู่ในองค์ของฌาน วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ เพียงแต่ว่าเราจะเจออารมณ์ไหน มันจะสัมผัสอันไหน วิตก วิจารคือเราอยู่กับพุทโธชัดๆ วิตกกับวิจาร วิตกคือนึกขึ้น เขาเรียกวิตก วิจารคือระหว่างพุทกับโธ วิตก วิจาร คําบริกรรม วิตก วิจาร นวกรรม จิตมันมีการกระทํา

จิตมันต้องมีการกระทํา ทําเพื่ออะไร ทําเพื่อตัวเองให้ทรงตัวได้ ทําให้ตัวเองยืนอยู่ได้ ตัวเองไม่ต้องไปอาศัยอารมณ์ ตัวเองไม่ต้องไปอาศัยความคิดถึงจะแสดงตนได้ ตัวเองให้ยืนในตัวของตัวเอง

วิตก วิจาร พอวิตก วิจารเข้า ถ้าจิตมันดีขึ้น จิตมันไหลลื่นขึ้น มันพัฒนาขึ้น มันก็เกิดปีติ เกิดปีติก็เกิดการขนลุกขนพอง เกิดอาการตัวขยายใหญ่ขึ้น ไอ้นี่มันคือผลข้างเคียงทั้งนั้น

เพราะจากปีติแล้ว ถ้าคนยังรักษาหัวใจได้ดีขึ้นนะ มันจะเกิดความสุข เกิดปีติไปแล้วขนพอง ตัวใหญ่ ตัวแทบจะระเบิดเลย พอมันผ่านไปนะ มันจะเกิดความเย็นความสุขของมันนะ แล้วพอผ่านไป ความสุข ความสุขก็ไปติดสุข พอผ่านไปมันก็เกิดเอกัคคตารมณ์จิตตั้งมั่น จิตที่มันเข้าไปสู่สัจจะ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใสๆ ที่มันตั้งมั่นได้ ที่มันทรงตัวของมันเองได้นั่นน่ะ นั่นน่ะเอกัคคตารมณ์คือจิตตั้งมั่น พอจิตตั้งมั่นขึ้นมา นี่องค์ของสมาธิ

เพียงแต่ว่าจิตเราเริ่มกระทําขึ้น จิตของเรามันดีขึ้นมากน้อยแค่ไหน ดีขึ้นในระดับไหน ดีขึ้นในระดับวิตก วิจาร ก็พุทโธชัดๆ นี่ไง พุทโธๆๆ มันกลมกล่อม อยู่ในขั้นของวิตก วิจาร วิตก วิจาร มันดีขึ้น จิตเรามันเป็นอิสระ ไม่ไปอยู่กับความคิด ไม่ไปเสวยอารมณ์ไง คือไม่ต้องมีสิ่งใดไปเจือปน มันอยู่ของมันได้ด้วยคําบริกรรม วิตก วิจาร พุทโธๆๆ แล้วถ้ามันพัฒนาขึ้นมันก็เกิดขนพองสยองเกล้า เกิดความรับรู้ แล้วถ้าไปมันก็จะเกิดความสุข

นี้พูดถึงว่า “สิ่งที่มันเกิดขึ้นสองครั้ง ผมตกใจนิดหนึ่ง” เขาว่านะ “ผมตกใจนิดหนึ่ง พอตกใจนิดหนึ่ง พอมีความรู้สึกตัวขึ้นมามันคล้ายกับว่า...”

“คล้ายกับว่า” นี่มันไปแล้ว

“...คล้ายกับว่าก้นของตัวเองลอยขึ้น กลับหัวกลับหาง หัวนี่ปักลงในการนั่งสมาธินั้น แล้วอาการที่ฝึกทําสมาธิต้องเจอแบบนี้ใช่หรือไม่”

นั่งนานไป นี่มันเป็นอาการที่เกิดขึ้นกับการนั่งสมาธิอย่างหนึ่ง แต่คําถามของเขา เขาบอกว่า ไม่ใช่ว่านั่งนานแล้วมันงงนะ ไม่ใช่มึนหัวนะ

ไอ้งงไอ้มึนหัวนี่มันทางการแพทย์ไง ทางการแพทย์เวลานั่งไปแล้วเราเกิดมึนงง เราเกิดอาการวูบ มันก็มีในการที่คนที่เขาในทางการแพทย์ ในเรื่องของสรีระ ในเรื่องของร่างกายเรา

แต่เรื่องของความรู้สึกๆ จิต จิตที่มันเป็นไป จิตที่มันเป็นไป มันเป็นไปได้ มันเป็นไปได้ ที่ว่ามันเกิดอาการกลับหัวกลับหาง กลับความรู้สึก

ความรู้สึก ความรู้สึกก็เหมือนกับสิ่งที่รับรู้ ความรู้สึกเหมือนอาการ อาการที่มันเกิดขึ้น อาการที่เกิดขึ้นมันไม่ใช่จิต ตัวจิตคือตัวเรา อาการก็เหมือนกับสิ่งที่ว่าแปลกปลอม สิ่งที่ไปรับรู้มานั่นน่ะอาการๆ

แต่โดยธรรมชาติของจิต โดยธรรมชาติของจิต ร่างกายมนุษย์ ธาตุรู้ ธรรมชาติที่รู้ รู้อะไร รู้สิ่งที่มันให้ถูกรู้ ธรรมชาติ จิตนี้เป็นผู้รู้ ธรรมชาติที่รู้ แล้วพอมารู้เรื่องอะไร มันรู้มันเป็นอันดับสอง อันดับสองคือว่าเสวยอารมณ์ไปแล้ว รู้เรื่องนั้นๆๆ เรื่องที่ไหน รู้เรื่องนั้น แล้วเรามาพุทโธๆ ก็รู้เรื่องนั้นๆ ก็พุทโธนี่แหละ แล้วให้มันถอยกลับมาไง

ธรรมชาติที่รู้ สิ่งที่ถูกรู้คืออารมณ์ อาการหัวหกก้นขวิดมันเป็นอารมณ์ทั้งนั้นน่ะ แล้วจิตมันออกไปรับรู้ไง จิตมันออกไปรับรู้

รับรู้ให้มันรับรู้ แต่ถ้าสิ่งนี้พอเราเข้าใจแล้วว่ามันเป็นอาการ พอเป็นอาการ เราก็วาง ไม่ไปสงสัย ไม่ไปค้นคว้ามัน กลับมาที่พุทโธต่อ

โดยข้อเท็จจริง หลวงปู่มั่นท่านสั่งไว้เลย “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ”

พวกเราจะไม่ทิ้งผู้รู้ จะไม่ทิ้งพุทโธ ถ้าเราอยากจะประพฤติปฏิบัติเข้าไปสู่อริยสัจ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเราเกิดปัญญาขึ้นมา เกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมา จากสัมมาสมาธิ จากจิตที่มั่นคง เดี๋ยวเราจะเห็นอริยสัจ เห็นสัจจะความจริงในพระพุทธศาสนา

พระพุทธศาสนาสอนเรื่องอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ถ้าเราไปจับต้องได้ตามความเป็นจริง เราจะเห็นคุณค่า คุณค่าว่าจิตของเราได้กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตของเราพยายามฝึกฝนของเราจนมันเป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญาขึ้นมาในใจของเรา เราจะเห็นคุณค่ามากเลย นี่ถ้ามันเป็นความจริงอย่างนั้น

แต่ถ้ามันเริ่มฝึกหัดใหม่ก็เป็นแบบนี้ เพราะคําถาม คําถามว่า อาการอย่างนั้นเป็นอะไร สิ่งที่มันอาการที่มันเหมือนตัวเองกลับหัวกลับหาง มันมีอาการที่ลอยขึ้นต่างๆ

อาการอย่างนี้มันเป็นไปได้ทั้งนั้นน่ะ คําว่า “เป็นไปได้” มันก็ย้อนกลับมาตรงนี้ ย้อนกลับมาที่ว่า จริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน อํานาจวาสนาคนไม่เหมือนกัน ฉะนั้น อาการที่เป็นมันเป็นได้ทั้งนั้นน่ะ

แต่เวลาถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นแล้วท่านพยายามจะบอกว่า ให้ทํากลับมาให้เป็นปกติ ศีลคือความปกติของใจ สัมมาสมาธิคือจิตตั้งมั่น กลับมาเป็นความปกติของเรา กลับมาเป็นความรับรู้สึกความเป็นจริงในใจของเรา แล้วถ้าจิตมันสงบแล้ว เราจะก้าวหน้าต่อไปด้วยการฝึกหัดใช้ปัญญา

ปัญญา ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคไง มรรคคือดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความระลึกชอบ ถ้าความชอบธรรมในมรรคนั่นน่ะ ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมามันจะเกิดนิโรธ รู้จริงเห็นจริง เกิดนิโรธ นิโรธรู้แจ้ง รู้แจ้งในอริยสัจ ถ้ารู้แจ้งในอริยสัจ

นี่เราทําเพื่อกลับมาเป็นเหตุนี้ ในพระพุทธศาสนาสอนเรียบง่าย แล้วทําได้แสนยาก เพราะมันเรียบง่ายจนคนมองข้าม มองข้ามว่า ทําสมาธิแล้วมันจะไปรู้นั่นรู้นี่ มันจะมหัศจรรย์

แต่ไม่รู้หรอกว่าความมหัศจรรย์คือมหัศจรรย์ในตัวเราต่างหาก ความมหัศจรรย์คือมหัศจรรย์ในหัวใจของเรา ในหัวใจของเราที่มันไม่มีใครรื้อค้น ไม่มีใครดูแลรักษามันน่ะ

ปฏิสนธิจิตเกิดในไข่ ในครรภ์ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ แต่พอเรามีสติมีปัญญา เราควบคุมด้วยศึกษา ด้วยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วฝึกหัดให้เกิดขึ้นมาจากหัวใจของเรา แล้วมันจะเกิดมรรคในหัวใจของเรา มรรคญาณ มรรคญาณเกิดในหัวใจของเรา ชําระล้างในหัวใจของเรา อันนี้สิ นี่แหละหัวใจของศาสนา อันนี้สําคัญ ถ้าสําคัญ

ค่อยๆ ค่อยๆ เข้ามานี่ไง นี่พูดถึงว่า ที่เขาเป็นอย่างนี้ หัวหกก้นขวิด มันเป็นอาการที่นั่งแล้วงงหรือเปล่า มันเป็นการมึนหัวใช่หรือไม่ ให้หลวงพ่อวินิจฉัยไง

ไอ้เรื่องร่างกาย เรื่องการเจ็บไข้ได้ป่วยนั่นเรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้าเรื่องภาวนามันเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ละเอียดอ่อนมากกว่านั้น

นี่พูดถึงว่า ถ้าอาการเป็นแบบนี้มันเป็นอาการของเรา ให้กลับมาที่ว่ารูจมูกชัดๆ นั่นน่ะ รู้ลมหายใจชัดๆ นั่นน่ะ กลับมาตรงนี้ แล้วกลับมาให้เป็นความปกติ

พระพุทธศาสนาสอนเรียบง่าย ไม่ส่งออกไปรู้เรื่องต่างๆ แต่ถ้าเป็นอํานาจวาสนา คือจิตมันสร้างมาอย่างนั้นก็ต้องแก้ไขควบคุมดูแลกลับมาให้เป็นปกติ กลับมาให้เป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญา แล้วพยายามฝึกหัดใช้ปัญญาให้เกิดมรรคเกิดผล เราจะเข้าใจเรื่องชีวิต เรื่องที่มาที่ไปของจิตนี้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบุพเพนิวาสานุสติญาณย้อนอดีตชาติไปไม่จบ จุตูปปาตญาณ อนาคตไปไม่จบ เวลากลับมาอาสวักขยญาณ ทําลายอวิชชาดับเดี๋ยวนี้เป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเลย ของจริงอยู่ที่นี่

ไอ้สิ่งที่รู้เห็นนั้นมันฝืนได้ยาก คําว่า “จริต” เหมือนเด็ก เด็กมันนิสัยเป็นอย่างนี้มันก็เป็นแบบนี้ ถ้าเด็กเราฝึกหัด ฝึกหัดให้มันดีขึ้น

นี่ก็เหมือนกัน เหมือนจิตที่มันไร้เดียงสา เราเข้าไปสู่ตัวมันเอง เหมือนไร้เดียงสา มันแสดงออกโดยธรรมชาติของมัน แล้วเราจะคุมอย่างไรล่ะ ไม่เป็นหรอก คนปฏิบัติใหม่ๆ เป็นอย่างนี้ เข้าไปเห็นใจของตนแล้วไม่รู้จะทําอย่างไร งงๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ

แต่ครูบาอาจารย์ท่านฝึกบ่อย ชํานาญในวสี เคยเข้าเคยออก เคยดูเคยแล เคยบํารุงรักษา แล้วมันจะดีขึ้นๆ เพราะการบํารุงการรักษา การดูแลหัวใจของเราเอง

ทั้งๆ ที่เป็นหัวใจของเราเองนะ งง แต่ถ้าศึกษาธรรมะน่ะเก่ง เวลาพูดนี่ โอ้โฮ! ต่อยหอยเลยนะ แต่เวลาทําด้วยตัวเอง งง เอ๊ะ! ทําไม่ถูก แต่ชํานาญในวสีแล้วเดี๋ยวมันจะดีขึ้น

“๓. การนั่งสมาธิแล้วจิตสงบ กับนั่งโดยที่ตั้งใจแต่จิตไม่สงบสักที ได้บุญเหมือนกันหรือไม่ครับ”

ถ้าคําว่า “ได้บุญเหมือนกัน” ได้บุญเหมือนกันหมายความว่าความเพียรชอบ เรามีความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มีความเพียร

เวลาเรานั่งสมาธิภาวนา บุญกิริยาวัตถุ คือคนเราจะเดิน จะนอน จะนั่ง จะสุขสบายอย่างไรก็ได้ แต่เราเสียสละ เราเสียสละกิริยาที่เราจะอยู่สุขสบาย เรามานั่งสมาธิบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยกายและใจ เรามาบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยร่างกายนี้ ยกถวายบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะได้บุญไหม

โยมมาทําบุญ นั่นน่ะบุญเป็นอามิส คือเป็นอาหาร เป็นเครื่องใช้ไม้สอย นั่นโยมไปหามา แต่เวลาโยมนั่งภาวนานะ โยมนั่ง เรานั่งภาวนาถวายกายและใจนี้แก่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะได้บุญไหม ได้

ทีนี้เขาบอกว่า ฉะนั้น นั่งสมาธิแล้วจิตสงบ และตั้งใจแต่จิตไม่สงบ มันจะได้บุญเท่ากันหรือไม่

จิตสงบมันก็ต้องได้บุญมากกว่าอยู่แล้ว เพราะจิตสงบมันมีความสุขไง เพราะจิตสงบเราได้สัมผัสรสของธรรมไง ถ้าจิตไม่สงบ เราได้สัมผัสกับกิเลสไง ได้สัมผัสกับความหงุดหงิด ได้สัมผัสกับความทุกข์ความยากไง

แต่เราเอากิริยาเริ่มต้นไง เอากิริยาเริ่มต้นที่เราได้ถวายกายกับใจนี้แก่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้เป็นกําลังใจกับเราไง

แต่ถ้านั่งแล้วมันแบบว่านั่งสมาธิแล้วจิตสงบ กับนั่งสมาธิแล้วจิตไม่สงบ จะได้บุญเท่ากันหรือไม่ ได้บุญเท่ากันหรือไม่

ถ้าผู้ปฏิบัตินี่ชัดเจนมากเลย ทีนี้ถ้าจิตมันสงบแล้ว อันนั้นน่ะสําคัญมาก สําคัญว่าเราได้รู้ตัวตนของเราไง เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ถ้ามันมีสองอย่าง จิตสงบและจิตไม่สงบ เวลาจิตสงบมันก็เป็นบุญเป็นกุศล มันเป็นสิ่งที่ดี จิตไม่สงบมันก็เป็นทุกข์เป็นยากไง แล้วมันก็เบื่อหน่าย พอเบื่อหน่ายแล้ว กิเลสมันจะแบบว่ามันบังเงา กิเลสมันจะแบบว่าคอยทําลาย

เราถึงพยายามบอกว่า เวลาปฏิบัติให้ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลานั่ง นั่งบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สงบไม่สงบนั่นอีกเรื่องหนึ่งไง

แต่ถ้าสงบมันก็ชอบ ไม่สงบก็คือไม่ชอบ ไม่ชอบมันก็ฟุ้งซ่าน ไม่ชอบมันก็เบื่อหน่าย พอเบื่อหน่ายขึ้นไปแล้วมันก็จะเป็นช่องทางให้กิเลสมันบอกว่า “เลิกเถอะ เราไม่มีวาสนา” แต่เราไม่ให้กิเลสมันมายุมาแหย่ ไม่ให้กิเลสมันมาช่วงชิงศรัทธาของเรา เราถึงบอกว่าเราบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เราไม่ปรารถนา คําว่า “สงบ” กับ “ไม่สงบ” มาเทียบกัน มันก็แบ่งแยกแล้ว

ฉะนั้น ถ้าเราบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บูชาหมดเลย สงบก็โอเค ถ้าไม่สงบก็ทําใหม่ เออ! อย่างนี้จบ มันไม่มีให้กิเลสเข้ามาโต้แย้ง ไม่ให้กิเลสเข้ามาสอดไง

นี่พูดถึงว่า กระผมถามแบบง่ายๆ อย่างนี้เพราะปัญญาที่พอทําได้เท่านี้

เพื่อความถูกต้องไง โอเค การฝึกหัดใหม่ๆ ก็ฝึกหัดอย่างนี้ การฝึกหัดไปมันมีประสบการณ์ไง ไม่อย่างนั้นเราฟังแต่เขาเล่าว่า แล้วเราทําแล้วจะได้หรือไม่ได้ก็ไม่รู้ แล้วไปฟังคนสอน ไอ้นั่นก็สอนอย่างหนึ่ง ไอ้นี่ก็สอนอย่างหนึ่ง งงไปหมดเลย

เอาที่เรานี่ เอาที่เรานี่ เอาให้มันชัดเจนของเรานี่ แล้วถ้าทําแล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเป็นประโยชน์กับเรานะ จบ

ถาม : เรื่อง “ธรรมแตกหรือกรรมฐานแตก”

กราบขอบพระคุณหลวงพ่อที่ตอบปัญหาธรรมที่ลูกเขียนมาตลอด ขอบคุณอย่างสูงครับ ลูกได้สนทนาธรรมกับพี่ที่มางานกฐินที่ผ่านมาครับ เห็นญาติธรรมบอกว่าท่านสําเร็จโสดาบันแล้ว ผมลองสนทนาธรรมกับท่านครับ คุยกันไปมา ธมฺมสากจฺฉากัน ท่านพูดขึ้นมาว่า ผมกําลังธรรมจะแตกแล้วจะบ้าได้ ท่านไม่พูดต่ออีก กลัวผมจะบ้าได้ และไม่ให้เบอร์โทรคุยกัน ท่านบอกตรงๆ ว่ากลัวผมบ้า ไม่อยากรับผิดชอบ ท่านให้ผมไปถามหลวงพ่อครับ เพราะกลัวบ้า ไม่อยากรับผิดชอบ

ท่านกลัวว่าผมบ้า ผาดโผน และกําลังเยอะ และไปแหย่รังแตนเข้าให้ แล้วให้ระมัดระวังตนให้ดี มีโอกาสให้ถามหลวงพ่อเลยครับ ผมเลยถามหลวงพ่อทางตอบปัญหาธรรมเลยครับ เพราะกลัวธรรมแตก

ที่ฝึกฝนมาลูกจะเน้นสมาธิท่าเพชรเป็นหลัก เพราะลองไปเรียนรู้ท่าสมาธิเพชรมากับพระมหารูปหนึ่งสอนวิธีที่ถูกต้องให้ และลูกก็เรียนรู้ปรับปรุงและค้นคว้าเอง ผลก็คือเวทนามาเร็วนิ่ง กําลังฐานสมาธิดี ข่มกิเลสตนเองได้ ชอบด่ากิเลสตนเอง ชอบข่มกามราคะตนเอง และได้ผลพอสมควร กําลังสมาธิดี และนั่งท่าสมาธิเพชรถึงใจมากครับ

ถ้าไปนั่งสมาธิปกติไม่ถึงใจครับ เวทนามาช้า ต้องนั่ง ๒ ชั่วโมงขึ้นไปถึงจะมา ลูกเลยเน้นท่าเพชรเป็นหลัก ฝึกหัดตนมา ๓-๔ เดือนแล้วครับ กําลังดี เวทนาแรงดี ถึงใจมากครับ นั่งเฉลี่ยวันละหนึ่งชั่วโมงครึ่งต่อวัน จะเพิ่มเวลาก็ยังไม่กล้า เวทนาแรงกล้ามาก และชอบฝึกฝนมากครับ ปวดจนชินแล้ว เวลานั่งเสร็จเอาขาออก ปวด เลยต้องรอเวลานิดหน่อย แล้วเดินจงกรมต่อแบบปวดไปเดินไป ต่อมาฝึกขันติความอดทนไปด้วย ที่กล่าวมาลูกฝึกผิดหรือเปล่าครับ

ถ้าเป็นเรื่องอีกมิติหนหนึ่งก็จะเจอกิเลสตนเองเล่นงานเป็นเรื่องปกติครับ มีสติรู้เท่าทัน มันไม่ตกเป็นเหยื่อของกิเลสครับ ผมขอให้หลวงพ่อวินิจฉัยด้วยครับ ลูกกลัวธรรมแตก ลูกไม่มีโอกาสได้ถามหลวงพ่อที่วัดโดยตรงเพราะติดงานทางโลก ตอนนี้ลูกรอหลวงพ่อตอบอย่างเดียวครับ ฝึกฝนสมาธิเพลาลงไปก่อน เพราะกลัวธรรมแตก

ตอบ : คําว่า “ธรรมแตกๆ” มันเป็นเรื่องหนึ่งนะ ธรรมแตกหมายความว่าคนที่ปฏิบัติไปแล้วสติขาดแล้วเสียหายไป นั่นก็ธรรมแตก ถ้ามันปฏิบัติไปมันไม่มีเหตุมีผลอะไร เอาธรรมอะไรมาแตก

ทีนี้กลับมาเริ่มต้นคําถามก่อน เขาบอกว่าเขาสนทนากับพี่คนหนึ่ง ญาติธรรมเขาบอกว่าท่านสําเร็จโสดาบันแล้ว

ไอ้คําว่า “สําเร็จโสดาบัน ไม่สําเร็จโสดาบัน” ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติถ้ามันมีสัจจะความจริงในหัวใจ ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมามันจะมีคุณธรรมในใจ ถ้ามีคุณธรรมในใจนั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ

แต่ถ้าบอกว่า ญาติธรรมเขาบอกเป็นโสดาบัน

ญาติธรรมบอก เราไม่ได้บอก เราไม่รับรู้อะไรทั้งสิ้นนะ ไอ้คนนั้นเป็นนู่นเป็นนี่มันเป็นปัญหาสังคมทางโลก สังคมทางโลกเขาเอามรรคเอาผลมาเป็นสินค้า ไอ้นั่นได้โสดาบัน ใครปฏิบัติก็ได้โสดาบัน ได้สกิทาคามี ได้อนาคามี เขาไปเอาสิ่งนั้นเป็นการชักนําเป็นการชักจูงให้คนเข้ามาปฏิบัติไปเชื่อเขา

ดูสิ เขาบอกว่าขายนรกขายสวรรค์ ไอ้นี่มันขายมรรคผลนิพพานไง ถ้ามันขายมรรคผลนิพพาน ไอ้นี่ไอ้ที่ว่าญาติธรรมเขาบอกว่าเป็นโสดาบัน

เราไม่รับรู้ เพราะที่นี่ไม่มี เวลาของเรามีแต่คนโทรมาเรียกร้องค่าเสียหายนะ มันมีผู้มาปฏิบัติที่นี่สองคน เวลาเขาปฏิบัติ เขาออกไปเขาแบบว่าหลุด ออกไปแล้วขับรถไปชนกัน ญาติเขามาที่นี่เลย มาเรียกค่าเสียหาย

เราบอกว่า เรียกค่าเสียหายอะไรล่ะ เพราะว่าญาติธรรมคุยกันเอง เขาไม่เคยมาถามปัญหาอะไรเราเลย เราไม่เคยได้ฝึกเขา ได้สั่งสอนเขาเป็นเรื่องส่วนตัวเลย ไม่มีเลย แล้วเขาไปมีปัญหา เขาจะมาเรียกร้องค่าเสียหายอะไร

มีอีกคนหนึ่งมาปฏิบัติที่นี่สองรอบ ไปปฏิบัติเองนะ เขาบอกว่านั่งสมาธิแล้วหลวงพ่อส่งจิตมาสอนทางสมาธิเลย

เราบอก ไม่ได้ไปหรอก นอนอยู่ในห้องนี่ไม่เคยไปไหนเลย

คิดเองเออเองไง แล้วพอกลับไปที่บ้านก็มีปัญหา เขาโทรมาที่วัดนี้ โทรมาบอกว่าทําให้ลูกสาวเขาเสียหาย จะรับผิดชอบอย่างไร จะจ่ายเท่าไร

เออ! ที่อื่นนะ เขามีแต่เอามรรคเอาผล โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี เอามาเป็นสินค้าเพื่อหาเหยื่อกัน ไอ้ของเรามีแต่คนโทรมาเรียกค่าเสียหาย มีมาปรับไหมค่าเสียหาย รับผิดชอบว่า ลูกสาว ผู้ที่มาปฏิบัติเสียหาย ๒-๓ คน

แต่เราไม่ได้ทําอะไรเลย เราให้สถานที่ เราให้ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาเขามาปฏิบัติเขาปฏิบัติของเขากันเอง แล้วเขาก็ไปคุย ญาติธรรม ญาติธรรมคุยกันเอง แล้วเวลามีปัญหาไปก็จะมาปรับผิดเอาจากทางวัด

ถ้าพระสอนนะ ถ้ามีปัญหาเข้ามาคุยกับเรา ไอ้ที่ว่าโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี มาพูดกับเราตรงๆ สิ เราไม่เคยรับรู้อะไร ใครมาพูดว่าได้โสดาบันไม่ได้โสดาบันอะไรกับเราเลยนะ เราไม่รู้เรื่องเลย แล้วเอ็งไปพูดกันเองน่ะ แล้วพอพูดกันเอง

เราที่พูดนี่เพราะเห็นกับที่ปฏิบัติที่อื่นๆ เขาจะบอกว่า ถ้าปฏิบัติแล้วจะได้โสดาบัน คนนั้นได้สกิทาคามี

เราไม่เชื่อหรอก อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน เวลาประพฤติปฏิบัติไป ครูบาอาจารย์เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ผู้ใดเป็นผู้ปฏิบัติมีคุณธรรมในหัวใจ เขามีคุณธรรมในหัวใจ นั่นน่ะเป็นคุณสมบัติของเขา เวลาเป็นคุณสมบัติของเขา เวลาไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็รับรองความเป็นจริงในคุณสมบัติของเขา

ถ้าคุณสมบัติในตัวของเขามันมีจริง มันไม่ใช่ว่าอยู่ที่สถานที่หรือครูบาอาจารย์องค์ไหนเป็นผู้รองรับ ถ้ามันเป็นความจริง มันเป็นความจริงขึ้นมาจากภายใน ถ้าเป็นความจริงขึ้นมาจากภายใน เขาจะมีคุณธรรม ถ้ามีคุณธรรมปั๊บ ถ้าเข้าใจเรื่องธรรมะแล้ว ไอ้เรื่องสิ่งที่ว่าธรรมแตกไม่แตก คนละเรื่องเลย

ไอ้นี่ตัวเองก็ยังไม่รู้เรื่องอะไรเลย แล้วก็จะมาแบบว่า “ถ้าอย่างนี้ไปหาหลวงพ่อนะ เพราะไม่อยากสอน ไม่อยากรับผิดชอบ”

รับผิดชอบอะไร เข้ามาที่วัดนี้เขามาหาใคร ถ้าเขามาหาใคร เขาควรไปหาเจ้าอาวาส เจ้าอาวาสเป็นคนจัดการ

แล้วนี่บอกว่าเดี๋ยวจะเป็นธรรมแตก

ไอ้นี่มันเป็นการแบล็กเมลกันหรือเปล่าก็ไม่รู้ ไปบอกว่า “ถ้าอย่างนี้แล้วเดี๋ยวจะธรรมแตกนะ ไม่รับผิดชอบแล้วไปหาหลวงพ่อ ให้ไปคุยกับหลวงพ่อ”

แล้วทําไมไม่มาหาเราล่ะ ทําไมไม่มาคุยกับเรา

ไอ้เรื่องปัญหาๆ นี้มา ส่วนใหญ่แล้ว ไปไหนมา สามวาสองศอก คือเขาคิดของเขาไปเอง แล้วเขาเข้าใจของเขาไปเอง แล้วเวลาเราเทศนาว่าการเราก็เทศนาว่าการโดยสัจจะโดยความจริง แล้วถ้ามีความสงสัยในธรรม มีความสงสัยอะไรก็มาคุยกับเราได้ แต่ส่วนใหญ่แล้วไม่ใช่อย่างนั้น

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเทศน์ หลวงตาท่านบอกเลย หลวงปู่มั่นเวลาเทศน์ นิพพานหยิบเอาได้เลย เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ ท่านเทศน์ถึงสัจจะความจริงในใจของท่าน ตั้งแต่เริ่มจากปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ จากข้อเท็จจริงในใจของหลวงปู่มั่น

ไอ้พวกเราฟังเข้าไปมันก็ โอ้โฮ! นิพพานจะหยิบจับเอาได้เลย พอหลวงปู่มั่นเทศน์จบ นิพพานมืดตึ๊ดตื๋อ จับไม่มีสิ่งใดได้เลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราเทศนาว่าการ เราก็เทศนาไปตามข้อเท็จจริง ทีนี้คนฟัง คนฟังฟังแล้วเป็นคติธรรม ก็พยายามจะปีน จะจับ จะต้อง จะให้ได้ประโยชน์

เวลาเราเทศนาว่าการ เราเทศนาว่าการเพื่อเหตุนี้ เพื่อมันเป็นข้อเท็จจริงอย่างนี้ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ แล้วผู้ที่ฟัง ผู้ที่ปฏิบัติ หัวใจของเรามันมีคุณภาพแค่ไหน มันก็พยายามจะเอาสิ่งนั้นเป็นแบบอย่าง แล้วพยายามจะฝึกหัดให้ได้อย่างนั้น นี่เป้าหมายของผู้เทศน์ เป้าหมายของการเทศนาว่าการ

ไอ้ผู้ฟังฟังแล้วจะเข้าใจหรือไม่เข้าใจ ถ้ามันไม่เข้าใจมันก็เป็นคติธรรม คติธรรมคือข้อเท็จจริง ข้อธรรมะที่เราจะเก็บไว้แล้วไปเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา พยายามฝึกหัดทําหัวใจของเราให้มันกระจ่างแจ้ง ให้มันรู้จริงเห็นจริงตามความเป็นจริงในใจของเรา

นี่เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ ท่านเทศน์อย่างนั้น ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์แล้ว ไอ้ผู้ฟังก็รู้อยู่แล้ว ผู้ฟัง ภาษาเรานะ เขาไม่แจ่มแจ้งหรอก แต่ลูกศิษย์กับอาจารย์เป็นอย่างนี้ อาจารย์ก็เป็นไม้เท้าคอยเปิดทางให้ ลูกศิษย์ก็พยายามจะประพฤติปฏิบัติตามไป

นี่กรรมฐานเขาทํากันอย่างนี้ วัดป่าเขาทํากันอย่างนี้ ครูบาอาจารย์เทศนาว่าการเป็นถนนหนทางไปให้กับลูกศิษย์ลูกหาผู้ก้าวเดินตามไป ฉะนั้น เขาจะรู้เท่าทันอาจารย์ เราคิดว่าเป็นไปได้ยาก ฉะนั้น เวลาเทศนาว่าการเทศน์อย่างนี้

แต่เวลาเขาไปแล้วเขาไปคุยกัน แล้วเขาไม่ได้มาสอบถามเราเลย แล้วที่ว่ามีปัญหาไป ๒ คน โอ้โฮ! พ่อแม่เขามานี่เลยนะ “หลวงพ่อจะรับผิดชอบอย่างไร”

สุดท้ายแล้วพอเราบอกว่า รับผิดชอบเรื่องอะไรล่ะ เพราะลูกสาวของโยมมาอยู่วัด เราก็ไม่ได้สั่งอะไรเขาเลย เขาก็ไม่เคยถามปัญหาเราเลย เหมือนกับโรงพยาบาลน่ะ เราเป็นหมอ เรายังไม่ได้รักษาเขาเลย เราไม่ได้ผ่าตัด ไม่ได้ฉีดยา ไม่ได้ทําอะไรเขาเลย แล้วเขามีโรคภัยไข้เจ็บ

แล้วพ่อแม่ของเขาบอก ใช่ เด็กคนนี้เขาสติเสียมาตั้งแต่อายุ ๗ ขวบ แล้วตอนหลังมันดีขึ้น ดีขึ้นจนเด็กคนนี้จบพยาบาลนะ เป็นอาจารย์สอนพยาบาลด้วย แต่เขาคุมยามาตลอด พอคุมยามาตลอด เขามาปฏิบัติเอง แล้วเขาก็คุยกันเอง เขาวางยา เขาเลิกยาไง ก็เลยหลุดไง

ไอ้นี่มันก็เป็นข้อเท็จจริง เพราะพ่อแม่เขาบอก ใช่ ลูกเขาเป็นมาตั้งแต่อายุ ๗ ขวบ แต่นี่อายุเกือบ ๓๐-๔๐ แล้วนะ มันก็มีที่มาที่ไปไง

คือเราไม่ได้ทําอะไรเลย คือเราไม่รู้เรื่องอะไรเลย เขาเป็นของเขากันเอง แล้วเขาเป็นเอง แต่สุดท้ายแล้วเขาก็ป้ายขี้เราหมดเลย คนที่สองก็เหมือนกัน เราเจอปัญหาอย่างนี้บ่อยมาก

ปัญหาอย่างนี้แสดงว่า วัด วัดนี้เป็นที่พึ่งพาอาศัยของสังคม สังคมใครทุกข์ใครยากเขาก็มาอาศัยวัด แต่ถ้าอาศัยวัดแล้ว ภาษาเรานะ มันต้องเป็นสุภาพบุรุษ ต้องซื่อสัตย์ ต้องพูดคุยกันตามข้อเท็จจริง อยากจะเป็นโสดาบันไม่โสดาบัน ก็ต้องคุยกับเราก่อน ถ้าเรารับว่าเป็นโสดาบันก็อีกเรื่องหนึ่ง

ไอ้นี่เราก็ไม่เคยรับ เราก็ไม่เคยรู้อะไรเลย ไม่เคยรับไม่เคยรู้ แล้วไม่เชื่อด้วย เพราะถ้าเป็นโสดาบันมันมีสติสมบูรณ์ไง ถ้าเป็นโสดาบันนะ ไม่สีลัพพตปรามาส ไม่ลูบไม่คลํา มันจะชัดเจน ถ้ามันยังพูดจาไม่ชัดเจน ยังล่อกแล่ก มันจะเป็นโสดาบันได้อย่างไรวะ กูไม่ดูหรอกว่ามึงเป็นโสดาบันตอนไหน ไม่เป็นโสดาบันตอนไหน ดูคุณธรรมก็พอแล้ว ถ้าเป็นจริงนะ

นี่พูดถึงว่า เขาว่าเป็นโสดาบัน ญาติธรรมเขาว่าอย่างนั้น

พอว่าอย่างนั้นปั๊บ ไอ้คนฟังมันก็เลยเกร็งไปหมดเลย

เขาบอกว่า นี่จะธรรมแตกแล้วนะ ต้องไปหาหลวงพ่อ

ไอ้ตรงนี้เราแปลกๆ เวลาเอ็งคุยกัน ถ้าเป็นผลประโยชน์ เอ็งก็เข้ากันได้ เวลาเอ็งคุยกันไม่ถูกใจกัน ต้องไปหาหลวงพ่อ

หลวงพ่อไม่รู้อะไรด้วยเลย หนังก็ไม่ได้กิน มีแต่กระดูกแขวนคออย่างเดียว เนื้อเน้อไม่เห็นทั้งนั้นน่ะ ไอ้พวกนั้นมันได้เนื้อได้หนังไปหมดเลย กระดูกให้หลวงพ่อ แขวนพับ! เลย อันนี้มันขําน่ะ

แล้วทีนี้พอมันไอ้นี่เขากลัวว่าธรรมแตก

ธรรมแตก หมายความว่า เวลาเรานั่งไปแล้วเราไปรู้ไปเห็นสิ่งใดแล้วเราหลุด เราฟุ้งซ่านไป

แต่ถ้าเขาบอกเขานั่งสมาธิเพชร

สมาธิเพชรกับนั่งสมาธิราบมันก็เหมือนกัน การนั่งสมาธิราบ เราก็นั่งปกติของเรา แต่หลวงปู่สิมก็นั่งสมาธิเพชรนะ มีครูบาอาจารย์หลายองค์ท่านถนัดนั่งสมาธิเพชร สมาธิเพชร สมาธิราบ มันอยู่ที่จริตนิสัย มันเป็นกิริยา มันเป็นวิธีการไง วิธีการนี้ทําเพื่อให้เราเข้าไปสู่ศีล สมาธิ ปัญญา วิธีการประพฤติปฏิบัติให้เกิดมรรคเกิดผล วิธีการ

ทีนี้พอถ้าธรรมมันจะแตก มันอยู่ที่เหตุผลที่ปฏิบัติไปแล้วไปรู้อะไร ไปเห็นอะไร ไปตกใจในเรื่องอะไร หรือไปเห็นนิมิตแล้วเชื่อ ให้นิมิตมันพาไปอย่างนี้

ถ้าเราไม่ไปเชื่อตามนิมิตนั้น เราไม่เชื่อตามสิ่งเร้าที่มันหลอกลวงให้หัวใจตามไป เรามีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ เราอยู่กับผู้รู้ เราอยู่กับพุทโธ เราไม่ทิ้งอะไรเลย ไม่มีทาง

สมาธิเพชรกับสมาธิราบมันเป็นวิธีการนั่งสมาธิ มันเป็นรูปแบบ รูปแบบท่านั่ง แต่ไอ้ที่มันจะดีหรือจะเลวมันอยู่ที่มรรคผล มรรคผล สิ่งที่เกิดขึ้นจากหัวใจไง

ศีล สมาธิ ปัญญา สมาธิเกิดหรือไม่เกิด ถ้าสมาธิมันเป็นไปได้จริง เราทําแล้วเป็นสมาธิ นั่นคือผลที่ดี แต่ถ้ามันทําแล้วไม่ได้สมาธิ เราก็ต้องหาอุบายวิธีการเปลี่ยนแปลงพลิกแพลงให้เราฉลาดขึ้น

เหมือนหลวงตาท่านพูด ปฏิบัติโง่อย่างกับหมาตาย

หมามันตายแล้ว หมาตายมันไม่ขยับแล้วล่ะ แล้วเราทําสมาธิ เราเป็นนักปฏิบัติ เราต้องมีปัญญาพลิกแพลง เขาเรียกอุบายวิธีการเพื่อจะทําให้เราดีขึ้นน่ะ

อันนี้มันไม่ใช่ธรรมแตกหรอก ธรรมแตกมันอยู่ที่ว่าความรู้ความเห็นน่ะ

ฉะนั้นบอกว่า เขานั่งสมาธิ สิ่งที่นั่งสมาธิเพชรแล้วมันเกิดเวทนาเร็ว มันจะข่มกิเลสได้ มันชอบด่าตัวเอง

ไอ้ชอบด่าตัวเอง ไอ้นี่ถ้าตามไป นั่งสมาธิเป็นสมาธิเพชร เขานั่งเพื่อเอาสมาธิ ถ้าพูดถึงว่าถ้าข่มกิเลส ข่มไปทําไม จะทํากิเลส อย่างนี้ถ้ามันทํากิเลส

ไอ้ที่ว่าจะธรรมแตกไม่ธรรมแตก เขานั่ง ๒ ชั่วโมง ๓ ชั่วโมงของเขา

ไอ้นี่เป็นวิธีการนั่งนะ แต่ธรรมจะแตกหรือธรรมไม่แตก เขาเรียกสติแตก สติแตกก็คือธรรมแตก สติที่มันแตก เวลาสติของเราไม่เท่าทัน เกิดอะไรแล้วมันเห็นแล้วมันตกใจไป วูบ นี่มันจะตามนั้นไป ถ้าตามนั้นไป เสียสติไปเลย แล้วถ้าเสียสติแล้วก็ต้องไปศรีธัญญา ส่งศรีธัญญาก่อน ศรีธัญญาให้ยาก่อนเพื่อให้เป็นปกติ พอปกติแล้วค่อยกลับมาฝึกหัดปฏิบัติใหม่ ถ้าธรรมแตก ถ้าธรรมไม่แตกส่วนธรรมไม่แตก

ทีนี้เพียงแต่ว่าเขาเป็นคนที่ไปคุยกันเองใช่ไหม แล้วเขาบอกว่าให้หลวงพ่อวินิจฉัย

ถ้าเฉพาะเรื่องวิธีการนั่งสมาธิ ไม่เกี่ยว มันจะเสียหายๆ จะนั่งสมาธิราบหรือสมาธิอะไรก็แล้วแต่ ถ้าขาดสติไปรู้เห็นสิ่งใดแล้วตกใจ รู้เห็นสิ่งใดแล้วควบคุมตัวเองไม่ได้ นั่นน่ะธรรมแตก

แต่ถ้าเราควบคุมด้วยสติ ด้วยมีสมาธิ พอเจอสิ่งใดแล้วแก้ไข เราพลิกแพลงของเรา เราแก้ไขของเรา การแก้ไขคือพัฒนา การฝึกหัดสมาธิ ใช้ปัญญา คือพัฒนาให้จิตเข้มแข็งขึ้น ให้เราเข้าใจ เข้าใจในวิชามาร

กิเลสมารมันเอาวิชาการ เอาความตกใจ เอาความชอบ เอาความไม่พอใจมาหลอกลวงตลอด เราฝึกหัดนั่งสมาธิ ถ้ามันใช้ปัญญา ให้ปัญญามาใคร่ครวญวิชามาร ใคร่ครวญที่มารเอาวิชาของมันมาหลอกมาลวงเรานี่ เราใช้สติปัญญาแยกแยะให้รู้เท่า

รู้เท่า พอมันรู้เท่า มารมันอาย มารเอาสิ่งที่มันเอามาหลอกลวงก็หายว้าบ มันก็ว่างหมด มันก็มีความสุข เห็นไหม เวลาทําสมาธิ เราใช้ปัญญาเพื่อการปล่อยวาง เพื่อความชัดเจน เพื่อความรุ่งเรืองของธรรมะในหัวใจ อย่างนี้ธรรมไม่แตก

ถ้าธรรมแตกเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ อันนี้มันเป็นคําถามที่เขียนมาได้เท่านี้ไง ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาคุยกันโดยส่วนตัว มันต้องมีเหตุการณ์มากกว่านี้มาก ฉะนั้น ข้อที่เขียนมามันมีเท่านี้ ก็ตัดสินเท่านี้ว่า วิธีการนั่ง วิธีการนั่งไม่ทําให้คนเสียหาย

วิธีการนั่งไม่ทําให้คนเสียหาย คนเสียหายคือวิชามาร คือกิเลสตัณหาความทะยานอยากพลิกแพลงหลอกลวง แล้วเราไปส่งเสริมมัน เราก็ตามมันไป นั่นน่ะเสีย

ถ้าเรามีสติปัญญา เราอยู่กับพุทโธ เราอยู่กับผู้รู้ เราไม่ตามมันไป เราจะทําความสงบของใจแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา เข้าสู่อริยมรรค เข้าสู่มรรคเข้าสู่ผล เข้าสู่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรียบง่ายกลางหัวใจ ไม่คึกคะนองแบบทางโลกเขา ถ้าทําได้อย่างนี้มันจะรักษาเราได้ ถ้าทําอย่างนี้จะไม่ธรรมแตก เอวัง

บุญกุศลที่เราทําขึ้นมา ขออุทิศส่วนกุศลให้
เราทําคุณงามความดีแล้ว คุณงามความดีเผื่อแผ่คนอื่นไง
นี่เผื่อแผ่ถึงเขาๆ เผื่อแผ่ถึงเขา

๒

อุทิศส่วนกุศล

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๔ พฤศจิกายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เผชิญความตายอย่างไร”

ขอความเมตตาพ่อแม่ครูจารย์สั่งสอน หลังตั้งใจพยายามมีวินัยปฏิบัติ พบว่า มีสะดุ้งตื่นกลางดึก แล้วลมหายใจหายทั้งๆ ที่ตื่นรู้ตัวลุกขึ้นมานั่งแล้ว แต่ลมหายใจไม่มี ตกใจ ก็คว้านหาลมหายใจ พยายามหายใจเข้าออกลึกๆ แรงๆ สักพักลมหายใจถึงกลับมา

แต่ความกลัวตายมันจับใจ นึกถึงแล้วเสียวสันหลัง ชีวิตไปได้ทุกเมื่อจริงๆ สังเวชตัวเอง เวลาเจอจริงๆ แล้วระลึกพุทโธไม่ได้เลย จะจัดการหรือมีสติพิจารณาก็ไม่ได้ เพราะไม่ได้เกิดตอนภาวนาอยู่ (ถึงเคยเกิดตอนภาวนาก็ปอดแหก กลัวตาย คว้านลมหายใจผ่านไปไม่ได้อยู่ดี แต่อย่างน้อยตอนเกิดภาวนายังคว้าพุทโธไว้ได้)

ตอนเกิดเหตุแบบนี้แรกๆ ก็อยากถามหลวงพ่อ แต่อดทน ลองแก้เองก่อน เพราะไม่ได้เกิดตอนภาวนา คิดว่ามันอาจจะหลอก เดี๋ยวคงหาย

๑. เป็นหลายครั้งในปีนี้จนสงสัยว่านี่คืออะไร

๒. ที่สําคัญ อยากขออุบายแก้ ถ้าจะต้องเผชิญกับความตายหรือเป็นแบบนี้อีก ลูกควรทําอย่างไรได้บ้างคะ ขอบพระคุณค่ะ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าเวลานอนแล้วลมหายใจมันหายไปไง เขาว่าเวลาสะดุ้งตื่น ลมหายใจมันหายไป เวลามันหายไปแล้ว มันก็เกิดจากการที่เรามีสตินั่นแหละ

ถ้ามันไม่มีสติ เห็นไหม เราก็กินนอนทุกวันน่ะ คนเรามีกินกับนอน เวลากินกับนอน มันนอนตื่นขึ้นมาแล้ว ถ้ามันนอนเต็มอิ่มมันก็มีความสดชื่น มันก็ไปทําหน้าที่การงาน อ่อนเพลียก็มานอน เห็นไหม กินกับนอน

ทีนี้กินกับนอนขึ้นมา เวลาเขาบอกว่า เวลาที่มันมีสติขึ้นมา ทําไมเวลาตื่นนอนขึ้นมามันตกใจ

คําว่า “ตกใจ” นะ มันก็เป็นเรื่องเวรเรื่องกรรมเหมือนกัน

เพราะเขาบอกว่าเขาเริ่มต้นจากมีวินัยปฏิบัติ

แล้วถ้ามีวินัยปฏิบัติ เรามีวินัยกับตัวเองไง เรามีวินัยกับตัวเอง เราจะปฏิบัติของตัวเราเอง มันเหมือนกับคนเรา คนเราปล่อยเนื้อปล่อยตัว แต่สักวันหนึ่งสํานึกได้ เราก็จะมาตั้งกติกากับตัวเอง มีวินัยกับตัวเอง แล้วเราจะมาประพฤติปฏิบัติ

เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ มันมีเจตนามีความตั้งใจตั้งแต่ตอนนั้นน่ะ ถ้ามีเจตนาตั้งใจตอนนั้น มันเหมือนกับเราพยายามจะมามีวินัยกับตัวเอง มารักษาตัวเองไง

ฉะนั้น เขาบอกว่าเวลาเขานอนสะดุ้งตื่น เวลานอนสะดุ้งตื่น ตื่นขึ้นมาลมหายใจหายไปเลย ตื่นเต้นมาก ตื่นเต้น ตื่นเต้นกับตัวเองมาก ตกใจมาก คว้านหาลมหายใจของตนเอง พยายามคว้านหาลมหายใจแล้วมันก็ไม่มี พอไม่มีขึ้นมา เราก็มีสติ พอมีสติขึ้นมาบอกว่า ต้องหายใจลึกๆ หายใจลึกๆ หายใจแรงๆ ขึ้นมา ลมหายใจมันถึงจะกลับมา

ทั้งๆ ที่ว่ามันก็มีของมันนั่นแหละ เวลามันมี มันมีลมหายใจ เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์สมัยพุทธกาลนะ เข้าสมาบัติ ๗ วัน มันหายใจทางไหน ๗ วันเงียบหมดเลย ทุกอย่างอวัยวะในร่างกายมันพักหมด เวลามันพักหมดขึ้นมา แล้วมันไม่ตาย

นี่พูดถึงว่าเวลาสิ่งที่มันจะไม่ตายนะ ทีนี้ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาท่านบอกว่า แม้แต่ผิวหนัง อากาศมันก็ผ่านได้ ผิวหนังของเรา มันเข้าทางนี้ก็ได้

นี่ถ้าพูดถึงว่าโดยวิทยาศาสตร์ โดยการพิสูจน์ พิสูจน์ว่าลมหายใจที่มันมีของมันอยู่น่ะ แต่จิตของเรา จิตของเรามันละเอียด จิตของเรามันละเอียด จิตของเรามันไม่รับรู้ใช่ไหม มันก็เหมือนกับลมหายใจไม่มี

เวลาลมหายใจไม่มีขึ้นมา เราก็มีความคิดขึ้นมา เราก็มีความคิดขึ้นมาว่า ลมหายใจมันหายไป ลมหายใจมันขาดก็เกิดความตกใจ เกิดความตกใจ เกิดความตกใจทําให้เราตกใจ ให้เราเป็นทุกข์เป็นยากกับมันไปไง

ฉะนั้น ถ้าเราอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ ไม่มีปัญหาสิ่งใดทั้งสิ้น อยู่กับผู้รู้ของเรา

ลมหายใจหายไป ลมหายใจหายไป ใครเป็นคนรู้ว่าลมหายใจหายไปล่ะ ก็เรา ผู้รู้นั่นแหละ ผู้รู้ลมหายใจมันหายไป ลมหายใจมันเป็นส่วนประกอบ แต่ถ้าผู้รู้อยู่กับเรานี่จบ ไม่ต้องไปตกใจกับสิ่งนี้ ไม่ต้องตกใจกับสิ่งใดๆ เลย

ทีนี้พอมันมีสิ่งนี้ขึ้นมา กิเลสมันพยายามจะยุแหย่ ยุแหย่ให้เราไม่มีหลักเกณฑ์ไง

เพราะพอลมหายใจ พอคิด มันไม่ได้เป็นตอนภาวนา ถ้ามันไม่ได้เป็นตอนภาวนา ถ้ามันตอนนอนตื่น สะดุ้งตื่นนอน มันเกิดความสงสัย เกิดความระแวง แล้วมันก็คิดของมันไปเอง

แล้วพอคิดไปแล้ว โดยวิทยาศาสตร์ ถ้าลมหายใจหายไป ลมหายใจขาดก็ต้องตาย ก็เลยกลายเป็นความกลัวตาย กลัวตายจับใจเลย กลัวจนเสียวสันหลังไปเลย ชีวิตนี้ ถ้ามรณานุสติ ถ้ามรณานุสติระลึกถึงความตาย ระลึกถึงความตาย

ไอ้นี่มันไม่ใช่อย่างนั้น ไอ้นี่ลมหายใจมันขาดแล้วมันต้องตาย พอต้องตาย เหมือนกับคนจนตรอกไง คนจนตรอก คนจะตาย มันก็กลัวตายน่ะสิ

แต่เวลาของเรา เรามีสติสัมปชัญญะ เราระลึกถึงความตายๆ ระลึกถึงความตายไม่ให้กิเลสมันเห่อเหิม ไม่ให้กิเลสมันเฟื่องฟูในหัวใจของเรา ว่าคนเราชีวิตนี้ต้องมีการพลัดพรากเป็นที่สุด ถ้าตายไปแล้ว สมบัติมันก็ไม่ไปตื่นเต้นกับสิ่งนั้น นี่เวลาเขาระลึกถึงความตาย

แต่นี่มันไม่ใช่ นี่บอกถ้าลมหายใจมันขาดแล้วมันต้องตาย พอมันต้องตายก็เลยกลัวตาย เวลากลัวตายขึ้นไป เสียวสันหลังไปเลย แล้วมันยังดี มันยังมีสติปัญญาสังเวช สังเวชกับชีวิต มันตายได้จริงๆ แล้วระลึกพุทโธก็ระลึกไม่ได้

ระลึกไม่ได้ เพราะเวลามันกีดมันขวางก็ทําอะไรไม่ได้ทั้งสิ้น มันต้องฝึกหัด เวลาฝึกหัดแล้วค่อยฝึกหัดฝึกฝนของเราขึ้นมาใหม่ ถ้าฝึกฝนของเราขึ้นมาใหม่ ฝึกฝนของเราขึ้นมา สิ่งใดเกิดขึ้น สิ่งใดจะเกิดขึ้น เรามีสติสัมปชัญญะ นี่มันเป็นเรื่องปกติ แต่กิเลสมันปลิ้นปล้อน กิเลสมันหลอก กิเลสมันหลอก มันทําให้เราเสียหายไง

ให้เราการประพฤติปฏิบัติมันเรียบง่าย ความเรียบง่ายมีสติสัมปชัญญะ ระลึกรู้อยู่ตลอดเวลา แล้วถ้ามันขาดตกบกพร่องขึ้นไป มันขาดตกบกพร่องเพราะไม่ได้ภาวนา

พอถ้ามันเป็นภาวนา มันก็ว่าจะถามหลวงพ่อว่าจะแก้ไขอย่างไร

ถ้าจะแก้ไข ฝึกหัดของเราไปๆ มันเหมือนกับความชํานาญ เทคนิคของแต่ละคนมันไม่เหมือนกัน พอไม่เหมือนกัน แล้วแต่กิเลสมันจะหลอกอย่างไร เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาฟังถึงการตอบปัญหาของคนอื่นเป็นคติได้ แต่เราไม่ได้มีปัญหาแบบนั้น ถ้าไม่ได้มีปัญหาแบบนั้น สิ่งนั้นถ้ามันจะมาเสริมประโยชน์กับเรา นั่นก็เป็นประโยชน์

ถ้าไม่เป็นประโยชน์กับเรา เอามาแล้วมันเป็นโทษกับเรานะ เพราะเราไม่ได้เป็นอย่างนั้นไง เราไม่ได้เป็นอย่างนั้น ถ้าเราไม่ได้เป็นอย่างนั้น จริตนิสัยไม่เป็นอย่างนั้น คือเราไม่ได้เป็นโรคภัยไข้เจ็บอย่างนั้น การรักษาอย่างนั้นมันรักษาแต่ผู้ที่มีโรคภัยไข้เจ็บอย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่ามันกลัวตายต่างๆ

ไอ้นี่มันเป็นเรื่อง ถ้าเราระลึกถึงความตายนี่เราตั้งใจ เราตั้งใจ เราระลึกถึงความตายๆ ไม่ให้มันฟุ้งซ่านไป

แต่เวลาถ้ามันตกใจว่าจะตาย มันกลัวตายโดยที่เราไม่ได้ตั้งสติ มันเป็นอย่างนี้ มันเหมือนทางโลก ทางโลกเวลาจะเป็นจะตายนี่เป็นเรื่องสําคัญมาก

แต่ถ้าเรามีสติอยู่ ระลึกถึงความตายๆ กลับไม่ตาย กลับไม่ตายเพราะอะไร อิทธิบาท ๔ ฉันทะ จิตตะ วิมังสา มันมีระลึกอยู่ ถ้าจิตมันไม่เคลื่อน จิตมันไม่ออก มันไม่ตายหรอก

เวลามันตายคือว่า คนมันตาย ลมหายใจมันขาด จิตนี้เคลื่อนออกจากร่างไป นี่ตาย

แต่นี่ระลึกถึง พอตายอะไร ขนลุกขนพองอยู่นี่ ตายอะไร มันกลับชัดเจนขึ้นมาไง ถ้ามันชัดเจนขึ้นมา

แสดงว่าที่มันเป็น มันเป็นเพราะกิเลสมันหลอก ถ้ากิเลสมันหลอกขึ้นมาแล้วมันไม่เป็นตามข้อเท็จจริง ถ้าเป็นตามข้อเท็จจริง เป็นตามข้อเท็จจริงมันตายไปแล้ว ถ้าเป็นตามข้อเท็จจริง เหมือนคนเป็นลม หัวใจวายเฉียบพลัน พรึบ! ไปเลย นั่นน่ะตามข้อเท็จจริงเลย

ไอ้นี่ไม่ได้เป็นอย่างนั้น นี่ไม่ได้เป็นอย่างนั้น พอไม่ได้เป็นอย่างนั้นปั๊บ กิเลสมันกลับมามีปัญหาขึ้นมา เราก็กลับมาตั้งสติของเราซะ

นี่คําถาม “๑. เป็นหลายครั้งในปีนี้จนสงสัยว่านี่มันคืออะไร”

ถ้ามันเป็นหลายครั้ง ถ้าเป็นหลายครั้งนะ โดยสุขภาพ มันก็ไปให้หมอตรวจแล้ว หมอตรวจว่าร่างกายผิดปกติหรือไม่ มีสิ่งใดที่มันผิดปกติ ถ้าผิดปกติ ก็ดูว่ามันเป็นสิ่งใด

ถ้าหมอพิจารณาแล้วไม่มีสิ่งใดผิดปกติ ถามหมอเลย มันเป็นอย่างนี้เพราะอะไร หมอบอก อ๋อ! เป็นเพราะไม่ได้พักผ่อน พักผ่อนไม่เพียงพอ เท่านั้นแหละ นอนทั้งวันเลยแหละ เพราะมันพักผ่อนไม่เพียงพอ ถ้าหมอวินิจฉัยแล้ว คือว่าร่างกายของเรา เขาตรวจสุขภาพประจําปี ถ้าตรวจสุขภาพประจําปีมันมีสิ่งใดมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ถ้าเราไม่เป็นอย่างนั้น ถ้าเราไม่สงสัยสิ่งใดเลย เราเอาเรื่องหัวใจเป็นใหญ่ ถ้าหัวใจเป็นใหญ่ เรารักษาของเราไป

“๑. เป็นหลายครั้งในปีนี้ สงสัยว่ามันคืออะไร”

สงสัยว่าถ้าร่างกาย ก็ต้องไปหาหมอ ถ้าเรื่องจิตใจ เราก็ตั้งสติของเรา มันเหมือนกับแผ่นเสียงตกร่อง ถ้ากิเลสมันหลอกสิ่งใดได้ มันหลอกแล้ว เราก็จะตกใจไปกับมัน ถ้าสิ่งนี้มันหลอกได้ พอเรามีสติปัญญาใคร่ครวญแล้ว พอมันทําจนแผ่นเสียงปกติแล้ว มันไม่ตกร่องก็จบ เดี๋ยวกิเลสมันก็สร้างเรื่องใหม่ขึ้นมา สร้างเรื่องใหม่ขึ้นมา

มันอยู่ที่วาสนาของคนนะ เวลาคนที่โลภจริต มันไม่มีใครมาหลอกมันก็หลงอยู่แล้ว ถ้ามันโลภจริตสิ่งใด มันจะสร้างเรื่องขึ้นมาหลอกลวงเรา ถ้ามาหลอกลวงเรา เราก็เชื่อมันไป

แต่ถ้ามันเป็นพุทธจริต จริตที่มีสติปัญญา หลอกเราไม่ได้ ถ้าหลอกเราไม่ได้ปั๊บ มันก็ไปหลอกเรื่องใหม่ หลอกให้สํามะเลเทเมา หลอกให้ไม่เห็นคุณค่าของพระพุทธศาสนา หลอกว่ามรรคผลไม่มี มันหลอกไปทั้งนั้นน่ะ มันหลอกแล้วเราก็รู้ว่ามันหลอกนะ แต่ถ้าพอมันสร้างเรื่องขึ้นมาแล้วมันก็สงสัย มันจะไม่มีมูล ไม่มีมูล เราก็สงสัย นี่มันหลอกไปอย่างนั้นน่ะ

เวลาว่ากิเลสมันฉลาดกว่าเราๆ ฉลาดกว่าเราก็มาหลอกเราอย่างนี้ แล้วเราก็เสียหายไปกับมัน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรายังสงสัยอยู่ มันก็จะหลอกไปเรื่อยๆ ถ้าเราไม่สงสัยอยู่น่ะ ปล่อย จบ เดี๋ยวมันหลอกเรื่องใหม่ต่อไป นี่ข้อที่ ๑.

“๒. ที่สําคัญกว่า อยากขออุบายแก้ ถ้าจะต้องเผชิญกับความตายหรือเป็นแบบนี้อีก ลูกควรทําอย่างไร”

ถ้าเผชิญกับความตาย มีสติสัมปชัญญะไม่มีตาย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสั่งไว้เป็นคําสุดท้ายไง “ภิกษุทั้งหลาย เธอควรพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

ถ้าเราไม่ประมาท เรามีสติสัมปชัญญะอยู่ เรื่องนี้ไม่มีปัญหาเกิดขึ้นได้เลย ถ้ามันหมดอายุขัย มันจะตายไปก็ตายไปด้วยความรื่นเริง ตายไปด้วยความรู้สึก สติสัมปชัญญะพร้อม มันตาย

ถ้ามันตาย เพราะคนมันถึงเวลาแล้วมันก็ต้องหมดอายุขัยเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าหมดอายุขัยเป็นเรื่องธรรมดา ถึงเวลาที่มันจะตายเป็นเรื่องธรรมดาแล้วมันก็เป็นการหมดอายุขัย เป็นเรื่องธรรมดา

แต่ถ้ามันมีสติสัมปชัญญะอยู่ มันเรื่องความตาย ความตาย เอามาจากไหน

ความตายๆ ความตายเพราะว่าเวลาคนที่เขาเห็นคุณค่าของชีวิตใช่ไหม เราเป็นนักปฏิบัติ เราเป็นชาวพุทธ เราเห็นคุณค่าของสิ่งมีชีวิต หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามพระอานนท์ไง “ระลึกถึงความตายวันละกี่หน”

พระอานนท์บอกว่าระลึกเป็นเวลาขึ้นมา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “นี่ประมาทมาก ให้ระลึกถึงทุกลมหายใจเข้าออก”

แล้วเห็นคุณค่าของสิ่งที่มีชีวิต ถ้าเห็นคุณค่าสิ่งที่มีชีวิต ชีวิตเรามีคุณค่า มีคุณค่า เราก็หมั่นประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าเราเห็นคุณค่าแล้ว ถึงเวลาแล้วที่ว่าเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็ระลึกถึงความตาย มรณานุสติขึ้นมา ก็เพื่อไม่ให้มันเห่อเหิมทะเยอทะยานจนเกินไป

ถ้าไม่ให้มันเห่อเหิมทะเยอทะยานเพราะอะไร เพราะเราหามาแล้วเป็นของใครล่ะ เราหามาแล้วเราก็ใช้สอยแค่ชีวิตนี้ แล้วเราก็ต้องตายพลัดพรากจากมันไป มันจะไปตื่นเต้นอะไรกับเรื่องของโลก มันก็ย้อนกลับมาเรื่องหัวใจ เรื่องการปฏิบัติ เรื่องการภาวนาของเรา

ถ้าอุบายวิธีการที่จะแก้ไขของเราไง

เอามาที่นี่ แล้วพอมาแก้ไข เราจะบอกว่าเรื่องนี้มันเป็นเรื่องบุญเรื่องกรรม เรื่องบุญเรื่องกรรม มันเรื่องเทคนิคของกิเลสที่มันจะหลอก ถ้าเทคนิคของกิเลสที่มันจะหลอก ถ้ามันมีหลัก พอมีหลักอย่างไร มันก็จะหลอกไปอีกเรื่องหนึ่ง มันเป็นจริตนิสัยของคน

คําว่า “จริตนิสัย” มันหลอกทุกคน มันหลอกทุกคน แต่มันหลอกคนละแง่มุม แง่มุมนี้หลอกคนนี้ แง่มุมนู้นหลอกคนนู้น มันอยู่ที่ว่าหลอกแล้วมันเชื่อ ถ้าหลอกแล้วมันเชื่อ มันแง่มุม เพราะคําว่า “กิเลส”

คําว่า “กิเลส” คือผู้ทําลายโอกาส ทําลายการกระทําของเราทั้งนั้นน่ะ แล้วมันจะหลอกวิธีใด หลอกแง่มุมใดไง มันหลอกเหมือนกัน แต่ไม่เหมือนกัน หลอกหมด แต่ไม่เหมือนกัน หลอกคนละอย่าง คนละอย่างไป

ตั้งสติ ตั้งสติขึ้นมาแล้วเราพยายามทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้วมีสติปัญญา มันแยกแยะตรงนี้ก็จบ มันแยกแยะได้ มันแยกแยะเลย ใครเป็นคนคิด เราเป็นคนคิดทั้งนั้นน่ะ พอคิดไปแล้ว โธ่เอ๊ย! แค่นี้เอง แค่นี้เองนะ ถ้ามันผ่านไปได้

ถ้ามันไม่ผ่านไปได้นะ อย่างกับภูเขาเลยน่ะ มันทับหัวใจ มันละล้าละลังไปทั้งนั้นน่ะ นี่ไง เวลาของหาย คนที่เขาเห็นเขาก็ชี้อยู่ “นี่ไงๆ” ไอ้คนที่มองไม่เห็น “ไหนๆ” อยู่นั่นน่ะ ไอ้คนเห็นน่ะ แหม! มันรําคาญนะ ก็มันอยู่ตรงนี้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าคนไม่เห็น คนมันไม่เข้าใจ มันก็เป็นทุกข์เป็นร้อนอยู่อย่างนี้

แต่ถ้ามันเป็นความจริงๆ มันเป็นเรื่องเล็กน้อยๆ เล็กน้อยเพราะว่าสิ่งนี้กิเลสมันหลอกให้เราอยู่ในอํานาจของมัน แล้วเราก็จะเริ่มต้นทําอะไรไม่ได้เลย จะเริ่มต้นทําสิ่งใดละล้าละลังไปหมด

คิดว่าเดี๋ยวลมหายใจมันจะขาด แล้วเดี๋ยวมันจะตาย แล้วพูดถึงปีนี้เป็นหลายครั้งแล้ว

มันจะเป็นหลายครั้ง ถ้ามันเป็นเรื่องสุขภาพ เราไปแก้ไขก็จบ สุขภาพนะ แต่ถ้าเป็นเรื่องของจิตนี่เรื่องกิเลสทั้งนั้นน่ะ เรื่องกิเลส เรื่องอุปาทาน เรื่องอุบายของมัน มันทําให้เราเสียหาย ทําให้เราไม่มีโอกาสได้กระทําไง

ฉะนั้น อุบายวิธีการ เราก็มีสติของเรานี่แหละ มีสตินะ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนเท่านั้นจะแก้หัวใจของตน ตนเท่านั้นเลย หัวใจของเรา ชีวิตของเรา เราเป็นคนแก้ไข

เวลาฟังถามปัญหา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ตอบปัญหาสมัยพุทธกาล ในปัจจุบันนี้ถามปัญหา ถ้าถามปัญหาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ที่เป็นสัจจะเป็นความจริง ท่านก็ตอบตามข้อเท็จจริงนั้น

ถ้าเป็นหมู่คณะกันมันก็แนะนําทั้งนั้นน่ะ พอแนะนํา เดี๋ยวเตลิดเปิดเปิงไปเลย

แนะนําๆ มันก็เป็นวุฒิภาวะของใจที่มันรู้ได้มากน้อยแค่ไหน แต่นี่เราถ้าจะเป็นสิ่งใดก็แล้วแต่ เราจะย้อนเข้ามาสู่อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ข้อการกระทํานี้เป็นความจริง

แล้วถ้าข้อการกระทําอย่างนี้ แต่ถ้าเป็นเรื่องไสยศาสตร์ เป็นเรื่องไสยศาสตร์ เป็นเรื่องอ้อนวอน เป็นเรื่องขอเอา นั่นไม่ใช่วิทยาศาสตร์ ไม่ใช่อริยสัจ ไม่ใช่ความเป็นจริงเลย ไอ้นั่นเป็นการสร้างเวรสร้างกรรมต่อเนื่องไป คือมันมีอุปาทานอยู่แล้ว แล้วมันก็ตอกยํ้าให้มันมากขึ้นไปอีก เพราะมันมีปัญหาอยู่แล้วไง แล้วก็ดินพอกหางหมู มีปัญหาเพิ่มมากขึ้นไปอีก

แต่ถ้ามันเป็นความจริง ตั้งสติไว้ จิต อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนเท่านั้น จิตนั้นเป็นผู้แก้ไข เป็นผู้ปลดเปลื้อง ปลดเปลื้องก็จบ

แก้กรรมๆ ใครจะแก้ ก็หัวใจเป็นคนแก้ ถ้าจะแก้ก็ปัญญาเป็นผู้แก้ สติปัญญาของเราเป็นคนแก้ แก้ความลังเลสงสัยในใจของเรา ถ้ามันแก้ความลังเลสงสัยในใจของเราแล้วจบ แล้ววางไว้หมดเลย กลับมาประพฤติปฏิบัติ กลับมาหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ กลับมาภาวนาของเรา

ไอ้สิ่งนั้นน่ะ พอไม่ไปสนใจมัน แล้วเรามีสติสัมปชัญญะเข้าสู่มรรค ถ้ามันสงบได้มันก็สงบเข้ามา ถ้ามันดีได้ มันปล่อยวางหมดน่ะ พอมันปล่อยวาง ไอ้นั่นอยู่ข้างนอกเลย แล้วก็จะบอก แหม! แหม! เลยนะ ของเล็กน้อย

แต่เวลาผู้ที่ปฏิบัติมันใหญ่โตไง ใหญ่โตกว่าคนที่ไม่เคยพบไม่เคยเห็น ใหญ่โตกว่าคนเริ่มต้นทํางาน เหมือนเด็กมันหยิบของให้แม่ มันบอกว่าเหนื่อยมากนะ หนักน่าดูเลยล่ะ แต่เป็นผู้ใหญ่แล้วหยิบได้ง่ายๆ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าหัวใจมันยังสงสัยอยู่ มันก็มีปัญหาของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วมันก็เป็นช่องทางให้กิเลสของเรามันได้ก้าวเดิน แต่ถ้าเรามีสติปัญญาปั๊บ เราเท่าทันทั้งหมด เท่าทันทั้งหมด มันเดินไม่ได้หรอก พอเดินไม่ได้ มันจบ พุทธานุสติ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ จบ

ถาม : เรื่อง “ทําอย่างไร”

เนื่องจากสมัยยังเด็กจะโดนพี่ชายแกล้งด้วยแมลงสาบเสมอๆ ทําให้กลายเป็นคนเกลียดและกลัวแมลงสาบมาก เมื่อเห็นแมลงสาบไม่ได้ ต้องกําจัดให้หมดสิ้น

ปัจจุบันเมื่อนั่งสมาธิจนจิตสงบจะปรากฏภาพแมลงสาบขึ้นมาในสมาธิ เห็นชัดเจนถึงรูขุมขนของแมลงสาบ ทําให้ไม่สามารถไปต่อได้ ต้องยุติการนั่ง เมื่อเกิดเหตุอย่างนี้จะต้องทําอย่างไรคะ เพราะพอออกจากสมาธิ รูปแมลงสาบนั้นยังติดตาอยู่ตลอดเวลา แก้ไม่หายค่ะ

ตอบ : นี่มันเรื่องของเวรของกรรมนะ เรื่องของเวรของกรรม กรรมคือการกระทํา ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ใครทําสิ่งใดไว้ สิ่งนั้นต้องสร้างเวรสร้างกรรมทั้งนั้น ถ้าสร้างเวรสร้างกรรมทั้งนั้น ในเมื่อเรายังเป็นเด็กอยู่ ในการละเล่นกัน เขาเล่นเอาแมลงสาบมากลั่นแกล้ง

ด้วยความเกลียดด้วยความกลัวของเรา เราก็เลยพยายามจะทําลายๆ ทําลายด้วยภาษาเด็กไง ภาษาเด็ก เด็กก็ต้องทําอย่างนั้นใช่ไหม สิ่งใดที่เราเกลียดเรากลัว เราก็ไม่ต้องการให้มาใกล้เราใช่ไหม กําจัดๆ เลย

แต่เราเป็นคนทําเอง เราเป็นคนทํา เราเป็นคนทําเอง เพราะเรากลัว เรารังเกียจ เราต้องการไม่ให้มาเข้าใกล้เรา เราเป็นคนกระทํา เราต่างหากเป็นคนกระทํา การกระทํานั้นถึงจะเป็นเด็กน้อย เป็นสิ่งที่ว่าขาดความรู้เท่าทัน แต่การทําแล้วมันก็เป็นกรรม สิ่งที่เป็นกรรมๆ ขึ้นมา ฉะนั้น เวลาเป็นกรรม เวลาเป็นกรรมนะ มันก็เป็นกรรมของมันโดยข้อเท็จจริงอยู่แล้ว

แต่ตอนนี้เรามาปฏิบัติๆ เวลาเรามาหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะ ครูบาอาจารย์สอนอย่างนี้ ถ้าเวลาจิตมันสงบแล้ว เห็นรูปสิ่งใดนี่ส่งออก เราไม่ต้องการเห็นสิ่งใดทั้งสิ้น แต่ถ้าเห็นเป็นรูปสิ่งที่มีชีวิต นั่นน่ะคือเขามาขอส่วนบุญ เราอุทิศส่วนกุศลให้เขาไป เราอุทิศส่วนกุศล อุทิศคุณงามความดี อุทิศที่เราทํามา เห็นไหม เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร

สิ่งที่ทําไปๆ เสียใจ เราเสียใจ เราสังเวช แต่ขณะที่ทํา ขณะทําเพราะเราเป็นเด็ก มันไร้เดียงสา ตอนทําไม่มีเจตนาทําร้ายใครเลย ไม่มีเจตนา เพียงแต่ต้องการป้องกันตนเองไง ป้องกันให้เราปลอดภัย ป้องกันให้เราปลอดภัย ให้เราปลอดจากสิ่งที่เราเกลียดเรากลัว เราไม่ต้องการใช่ไหม

ความเป็นเด็กนะ มันไม่ได้ฆ่าได้ทําลายด้วยความโกรธ ไม่ได้ฆ่าไม่ได้ทําลายด้วยความแค้น ไม่ได้ฆ่าไม่ได้ทําลายด้วยเจตนาจะทําร้ายเขา แต่เพราะเรากลัว เรากลัว นี่เรากลัว ฉะนั้น ขณะที่เราทํา เราทําโดยขาดสติ รู้เท่าไม่ถึงการณ์ แต่ทําสิ่งนั้นไปมันก็เป็นกรรม

กรรมคืออะไร กรรมคือการกระทํา เราเป็นคนทําเองใช่ไหม พอเวลานั่งสมาธิไป สิ่งที่เราเห็นมา อุทิศส่วนกุศล อุทิศส่วนกุศล เพราะสิ่งที่ทําไปแล้ว กรรมเก่า กรรมเก่าเราจะไปแก้อย่างไร มันเป็นอดีต เราแก้อะไรไม่ได้หรอก

นี่ดีมากนะ ดีมากเพราะมานั่งสมาธิ “ในปัจจุบันนี้พอมานั่งสมาธิ จิตสงบแล้วจะปรากฏภาพแมลงสาบขึ้นมาในสมาธิ เห็นชัดมากถึงรูขุมขนของแมลงสาบเลย”

นี่เห็นชัดมากๆ เห็นชัดมาก ตั้งสติไว้อย่าตกใจ อย่าตกใจ เวลาเป็นเด็กเห็นแมลงสาบยังกลัวเลย ไอ้นี่มันอยู่ในภาพมโนภาพในใจเลย มันไม่ได้อยู่นอกนะ

เวลาเป็นเด็กๆ อยู่ข้างนอกยังกลัวเลย แต่คราวนี้มาอยู่ข้างในเลย มาอยู่ข้างใน เห็นไหม เพราะว่าพอจิตมันสงบแล้วมันจะรู้มันจะเห็นอย่างนั้นน่ะ ถ้ามันรู้มันเห็นอย่างนั้น ถ้าใครมีเวรมีกรรม อุทิศส่วนกุศลให้เขาไป อุทิศส่วนกุศลนะ

สิ่งที่ทําไป ทําไปโดยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ แต่ในปัจจุบันนี้เข้าใจแล้ว ขอแผ่เมตตา ขอแผ่คุณงามความดีไง อุตส่าห์นั่งสมาธิ นั่งสมาธิก็เพื่อความสงบร่มเย็นของใจของเรา นั่งสมาธิเพื่อให้จิตสงบ อยากจะฝึกหัดใช้ปัญญาไง เราอยากจะสร้างคุณงามความดีไง เราอยากจะสร้างมรรค อยากจะสร้างศีล สมาธิ ปัญญาให้เกิดขึ้นมากับหัวใจของเรา

ถ้ามันมีศีล มีสมาธิ มีปัญญาขึ้นมาเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดขึ้นจากภายใน ปัญญาเกิดขึ้นจากการปฏิบัติ ปัญญาที่เกิดขึ้นจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ไว้ไง “บอกให้ชาวพุทธเราปฏิบัติบูชาเราเถิด ชาวพุทธปฏิบัติบูชาเราเถิด”

ทีนี้เวลาเราปฏิบัติขึ้นมามันก็เกิดมรรคเกิดผลขึ้นมาไง เกิดจากจิตมันสงบ ถ้าจิตไม่สงบไม่เห็นอย่างนี้หรอก เห็นแมลงสาบจนถึงรูขุมขนเลย ถ้ารูขุมขนมันชัดเจนขนาดนั้นน่ะ นี่เวรกรรมของใครน่ะ

ฉะนั้น สิ่งที่มันเห็นอย่างนั้นน่ะ จิตเราดีแล้วถึงเห็นอย่างนั้นได้ ถ้าเห็นอย่างนั้นได้แสดงว่าจิตมีคุณภาพที่จะอุทิศส่วนกุศลได้

จิตที่มีคุณภาพน่ะ แล้วแมลงสาบที่เราบี้ไปตั้งแต่เด็กๆ จิตวิญญาณเขารับรู้ได้ เขาถึงมาปรากฏในมโนภาพนั้น แล้วในมโนภาพนั้นน่ะ ระลึกขึ้นไง คุณงามความดีทั้งหมด สิ่งที่ทําแล้วได้ประโยชน์ทั้งหมด ขออุทิศส่วนกุศลให้กับแมลงสาบนี้ ว่าอย่างนั้นเลยนะ

ให้แมลงสาบที่เราทํา ขออุทิศให้เขา บุญกุศลที่เราทําขึ้นมา ขออุทิศส่วนกุศลให้ เราทําคุณงามความดีแล้ว คุณงามความดีเผื่อแผ่คนอื่นไง นี่เผื่อแผ่ถึงเขาๆ เผื่อแผ่ถึงเขา แล้วทําอย่างนี้ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าเพื่อให้เขาได้รับบุญกุศล ถ้าเขาได้รับบุญกุศลของเขาแล้ว เขาพอใจในบุญกุศลนั้น เขาก็จะไปเกิดเป็นภพชาติดีขึ้นๆๆ เราก็เท่ากับส่งเสริม

ตอนเป็นเด็กเราไปฆ่าหรือทําลาย มันเป็นเรื่องอดีต เป็นเรื่องที่เป็นภาพเก่าที่เราฟื้นฟูไม่ได้ เราจะทําให้แมลงสาบนี้กลับขึ้นมามีชีวิตไม่ได้ เพราะเราได้ฆ่าและทําลายเขาไปแล้ว แต่ขณะที่ทําลายนั้น เราทําลายด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ เราทําลายไปด้วยความหวาดระแวง เรากลัวเขาเอง เราไม่ได้เจตนาว่าเขามีปัญหากับเรา เราต้องไปทําเขา แต่ตอนนั้นเพราะจิตใต้สํานึกเรากลัวเขาเอง แล้วเราทําลายเขาไป

ตอนนี้มันเป็นความเสมอภาคไง จิตหนึ่ง จิตแมลงสาบมันก็มีจิต จิตแมลงสาบมันก็เป็นสิ่งมีชีวิต เราก็เป็นสิ่งมีชีวิต สิ่งมีชีวิตกับสิ่งมีชีวิตเหมือนกัน แต่สิ่งมีชีวิตหนึ่ง แมลงสาบมันได้เสียชีวิตไปแล้ว สิ่งมีชีวิตคือชีวิตเราในปัจจุบันนี้

ในปัจจุบันนี้ยังดีนะ ในปัจจุบันถ้าไม่ได้ทําสิ่งใดเลย ถึงเวลาเราหมดชีวิตไป นี่ไง หมุนไปตามนั้นน่ะ ผลของวัฏฏะๆ ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว เวรกรรมมันต้องไปชดใช้กันโดยข้อเท็จจริง เราจะรู้ไม่รู้ก็แล้วแต่ มันหมุนไปเป็นอย่างนั้นน่ะ

แต่ในปัจจุบันนี้เพราะเราเป็นชาวพุทธ แล้วเราประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้ามันเห็นอย่างนี้มันมีโอกาสแก้ไขไง การแก้ไข อุทิศส่วนกุศล อุทิศคุณงามความดีทั้งหมด อุทิศ เรามีสติแล้วเราภาวนาของเรา แล้วจิตเราสงบระงับเข้ามาถึงได้เห็นภาพนั้น โอ๋ย! สุดยอดมาก

เห็นภาพนั้น เราก็อุทิศส่วนกุศลเจาะจงให้เขาไปเลย เจาะจงให้เขาไปเลย แล้วถ้าทําไปแล้วนะ ถ้ามันดีขึ้นๆ เขาจะเจือจางไป แล้วถ้ามันคุณสมบัติจริงๆ เขาได้บุญกุศลอย่างนั้น ถ้าเขาพอใจ เขาไปเกิดภพชาติใหม่ เขาทําสิ่งใดมันจะเป็นประโยชน์มหาศาลเลย นี่พูดถึงว่าเราอุทิศส่วนกุศลให้เขา อุทิศส่วนกุศล

เวลาทาน ศีล ภาวนา บุญกุศลสิ่งใดมันจะมากไปกว่าการภาวนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ นั่นก็คือการภาวนา นี่ไง ทาน ศีล ภาวนา ทานก็เรื่องหนึ่ง เรื่องของศีลก็เรื่องหนึ่ง เรื่องของภาวนาก็เรื่องหนึ่ง แล้วเรื่องของภาวนามันรู้เห็นแจ่มแจ้งอย่างนี้ รู้เห็นแจ่มแจ้งเพราะอะไร

รู้เห็นแจ่มแจ้งเพราะเราหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา จิตมันสงบระงับเข้ามา จิตสงบระงับเข้ามา ด้วยสายบุญสายกรรม ใครมีเวรมีกรรมสิ่งใด ถ้ามันรู้มันเห็นของมัน นี่สายบุญสายกรรม

พันธุกรรมของจิต พันธุกรรมของจิตที่มันทํามา มันจะเปิดเผยออกมา พอเปิดเผยออกมา เราทําตามนั้น อันนี้เป็นการยืนยันนะ เป็นการยืนยันกับการกระทําของเราจริงๆ เลย นี้อันหนึ่ง

อีกอันหนึ่ง “ทําให้ไม่สามารถนั่งต่อไปได้ เมื่อเกิดเหตุอย่างนี้จะต้องทําอย่างไรคะ เพราะพอออกจากสมาธิแล้วรูปแมลงสาบนั้นก็ยังติดตาอยู่ค่ะ”

รูปแมลงสาบ ออกสมาธิมาแล้ว รูปนั้นภาพฝังใจ สิ่งนั้นน่ะ เราจะทําคุณงามความดีมากน้อยแค่ไหนก็อย่างที่ว่า อุทิศส่วนกุศลๆ เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เราไม่จองเวรจองกรรมใครทั้งสิ้น แล้วถ้ามีเวรมีกรรมต่อกันนะ ยังอโหสิกรรมต่อกันด้วย

แล้วอย่างเรา อย่างพวกเราถ้าใจเป็นธรรมนะ ถ้าใจเป็นธรรม เห็นคนตกทุกข์ได้ยาก เห็นคนที่ขาดตกบกพร่อง เราอยากช่วยเหลือทั้งนั้นน่ะ เวลาเราเห็น ดูสิ ตอนนี้สัตว์โดนทําร้ายๆ เขามีชมรมของเขาเลยนะ พยายามจะช่วยเหลือเจือจานกัน แม้แต่สัตว์เขายังคุ้มครองดูแลต่อกัน

แต่ไอ้นี่เรื่องของจิตนะ เรื่องของความรู้สึกนะ ในวงปฏิบัติ วงปฏิบัติสําคัญตรงนี้นะ สําคัญที่ความรู้สึก ความรู้สึกนึกคิดในใจอันนี้มันละเอียดอ่อน ละเอียดอ่อนแล้ว เขาถึงมีข้อวัตรปฏิบัติ เขาจะให้โอกาสต่อกัน เขาจะไม่เบียดเบียนกัน

เวลาคนที่เขาภาวนา เราให้โอกาสต่อเขา เวลาเราภาวนาเราก็อยากได้ความสงบสงัดอย่างนี้เหมือนกัน ถ้ามันสงบสงัดจากภายนอก กายวิเวก จิตวิเวกไง ถ้าจิตมันวิเวกขึ้นมา มันสงบสงัดเข้ามา โอ้โฮ! มันเห็นคุณค่าเลย ถ้าเห็นคุณค่า เห็นคุณค่าของหัวใจ แล้วผู้ที่ทําฌานสมาบัติได้เขาจะเหาะเหินเดินฟ้าก็เหาะเหินเดินฟ้าด้วยหัวใจนี่แหละ ถ้าหัวใจมันมีคุณค่า มันมีคุณค่าขนาดนั้นน่ะ แล้วถ้ามันทําของมันได้ไง

ฉะนั้น เขาบอกว่ารูปแมลงสาบติดตามาอยู่ตลอดเวลา

ถ้าติดตาอยู่ตลอดเวลา สวดมนต์ เวลาก่อนนอน ตื่นนอน เราสวดมนต์แล้วอุทิศส่วนกุศลให้เขา อุทิศส่วนกุศลไป อุทิศส่วนกุศลไปให้มันดีขึ้น

ถ้าพูดถึงคนถ้าไม่มีสติปัญญา พอเห็นภาพติดตาๆ พอภาพติดตาแล้ว เดี๋ยวมันก็เป็นการวิตกวิจารณ์ ยํ้าคิดยํ้าทํา แล้วมันก็ทําให้จิตใจของเราเศร้าหมองไปด้วย เวลามันเศร้าหมอง มันเศร้าหมองอย่างนั้นน่ะ

ฉะนั้น ถ้ามันติดตา ถ้ามีสติปัญญา เราไม่ยํ้าคิดยํ้าทํา เราเพียงแต่จะลบภาพนั้น เราลบภาพนั้น ลบภาพนั้นด้วยบุญกุศล ด้วยการอุทิศส่วนกุศล ด้วยการขอขมาลาโทษ ให้อภัยต่อกันไง

สิทธิเสรีภาพ เขาก็มีชีวิตเหมือนกัน เขาก็เป็นสิ่งมีชีวิตจิตหนึ่งเหมือนกัน เราก็จิตหนึ่งเหมือนกัน แต่เขาเกิดในสถานะของแมลงสาบ เราเกิดสถานะของมนุษย์ไง จิตหนึ่งเหมือนกัน มีค่าเท่ากัน แต่มีค่าเท่ากัน ขณะที่ทําไปๆ อีกเรื่องหนึ่ง แต่ตอนนี้เราคิดได้ เราก็ขออภัย เราขออภัย ขออภัยต่อกัน ขอขมาต่อกัน ทําอย่างนั้นน่ะ สิ่งนั้นมันจะดีขึ้นไปเรื่อยๆ ภาพติดตามันก็จะจางไปๆ เหมือนกัน

นี่คําว่า ถ้ามันมีสิ่งนี้ มันต้องอุทิศส่วนกุศลไง นี่ไง ที่ว่าเขาอุทิศส่วนกุศล มีบุญกุศลต่อกัน บุญ เห็นไหม กุศล อกุศล แล้วเวลาอุทิศส่วนกุศล อุทิศแต่คุณงามความดี คุณงามความดีทุกคนก็ปรารถนา ใครไม่ปรารถนาความเลวร้ายทั้งนั้นน่ะ ความเลวร้ายทุกคนไม่ต้องการ ความไม่ดีทุกคนไม่ต้องการ ทุกคนไม่อยากได้ แต่ความดีนี้อยากได้

แต่เวลาเขาเป็นสัตว์เขาก็มีอํานาจวาสนาแค่นั้น แต่เราเป็นคนนะ เราเป็นคนด้วย แล้วเราเกิดมาพบพระพุทธศาสนาด้วย แล้วพระพุทธศาสนาสอนวิธีการมหาศาลเลย เรื่องความเป็นอยู่ของสังคมไง แล้วความเป็นอยู่ของสังคม ตอนนี้เราเข้าใจของเราได้ แล้วใครมันจะรู้ล่ะ หัวใจใครจะยิ่งใหญ่มากน้อยแค่ไหน นั่งอยู่ด้วยกันใครรู้ไหมว่าใครมีคุณธรรมไม่มีคุณธรรม ถ้าคนที่มีคุณธรรม สิ่งนั้นน่ะมันจะเป็นประโยชน์

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อหัวใจของเรา ถ้าเราสํานึกได้เท่านั้นน่ะ ถ้ามันสํานึกไม่ได้ สํานึกไม่ได้ยิ่งเป็นคนพาล คนพาลยิ่งจะทําลายเขาซํ้ามากไป มันมีแมลงสาบใช่ไหม ก็เลยซื้อยาฆ่าแมลงสาบระรานเขาไปเลย จะลบล้างให้หมดเลย เพื่อจะมาลบล้างภาพภายใน

ไม่มีสิทธิ์ ยิ่งพาลยิ่งทําออกไปข้างนอกมันยิ่งสร้างเวรสร้างกรรมมากขึ้น แต่ถ้ามันจะมาแก้ไข มันต้องมาแก้ไขที่ต้นเหตุ ต้นเหตุคือหัวใจของเรา สิ่งมีชีวิตที่มันเบียดเบียนกันนี่ สิ่งมีชีวิตที่เบียดเบียนกันไปแล้ว เราขอขมาลาโทษ

แล้วถ้าเป็นอย่างนี้เราอุทิศส่วนกุศล ทําบุญกุศลอุทิศให้เลย อุทิศเจาะจงให้เลย แมลงสาบตัวนั้น เจาะจงเลย เจาะจงเลย แล้วทําของเราไปเรื่อยๆ ทําของเราไปนะ มันจะเบาบางลงไปในจิตใจของเรา ถ้าจิตใจของเราเบาบางลงไปแล้ว ภาพนี้ก็จะหายไป เพราะอะไร

เพราะจิตหนึ่ง จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เขาจะไม่มาอยู่กับเราตลอดไปหรอก ไม่มีจิตดวงใดจะอยู่คู่กับจิตดวงใดดวงหนึ่งตลอดกันไป ไม่มี ต่างคนต่างต้องผลของวัฏฏะ

มาพบกัน แล้วก็ต้องแยกย้ายจากกันไป ไปตามเส้นทางของตน ไปตามเส้นทางของชีวิตที่ได้สร้างกรรมดีกรรมชั่วมา จิตทุกดวงมันสร้างกรรมดีกรรมชั่วของมันมา ถึงเวลาแล้วมันก็ต้องไปตามอํานาจวาสนาของมัน ถ้าอํานาจวาสนานะ

แต่เรามาพบกันชาตินี้ เราทําแต่คุณงามความดีในชาตินี้ แล้วเวลามันพ้นจากชาตินี้ไป มันก็ไปตามเวรตามกรรมทั้งนั้นน่ะ

แต่ในปัจจุบันนี้แมลงสาบมันตายไปแล้ว แล้วจิตวิญญาณของเขา เขาก็เกิดภพชาติของเขาแล้ว แต่อันนี้มันเป็นเศษเวรเศษกรรม เวลาเราไปรู้เราไปเห็นของเรา แล้วมันก็ติดภาพในใจของเรา แล้วเราก็ต้องรับทราบการกระทําของเรา

แล้วถ้าเราแก้ไขตอนนี้ อุทิศส่วนกุศลไป เวลาทําสิ่งใดแล้วให้แผ่เมตตาต่อกัน ให้ทําความดีต่อกัน แล้วมันจะหมดสิ้นไป ทั้งสิ่งที่ว่า เวลานั่งสมาธิแล้ว เวลาจิตเป็นสมาธิขึ้นมา เห็นชัดเจนถึงรูขุมขนของแมลงสาบเลย

นั่นน่ะความเป็นสมาธิ กว่าเราจะนั่งได้ความสงบของเราได้ ถ้าสงบแล้วชํานาญในวสี เวลาเข้าสมาธิออกสมาธิจนมีความชํานาญ มีความชํานาญ จิตตั้งมั่น พอจิตตั้งมั่นแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญาไป เราจะเกิดมรรคเกิดผล เราจะเกิดอริยทรัพย์

แต่เวลาเรามาเห็นภาพขึ้นมา มันมากีดมาขวางในการกระทําของเรา เราก็ต้องแก้ไขของเรา เราจะทําคุณงามความดีของเราไป มันก็มีเวรมีกรรมมาตัดรอน แล้วถ้าเราจะแก้ไขอุปสรรคของเรา เราก็อุทิศส่วนกุศล เราแผ่เมตตาขอขมาลาโทษ แล้วทําของเราไป

ถ้ามันเบาบางลงๆ สมาธิเราก็จะมั่นคงขึ้น แล้วเวลาจิตสงบแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญา เราจะเกิดมรรคเกิดผลขึ้นมาในใจของเรา นี่โอกาสข้างหน้าเราจะมีอยู่ไง

นี่พูดถึงเวลาภาวนาไปมันจะมีอุปสรรค นี่เฉพาะแมลงสาบตัวเดียวนะ แล้วเวรกรรมอย่างอื่นอีกล่ะ เวรกรรมอย่างอื่น

ทีนี้เพียงแต่ว่ามันเจาะจง สิ่งใดทําแล้วมันถนัด มันถนัดถนี่ในใจ มันจําได้ มันถึงเห็นชัดเจนของมัน แต่กรรมอย่างอื่นที่เราทําของเรามันก็ยังมีของมัน

แล้วย้อนกลับ ย้อนกลับแล้วเราทําความดีของเราล่ะ ที่เราได้เสียสละทาน เราได้ทําบุญกุศล ตักบาตรทําบุญ ไม่มีภาพอย่างนี้บ้างเลยหรือ ไม่มีภาพพระพุทธรูปทองคําลอยมาต่อหน้าเรา ไม่เคยมีบ้างหรือ มันก็ต้องมีบ้าง เห็นไหม ความดีของเรามันก็มี

มีนะ มีพวกนักปฏิบัติมาเล่าให้ฟัง เวลานั่งสมาธิไปเห็นพระเป็นทองคําเลยนะ เป็นทองเหลืองอร่ามเลย มีความสุขมาก มีความสุขมาก อย่างนั้นก็มี

นี่ก็เหมือนกัน เวลาบี้แมลงสาบเราก็รู้เราก็เห็น ใส่บาตรทําบุญ เราก็ได้ทําของเรา ทําไมภาพที่ดีมันไม่มาบ้างล่ะ

ภาพที่ดี ภาพที่ดีมันก็เป็นบาทฐานในใจเรานั่นแหละ แต่สิ่งใดที่มันเป็นสายบุญสายกรรมที่มันชัดเจน มันก็จะมีมาบ้าง แล้วมันก็จะทําให้ผู้ที่ปฏิบัติมันมีอุปสรรคไป เราก็แก้ไขของเราไป

นี่พูดถึงว่า แมลงสาบตัวเดียวยังให้ผลขนาดนี้เชียว แล้วความดีของเราล่ะ แล้วเราได้ทําสิ่งใดล่ะ

อันนั้นเราพยายามสร้าง กรรมดีคือกรรมดี กรรมชั่วคือกรรมชั่ว กรรมคือการกระทํา ความดีความชั่วต่างเป็นอิสระต่อกัน แต่เราทําได้มากน้อยแค่ไหน อันนั้นจะเป็นประโยชน์กับเรา

เวลาปฏิบัติไปนะ แล้วย้อนกลับมา ย้อนกลับมาทําความสงบของใจให้ดีขึ้น ไอ้เห็นเป็นรูปรูขุมขนนั้นเพราะจิตมันเป็นสมาธิ มันดี มันถึงเห็นอย่างนั้น การเห็น เห็นโดยจิต เห็นชัดเจนอย่างนี้ โอ้โฮ! ฝังใจมาก

เวลาจิตสงบ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ความสงบนั้นมันก็ฝังใจมาก พอสงบแล้วไปเห็นสิ่งใดมันก็ฝังใจมาก แต่ถ้ามันเป็นภาพนิมิตที่ไม่ดี เราก็แก้ไข

แต่ถ้ามันเป็นความดีนะ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นพระพุทธรูปทองคํา เห็นต่างๆ อันนั้นยิ่งฝังใจ ฝังใจในแง่ของบุญกุศล แง่ของบวก แต่ถ้ามันเห็นในแง่ของบาปอกุศล เราก็แก้ไขของเราไป นี่แก้ไขอย่างนี้ ทําอย่างนี้เพื่อประโยชน์กับการภาวนา

แล้วรูปภายนอก ภายนอกที่มันติดตามา แก้ไขไป ถ้ามันแก้ไขที่จิต จิตจบแล้วนะ ภายนอกมันก็จบไปด้วย ถ้าจบไปด้วยๆ การจบไปด้วยคือจบด้วยเหตุการณ์เฉพาะหน้านี้ แต่ชีวิตของเรายังต้องดําเนินต่อไป

การประพฤติปฏิบัติของเรา ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ เวลาออกจากอัปปนาสมาธิมาเป็นอุปจาระ เราใช้สติปัญญาของเราไป สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน มันจะพัฒนาจิตใจของเราก้าวเดินไปให้จิตมันดีขึ้น

ให้จิตมันดีขึ้น ให้เราเป็นชาวพุทธปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเหตุการณ์ที่เกิดเฉพาะเราๆ คือบาปกรรมบุญกุศลของเรามันจะคละเคล้ากัน แล้วเราจะแก้ไขของเราไปจนมันมีหลักมีเกณฑ์ จนมันยืนตัวของมันได้ แล้วเวลามันเดินเป็นมรรคเป็นผลขึ้นไป นั้นน่ะจะเป็นสุดยอดของการประพฤติปฏิบัติ เอวัง

เราต้องพุทโธ ต้องตั้งสติของเราต่อเนื่องไปเรื่อยๆ
เลวร้ายลงเพราะไม่ได้มีการรักษา
เราเปรียบเหมือนผ้าเช็ดเท้า ผ้าเช็ดเท้าถ้ามันสะอาด
มันสะอาดมันอยู่ที่การซักการดูแลรักษา
ถ้าคนเราดูแลรักษาอยู่ มันจะเสื่อมขนาดไหน
ถ้าเรารักษาอยู่ มันเจริญขึ้น
แต่ถ้าเราไม่รักษามันก็จะเลวร้ายลง
เพราะขาดการบํารุงรักษา

๓

ผ้าเช็ดเท้า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๕ พฤศจิกายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ท่านั่งในการสวดมนต์”

กราบถามหลวงพ่อเจ้าค่ะ อยากทราบว่าสตรีอย่างตัวลูก ท่านั่งในการสวดมนต์จําเป็นไหมคะว่าต้องนั่งท่านางฟ้าตลอดในการสวด ถ้าเกิดอาการเมื่อย ลูกสามารถเปลี่ยนเป็นท่านั่งพับเพียบได้ไหมคะ รบกวนหลวงพ่อเท่านี้

ตอบ : นี่พูดถึงการสวดมนต์ การสวดมนต์ สวดมนต์เป็นสิ่งที่ดีงาม สวดมนต์เป็นการสรรเสริญพุทธคุณ เวลาสรรเสริญพุทธคุณ เวลาคนที่มีคุณธรรมในหัวใจนะ อย่างเช่นหลวงปู่ชอบ หลวงปู่ชอบท่านเล่าให้หลวงตาฟัง

หลวงตาท่านมาพูดให้ฟังไง บอกว่า หลวงปู่ชอบไปอยู่ทางเพชรบูรณ์ ท่านก็สวดมนต์ทําวัตรนี่แหละ สวดมนต์ธรรมดา ทีนี้พอถึงเวลาแล้วท่านจะวิเวกต่อไป พวกเทวดาเข้ามาในนิมิตเลย บอกว่า อยากนิมนต์ให้ท่านอยู่ที่นี่ ไม่อยากให้ท่านธุดงค์ไป เพราะเวลาท่านสวดมนต์ โอ้โฮ! มันร่มเย็นเป็นสุขไปหมด เวลาท่านสวดมนต์เสียงมันกังวานไปทั่ว

แต่ท่านเป็นพระอรหันต์นะ ไอ้พวกเรา...

ฉะนั้น พอเสียงสวดมนต์มันกังวานไปทั่ว เขาชื่นชม เขามีความสุข มีความชุ่มชื่น เขาอยากให้ท่านอยู่นานๆ นี่ไง เวลาท่านสวดมนต์ เวลาสวดมนต์มันกังวานไปทั่ว มีแต่ความชุ่มชื่น ชุ่มชื่นใจเทวดา อินทร์ พรหมไปหมดไง

นี่พูดถึงการสวดมนต์ นี่เวลาหลวงปู่ชอบท่านทํา ท่านบอกท่านอยู่ในป่านะ ท่านสวดมนต์องค์เดียวนะ นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต คือท่านสวดพึมพําๆ ภาษาเรา เพราะเราคนเดียว สติสัมปชัญญะมันสมบูรณ์ไง แต่เทวดาได้ยิน โอ้โฮ! กังวานไปทั่ว นี่พูดถึงคนที่มีบุญ

ฉะนั้น เราก็อยากปรารถนา อยากทําคุณงามความดี อยากสร้างกุศล เราก็จะทําแบบครูบาอาจารย์ท่านสั่งสอน ก่อนนอนก่อนทําอะไรเราก็จะสวดมนต์ของเรา ถ้าเราสวดมนต์ของเรา สวดเพื่อเป็นสิริมงคลชีวิต สวดเพื่อเป็นมงคลชีวิตประจําวันของเรา ทําคุณงามความดีของเรา นั้นเป็นคุณทั้งนั้น ถ้าเป็นคุณทั้งนั้น

ทีนี้เวลานั่งแล้ว เวลาสวดมนต์แล้วมันก็มีเมื่อย มันก็ต้องใช้พลังงานเหมือนกัน ไอ้นี่ถ้าเวลานั่งแล้วเขาบอกว่า ท่าเขาจําเป็นต้องนั่งท่านางฟ้าหรือไม่

ท่านางฟ้าคือนั่งยองๆ ไง นั่งพับเพียบก็ได้ นั่งท่าไหนก็ได้ ฉะนั้น ถ้านั่งท่านางฟ้าท่าเดียว คนอื่นเขาทําไม่ได้ คนพิการทําอะไรไม่ได้เลย เวลาคนพิการ คนติดเตียง คนนอนติดเตียงเขาทําสิ่งใดไม่ได้เลย

ยืน เดิน นั่ง นอน ทําคุณประโยชน์ได้ทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เหมือนกัน เวลาคนนอน ถ้าพูดถึงคนเจ็บไข้ได้ป่วยเขาก็นอนสวดมนต์ของเขาได้ ให้เขาทําคุณงามความดีเถิด

นี่ก็เหมือนกัน “ถ้าท่านั่ง ท่านั่งสวดมนต์จําเป็นไหมคะว่าจะต้องนั่งท่านางฟ้าตลอดไปเวลาสวดมนต์”

ไม่จําเป็น แต่ถ้าท่าไหนที่นั่งแล้วมันสวยงามๆ เบญจางคประดิษฐ์เวลากราบ เวลานั่ง นั่งพับเพียบ เวลานั่งพับเพียบก็ได้ เราจะบอกว่า ถ้านั่งพับเพียบได้ นั่งขัดสมาธิก็ได้ นั่งอย่างใดก็ได้ ถ้านะ ถ้ามันเจ็บไข้ได้ป่วย ว่าอย่างนั้นเถอะ แต่ธรรมดานั่งพับเพียบดีที่สุด แต่ถ้านั่งท่านางฟ้าก็ได้ ถ้าเขาทําได้

“ถ้าเกิดลูกเมื่อยขึ้นมา สามารถเปลี่ยนท่านั่งพับเพียบได้หรือไม่”

ได้ นั่งท่าไหนก็ได้ ถ้าขอให้ทําคุณงามความดี ถ้าเขาทําคุณงามความดีมันความถูกต้องดีงาม ฉะนั้น เราให้เห็นว่าการสวดมนต์มันเป็นบุญเป็นกุศล เป็นคุณงามความดี เพราะการสวดมนต์ๆ สวดมนต์คือคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเราได้คิด ได้คิดได้พิจารณาตามบทสวดนั้น เราจะได้สติได้ปัญญามากขึ้น

การสวดมนต์ๆ ชุ่มชื่นได้บุญได้กุศลนั่นเรื่องหนึ่งนะ แต่เวลาเรารู้แจ้ง เรากระจ่างแจ้งในคําสอน คําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเราใคร่ครวญไตร่ตรองไป มันเป็นคําสอนของเรา ให้เราเป็นคนฉลาด ให้เรามั่นคงขึ้นมา อันนี้มันเป็นประโยชน์สองชั้นสามชั้น ถ้าเป็นประโยชน์สองชั้นสามชั้น การทําคุณงามความดีเป็นความดีไปทั้งหมด ถ้าเป็นคุณงามความดีทั้งนั้น

ฉะนั้น ถ้านั่งสวดมนต์ท่านั่งนางฟ้า ถ้าเวลาเมื่อยเปลี่ยนมานั่งพับเพียบได้หรือไม่

ได้ ได้ ท่านั่งพับเพียบ ท่านั่งนางฟ้านั่งยองๆ มันก็เป็นว่า ที่เขาทํากันไปเนาะ สถานที่ สถานที่เขาทําอย่างนั้น เราก็เป็นแบบนั้น ว่ามันเป็นแค่ท่านั่ง

นี่พูดถึงว่า ท่านั่งในการสวดมนต์ ถ้าท่านั่งในการสวดมนต์

ทําคุณงามความดี สวดมนต์เป็นสิ่งดีงาม เราต้องดีงาม หนึ่ง เราไม่คิดไปเรื่องชีวิตประจําวัน ไม่คิดไปเรื่องทางกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ให้มาตรึกในธรรม เวลาสวดมนต์ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราอยู่กับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาสวดมนต์ แล้วอย่างที่ว่าสวดมนต์เผื่อแผ่ เผื่อแผ่ให้คนทั่วๆ ไป สวดมนต์ให้กับเทวดา อินทร์ พรหมได้ยินจากความเพียรของเรา

แต่ถ้าเป็นพระปฏิบัติ เวลาปฏิบัติ เวลาสวดมนต์ สํานักบางสํานักเขาสวดมนต์พร้อมกันที่ศาลา เวลาศาลา ทําวัตรเช้าทําวัตรเย็นในโบสถ์ นี่เป็นวัตรปฏิบัติทั่วไป

แต่ถ้าเป็นการประพฤติปฏิบัติ หลวงปู่มั่นท่านให้สวดเฉพาะ หลวงปู่มั่นท่านก็สวดของท่านเฉพาะที่ในกุฏิของท่าน เวลาท่านจะรวมเทศน์ ท่านรวมเทศน์ที่กุฏิ บางคราวเป็นที่กุฏิ บางคราวเป็นที่ศาลา ถ้าสวดมนต์ ถ้าการประพฤติปฏิบัติเขาต้องการความสงบสงัด ฉะนั้น ความเผื่อแผ่ ไม่ต้องเผื่อแผ่กัน เผื่อแผ่มันสะเทือนกันไง

เวลาสะเทือนกัน หมายความว่า คนหนึ่งต้องการความสงบ อีกคนหนึ่งส่งเสียงกระทบกระเทือนเขา มันไปกระทบกระเทือนในการทําความเพียร มันต้องสังเกตตรงนี้

ไปดูวัดทั่วไป เพราะเราก็ธุดงค์มานะ บางวัดทําวัตรเช้าทําวัตรเย็นพร้อมกัน ถ้าเป็นสายหลวงปู่มั่น แล้วสายบ้านตาด ท่านจะให้ทําส่วนตัว เพราะว่าคนเราความเพียรคนไม่เสมอกัน ความมุมานะของคนไม่เท่ากัน กําลังของคนก็ไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น ใครที่มีความมุ่งมั่นมากกว่าจะนั่งทีหนึ่ง ๑๒ ชั่วโมง นั่งทั้งตลอดรุ่ง เอาโดยส่วนตัวเลย ใครจะได้มากได้น้อยก็พยายามขวนขวายของตน ถ้าขวนขวายของตนนะ อย่างนี้มันไม่ได้ชักจูงคนที่ปฏิบัติใหม่

แต่ถ้านั่งบนศาลา นั่งพร้อมกัน พระเก่ามันก็ต้องนั่งได้นานเป็นเรื่องธรรมดา มันก็พยายามจะชักจูงพระใหม่ให้ปฏิบัติได้มากขึ้น นั่งพร้อมกันไปก็ชักนํากันไปไง อาศัยหมู่คณะดึงกันไป

แต่ถ้าเป็นการปฏิบัติ ภาวนาเป็นแล้ว ต่างคนต่างมุมานะ ต่างคนต่างจริตนิสัย มันไม่เหมือนกัน ความมั่นคง ความถนัดแตกต่างกัน ก็ให้สะดวกแก่ในการปฏิบัติ

ทีนี้ในการปฏิบัติมันก็เป็นที่ว่าครูบาอาจารย์ท่านถนัดทางไหน ท่านพาทําอย่างใด สังเกตตรงนี้ นี่พูดถึงเวลาเข้าสังคม

แต่ถ้าเป็นเรื่องส่วนตัวของเรา ทําได้ นั่งท่านางฟ้าก็ได้ นั่งพับเพียบก็ได้ เวลาเมื่อยมันพลิกแพลงก็ได้ ได้ทั้งนั้นน่ะ ขอให้ทํา แล้วถ้าทําไปแล้ว ถ้ามันทําไปแล้วเราจะมีสติปัญญาระลึกได้ว่าอะไรควร อะไรไม่ควร แล้วจะทําความดีต่อเนื่องไปให้มันก้าวหน้าไป ความดีกว่านี้ยังมีอยู่ จบ

ถาม : เรื่อง “กิเลสแรงขึ้น”

กราบนมัสการหลวงพ่อ หนูมีปัญหารบกวนถามค่ะ ตั้งแต่หนูได้ไปปฏิบัติธรรมที่วัดหลวงพ่อเป็นเวลาเกือบ ๒ ปี หนูรู้สึกดีกับตัวเองมากขึ้น แต่หลังๆ มานี้ไม่ค่อยได้ปฏิบัติ หนูก็มีนิสัยที่แย่ลง คือชอบพูดจาข่มคน เกทับคนอื่น มีพฤติกรรมที่แสดงถึงความเหนือกว่า สําคัญตัวจนเริ่มกลัวว่าเพื่อนจะไม่คบ นิสัยหนูเลวร้ายลงมาก แบบที่ไม่เข้าใจตัวเองและหยุดตัวเองไม่ได้

หลวงพ่อเคยบอกให้รักษาศีล ๕ ก็ทําไม่ได้ ไม่ค่อยให้ความสําคัญ คิดว่าไม่เป็นไร แต่พอได้ทบทวนก็คิดว่า ที่ตัวเองเป็นแบบนี้เพราะว่าปฏิบัติแล้วไม่รักษาศีลหรือเปล่า

อีกอย่างคือ จุดมุ่งหมายประการหนึ่งของการปฏิบัติลึกๆ คืออยากเป็นคนที่ดีเลิศ เป็นคนที่ใครก็รักและยอมรับ (ชีวิตจริงหนูเป็นคนขี้แพ้มากค่ะ) คิดไปว่าการปฏิบัติธรรมทําให้เราดี ซึ่งมันก็ดีในช่วงแรก จิตใจเราดีขึ้น คนก็ยอมรับว่าเราดีอยู่ แต่ตอนนี้กลับกลายเป็นว่าทุกอย่างแย่ลงกว่าเดิม หนูจึงอยากจะขอรบกวนหลวงพ่อช่วยอธิบายและชี้ทางแก้ไขให้หนูหน่อยค่ะ

ปล. หนูเพิ่งสําเหนียกว่าหนูอยากอยู่เหนือคนอื่น ตอนนี้หนูต้องการสติมากๆ ค่ะ และถ้าหากหนูล่วงเกินหลวงพ่อประการใด หนูก็กราบขอขมาด้วยนะคะ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามถามมาเป็นอารัมภบท เป็นอารัมภบทว่า หนูเคยมาปฏิบัติที่วัดหลวงพ่อ ๒ ปี เวลาปฏิบัติใหม่ๆ มันก็ดีขึ้น รู้สึกตัวเองว่าดีขึ้น ดีขึ้นมากๆ เลย แล้วหลวงพ่อเคยบอกว่าให้ถือศีลๆ ให้ถือศีล ๕ คือว่าเรารักษาหัวใจของเราไว้ อย่าให้มันออกนอกลู่นอกทาง สิ่งนั้นเวลามันทําขึ้นมาแล้ว แต่ช่วงระยะหลังมันแย่ลงๆ ชอบพูดจาข่มคนอื่น เกทับคนอื่น พฤติกรรมที่เหนือกว่าคนอื่น

สิ่งต่างๆ แบบนี้มันเกิดขึ้น ถ้ามันเกิดขึ้นนะ ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้แล้ว สิ่งที่เราควรทําคุณงามความดี ถ้าคุณงามความดีหมายความว่าเรารักษาหัวใจของเรา แต่ถ้าเราไม่ได้ทําคุณงามความดี เราปล่อยปละละเลย กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจมันชักลากไปอย่างนั้นอยู่แล้ว

แล้วถ้านิสัยชอบพูดข่มคนอื่น ชอบเกทับคนอื่น จะชอบอยู่เหนือคนอื่น ถ้ามีสติมีสํานึกได้ มันก็คิดได้ เห็นไหม ถ้ามันคิดได้ พอมันคิดได้ สิ่งที่ว่าเราอยากอยู่เหนือคนอื่น อยากให้คนอื่นเขายอมรับ

อยากให้คนอื่นยอมรับ เราก็ทําคุณงามความดีสิ ทําคุณงามความดี อยากให้คนอื่นยอมรับๆ เพราะอะไร เพราะเราไม่มีสติสัมปชัญญะไง

แต่ถ้ามีสติสัมปชัญญะนะ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติท่านพยายามอยู่โดดเดี่ยว ท่านจะแยกตัวของท่านไป แยกตัวของท่านไป เราจะเอาชนะตัวเราเองต่างหาก เราจะเอาชนะตัวเราเอง เราไม่เอาชนะคนอื่น เราจะเอาชนะกิเลสของเรา เราจะเอาชนะไอ้สิ่งที่มันคิดผิดในหัวใจของเราต่างหาก

แต่ไอ้นี่ตัวเองมองข้ามไปไง แล้วอยากจะไปเอาชนะคนนอกๆ เราจะไปเอาชนะคนนอกมันจะได้ประโยชน์อะไร ลองแจกตังค์เขาสิ บอกเลย แจกตังค์ทุกวันวันละห้าร้อย โอ้โฮ! เขาชมทุกวัน ทุกวันเขาจะมาเข้าแถวรับตังค์เลย อยากเป็นคนดี ซื้อได้ ทางโลกโดยการบริหารจัดการเขาทําได้ทั้งนั้นน่ะ แล้วมันเป็นความจริงหรือไม่ มันไม่มีอะไรเป็นความจริงสักอย่างหนึ่ง

ถ้าเป็นความจริงๆ ความจริงมันเป็นความจริงที่เรารู้ได้ในหัวใจของเราต่างหากล่ะ ถ้ามันเป็นความจริงที่รู้ได้ในหัวใจของเราต่างหาก เราก็กลับมาดูแลที่หัวใจของเรานี่ ถ้าเรากลับมาดูแลหัวใจของเรา มันก็เป็นประโยชน์ตรงนี้ไง ถ้าเป็นประโยชน์ตรงนี้ เห็นไหม

นี่พูดถึงว่า ถ้ามันมีสํานึกได้ เราจะไปอยู่เหนือใคร

เวลาอย่างว่าล่ะ วัยรุ่น วัยรุ่นเขาก็คิดอย่างนี้ เพราะคิดว่าอายุมันยังอีกยืนนานไง ก็อยากจะเป็นผู้นํา อยากจะเป็นหัวหน้า อยากจะเป็น มันก็เป็นอย่างนี้ไง

แต่ถ้าพอมีอายุมากขึ้นๆ ยิ่งเวลาชราภาพขึ้นมาเจ็บไข้ได้ป่วย นอนติดเตียง ไม่ต้องอยู่เหนือใครเลย อยู่เหนือเตียง นอนอยู่บนเตียง มันจะไปเหนือใคร

เหนือใครมันเป็นกิเลสไง กิเลสนี้เป็นนามธรรม เวลาเกิดขึ้นชั่วคราวในหัวใจของเรา ยุแหย่แล้วมันก็ไป แล้วการกระทํามันเกิดวิบาก วิบาก เวลาทําเสร็จแล้วใครเป็นคนรับ ก็หัวใจของเรา

แต่ถ้าเป็นธรรมๆ เราเสียสละ เราทําคุณงามความดี นี่ทําคุณงามความดีเพื่อเป็นบุญกุศล ยุให้เราทํา ทําแล้วมันเป็นอะไร ก็เป็นบุญกุศล มันก็ตกกับหัวใจของเรา

เราทําดีก็ทําคุณงามความดี ผลมันเกิดขึ้นมาเป็นบุญกุศล มันก็ตกกับหัวใจของเรา เราทําความชั่ว เราเหยียบยํ่าเขา เราทําลายเขา มันเป็นกรรม มันเป็นบาปเป็นอกุศล เราทําแล้ว ผลนี้มันเกิดกับอะไร ก็ตกอยู่กับใจของเรา

ทําความดีความชั่ว เวลาทําแล้วผลมันตกอยู่กับเรา ถ้าผลมันตกอยู่กับเรา เรามีสติสัมปชัญญะ เราทําเพื่อใคร เราทําเพื่อเรา เราก็ทําคุณงามความดีของเราทั้งนั้นน่ะ ถ้าทําคุณงามความดีทําที่ไหน

ทําคุณงามความดี สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี เราทําความสงบระงับเข้ามาในหัวใจ ถ้าทําความสงบระงับเข้ามาในหัวใจ ถ้าจิตมันดีเลิศขึ้นมาแล้ว พระอัสสชิ พระอัสสชิเป็นพระอรหันต์ ท่านทําอะไร ท่านก็ทําข้อวัตรปฏิบัติ เช้าขึ้นมาท่านออกบิณฑบาต พระสารีบุตรเห็นการก้าวเดินของท่าน แสดงว่าข้างในหัวใจต้องมีคุณธรรม ตามไปๆ

ท่านทําอะไร ท่านไม่ได้ทําอะไรเลย ท่านควบคุมกิริยา ควบคุมความประพฤติของท่าน แต่คนนอกเขามองแล้วเขาเห็น เวลาเขาเห็นขึ้นมาแล้วเขาตามไปเลยนะ ตามพระอัสสชิไปจนบิณฑบาตเสร็จแล้ว ทําภัตกิจเสร็จแล้วถึงเข้าไปกราบพระอัสสชิ แล้วค่อยกราบถามท่านว่า “ท่านบวชมาจากไหน ท่านบวชมาจากใคร ทําไมกิริยาท่าทางมันน่าเคารพเลื่อมใส”

“โอ้โฮ! เราผู้บวชใหม่” ไม่เห็นอยากจะข่มใครเลย ขนาดคนเข้ามายกย่องยังบอกท่านบวชใหม่ ท่านมีความรู้เล็กน้อย พระอรหันต์นะ “มีความรู้เล็กน้อยก็ไม่เป็นไร บวชกับใคร” “บวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า” “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องอะไร”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องธรรมทั้งหลาย เหตุการกระทําทั้งหมดมันต้องมีกรรมการกระทํา คือวิบาก คือผลที่เรารับกันอยู่นี่มันต้องมีเหตุ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ธรรมทั้งหลายมันต้องมีเหตุมีที่มาที่ไป พระพุทธศาสนามันมีที่มาที่ไป มันมีเหตุมีผล ไม่มีสิ่งใดลอยมาจากฟ้า

นี่ไง “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ”

แล้วพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะฝึกฝนมากับสัญชัย “นั่นก็ไม่ใช่ นี่ก็ไม่ใช่” พอมาฟังคํานี้ เพราะมันค้นคว้ามาตลอด แต่มันค้นคว้ามาสะเปะสะปะ มันไม่รู้จะไปทางไหนไง เวลามาฟังธรรมพระอัสสชิ เพราะอะไร เพราะในหัวใจของเขาก็แสวงหาอยู่

เวลาเขาใช้ปัญญาของเขา นี่ก็เป็นเหตุ ฟังพระอัสสชิ แต่ใช้ปัญญา “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” สิ่งที่เราค้นคว้า สิ่งที่เราขวนขวาย สิ่งที่เราแสวงหาอยู่นี่มันก็เป็นเหตุอันหนึ่ง แล้วเราไปหาอะไร

“ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” ถ้ามันดับเหตุอันนี้ ดับเหตุอันนี้ พอเข้าใจถึงการดิ้นรนในใจของตน “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงต้องดับไปเป็นธรรมดา” ไอ้การขวนขวายการดิ้นรน ถ้ามันมีเหตุมีผลความเข้าใจแล้วมันดับหมด มันวางได้หมด เห็นไหม เป็นพระโสดาบันเลย

นี่ไง จะบอกว่า สิ่งที่เราต้องการให้คนอื่นยอมรับๆ ใครเขาจะยอมรับ

แต่พระอัสสชิ ครูบาอาจารย์ของเราไม่ต้องการให้ใครยอมรับเลย แต่คนแสวงหา หลวงปู่มั่นอยู่ในป่าในเขา คนต้องแสวงหา ต้องซื้อทางเข้าไปหาหลวงปู่มั่น เพราะเป็นความดี กลิ่นของศีลกลิ่นของธรรมมันหอมทวนลม คุณงามความดีนี้มันขจรขจายไปทั่วประเทศ คุณงามความดีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปสามแดนโลกธาตุ ทุกคนวิ่งเข้าไปแสวงหา

ไม่ต้องไปข่มเขา ไม่ต้องไปข่มเขา ไม่ต้องไปทับถมเขา ไม่ต้องไปทําเขาทั้งสิ้น ไม่มีประโยชน์อะไร ไม่มีประโยชน์อะไรเลย นั้นเป็นเรื่องของการเอาชนะคะคาน

การเอาชนะคะคานนะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การรบทัพจับศึก ชนะเท่าไร สร้างเวรสร้างกรรมเท่านั้น การชนะด้วยการกระทํา ไม่มีวันจบวันสิ้น การชนะที่เลิศที่สุดคือการชนะตัวเอง การชนะความคิดที่จะไปทําลายเขา การชนะความคิดที่จะไปก่อเรื่อง ถ้าชนะตรงนั้นประเสริฐที่สุด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเข้ามาที่นี่ ทีนี้บอกว่าต้องการให้เหนือคน ต้องการต่างๆ นิสัยมันเลวร้ายลง แบบที่ไม่เข้าใจตัวเองแล้วหยุดตัวเองไม่ได้

หยุดตัวเองไม่ได้ ก็วิ่งตามกิเลสไปมันจะไปหยุดได้อย่างไรล่ะ ถ้ามันไม่วิ่งตามไป ไม่ตามอารมณ์ไป เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนนะ อย่าเสียดายอารมณ์ของตน

เวลาเราคิดขึ้นมา เราพอใจขึ้นมา เราว่าเราคิดถูก สิ่งที่ว่าคิดถูกมันยึดกับความคิดของตน แล้วก็เชื่อความคิด นี่มันจะทําไป ถ้าเรายังอาลัยอาวรณ์กับอารมณ์ของตน เห็นไหม

เราต้องไม่อาลัยอาวรณ์กับอารมณ์ของตน ทิ้งให้หมดเลย ทิ้งให้หมด

เวลาทํางานเราก็ต้องมีสติปัญญาเป็นเรื่องธรรมดา สติปัญญาที่เราทําหน้าที่การงานของเรา ถ้าทําเสร็จแล้วเราก็มาอยู่กับพุทโธ เรามาอยู่กับพุทโธ เราจะเอาชนะใจของตัวเราเอง เราจะเอาชนะไม่ให้หัวใจมันออกไปข้างนอก ไม่ออกไปวุ่นวายกับเรื่องต่างๆ แล้วถ้าไม่ออกไปวุ่นวายกับเรื่องต่างๆ สิ่งนี้มันเป็นเรื่องข้างนอก ถ้าเรื่องข้างในถ้ามันเป็นไปได้ เดี๋ยวเรื่องข้างนอกมันจะดีขึ้นมาเอง เห็นไหม

แล้วหลวงพ่อบอกให้ถือศีล ๕ เพราะว่าไม่ได้ประพฤติปฏิบัติแล้วมันเลวร้ายลงๆ

คําว่า “เลวร้ายลง” เห็นไหม ในการประพฤติปฏิบัตินะ เวลาคนที่ไม่ปฏิบัติเขาว่าตัวเองดีทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาคนปฏิบัติไปแล้ว ทําไมนั่นก็ไม่ดีนี่ก็ไม่ดี ไม่ดีทั้งนั้นน่ะ

เวลาครูบาอาจารย์ท่านเปรียบเทียบ เปรียบเหมือนผ้าขาว ผ้าขาวถ้ามันสกปรกแล้วมันก็จะเห็นว่าสกปรก แล้วมันหงุดหงิด แต่ถ้าผ้ามันสกปรกอยู่แล้ว ผ้าเช็ดเท้า ผ้าเช็ดเท้ามันสกปรกอยู่แล้ว เช็ดเท้าอย่างไรก็เช็ดไปเถอะ แต่ถ้าผ้าขาวใหม่ๆ เช็ดเท้า พอเริ่มวางเท้าไปมันก็เห็นแล้วว่ามันสกปรก ผ้าเช็ดเท้าๆ แต่ผ้าเช็ดเท้าเขาก็ต้องซักต้องดูแลรักษาขึ้นมาเพื่อจะใช้เช็ดเท้าต่อไป

ทีนี้ถ้ามันผ้าเช็ดเท้า จิตใจของเรากิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งนั้นน่ะ เวลามาฝึกหัดมาประพฤติปฏิบัติมันก็ดีขึ้น มันก็เหมือนผ้าขาว พอเหมือนผ้าขาวขึ้นมาแล้ว พอมันมีสิ่งใดสกปรก สิ่งใดที่ไปถึงผ้าขาวนั้น มันก็จะเห็นชัดเจนว่ามันสกปรก พอมันเห็นว่าสกปรกแล้ว มันก็ทําให้เราหวงแหนไง พอทําให้เราหวงแหนมันก็เกิดความหงุดหงิด

เวลาคนประพฤติปฏิบัติแล้วนะ เมื่อก่อนเราก็เป็นคนดีๆ นะ ไม่ปฏิบัติมันก็ดี๊ดี เวลาปฏิบัติทําไมมันขี้โมโห ขี้โกรธ ขี้ต่างๆ

กรณีอย่างนี้ ถ้ามันรู้อย่างนี้ หัวใจเรามันสกปรก มันก็เหมือนผ้าเช็ดเท้า ผ้าเช็ดกิเลส กิเลสมันก็ยํ่ายีทั้งนั้นน่ะ

เวลาว่าหนูเลวลงๆ

ถ้าเลวลง มีสติก็ดีไง ไม่มีคุณประโยชน์อะไรมากไปกว่าการเห็นโทษของตน การเห็นความผิดพลาดของตน ถ้าเราเห็นว่าเราผิดพลาดขึ้นมาแล้ว เราก็ทําคุณงามความดีของเรา เราก็พยายามละทิ้ง ละทิ้งที่มันทําความเสียหาย แล้วมารักษาให้มันเป็นปกติ

ไม่ต้องไป อู้ฮู! พอระลึกผิดได้ เที่ยวจะไปอ้อนวอนเขา ไม่ต้อง เวลาสํานึกผิดแล้วก็อยู่นิ่งๆ อย่าทําอีกนะ อย่าทําอีกนะ

เวลาสํานึกผิดได้ล่ะ แหม! นํ้าหูนํ้าตาพรากจะไปคารวะขอโทษเขาเชียว พอขอโทษเสร็จ เดี๋ยวทําเขาอีกแล้ว เดี๋ยวก็ไปทําลายเขาอีกแล้ว

ไม่ต้อง เรามาทําตัวเราให้ดีขึ้น ทุกคนเขาเห็นเอง ถ้าทําตัวเองให้ดีขึ้น เพื่อนๆ ที่บอกว่าจนหวั่นกลัวว่าเพื่อนจะไม่คบๆ

เพราะเพื่อนจะไม่คบก็ไปจ้างเพื่อนให้มาคบเรา เขายิ่งไม่คบ เขายิ่งกลัวเลย ยิ่งเอาเงินไปจ้างเขา เขาวิ่งหนีเลยนะ

เราทําตัวเราดี เราทําตัวเราดีขึ้น พอทําดีขึ้น เพื่อนเขาก็เห็นเองว่าเราดีขึ้นหรือเราเลวลง ถ้าเราทําตัวเราดีขึ้น เดี๋ยวเพื่อนเขาก็มาหาเราเอง เพื่อนคือเพื่อนนะ คําว่า “เพื่อน” มันอยู่ที่ความเสมอภาค เขาจะคบเราก็ได้ เราจะคบเขาก็ได้

แต่ถ้าเป็นพี่เป็นน้อง เป็นพ่อเป็นแม่ เป็นลูกกัน ไอ้นี่มันเป็นโดยสายเลือด เป็นโดยสายเลือดเลย แต่คําว่า “เพื่อน” เรามาเจอกันเอง เรามีอิสระที่จะคบก็ได้ ไม่คบก็ได้ แล้วถ้าคบแล้ว เวลาเพื่อนรักเขารักกันจริงๆ เขารักกันจนเขาดูแลกันนะ

ฉะนั้น เวลาเขาจะคบเพื่อนเขาก็ดูนิสัย ดูนิสัยเรา ถ้าเราไม่เอาเปรียบเขา เราไม่ทับถมเขา นี้มันก็อยู่ในนวโกวาท เพื่อนแท้กับเพื่อนเทียม เพื่อนเทียมคือเพื่อนที่เอารัดเอาเปรียบ เพื่อนที่ไม่จริงใจต่อกัน ถ้าเพื่อนแท้ๆ แม้แต่ลับหลังมีคนมาติเตียน เพื่อนก็ช่วยแก้ไขให้ เพื่อนแท้คือปกป้องคุ้มครอง เพื่อนแท้เขาจะคอยแก้ไขให้เราถ้าเราพลั้งเผลอ ถ้าเจอเพื่อนตายนะ เขาตายแทนกันได้เลย เขาสาบานเป็นเพื่อนเป็นพี่น้องกัน

เขาทําคุณงามความดี แต่ถ้าเขาจะคัดเลือก เขาต้องคัดเลือกคนดี ถ้าเขาเลือกคนดี เราก็ต้องกลับมาที่เรานี่ก่อน

เขาว่า จนหวั่นกลัวว่าเขาจะไม่คบ เพื่อนจะไม่คบเรา

ถ้าเพื่อนจะไม่คบเรา เราวิตกกังวลไป มันเป็นมายา มันไม่ใช่ความจริง พอกลัวเขาจะไม่คบ เราก็ทําดีเพราะว่ากลัวเขาไม่คบ มันก็กลายเป็นหน้าไหว้หลังหลอก หน้าอย่าง หลังอย่างไง

แต่ถ้าเป็นความจริง เราทําความจริงจากใจของเรา เราเป็นอย่างนี้ เราจริงๆ อย่างนี้ เราสะอาดบริสุทธิ์อย่างนี้ เราร้อยเปอร์เซ็นต์อย่างนี้ ถ้าเขาคบได้ เขาก็จะคบ ถ้าเขาจะคบไม่ได้ เขาก็ไปหาคนใหม่ เขาก็ไม่ต้องมาคบกับเรา ก็จบกันไป ไม่ต้องไปหวั่นไหว แต่มันต้องทําตัวเราให้ถูกต้องให้ชัดเจนก่อน ถ้าชัดเจนก่อน

กลัวเพื่อนจะไม่คบไง ถ้ากลัวเพื่อนจะไม่คบ กลัวเขาจะว่าเราอย่างนั้นไง

โมฆบุรุษตายเพราะลาภ ตายเพราะกลัวเขาจะไม่ว่าเราดี พวกโมฆบุรุษคนว่างเปล่า คนเน่าใน นี่ธรรมะพระพุทธเจ้านะ โมฆบุรุษตายเพราะลาภ ตายเพราะลาภ ตายเพราะผลประโยชน์ไง ตายเพราะกลัวเขาจะว่าเราไม่ดีไง ตายเพราะข้างในมันว่างเปล่าไง ให้เขาชักนําได้ไง

แต่ถ้าเรามีคุณงามความดี มีจุดยืนของเรา เราสร้างคุณงามความดี มันวัดกันด้วยศีล ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญา ถ้าวัดกันที่นี่ก็จบ

เราทําคุณงามความดีของเรา เขาจะไม่คบก็เรื่องของเขา ถ้าเราทําคุณงามความดีของเรา เขาจะคบ คบก็คบกันด้วยคุณงามความดี คบกันด้วยความเสมอภาค คบกันด้วยความจริง ถ้าคบกันได้เราก็คบไง ถ้าคบไม่ได้ก็อยู่คนเดียวก็สบายอยู่แล้ว ไม่ต้องไปห่วงในผลของชีวิตนี้ไง

ถ้าสิ่งที่ว่า นิสัยมันเลวร้ายลงๆ

สิ่งที่เลวร้ายลงมันก็เป็นเพราะเหตุนี้ เป็นเพราะว่า เราต้องพุทโธ ต้องตั้งสติของเราต่อเนื่องไปเรื่อยๆ เลวร้ายลงเพราะไม่ได้มีการรักษา เราเปรียบเหมือนผ้าเช็ดเท้า ผ้าเช็ดเท้าถ้ามันสะอาด มันสะอาดมันอยู่ที่การซักการดูแลรักษา ถ้าคนเราดูแลรักษาอยู่ มันจะเสื่อมขนาดไหน ถ้าเรารักษาอยู่ มันเจริญขึ้น แต่ถ้าเราไม่รักษามันก็จะเลวร้ายลง เพราะขาดการบํารุงรักษา

ของทุกสิ่งในโลกนี้เพราะขาดการบํารุงรักษา มันมีแต่ความชํารุดทรุดโทรมไปแน่นอน หัวใจของเราถ้าเรายังมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เราไม่มีสติปัญญารักษา ถ้าเราไม่มีสติปัญญารักษา เราปล่อยปละละเลย นี่ไง มันก็จะสกปรก ถ้ามันสกปรกแล้ว ไม่มีใครเข้าใกล้

แต่ถ้าเราซักสะอาด เวลาเขาตากฝนกันมา เขาสกปรกมา เขาเจอผ้า เขาวิ่งเข้าไปเช็ดเลย เขายิ่งเช็ดยิ่งสะอาด ยิ่งชอบ เพราะมันอยากจะเช็ดความสกปรกออก เห็นไหม เรารักษา เราได้ซักได้ดูแลของเรา นี่เรารักษาของเรา ถ้าเป็นอย่างนี้มันก็เป็นประโยชน์กับเรา

แต่ถ้าพูดถึงว่า ความมุ่งหมายในการปฏิบัติธรรมลึกๆ อยากจะเป็นคนดีเลิศ

อยากเป็นคนดีมันดีอยู่แล้ว อยากบรรลุธรรม ถูกต้องแล้ว เพราะหลวงตาท่านสอนว่า ความอยากเป็นคนดี ความอยากประพฤติปฏิบัติเป็นมรรค

เป็นมรรคคือความขยันหมั่นเพียร ดําริชอบ ความดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความชอบธรรมคือการขวนขวาย นี่ความเพียรชอบ คนเราต้องมีความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ

แล้วถ้าเราอยากจะเป็นคนดี ดีเลิศ ในการประพฤติปฏิบัติธรรมเราอยากจะเป็นคนดีเลิศ มันจะผิดไปไหน แต่พอมันดีแล้วก็วางไว้

ไม่ใช่ว่าดีเลิศแล้ว ดีเลิศมันคืออะไรล่ะ ดีเลิศมันคือทองแท่ง ก็อยากได้ทองแท่ง ถ้ามันดีเลิศ ดีเลิศ ดีเลิศนิพพาน นิพพานเป็นอย่างไร พอดีเลิศ มันจะเป็นตัณหาซ้อนตัณหาไง เพราะเราอยากแล้วเราไปตั้งเป้าไง

แต่ถ้าอธิษฐานบารมี เราอยากแล้วเรากระทํา เพราะเรายังไม่เคยรู้เคยเห็นไง ทองคํามันเป็นอย่างไร ทองคําถ้าเป็นทองคําแล้วทุกคนจะชื่นชมไปเอง เพราะทองคําใครๆ ก็อยากได้ ใครๆ ก็อยากปรารถนา แล้วถ้ามันเป็นธรรม ถ้านิพพาน นิพพานคือสิ้นกิเลส เรารู้ของเราเป็นปัจจัตตังเลย ไม่มีใครรู้กับเรา

ถ้าเป็นดีเลิศ คําว่า “ในการปฏิบัติธรรม ลึกๆ คืออยากเป็นคนดีเลิศ”

มันผิดตรงไหนล่ะ มันไม่เห็นผิดเลย อยากดี อยากดีเลิศ ดีเลิศก็ดีไง แต่ทําได้หรือเปล่า เราทําไม่ได้มันก็เหลวไหลนี่ไง ถ้ามันเหลวไหลขึ้นไป

เขาบอกว่า “ในการปฏิบัติธรรม ลึกๆ ก็อยากจะเป็นคนดีที่ดีเลิศ อยากจะเป็นที่รักใคร่ อยากให้คนเขายอมรับ แต่ชีวิตจริงหนูเป็นคนขี้แพ้”

เขาว่าอย่างนั้นนะ ถ้าชีวิตจริงเป็นคนขี้แพ้ เราก็รู้อยู่แก่ใจ เป็นคนขี้แพ้เพราะเราทําอะไรแล้วเราไม่ต่อเนื่องไง ถ้าเราต่อเนื่องมันก็ทําของมันได้ มีการต่อเนื่อง มีการรักษา

เพราะเวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัตินะ มันมีเจริญแล้วเสื่อม แต่บางคนไม่เคยเจริญ ไม่เคยรู้จักธรรมะเป็นอย่างไรเลย มันไม่มีอะไรจะให้เสื่อม แต่คนเราเจริญแล้วเสื่อมนะ โอ้โฮ! มันทุกข์มันร้อน เพราะเวลาเจริญขึ้นมามันเป็นความมหัศจรรย์ ใจนี้มหัศจรรย์มาก เวลามันเสื่อมไปแล้ว สิ่งที่มีคุณค่า ความมหัศจรรย์มันหายไปหมดเลย แล้วมันเหลืออะไรไว้ล่ะ เหลือไฟ เหลือไฟเพราะอะไร

เพราะของที่มหัศจรรย์ในใจมันเป็นความมหัศจรรย์ต่อความเพียร การประพฤติปฏิบัติมันเป็นขึ้นมาจากข้อเท็จจริง เวลามันเสื่อมไป พอมันเสื่อมไป ทีนี้มันก็เป็นกิเลส กิเลสมันคือเป็นไฟ เป็นความน้อยใจ ความน้อยใจ ความโหยหาอาวรณ์ ความอยากได้ นี่กิเลสทั้งนั้นน่ะ

แล้วเวลามันอยู่กับกิเลส มันไม่รู้ว่ามันอยู่กับกิเลสนะ เพราะมันคิดเรื่องความมหัศจรรย์อันนั้นไง มันคิดถึงเรื่องความมหัศจรรย์ที่เวลามันปฏิบัติได้ นั่นมันคิดว่าอันนั้นเป็นธรรมจริง

แต่เวลามันเสื่อม มันเสียดาย อาลัยอาวรณ์ อันนี้เป็นกิเลส ทั้งๆ ที่ตัวเราเสื่อมแล้วอยู่กับกิเลสมันยังไม่รู้จักเลยนะว่าเราอยู่กับกิเลส มันคิดอย่างนี้แล้วมันจะเป็นมหัศจรรย์อีก...ไม่ใช่

มันต้องวางหมดเลย เพราะมันเสื่อมไปแล้ว มันหมดไปแล้ว มันหมดไปแล้ว หมดไปแล้วมันก็กลับมาเริ่มต้นจากการหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เพราะอะไร เพราะสิ่งที่มหัศจรรย์เกิดขึ้นมาจากความเพียร เพียรในอะไร เพียรในกรรมฐาน ๔๐ ห้อง นี่ถ้ามันกลับมาตรงนี้ไง มันกลับมาที่ความเพียร มันกลับมาที่การกระทํา มันก็จะฟื้นฟูกลับมาไง

แต่ความจริงเวลากิเลสมันปิดบังหัวใจ มันไม่ได้คิดอย่างนี้ไง มันไปคิดถึงเสียดาย ไปคิดแต่ความทุกข์ความยากไง ไปคิดเรื่องไฟไง

ถ้ามีคนมาสะกิดไง เวลาครูบาอาจารย์ที่คําว่า “แก้จิตๆ” เขาแก้กันอย่างนี้ไง เวลาแก้จิตเขาจะบอกเลย “ไอ้สมบัติบ้า ไอ้ที่เอ็งคิดอยู่มันคือบ้า ถ้าเอ็งจะคิดให้ดีก็มาคิดพุทโธนี่ไง”

“อ้าว! พุทโธมันของหยาบๆ ของเริ่มต้น เดี๋ยวนี้ฉันดีแล้ว”

กินข้าวแล้วอย่ากินข้าวอีกนะ ผู้ดีก็กินข้าว ยาจกก็กินข้าว ใครก็ต้องพุทโธทั้งนั้นน่ะ จะยาจกเข็ญใจ ผู้ดี ก็กินข้าวเหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน การปฏิบัติก็พุทโธเหมือนกันหมดน่ะ จะสูงส่งแค่ไหนก็พุทโธ พุทโธคือคําบริกรรมไง คือจิตมันมีการบริหาร จิตมีการกระทํา มันก็เป็นดีขึ้นมาได้

แต่ความเศร้าความเสียใจไม่ใช่บริหาร นั่นคือความทุกข์ นี่ไง เวลาอยากให้เป็นคนดีเลิศ มันก็ไม่เห็นผิดนี่

แต่หนูเป็นคนขี้แพ้

เป็นคนขี้แพ้ เพราะเราทําด้วยความมุมานะ จากขี้แพ้ก็ให้มันเข้มแข็งขึ้นมา อย่างผู้ที่สุขภาพกายเขาดี เขาออกกําลังกายของเขา เขาฟื้นฟูร่างกายของเขา เขาสุขภาพเขาดี

เราขี้แพ้เราก็มาฝึกหัดของเราให้สุขภาพจิตมันแข็งแรง ถ้าสุขภาพจิตแข็งแรงมันจะแพ้ใคร ถ้าเราเข้มแข็ง จิตใจเราเข้มแข็ง มันจะไปแพ้ใคร จิตดั่งกับเพชร มันจะไปแพ้ใคร ถ้าทําของมันขึ้นมาได้นะ

นี่พูดถึงว่า ลึกๆ ในการปฏิบัติเขาอยากเป็นคนดีเลิศ แต่หนูเป็นคนขี้แพ้ เวลาทําไปแล้ว จิตของเราคิดไปว่าการปฏิบัติธรรมให้เราดีขึ้นในช่วงแรก แต่จิตของเรามันก็ดีขึ้นเพื่อให้การยอมรับว่าเราดีอยู่

อันนี้ก็ทําของเราไปนะ จบ

จบ เขาบอกว่า “ปล. หนูเพิ่งสําเหนียกว่าหนูอยากจะอยู่เหนือคนอื่น ตอนนี้หนูต้องการสติมากค่ะ และถ้าหากว่าหนูล่วงเกินหลวงพ่อก็ขอขมาด้วย”

ไอ้ล่วงเกิน ล่วงเกินความคิด เราพูดไปแล้ว อาบัติเพราะความคิดไม่มี ลงโทษเพราะความคิดไม่มี แต่มโนกรรมความคิด ความคิดมันคิด คนเราทุกข์เพราะคิด แล้วเราพยายามจะหยุดความคิด ถ้าหยุดได้ อันนั้นคือการบริหารจัดการได้ คือเราสามารถบริกรรมได้ สามารถรักษาจิตได้ มันก็หยุดความคิดได้

แต่ถ้าหยุดความคิดไม่ได้ เห็นไหม ทุกข์เพราะความคิด แล้วถ้ามันคิด คิดสิ่งที่ไม่ดีมันก็แผดเผามาตลอด ถ้าคิดสิ่งที่ดีมันก็ไม่มีกับเรา คิดสิ่งที่ดีมันดีอย่างไร แล้วมันจะเป็นประโยชน์อย่างไร เราก็ต้องกลับมา กลับมาตั้งสติ

เพราะเวลาคนที่ปฏิบัตินะ ถ้ามันมีเวรมีกรรมขึ้นมา เวลามีคนมีบุญกุศล เวลาภาวนาไปจิตมันลง มันจะเห็นเป็นพระทองคํา เห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นสิ่งต่างๆ นั้นมันเกิดจากพันธุกรรมของเขาได้สร้างสมที่มาดี

บางคนนะเวลามาปฏิบัติ พอมาใกล้พระมันเกิดความทุกข์เลย มันเกิดการดิ้นรนในใจ เกิดการผลักไส เกิดสิ่งต่างๆ เกิดการผรุสวาทในใจ นั่นเพราะมันเป็นกรรมเก่า แล้วเวลาคนนะ ให้ขอขมาลาโทษ

คนที่เป็นบุญกุศลมันก็เป็นสิ่งที่ดีงาม แต่คนที่เป็นบาปอกุศลเขาสํานึกได้ในปัจจุบันนี้ สํานึกได้ในปัจจุบันนี้เพราะเขาเกิดมาเป็นมนุษย์ แล้วเกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันต้องมีเหตุที่มาที่ไป แล้วคนที่เขาระลึกได้ ตั้งสติได้ เขาก็ขอขมาลาโทษกับพระรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

เวลาขอขมารัตนตรัยคือขออภัย คนเราทําผิดแล้วขออภัยเรื่อยๆ การกระทํานั้น จิตใจของเขาเกิดการผรุสวาท เกิดการคับแค้นในใจ เบาบางลง ดีขึ้น เยอะมาก มีคนมาปรึกษาแล้วทําสิ่งนี้ แล้วเขาได้ประโยชน์กับการกระทําอย่างนี้ เขามารายงานผลเยอะ รายงานผลเยอะเพราะอะไร

เยอะเพราะว่า เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนา ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร มีเวรมีกรรมต่อกัน ให้อภัยต่อกัน ยกโทษต่อกัน นี่มันถึงเป็นประโยชน์ไง สิ่งที่เป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์อย่างนี้ ถ้าประโยชน์อย่างนี้ ประโยชน์อย่างนี้เพราะการกระทํา

การกระทํา เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาเกิดจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่บรรลุธรรมกระจ่างแจ้งในสามแดนโลกธาตุ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จิตดวงนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะสร้างเวรสร้างกรรมผูกพันกันมามหาศาล นั่นคือกรรมเก่า

ในกรรมปัจจุบันนี้ ในกรรมปัจจุบันนี้เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนถึงการให้อภัยต่อกัน ให้ยกเลิกต่อกัน ให้มีการแผ่เมตตาต่อกัน ให้เป็นบุญเป็นกุศลไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม กราบธรรมอย่างนี้ไง

ถ้าเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วเราเข้าใจตามนี้ เราประพฤติปฏิบัติตามนี้ แล้วปฏิบัติตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สมควรแก่ธรรม ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะนั้นคุ้มครองใจดวงนั้นน่ะ

แต่ในทางโลกมันเป็นการคาดการเดา การคาดการหมาย คืออยากได้อยากดีไปหมดเลย แต่ไม่ได้ทํา ทําไม่ถูก ทําไม่ได้ มันก็เลยไม่เห็นผลไง

แต่ถ้าเราทําความจริงของเรา ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เกิดความชุ่มชื่น เกิดความเป็นจริงในหัวใจของเรา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมแบบนี้ สัจธรรม หัวใจที่มันทุกข์มันยากอย่างนี้มันเป็นไปได้นะ

ฉะนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติ จากที่ไม่เป็นสิ่งใดเลยมันก็หมักหมมไว้ในหัวใจ มันก็ไม่มีใครมาดูแลมัน เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้วมันเป็นสิ่งที่ดีขึ้นก็บอกว่า เราหงุดหงิด มันเป็นคนขี้โกรธต่างๆ

มันเหมือนกับว่า ผ้าขาวกับผ้าขี้ริ้ว ผ้าเช็ดเท้า ผ้าเช็ดเท้ามันไม่เคยสะอาดสักที แต่ถ้าไปซักแล้วเป็นผ้าขาว แล้วทีนี้หวงนะ อย่ามาแตะเชียวนะ เดี๋ยวมันสกปรก หงุดหงิดๆ

นี่อยู่ที่การรักษา เราจะบอกว่า จะดีหรือจะเลวอยู่ที่สติ อยู่ที่ปัญญาของเรารักษาหัวใจของเรา ดูแลรักษาไว้ให้มันเป็นผ้าขาว อย่าให้เป็นผ้าเช็ดเท้า เอวัง

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็มีของท่าน
เวลาท่านศึกษา ศึกษาธรรมและวินัยเป็นความเชื่อ
แล้วท่านประพฤติปฏิบัติจนเป็นความจริงในใจของท่านขึ้นมา
จนเป็นความจริงในใจของท่านขึ้นมา
แล้วความจริงมันยิ่งกว่าความเชื่อ
ความจริงมันประกาศในใจของครูบาอาจารย์ของเรา
แล้วความจริงอย่างนี้มันกังวานลือลั่นในหัวใจ

๔

เชื่อกับจริง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๙ ธันวาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความขี้เกียจ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ลูกขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วยค่ะ แต่ลูกก็ไม่แน่ใจว่าประสบการณ์ที่ลูกจะเล่านั้นเป็นเรื่องไร้สาระหรือโดนความหลงหลอกหรือเปล่าเจ้าค่ะ

เวลาลูกเครียดกับงานลูกจะพยายามคิดว่า ปัญหาของมันคือเรามีความอยากที่จะให้ผู้ร่วมงานมีความสามารถทํางานส่วนของตน เราจะได้ไม่ต้องเหนื่อยแก้งานทีหลัง ลูกพยายามใช้ปัญญาดับความอยากก็ทําให้หายเครียดได้ค่อนข้างเยอะเจ้าค่ะ

แต่มีวันหนึ่งที่ลูกมีความเครียดอีก ลูกก็จะใช้วิธีพิจารณาเหมือนเดิม แต่คราวนี้มีคําพูดผุดขึ้นมาในใจว่า “ความขี้เกียจ” ลูกตกใจมากว่าความขี้เกียจมันมาเกี่ยวกับความเครียดอย่างไร แล้วมันก็เกิดความเข้าใจว่า เพราะเราขี้เกียจนี่แหละเราถึงเครียด เวลาที่ต้องแก้งานคนอื่นหรือเก็บตกงานที่คนอื่นทํา และลูกถามตัวเองว่า นี่เราขี้เกียจมากจนเครียดเชียวหรือ หรือมันไม่เชื่อว่าสาเหตุคือความขี้เกียจจริงๆ ค่ะ จนเมื่อคิดทบทวนก็ยอมรับว่ามันน่าจะใช่

จริงๆ แล้วในเรื่องการทํางาน ผู้ใหญ่เขามองว่าลูกตั้งใจทํางาน ขยัน ซึ่งลูกเองก็ไม่เคยเกี่ยงงาน ใครให้ทําหน้าที่อะไรก็รับทํา แต่งานบางอย่างที่ไม่ค่อยเกี่ยวข้องกับผู้อื่นมากนัก ลูกกลับมักจะทําในนาทีสุดท้าย คืองานมันก็เสร็จเรียบร้อยดีค่ะ แต่เราต้องเหนื่อยและเร่ง แทนที่จะทําแต่เนิ่นๆ ตรงนี้ที่ทําให้ลูกรู้ว่า มีความคิดเกิดขึ้นมาว่า ความขี้เกียจนั้นมันจะเป็นต้นตอของความเครียดต่างๆ แน่นอนเจ้าค่ะ

ลูกรู้สึกว่า เราได้เข้าใจตัวเองมากขึ้นว่ามีกิเลสอะไรที่เราอาจจะคิดว่าไม่ใช่ปัญหาหลักของเรา แต่จริงๆ มันเล่นงานเราตลอด แล้วเราก็ไม่เคยรู้ว่ามันอยู่เบื้องหลังเรื่องที่ไม่น่าจะเกี่ยวกันได้ค่ะ

จริงๆ แล้วลูกเป็นคนขี้รําคาญคนนู้นคนนี้ ลูกก็เลยคิดมาตลอดว่า ปัญหาหลักของเราคือโทสะ ไม่เคยเห็นความขี้เกียจว่าเป็นปัญหาใหญ่ แม้ว่าตอนที่ทํางานเร่งนาทีสุดท้ายก็มักจะว่าตัวเองทุกทีว่าทีหลังอย่าทําอย่างนี้ แต่มันก็แก้ได้บ้างไม่ได้บ้างเจ้าค่ะ

ลูกขอรบกวนหลวงพ่อเท่านี้เจ้าค่ะ ขอความเมตตาหลวงพ่อชี้แนะหรือปฏิบัติต่อไปด้วยเจ้าค่ะ หากเรื่องที่ลูกเล่ามาไม่มีสาระอะไร ขอให้หลวงพ่อตอบสั้นๆ ก็ได้เจ้าค่ะ ขอบพระคุณ

ตอบ : นี่คือคําถามเนาะ คําถามคือชีวิตประจําวัน ถ้าชีวิตประจําวันของเรา เราคุ้นเคยกับมัน เราคุ้นเคยกับชีวิตประจําวัน คุ้นเคยกับหน้าที่การงานสิ่งใด เราทําสิ่งใดแล้วเราจะเกิดความประมาท พอความประมาทเลินเล่อขึ้นมา ทําสิ่งใดผิดพลาดไปแล้วมันก็จะเสียใจทีหลัง ถ้ามันเสียใจทีหลังแล้วมันก็กลับมาทบทวนๆ ของเรา มันอยู่ที่จริตนิสัย

เขาบอกว่าเขาน่าจะเป็นคนโทสจริตเพราะคิดว่าตัวเองมีแต่ความโทสะ แต่ไม่คิดว่าเพราะความขี้เกียจขี้คร้าน

ความขี้เกียจ คนขี้เกียจกลับมาขยันก็ได้ คนขยันกลับไปขี้เกียจก็ได้ ความขี้เกียจหรือความขยันมันเกิดขึ้นเป็นชั่วครั้งชั่วคราว มันเป็นอารมณ์ความรู้สึก ถ้าอารมณ์ความรู้สึกของคนถ้ามันปลอดโปร่ง มันก็ขยันขันแข็งก็ได้ แต่ถ้าคนมันเฉื่อยชา ถึงเวลาแล้วมันเห็นประโยชน์ของมัน

ฉะนั้น เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสอนให้มีสติ ให้มีสติมีการระลึกรู้ตนอยู่ตลอดเวลา แล้วถึงเวลาแล้วถ้าเราจะกําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าทํางานอยู่ มันว่างงาน ทําอย่างนี้ก็ได้ นี่เราพัฒนาของเราขึ้นไปเรื่อยๆ

ขณะที่ว่าเราใช้สติใช้ปัญญาตรวจสอบตัวเราตลอดๆ มันเลยมีคําผุดขึ้นมาไง คําผุดขึ้นมาว่า “ความขี้เกียจๆ” ถ้าความขี้เกียจมันทําจบแล้วมันก็สําเร็จไปได้ พอสําเร็จไปแล้วไม่มีงานสิ่งใดคั่งค้าง มันก็ไม่มีสิ่งใดที่จะมากวนใจ ถ้าไม่มีสิ่งใดกวนใจมันก็เป็นข้อเท็จจริงทั้งนั้นน่ะ แต่มันเป็นอนุบาล มันเป็นพื้นฐาน เป็นเรื่องเริ่มต้นของเรา

ถ้าคนขยันหมั่นเพียร คนทําสิ่งใดให้มันรอบคอบ ทําสิ่งใดสําเร็จไปเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นไป ไอ้สิ่งที่จะมากดดันใจมันก็ไม่มี ถ้าสิ่งที่มันกดดันใจของเรามันมี มันมาจับแพะชนแกะ

จับแพะชนแกะคือว่าบอกว่า ตัวเองเป็นโทสจริตต่างหาก ไม่คิดว่าตัวเองจะเป็นคนขี้เกียจ แล้วเวลาคิดว่าตัวเองเป็นคนที่ขยันขันแข็ง เจ้านาย ใครมอบหน้าที่สิ่งใดเราจะขยันขันแข็ง

ไอ้นี่มันเป็นเรื่องสังคม เป็นปัญหาสังคมที่เราต้องเผชิญหน้า แต่เวลาถ้ามันเป็นความรู้สึกนึกคิดมันเป็นเรื่องส่วนตัวของเรา มันเป็นเรื่องความเห็นของเราในหัวใจของเรา เราเก็บไว้ในหัวใจของเรา

คนเรารู้หน้าไม่รู้ใจไง เราคิดว่าความคิดของเรา นิสัยใจคอของเราอยู่ข้างใน เราจะปกปิดได้ แต่มันปกปิดได้ มันปกปิดคนอื่นได้ไง

แต่ตัวเราถ้าเราจะพัฒนามันเป็นอย่างนี้ เวลานักภาวนาเรามันจะไปรื้อ รื้อความรู้สึกนึกคิดของตนออกมาตีแผ่ ตีแผ่ด้วยสติด้วยปัญญาของเราเองว่า เราเป็นคนอย่างไร เราขาดตกบกพร่องอย่างไร เราควรแก้ไขอย่างใด คนเราที่เรามาประพฤติปฏิบัติกันนี้เพราะเราจะมาแก้ไขตัวเรากันไง

ถ้าเราแก้ไขของเรา เราแก้ไขสิ่งที่ว่า สิ่งใดที่มันเป็นความขี้เกียจขี้คร้าน มันเป็นความประมาทเลินเล่อ มันเป็นความคุ้นชินต่างๆ เราก็ตั้งสติ เราก็พยายามทําของเราให้เป็นปัจจุบันตลอด ถ้ามันเป็นปัจจุบันตลอด มันทําสิ่งใดทําด้วยความรอบคอบสําเร็จไปแล้วนะ มันก็ไม่มีอะไรตกค้างในใจ

จะบอกว่ามันเป็นธรรมผุดๆ ก็ได้ ถ้าเป็นธรรมผุดๆ ถ้าเราตรึกตรอง เราใคร่ครวญตัวเราตลอดเวลา มันมีคําตอบตอบมา

ในพระไตรปิฎก ในธรรมะบอกเลย นี่ธรรมเกิดๆ แต่เวลาเราอยู่กับหลวงตา หลวงตาท่านบอกว่ากิเลสเกิด พอกิเลสมันเกิดขึ้นมาแล้ว มีอะไรเกิดขึ้นมาแล้วมันอยากได้อยากดีไปอย่างนั้นน่ะ แต่จริงๆ แล้วมันเป็นธรรมเกิด ธรรมเกิดมันเป็นแค่ฟ้าแลบ ผัวะ! ธรรมเกิด แต่ไอ้ความไปผูกพันน่ะ ไอ้ความไปผูกพัน ไอ้คนที่ไปไตร่ตรอง ไอ้ความอยากได้อย่างนั้นน่ะ นั่นคือตัณหา

หลวงตาเป็นพระอรหันต์ เวลาท่านใคร่ครวญดูแล้วท่านถึงบอกว่านั่นน่ะกิเลสเกิด เกิดเพราะอะไร เกิดเพราะว่ามันผุดขึ้นมาแล้วเราอยากให้มันเกิดเยอะๆ ไง อยากให้มันเป็นอีกๆ นั่นน่ะกิเลส

พอกิเลสแล้ว พอคําว่า “เป็นกิเลสเกิดแล้ว” เราจะได้ไม่ต้องไปครํ่าครวญเรียกร้องสิ่งนี้อีกไง ถ้าเราไม่ครํ่าครวญเรียกร้องสิ่งนี้ สิ่งนี้มันก็มาบีบคั้นเราไม่ได้ไง นี่กิเลสเกิด กิเลสเกิดอย่างนี้ไง

จะบอกว่า เวลามันผุดขึ้นมา มันเป็นคําผุดขึ้นมาว่า “ขี้เกียจ” แล้วตัวเองก็ตกใจมากเลยล่ะ เพราะว่าตัวเองคิดว่าตัวเองไม่ขี้เกียจ ตัวเองเป็นคนขยันขันแข็ง แต่เวลาข้อเท็จจริงมันยืนยันว่าขี้เกียจ แล้วเขาก็มาใคร่ครวญของเขาเองไง พอใคร่ครวญไปใคร่ครวญมา เออ! ก็จริง

เวลาใคร่ครวญไปใคร่ครวญมาแล้วมันเอาตัวไม่รอดไง มันต้องยอมรับความจริงว่า เออ! ใช่ เราเป็นคนขี้เกียจเหมือนกัน ขี้เกียจเพราะความต้องการให้คนอื่นทํางานสําเร็จมาทุกอย่าง เราถึงไม่ต้องไปแก้งานเขา เราไม่ต้องไปคุ้มครองดูแลเขา เขาเป็นคนดีตลอด ถ้าเขาเป็นคนดี ทํางานสําเร็จหมดนะ ตําแหน่งหน้าที่การงานเขาก็จะเจริญไปกว่านี้

คนที่ทําสิ่งใดเป็นคนขยันหมั่นเพียร คนที่รับผิดชอบ ตําแหน่งหน้าที่การงานเขาจะก้าวหน้าไปเรื่อยๆ นะ เพราะคนที่เป็นเจ้าของ เจ้าขององค์กรหรือเป็นผู้บริหารเขามองคนออกทั้งนั้นน่ะ ผู้ที่เป็นหัวหน้าเขาผ่านจากเป็นผู้น้อยมา แล้วเขาเป็นผู้น้อยมาก่อนกว่าจะมาเป็นหัวหน้า เขามองออกทั้งนั้นน่ะ พอเขามองออกแล้ว ถ้าเป็นหัวหน้าที่ดีเขาต้องการคนที่ดี เขาก็จะให้ตําแหน่งหน้าที่การงานเกิดขึ้น

เราจะบอกว่า ถ้าเขาเป็นลูกน้อง เขาเป็นผู้ใต้บังคับบัญชา เราก็มีเมตตากับเขา ถ้าเขาเป็นคนดีเขาก็จะเจริญพัฒนาของเขาไป ถ้าเราเป็นคนดี เราก็จะเจริญพัฒนาของเราไป มันอยู่ที่การพัฒนาตัวเราขึ้นไปนะ เราต้องทําขยันหมั่นเพียรมากกว่านี้ ทําดีมากกว่านี้

เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความดีที่ยิ่งไปกว่านี้ยังมีอยู่ ความดีที่ยิ่งกว่านี้ยังมีอยู่ เราทําคุณงามความดีขนาดไหน ความดีที่ยิ่งกว่านี้ ความดีที่ยิ่งกว่านี้รอเราอยู่ข้างหน้า แล้วเราก็เป็นคนอยากมีมรรคมีผล เราอยากมีคุณธรรมในใจของเรา เราก็ต้องพยายามทําคุณงามความดีของเรา

ใช่ ถ้ามันบอกว่ามันจะเหนื่อยมันจะยาก ทําแล้วมันเหนื่อยมันยาก เหนื่อยยากทั้งนั้นน่ะ งาน คําว่า “งาน” หลวงตาท่านพูดประจํา ถ้ายังไม่ได้ภาวนาเอาชีวิตเข้าแลกนะ อย่าเพิ่งพูดว่าทํางานอุกฤษฏ์ ทํางานใหญ่โตนัก

เวลางานของเรา หน้าที่การงาน งานทางโลกนะ พอเราทําจนเราสิ้นชีวิตไป คนอื่นเขาจะทําต่อเนื่องไป งานทางโลกนี้ไม่มีที่สิ้นสุดหรอก

แต่เวลาทํางานทางธรรมๆ การจะฆ่ากิเลส ธรรมะอยู่ฟากตาย ธรรมะอยู่ฟากตาย คนภาวนาไปแล้วมันจะมีอุปสรรคทั้งนั้นน่ะ เวลาอุปสรรคขึ้นมา เอาชีวิตเลยนะ เอ็งต้องตายนะ เอ็งทําอย่างนี้เอ็งต้องตาย หรือบางทีมันบิดเบือนให้เรามีความเห็นผิด เราทําผิดพลาดไปจนต้องเสียชีวิตก็มี

นี่พูดถึงว่าเวลาจะต่อสู้กับกิเลส เอาชีวิตเข้าแลกมา ธรรมะถึงอยู่ฟากตายไง นี่เอาชีวิตเข้าแลก

ท่านบอกว่า ถ้ายังไม่ได้ประพฤติปฏิบัติจนถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ ว่างานนี้มันเป็นความที่ลําบากนัก งานนี้เป็นงานที่อุกฤษฏ์นัก อย่าเพิ่งพูด มันยังมีงานมากกว่านี้ ยังมีงานหนักกว่านี้ยังรอเราอยู่ข้างหน้า ถ้าเรามีสติมีปัญญาจะเอาชีวิตของเรา เอาหัวใจของเราพ้นจากกิเลส มันจะมีปัญหาต่อไปมหาศาล

นี่เหมือนกัน ย้อนกลับมาที่คําถาม คําถามที่บอกว่า เขาพยายามใคร่ครวญๆ อยู่แล้วมันมีความคิดผุดขึ้นมาว่า “ขี้เกียจ”

“ขี้เกียจ” มันเป็นธรรมนะ มันเป็นธรรมหมายความว่า เราระลึกได้เอง เรารู้ได้เอง ไม่มีใครมาบอกว่าเราขี้เกียจ

ถ้าเราทําหน้าที่การงานอยู่ในองค์กรของเราแล้วมีใครมาชี้หน้าว่าเราเป็นคนขี้เกียจ เราเป็นคนไม่ดี โอ๋ย! เราโกรธเขาน่าดูเลยนะ เราจะไม่พอใจเลยว่าคนคนนี้จับผิดเรา คนคนนี้คอยจะทําให้เราเสียหาย ถ้าคนอื่นบอกมันจะมีความโต้แย้งไง

แต่ถ้ามันเกิดจากหัวใจของเรา เกิดจากความคิดของเรา นี่ถึงว่าธรรมเกิดๆ เกิดจากภายในของเรา มันไม่ใช่ใครมาชี้ความบกพร่องของเรา ไม่มีใครมาคอยจับผิดเรา เห็นไหม เราเป็นคนจับผิดตัวเราเองไง

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอย่างนี้ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนเท่านั้นรื้อค้นความผิดของตน ตนเท่านั้นพยายามแสวงหาความบกพร่องของตน

แล้วถ้าเราเห็นว่าความบกพร่องของตน เราเห็นเอง ถ้าเรามีสติปัญญา เราจะแก้ไขเราเอง เราจะไม่คอยไปชี้ไปบอกใครเลยว่าใครคอยจับผิดเรา นี่ถ้ามันเป็นธรรม เป็นธรรมอย่างนี้ เป็นธรรมคือไม่มีช่องว่าง ไม่มีช่องว่างให้ใครมาเสี้ยม ใครมาทําให้เรามีปัญหากับคนนู้นคนนี้ มันไม่มีใครสามารถจะเสี้ยมให้เรามีปัญหากับใครก็แล้วแต่

แต่ถ้าเป็นธรรม เป็นธรรมของเรา เรารู้เองเห็นเองจากภายใน นี่เป็นธรรม แต่ถ้าเป็นโลกๆ เราเจอหมู่คณะดีๆ เจอเพื่อนแท้ เจอเพื่อนดี เจอหัวหน้าที่ดี เขาก็คอยสั่งคอยสอนเรา คอยพัฒนาเรา ถ้าเราเข้ากันได้ เรายังเห็นคุณงามความดีของเขา เราก็รับฟังเขา

ถ้าวันไหนกิเลสมันขึ้นมานะ “อู๋ย! คนคนนี้คอยกลั่นแกล้งเรา คนคนนี้คอยจับผิดเรา คนคนนี้ไม่จริงใจกับเรา”

โอ้โฮ! คําสอนจะดีขนาดไหนมันก็ไม่ฟัง คําสอนจะดีขนาดไหน กิเลสมันบิดพลิ้วเลย กลายเป็นว่าเป็นความใส่ความ เป็นการทําให้เราเสียหาย กิเลสมันบิดให้เราเลย จากคนที่ดีๆ กลายเป็นคนที่มีปัญหาต่อกัน นี้คือกิเลส เพราะมันมีช่องว่าง เพราะมันไม่ใช่อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน

เกิดจากปัญญาของเรา เกิดจากภายในของเรา ไม่มีช่องว่างให้ใครเข้ามาเสี้ยมได้ว่ามีคนนู้นคอยรังแกเรา คนนี้คอยทําให้เราเสียหาย นี่ไง ถ้ามันพิจารณาเป็นจริงๆ ถ้ามันเป็นความจริง

แล้วเขาก็มาใคร่ครวญของเขาเองจริงๆ ว่ามันเป็นเช่นนั้นจริงหรือไม่ เพราะเขาไม่คิดเขาไม่เชื่อว่าเขาเป็นคนขี้เกียจ แต่พอพิจารณาไปแล้ว...ใช่ ใช่

พอใช่ขึ้นมา นี่เราก็เห็นถึงความบกพร่องของเราไง เราก็แก้ไขของเราต่อเนื่องไปไง ถ้าพัฒนาขึ้นไปแบบนี้มันก็จะดีขึ้น มันพัฒนาขึ้น มันให้ไปเห็นว่า เราเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วเราใคร่ครวญตามสัจจะตามความจริงที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งสอน แล้วทําแล้วมันจะเกิดประโยชน์กับเราอย่างนี้ มันเกิดประโยชน์กับเรา เกิดประโยชน์กับภายในของเรา เกิดประโยชน์ให้เราพัฒนาของเราเพื่อประโยชน์กับเรา แต่ถ้ามันเป็นเรื่องโลกๆ นั่นก็เป็นอีกปัญหาหนึ่ง

นี่พูดถึงว่า ถ้าเวลาความคิดเกิดขึ้นจากภายในว่าเราเป็นคนขี้เกียจ แล้วเราเองก็ “อู๋ย! ฉันเป็นคนขยันนะ หน้าที่การงานเจริญเติบโตน่าดูเลย ฉันเป็นคนดีมาก”

ธรรมดา ธรรมดาของคนก็ว่าตัวเองดีกว่าคนอื่น

แต่ถ้าเป็นจริง เป็นความจริงความจัง เป็นตามข้อเท็จจริง ดีมาก ดีน้อย ดีเลิศ ดีที่สุด ดีแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ดีจนพ้นจากความดีไป นั้นเป็นความปรารถนาของชาวพุทธ จบ

ถาม : เรื่อง “มันคาใจ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ลูกได้ไปเข้าค่ายดูแลสุขภาพกับหมอคนหนึ่งในเรื่องดูแลสุขภาพยา ๙ เม็ด ตามที่ท่านสอน ลูกก็ไม่สงสัยอะไร แต่ที่ทําให้ลูกคาใจสงสัยคือท่านบอกว่า ท่านมีความเชื่อว่ามหาบุรุษคนหนึ่งคือพระโมคคัลลานะ และพระองค์หนึ่งคือพระสารีบุตร ลูกก็เลยเขียนคําถามไปว่า ท่านเหล่านั้นเป็นพระอรหันต์แล้วจะมาเกิดได้อย่างไร

ท่านก็ตอบว่า ผู้ที่ไม่มาเกิดอีกคือปรินิพพาน แต่ถ้าไม่เข้าปรินิพพานก็สามารถเลือกได้ว่าจะมาเกิดอีกหรือจะมาสร้างบารมีต่อ บําเพ็ญพระโพธิสัตว์ต่อได้

ลูกนั้นสับสน งง จึงตัดสินใจถามหลวงพ่อ โปรดเมตตาเป็นปัญญาลูกด้วย กราบขอบพระคุณหลวงพ่อเจ้าค่ะ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามอย่างนี้มันเป็นคําถามทางโลกๆ ทางโลกๆ หมายความว่าสงฆ์ทั้งหมด คือว่าสังคมของชาวพุทธ

สังคมของชาวพุทธนะ ตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน แล้วพระหลวงตาองค์หนึ่ง เวลาพระที่เขาเสียใจไง พระสมัยพุทธกาล ที่พระกัสสปะจะมากราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเป็นพระอรหันต์ก็ปลงธรรมสังเวชคือเศร้าใจ เป็นพระอนาคามี พระสกิทาคามีก็มีความเศร้าใจ แต่ถ้าเป็นพระปุถุชนก็ครํ่าครวญร้องไห้อยู่

พระหลวงตาองค์หนึ่งก็บอกว่า “จะไปร้องไห้ทําไม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปน่ะแสนดี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่นะ โอ๋ย! คอยจํ้าจี้จํ้าไชลําบากไปหมดเลย”

จนให้พระกัสสปะมีความสะเทือนใจมาก เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพิ่งปรินิพพานยังมีพระจาบจ้วงศาสนาได้ขนาดนั้น ถึงได้ตั้งสัจจะว่าจะทําสังคายนา

เวลาทําสังคายนามา การทําสังคายนามันต้องการพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ แต่พอรวบรวมได้ก็รวบรวมได้พระอรหันต์ ๔๙๙ องค์ ยังขาดอีกองค์หนึ่ง แล้วขาดไม่ได้ด้วย ขาดไม่ได้คือพระอานนท์ พระอานนท์ท่านเป็นพระโสดาบัน

ท่านก็กําหนดวันทําสังคายนา ก็รอจนพระอานนท์สําเร็จเป็นพระอรหันต์ พอสําเร็จเป็นพระอรหันต์ พระอานนท์ดําดินไปโผล่ขึ้นมาท่ามกลางการสังคายนา การสังคายนานี้สังคายนาเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด สังคายนามาแล้วอีก ๒๐๐ ปีต่อมา สังคายนาครั้งที่สองถึงได้จดจารึกกันมา การจดจารึกกันมาอย่างนี้

ธรรมและวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจดจารึกกันมาบอกว่า ถ้าเป็นพระอรหันต์แล้วไม่กลับมาเกิดอีกแน่นอน ไม่มีพระอรหันต์ที่ไหนกลับมาเกิดอีก ไม่มี ไม่มีหรอก

แต่ตอนที่ทําสังคายนาเสร็จแล้วมีพระองค์หนึ่ง จําชื่อไม่ได้ เป็นพระผู้ใหญ่ พระกัสสปะบอกว่า ต่อไปนี้ให้สงฆ์เรียบเรียงร้อยกรองแล้วให้สั่งสอนตามนี้

พระทางนั้นบอกว่า ให้ที่สังคายนาก็สังคายนาไป แต่ที่เขาได้รับฟังจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาจะพูดตามนั้นไป

นี่เราจะบอกว่า เริ่มต้นตั้งแต่ทําสังคายนามันก็เกิดเป็น ๑๘ นิกาย เกิดเป็นมหายาน สิ่งที่ว่าความเชื่อๆ ไง ความเชื่อของมหายาน มหายานคือพวกอาจริยวาท ตามแต่ที่อาจารย์จะสั่งสอนตามนั้นไง

แต่ของเรา เราเถรวาท เถรวาทคือถือพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์นั้น ถ้าพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์นั้นสังคายนามาเป็นธรรมวินัยแล้ว ถ้าเป็นพระโสดาบันเกิดอีก ๗ ชาติ ถ้าเป็นพระสกิทาคามีเกิดอีก ๑ ชาติ ถ้าเป็นพระอนาคามีไม่เกิดอีกแล้ว ถ้าเป็นพระอนาคามีจะไปเกิดบนพรหมแล้วสําเร็จไป ถ้าเป็นพระอรหันต์ ไอ้เรื่องกลับมาเกิดอีกไม่มี

เว้นไว้แต่หันซ้ายหันขวา ถ้าหันซ้ายหันขวา เขาบอกเขาเป็นพระอรหันต์ แต่ก็กลับมาเกิดอีก

เป็นไปไม่ได้ที่พระอรหันต์นิพพานไปแล้วจะกลับมาเกิดอีก

แล้วบอกว่า พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรกลับมาเกิดอีกเป็นคนนั้นคนนี้

เป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้ ไม่มี

แต่เขาบอกว่า เขาพูดอยู่ พระองค์หนึ่ง เราได้ยินมานานแล้วล่ะว่าเขาบอกว่าเขาเป็นพระสารีบุตรกลับชาติมาเกิด

ถ้าเป็นพระสารีบุตรกลับชาติมาเกิด พระสารีบุตรเป็นพระอรหันต์สิ้นกิเลสไปแล้วจะมาเกิดได้อย่างไร แล้วถ้ามาเกิดเป็นอย่างนั้นเป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้

แต่เขาบอกว่า “ท่านตอบว่าต้องเป็นปรินิพพาน ถ้ายังไม่ปรินิพพาน...”

เป็นพระอรหันต์นะ เป็นพระอรหันต์ เวลาเถรวาท เถรวาทเพราะพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ที่ทําสังคายนาอยู่ในพระไตรปิฎก มันมีสอุปาทิเสสนิพพานกับอนุปาทิเสสนิพพาน คือพระอรหันต์ที่ยังดํารงชีพอยู่ กับพระอรหันต์ที่ปรินิพพานเข้าสู่เป็นความสะอาดบริสุทธิ์ที่ไม่เห็นตัวตนเลย

แต่ถ้ายังมีชีวิตอยู่ เพราะสอุปาทิเสสนิพพาน คือมนุษย์เกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ พอธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนเป็นพระอรหันต์ เป็นพระอรหันต์คือขัดเกลากิเลสออกจากใจทั้งหมด พอออกจากใจทั้งหมด สิ่งที่เหลือไว้นั่นน่ะคือสอุปาทิเสสนิพพาน คือสิ่งที่ยังมีชีวิตอยู่ ที่ยังดํารงชีพอยู่

พระอรหันต์ที่ยังมีชีวิตอยู่กับพระอรหันต์ที่ปรินิพพาน ถ้าปรินิพพานไปแล้วไม่มี เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพญามาร เวลาพญามาร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการจนลูกศิษย์เป็นพระอรหันต์แล้วสิ้นชีวิตไป มารค้นคว้า มารค้นจนฝุ่นตลบไปเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า มารเอย เธออย่าค้นให้เสียเวลา ไม่มีสิทธิ์ เป็นไปไม่ได้ที่เธอจะรู้เรื่องอย่างนั้นได้

นี่อยู่ในธรรมวินัยนะ ธรรมวินัยนะ ดูสิ เวลาวังคีสะเขาเป็นหมอดู เหมือนที่เขาไปหาหมอดู หมอดูเขาบอกเลยว่าเขารู้หมดเลยว่าใครจะไปเกิดที่ไหนๆ เขาทายได้หมด

ทีนี้ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาหัวกะโหลกมา ๓ หัว เพราะเขาต้องเคาะ แล้วเขาจะรู้ว่าไปไหนหมด

เคาะอันแรก ตกนรก

พระพุทธเจ้าบอก ใช่

เคาะคนกลาง บอก นี่ไปสวรรค์

บอก ใช่

พอเคาะกะโหลกพระอรหันต์ เคาะป๊อกๆๆ ไม่มีรู้หรอก รู้ไม่ได้

นี้อยู่ในพระไตรปิฎก พระไตรปิฎกมันเป็นธรรมวินัย เป็นความเชื่อไง ถ้าเป็นความเชื่อ

ทีนี้พอเป็นความเชื่อ เขาบอกว่า พระสารีบุตรมาเกิดเป็นพระองค์หนึ่ง

เขาพูดมานานแล้ว พระที่เขาศึกษามาตามธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหัวเราะเยาะทั้งนั้นน่ะ หัวเราะเยาะ ถ้าหัวเราะเยาะแล้ว เขาจะพูด เวลาเทศนาว่าการมันไม่เข้าสู่มรรคหรอก

เขาบอกว่า สมาธิหลับตา สมาธิลืมตา อะไรนั่นน่ะ ถ้าเป็นกรรมฐาน สมาธิหลับตาจะไม่มีปัญญา เขาบอกเขาสมาธิลืมตา

ลืมตากับหลับตามันเกี่ยวอะไรกับปัญญา มันเกี่ยวอะไรกับปัญญา เปิดตาใจสิ ใจบอดต่างหากที่ไม่มี ใจเบิกบาน ใจเปิดกว้างต่างหาก นั่นถ้ามันเป็นความจริง เป็นความจริงอย่างนั้นนะ

เราบอกว่า ถ้าเป็นความเชื่อ เรื่องอย่างนี้มันเป็นความเชื่อ ถ้าความเชื่อ เราจะไปลบล้างความเชื่อของฝ่ายมหายานเขาไหม ถ้าฝ่ายมหายานเขามีความเชื่อของเขา เพราะเขามาหาหลวงตาไง บอกพระอรหันต์ยังเกิดได้อีก

หลวงตาท่านนั่งหัวเราะ มาหาที่สวนแสงธรรม พวกมหายานน่ะ บอกว่า พระอรหันต์นะ จะเกิดอีกก็ได้ จะไม่เกิดก็ได้ ถ้าพระอรหันต์จะเกิดก็เกิดมาเพื่อจะมาช่วยโลก

คําว่า “เกิดก็ได้ ไม่เกิดก็ได้” นี่มันเป็นความเชื่อ แล้วถ้าความจริงล่ะ ความจริงเกิดได้หรือ ในเมื่อไม่มีอวิชชา ไม่มีเชื้อไข ดูสิ เวลาคู่สมรส ผู้ที่เป็นหมันยังมีลูกไม่ได้เลย ถ้ามันเป็นหมันจะมีลูกได้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อกิเลสมันไม่มีแล้วมันจะเกิดได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้หรอก ไอ้ที่ว่าจะมาเกิดเป็นคนนู้นคนนี้มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าเป็นพระอรหันต์จริงๆ นะ แต่ถ้าเป็นเทวทัตมาเกิด ได้ เพราะเทวทัตเป็นฌานโลกีย์

มันไม่มีหรอก มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ด้วยความเชื่อ ด้วยทางทฤษฎี ถ้าทฤษฎีนี่เอาเถรวาทนะ เอาธรรมและวินัยของฝ่ายเถรวาทของเราเอามาพิสูจน์ ในพระไตรปิฎกมีตรงไหนบ้างที่บอกว่าพระอรหันต์ตายแล้วกลับมาเกิดอีก มีที่ไหนบ้าง...ไม่มี นี่พูดถึงพระไตรปิฎกนะ นี่ความเชื่อนะ

แต่ถ้าเป็นความเชื่อของเขา ความเชื่อของเขา คําว่า “อาจริยวาท” อาจริยวาทมันถือตามอาจารย์ แล้วอาจารย์มีคุณธรรมมีวุฒิภาวะมากน้อยแค่ไหน มันก็เชื่อตามๆ กันไปไง นี่พูดถึงความเชื่อ มันไม่ใช่ความจริง ถ้าเป็นความจริง ความจริงจะเข้าสู่ตรงนี้

บอกว่าพระโมคคัลลานะมาเกิดเป็นมหาบุรุษคนหนึ่ง แล้วบอกว่าพระสารีบุตรมาเกิดเป็นพระองค์หนึ่ง แล้วเขาบอกว่าเกิดได้

เพราะคําว่า “เกิดได้” คนที่เขาศึกษาทางวิชาการมาแล้ว ถ้าเขาจะไปฟังธรรมๆ เขาเริ่มสงสัยแล้ว ที่มา ที่มามันแตกต่างใช่ไหม เราจะลงใจอย่างไร แล้วพอที่มามันแตกต่างอย่างนี้ มันเหมือนกับเริ่มต้นก็โกหก เริ่มต้นคนโกหกพูดธรรมะมันจะเป็นความจริงได้อย่างไร ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนกัน ถ้าผู้ใดยังโกหกมดเท็จอยู่ จะพูดความจริงไม่มี

แล้วพระองค์นั้นบอกว่าอดีตชาติเขาเป็นพระสารีบุตร

เออ! แค่นี้นะ เรื่องธรรมะเขาต้องเอากล้องจุลทรรศน์ส่องชัดๆ เลยล่ะ แล้วความเป็นจริงของเขา เพราะมันก็มาตรงนี้มาบอกว่า สมาธิลืมตา สมาธิหลับตานี่แหละ ถ้าสมาธิอย่างนี้สมาธิหลับตา

แต่ในพระไตรปิฎก ในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยการกลั่นกรองของพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์นะ จะบอกว่า ถ้าเป็นมิจฉาสมาธิ สมาธิที่ขาดสติ มิจฉาสมาธิ สมาธิที่ขาดสติ การตกภวังค์ไป อันนั้นจะเข้าสู่มรรคไม่ได้ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ สมาธิที่สะอาดถูกต้องดีงาม สัมมาสมาธิจะเป็นพื้นฐานให้เกิดวิปัสสนา ถ้าเป็นพื้นฐานให้เกิดวิปัสสนา นี่ถ้าพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์กลั่นกรองแล้วท่านจะพูดออกมาเป็นมิจฉากับสัมมา ทําผิดและทําถูก

ไม่ใช่เปิดตากับหลับตา ถ้าหลับตานั่นไม่ใช่ เปิดตากับหลับตามันไม่มีเหตุผลใดๆ เลย เพราะกรรมฐานเราเดินจงกรมก็ลืมตา ใครเดินจงกรมด้วยการหลับตา ไม่มีหรอก การเดินจงกรมด้วยการลืมตามันก็เข้ากับสมาธิลืมตา แล้วนั่งสมาธิด้วยการหลับตา

อ้าว! หลับตาก็หลับตา หลับตาเพื่อการทําสมาธิได้ง่าย ลืมตา ภาพมันเข้ามาในสายตามันทําให้เราทําสมาธิได้ยาก เราต้องการ หนึ่ง ทําสมาธิได้ง่ายขึ้น ทําสมาธิได้มั่นคงขึ้น แล้วทําสมาธิไว้เพื่อฝึกหัดเกิดปัญญา ถ้าเกิดปัญญาขึ้นไป นี่กรรมฐานสอนอย่างนี้

นี่พูดถึงนะ ถ้าเป็นความเชื่อ ความเชื่อ เราจะบอกว่า ถ้าเราบอกมันไม่จริง มันไม่มีอยู่จริง มันเป็นไปไม่ได้

ค่อนโลกเลย เขาเชื่อกันอย่างนี้ มหายานเชื่ออย่างนี้ เพราะอะไร เพราะว่าเขามีพุทธเกษตรเลยล่ะ

นิพพานก็คือนิพพาน แต่นิพพานของเขายังนิพพานแล้วพุทธเกษตรขึ้นไปอีกนะ คือสูงกว่านิพพาน นิพพานยังมีสูงมีตํ่าอีกนะ

แต่เถรวาทเราไม่มี นิพพานคือนิพพาน เพราะในพระพุทธศาสนา ศาสนาแห่งเสรีภาพ ศาสนาแห่งภราดรภาพ ศาสนาที่มีความเสมอภาค ไม่มีสูงไม่มีตํ่า เป็นโสดาบันคือโสดาบัน เป็นสกิทาคามีคือสกิทาคามี เป็นอนาคามีคืออนาคามี เป็นพระอรหันต์คือเป็นพระอรหันต์ แตกต่างเฉพาะอํานาจวาสนา

แตกต่างกันเพราะว่าพระอรหันต์เอตทัคคะ ๘๐ องค์คือความถนัดของพระอรหันต์แตกต่างกันจากความถนัด จากความถนัดคือความชํานาญของแต่ละทาง แต่สิ้นกิเลสเสมอกัน เสมอกันโดยความเป็นพระอรหันต์ เสมอกันโดยเสรีภาพ ภราดรภาพ เสมอกันหมด ไม่มีใครสูงกว่าใคร ไม่มีใครตํ่ากว่าใคร นี่เป็นสัจจะเป็นความจริงในการประพฤติปฏิบัติ

ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านพูดมากกว่านี้นะ ไอ้พวกเรายังบอกว่า พระอรหันต์ ดูสิ พระอรหันต์มีเตวิชโช มีแต่ละประเภท

หลวงปู่มั่นท่านบอกมีประเภทเดียว ประเภทที่ความเป็นพระอรหันต์ แต่ไอ้ประเภทที่แยกออกไป แยกออกไปต่างหาก นี่หลวงปู่มั่นท่านพูดขนาดนั้นเลย นี่เวลาเป็นความจริง เพราะเรามีความจริงไง เป็นความจริงตรงไหน

ปุถุชนคนหนา เราเป็นปุถุชนเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย แล้วถ้าเป็นพระโสดาบันขึ้นมารู้เลยนะ อีก ๗ ชาติ ถ้าใครเป็นพระโสดาบัน ความเป็นพระโสดาบันมันประกาศกลางหัวใจเอง คนเป็นพระโสดาบันก็ต้องเป็นพระโสดาบันด้วยมรรคด้วยผลในใจของตนเอง เวลามันเป็นขึ้นมา คุณสมบัติความเป็นโสดาบันรู้เลยเกิดอีก ๗ ชาติ รู้เลยนะ รู้โดยข้อเท็จจริงเลย แล้วเป็นอกุปปธรรม เป็นสัจจะเป็นความจริง นี่เป็นพระโสดาบันยังรู้ขนาดนั้นน่ะ

นี่เป็นพระอรหันต์แล้วยังกลับมาเกิดอีก โอ๋ย! งง งงเต้กเลย แต่มันเป็นความเชื่อ

เพราะเราเป็นชาวพุทธนะ เราอย่าปิดกั้น อย่าปิดกั้นว่าของเรา เราต้องศึกษา เถรวาทต้องศึกษาแต่ธรรมวินัยของเรา ศึกษาแบบธรรมวินัยที่พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ท่านทําสังคายนามาแล้วส่งต่อกันมา แต่ถ้าเป็นความเชื่อทางอื่นเราก็ศึกษา แล้วตอนนี้โลกเจริญ การค้นคว้าของเราได้ง่าย

เรื่องนี้ทีแรกเราก็แปลกใจไง เอ๊ะ! ทําไมเป็นอย่างนั้น ทําไมเป็นอย่างนี้ พอเราศึกษาจากความเชื่อของฝ่ายมหายาน ของความเชื่อต่างๆ เราถึงเข้าใจ พอเข้าใจแล้ว อืม! ถ้าคนไม่เข้าใจแล้วมันคนละนิกาย คนละความเชื่อ มันจะเกิดความขัดแย้งกัน ไอ้นี่ความเชื่อนะ

เวลาเป็นความจริง มันมีในมหายาน มีตันตระ ความเชื่อของลัทธิหนึ่งเขาจะมีพระพุทธรูปอย่างนี้ แล้วมีผู้หญิงเปลือยกายโอบกอดตลอดเวลา ถ้าเราไม่รู้ เราไปเห็นเข้าเราก็คิดว่าคนอื่นเขามากลั่นแกล้ง แต่ในความเชื่อของเขา เขาจะโชว์ว่านี่เป็นพระอรหันต์ไม่มีกิเลส แม้แต่ผู้หญิงเปลือยกายมาอ้อมล้อมอยู่มันก็กระตุ้นกิเลสไม่ได้ นี่คือความเชื่อ ความเชื่อที่จะโชว์ไงว่าสิ้นกิเลส ความเชื่อแต่ละความเชื่อในพระพุทธศาสนาเยอะนะ

ฉะนั้น ไอ้ความเชื่อที่ว่าพระอรหันต์กลับมาเกิดอีกได้ ก็เป็นความเชื่อหนึ่ง แต่ในข้อเท็จจริงมันไม่มี ในข้อเท็จจริงสิ้นกิเลสไปแล้ว

คนที่เกิด เกิดจากอะไร เกิดจากอวิชชาคือความไม่รู้ คือกิเลส แล้วคนที่สิ้นกิเลสไปแล้วมันจะเกิดได้อย่างไร เหมือนไข่ ไข่ที่ไม่มีเชื้อมันฟักได้ไหม ไข่ที่จะเชื้อฟักเป็นตัวได้มันต้องผสมพันธุ์มันถึงฟักได้ ไข่ที่ไม่ได้ผสมพันธุ์ เวลาไข่ออกมาแล้วไปฟักเน่าหมด เป็นตัวไม่ได้ มันไม่มีเชื้อ

พระอรหันต์ไม่มีเชื้อ ไม่มีอวิชชา ไม่มีกิเลสในใจ มันเกิดได้อย่างไร เอาอะไรมาเกิด มันไม่มี

แต่นี่บอกว่ากลับมาเกิด

กลับมาเกิด มันก็เป็นความเชื่อความเห็นของเขา แต่ถ้าเป็นความจริงไม่มี พระอรหันต์ตั้งแต่สิ้นกิเลสแล้ว ทั้งๆ สิ้นกิเลสแล้วมีชีวิตอยู่นะ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเวลาไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน นั่นน่ะพระอรหันต์กับพระอรหันต์คุยกัน พอพระสารีบุตรไปลา ไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “สารีบุตร ให้สมควรกับเวลาของเธอเถิด”

พระโมคคัลลานะโดนทุบตายแล้วนะ รวมร่างไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “โมคคัลลานะ ให้สมควรแก่เวลาของเธอเถิด”

สมควรแก่เวลาคือสมควรแก่ตัวตนของตน ใครสร้างเวรสร้างกรรมมาอย่างใด อายุขัยของคนมันไม่เหมือนกัน

อย่างพวกเราที่มีความทุกข์กันอยู่นี่ก็บอกว่า “พรุ่งนี้ค่อยตายได้ไหม วันนี้ยังไม่สําเร็จก็ขออีกวันหนึ่งได้ไหม” ตรงนี้มันเป็นตัณหาคือการต่อรอง มันไม่สมควรแก่เวลา ไม่สมควรกับความเป็นจริง

ความเป็นจริงคือความเป็นจริง ใครจะไปยื้อไปเปลี่ยนแปลงมันไม่ได้ มันเป็นความจริงของมันอยู่อย่างนั้น

ฉะนั้น พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะท่านสิ้นกิเลสของท่านโดยสมบูรณ์แบบแล้ว แต่ด้วยเศษกรรม เศษกรรมของพระโมคคัลลานะไปโดนโจรทุบตาย พระสารีบุตรก็ด้วยบุญด้วยกรรมของท่านจะไปแก้ไขแม่ เพราะแม่เป็นมิจฉาทิฏฐิ

นี่เป็นพระอรหันต์นะ ไปแก้ไขแม่ เวลาไปถึง แม่เห็น “อ๋อ! ลูกเราบวชตั้งแต่หนุ่มจนแก่ สงสัยจะมาสึก สงสัยเบื่อแล้วล่ะ”

พระอรหันต์นะน่ะ สุดท้ายแล้วเข้าไปนะ เป็นโรคประจําตัว โรคถ่ายท้อง ถ่ายเป็นเลือด หัวคํ่าเทวดามาแล้ว แสงพุ่งเข้ามาในห้อง แม่เห็นแล้วตกใจเลยเข้าไปถาม “ลูก ใครมา”

“เทวดา”

เขาเป็นพรหมไง พอเที่ยงคืนมา แสงสว่างกว่านั้นมา เข้าไป “ใครน่ะ”

“พรหม”

เขากราบอยู่ แม่กราบพรหมอยู่ แต่พรหมเป็นผู้อุปัฏฐากพระสารีบุตร เป็นผู้อุปัฏฐากบาตรพระสารีบุตร พอเห็นสิ่งที่พ่อแม่เคารพบูชาอยู่กลับเป็นลูกศิษย์ของลูกของตนถึงได้หูตาสว่างขึ้นมา ฟังเทศน์ลูกชายจนได้เป็นพระโสดาบันนะ

นี่เวลาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา สิ่งที่เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ให้สมควรแก่เวลาของเธอเถิด” แล้วก็ลาธาตุ ลาวัฏฏะ กามภพ รูปภพ อรูปภพ จบ ไม่มีการกลับมา เป็นวิวัฏฏะ จะไม่กลับมาสามโลกธาตุตั้งแต่โลกมนุษย์ ไม่มี เป็นไปไม่ได้

แต่ถ้าเป็นความเชื่อของเขา ความเชื่อมันไม่มีความจริงรองรับ ไม่มี

ความจริงของเรามีความเชื่อ มีธรรมวินัยรองรับ มีธรรมวินัยไปรองรับ เพราะพวกเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากแล้วมาศึกษาๆ กัน แบบหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็มีของท่าน เวลาท่านศึกษา ศึกษาธรรมและวินัยเป็นความเชื่อ แล้วท่านประพฤติปฏิบัติจนเป็นความจริงในใจของท่านขึ้นมา

จนเป็นความจริงในใจของท่านขึ้นมา แล้วความจริงมันยิ่งกว่าความเชื่อ ความจริงมันประกาศในใจของครูบาอาจารย์ของเรา แล้วความจริงอย่างนี้มันกังวานลือลั่นในหัวใจ

แล้วมันจะเป็นความเชื่อ เป็นความที่เขาเชื่อว่าพระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรจะกลับมาเกิดอีก เป็นไปไม่ได้ ไม่มี ไม่มีอยู่จริง นี่เป็นความเชื่อของเขา

เราจะบอกเป็นความเชื่อ แล้วถ้าบอกไม่มีๆ บอกว่ามันไม่จริง แต่เขาก็เชื่อ แล้วมหายานเชื่ออย่างนี้ ในเมืองจีนพันกว่าล้านเขาเชื่อของเขาอย่างนี้ แล้วเราจะไปลบล้างความเชื่อในสมองเขาได้ไหม กระแสสังคม ไม่ได้หรอก เราจะบอกว่ามันเป็นความเชื่อ แต่กระแสมันกว้างขวางมากนะ

แต่ในเถรวาทของเรา ในสังคมพุทธของเราในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พวกที่เป็นเถรวาทด้วยกัน เรามีความเชื่ออย่างนี้ พอมีความเชื่ออย่างนี้ปั๊บ เขามีความเชื่ออย่างนั้นแล้วเขาก็บอกว่ามันมหัศจรรย์กว่าของเราไง มันมหัศจรรย์กว่ากรรมฐาน มหัศจรรย์กว่าเถรวาท เถรวาทคับแคบ มีความคิดเล็กๆ แล้วก็อนุรักษ์นิยมกันไว้ ไอ้ของฉันนี่นะ โอ้โฮ! มันยิ่งใหญ่ แล้วจะเอาความยิ่งใหญ่มากดหัวไอ้พวกอนุรักษ์นิยมเล็กๆ

อนุรักษ์นิยมเล็กๆ แต่มันมีความจริง มันมีความจริงจากครูบาอาจารย์ของเราที่ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง แล้วถ้าคนปฏิบัติตามความเป็นจริงแล้ว ถ้ามันเป็นโสดาบัน อีก ๗ ชาติ เป็นสกิทาคามี อีก ๓ ชาติ เป็นพระอนาคามีไม่มาอีกแล้ว ไปเกิดบนพรหม แล้วไปเกิดอย่างไรเกิดบนพรหม เอ็งรู้จักพรหมไหม เอ็งเคยเห็นพรหมหรือเปล่า ถ้าพระอนาคามีไปเกิดบนพรหม ถ้าสิ้นแล้วไม่กลับมาเกิด เพราะวิวัฏฏะ

เห็นไหมที่เราพูดไว้

ธรรมะเหนือธรรมชาติ เพราะธรรมชาติคือวัฏฏะ

ธรรมะเหนือหมด เหนือกามภพ รูปภพ อรูปภพ

ธรรมะเหนือธรรมชาติ เพราะธรรมชาติคือวัฏฏะ กามภพ รูปภพ อรูปภพไง นิพพาน จบ เหนือธรรมชาติ เหนือสามโลกธาตุ สัจจะความจริงเป็นสัจจะความจริง เอวัง

ถ้าเราเคยเห็นน่ะ ถ้าเราเคยเห็น
แสดงว่าเขามาขอส่วนบุญ เขามาบอกสิ่งใด
เรา วิธีทําของเรา เวลาทําบุญ
ถ้าไม่มีทําบุญ เราทําคุณงามความดีอยู่ เราอุทิศให้เลย อุทิศ
อุทิศ หมายความว่า สิ่งใดที่เป็นประโยชน์
เป็นความสุขของเรา ขอให้เขาได้มีความสุข
ได้มีความพอใจเช่นนี้เถิด
เราอุทิศส่วนกุศลให้ไป อุทิศส่วนกุศลให้ไป

๕

เห็นผี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๖ ธันวาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เมื่อนั่งสมาธิจิตนิ่งแล้วเห็นความสว่างวูบเดียว แล้วทําให้จิตกลับมาอยู่ที่ตัว ทําให้เกิดความกลัว แล้วจะปฏิบัติอย่างไรต่อไปเจ้าคะ

ตอบ : เวลาเรานั่งสมาธิกัน เวลาเรานั่งสมาธินะ โดยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องการให้เราทําความสงบของใจก่อน

เวลานั่งสมาธิๆ เราต้องทําความสงบของใจเข้ามาก่อน พอใจสงบแล้วมันก็เหมือนกับคน เห็นไหม มันมีคนพูดมาก เวลาอ่านพระไตรปิฎกมา บอกองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกต้องให้รํ่ารวยก่อน ต้องมีความสุขก่อนแล้วค่อยมาปฏิบัติ

แล้วก็อ้าง อ้างว่ามันมีในพระไตรปิฎก มีอยู่กัณฑ์หนึ่ง เวลาคนที่เขาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ทานอาหารก่อน เลี้ยงเขาจนอิ่มหนําสําราญแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงจะเทศนาว่าการ เขาก็เอาตรงนั้นน่ะมาอ้าง

แต่เวลาคนเรานะ บางทีมันตกทุกข์ได้ยาก คนเรานี่นะ ถึงเราจะมีเงินเต็มกระเป๋าเลย แต่เราไปผิดเวลา เราไม่มีอาหารกินหรอก

นี่ก็เหมือนกัน ไอ้ความขาดตกบกพร่องมันมีได้หลายๆ ทาง ไม่ใช่ว่าเรามั่งมีศรีสุขแล้วเราจะอุดมสมบูรณ์ตลอดไป มันจะมีโอกาสนะที่เราตกทุกข์ได้ยาก มันมีโอกาสที่เราจะสมบูรณ์

นี่ก็เหมือนกัน เวลาคนที่มีเวรมีกรรมจะมาฟังเทศน์ บางคนมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ทําอย่างนั้นจริงๆ แต่มันไม่ใช่ว่าต้องเอากรณีอย่างนั้นมาเป็นหลักไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาทําสมาธิๆ ความจริงแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน พอใจมันสงบแล้ว คนเราเวลามันทุกข์มันยากทําสิ่งใดก็ไม่ถนัดหรอก แต่คนเราได้ผ่อนคลายแล้ว ได้มีความสุขแล้ว จะทําสิ่งใดสิ่งนั้นมันจะเป็นประโยชน์ไง

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงให้ทําความสงบของใจก่อน ทําความสงบของใจก่อน

ถ้าใจไม่สงบ เราเครียด เรามีความตึงเครียด เรามีความวิตกกังวล ทําอะไรมันก็ขาดตกบกพร่องทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เราต้องมาทําให้เรามีความสมบูรณ์ในใจของเราก่อน คือทําความสงบๆ

ฉะนั้น เวลาทําความสงบแล้ว อย่างที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาสอน สอนเรื่องอริยสัจ สอนเรื่องอริยสัจ สอนเรื่องสัจจะความจริง สอนเรื่องของเราแล้วแต่บุคคลนะ บุคคลที่ตกทุกข์ได้ยากก็ขอให้มีความสุขพอสมควร คนที่มีความสุขแล้วก็ให้มีความสุขมากขึ้น ไอ้คนที่มีความสุขหรืออยากจะพ้นจากทุกข์ไป มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปนะ มันไม่ใช่ว่ามีอย่างเดียวแล้วจะสอนพวกเราหมดหรอก ไม่ใช่

ฉะนั้น จะย้อนกลับมาที่ว่า “เมื่อนั่งสมาธิแล้วจิตนิ่ง แล้วเห็นแสงสว่างวูบเดียว แล้วทําให้จิตกลับมาอยู่กับตัว แล้วทําให้เกิดความกลัว ทําอย่างไรต่อไปเจ้าคะ”

เวลาทําให้เกิดความกลัวๆ ความกลัวมันไปเห็นสิ่งใดแล้วมันก็ฝังใจ ถ้าความกลัว เวลาพูดน่ะง่ายๆ ให้วางซะ ให้วางความกลัวนั้น แต่วางไม่ได้

วางไม่ได้มันก็อยู่ที่คนไง อยู่ที่คน คนมันฝังใจมากน้อยแค่ไหน คนเรามีจริตนิสัยกลัวเรื่องอะไร อย่างเรากลัวเรื่องไม่มีข้าวจะกิน เช้าขึ้นมากลัวบิณฑบาตไม่ได้ เราก็วิตกกังวลอยู่ตรงนั้นแหละ คนมันกลัวเรื่องอะไรล่ะ มันกลัวแล้วมันก็จะฝังใจเรื่องอย่างนั้นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันสงบเห็นแสงแว็บนั้น

แสงนั้นเพราะเราไม่เข้าใจ แต่ถ้าเราเข้าใจแล้วนะ จบ จบเลยนะ แสงนั้นมันก็เกิดจากจิตเราสงบใช่ไหม จิตเรามันมีการเปลี่ยนแปลง

โดยธรรมชาติ โดยสายตาปกติเราก็เห็นโดยปกติไม่มีสิ่งใด แต่คนสายตาพร่ามัวก็ไม่เห็นอะไร แต่คนสายตาที่ชัดเจนก็จะเห็น เห็นสิ่งที่เรามองไม่เห็น กล้องจุลทรรศน์เขาสังเกตได้ เขาขยายได้หมด

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันมีการเปลี่ยนแปลง มันถึงเห็นสิ่งที่แว็บๆๆ นั้นน่ะได้ แต่ก็ชั่วคราว แว็บเดียว แว็บเดียวมันก็ผ่านไป แต่ผ่านไปแล้วเราไปฝังใจต่างหาก เราฝังใจว่า พอปฏิบัติแล้วนะ มันจะบ้า ปฏิบัติแล้วมันจะผิดพลาด

มันจะบ้า มันจะผิดพลาดอะไรไปถ้ามีสติ มันจะบ้า มันจะมีความผิดพลาด เพราะขาดสติแล้วตกใจ พอตกใจแล้วก็ไปฝังใจ พอฝังใจแล้วก็ยํ้าคิดยํ้าทํา

สิ่งที่มันผ่านมาบางอย่างมันเป็นของดีทั้งนั้นน่ะ แต่เราไปวิตกกังวลว่ามันเป็นของไม่ดี เป็นของที่มันจะมีเภทภัยมากับเรา

มันจะมีอะไร มันมีอยู่ในโลกนี้ ๒๔ ชั่วโมงของเรา ในโลกนี้มันมีเหตุการณ์เกิดขึ้นมากมายมหาศาลในโลกนี้ต่อวัน แต่มีเรื่องอะไรของเราล่ะ มันเรื่องของเขา เราก็อยู่ของเรา ไปวิตกกังวลเรื่องอะไร เว้นไว้แต่ผู้ที่บริหารใช่ไหม

นี่พูดถึงว่า เราบอกว่าทําไมมันถึงกลัวก่อนไง แล้วบอกว่าให้วาง วางอย่างไรล่ะ ทําไมถึงวางล่ะ

อ้าว! เวลาให้วาง วางก็วางด้วยสติปัญญาของเราไง ไอ้ที่รู้ที่เห็นนั่นเพราะอะไร เพราะความดีของเรา เพราะเราพยายามนั่งสมาธิ เราพยายามทําความสงบของใจเข้ามา พอใจมันเริ่มสงบแล้วมันก็มีอาการของมัน

อย่างเช่นเราเปรียบประจํานะ รถถ้ามันจอดอยู่เฉยๆ เข็มไมล์มันกระดิกไม่ได้หรอก แต่ถ้าล้อมันหมุนไปแล้ว เข็มไมล์มันก็จะกระดิกตาม ตามความเร็วของล้อนั้นไป

จิต จิตถ้าปกติมันก็เหมือนรถจอดอยู่ แต่ถ้าเราทําความสงบของใจมันก็เหมือนพอมันเปลี่ยนแปลงไปคือล้อมันเคลื่อนไป จิตมันมีอาการเคลื่อนไป มันก็จะมีอาการของมันแตกต่างกันไป ถ้ามันแตกต่างกันไป

ไอ้กรณีนี้มันก็อยู่ที่เวรกรรมของสัตว์ อยู่ที่ใครทําสิ่งใดมาก็จะเห็นสิ่งนั้น แล้วถ้าคําว่า “กรรม” กรรมคืออะไร กรรมคืออดีตนะ กรรมคือสิ่งที่เราทํามาแล้ว

บางคนนั่งภาวนา ส่วนใหญ่นั่งภาวนาไปแล้วไม่เคยเห็นอะไรเลย แล้วก็วิตกวิจารณ์ว่าตัวเองภาวนาไม่ได้ ภาวนาแล้วไม่เห็นอะไร

ถ้าเขาภาวนาพอจิตสงบแล้วมันจะเห็นแสงสว่าง เห็นความเวิ้งว้าง นั้นก็เป็นประเภทหนึ่ง ไอ้ที่เห็นแสงสว่าง จิตสงบแล้ว

เพราะว่าแสงสว่างไม่ใช่สมาธินะ แสงสว่างไม่ใช่จิตนะ ถ้าแสงสว่างเป็นจิต เราเปิดไฟทิ้งไว้ในบ้านสว่างทั้งวันเลย แต่เราไม่ได้อะไร

เพราะจิตมันสงบแล้วจิตมันไปเห็นเข้า เห็นความสว่างนั้น แต่มันก็มีคนเปิดไฟทิ้งไว้ที่บ้านมันก็สว่าง คนที่ไม่ได้เปิดไฟทิ้งไว้ที่บ้าน กลับบ้าน บ้านเราก็ไม่สว่าง แต่เราก็ได้กลับบ้านเราเหมือนกัน

คือเวลามันสงบแล้วก็คือความสงบไง ไม่ใช่แสงสว่างนั้นเป็นเครื่องหมายบอกถึงความสงบนะ แต่แสงสว่างนั้นเป็นผลพลอยได้จากความสงบนั้นต่างหาก ความสงบก็เป็นความสงบ แล้ว ๘๐ เปอร์เซ็นต์ของคนสงบเฉยๆ ไม่เห็นแสงสว่าง คนที่เห็นแสงสว่างเป็นประเภทหนึ่ง

แล้วอีกประเภทหนึ่ง หลวงตาพูดว่า มีอยู่ประเภทหนึ่งประมาณ ๕ เปอร์เซ็นต์ที่จิตคึกจิตคะนอง จิตคึกจิตคะนองพอสงบแล้ว โอ้โฮ! จะไปรู้ไปเห็นอะไรแปลกประหลาดเลย พวกนี้ก็ต้องแก้

เวลาแก้ขึ้นมาแก้ง่ายๆ แก้ขึ้นมานะ เรากลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ลมหายใจนั้น ถ้าเรากลับมาที่ลมหายใจนั้น เราอยู่กับลมหายใจนั้น เราจะไม่รู้สิ่งใดนอกเหนือไปจากลมหายใจ เราอยู่กับพุทโธ เราก็จะรู้พุทโธชัดๆ ไม่รู้อย่างอื่นนอกจากพุทโธไป

แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วเราไปเห็นนั้นแสดงว่าเราทิ้งจากลมหรือทิ้งจากพุทโธไปรู้สิ่งนั้น แล้วก็ไปตกใจกับสิ่งนั้น ถ้ามันจะแก้ก็กลับมาที่พุทโธนั้น กลับมาที่พุทโธ

หลวงปู่มั่นสั่งหลวงตาไว้ “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ แล้วไม่เสียหาย”

คนที่ทิ้งผู้รู้ ทิ้งพุทโธแล้วจะเสียหาย เสียหายเพราะไปรู้สิ่งใดแล้วก็จะตกใจไปตามสิ่งนั้น วิธีแก้ง่ายๆ แต่เราแก้ไม่ได้ แก้ไม่เป็น เพราะวิตกกังวลเยอะมากเกินไป ถ้าเยอะมากเกินไป เราก็กลับมาที่ผู้รู้ ที่พุทโธ

ฉะนั้น สิ่งที่เห็นนะ เห็นแสงสว่าง เห็นแสงสว่างบอกว่า ถ้าอย่างนั้นบอก คนที่เห็นแสงสว่างก็ผิด

ก็ไม่ใช่ คนที่จะเห็นแสงสว่างเขาก็เห็นของเขา คนที่ไม่เห็นเขาก็ไม่เห็นของเขา ไม่สามารถมาเปรียบเทียบกันได้ แต่คนที่เห็นแสงสว่างก็คือเห็นแสงสว่างไป เห็นแสงสว่างมันก็เป็นเรื่องจริตของเรา แต่จริงๆ แล้วเราก็ต้องการความสงบเหมือนกัน

ถ้าเรากลับมาที่ความสงบ เพราะอะไร เพราะทําความสงบบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้าจนจิตตั้งมั่นๆ จิตตั้งมั่นคือว่ามันทําให้สงบได้ง่าย มันมีจุดยืนน่ะ คนที่จิตตั้งมั่นมีจุดยืนแล้วเขาพยายามจะฝึกหัดใช้ปัญญา คือยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาในอะไร ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม แล้วจะเห็นได้อย่างไร

เวลามันจะเห็นนะ ถ้าคนสงบแล้ว สงบบ่อยๆ จนตั้งมั่นแล้ว แต่ไม่เห็นกาย เขาให้รําพึง รําพึงคือนึกในสมาธิ

เวลาเราทําสมาธิ เราทําความสงบ เราก็พยายามจะสงบ คือพยายามจะหยุดคิด พอหยุดคิดแล้ว ในสมาธิ เราก็จะมาคิด แต่ถ้ามันคิดในสมาธิ คนมันมีจุดยืน คนที่มีความสงบมันสมบูรณ์แล้ว พอจิตมันสมบูรณ์แล้วจะทํางาน

เวลาจิตเราบกพร่อง เราจะทําให้จิตเราสมบูรณ์ พอสมบูรณ์แล้วนอนหลับอยู่นั่น ไม่ยอมทําอะไร แล้วพอจะยกขึ้นสู่ให้ทํางานอีกชั้นหนึ่ง

นี่ปัญญาในพระพุทธศาสนาอยู่ตรงนี้ คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด หยุดคิดแล้วพอจิตเห็นอาการของจิตก็ต้องใช้ความคิด แต่ความคิดนี้เป็นปัญญาในพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนา ศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาที่จิตสงบแล้ว จิตสงบแล้วคือมันไม่ให้ค่าไง

อย่างเช่นเราปกติ โอ้โฮ! เราเห็นกายจะเป็นอย่างนั้นนะ เราฟังครูบาอาจารย์มาหมดเลย เห็นกายแต่ละประเภทก็จะมีความรู้ความเห็นแตกต่างกันนะ พอเราเห็นปั๊บ มันเกิดความรู้ตรงจุดไหนปั๊บ ก็จะเห็นภาพนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะเราคิดโดยสามัญสํานึก

แต่ถ้าเราพยายามทําความสงบของใจ จิตมันสมบูรณ์ของมันโดยสัจจะของมัน เวลามันเห็นของมันนะ แล้วเราฝึกหัดของเรา นี่จะเป็นปัญญาของเรา นี่ว่าเป็นปัจจุบันธรรม ปัจจุบันธรรมเป็นปัญญาของเรา ถ้าเรารู้เห็นอย่างไร นั่นน่ะปัญญามันจะเกิดขึ้น

แล้วปัญญามันเกิดขึ้นมันจะเห็นเลยนะ เพราะคนภาวนามาถึงตรงนี้ปั๊บจะรู้เลยว่าภาวนามยปัญญา กับสุตมยปัญญา ปัญญาของพวกเราเขาเรียกว่าสุตมยปัญญา ปัญญาเกิดจากการศึกษา ปัญญาเกิดจากการใคร่ครวญ กับปัญญาที่เกิดจากการภาวนา คนที่ภาวนามาถึงสองทางจะเห็นเลยว่ามันแตกต่างกันอย่างไร แล้วจะเข้าใจคําสอนพระพุทธเจ้าว่าพระพุทธเจ้าสอนเพื่ออะไร แล้วสอนเน้นยํ้าตรงนี้

แต่ถ้าคนไม่เคยมาเห็นภาวนามยปัญญา มันก็จะไปจินตนาการเอาตรงนั้นน่ะ เอาตรงที่ความคิดเรา “นี่คือปัญญาๆ” แต่คนภาวนาเป็นเขาเรียกว่าสัญญา สัญญาคือข้อมูลเดิม คือความจําเดิม มันเกิดจากตรงนั้น แต่ถ้าเป็นภาวนามยปัญญามันเกิดจากปัจจุบัน เกิดจากกิเลสของตน นี่พูดถึงว่าถ้าจิตมันมั่นคงแล้วมันถึงยกขึ้นสู่วิปัสสนา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “นั่งสมาธิไปจนจิตนิ่ง แล้วเห็นความสว่างวูบเดียว แล้วทําจิตกลับมาอยู่ที่ตัว”

ทําจิตกลับมาที่ตัว เราก็ไปทํางานอีกอย่างหนึ่ง ถ้าเราภาวนาโดยอานาปานสติ ภาวนาโดยคําบริกรรม กลับมาตรงนี้ กลับมาตรงคําบริกรรมนี่จบ เพราะว่าจิตมันสมบูรณ์ในตัวมันเอง จิตของคนนี่นะมันสมบูรณ์ในตัวมันเอง แล้วสมบูรณ์ในตัวเองอยู่ที่ขั้นไหน

คนที่อยู่ที่ขั้นปกติของมัน มันก็ปกติของมัน ถ้ามันสูงขึ้นมานะ มันละเอียดขึ้นไป มันก็ละเอียดโดยสมบูรณ์ของมัน แล้วพยายามทําต่อเนื่องๆ ทําจนมันมั่นคง เขาเรียกชํานาญในวสี มันจะชํานาญแล้วเข้าใจมัน

พอเข้าใจ เหมือนเรา เรามีทุนอยู่พร้อม เราจะทําอะไรก็ได้ แต่ถ้าเราไม่มีทุน เราทําอะไรไม่ได้เลย ถ้าเรากลับมาจนสมบูรณ์ จนมันมั่นคง เราจะทําอะไรก็ได้ แต่ส่วนใหญ่แล้วคนทําไม่ได้ ทําไม่ได้เพราะมันเป็นนามธรรม

พอเป็นนามธรรม พอเราคิดเรานึกปั๊บ เป็นโลกหมดแล้ว เราจะคิดจะนึกอย่างนี้ไม่ได้เลย ต้องทิ้งให้หมดเลย แล้วเราใช้คําบริกรรม ใช้อานาปานสติ ให้มันเกิดขึ้นตามความเป็นจริง

ทีนี้พอจะเกิดขึ้นตามความเป็นจริง มันก็ย้อนกลับมาที่วาสนาแล้ว ทีนี้คนจะมาเสียดายเรื่องบุญแล้ว “โอ้โฮ! ถ้าเราทําบุญมาเยอะๆ ก็ดีน่ะสิ” มันจะมาหนุนเราตอนนั้นน่ะ ถ้าเป็นจริงนะ

ถ้ามันไม่เป็นจริง ภาษาเรานะ โทษนะ ถ้ามันไม่เป็นจริงมันก็เหลวไหลไง คือใจเราอ่อนแอเกินไป วูบวาบเหลวไหลแล้วทรงตัวไม่ได้ ทุกคนอยากได้ แต่ไม่ได้เพราะไม่มีพื้นฐานรองรับ ไม่มีความเป็นจริงรองรับ

ความเป็นจริงรองรับ พระพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย โดยพื้นฐานของพระพุทธเจ้า โดยพื้นฐานของพระอรหันต์หนึ่งแสนกัป ต้องมีพื้นฐานของมัน ถ้ามีพื้นฐานของมัน

บ้าน ตึกสูง ไม่มีเสาเข็ม ไม่มีอะไร ล้มทั้งนั้นน่ะ ขึ้นไปไม่ได้หรอก แล้วมันก็อยู่อย่างนั้นน่ะ นี่พูดถึงข้อเท็จจริงนะ

ฉะนั้น พอข้อเท็จจริงเป็นอย่างนั้น แล้วถ้าเราเชื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราเชื่อรัตนตรัย เชื่อสัจธรรมอย่างนั้น เราก็ย้อนกลับมาที่ตัวเรา เราก็พยายามทําของเรา เช่น ปัจจุบันนี้เราก็พยายามทําของเรา ทุกคนก็พยายามขวนขวายของตน ใครๆ ก็พยายามขวนขวายของตน แล้วเกิดจากความสําคัญตรงนี้

ทําทานร้อยหนพันหนไม่เท่ากับทําสมาธิได้หนหนึ่ง ทําสมาธิได้ร้อยหนพันหนไม่เท่ากับเกิดปัญญาหนหนึ่ง แล้วเรานั่งสมาธิภาวนานี่มันสุดยอด ทําตรงนี้ พยายามทํา ทําแล้วได้อะไร

ทําแล้วมันก็ได้ปัญญาไง ได้ความมั่นคงของใจไง ได้สิ่งที่เป็นอัตตสมบัติของใจไปไง สิ่งที่เป็นความมั่นคงในใจ ใครทําคนนั้นได้ นั่นเป็นสมบัติของคนนั้น

นี่พูดถึงว่า “แล้วจะปฏิบัติอย่างไรต่อไปเจ้าคะ”

ปฏิบัติต่อไปก็ย้อนกลับมานี่แหละ ย้อนกลับมาคําบริกรรม ย้อนกลับมาที่กําหนด กําหนดที่นี่ แล้วให้กลับมาสงบอย่างนี้ พอสงบครั้งต่อไปมันจะเห็นแสงก็เห็น ถ้ามันไม่เห็นก็ไม่เป็นไร แล้วทําความสงบมากขึ้นๆ นี้คือการภาวนา

การภาวนา มรรคผลนิพพานของครูบาอาจารย์ของใคร สาธุ ก็เป็นของท่าน เราฟังไว้เป็นคติธรรมเป็นแบบอย่าง แต่ถ้าเป็นจริงๆ ต้องเป็นที่หัวใจเรา ต้องเป็นที่นี่ ถ้าเป็นที่นี่ มันจะได้มากน้อยแค่ไหนอยู่ที่การกระทําของเรา นี้คือสมบัติของเราแท้ เอาตรงนี้ ต่อไป

ถาม : ถ้าเคยเห็นผี เห็นผีเปรต นางไม้ ได้กลิ่นเวลาเดินทาง แสดงว่าเราสามารถสัมผัสได้ หรือมีอะไรให้เราต้องทําต่อหรือไม่คะ

ตอบ : ถ้าเคยเห็นผีนางไม้หรือเวลาเดินทางได้กลิ่น ถ้าเราเคยเห็น เราเคยเห็นนะ ถ้าเราเคยเห็น เราก็พยายามอุทิศส่วนกุศลให้เขา

หลวงตาท่านพูดอย่างนี้นะ ท่านพูด เรามีครอบครัวไหม มี แล้วเวลาเราเกิดแต่ละภพแต่ละชาติ เรามีครอบครัวไหม มี ถ้าเรามีขึ้นมาแล้ว สิ่งที่เวลาพลัดพรากจากกันไป ถ้ามันสัมพันธ์กันมันจะรู้มันจะเห็นได้ ถ้ามันจะรู้มันจะเห็นได้ เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาที่หลวงตาท่านพูดไง เวลาที่ท่านไปเห็นในสังคมที่สํารับอาหารที่เขากําลังกินข้าวกันอยู่ เวลาบางคนเห็นอย่างนี้เข้า ไอ้คนที่ไม่เห็นมันก็บอกว่าคนนี้วิตกวิจารณ์เกินไป ไอ้คนที่ไม่เห็นก็ไปติคนที่เห็น ไอ้คนที่เห็นจะพูด เราก็ไม่กล้าพูดว่าเราเห็น เพราะกลัวคนข้างเคียงจะบอกว่าเราเป็นคนไม่ปกติ

ทีนี้บอกว่า ไอ้คนที่ไม่เห็น ความสัมพันธ์นะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่เรามานั่งกันอยู่นี่ เราไม่เคยเป็นญาติเป็นพี่เป็นน้องกันมาตั้งแต่ภพใดชาติใดชาติหนึ่งมาเลยไม่มี

จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ วิชชา ๓ ของพระพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ เวลาย้อนอดีตชาติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป เฉพาะจิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์เดียวไม่มีต้นไม่มีปลาย ท่านเกิดมาขนาดนั้น

ทีนี้การเกิด เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันมีการเกิด การเวียนตายเวียนเกิดกันมา มันเคยมีเวรมีกรรมต่อกันมา แล้วถ้ามันมีเวรมีกรรมต่อกันที่ชัดเจนขึ้น มันก็จะมาอย่างที่นี่นี่ไง

ถ้าเคยเห็นผีเปรต นางไม้

ถ้าเราเคยเห็นน่ะ ถ้าเราเคยเห็น แสดงว่าเขามาขอส่วนบุญ เขามาบอกสิ่งใด

เรา วิธีทําของเรา เวลาทําบุญ ถ้าไม่มีทําบุญ เราทําคุณงามความดีอยู่ เราอุทิศให้เลย อุทิศ อุทิศ หมายความว่า สิ่งใดที่เป็นประโยชน์ เป็นความสุขของเรา ขอให้เขาได้มีความสุข ได้มีความพอใจเช่นนี้เถิด

เราอุทิศส่วนกุศลให้ไป อุทิศส่วนกุศลให้ไป อุทิศส่วนกุศลเพื่อเพราะเวลามันเจอมันเห็นกันมันเป็นแบบนี้ แล้วถ้าคนไม่เห็น คนไม่เห็นก็เป็นเรื่องปกติ ถ้าไม่เห็นก็คือไม่เห็น

ฉะนั้น ถ้าเห็น สิ่งที่ว่าพอเห็นแล้วเราก็บอกว่า แสดงว่าเราสามารถสัมผัสเขาได้ ถ้าอย่างนี้แล้วเราก็ตั้งศาลเลย เพราะเราสัมผัสนางไม้ได้ เราสัมผัสผีได้ เราจะเป็นคนช่วยเหลือสังคมแล้ว จะตั้งศาลเลยหรือ

จะบอกว่า ถ้าเราสัมผัสได้ เรามีความสามารถสัมผัสได้

เราจะบอกว่า เรามีเวรมีกรรมต่อกัน ผู้ที่มีเวรมีกรรมต่อกัน เรามีความสัมผัสกัน เราก็พยายามเวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ศาสนาพุทธนะ สอนถึงการให้อภัย สอนถึงการแสดงความเมตตาธรรมต่อกัน ไม่มีการอาฆาตมาดร้าย

แต่นี้มันต้องมีความผิดปกติ ถ้าไม่มีความผิดปกติ เขาจะไม่แสดงตนให้เราเห็นโดยชัดเจน มันต้องมีสิ่งใดเป็นการผิดปกติ เช่น เขาขาดแคลน เขามีความทุกข์ เขามีความกังวลสิ่งใด แล้วถ้าเรามีสิ่งใด เราก็อุทิศให้เขาไป

เวลาญาติพี่น้องเราตายไป เวลาคนบอก โอ๋ย! ญาติพี่น้องตายไปแล้วคนมาเข้าฝันๆ อู้ฮู! ดี๊ดี อีกคนบอกไม่เห็นมาเข้าฝันฉันเลย ไม่เห็นเข้าฝันฉันเลย

ไม่เข้าฝันน่ะสิดี เขาได้เสวยภพเสวยชาติ เขาไปตามสถานะของเขา ไอ้ที่มาเข้าฝันๆ นะ เพราะเข้าฝัน ถ้าเป็นเข้าฝันของเราเพื่อประโยชน์กับเรานี่เรื่องหนึ่งนะ

แต่ถ้าเป็นปัญหาสังคม อย่าฟังนะ อย่าเชื่อ เอาสิ่งนี้ อย่างเช่นเรา ถ้าพ่อแม่เราตาย มีคนมาบอกแล้ว โอ้โฮ! เมื่อคืนฝันเห็นพ่อแม่เอ็งนะ พ่อแม่เอ็งทุกข์ยากมาก อยากได้ไอ้นั่น อยากได้ไอ้นี่ โอ้โฮ! ถ้าทําอย่างนั้นต้องทําบุญอย่างนั้น...มันจะมาล้วงกระเป๋าไง

อย่าเชื่อ อย่าเชื่อ พระพุทธเจ้าไม่ให้เชื่อ

แต่ถ้าเป็นของเรา เราทําของเราโดยข้อเท็จจริง ไอ้ฝันบ้าง มันเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม เรื่องเวรเรื่องกรรมมันมีทุกคนนะ กรรมคือการกระทํา จะบอกว่า เราเคยดื้อกับพ่อกับแม่มา เดี๋ยวไปมีลูก เดี๋ยวลูกมันก็ทําอย่างนั้นน่ะ เดี๋ยวจะโดนลูกมันทวงหนี้ มันมีเวรมีกรรมทั้งนั้นน่ะ

กรรมคือการกระทํา เราก็ทําคุณงามความดีของเรา ทําคุณงามความดีที่สุดความสามารถของเรา แล้วถ้ามันถึงที่สุด ทําความดีถึงที่สุดแล้วมันเกิดเหตุการณ์อย่างนั้นมันก็เป็นกรรมของสัตว์ มันสุดวิสัยไง เวลาสุดวิสัยแล้วเราก็ต้องทนสภาวะแบบนั้น แล้วสร้างคุณงามความดีเพื่อให้มันเบาบางกันไป

นี่ก็เหมือนกัน จะบอกว่า สิ่งที่เห็นผี เห็นเปรต เห็นได้ไหม

ได้ แล้วถ้าทางการแพทย์นะ เขาต้องตรวจเช็กเลย แสดงว่าเลือดลมไม่ปกติ มันวูบ ถ้ามันวูบแล้ว มันวูบมันเลยเห็นภาพ จะมุมมองทางไหนล่ะ

มุมมองทางแพทย์ก็ได้ มุมมองทางศาสนาก็ได้ โดยอุปาทานก็ได้ ถ้าคําว่า “ก็ได้ๆ” นี่ศาสนาพุทธเรามีความมหัศจรรย์มากนะ แต่เราจะทําศาสนาพุทธแบบว่าให้เขาดูถูกเหยียดหยาม จะทําอย่างนั้นหรือ

ผีเปรต นางไม้มีไหม มี มีแล้วเป็นอย่างไรล่ะ แล้วถ้ามีแล้วต้องยอมจํานนกับมันใช่ไหม ไม่ใช่ ทั้งผีทั้งเปรตอะไรเขาก็มาขอส่วนบุญเหมือนกัน

ในธรรมะของพระพุทธเจ้า พุทธมามกะให้เชื่อในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เท่านั้น พระธรรมคือสัจธรรม คือข้อเท็จจริง ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น

แต่นี่เวลามันเห็นแล้ว นี่มันแบบว่าภาษาเรานะ เล็กน้อยมาก เป็นเรื่องเหมือนลมพัดใบไม้ไหว เรื่องเล็กน้อยมาก แต่เล็กน้อยมากนี่นะ คนเอามาเป็นสินค้า เอามาเป็นเรื่องเป็นธุรกิจได้เลย แล้วเราเป็นชาวพุทธแท้ๆ ทําไมไปให้คนมาทํานาบนหลังพวกเรา

แต่ถ้ามันเป็นจริงอย่างนั้น มันเป็นกรรมของสัตว์ มันก็เป็นเฉพาะตรงนี้ เฉพาะวันที่เห็น แล้วพอมันพลาดอย่างนี้ไปมันก็แปรสภาพเป็นอย่างอื่นไปแล้ว สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง มันจะเปลี่ยนแปลงของมันไปตลอดเวลา

ไม่ใช่ว่าผีเปรต นางไม้ มันจะมาเป็นเจ้ากรรมนายเวรเราตลอดไป ไม่ใช่ แต่ถ้ามันมีเวรมีกรรมต่อกัน เราก็ใช้เวรใช้กรรมต่อกันไป จบสิ้นแล้วก็จบ ไม่ใช่ว่าจะต้อง โอ้โฮ! ชาตินี้ทั้งชาติจะต้องทําเงินส่งตลอดชีวิต ไม่ใช่ มันแปรสภาพของมันไปตลอดไง มันเปลี่ยนแปลง

เราเองเรายังต้องชราภาพ เราเองเรายังต้องตายไปเลย ตายไปแล้วยังสั่งลูกให้ไปส่งเสียนางไม้อีกหรือ ไม่ใช่ นี่ศาสนาพุทธนะ แต่เห็นได้จริงไหม ได้ แต่จําเป็นต้องเห็นหรือไม่ เห็นแล้วมันได้อะไร แล้วชีวิตเราล่ะ ในปัจจุบันนี้สติปัญญาของเราล่ะ พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ ถ้าสอนอย่างนี้แล้ว

ฉะนั้นบอกว่า ถ้ามันเป็นอย่างนั้นของมันไปแล้ว ถ้าสัมผัสได้ หรือมีอะไรให้ต้องทําอีก

หรือมีอะไร เราก็กลับมาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ของเรา เราเป็นชาวพุทธ อย่างไรเราก็เชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาคนถ้าเขามีปัญหานะ เราจะบอกเลยนะว่า ท้าวโลกบาลทั้ง ๔ ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วสัญญากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้ อยู่ในพระไตรปิฎก ท้าวโลกบาลทั้ง ๔ บอกพระพุทธเจ้าว่า ถ้าผู้ใดระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ จะไม่มีใครสามารถไปรังแกได้เลย

เพราะท้าวโลกบาลเขาควบคุมเรื่องผีสางทั้งหมด ถ้าเราเชื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เรามีคนคุ้มครองเราหลายชั้นเลย

แต่ทีนี้มันก็มีเรื่องเวรเรื่องกรรมนี่แหละ เรื่องเวรเรื่องกรรมของคนมันเป็นเรื่อง ภาษาเรานะ มันเรื่องแบบสุดวิสัยเลยนะ อย่างเช่น เราพูดบ่อย บอกว่าอุบัติเหตุ เขาบอกอุบัติเหตุนี้เป็นกรรมหรือ มันเป็นอุบัติเหตุ เขาว่านะ

เราบอก อุบัติเหตุคือกรรม ทําไมมันเกิดกับมึงล่ะ ทําไมมันต้องข้ามเลนนู้นนะ ข้ามมาสองเลนเลยนะ มาชนมึงน่ะ แล้วทําไมต้องเป็นอย่างนั้นน่ะ ทําไมมันสุดวิสัยขนาดนั้นน่ะ บางทีไปดูอุบัติเหตุบางเรื่องมันไม่น่าจะเกิด มันไม่น่าเกิดได้ ทําไมมันเกิด แต่ถ้าทางวิทยาศาสตร์ ใช่ อุบัติเหตุ แต่มันก็มีกรรม

ทีนี้เพียงแต่ว่าคนรุ่นใหม่ไง ถ้าบอกว่านับถือศาสนาเขาจะบอกคนครึคนล้าสมัย ต้องบอกอุบัติเหตุ

ใช่ อุบัติเหตุ แต่ทําไม เรานะ เรานี่ควบคุมตัวเราตลอด เราขับรถโดยสติสมบูรณ์ตลอด ไม่รู้ใครมันมาชน กูก็ดูแลตัวเองดีขนาดนี้แล้วนะ ทําไมมันวิ่งมาชนกูอีกวะ

กรรมของสัตว์นะ หนีไม่พ้นหรอก เวลากรรมมันให้ผลนะ เราจะปกครองดูแล สุปปพุทธะใช่ไหม ที่พระพุทธเจ้าพยากรณ์ว่าจะธรณีสูบ เขาเองเขาก็ศึกษาเรื่องนี้ เขาบอกว่าจะสูบได้อย่างไร กูไปอยู่บนปราสาทชั้น ๗ คือไม่แตะแผ่นดินเลย

พอถึงเวลา ถึงเวลาท่านเลี้ยงม้าไว้ แล้วรักมาก เวลาถึงเวลาแล้วม้ามันดีดม้ามันดิ้น แล้วม้าตัวนี้ใครไปปลอบไม่ได้ ต้องเขาคนเดียว ถึงเวลาม้ามันดิ้นเลย แค่เปิดหน้าต่างมองเท่านั้นแหละ วืบ ไปเลยนะ สุปปพุทธะ นั่นพูดถึงเวลากรรมมันให้ผลน่ะ มันป้องกันขนาดไหนมันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ นี่ขนาดป้องกันแล้วนะ

ไอ้เราขับรถ อู้ฮู! สติพร้อม สมบูรณ์พร้อม มันมาจากไหนไม่รู้ ตูม! อืม!

ไอ้อย่างนี้เราจะบอกว่า เรื่องเวรเรื่องกรรม พระพุทธเจ้าถึงให้เชื่อกรรมไง อย่างที่เราสติสมบูรณ์แล้ว อะไรแล้ว มันก็เป็นประโยชน์กับเรา เราต้องทําอย่างนั้น พระพุทธเจ้าสอนแล้ว อย่าให้ประมาท อย่าประมาทในชีวิต อย่าประมาทใดๆ ทั้งสิ้น เราพยายามรักษาของเรา แล้วถ้ามันสุดวิสัย เออ! มันก็เวรกรรม แล้วเราก็ตั้งสติของเราต่อเนื่องไป

ถ้าเราไม่ตั้งสติ มันอาจจะแรงกว่านี้อีกด้วย ถ้าเราไม่ได้ดูแล มันอาจจะเลวร้ายกว่านี้ นี่เราดูแลแล้วมันยังเกิดขึ้น เพราะอะไร เพราะชีวิตเรา ชีวิตเรา เราเกิดมามันสุดวิสัยนะ

อย่างเราพูดบ่อย เวลาพูดนะ พระพุทธเจ้า ๔๕ ปี ท่านเทศนาว่าการอยู่ในชมพูทวีป ท่านเดินไปท่านเหยียบอะไรบ้าง มันต้องมี แต่เราไม่ได้ตั้งใจ ไม่ปรารถนา ไม่ต้องการทํา แต่มันต้องมีในชีวิตจริงไง

เราก็เหมือนกัน เราก็สร้างเราก็พยายามทําของเราให้ดีที่สุด แต่ในเมื่อมันเป็นกรรมของสัตว์ เขามาที่นี่นะ เขามาถึงก็ “โอ้โฮ! หลวงพ่อ ขับรถชนหมา เศร้าใจมากเลย”

เราบอก ไม่ใช่ หมามันวิ่งมาชนรถมึงตาย มันก็มีกรรม ทําไมมันไม่ไปชนคันอื่น มันมาชนคันเราล่ะ

อ้าว! เราก็มีกรรมนะ เราไม่ใช่เราชนหมาแล้วเราจะรื่นเริงนะ แต่มันต้องมาคิดสิ เราก็เป็นสิ่งมีชีวิต เขาก็เป็นสิ่งมีชีวิต ใครบ้างอยากจะขับรถชนหมาตาย เราก็ระวังเต็มที่ แต่ทําไมมันวิ่งคันหน้ามันก็หลบพ้นนะ คันนู้นก็หลบพ้นนะ วิ่งมาชนคันเรา มันก็มีกรรมของมันไง มันก็มีกรรมของมัน สัตว์ก็มีกรรมของเขา แล้วเราก็มีกรรม ก็มาชนกันพอดี แล้วทําไมมันหลบคันอื่นพ้นล่ะ ทําไมต้องมาคันเราล่ะ

อันนี้ไม่ใช่พูดให้เข้าข้างตัวเองนะ พูดให้เห็นตามความเป็นจริงไง อย่าโทษแต่ตัวเอง อย่าโทษแต่เราผิดๆ บางทีเราก็ตั้งใจ เราก็ไม่อยากจะผิด แต่มันสุดวิสัย มันมีเวรมีกรรมต่อกันที่เขาต้องมาชดใช้

เราก็ไม่ตั้งใจไปทวงของใครหรอก เราก็ไม่ต้องการของใครหรอก แต่กรรมมันให้ผลเป็นอย่างนั้น แล้วก็อโหสิกรรมต่อกันไป อย่าเอามา โอ้โฮ! มาถึงหน้าเศร้านะ โอ้โฮ!

เราก็บอกว่า ไม่ใช่ มันวิ่งมาชนรถมึงตาย ทําไมมันไม่วิ่งไปชนอย่างอื่น ทําไมต้องมาชนรถมึงล่ะ

อันนี้มันสุดวิสัยนะ บางอย่างมันสุดวิสัย แต่อย่าเข้าข้างตัวเอง อย่าเข้าข้างตัวเองจนให้เราเสียหายนะ แต่เราก็ไม่โทษตัวเองจนตัวเองเศร้าหมอง

แต่ก็อย่าเข้าข้างตัวเองนะว่าฉันทําแล้วถูก ฉันทําแล้วถูก ไม่ใช่ ไม่มีหรอก อยู่กับปัจจุบันนี้ แต่เราต้องให้เข้าใจโดยความเป็นจริง

เราเป็นลูกศิษย์พระพุทธเจ้านะ พระพุทธเจ้าสอนให้มีปัญญา อย่าเป็นเหยื่อใคร อย่าเป็นเหยื่อใครทั้งสิ้น จบ

ถาม : ๑. ไหว้พระแล้วอธิษฐานขอพร สมควรหรือไม่

๒. เลี้ยงเด็กดื้อทําอย่างไร

๓. นั่งสมาธิทําไมชอบฟุ้งซ่านกว่าปกติ จะทําอย่างไรให้จิตนิ่ง

ตอบ : “ไหว้พระแล้วอธิษฐานขอพร สมควรหรือไม่”

ต้องอธิษฐานด้วย อธิษฐานนี้เป็นอธิษฐานบารมี บารมีสิบทัศขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านถึงมีความพยายามประพฤติปฏิบัติจนสมความปรารถนาได้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ฉะนั้น อธิษฐานบารมี อธิษฐานหมายถึงเป้าหมาย ไม่ใช่อธิษฐานแล้วก็ไม่ทําอะไรเลย มันก็ไม่เกิดประโยชน์ ถ้าคนเราไม่มีเป้าหมายเลย ไม่มีเป้าหมายชีวิตเลย ไม่มีเข็มมุ่งเลย เราจะทําอะไร

ฉะนั้น “ไหว้พระสวดมนต์แล้วอธิษฐาน สมควรหรือไม่”

ต้องด้วยนะ ต้องด้วยว่า พรุ่งนี้จะขยัน พรุ่งนี้จะทําอะไรบ้าง เขียนเอาไว้เลย แล้วทําไม่ได้ นั่นน่ะผิดพลาด อธิษฐานบารมี แต่ถ้าเราไม่ได้คิดอย่างนี้ ไปบอกว่าอธิษฐานบารมี เช่น เจ้าคุณนรฯ “ทําดีดีกว่าขอพร” ถูกต้อง จริงนะ “ทําดีดีกว่าขอพร”

แต่การขอพรขอกําลังใจมันก็เป็นประโยชน์อันหนึ่ง แต่ขอแล้วเราต้องทําสิ

สิ่งที่ว่า เราอธิษฐานตั้งเป้าหมายแล้วเราทําไหม

ต้องทํานะ พยายามทํา พยายามขวนขวาย เพราะคําอธิษฐานมันจะเป็นกรอบบีบบังคับเรา แต่ถ้าเราไม่ได้อธิษฐานเลยเราก็ปล่อยตัวเราเหลวไหล เราก็ไม่มีสิ่งใดเลยใช่ไหม เราก็ตั้งสิ เราอธิษฐาน

อธิษฐาน เพราะบารมีสิบทัศ ทานบารมี ศีลบารมี เนกขัมมบารมี อธิษฐานบารมี มันก็มีอธิษฐานบารมี มันเหมือนเราตั้งเป้าหมาย แล้วเรากล้าตั้งไหม เรากล้าตั้งเป้าหมายไหม ถ้าเราตั้งแล้ว เราตั้งสิ ตั้งเป้าหมายที่เราสามารถทําได้

ฉะนั้นบอกว่า “ไหว้พระแล้วอธิษฐานขอพรจากพระ สมควรหรือไม่”

สมควร แล้วสมควรจริงๆ ด้วย แล้วต้องตั้งด้วย แล้วตั้งแล้วต้องทําให้ได้ อย่างเช่นหลวงตาเราพูด คืนนี้นั่งสว่าง ต้องสว่าง จะทําอะไร ต้องทําอย่างนั้น แล้วถ้านิสัยคนเป็นอย่างนี้นะ เป้าหมายนี่ถึง

ครูบาอาจารย์ของเรานี่นะ พอตั้งเป้าหมาย อย่างเช่นเข้าพรรษาตั้งเลย ธุดงค์กี่ข้อแล้วต้องทําให้ได้ บางคนธุดงค์ไป ๒ วันเลิก ๕ วันเลิก ครึ่งทางเลิก มันเสียสัจจะ สัจจะ อธิษฐานบารมี ฉะนั้น อธิษฐานบารมีต้องตั้ง

แต่โดยสังคมเรามันเหลวไหล แล้วพอเหลวไหลขึ้นไปแล้วเขาถึงบอกว่าไอ้พวกนี้พวกเหลวไหล พอตั้งแล้วเหลวไหลใช่ไหม แล้วเอานี้มาตั้งแล้วมาหลอกลวงไง หลอกลวงอะไรกัน มันก็เลยทําให้สังคม ในสังคมเขาไม่เชื่อกัน พอไม่เชื่อกันก็ทําให้เสียหาย

อันนี้มันเป็นสัจจะนะ เป็นสัจจะของคน เป็นนิสัยของคน เป็นความมั่นคงของคน เป็นนิสัยของคน มันฝึกหัดไง อธิษฐานบารมีต้องตั้งขึ้นไป

“๒. เลี้ยงเด็กดื้อทําอย่างไร”

อภิชาตบุตร อภิชาตบุตรคือบุตรดีกว่าพ่อกว่าแม่ เวลาเราเป็นลูกเป็นหลานแล้วเราดื้อ เราต่างๆ เวลาดื้อ มันมี มันผลัดกันเป็นพ่อเป็นลูกเป็นแม่กันมาตลอด เราพูดอย่างนี้เลย การเวียนว่ายตายเกิดมันผูกพันกันมาทั้งนั้นน่ะ ทีนี้มันผูกพันกันมาทั้งนั้น มันมีสิ่งใดมา

นี่เราพูดถึงกรรมเก่าก่อน ถ้าเด็กดื้อๆ เด็กดื้อเพราะว่าเราทําไว้ เราทําไว้มันก็เลยมาทวงหนี้ พอมาทวงหนี้แล้วทําอย่างไร

ถ้าทวงหนี้ เห็นไหม ใครมันจะมาหลอกลวงเราไม่ได้เลย เราฉลาดมาก ไบรต์ทันคนหมดเลย แต่เวลาลูกมันร้องนี่ควักหมดเลยนะ เวลาลูกมันอ้อน เวลาลูกมันอ้อน

มันมีของมันไง บางทีถ้ามันหมดเวรหมดกรรมต่อกันมันก็หายกันไป ถ้าไม่มีหมดเวรหมดกรรมต่อกัน ว่าไอ้นี่พูดถึงเด็กดื้อนะ อันนี้พูดถึงหลักการก่อนนะ หลักการเรื่องเวรเรื่องกรรมนี่เรื่องหนึ่ง

แล้วตอนนี้หลักในปัจจุบัน หลักในปัจจุบัน ลูกเราดื้อเราก็ต้องมีสติปัญญาพยายามอบรมเขา ถ้าอบรมเขาได้ ไอ้กรรมก็ส่วนกรรมไง กรรมเก่าส่วนกรรมเก่า กรรมใหม่ส่วนกรรมใหม่ ไอ้กรรมอันนั้นมันก็มีผลอย่างนี้ แล้วถ้าเราอบรมได้ เพราะธรรมดาความผูกพันระหว่างพ่อแม่ลูกมันมีความผูกพันกันมาก

แล้วอย่างเช่นคนที่มีลูก เห็นไหม อชาตศัตรูฆ่าพ่อ อชาตศัตรูเกิดมาจะฆ่าพ่อ แล้วพ่อรักมาก พระเจ้าพิมพิสาร พวกอํามาตย์บอกให้ฆ่าทิ้ง เพราะนี่มันฆ่าพ่อ แต่ด้วยความผูกพันนะ “ไม่เป็นไร เลี้ยงไว้ให้ชื่ออชาตศัตรู คือไม่เป็นศัตรูกับใครทั้งสิ้น”

เลี้ยงไว้เลี้ยงอย่างดี อบรมอย่างดีหมดเลย ถึงสุดท้ายนะ ถึงสุดท้ายเจอเทวทัต เทวทัตไปยุไง ให้ฆ่าพ่อเอาราชบัลลังก์ “ทําไมต้องฆ่า เดี๋ยวพ่อก็ให้” “แล้วเกิดถ้าเอ็งตายก่อนพ่อล่ะ” เออ! ชักเขวแล้วนะ “ถ้าเอ็งตายก่อนพ่อล่ะ แล้วเดี๋ยวพ่อเอ็งไม่ให้ล่ะ”

สุดท้ายจะเอาพ่อมาฆ่าก็ทําไม่ลงนะ เอาไปขังไว้ เดินจงกรมอยู่ ไม่ตาย ก็เอามีดไปกรีดเท้า ไม่กล้าฆ่า

คือจิตใจของคนมีเวรมีกรรมมันจะฆ่า แต่ด้วยการอบรมด้วยการบ่มเพาะ มันทําไม่ลง พอทําไม่ลงแล้วก็อยากได้ สุดท้ายด้วยเวรด้วยกรรมใช่ไหม เพราะกรรมเก่ามันมี สุดท้ายพ่อก็ตาย แล้วลูกก็เกิด

แล้วมหาดเล็กเขาจะมาส่งข่าวไง มาถึงก็จะส่งข่าวใครก่อนระหว่างพ่อตายกับลูกเกิด ไอ้นั่นก็บอกว่าลูกเกิดเข้าไปก่อนก็ได้ พอลูกเกิดเข้าไปก่อนก็ไปถวายไปรายงานไงว่าบัดนี้ลูกชายเกิดแล้วนะ โอ้โฮ! รักมาก มันผูกพัน คิดถึงพ่อ ปล่อยพ่อ จะปล่อยแล้ว ไอ้นั่นเข้ามารายงาน พ่อตายแล้ว ปิตุฆาต

นี่กรรมเก่ากรรมใหม่ กรรมมันมีของมันมา ถ้ากรรมมันมีของมันมา นี่เราพูด โทษนะ ขอนิดหนึ่ง อย่าให้ไปลงกับเด็กนะ อย่าให้ไปลงกับเด็ก ลูกของเราคือลูกของเรา ถ้ามันดื้อ นี่เราพูดถึงหลักการ พูดถึงผลของวัฏฏะ ทีนี้สุดท้ายแล้วลูกของเราก็คือลูกของเรานะ มันจะมีกรรม ในปัจจุบันนี้คือลูกของเรา เราก็ต้องอบรมบ่มเพาะ

นี่พูดถึงว่า เด็กดื้อจะทําอย่างไร

เด็กดื้อเราก็แก้ไข แต่ถ้าพูดถึงนะ พรหมวิหาร ๔ ถึงที่สุด เราทําดีที่สุดแล้ว ถ้ามันไม่ได้ เราก็ต้องอุเบกขาไง เราทําถึงที่สุด อย่างน้อยก็สายเลือด อย่างน้อยก็ญาติ

คนอื่นเรายังดูแลเลย คนนอกเรายังช่วยเหลือเจือจานเขาใช่ไหม แล้วนี่สายเลือดของเรา เราทําอะไรไม่ได้หรอก แต่เราพยายามอบรมให้ดีขึ้น ทําให้ดีขึ้น พยายามอบรมของเรา ทําของเราได้

แล้วถ้ามันดูตัวอย่างที่ดี มันต้องดีได้ ธรรมชาติของจิต ธรรมชาติของผู้รู้มันรับรู้หมดน่ะ แต่มันประชด มันประชดมันประชัน มันบีบคั้นหัวใจ

นี่ไง การครองเรือนแสนทุกข์ ฉลาดเลยไม่มีเรือน การครองเรือนแสนทุกข์แสนยาก อันนี้พูดถึงเราต้องแก้ไข ธรรมะพระพุทธเจ้า ธรรมะนะมันใช้ได้ทุกแขนงถ้าเราฉลาดใช้ แต่เราไม่ฉลาดกันเอง

“๓. นั่งสมาธิทําไมมันฟุ้งซ่านกว่าปกติ จะทําอย่างไรให้จิตนิ่ง”

เพราะธรรมดาเราไม่ได้นั่งสมาธิมันสบายๆ เพราะว่ากิเลสมันหลอก แล้วพอนั่งสมาธิขึ้นมามันจะฟุ้งซ่าน มันต้องฟุ้งซ่านอยู่แล้ว

ยกไปที่เด็ก เด็กปล่อยให้มันเล่นสบาย มันอยู่ทั้งวันเลย พอให้มันนั่งสงบๆ มันไม่ยอม มันดิ้นตาย จิตเหมือนกัน ถ้าไม่ได้นั่งสมาธิ “โอ้โฮ! ถ้านั่งได้สมาธิด้วยนะ” มันคิดนะ พอไปนั่งเข้า โอ้โฮ! เกือบตาย เพราะมันแบบว่าถ้าจิตใจเราวอกแวกวอแวมันจะเป็นแบบนี้

แต่ถ้าอย่างเราตั้งใจของเรา เราทําเพื่อใจไง เราอยากได้ลิ้มรสอันนั้นไง สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มีไง มันทุกข์มันยาก ทุกข์ยากเรารู้อยู่เต็มหัวใจไง แต่ไอ้ความสุขไม่เคยได้สัมผัสสักที ก็อยากได้อย่างนั้นน่ะ

ถ้าอยากได้อย่างนั้นก็ต้องทุ่มเทไง ถ้าทุ่มเท เอาจริงเอาจัง เอาชนะมันสักหน มันชนะได้ ถ้าไม่เคยชนะมันสักหนมันก็เป็นอย่างนี้ นั่งทีไรก็ทุกข์ทุกที นั่งทีไรก็จะเป็นจะตายทุกที นั่งทีไรก็แพ้มันทุกที

ถ้าเอาจริงเอาจัง อ้าว! ตายให้มันตายไป เอาจริงเอาจังกับมัน ถ้าเอาจริงเอาจัง พอมันทําได้นะ มันก็กลัวเรา

ไอ้นี่เราแพ้มันทุกที มันหลอกแค่นี้นะ กิเลสมันหลอกแค่นี้ กิเลสมันคืออะไร กิเลสคือความเคยใจ มันก้าวอยู่หน้าเราก้าวเดียว จะคิดเรื่องอะไรก็แล้วแต่ มันอยู่ข้างหน้าเราก้าวเดียว แล้วเราก็แพ้มันทุกที นี่กิเลส แล้วเราจะเอาชนะมัน เราทําจริงจังสักทีมันจะเป็นไปได้

“นั่งสมาธิทําไมมันฟุ้งซ่านนัก”

ถ้ามันฟุ้งซ่านนัก มันฟุ้งซ่านนักมันก็จริตนิสัย ถ้าจริตนิสัยนะ มันมีคนถาม บอก “หลวงพ่อ ทําไมนั่งสมาธิต้องผ่านเวทนา”

เราบอกว่า ถ้าเวทนาเกิดขึ้น ถ้ามันเกิดขึ้น ถ้ามันเข้าด้ายเข้าเข็ม เราต้องสู้กับมัน แต่ถ้าเรานั่งสมาธิหรือเราเดินจงกรมก็แล้วแต่ ถ้ามันไม่ได้พิจารณาเวทนา มันพิจารณาความฟุ้งซ่านต่างๆ มันก็ไปผ่านอย่างอื่นก็ได้ ทําไมต้องผ่านเวทนา

เราจะบอกว่ามันหลากหลาย ไอ้คนฟุ้งซ่านมันก็ฟุ้งซ่านอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วฟุ้งซ่านก็จํานนกับมันอย่างนั้นน่ะ ทําไมไม่พลิกล่ะ พลิกใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ เราพลิกได้

หลวงตาสอน “อย่าเสียดายอารมณ์ของตน”

เราคิดอะไร เรื่องอะไร เราก็เสียดายอันนั้นน่ะ จะเอาชนะกับมันอันนั้นน่ะ ถ้าเราเปลี่ยนอารมณ์ซะ มันก็จบ มันพลิกแพลงได้

เวลาท่านพูดเลย “ภาวนาโง่ยิ่งกว่าหมาตาย”

หมามันตายมันฉลาดไหม มันนอนมันไม่ฉลาดหรอก แล้วคนภาวนาโง่กว่ามันอีก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนาแล้ว เราพลิกแพลงของเราสิ เราเปลี่ยนแปลงของเราเพื่อโอกาสของเรา เพื่อโอกาสของเรานะ

ฉะนั้นว่า ความฟุ้งซ่านเนาะ

เราพลิกแพลงใช้อุบายแก้ไข แล้วมันมีไง มันมีกรรมฐาน ๔๐ ห้องคือการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ คําว่า “ทําความสงบ ๔๐ วิธีการ” เพราะอะไร เพราะจริตนิสัยของคนมันแตกต่างกัน พระพุทธเจ้าฉลาดมาก มรณานุสติ อนุสติ ๑๐...มันมี ๔๐ วิธีการ

เราคิดถึงตรงนี้แล้วเราว่าพระพุทธเจ้าฉลาดมาก ฉลาดเพราะอะไร เพราะคนเรามันมีจริตนิสัยแตกต่างกัน มันมีความรู้ความเห็นแตกต่างกัน แล้วจะทําอยู่ทางเดียวมันเป็นไปไม่ได้ ถึงให้แนวทางไว้ ๔๐ วิธีการ

แต่เวลาเป็นสมาธิได้อันเดียว จิตสงบเหมือนกันน่ะ แต่วิธีการทําเข้ามา ๔๐ ทางเพื่อให้เข้ามาเพื่อความสงบของใจเท่านั้นเอง

พระพุทธเจ้าฉลาดมาก ฉลาด เปิดทางให้เรา ให้เรามีหนทางถึง ๔๐ ช่อง แต่พวกเรายังทํากันไม่ได้ แล้วทําได้มันก็เป็นประโยชน์กับเรานะ อันนี้จบ

ถาม : มีญาติที่เน้นทําทานแต่ไม่ปฏิบัติภาวนา ชั่วขณะนี้นอนป่วยที่โรงพยาบาล ควรจะแนะนําเขาอย่างไรในขณะจิตสุดท้าย เราควรจะพูดสิ่งที่เขาชอบหรือพูดถึงธรรมะ ซึ่งเขาไม่เคยสวดมนต์ภาวนาเลย ขณะป่วยเขามีอาการโทสะ คิดในทางลบ เบื่อหน่ายชีวิต ไม่อยากอยู่

ตอบ : ไอ้กรณีนี้ถ้าย้อนกลับนะ ถ้าเราจะไปบอกเรื่องการภาวนา จะบอกเรื่องต่างๆ บางทีจริตนิสัยมันแตกต่างกัน เพราะคําพูดว่า “เขาเน้นการทําทาน”

ถ้าเน้นการทําทานนะ เราก็จะบอกว่า ถ้าบอกกับญาตินะ บอกว่า “ไม่ลืมวันนั้นหรือ ทําบุญน่ะ บุญมันได้ผลบุญอย่างนั้น” คือให้เขามีความสุขตรงนั้นไง มันควรจะให้เขามีความสุข เหมือนเด็ก เด็กอะไรที่ให้มันรื่นเริง มันมีความสุขได้ มันก็แค่นั้น ถ้าผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่ก็พูดอีกอย่างหนึ่ง

เราจะบอกว่า เราควรจะพูดสิ่งที่เขาไม่ชอบหรือพูดเรื่องธรรมะไหม

สิ่งที่ไม่ชอบ ถ้าเราจะพูด มันควรจะพูดตอนนี้ ตอนที่เรายังคุยกันได้ปกติ ให้เขาได้เลือกสิ่งที่ดีๆ

แต่ถ้าเขาป่วย เขาป่วยอยู่ เขาเบื่อหน่ายชีวิต เขาคิดทางลบ

เราพูดถึงทางบวก คิดถึงทางให้เขาได้ชื่นใจ ถ้าเขาชื่นใจ เขาชื่นใจแล้ว จิตใจเขามั่นคงแล้ว การรักษามันก็สะดวกขึ้น ถ้าหายแล้ว ดีแล้ว เราค่อยมาคุยกันว่าไอ้เรื่องของทานมันเรื่องของพื้นฐาน ถ้าเรื่องสมาธิ เรื่องภาวนา ถ้าไปคุยกันตอนนั้นมันดีกว่า

แต่ถ้ามันเจ็บไข้ได้ป่วยอยู่ เราไปพูดมันก็ไปกดดันเขา เราควรจะพูดแต่สิ่งที่ว่าให้เขามีกําลังใจ มันเหตุการณ์เฉพาะหน้า ต้องพูดสิ่งที่เขามีกําลังใจ พอมีกําลังใจแล้วการรักษาโรคมันก็ดีขึ้น ถ้าหายจากโรคแล้วค่อยมาลงไม้เรียว จะมาลงไม้เรียวตอนท้ายๆ ก็ได้ แต่ถ้าเขาเจ็บไข้ได้ป่วยไปลงไม้เรียวมันไม่ดี นี่พูดถึงตอนนั้นนะ

ธรรมะมันมีหลายชั้นหลายตอน ถ้าหลายชั้นหลายตอน คนที่มันรับไม่ไหว รับไม่ได้ เราไปสอน ไร้ประโยชน์

แต่ถ้าจิตใจเขาควรแก่การงานนะ พระพุทธเจ้าอริยสัจเลย แต่ถ้าเขายังนั่นอยู่ พระพุทธเจ้าสอนอนุปุพพิกถา แค่ทาน ให้เขาได้ประโยชน์ของเขา เพราะทานทุกคนก็ทําได้ไง แต่ภาวนามันไม่ใช่ทุกคนนี่ แต่ถึงเวลาภาวนานะ ถ้าสูงส่งมันต้องภาวนาอยู่แล้ว

หลวงตาบอกเลยนะ ทําบุญกุศลมากน้อยขนาดไหนก็แล้วแต่ เขื่อนมันกั้นนํ้าไว้มันก็แค่นั้นน่ะ แต่ถ้าจะพ้นจากทุกข์ต้องภาวนา จะพ้นจากทุกข์ไม่มีทางอื่น เว้นไว้แต่การภาวนาอย่างเดียว

จะทําบุญมากน้อยขนาดไหนก็แล้วแต่ ถึงสุดท้ายแล้วต้องมาหัดภาวนา เพราะมันต้องเกิดปัญญา มันต้องเกิดศีล สมาธิ ปัญญา มันต้องเกิดมรรค ไม่เกิดมรรคมันจะไปฆ่ากิเลสได้อย่างไร ไม่มีอาวุธไปทําลายกิเลส กิเลสมันจะหมดไปได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้

มันภาวนาอย่างเดียวที่จะผ่านกิเลสได้ ชําระกิเลสได้ แต่กว่าจะภาวนาได้ หนึ่ง ต้องเชื่อก่อน ธรรมะจริงหรือไม่ ภาวนาถูกหรือผิด ภาวนาแล้วมีอุปสรรค โอ๋ย! ยังอีกไกลเลยนะ แต่มีหนทางเดียว ฉะนั้น พูดถึงเวลาธรรมะเป็นอย่างนั้น

แต่ถ้าเขาป่วยอยู่ เราควรจะทําอย่างไรให้เขาแบบว่ามีความสุข มีกําลังใจ จนหายป่วยแล้ว แล้วค่อยมาลงไม้เรียว ถ้าตอนนั้น เห็นด้วย แต่ตอนนี้ไม่ควรทําเพราะเขาป่วยอยู่ ต้องให้กําลังใจกันนะ คนอย่างนั้นเราจะไปทําให้เขาทรุดไม่ได้ ต้องทําให้เขาแข็งแรงขึ้นมา จบ

ถาม : ๑. เวลาปฏิบัติได้พิจารณาผิวกาย (เวทนา) แล้วจิตเกิดสงบนิ่งๆ ว่างๆ ไม่เดินการพิจารณาค่ะ เราควรทําอย่างไรต่อไปคะ เวลาพิจารณาเวทนาทางร่างกายและจิตออกไปคิดเรื่องนั้นๆ ก็คิดไปว่าเป็นสังขารขันธ์การปรุงการแต่ง แล้วก็กลับมาพิจารณาฟุ้งไป ก็แยกแยะว่าเป็นสังขาร

ตอบ : ไอ้นี่นะ “๑. เวลาปฏิบัติพิจารณาเวทนาเรื่องผิวกาย แล้วจิตเกิดสงบ นิ่งๆ ว่างๆ ไม่เดินการพิจารณาเจ้าค่ะ”

อันหนึ่งก่อน การพิจารณาไม่พิจารณา หนึ่ง ต้องมีกําลังก่อน เวลาพิจารณาไป ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตสงบแล้วนะ จิตสงบแล้วถ้าไปเห็นปั๊บ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิต คือเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ถ้าจิตมันไม่สงบ สิ่งที่เราโต้แย้งอยู่ตลอดเวลาที่พูดอยู่นี่ เวลาส่วนใหญ่พูด เวลาปฏิบัติทุกคนจะบอกว่า “ปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ในแนวสติปัฏฐาน ๔”

แต่ถ้าแนวทางสติปัฏฐาน ๔ มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ ของเรา หรือเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ถ้าเป็นตามคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันต้องทําความสงบของใจก่อน ใจสงบแล้วจิตเห็นอาการของจิต คือจิตเห็นตามความเป็นจริง มันก็จะเป็นภาวนามยปัญญา

แต่ส่วนใหญ่แล้ว ปฏิบัติตามแนวทางสติปัฏฐาน ๔ แต่เป็นความเห็นของเราๆ ความเห็นของเราเพราะอะไร

ความเห็นของเราเพราะเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม ใครๆ ก็พูดได้ ใครๆ ก็จินตนาการได้ ใครๆ ก็มีอุปาทานได้ แล้วมันก็เป็นอย่างนี้หมดเลย เป็นอย่างนี้หมดเลยเพราะอะไร เพราะปฏิบัติแล้วมันไม่มีผลไง ถ้าปฏิบัติมีผลมันพูดอย่างนี้ไม่ได้

ถ้าปฏิบัติที่มีผลนะ เรายืมเงินใครมา พอยืมเงินใครมาแล้ว เราบอกเราใช้หนี้แล้ว จบไหม เป็นไปไม่ได้ แต่ถ้าเรายืมใครมา เราเป็นหนี้ใคร เราได้ใช้หนี้เขาตามความเป็นจริงแล้วมันถึงจะเป็นความจริง

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่า “เวลาภาวนาพิจารณากายโดยผิวกาย เป็นเวทนา เกิดจากจิตว่าง”

เราจะบอกว่า ถ้าจิตมันสงบมันเห็นตามความเป็นจริงนะ

คําถามนี้มันเหมือนกับวิทยาศาสตร์ เหมือนกับวิทยาศาสตร์ เหมือนกับสามัญสํานึกเราเขียนนี่แหละ แต่ถ้าเป็นความจริง ถ้าคนเห็นมันจะเป็นอีกอย่างหนึ่ง

เวลาคําถาม คําถามถ้าถามมาจากตํารา คําถามจากสัญญา สัญญาคือการเทียบเคียงคือการค้นคว้าของเรานี่แหละ แต่ทําแล้วมันยังไม่เข้าถึงสัจจะความจริง มันก็เขียนมาก็ผิวๆ แต่ถ้าเป็นความจริงนะ มันเป็นอีกอย่างหนึ่งเลย

ฉะนั้น อย่างข้อที่ ๑. ถ้าข้อที่ ๑. นะ “ทําไมจิตมันว่างๆ แล้วมันไม่ยอมพิจารณา”

มันไม่ยอมพิจารณาเพราะมันไม่เห็น เพราะมันไม่รู้ ถ้ามันรู้มันเห็นขึ้นมามันจับเป็นชิ้นเป็นอันแล้ว มันเป็นสูตรสําเร็จอยู่แล้ว เพราะเรารู้ว่าเป็นขันธ์ ขันธ์คือรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ รูปเป็นอย่างไร สัญญาเป็นอย่างไร เราก็มีคําตอบอยู่แล้ว

เหมือนกับการทําข้อสอบ การทําข้อสอบ เรารู้คําตอบอยู่แล้ว เราตอบได้หมดน่ะ อย่างนี้เขาเรียกลอกการบ้าน ลอกการบ้านคือการลอกการบ้าน มันไม่มีความรู้ แต่ถ้าเราทําของเรามันเป็นอีกอย่างหนึ่ง นี่พูดถึงว่าข้อที่ ๑. นะ

ข้อที่ ๒. ว่าเวลาพิจารณาไปแล้วมันก็เป็นรูปอย่างนั้น

นี่เวลาพิจารณาไป ข้อที่ ๑. ข้อที่ ๒. ข้อที่ ๑. เราจะบอกว่า ถ้ามันเป็นความจริงนะ ถ้าเป็นความจริงแล้วถ้ามาถามเราโดยตรงหน้านะ บอกว่า หนูเป็นอย่างนี้แล้วทําอย่างไรต่อ

เราจะตอบคําเดียวเลย “กลับไปพุทโธ”

ส่วนใหญ่เวลาใครมาถามเรา เราจะบอกให้กลับไปพุทโธ ถ้าใครอานาปานสติ กลับไปที่อานาปานสติ

ถ้ากลับไปที่อานาปานสติคือกลับไปที่ทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบตามความเป็นจริง ใจสงบจนมั่นคงแล้วถ้ามันไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง นี่มันจะย้อนกลับไปที่ว่าจริงหรือปลอมตรงนี้ไง

ถ้ามันเป็นจริงนะ มันเป็นจริงมันมีรสชาติไง อาหาร ใครตักทานอาหารเมื่อกี้ รสชาติอย่างไรก็ตามรสชาติอาหารที่มันเข้มข้นมากน้อยแค่ไหน แต่ถ้าใครนั่งดูก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ คนนั่งดูก็ อืม! น่าจะอร่อย เอ๊! มันน่าจะดี แต่ไม่ได้กินเลย ไอ้คนกินนี่ แหม! เต็มๆ ปากเลย รู้หมด นี่จิตถ้ามันเป็นจริงนะ ถ้าจิตมันสงบนะ

กลับไปที่ทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบแล้ว ใจมันสงบแล้ว สงบมันก็รู้สึกแล้ว ถ้ามันสงบจริงน่ะมันติด ส่วนใหญ่แล้วถ้าไม่มีวาสนามันจะติด ติดสมาธิ โดยธรรมชาติส่วนใหญ่จะติดสมาธิ

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ พยายามฝึกหัด แล้วถ้าเรา เราติดสมาธิแล้ว พอเราเกิดอุปาทาน อุปาทานนะ เห็นกาย เห็นเวทนาตามความเห็นของเรา โอ้โฮ! มันไปเลย

เพราะอะไร เพราะมันเป็นอุปาทานอยู่แล้วใช่ไหม เป็นอุปาทานอยู่แล้ว มันส่งอยู่แล้ว พอส่งอยู่แล้ว พอความคิดมันพลิกแพลง มันไปเลย แล้วพอไปเลย จบ ผัวะ! พิจารณาสําเร็จแล้ว ผลของมันคือว่างๆ ไง ไม่มีอะไรเลย

เข้าข้างตัวเองหมดเลย แล้วก็ไม่ได้อะไรเลยด้วย แล้วก็เป็นอยู่อย่างนี้ทั้งนั้นเลย คนปฏิบัติเป็นอย่างนี้ร้อยทั้งร้อยเลย แล้วมันขาดอะไรรู้ไหม ขาดครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงรู้หมด

มันไม่เป็นจริง เงินจริงกับเงินปลอมไง เอาเงินปลอมมาวางเท่าไรมันก็ปลอม เงินจริงบาทเดียวก็ใช้ประโยชน์ได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันจริง ภาวนามันจริงนะ

แล้วแก้ไข แก้ไขก็กลับไปที่คําบริกรรม กลับไปที่อานาปานสติ กลับไปที่จุดเริ่มต้น ทําความสงบของใจให้ได้ ทําความสงบของใจได้ มันก็ย้อนกลับไปเมื่อกี้นี้ ย้อนกลับไปไอ้ที่ว่าพิจารณาได้ไม่ได้ ถ้ามันทําตรงนี้ได้มันก็จะได้

ไอ้นี่เพราะอะไร เพราะว่า “พอสรุปแล้วมันก็เป็นขันธ์”

สรุปแล้ว เพราะเรารู้คําตอบหมดแล้ว ปริยัติเขาศึกษามาเพื่อให้ปฏิบัติ ปริยัติศึกษามาแล้วแจกใบประกาศ แจกใบประกาศแล้วก็มีปัญญามีความรู้ ปัญญา ปัญญาของพระพุทธเจ้า ธรรมะสาธารณะไง ธรรมะเป็นธรรมชาติ

แต่ถ้าธรรมะเป็นของเรานะ ธรรมะเป็นของเรา ลมหายใจเข้าปอด ข้างนอกยังไม่ใช่ นี่เข้าปอดเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันรู้ รู้ที่นี่เลย ถ้ามันรู้ที่นี่ นี่เหนือธรรมชาติ วางธรรมชาติไว้ข้างนอก

แต่ถ้าธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาตินี่ก็สาธารณะไง สาธารณะก็นี่ไง ก็ศึกษามาไง ใครไม่รู้บ้าง พระพุทธเจ้า ๙ ประโยคเต็มประเทศไทย ภาวนาไม่เป็น พุทโธไม่ได้ จิตสงบยังไม่รู้ เพราะอะไร

เพราะไม่มีรสของธรรม ไม่มีรสของความสงบ ไม่มีรสของปัญญา ไม่มีรสของความรู้ ไม่มีรส ไม่มีรสคือไม่มีองค์ความรู้ แต่มีสัญญามีความจํา นี้ความจํานะ

ฉะนั้นจะบอกว่า ย้อนกลับมาคําถาม ไม่ได้ว่าใครนะ อันนี้เราจะพูดถึงกิเลส คือความรู้สึกของคนเป็นอย่างนี้ตลอด กิเลสมันบังเงา บังเงาคือเอาธรรมะมาตั้งแล้วพูดเรื่องธรรมะ แล้วถ้าใครพูดเรื่องธรรมะได้ คนนั้นรู้ธรรมะ...ไม่ใช่ ใครก็พูดได้ คอมพิวเตอร์พูดได้ดีกว่ามึง ทุกคนพูดได้ดีกว่า

นี่พูดถึงวิธีแก้นะ ถ้าพูดอย่างนี้ ถ้าวิธีแก้ นี่พูดถึงคําถามมันก็สมบูรณ์ในการปฏิบัติไง อ้าว! ก็ทําความสงบของใจนิ่งๆ ว่างๆ นิ่งๆ ว่างๆ แล้วพิจารณาไง อ้าว! พิจารณาแล้วทําอย่างไรต่อ

มันก็เหมือนเราไปดูงาน ดูงานแล้วทํางานแล้วไม่ได้อย่างที่เราทํา เหมือนกัน แต่ถ้ามันเป็นจริงๆ มันต้องเป็นจริงขึ้นมา มันต้องเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันถึงจะเป็นจริง

วิธีแก้ กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่อานาปานสติ ทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบแล้วพอมันจะรู้เห็น ถ้ามันรู้เห็นตามความเป็นจริงนะ ขนพองสยองเกล้า

ครูบาอาจารย์ที่เป็นฝ่ายปฏิบัติเขาจะบอกว่า ต้องรู้จักกิเลส ต้องเห็นหน้ากิเลส มันถึงจะฆ่ากิเลสได้

ทุกคนไม่รู้จักกิเลส ไม่เห็นหน้ากิเลส แต่กูฆ่ามันทุกวันเลย แต่ไม่รู้ว่าฆ่าที่ไหน นี่ไง เพราะเราไม่รู้ไม่เห็นตามความเป็นจริง

ถ้ามันรู้มันเห็นตามความเป็นจริง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก คํานี้เป็นคําพูดของหลวงตา หลวงตาบอกว่า พระพุทธเจ้าให้สันทิฏฐิโก รู้ตามความเป็นจริง นี่เป็นสัจจะ

แต่พวกเราต้องมีใบประกาศ มีผู้รับรอง

แต่หลวงตาบอกต้องสันทิฏฐิโก รู้จริงเห็นตามความเป็นจริงในหัวใจของตน อันนั้นจะเป็นความจริง

แล้วความจริงแล้ว มันต้องเป็นความจริงแบบครูบาอาจารย์ของเรา พูดได้ฉะฉาน ชัดเจน พูดเมื่อไหร่ก็ได้ จะพูดเมื่อไหร่ พูดที่ไหน เมื่อไหร่ก็ได้ เพราะความรู้ในหัวใจมันล้น

แต่ถ้าไม่มีอะไรเลย “อู้ฮู! เล่มนั้นเว้ย เอ๊ะ! มันอยู่ตรงไหนวะ นึกไม่ออก มันจะติดที่ปาก นึกไม่ได้ว่ะ เฮ้ย! มันอยู่ที่ไหนวะ” ถ้ามันไม่เป็นนะ

แต่ถ้ามันเป็น ล้นหัวใจ แล้วมันเป็นความจริง

พอคําถามนี้มันคล้ายๆ อย่างนั้น คล้ายๆ ว่ามันเป็นทางวิชาการ มันเป็นการศึกษา เป็นการกระทํา แล้วเราทําสําเร็จรูป ทําความสําเร็จรูป สําเร็จ นี่มันเป็นพิธีการไง ประชาธิปไตยต้องการเลือกตั้ง ก็พิธีเลือกตั้ง เลือกตั้งเพื่อไปเอาอํานาจ

นี่ก็ทําเป็นพิธี มันเป็นพิธีการ แต่มันไม่เป็นจริง ถ้าเป็นจริงขึ้นมา เราไปทําตามนั้น แล้วกลับไปทําตามนั้น ไม่ได้ว่าใครนะ ว่ากิเลสของคน

ครูบาอาจารย์ของเราท่านบอกว่า สิ่งที่น่ากลัวที่สุดคือกิเลสในใจของคน

กิเลสในใจของคน แล้วนี่มันอยู่ในใจของเรา แล้วตอนนี้เราพยายามศึกษากันอยู่ เราพยายามศึกษากิเลสกันอยู่ แล้วเราพยายามจะให้เห็นตัวมัน เห็นหน้ามัน แล้วเราจะเอาชนะมัน เอวัง