คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ใช้ชีวิตเรียบง่ายสูงสุดสู่สามัญ อยู่กับธรรมวินัย อยู่ด้วยวิหารธรรม ตามรอยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ตามวิถีพระป่า การเทศนาและตอบปัญหาธรรมก็เป็นไปอย่างผู้รู้ธรรม ผู้รู้โลก รู้ชีวิต รู้ทันกิเลส จึงให้ข้อคิด ให้ข้อปฏิบัติที่มีสารธรรม ทั้งให้สติปัญญา ให้กําลังใจ เป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อพุทธบริษัท

ชาวพุทธ ควรใช้ชีวิตเรียบง่าย ให้ใจมีศีลธรรม มีพระรัตนตรัยไม่แข่งขันกับใคร มุ่งทําแต่ความดี ฟังธรรม ปฏิบัติธรรม มีแต่ความสุขใจ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ในการปฏิบัติต้องเอาจริงเอาจัง ต้องมีสาระ การสวดมนต์ก็ต้องมีสาระ ให้สวดมนต์พอประมาณแล้วก็นึกพุทโธ พุทโธ ระลึกถึงพระพุทธเจ้า ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต พุทธะอยู่กลางหัวใจ เป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺฐิโก ไม่ให้ใครหลอก

อ่านประวัติการภาวนาองค์หลวงตา เห็นความสมบุกสมบันแล้วสงสัย ต้องทําขนาดนี้เชียวหรือ พอนอนหลับฝันร้าย เป็นธรรมมาเตือนสติ ธรรมสอนให้ปฏิบัติจริงจัง ทางเดินเพื่อมรรคผลนิพพาน อยู่ที่ความสามารถและวาสนาบารมี ธรรมเป็นความจริง เราจะต้องจริง จึงได้ธรรม ได้ความจริง ผู้ปฏิบัติต้องดับไฟในใจตนก่อน อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ถ้ารู้ไม่ทันกิเลส พุทโธเบาๆ พุทโธจะถูกกลืนหายไป ไปไม่ถึงที่สุด ต้องรู้ทันกิเลส แล้วทําลายฆ่ากิเลส ถึงที่สุด อกุปปธรรม จะกังวาลในใจ

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มีนาคม ๒๕๖๗

ชีวิตของชาวพุทธเรา ถ้าชีวิตเรียบง่าย
ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมานะ
เวลาท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์นะ สูงสุดสู่สามัญ เรียบง่าย
พระธรรมดานี่ พระปกตินี่
พระธรรมดานี่ท่านมีคุณธรรมของท่าน
นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติปัญญา เห็นไหม
ชีวิตของเราจะเรียบง่าย ความสุขหาได้ในใจนี้
ความสุขไม่ต้องไปหาได้ที่ไหน

๑

ชีวิตเรียบง่าย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ เมษายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เด็กโง่ๆ”

หลวงพ่อ : เขาเขียนเองนะ “เด็กโง่ๆ”

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ

วันนี้โยมไม่มีคําถามเจ้าค่ะ แต่อยากปรารภกับหลวงพ่อเจ้าค่ะ ณ ปัจจุบันนี้โยมได้เปิดรับเว็บไซต์ฟังธรรมของหลวงพ่อทุกวันค่ะ โยมรู้สึกว่าธรรมะนี้ละเอียดอ่อนมาก และเป็นธรรมโอสถ เป็นคู่ปราบกับโลกธรรม ๘ บางครั้งโยมรู้สึกท้อแท้อ่อนแอ หมดไฟ เพราะกิเลสมันทิ่มตําหัวใจ ก็จะฟังธรรมะเทศน์ปลุกจิตที่กําลังหลับใหล จากกิเลสนั่งบัลลังก์ให้ฮึกเหิมเหมือนนักมวยให้นํ้า สู้กับมัน และจะคิดมรณานุสติเหมือนหลวงพ่อเทศน์ว่า “ในหนึ่งวันคิดถึงความตายกี่ครั้ง” โยมก็คิดกับตัวเองว่า พรุ่งนี้เหมือนเป็นวันสุดท้ายที่เรามีชีวิตอยู่ เราจะเอาทรัพย์อะไรติดจิตดวงนี้ไปบ้าง

โยมระลึกถึงพระพุทธเจ้า ท่านมีทุกอย่างครบ ท่านยังสละสมบัติทางโลก เพราะท่านสร้างบารมีไว้หลายภพหลายชาติ พอย้อนมาดูตัวเองแล้ว นึกถึงธรรมของหลวงพ่อเทศน์ว่า “การรับผิดชอบครอบครัวก็เหมือนรับผิดชอบชีวิต รับผิดชอบชีวิตก็เหมือนรับผิดชอบกับการภาวนา” แต่คําสอนที่หลวงพ่อเทศน์สอนว่า “พระพุทธเจ้าตรัสไว้ว่า ชีวิตในการครองเรือนเหมือนวิดนํ้าทั้งทะเล ได้ปลาตัวน้อยๆ หนึ่งตัว ซึ่งมันยากและลําบากมากๆ”

ทุกวันนี้ทํางานทางโลกคู่ขนานกับทางธรรมไปด้วย เมื่อมีเวลาก็ปฏิบัติอยู่บ้านตลอดค่ะ พยายามให้ตัวเองมีสติมีปัญญาสอนตัวเอง แต่ยังหาจิตของตัวเองไม่เจอ และยังไม่มีต้นทุนค่ะ แต่พยายามอดทนทําอยู่ค่ะ เพื่อให้หัวใจมันเข้มแข็ง โยมอธิษฐานว่าทุกอย่างให้ธรรมะจัดสรร ถ้าโยมมีบุญอํานาจวาสนาบารมีคงได้เดินตามรอยพ่อแม่ครูบาอาจารย์ค่ะ

สุดท้ายขอกราบหลวงพ่อเมตตาอ่านข้อความของเด็กโง่ๆ และมีปัญญาทึบคนนี้ จะพยายามให้ตัวเองมีสติและมีปัญญามากขึ้นค่ะ

ตอบ : พูดถึง เห็นไหม เวลาคนมีสติมีปัญญา คําว่า “มีสติปัญญา” คือระลึกถึงชีวิตของตนเองได้ พอระลึกถึงชีวิตของตนเองได้ก็พยายามๆ ถ้าการพยายามจะประพฤติปฏิบัตินะ มันพยายามต้องมีสติปัญญา คําว่า “มีสติปัญญา” ในเมื่อเรามีครอบครัว ในเมื่อเรามีความรับผิดชอบ มันก็ต้องรับผิดชอบ คนรับผิดชอบนะรับผิดชอบไปถึงที่สุด นี่เป็นการบ่มเพาะนะๆ ถ้าเรามีครอบครัว เรามีความรู้สึกเราใฝ่ในธรรม เราก็รับผิดชอบครอบครัว การรับผิดชอบครอบครัวมันได้เห็นหมด

เรามีลูกศิษย์คนหนึ่ง เวลาแม่เขาเจ็บไข้ได้ป่วย เขาดูแลแม่เขา เพราะแม่เขาเป็นเบาหวาน เขารับผิดชอบจนกว่าแม่จะเสียชีวิตไป พอแม่เสียชีวิตแล้วเขามาหาเราแล้วบอก “หลวงพ่อ ชีวิตมันมีแค่นี้จริงๆ เนาะ มันมีแค่นี้” แล้วทําให้เขามีสติ เขามีสติมาก แล้วเขาก็อยากจะมาประพฤติปฏิบัติ แล้วพอมาประพฤติปฏิบัติอยู่พักหนึ่ง สุดท้ายแล้วเขาก็ออกไป พอเขาออกไปเพราะอะไร เพราะส่วนใหญ่แล้วพอกิเลสมันฟูมฟักขึ้น กิเลสมันมีกําลังมากขึ้น ไอ้สิ่งที่เราเห็น ตอนที่เราเห็นมันสดๆ ร้อนๆ พอมันสดๆ ร้อนๆ มันสดชื่นมาก พอมันสดชื่นมาก สิ่งใดมันเสียสละได้ทั้งนั้น

แต่เวลามันปฏิบัติไปแล้ว ปฏิบัติไปแล้ว ธรรมะของเรามันไม่เข้มแข็งพอ พอไม่เข้มแข็งพอ เวลากิเลสมันฟูขึ้นมา เขาก็ออกไปเป็นเรื่องธรรมดา ทีนี้เรื่องธรรมดา เราถึงบอกไง เวลาคนที่มีศรัทธามากนะ ดูสิ พวกดารา พวกที่มีชื่อเสียง เวลาเขาไปบวชเขาบอกว่า “บวชทั้งตลอดชีวิต บวชตลอดชีวิต” อย่างมากไม่เกิน ๕ ปี

“ธรรมะสอนว่าให้รับผิดชอบ” เวลาเขาจะสึกไป เขาจะออกไปข้างนอก เขายังอ้างธรรมะสอนอีกนะ “แหม! ทีแรกมาบวชแล้ว พอมาปฏิบัติแล้ว แหม! ธรรมะมีสติมีปัญญา ธรรมะสอน สอนว่าต้องรับผิดชอบชีวิต ต้องรับผิดชอบ ยังทําประโยชน์ได้” สึกออกไปก่อน เราบอก “เออ! ธรรมะอะไรมันสอนอย่างนั้น ธรรมะเขามีแต่เสียสละ เสียสละให้เข้ามา” ทีนี้พูดถึงว่าเวลาจิตเขาเสื่อม แต่เขาพูดอย่างนั้น พูดอย่างนั้นเพราะมีสติปัญญาอย่างนั้น มีสติปัญญาพูดก็พูดได้แค่นั้นไง ถ้าพูดได้แค่นั้นมันก็ออกไปอยู่ทางโลกไง

แต่ถ้าเราอยู่ของเรา ในชีวิตในครอบครัวของเรา เราดูสิ่งนี้ ชีวิตในครอบครัวแค่ดูแลนะ ดูแลลูกเต้า โอ้โฮ! เวลาโต้แย้งกัน เวลาถกเถียงกัน มันเป็นภาระไปทั้งนั้น แล้วมันเป็นภาระมันเป็นภาระของใครล่ะ มันเป็นภาระของเราไง เป็นภาระของเราเพราะเราไม่มีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์พอ เราถึงได้ต้องมีครอบครัวมา ถ้ามีครอบครัวมาแล้วสิ่งนั้นมันเป็นความรับผิดชอบของเรา โทษใครไม่ได้เลย โทษสติปัญญาของเรานี่แหละ โทษความผิดพลาดของเราทั้งนั้น

ถ้าความผิดพลาดของเราแล้วเราดูแลรักษาของเราไป ดูแลรักษาไป มันจะสอนเรานะ อย่าผิดอีกนะ อย่าผิดอีก จําให้แม่นๆ อย่าผิดพลาดอีกนะอย่างนี้ เราอยู่กับแบบนี้มันจะกล่อมของเราไปเรื่อยๆ ถ้าเรากล่อมของเราไปเรื่อยๆ รับผิดชอบอย่างนั้น ถ้าดูแลอย่างนั้นไปถึงที่สุด ถ้าถึงที่สุดแล้วเพราะถึงเวลาเรามีสติปัญญา เพราะเรามีธรรมในหัวใจ มันถึงทําให้เราอยู่โดยไม่ทุกข์ไม่ยากจนเกินไป แต่ถ้ากิเลสมันรุมเร้า พอรุมเร้าขึ้นมา โอ้โฮ! มันตีอกชกตัว มันทําลายตัวเองทั้งนั้นเลย

กิเลสทําให้เราผิดพลาดมาแล้ว กิเลสมันก็ยังทําลายสติปัญญา ทําลายโอกาส ทําลาย สิ่งที่ภาพเดียวกันนี่ล่ะถ้ามันมองด้วยปัญญา มองด้วยสติปัญญา เห็นไหม มันจะสั่งสอนเรา ถ้าภาพเดียวกันนี่แหละ ถ้าเราเป็นเรื่องกิเลสตัณหาความทะยานอยากนะ มันจะให้เราเจ็บชํ้านํ้าใจ ภาพเดียวกันนี่แหละ เพียงแต่ว่ามีสติปัญญาหรือไม่ หรือว่ามองโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ภาพเดียวกันนี่แหละ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราอยู่อย่างนี้ เราได้อย่างนี้ แล้วสิ่งนี้มันเป็นประจักษ์พยานกับเรา เราดูแลของเราถ้าเป็นไปได้นะ ถ้าเป็นไปได้ สิ่งนี้เราทําของเรา แล้วถ้ามีธรรมแล้ว ชีวิตในครอบครัวจะร่มเย็นเป็นสุขนะ ชีวิตในครอบครัว ไม่อย่างนั้นแล้วชีวิตครอบครัวมันมีความโต้แย้ง ถ้าความโต้แย้งมันมาจากเราทั้งนั้น มันมาจากเรา ถ้าเรามีสติปัญญาพอต้องไม่มีเรื่อง ถ้าเรามีสติปัญญาพอ เราจะหลบหลีกได้ เรามีสติปัญญาพอๆ นะ เราเป็นคนคุมเกมเอง มันจะมีเหตุการณ์รุนแรงขนาดไหน เรามีสติปัญญาพอๆ สิ่งนั้นมันจะเข้ามาทิ่มแทงหัวใจเราไม่ได้ เข้ามาให้เราหลงใหล ให้มีความโลภ ความโกรธ ความหลงกับอาการอย่างนั้นไม่ได้

ถ้าไม่ได้นะ เรายืนดูนะแล้วมันเศร้า ถ้าเศร้าเป็นธรรมสังเวช มันสังเวช สังเวชใจ สังเวชใจ มันอยู่กับเรา เราต้องอยู่กับเขา แล้วต้องอยู่ไปอย่างนี้อยู่ตลอดไป ถ้ามีธรรมในหัวใจมันเป็นแบบนี้ ถ้าไม่มีธรรมในหัวใจนะ เราก็เดือดร้อน เขาก็เดือดร้อน แล้วเขาก็มีการกระทบกระทั่ง เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เราไม่จองเวรจองกรรมใครทั้งสิ้น

เราเกิดมา เกิดมา เห็นไหม เกิดมาเป็นสัตว์ร่วมโลก ถ้าสัตว์ร่วมโลกแล้วเรามีธรรมในหัวใจของเรา เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงถ้ามีสติปัญญานะ พูดถึงคนโง่ๆ ไง แต่คนโง่ๆ ถ้ายังมีคุณธรรมในหัวใจบ้าง มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าไม่มีคุณธรรมในหัวใจเลย มันมีแต่ความทุกข์ร้อนเผาหัวใจ

พูดถึง “เวลาเขาฟังธรรม ถ้าฟังธรรมแล้วเราปฏิบัติธรรม ถ้าจิตทํามันเป็นไปได้ไง เขาเปิดเว็บไซต์ฟังหลวงพ่อทุกวัน เพื่ออะไร ธรรมะของหลวงพ่อเพื่อบางทีจิตใจมันอ่อนแอ มันท้อแท้ มันหมดไฟ กิเลสมันทิ่มตําหัวใจ เวลาฟังธรรมๆ เพื่อปลุกปลอบหัวใจของเรา” เหมือนกัน เราเป็นพระที่ประพฤติปฏิบัติ เวลามันท้อแท้ มันอ่อนแอ เห็นไหม เข้าไปหาครูบาอาจารย์ แล้วครูบา-อาจารย์ท่านจะคอยกระตุ้นให้กําลังใจทั้งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ในหัวใจ ถ้ามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ในหัวใจ แก้วสารพัดนึก แก้วสารพัดนึกนะ คนมุมมองขนาดไหน ระดับของโลกคนที่เขาบอกเป็นพุทธทะเบียนบ้านเขาก็บอกเขาเป็นชาวพุทธ เขาเป็นคนดี ไม่ต้องทําสิ่งใดแล้วดีอยู่แล้ว แต่คนที่เขามีระดับทานของเขา เขาอยากเสียสละทานของเขา เขาอยากเพิ่มอํานาจวาสนาบารมีของเขา คนที่หัวใจสูงส่งกว่าเขาไปวัดไปวาไปจําศีล แล้วผู้ที่เห็นภัยในวัฏสงสารนะออกบวชเลย ออกบวชประพฤติพรหมจรรย์ ออกบวชเพื่อจะเอาให้พ้นจากกิเลสไปเลย

สิ่งที่ว่าจิตใจของคนมันมีคุณธรรมมากน้อยแค่ไหน ถ้ามีคุณธรรมมากน้อยแค่ไหน เวลามันอ่อนแอ มันหมดไฟ ครูบาอาจารย์จะกระตุ้นอย่างนั้น ถ้ากระตุ้นขึ้นมามันมีกําลังมันก็สู้ของมันได้ เวลาฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อเหตุนี้ เวลาสู้กับมัน แล้วถ้ามันเป็นคติธรรม คติ เวลาที่เราไปหาครูบาอาจารย์ ครูบา-อาจารย์คอยชี้จุดบอดของเรา ถ้าชี้จุดบอดของเราชี้ให้เราเห็นว่าให้เราต่อสู้ได้

แต่ถ้าเราคิดได้เองๆ ถ้าเราคิดของเราได้เอง เรามีสติมีปัญญามันไม่ต้องมีเขามีเราไง ถ้าคนอื่นบอก คนอื่นคอยชี้นํา มันจริงหรือไม่จริง เขาปรารถนาดีกับเราจริงหรือเปล่า แต่ถ้าเราคิดได้เอง เห็นไหม ชีวิตของชาวพุทธเรา ถ้าชีวิตเรียบง่าย ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมานะ เวลาท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์นะ สูงสุดสู่สามัญ เรียบง่าย พระธรรมดานี่ พระปกตินี่ พระธรรมดานี่ท่านมีคุณธรรมของท่าน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติปัญญา เห็นไหม ชีวิตของเราจะเรียบง่าย ความสุขหาได้ในใจนี้ ความสุขไม่ต้องไปหาได้ที่ไหน

ความสุขนะ ดูสิ ความสุขในครอบครัว ถ้าครอบครัวของเรา ครอบครัวของเราญาติพี่น้องในตระกูลของเรามีหน้าที่การงานของเขา เขาทํางานของเขา เขามีความสุขของเขา เรามีความสุขแล้ว ชีวิตเรียบง่าย แต่ถ้าชีวิตไม่เรียบง่ายมันพยายามจะแสวงหา เวลาปฏิบัติแล้วจะต้องรู้นั่นรู้นี่ รู้อะไร รู้ส่งออกทั้งนั้น ถ้ามันเป็นความจริงๆ มันจะเป็นความจริงเข้ามาในนี้ไง ถ้าเข้ามาในนี้ เห็นไหม มันสติปัญญา ถ้าเราย้อนได้ คนมีสติปัญญานะมันจะมีที่พึ่ง

ฉะนั้น บอกว่า เวลาเขาคิดของเขา เวลาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าสละสมบัติมาทั้งหมด แล้วสละมาแล้ว สละมาเพื่อหาสัจจะหาความจริงจากในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ท่านไม่เคยคิดเสียดายอะไรเลย เวลากลับไปเทศนาว่าการเอาพระเจ้าสุทโธทนะ

เวลาสามเณรราหุลขอสมบัติๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าพิจารณาเลย สมบัติในการจะเป็นกษัตริย์เขามีของเขาอยู่แล้ว มันเป็นโดยสิทธิ์อยู่แล้ว แต่ทีนี้เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้ามาระลึก สมบัติอย่างนั้น ถ้าสมบัติอย่างนั้นก็เป็นกษัตริย์ไปจนหมดชีวิต แต่ถ้าเอาอริยทรัพย์ล่ะ เอาสมบัติภายใน ถึงให้ออกบวช เวลาออกบวชขึ้นมา บวชขึ้นมาแล้วให้พระ-สารีบุตรเป็นผู้บวชให้ พระสารีบุตรบวชให้แล้ว พระสารีบุตรสอนจนถึงเป็นพระอรหันต์

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าได้อย่างนั้นแล้วจบ จบหมด เห็นไหม ไม่ได้เสียใจสิ่งใดเลย ไม่ได้คิดห่วงหน้าพะวงหลังสิ่งใดเลย ถ้าผู้ที่ปฏิบัติตามความเป็นจริงอย่างนั้น ธรรมะสอนให้รับผิดชอบๆ รับผิดชอบในเรื่องอะไร ถ้ารับผิดชอบ รับผิดชอบระดับของคฤหัสถ์ ระดับของผู้ครองเรือน ในระดับของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ในระดับของผู้ที่สิ้นกิเลสไปแล้ว รับผิดชอบเรื่องอะไร ถ้ารับผิดชอบ รับผิดชอบตรงนี้ มันถึงเป็นความจริงเข้ามา ถ้าไม่เป็นความจริงขึ้นมามันก็เป็นอย่างทางโลกที่เขาเป็นกัน มันถึงว่ามันจะมีสิ่งใดเป็นประโยชน์กับเขาล่ะ ถ้าเป็นประโยชน์กับเขา เขาถึงทําได้

ฉะนั้น ถ้ามันเป็นไปได้เขาฟังเทศน์แล้วเขาจับประเด็นมาตลอด ฟังคําเทศน์ของหลวงพ่อสอนว่า “สิ่งที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ในการครองเรือน” ไอ้ที่เราพูด พูดเพราะอะไร เพราะเราอ่านพระไตรปิฎก เราค้นคว้าในพระไตรปิฎก แล้วสิ่งใดพอศึกษาพระไตรปิฎกแล้วสิ่งใดที่มันดูดดื่ม สิ่งที่มันกินใจ สิ่งที่พูดทุกวันๆ ก็มาจากธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม วิดทะเลทั้งทะเลเลย เอาปลาตัวน้อยๆ ตัวเดียว ในการครองเรือนมันต้องลงทุนลงแรงขนาดนั้น

เพราะลงทุนลงแรงขนาดนั้น เพราะด้วยความคิดของสามัญสํานึกเราไง ถ้าสามัญสํานึก ดูทางโลกเขาประสบความสําเร็จ เห็นเขาประสบความสําเร็จ เราก็อยากประสบความสําเร็จไปกับเขา แต่ประสบความสําเร็จแบบนั้นประสบความสําเร็จทางโลก แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประสบความสําเร็จในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าประสบความสําเร็จในทางธรรม

ถ้าในทางธรรม ในทางธรรม งานทางโลกมันจะทุกข์ยากขนาดไหน เราก็ได้ทํามาแล้ว งานในทางธรรมๆ คนถ้าไม่มีสติปัญญา เขาบอกว่า “เขาพยายามจะประพฤติปฏิบัติอยู่ แต่สิ่งที่เขาค้นหา ค้นหาหัวใจของเขายังไม่เจอ” ถ้าค้นหาหัวใจเจอ ในการปฏิบัติ เวลาค้นหาหัวใจ การค้นหาหัวใจ เวลาธรรมะของครูบาอาจารย์เรา การค้นหาหัวใจก็คือการทําสมาธิ ถ้าจิตมันสงบนะ จิตมันละเอียดเข้ามาสงบ เรารู้ของเราเลย เพราะมันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกไง เหมือนคน คนแสวงหาสิ่งใดอยู่ ถ้าไปเจอสิ่งที่เขาแสวงหาอยู่ เขาก็หมดความสงสัยจริงไหม เขาแสวงหาสิ่งใดอยู่ ถ้าเขาเจอสิ่งนั้น มันก็เสร็จสิ้นของมันใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน เราค้นหาหัวใจๆ แล้วค้นหาหัวใจเป็นอย่างไรล่ะ ฉะนั้น ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าทําสมาธิขึ้นมา สมาธิตัวจริงๆ นั่นล่ะค้นหาหัวใจของตน จิตสงบเข้ามาชัดเจนมาก เพราะทําความสงบของใจได้ พอทําความสงบของใจได้ เพราะจิตมันสงบ พอจิตสงบมันได้รสของสมาธิธรรม รสสมาธิธรรมมันจะเชื่อธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย มันจะเชื่อเพราะเหตุใด ม ันจะเชื่อเพราะว่าธรรมะมันจะเข้าสู่หัวใจของสัตว์โลก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจนี่ไง รื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจของสัตว์โลกไม่ให้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ รื้อสัตว์ขนสัตว์คือให้พ้นจากวัฏฏะ พ้นจากการเวียนว่ายตายเกิด แล้วเราก็บ่นกันอยู่ปากเปียกปากแฉะเลย “เราจะไม่เกิดแล้ว คนนั้นสิ้นกิเลสแล้ว” นี่มันบ่นน่ะ มันธรรมะบ่น มันไม่เป็นความจริงไง

ความจริงมันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นความรู้จําเพาะตน ความรู้จําเพาะตน ดูสิ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ พระอรหันต์รู้กันในใจดวงนั้นไง แต่รู้ในใจดวงนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านลงมาจากเชียงใหม่ เวลาท่านจะกลับอีสาน ท่านผ่านไปที่โคราช มันมีลูกศิษย์ลูกหาท่านทั้งนั้น มีพวกคหบดีเพราะเป็นลูกศิษย์ก็คุ้นเคย ถามตรงๆ เลย “ข่าวเขาเล่าลือว่าท่านเป็นพระอรหันต์” ถามหลวงปู่มั่นเลยนะ หลวงปู่มั่นท่านไม่ตอบเลย ท่านพูดถึงเรื่องอริยสัจเลย

ไอ้นั่นมันเป็นการบ่น เป็นสิ่งที่ว่าโลกธรรม ๘ เป็นความเชื่อถือของคน แต่ความจริงถ้ามันจะเป็นจริงๆ มันเป็นจริงในใจอันนี้ไง ถ้ามันเป็นจริงในใจอันนี้ ถึงบอกว่า “เขาพยายามประพฤติปฏิบัติค้นคว้าหาหัวใจของตนให้ได้” คําว่า “ค้นคว้าหาหัวใจของตน” เราอย่าไปตั้งเป้า ถ้าตั้งเป้ามากเกินไป กิเลสมันก็จะหลอกไง

เราบอกว่า เราทําสมาธิ เราทําความสงบ เพราะเราเชื่อธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี เราค้นคว้าหาความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบได้จริง เห็นไหม มันจะเป็นหนึ่ง พอมันเป็นหนึ่งมันไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น สมาธิคือจิตที่ไม่พาดพิงใดๆ ทั้งสิ้น แต่มันรู้ตัวมันเองชัดเจนมาก รู้ตัวเองชัดเจนมาก ความชัดเจนอันนั้นมันถึงจะอธิบายเรื่องสมาธิได้ ได้ถูกต้องตามความเป็นจริงไง แล้วจิตมันได้สัมผัสสมาธิตามความเป็นจริง แล้วสัมผัส สัมผัสที่ไหน สัมผัสที่ใจของตนนั่นไง

ถ้าใจของตนเป็นสมาธิ เห็นไหม จิตสงบ สงบในขั้นของสมาธิ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี แล้วเวลาจิตมันสงบแล้วมันพิจารณาของมันไป มันละมันถอนสังโยชน์เป็นพระโสดาบัน สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตสงบนี้เป็นสงบของขั้นของพระ-โสดาบัน เวลาพิจารณาของมันไป พิจารณาของมันไป เวลาจิตมันละกามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง เห็นไหม สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี มันสงบของขั้นสกิทาคามี แล้วถ้ามันพิจารณาต่อเนื่องไป มันไปละกามราคะ ปฏิฆะหมดเลย สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี มันสงบขั้นของพระอนาคามี

แล้วถ้าพิจารณาต่อไปมันไปทําลายอวิชชา ทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายชาติ จนไม่มีสิ่งใดๆ เลย ไม่มีสิ่งใดเหลือตกค้างในใจเลย ทําลายภวาสวะคือไปทําลายความรู้สึกอันนั้นเลย ถ้าทําลายความรู้สึกอันนั้น สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี แล้วถ้ามันสงบอย่างนั้นมันสงบของขั้นอะไรล่ะ สงบของขั้นการสิ้นกิเลส การสิ้นกิเลสมันเป็นอกุปปธรรม มันเป็นสัจจะเป็นความจริงในใจ

ฉะนั้น วิมุตติสุขๆ มันอยู่ตรงนั้นไง ถ้าอยู่ตรงนั้นมันเป็นความจริง ความจริงมันเป็นความจริงของมัน เพียงแต่ว่าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติท่านจะสื่อสาร คือท่านจะอธิบายอย่างใด ในวงกรรมฐานของเรา ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านอธิบายตามประสบการณ์ของท่าน ส่วนใหญ่แล้วอธิบายตามประสบการณ์ของท่าน ตามประสบการณ์เพราะจิตมันมีการกระทําใช่ไหม เวลามันอธิบายถึงธรรมะ มันอธิบายถึงประสบการณ์การกระทํานั้นมันชัดเจนไง

แต่เวลาทางการศึกษา ในทางการศึกษานะ พวกที่เรียนบาลี เห็นไหม เวลาถามปัญหาปั๊บ เขาก็พยายามจะย้อนกลับไป คือเขาเคยศึกษามา เขามีความรู้อย่างนั้น เขาก็จะตอบโดยความรู้ของเขา แต่ความรู้ของเขามันก็ยังเป็นความรู้ขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าที่ท่านอธิบายไว้ แต่ตัวเองมันไม่มีประสบการณ์ มันถึงเอาขั้นตอนสิ่งใดมาอธิบายโดยที่ไม่ถูกต้อง ไม่ถูกต้องมันก็ไม่เข้ากัน มันก็ไม่เป็นปัจจุบันไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเป็นความจริง เห็นไหม สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี สงบขั้นสมาธิ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบขั้นวิมุตติสุขไม่มี อันนั้นไม่มี มันเป็นความจริงอันนั้น เพราะเขาบอกว่าเขาพยายามค้นหาใจของตน มันยังค้นหาใจของตนยังไม่ได้ พยายามค้นหาอยู่ ถ้าค้นหาอยู่มันก็เป็นความจริง มันเป็นเรื่องการกระทําของเรา

เขาบอกว่า “ทุกวันนี้ทํางานคู่ขนานไปทางโลกกับทางธรรมไปด้วยกัน เมื่อมีเวลาก็จะปฏิบัติอยู่ที่บ้าน และพยายามจะสร้างสติสร้างปัญญาของตน เพื่อให้จิตใจของตนเข้มแข็ง”

อันนี้มันเป็นอํานาจวาสนานะ อํานาจวาสนาของคน มันมีเป้าหมาย เวลาวางเป้าหมายแล้วพยายามจะเดินให้ถึงเป้าหมายนั้น ฉะนั้น โดยข้อเท็จจริงของชีวิต ชีวิตแล้วเราเกิดมา เกิดมาด้วยอํานาจวาสนา เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ถ้าเกิดมาพบพระพุทธศาสนาแล้ว ใครจะสนใจหรือไม่สนใจ แล้วคนที่อยู่ข้างๆ วัด แล้วถ้าเห็นพระปฏิบัติถ้าไม่เข้าหูเข้าตา มันยิ่งห่างศาสนา เกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แต่เวลาเห็นพระเห็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วมันไม่ลงใจเรา มันยิ่งคัดยิ่งค้าน ยิ่งออกห่าง อันนั้นมันก็เป็นกรรมของสัตว์ๆ นะ

แต่ถ้าผู้ที่มีอํานาจวาสนา เห็นไหม มีอํานาจวาสนามันก็เทียบเคียงมาในใจเรา อะไรเป็นความจริง เมื่อก่อนเราก็คิดของเราอย่างนี้ เวลาก่อนบวชเราก็อยู่ทางโลกนี่แหละ พออยู่ทางโลกแล้วมันอยากหาความจริงไง “ถามตัวเองอะไรมันจริง” ไม่มีอะไรจริงเลย มันดีอย่างหนึ่ง ดีอย่างหนึ่ง พอไม่มีอะไรจริง มันก็หันมาว่า “สงสัยจะต้องเป็นพระนี่แหละ” ก็เลยมาศึกษา ศึกษาประวัติครูบาอาจารย์ ศึกษาไปศึกษามา แล้วก็เข้ามาเนี่ย พอศึกษาถึงเอาความจริงๆ ถ้าเราพยายามค้นคว้าหาความจริง ถามตัวเองว่าอะไรเป็นความจริง ถ้าอะไรเป็นความจริง เราปฏิบัติ เราค้นคว้าของเรา ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาได้ ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาได้

สิ่งที่อํานาจวาสนาของคน อํานาจวาสนาของคนนะ เพียงแต่ว่าระยะเวลา ระยะเวลามันแบบว่ามีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ ศรัทธาของคนก็เหมือนกัน เวลามันศรัทธาขึ้นมามันก็มีความมุ่งมั่น แต่พอทําสิ่งใดแล้วไม่ประสบความสําเร็จมันก็ท้อแท้ ความท้อแท้ความอ่อนแออันนั้นคือวาสนาของคนนะ แต่ถ้าคนที่เขามุ่งมั่นเขาไม่นั่นเลย

เพราะเวลาบวชแล้ว เราศึกษาอ่านหนังสือประวัติของมหายาน เขาเจาะภูเขาทั้งลูก เฒ่าโง่ย้ายภูเขา เขามี ๓๐ ปี ๔๐ ปีนะ ทําอยู่ตรงนั้น พยายามแสวงหาอยู่ตรงนั้น สุดท้ายแล้วนะเขาบรรลุธรรมได้ มหายานเขาทําจริงทําจังของเขานะ เขาทําต่อเนื่อง แต่เขาบอกว่าง่ายๆ ง่ายๆ คือว่าท่านพูดเรียบง่าย การพูดธรรมะของมหายานเขาจะเรียบง่าย แต่จริงๆ พวกนี้พวกจริงจังทั้งนั้น มันเป็นแบบว่าคนที่มันมุ่งมั่น เขามุ่งมั่นของเขา เขาทําของเขา แล้วเขาจะได้ประโยชน์ของเขา แต่ของเราถ้ามันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ เห็นไหม เราก็พยายามรักษาของเรา

ฉะนั้น เขาบอกว่า “โยมอธิษฐานว่าทุกอย่างให้ธรรมะจัดสรร ถ้าโยมมีบุญมีอํานาจวาสนา มีบารมีก็อยากจะเจริญรอยตามพ่อแม่ครูจารย์ทั้งหลาย”

ถ้าทําได้ ถ้าทําได้นะ เพราะคนเรามันเป็นไปตามวัย วัยทํางานใช่ไหม ต่อไปถ้าทุกคนเขามีหน้าที่การงานหมดแล้ว มันก็เป็นเวลาของบุคคลคนนั้นแล้ว ส่วนใหญ่แล้วในประเพณีของชาวพุทธ พอมีอายุมากเขาจะเข้าวัดเข้าวาเพื่อจะประพฤติปฏิบัติ คําว่า “ประพฤติปฏิบัติ” หมายความว่า คนเราพอไม้ใกล้ฝั่ง พอไม้ใกล้ฝั่งแล้วเราจะเอาสมบัติสิ่งใดไป สมบัติที่เราทําไว้เป็นสมบัติของโลก เป็นสมบัติของตระกูล ผู้ที่รับมรดกตกทอดไป

แต่ของเราบุญและบาปเท่านั้น ที่ทํามาบุญและบาปเท่านั้น ทั้งๆ ที่ทําหน้าที่การงานที่หาทรัพย์สมบัตินั่น ถ้ามันเป็นสุจริตเป็นบุญกุศลมันก็ได้ทรัพย์สมบัติด้วย ได้บุญกุศลด้วย แต่ถ้ามันทํามาโดยได้ทรัพย์สมบัติมาโดยบาปโดยกรรม มันก็จะมีเวรกรรมนั้นไป

สิ่งนี้เป็นสมบัติของโลก แล้วสมบัติของเราล่ะ สมบัติของเรา วัฒนธรรมของชาวพุทธ พอแก่เฒ่าแล้วจะไปวัดไปวา ไปวัดไปวาพยายามประพฤติปฏิบัติเพื่อเอาสมบัติของตน ถ้าสมบัติของตน คนจะเดินทาง ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ถ้าพลัดพรากเป็นที่สุด

พระพุทธศาสนาสอนอย่างนี้ สอนระดับของทาน ผู้ที่ระดับของทานก็พยายามเสียสละ พยายามทําคุณงามความดีเพื่อเป็นทรัพย์สมบัติ เพื่อให้ติดกับหัวใจนั้นไป ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติถ้ามีศีล มีศีล เวลาประพฤติปฏิบัติถ้าจิตเป็นสมาธิได้ จิตทําความสงบของจิตนั้นได้ เวลาตายไป เห็นไหม เกิดบนพรหม เพราะจิตหนึ่ง พรหมคือจิตที่เป็นหนึ่งไง ส่วนใหญ่แล้วจะเกิดบนพรหม แล้วพรหมมันก็มีปุถุชน มีอริยภูมิ มีต่างๆ พรหม

แล้วถ้าใครมีอํานาจวาสนา พอจิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญา ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าจะมาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ที่ไหน อยู่ที่ชั้นดุสิต พระศรีอริยเมตไตรยอยู่ที่ไหน รอถึงกําหนดเวลาของตน นี่ก็เหมือนกัน เราทําของเรา ถ้าธรรมะจัดสรรๆ ธรรมะจัดสรร เรามีสติปัญญาด้วย ธรรมะจัดสรรแล้วเราพยายามกระทําของเราด้วย ทําให้ของเรามันเป็นสมบัติของเราไง ถ้ามันเป็นความจริงนะ ถ้าเป็นความจริงก็เป็นของเรา

นี่พูดถึงว่า เขาบอกว่า “ไม่มีปัญหาอะไรเลย เพียงแต่ว่าอยากจะปรารภกับหลวงพ่อ”

ถ้าอยากจะปรารภกับหลวงพ่อ สิ่งนี้มันเป็นรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพุทธะ เป็นผู้รื้อค้นสัจจะความจริงอันนี้ขึ้นมา พระธรรมคือธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในใจขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม เป็นสงฆ์องค์แรกของโลก แล้วก็ฟื้นฟูมา วางธรรมและวินัยนี้ไว้ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเป็นพระอรหันต์มากมายเลย แล้วในสมัยกึ่งพุทธกาลมีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นมารื้อค้นของท่าน แล้วผู้ที่ปฏิบัติตามมันก็เลยเป็นความมั่นคงของศาสนา เป็นความเชื่อมั่น เป็นสิ่งที่ว่าหัวใจของสัตว์โลกมีที่พึ่ง

ฉะนั้น เวลาจะประพฤติปฏิบัติเราจะค้นคว้าของเรา เราจะไปทําที่ไหน ครูบาอาจารย์ เราศึกษาประวัติครูบาอาจารย์มาทั้งนั้น เวลาปฏิบัติใหม่ๆ ทุกคนเพราะมาจากปุถุชน มาจากคนไม่รู้ มาจากคนหนา ศึกษามาขนาดไหนก็ศึกษามาอย่างนั้น แต่เวลาทําจริงๆ ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยชี้นําบ้างๆ เพราะเราทําตามเขา แม่ปูกับลูกปู แม่ปูเดินอย่างไร ลูกปูก็เดินอย่างนั้น แล้วเราไปเจอครูบาอาจารย์ที่ดี แม่ปูที่ดีพาเราเดินไปที่ดี ถ้าพาเดินไปที่ดีมันต้องขวนขวาย ขวนขวายทํามา

นี่ก็เหมือนกัน เห็นไหม ฉะนั้น บอก “อยากปรารภกับหลวงพ่อ”

พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราก็ปฏิบัติตามแบบอย่างครูบาอาจารย์มา เวลาอยู่กับหลวงตาท่านพูดประจํา เวลาอยู่กับท่านนะ ท่านบอกว่า “เวลาท่านวางข้อวัตรปฏิบัติของท่าน” เมื่อก่อนนั้นวัดทั่วไปก็ว่าท่านเข้มงวดมากๆ ท่านบอกว่า “ท่านไม่วิตกกังวลอะไรทั้งสิ้น เพราะท่านบอกว่าท่านไม่ได้คิดเอง ท่านทําตามหลวงปู่มั่น” เพราะท่านอยู่กับหลวงปู่มั่นมาก่อน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นผู้ที่วางข้อวัตรปฏิบัติ แล้วครูบา-อาจารย์ท่านเป็นพระอุปัฏฐาก แล้วอยู่ด้วยกันมา เวลาหลวงปู่มั่นท่านล่วงไปแล้ว ท่านเป็นพระผู้ใหญ่ขึ้นมา ท่านก็วางข้อวัตรปฏิบัติตามแบบอย่างที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น

หลวงปู่มั่นเวลาท่านพูดกับหลวงตา เห็นไหม “มหา มหาเป็นผู้ที่มีพรรษามากไม่ต้องขึ้นมาก็ได้ ให้พระเล็กพระน้อยขึ้นมา มันจะได้มีข้อวัตรปฏิบัติติดหัวใจมันไป ข้อวัตรปฏิบัติที่ท่านอบรมสั่งสอน” แล้วเวลาหลวงตาท่านศึกษามา ท่านก็เอามาเป็นแบบอย่าง แล้วท่านก็เอามาเป็นแนวทางปฏิบัติที่วัดป่าบ้านตาด แล้วถ้ามีใครจะมาติเตียน มีใครจะบอกว่าอุตริคิดเอง อุตริอยากมีจุดขาย อยากจะมีสิ่งใดที่คนนับถือ ท่านบอกว่า “ท่านไม่สนใจเลย เพราะเราไม่ได้คิดเอง เราทําแบบอย่างที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพาทํามา”

นี่ก็เหมือนกัน เวลาบอกว่า “อยากปรารภกับหลวงพ่อ สิ่งที่ฟังในเว็บไซต์หลวงพ่อพูดอย่างนู้น พูดอย่างนี้” จํามา จํามา ค้นคว้ามาจากพระไตรปิฎก ค้นคว้ามา ปฏิบัติมาจากครูบา-อาจารย์ เวลาครูบาอาจารย์ท่านอบรมสั่งสอนมาไง ฉะนั้น เวลาพูดมันก็เน้นยํ้าตรงนี้ มันเน้นยํ้า ทีนี้เวลาหลวงตาท่านพูดนะ เวลาพูด ถ้าเสียงที่มีคุณธรรมมันทิ่มแทงหัวใจ มันกินใจ ครูบาอาจารย์ที่ท่านเทศนาว่าการส่วนใหญ่แล้วสาวกสาวกะผู้ที่ได้ยินได้ฟัง แม้แต่พระปัจเจกพุทธเจ้าเป็นผู้ตรัสรู้เองโดยชอบยังไม่ชํานาญในตําราเลย แล้วธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า เราสาวกสาวกะ สาวกสาวกะสิ่งที่ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เวลาเทศนาว่าการก็เทศน์ตามธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่! แต่ถ้าใครประพฤติปฏิบัติมันมีคุณธรรมในใจ เห็นไหม ก็พูดธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มันมีนํ้าหนัก มันมีนํ้าหนัก มันทิ่มแทงหัวใจไง แต่ถ้าอ่านหนังสือ นั่นน่ะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่! แต่มันไม่มีคุณธรรม

นี่ก็เหมือนกัน ฉะนั้น บอกว่า “เพียงแต่ว่าอยากปรารภกับหลวงพ่อเท่านั้น”

ไม่มีปัญหา ไม่ได้ถามปัญหามา ฉะนั้น สิ่งที่ไม่ได้ถามปัญหามาเป็นความปรารภ เราก็อยากจะพูดว่า ถ้าชีวิตจริงๆ ของนักบวชเรียบง่าย แล้วถ้าเป็นชีวิตจริงๆ ของครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแล้วนะ เรียบง่าย นี่ก็เหมือนกัน เราครองเรือนของเรา เราอยู่บ้านของเรา ถ้ามีคุณธรรม ความสุข สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี มันเรียบง่าย ไม่มีสิ่งใด ไม่ต้องไปแข่งขันกับใคร ไม่ต้องไปทําสิ่งใดให้มันเป็นจุดเด่น จุดขาย จุดสําคัญ ไม่มี

เวลาว่าจุดสําคัญๆ จุดสําคัญเวลามันสมุจเฉทปหาน นั่นน่ะ จุดสําคัญๆ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงตา ท่านพูดถึงจุดสําคัญของท่าน เวลากิเลสมันขาดๆๆ นี่จุดสําคัญ แล้วท่านจะไม่ค่อยพูด เพราะพูดไปแล้วไอ้กิเลสมันจะจําแล้วจะไปสร้างภาพ แล้วก็จะบอกว่าขาดๆ อะไรขาด ตังเมขาดไง ขาดดังตั๊บ! เขาว่าของเขา มันไม่ได้กิเลสขาด ถ้ากิเลสขาดมันจะขาดในหัวใจนั่นจุดสําคัญ ฉะนั้น สิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการมา ท่านประพฤติปฏิบัติมา

เราทําของเรามาเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา ชีวิตเรียบง่าย ไม่ต้องไปเดือดร้อนกับใคร อยู่ในบ้านมีศีลมีธรรมในใจ อยู่ที่ไหนมีศีลมีธรรมของเรา ชีวิตนี้เรียบง่าย ชีวิตปกติ ไม่มีอะไรจุดเด่น ไม่มีอะไรพิเศษ แต่! แต่มีศีลมีธรรมในใจ มีความสุข มีความสงบ ชีวิตเรียบง่าย ไม่ต้องไปฟู่ฟ่าแข่งขันกับใครทั้งสิ้น การแข่งขันนั้น เห็นไหม ชิงดีชิงชั่ว ให้ธรรมกับกิเลสในใจเราแข่งขันกัน เราทําคุณงามความดีของเราในหัวใจของเรา ชีวิตของเราเรียบง่าย เรียบง่ายอยู่ในธรรมและวินัย เอวัง

แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์
เวลาท่านบอกเรา ท่านโกหกหรือ ก็ลองสิ
ท่านบอกให้พุทโธก็พุทโธสิ
ถ้าพุทโธถ้าไม่ได้กลับมาบอกหลวงปู่สอนผมผิด เออ! เอาสิ ทําสิ
ทําเสร็จแล้วกลับไปหาท่านบอกว่าท่านสอนผิด
ไม่มีใครเคยกลับไปหาท่านเลย
เวลาท่านสอนนะ พอไปปฏิบัติแล้วไม่มีใครหันกลับมาเลย
ไปไหนหมดก็ไม่รู้ ถ้าเราลงใจอย่างนี้นะ เราทําจริงทําจังขึ้นมา
มันก็จะเป็นคุณประโยชน์ มันต้องมีสาระ
สวดมนต์มันก็ต้องมีสาระนะ
พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

๒

มีสาระ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ เมษายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “บทสวดมนต์ที่ประพันธ์ขึ้นมาใหม่”

ลูกกราบถามหลวงพ่อค่ะ

เนื่องจากลูกได้บทสวดมนต์มาบทหนึ่งจากวัดวัดหนึ่งซึ่งได้ประพันธ์ขึ้นมาใหม่ แล้วลูกก็ได้สวดเป็นประจําจนติดปาก เวลานี้ลูกจึงได้เกิดความสงสัยว่า ลูกสวดมนต์บทนี้แทนบทสวดมนต์ดั้งเดิมจนชินแล้วเจ้าค่ะ อยากกราบถามหลวงพ่อว่า ปฏิบัติแบบนี้สมควรหรือไม่อย่างไรเจ้าคะ

ตอบ : ในการสวดมนต์นะ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านสอน เวลาพวกเราสมัยที่หลวงตาท่านยังมีชีวิตอยู่ เวลาไปหาหลวงตา หลวงตาท่านจะบอก พวกโยมมารถเปล่าๆ เวลามาหาท่าน เราก็บรรทุกของไปทั้งนั้น คนเต็มรถเลย อย่างรถเรา เราไปกราบไปคารวะครูบาอาจารย์ของเรา ท่านบอก “เวลามา มารถเปล่าๆ แต่เวลากลับนะให้ขนพุทโธกลับไปด้วย”

เวลากลับไปแล้ว เห็นไหม เราไปหาครูบาอาจารย์แล้วเราระลึกถึงคุณงามความดี เราเตือนสติของเรา ให้เราระลึกถึงพุทโธๆๆ พุทโธในหัวใจ ถ้าในหัวใจเรามีพุทโธ คนที่มีพุทโธในหัวใจทุกๆ คนขึ้นไปนั่งบนรถเต็มรถไปเลย เวลาขากลับให้ขนพุทโธไปด้วย อย่ากลับรถเปล่าๆ ท่านให้ภาวนาพุทโธนะ ท่านฝึกให้เราภาวนา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนาพุทโธๆ ฝึกหัดขึ้นมา เวลาฝึกหัดขึ้นมา พุทโธกับบทสวดมนต์ต่างกันไหม เวลาเขามาถาม “หลวงพ่อต้องสวดมนต์ไหม ต้องสวดมนต์ไหม” ต้องสิ ทําไมต้องไม่สวดมนต์ ต้องสวดมนต์สิ เพราะสวดมนต์คือการเจริญพุทธคุณ เพราะคําสวดมนต์นั่นน่ะธัมมจักฯ อาทิตฯ อนัตฯ เป็นคําสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งนั้น พระพุทธเจ้าเทศนาว่าการก็เทศน์ธัมมจักฯ แล้วเทศน์ธัมมจักฯ ขึ้นมา พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม แล้วปัญจวัคคีย์เป็นพระโสดาบัน เวลาไปสวดอนัตตลักขณสูตร ไปเทศน์อนัตตลักขณสูตรเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

เวลาเราสวดมนต์ๆ เราก็สวดมนต์บทสวดบทท่องบ่นที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการสอนพระจนพระได้เป็นพระอรหันต์ แล้วเราก็มาสวดกันปากเปียกปากแฉะ ได้บุญไหม ได้บุญ เจริญพุทธคุณ เจริญธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า การสวดมนต์จําเป็นไหม จําเป็น

ถ้าไม่มีความจําเป็น ภาคปริยัติ การศึกษา ถ้าไม่มีการศึกษา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ให้มีการศึกษา ศึกษาแล้วให้ปฏิบัติ พอปฏิบัติแล้วจะเป็นปฏิเวธ ไอ้นี่เวลาบอกว่าไม่มีการศึกษา โลกจะเจริญได้เพราะการศึกษา ชาวพุทธเราก็แตกฉานในบาลี แตกฉานไปหมดเลย แต่ปฏิบัติไม่รู้เรื่อง

เขาศึกษาให้ปฏิบัติไง เวลาครูบาอาจารย์เรา เวลาพระบวชมา เกสา โลมา นะขา ทันตา ตะโจ นั่นอุปัชฌาย์มอบปริยัติไว้ให้แล้ว ศึกษาแล้ว ศึกษาแล้วให้เข้าป่าเข้าเขานะ ให้ประพฤติปฏิบัติทั้งตลอดชีวิตเถิด เวลาได้กรรมฐานไปแล้วให้ปฏิบัติให้ตลอดชีวิตเถิด แล้วปฏิบัติแล้วให้ทะลุเข้าไป ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ตีให้แตก พอตีให้แตกทะลุเข้าไปถึงหัวใจ ถ้าถึงหัวใจแล้วสํารอกคายกิเลสออกมันจะได้มีคุณธรรมขึ้นมาไง

ฉะนั้น บอกว่า “เวลาเขาสวดมนต์จําเป็นไหม” จําเป็น แต่เวลาสวดมนต์ๆ เราสวดมนต์ถ้าคนตั้งใจสวดมนต์ สวดมนต์แล้วเรามีสตินะ การสวดมนต์นั้นก็ถูกต้องชัดเจน แต่ถ้าเราพลั้งเผลอ การสวดมนต์นั้นก็ผิด เวลาสวดมนต์สวดทั้งหมด เวลาเขาพิมพ์หนังสือกัน เขาพิมพ์บทสวดมนต์ เขาบอกว่ายอดพระไตรปิฎก ของฉันเป็นยอดพระไตรปิฎก ไอ้นั่นก็สุดยอดพระ-ไตรปิฎก เขาก็คิดว่าเขาไปรวบรวมรวบยอดมาไง

แต่ถ้าสุดยอดพระไตรปิฎกนะ นวโกวาท สมเด็จพระ-มหาสมณเจ้าท่านเป็นคนรจนาขึ้นมาก็คัดมาจากพระไตรปิฎก ทีนี้เวลาพระบวชใหม่ขึ้นมา เห็นไหม พระบวชใหม่ต้องมีการศึกษา เวลาศึกษานักธรรมตรี นักธรรมตรีศึกษานวโกวาท วินัยมุขเล่ม ๑ เล่ม ๒ เล่ม ๓ ศึกษาขึ้นมา ย่อพระไตรปิฎกมาไง ย่อพระไตรปิฎกมา เวลาใครบวชใหม่ได้ดูหนังสือนวโกวาท บางคนเอาสิ่งนี้ไปเป็นเข็มทิศชีวิตเลยนะ ไปเป็นเครื่องอาศัย เวลาเป็นการส่องทางชีวิต นวโกวาทนั่นน่ะยอดพระไตรปิฎก เวลายอดพระไตรปิฎกมันเป็นเนื้อหาสาระไง

คนเทียมมิตร มิตรแท้ มิตรเทียม เคารพทิศ เวลาทิศ เคารพพ่อแม่ เคารพ กตัญญู นวโกวาทน่ะ นั่นน่ะหัวใจพระ-ไตรปิฎกเลย แต่! แต่ก็เป็นปริยัติ เพราะในวินัยมุขสมเด็จพระ-มหาสมณเจ้าท่านเขียนไว้ ถ้าวินัยข้อไหน เห็นไหม ข้อนี้ยังมีความสงสัย คือยังตัดสินไม่ชัดเจน ให้นักปราชญ์รุ่นต่อไปได้วิเคราะห์วิจัยต่อไป พระไตรปิฎก เห็นไหม อ่านแล้วท่านขบไม่แตก ว่าอย่างนั้นเถอะ คือบางอย่างมันยังคาใจ มันไม่สามารถทะลุปรุโปร่ง

พอมาถึงหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เวลาปริยัติเขาประชุม ประชุมสังฆาธิการไง เขาบอกว่า “ไอ้ไม้สีฟัน ๔ นิ้วเป็นอย่างไร” เขาสงสัยนะ เพราะในพระไตรปิฎกมันมี ในอรรถกถามี สุดท้ายแล้วเขาเข้าใจกันไม่ได้ เข้าใจไม่ได้ พระป่า เขาบอก “พระป่าไม่มีการศึกษา พระป่าโง่ๆ เซ่อๆ วันๆ เอาแต่หลับหูหลับตามันจะรู้อะไร” ท่านลุกขึ้นนะ แล้วท่านก็เปิดกระเป๋าช้อนของท่าน แล้วท่านก็เอาไม้เจีย บอก “นี่ไง นี่ไม้จิ้มฟันยาว ๔ นิ้ว”

เพราะไม้จิ้มฟันนี่นะ เมื่อสมัยโบราณมันยังไม่มียาสีฟัน เขาใช้ข่อย ใช้ไม้คนทา แล้วเอามาทุบ ทุบเสร็จแล้วมันเป็นสมุนไพร แล้วเขาแคะฟันด้วย สีฟันด้วย พอสีฟันด้วย พระสมัยพุทธกาล เขาก็ทําไม้เจียยาวเป็นศอกเลยนะ แล้วเขาไปตีเณร เณรร้องไห้ อยู่ในสุตตันตปิฎก เวลาสุตตันตปิฎกคือนิทาน คือการเล่าเรื่อง มันเป็นนิทาน มันเป็นเรื่องยาว วินัยปิฎก สุตตันต-ปิฎก อภิธรรมปิฎก นี่ไง ยอดพระไตรปิฎก เวลาเขาประชุมกัน บอกว่า “ไอ้ไม้เจียมันเป็นอย่างไร” ไอ้ไม้จิ้มฟันยาว ๔ นิ้ว เพราะในพระไตรปิฎกมันจะมี มีคืบพระสุคต เวลาตัดจีวรคืบพระสุคตได้กี่คืบ มันมีมาทั้งนั้น แล้วศึกษาธรรมไหม

ศึกษาธรรมวินัยเอาไว้ในสมอง เวลาเจอโยมก็ “เจริญพร เจริญพร อาตมายังขาดแคลน” ศึกษาพระไตรปิฎกศึกษาไว้ในสมอง เวลาเทศนาว่าการนะ “ยังขาดแคลน ยังสร้างไม่เสร็จ” ไม่บอกถึงธรรมวินัยเลย ธรรมวินัยบอกว่า “สมณะให้สงบระงับ สมณะฉันแล้ว ทําภัตกิจแล้ว ให้เข้าคูหา ให้เข้าเรือนว่าง สมณะไม่ต้องมาขาดแคลน เช้าบิณฑบาตไปเต็มบาตรแล้ว ทุกอย่างพร้อมแล้ว สมณะควรจะเป็นสมณะนู่น” ถ้าจะบอกยอดพระไตรปิฎก

นี่ไง เวลาบอกยอดพระไตรปิฎกๆ เวลาใครพิมพ์หนังสือก็ว่ายอดพระไตรปิฎก เวลาสวดมนต์ สวดมนต์จําเป็นไหม จําเป็น แต่จําเป็นๆ ไง อาทิตฯ อนัตฯ ธัมมจักฯ เวลาในสมัยปัจจุบัน โย จกฺขุมาฯ เวลาไปสวดมนต์บ้านทุกวันๆ สมเด็จพระจอมเกล้าฯ เป็นคนแต่ง มันแต่งสมัยพระจอมเกล้าฯ เพราะพระไตรปิฎกมันมีของมันไง บาลีเขามีดั้งเดิมมา แล้วผู้ที่มีการศึกษา เขาแต่งเติมได้ เขาแต่งของเขาได้ ทีนี้ใครศึกษาขึ้นมามันก็ต้องรู้ว่าบทนี้ คําสอนนี้มันมาจากไหน มันมาอย่างไร ใครเป็นคนสอน นี่พูดถึงยอดพระไตรปิฎก

พูดถึงการสวดมนต์นะ “สวดมนต์จําเป็นไหม” จําเป็น แต่เป็นระดับของการสวดมนต์ เพราะเวลาปฏิบัติมาแล้ว เวลาในประวัติครูบาอาจารย์มันเป็นวัฒนธรรมของชาวอุบลฯ เวลาชาวอุบลฯ เขาสวดมนต์นะ เพราะว่าเราไปอ่านประวัติหลวงปู่ชาก็มีตรงนี้ ประวัติของหลวงปู่เสาร์ก็มีตรงนี้ ประวัติของหลวงปู่มั่นก็มี แต่! แต่หลวงปู่มั่นท่านก็สวดมนต์เหมือนกัน “ขอให้ธรรมมาสถิตที่ตา ขอให้ธรรมมาสถิตที่ใจ ขอให้ธรรมมาสถิตอายตนะ” รู้ธรรมไปหมดเลย เป็นบทสวด แล้วหลวงปู่เสาร์ท่านก็สวดของท่านมา แล้วหลวงปู่มั่นท่านก็สวดของท่านมา

แต่พอเวลาหลวงปู่มั่นท่านมาประพฤติปฏิบัติของท่าน เวลามีศีลคือความปกติของใจ พอจิตมันสงบมันเป็นสมาธิ ถ้าสมาธิแล้วมันออกค้นคว้าออกพิจารณาของท่าน “อ๋อ! เวลาธรรมมันจะเกิด มันเกิดจากมรรค มันเกิดจากจิตที่มันมีสติมีปัญญา มีการค้นคว้า ธรรมมันจะเกิดมันต้องเกิดอย่างนี้” ธรรมไม่ใช่เกิดว่าขอให้ธรรมมาสถิตที่ตา ขอให้ธรรมมาสถิตที่ใจ มันก็เป็นการขอ เป็นการอ้อนวอนแบบที่เราปรารถนา ทุกคนก็ปรารถนา เวลาประพฤติปฏิบัติก็อยากมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา ทุกคนก็อยากมีมรรคมีผล แต่การอ้อนวอนขออย่างนั้นมันก็เป็นการอ้อนวอนขอตลอดไป มันเป็นความจริงขึ้นมาไม่ได้ มันจะเป็นความจริงขึ้นมามันเกิดจากการประพฤติปฏิบัติ

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่เสาร์ท่านก็สวดมนต์ของท่าน ๓ - ๔ ชั่วโมง กว่าท่านจะเข้าทางจงกรม ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านออกมาประพฤติปฏิบัติ ทีแรกท่านก็ติดสอยห้อยตามหลวงปู่เสาร์มา หลวงปู่เสาร์เป็นคนไปเอาหลวงปู่มั่นมาบวช หลวงปู่เสาร์มา หลวงปู่มั่นก็ติดสอยห้อยตามมาจนปีกกล้าขาแข็งพอที่จะยืนตัวเองได้ แล้วลูกศิษย์ลูกหามีคนเริ่มรู้จัก ลูกศิษย์หลวงปู่มั่นก็จํานวนมาก ลูกศิษย์ของหลวงปู่เสาร์ก็จํานวนมาก ถ้าจะไปด้วยกันแล้วมันพะรุงพะรัง ท่านก็แยกกัน แยกกันออกค้นคว้าหาความจริง

พอค้นหาความจริงด้วยอํานาจวาสนาของหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านมีดวงตาเห็นธรรม ท่านพิจารณาของท่านไปจนมีคุณธรรมในใจของท่าน ทีนี้ท่านก็ไปแก้หลวงปู่เสาร์ไง “ไม่ต้องสวดๆ สวดอยู่นั่น ๓ ชั่วโมง ถ้าเดินจงกรมไปป่านนี้จิตสงบไป ๓ รอบแล้ว” โต้เถียงกันหลายปี เราไปเห็นอยู่ในประวัติของครูบาอาจารย์มามาก สุดท้ายแล้วเราก็เอาเรื่องนี้ที่ศึกษามาเป็นตัวอักษร ที่ศึกษามาเป็นการจดจารึก ก็เหมือนเราสวดมนต์จะจริงหรือไม่จริง

เราไปอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ เราถามหลวงปู่เจี๊ยะเรื่องนี้ว่าจริงหรือไม่จริง เพราะหลวงปู่เจี๊ยะเป็นคนอุปัฏฐากหลวงปู่มั่น หลวงปู่เจี๊ยะเป็นผู้ที่หลวงปู่มั่นสั่งให้ไปอุปัฏฐากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่เสาร์จะเจ็บไข้ได้ป่วย หลวงปู่มั่นเป็นคนส่งหลวงปู่เจี๊ยะเป็นตัวแทนไปดูแล เวลาหลวงปู่เสาร์ท่านเจ็บไข้ได้ป่วยนะ หลวงปู่มั่นท่านระลึกถึง แต่ท่านไปด้วยตัวท่านเองไม่ได้ เพราะท่านก็ชราภาพ เพราะอายุของท่านใกล้เคียงกัน แต่ท่านเคารพบูชากัน เป็นลูกศิษย์กับอาจารย์ เวลาหลวงปู่เสาร์เจ็บไข้ได้ป่วยก็ส่งหลวงปู่เจี๊ยะเป็นตัวแทนไปอุปัฏฐากหลวงปู่เสาร์ ฉะนั้น ท่านอยู่ด้วยกัน ท่านอยู่กับทั้งหลวงปู่เสาร์ด้วย ท่านอยู่กับหลวงปู่มั่นด้วย

ฉะนั้น เราถามเรื่องนี้บอกว่า “เวลาหลวงปู่เสาร์ท่านบอกว่าให้ธรรมมาสถิตที่ตา ให้ธรรมมาสถิตที่ใจ อย่างนี้จริงหรือไม่” ท่านบอก “จริง” ในสมัยที่หลวงปู่มั่นท่านทําอะไรที่อยู่ในประวัติ ประวัติหลวงปู่มั่น ในคําที่รํ่าลือกันมาไง เป็นนิทาน คนนั้นจํามาปากต่อปาก มันมีการคลาดเคลื่อนบ้าง เราก็จําคําพูดแต่ละที่เขาพูดกันว่าหลวงปู่เสาร์ทําอย่างนั้น หลวงปู่มั่นทําอย่างนี้ ไปถาม หลวงปู่เจี๊ยะ ไปถามพ่อแม่ครูจารย์คือหลวงตา ถามมาหมดล่ะ

ถามตอนไหน ถามตอนคุยกันตัวต่อตัวไง ถามตอนเวลาท่านมาโพธารามคุยกัน เพราะท่านมาลงรถแล้ว เรากับท่านต้องไปคุยกันก่อน คนที่โพธารามจะเห็นทุกเที่ยว ถ้าหลวงตามาโพธาราม ท่านจะจอดรถ แล้วท่านมีอะไร ท่านจะใส่เราก่อนเลย ไปใส่กันตัวต่อตัว “เป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร ว่ามาๆ” “ขั้นนี้เป็นอย่างไร ว่ามา”

เราก็ต้องแล้วบางทีก็หลายเรื่องๆ นี่พูดถึง จะพูดว่า เพราะเราเองเรารับ ส่วนใหญ่พระที่เขาพูดคุยกันเรื่องนั้นเรื่องนี้ ไอ้เรื่องโม้ ไอ้เรื่องนิทาน ไอ้เรื่องไม่จริงแล้วพูด เราโต้แย้งตลอด สังเกตได้ว่าเราจะพยายามลบล้างไอ้คํารํ่าลือ ไอ้การใส่ไข่ ตีไข่ใส่สี เราพยายาม เพราะว่ามันเป็นเรื่องไม่จริง ฉะนั้น เวลาเราพูดมันมีที่มาที่ไปหมดล่ะ

ฉะนั้น กรณีอย่างนี้ กรณีอย่างที่ว่าเวลาหลวงปู่มั่นท่านไปแก้หลวงปู่เสาร์ไอ้ที่สวดนะ เราจะบอกว่าสวดมนต์จําเป็นไหม จําเป็นแบบผู้ที่เข้ามาใหม่ ผู้ที่ฝึกหัด จําเป็นทั้งนั้น เราจําเป็นนะ เพราะเราสรรเสริญพุทธคุณ เวลาเราสวดมนต์สวดพร เทวดา อินทร์ พรหมท่านรับรู้ ในบ้านในเรือนของเราจะมีความสงบสุข เราจะไปอยู่ที่ไหนมันมีเจ้าที่เจ้าทาง มันมีคนที่พึ่งพาอาศัย

เวลาเราไปอยู่ป่าอยู่เขาเรายังสวดมนต์ เราไปธุดงค์กัน เราก็ยังสวดมนต์อยู่ สวดมนต์ก็สวด แต่เราสวด ดูสิ เวลาไปอยู่ป่า กลัวงูก็สวดวิรูปักเข ไปอยู่ป่ากลัวอะไรก็สวดมนต์บทนั้น เพื่อให้ตัวเองมั่นใจถ้ากลัว แต่ส่วนใหญ่แล้วเราไม่กลัว นิสัยแปลก ธุดงค์มาไม่เคยกลัวอะไรเลย แล้วเวลาสวดกับครูบาอาจารย์ อย่างไปธุดงค์ด้วยกันเขาสวดอาทิตฯ อนัตฯ เขาสวดกันไป สวดเสร็จแล้วก็แยกกันไปอยู่ใครอยู่มัน

แต่จริงๆ แล้วนะ เราพุทโธ พุทโธอย่างเดียว เราเอาหัวใจของเรา ศีลบริสุทธิ์ จิตมั่นคง ไม่เคยกลัวอะไรเลย อยู่ในป่านะ ช้างเวลาอยู่ด้วยกันนะ พระไปด้วยกัน หน้าหนาวเขาก็เอาจีวรห่มไว้ มันหนาวไง ช้างมันมาหากินนะไม่มีใครได้ยิน ฉะนั้น พอเราภาวนาเสร็จแล้วมันจะออกจากภาวนาไง ก็สะบัดผ้าออก พอสะบัดผ้าออก ช้างมันอยู่แถวนั้นมันตกใจ มันร้องแปร๋น! โอ้โฮ! ลั่นป่าเลย โอ้โฮ! ขนหัวตั้งไปหมดเลย

อยู่ในป่าเจอสภาพแบบนี้เยอะแยะ ไม่กลัว เพราะอะไร เพราะจิตมันลงแล้ว จิตมันลงกับสัจจะความจริงไง ถ้ามีเวรมีกรรมต่อกัน เชิญ ถ้าเรามีเวรมีกรรมต่อเขา หนีไปอยู่บนก้อนเมฆก็ไม่พ้น หนีไปอยู่บนดวงอาทิตย์มันก็ไม่จบ ถ้าคนมีเวรมีกรรมต่อกัน ถ้าเรามีกรรมต่อเขาอย่างไร มันก็ต้องเป็นเวรเป็นกรรมวันยังคํ่า เชิญตามสบาย แต่ถ้าไม่มีเวรมีกรรมต่อกันนะ เอ็งทําข้าไม่ได้ เพราะข้าไม่มีความผิด ข้าทําความสะอาดบริสุทธิ์ตลอด เวลาเราเที่ยวป่านะ

ฉะนั้น เขาถามว่าคําสวดมนต์ โอ๋ย! ไปไกลเลย ไปไกล จะเห็นว่าสวดมนต์จําเป็นไหม จําเป็นนะ แต่ถ้าจําเป็นนะ เราจะเป็นเด็กอยู่ทุกวันใช่ไหม เราเกิดมาแล้วอายุ ๓ ขวบแล้วไม่โต อยู่ ๓ ขวบไปจนตายนั่นน่ะ เพราะอะไร เพราะมันต้องทํางานไง ขอแม่ตลอด มันอยู่ไม่ได้ คนเรานะ ๓ ขวบ ๑๐ ขวบ ๒๐ ๓๐ ๖๐ ๗๐ ๘๐ ตาย จิตก็เหมือนกันมันต้องพัฒนา คนเรา เห็นไหม เด็กๆ ควรสวดมนต์ไหม สวด เราเข้าวัดเข้าวาสวดมนต์ไหม สวด ต้องสวดมนต์นะ สวดมนต์

ทีนี้พอสวดมนต์แล้ว พอสวดมนต์แล้วถ้ามันต่อเนื่องไปล่ะ สวดมนต์เรื่องอะไร ถ้าสวดมนต์เรื่องพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราก็เป็นชาวพุทธไง แต่ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่เฉไฉ ว่าอย่างนั้นเลยนะ เขาแต่ง ถ้าไปเจอลัทธิอื่นแต่ไม่ใช่ศาสนาพุทธเขาเข้ามาอยู่ในเมืองไทยนะ เขาบอกเขาเป็นพระพุทธศาสนา ไม่อยากเอ่ยชื่อ ถ้าอยากรู้เดี๋ยวถามหลังไมค์ เขาเอาพระมาตั้งไว้ แล้วเขาบอกว่า เขาเป็นพระพุทธศาสนา แล้วเขาแต่งคําสวด แล้วสวดเคารพอะไรล่ะ

มันมีนะ คนที่มีสติปัญญาเขาบอกว่า “เวลาเขาทําบุญกุศล เขาอยากจะทําบุญกับพระที่ไว้ใจได้ ถ้าทําพระที่ไว้ใจไม่ได้ เราทําบุญกับเขามันเป็นสายบุญสายกรรมไง สายบุญสายกรรมว่าคนมันทําบุญร่วมกันมา คนเราเคยอยู่ร่วมกันมามันจะต้องมีเวรมีกรรมกันต่อไป ฉะนั้น เวลาเขาทําบุญกุศลเขาจะเลือกทําแต่พระที่เขาไว้ใจ”

มีคนมากนะ เขาจะมานิมนต์เรานี่แหละให้ไปที่บ้านเขา ไปรับไทยทานจากปู่จากย่าอะไรของเขา เขาขอ เราบอกเราไม่ไปหรอก เขาบอกว่า “หลวงพ่อ หนูก็รู้อยู่นะ ไปนิมนต์พระมา หนูไม่ลงใจหรอก แต่เพราะว่าพ่อเขา เขาก็ต้องอยากให้ทําบุญ” เขาก็นิมนต์มา แล้วเขาทําบุญเยอะด้วย ทําบุญหนักๆ ด้วยนะ เป็นล้านๆ แล้วเขาจะนิมนต์เราไป ไม่ไป เขาบอกว่า “เขาทําอย่างนั้น เขาทําไปแล้ว แล้วพ่อแม่เขามันเป็นสายบุญสายกรรม กับไปอย่างนั้นเขาไม่เห็นด้วยเลย” เวลาคนที่เขาศึกษาแล้วเขามีสติปัญญาอย่างนี้เขารู้

ไอ้นี่พูดถึงคนเขาจะทําบุญนะ มันเป็นสายบุญสายกรรม เหมือนกับกฎหมายทางโลก เขาเรียกอะไรนะ สมรู้ร่วมคิด ทําผิดโดยการสมรู้ร่วมคิด ต้องติดคุกหมดทั้งขบวนการ เพราะมันสมรู้ร่วมคิดทํากันมา นี่ก็เหมือนกัน เราทําบุญทํากุศลในสายบุญสายกรรม เราทํากันไป เขาถึงไม่อยากทําอย่างนั้น เขาพยายามหาครูบาอาจารย์ที่ดี แต่! แต่มันก็เป็นอํานาจวาสนาเนาะ

หลวงตาท่านจะพูดบ่อย เราอยู่กับท่าน ท่านบอกว่า “เราเป็นคนวาสนาน้อย ท่านไม่เคยไปไหนเลย เราเป็นคนวาสนาน้อย เราไม่ใช่คนแบบว่ามีฤทธิ์เดชอะไร จะต้องเข้าไปคลุกคลีกับชาวบ้าน เราเป็นคนอํานาจวาสนาน้อย” นี่ก็เหมือนกัน เราก็อํานาจวาสนากูก็โคนต้นไม้นี่แหละ กูไปไหนไม่เป็นหรอก เขามานิมนต์ มันไม่ไป

เราเปรียบเทียบอันนี้กับบทสวดมนต์ เวลาบทสวดมนต์เขาเขียน เขาเขียนว่าอย่างไร ถ้าเป็นบาลี ถ้าเขาเขียนของเขา แล้วเคารพบูชาใคร? แล้วเราจะสวดตามเขาไปอย่างนั้นใช่ไหม? พูดถึงว่าบทสวดมนต์ เขาบอกว่า “เขาได้บทสวดมนต์มาจากวัดวัดหนึ่ง มันเป็นการแต่งขึ้นมา เป็นบทประพันธ์ใหม่ บทประพันธ์ใหม่”

ดูสิ โย จกฺขุมาฯ มันมี โย จกฺขุมาฯ กับ สัมพุทเธฯ เขาสวดแทนกันเวลาทําบุญบ้าน สัมพุทเธฯ พระพุทธเจ้าร้อยพระองค์ พระพุทธเจ้าพันพระองค์ สัมพุทเธฯ มาจากพระไตรปิฎก โย จกฺขุมาฯ พระจอมเกล้าฯ เป็นผู้แต่ง แต่มันก็สรรเสริญพุทธคุณ สรรเสริญถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ที่ชัดเจนด้วยหัวใจที่เป็นนักปราชญ์ หัวใจคนที่เป็นธรรม เวลาท่านเขียนถึงบทสวดมนต์ คือ สรรเสริญพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราสวดแล้วเราสะอาดบริสุทธิ์ เราสวดแล้วเราถึงรัตนตรัย เราสวดแล้วถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราสวดแล้วมันเป็นคุณงามความดี

แต่เขาบอกว่า เขาไปสรรเสริญลัทธิของเขา เขาไปสรรเสริญสิ่งที่เคารพบูชา แต่นอกพระพุทธศาสนาล่ะ โยมเห็นตามวัดทั่วๆ ไปเดี๋ยวนี้ไหม รูปเคารพมันปั้นอะไรกันก็ไม่รู้นั่น แล้วมันเคารพอะไรกันนั่น แล้วถ้าเขาบอกเขาเคารพรูปอย่างนั้น แล้วเราจะไปเป็นจิ้งจกตุ๊กแกอยู่กับเขาใช่ไหม ถ้าเราทําอย่างนั้นเราก็เป็นจิ้งจกตุ๊กแกกับเขาน่ะสิ

นี่พูดถึงว่า มันต้องดูที่บทสวดนั้นด้วย บทสวดนั้นหมายถึงว่าอะไร ไปเคารพบูชาอะไร เราเคารพบูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์นะ นอกจากนั้นเราไม่เคารพ เราไม่เคารพ เราไม่ถือมงคลตื่นข่าว เราไม่เคารพนอกจากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้ามันเป็นบทที่เขียนถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เออ! อย่างนี้เราสวดแล้วมันถูกต้องดีงาม แล้วมันก็เป็นพระพุทธศาสนา แต่ถ้ามันไม่ใช่ล่ะ ถ้ามันไม่ใช่ล่ะ แปลได้ คนที่ได้บาลีเขาแปลหมดล่ะ

ทีนี้พูดถึงว่าถ้าโดยคําถาม คําถามเขาถามมาอย่างนี้ไง เขาเขียนว่า “เป็นบทสวดมนต์ที่ประพันธ์ใหม่ขึ้นมา นี่คือคําถาม แล้วเขาก็สวดจนขึ้นใจแล้ว สวดจนติดปากแล้ว จนลืมบทสวดมนต์ที่เวลาเราสวดกันทุกวัน” อันนั้นก็เรื่องของเขา เพราะมันแปลกมาก เพราะธรรมดาบทสวดมนต์นะ จะแต่งได้ดีเลิศขนาดไหน มันไม่พ้นจากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์หรอก ใครจะมีปัญญาเกินพระพุทธเจ้า มันเป็นไปไม่ได้หรอก แล้วพูดถึงถ้ามันเป็นไปไม่ได้ บทพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ดูที่เราสวดกันอยู่นี่ มันเลอเลิศ มันสุดยอดอยู่แล้ว

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เวลาเราพูดอะไร เราจะยกหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นตลอด เพราะ เพราะหลวงปู่เสาร์ท่านปรารถนาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า หลวงปู่มั่นท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้า แล้วท่านสร้างสมบุญ-ญาธิการมามาก ท่านถึงมีปัญญามากกว่าเรา ไอ้พวกเราไอ้พวกเดินตามหลัง ให้เดินให้ทันเถอะ ไอ้พวกเรามันปัญญาน้อย ฉะนั้น ปัญญาอย่างพวกเรา มันจะเข้าไปแยกแยะไอ้ความละเอียดลึกซึ้งอย่างนี้ เราคิดว่าเราไม่รอบคอบเท่าท่าน

ฉะนั้น พอไม่รอบคอบเท่าท่าน แสดงว่าท่านก็ได้เดินธุดงค์ ท่านได้พิจารณาของท่านมาหมดแล้วในภูมิภาคนี้ ฉะนั้น เราเชื่อมั่นมาก เราเชื่อมั่นความเห็นของครูบาอาจารย์ของเรา เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านสร้างสมบุญญาธิการมา ท่านมีปัญญาของท่าน ท่านวินิจฉัยของท่าน มันถูกต้องหมดแล้ว ฉะนั้น เวลาท่านพิจารณาแล้ว พอพิจารณาแล้ว เวลาท่านสอน เห็นไหม หลวงปู่มั่นสอนอะไร สอนหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ

ไอ้พวกเราปัญญาชน “โอ้โฮ! มันเป็นสมถะ มันไม่มีปัญญา” ไอ้พวกเรานี่แหม! ปัญญาเลอเลิศ ไอ้พวกปัญญาเยอะ รู้ไม่เท่าท่านหรอก

เพราะเวลาเราประพฤติปฏิบัติจริงๆ แล้วเราต้องการความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบได้ แล้ววิธีการที่จะเอาใจสงบได้ ตอนนี้ก็เข้าไปหาหลวงตาอีกล่ะ หลวงตาจิตเสื่อมหมดเลย เวลา ท่านจะออกปฏิบัติใหม่ๆ ท่านไปที่จักราช ท่านบอกว่า “ท่านจําพรรษาที่นั่น กําหนดดูจิตเรื่อยๆ กําหนดดูจิตโดยไม่ได้พุทโธ ตอนนั้นท่านยังไม่ได้พุทโธ” ท่านบอก “อู้ฮู! จิตนี้สงบมาก จะตามหลวงปู่มั่นให้ทัน ก็มาทํากลดหลังหนึ่งที่บ้านตาด ที่บ้านเดิมของท่าน พอทําพอไปคลุกคลีการทํากลดนั่น จิตเสื่อมหมดเลย จะกลับมาให้มันเข้าสงบอีกไม่ได้เลย กําลังร้อนน่ะ”

ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นไง หลวงปู่มั่นบอกเลยนะ “จิตนี้มันเหมือนเด็กๆ เด็กๆ มันต้องการอาหาร ต้องการความอยู่สุขสบาย จิตของคนถ้ามันมีพุทโธ มีศีล มีสมาธิ มีปัญญา มันก็มีสุขสงบของมัน เวลาถ้ามันเสื่อม มันเสื่อมขึ้นมา มันขาดอาหารของมัน ฉะนั้น เวลาที่จะเอาจิตสงบมันก็ต้องมานึกพุทโธ”

แล้วตอนนั้นท่านไม่เคยนึก แล้วจิตมันเสื่อมไปแล้ว กว่าจะนึกได้ ๓ วันแรกอกเกือบแตก ๓ วันแรกมันจุกอกเลย มันทรมานมาก จนพยายามบังคับให้มันพุทโธจนได้ พอมันพุทโธได้ จิตมันกลับมาสงบ พอพุทโธได้ พอพุทโธเป็นหลัก พอเป็นหลักจิตมันจะเสื่อมหรือไม่เสื่อม จิตมันจะเกเรขนาดไหน ถ้าเรามีสติยึดพุทโธไว้นะ คนที่ประพฤติปฏิบัติแล้วยึดพุทโธไว้นะ จิตมันจะดื้อด้าน จิตมันจะแผลงฤทธิ์ จิตมันจะออกฤทธิ์อย่างไรนะช่างหัวมัน เกาะพุทโธไว้ เกาะพุทโธไว้ พุทโธๆๆ มึงจะไปไหนเรื่องของมึง กูอยู่กับพุทโธเนี่ย พุทโธๆๆ

ทีนี้คนมันไม่ไหวไง พอจิตมันดิ้น จิตมันออกฤทธิ์ พอมันพาไปไหน ไปกับมันหมดเลย มันไปรู้ไปเห็นอะไร ไปหมดเลย ไม่มีวันฟื้นกลับมา มันจะฟื้นกลับมาได้ท่านพยายามของท่าน ๓ วันแรก คําว่า “อกจะแตก” คําว่า “อกจะแตก” คนไม่เคยเจริญแล้วเสื่อมไง คนไม่เคยทําสมาธิแล้วสมาธิเสื่อมหมด มันจะรู้เลยว่ามันทุกข์ยากแค่ไหน

พอเวลามันเสื่อมหมด เห็นไหม แล้วหลวงปู่มั่นสอนอย่างนั้น สอนอย่างนั้น ท่านด้วยความเคารพ มันโหยหามานานไง ท่านตั้งแต่ศึกษาก็อยากจะพบหลวงปู่มั่น เวลาปฏิบัติแล้วก็อยากพบหลวงปู่มั่น เวลาจิตมันเสื่อมแล้วก็อยากพบหลวงปู่มั่น ด้วยความโหยหา ด้วยความลงใจอันนั้น มันถึงพยายามทําได้ โอ้โฮ! พอทําได้ พอมันฟื้นมานะ แล้วเวลาท่านปฏิบัติของท่านขึ้นไป พอใช้สติ ใช้ปัญญาไป เวลาหลวงปู่มั่นพูดถึงถูกทั้งนั้นเลย แล้วพอเวลาท่านปฏิบัติไปมันจะผ่านไปๆ

ทีนี้มันย้อนกลับมา พวกเราพอผ่านอุปสรรคแล้วมันจะย้อนกลับมาดูประสบการณ์ไง ท่านพูดน่ะสอนเหมือนเด็กๆ เวลามันโตแล้วนะบอกว่าสอนเหมือนเด็กๆ แต่ตอนเป็นเด็กนั้นจะเป็นจะตาย ตอนเป็นเด็กนั่นน่ะมันสู้ไม่ไหว ตอนเป็นเด็กมันจะรากเลือด แต่พอมันผ่านไปแล้วไง สอนเหมือนเด็กๆ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ไอ้นี่ย้อนกลับมาพวกเราไง เราเป็นเด็กหรือเป็นผู้ใหญ่ล่ะ เราเป็น อะไรล่ะ เราเป็นคนไม่เอาไหนไง ไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอันไง เราเป็นคนที่จับต้องอะไรไม่ได้กันเลย เราถึงไม่มีสาระอะไรในตัวเราไง

มันต้องมีสาระสิ อย่างบทสวดมนต์ก็ต้องมีสาระ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ อย่างในการประพฤติปฏิบัติของเราก็ต้องมีสาระ ถ้ามีสาระขึ้นมา เราก็ทําของเราได้ ทีนี้มันก็อยู่ที่วาสนาบารมีของคนไง วาสนาที่มันอ่อนแอ วาสนาที่มันไม่เอาไหน มันก็ไม่เอาไหนตลอดไป วาสนาคนที่มันจะเอาไหน แต่มันไม่มีใครสอน ไม่มีใครบอก มันก็สํามะเลเทเมา

แต่ถ้ามันมีคนคอยบอกคอยสอน แล้วคนบอกคนสอนที่เราลงใจ อย่างเช่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านบอก แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ เวลาท่านบอกเราท่านโกหกหรือ ก็ลองสิ ท่านบอกให้พุทโธก็พุทโธสิ ถ้าพุทโธถ้าไม่ได้กลับมาบอกหลวงปู่สอนผมผิด เออ! เอาสิ ทําสิ ทําเสร็จแล้วกลับไปหาท่านบอกว่าท่านสอนผิด ไม่มีใครเคยกลับไปหาท่านเลย เวลาท่านสอนนะ พอไปปฏิบัติแล้วไม่มีใครหันกลับมาเลย ไปไหนหมดก็ไม่รู้ ถ้าเราลงใจอย่างนี้นะ เราทําจริงทําจังขึ้นมามันก็จะเป็นคุณประโยชน์ มันต้องมีสาระ สวดมนต์มันก็ต้องมีสาระนะ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

แต่ถ้ามันไปบูชาไอ้ไสยเวท ไปบูชาไอ้รูปเคารพบ้าบอคอแตกนั่นน่ะ แล้วเราจะไปเคารพบูชาเขาทําไม ถ้าเราไปเคารพบูชาโดยไม่รู้ตัว อ้อนวอน ก็เอ็งสวด เอ็งอ้อนวอนขอให้พบเขา แล้วเอ็งบอกเอ็งจะไม่เอาเขาได้อย่างไรล่ะ ก็เอ็งไปหาเขาเอง

แต่ถ้าเรารู้ว่ามันถูกมันผิดใช่ไหม เราก็ไม่ไปสวดอย่างนั้น เราก็สวดถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ของเรา สวดมนต์จําเป็นไหม จําเป็น แต่เนื้อหาสาระจําเป็นเรื่องอะไร ครูบา-อาจารย์ของเราท่านเป็นยอดคน ครูบาอาจารย์ของเราท่านมีสติปัญญา ท่านถึงคัดสรรแต่สิ่งที่ดีๆ มาให้พวกเราดําเนินตาม ครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม ท่านมีสติปัญญา ท่านถึงได้แสวงหาสิ่งดีๆ เหมือนพ่อแม่เลย พ่อแม่เลือกแต่อาหารที่ดีๆ ให้กับลูก ลูกของเราอย่ากินสารพิษ อย่ากินของที่เป็นโทษ

ครูบาอาจารย์เราท่านคัดสรรมาให้แล้ว แต่ไอ้กิเลสมันทิ่มมันตํา แล้วสมัยปัจจุบันนี้ด้วย การประพฤติปฏิบัติมีการแข่งขันกัน ก็เที่ยวเหยียดหยามเสียดสีกัน ไอ้พวกเราก็ไอ้หลังบาง ใคร ดูถูกหน่อย แหม! ไม่ได้ เจ็บ อาย ปฏิบัติก็ไม่กล้าบอกว่าพุทโธนะ เดี๋ยวนี้ไปข้างนอกไม่กล้าบอกพุทโธหรอก กลัวเขาบอกเป็นสมถะ ไม่ได้ใช้ปัญญา โอ! ไม่กล้าบอก ไปไหนบอก “อู๋ย! ฉันสติปัฏฐาน ๔ ใช้ปัญญาเก่ง” ขี้โม้ ไม่มีสาระ ไม่มีอะไรเป็นแก่นสาร

คนที่มีแก่นสาร เห็นไหม ก็พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ จิตไม่สงบจะเอาอะไรไปใช้ปัญญา หลวงปู่เจี๊ยะถาม ถามพวกอภิธรรม เขาบอกว่า “ก็จิตสงบแล้ว เวลาจิตสงบแล้วก็พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ สิคะ พิจารณากายานุปัสสนาสติปัฏฐาน เวทนา-นุปัสสนาสติปัฏฐาน จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน”

แล้วหลวงปู่เจี๊ยะถามว่า “แล้วพิจารณาอย่างไรล่ะ”

“ก็พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ สิคะ”

หลวงปู่เจี๊ยะถามว่า “แล้วมันพิจารณาอย่างไรล่ะ”

“ก็พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ สิคะ”

เรานั่งอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะน่ะ หลวงปู่เจี๊ยะบอก “เฮ้ย! เขาต้องใช้จิตพิจารณานะ เขาต้องใช้จิตพิจารณา” เรานั่งอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ แล้วไอ้อภิธรรมตัวใหญ่ด้วยนะ เวลาถามเพราะเก่ง ท่านถามว่า “แล้วสติปัฏฐาน ๔ พิจารณาอย่างไรล่ะ” “โอ้โฮ! ก็พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ สิคะ” พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ มันท่องกันมาจนนกแก้วนกขุนทอง ท่องกันมาจนคล่องปาก เวลาถามมัน มันตอบไม่ได้ แล้วเราก็นั่งลุ้นอยู่นะ ว่าหลวงปู่เจี๊ยะท่านจะสอยอย่างไร

“เฮ้ย! เขาใช้จิตพิจารณานะ”

คนที่จิตสงบจิตมันเป็นเอกัคคตารมณ์จิต มันตั้งมั่น จิตมันมีความสุข คนที่มีความสุข ความสงบ ความระงับจะทํางานสิ่งใดก็คล่องตัว คนที่ทุกข์ที่ยาก คนที่แบกหามทําสิ่งใดพะรุงพะรังไปทั้งนั้น จิตโดยปัจจุบันของเรามันพะรุงพะรังด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันพะรุงพะรังไปด้วยการฟุ้งซ่าน แล้วมันก็ไปใช้สติปัฏฐาน ๔ ไปคิด ไปพิจารณา ก็มันเรียนมา มันรู้ มันก็พิจารณาไปตามนั้นๆ มันก็เป็นโลกียปัญญา มันเป็นปัญญาแบบเราตรึกเอา มันจะมีประโยชน์อะไร

เวลาจิตมันสงบแล้ว จิตมันสงบแล้ว หลวงปู่เจี๊ยะบอก “เฮ้ย! เขาใช้จิตพิจารณานะ” แต่เขาก็ฟังไม่รู้หรอก ไอ้เรานั่งอยู่นั่นด้วย แหม! ฟังแล้วมันซึ้งมากนะ มันกระหยิ่มยิ้มย่องไง วันนี้อาจารย์กูชกเขาเต็มหน้าเลย แหม! มันภูมิใจมาก แต่ไอ้คนโดนชกมันไม่รู้เรื่อง ไอ้คนโดนชกเต็มหน้าเลย มันยังยิ้มแย้มแจ่มใส มันยังครึกครื้นนะ

นี่คืออวิชชาคือความไม่รู้ ความไม่รู้พูดอย่างไรมันก็ไม่รู้ พูดต่อหน้ามันก็ไม่รู้ ทั้งๆ ที่เขามีชื่อเสียงมาก เรานั่งฟังอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะนี่แหละ ฉะนั้น เวลาไอ้ที่ว่า “สติปัฏฐาน ๔ สิคะ สติปัฏฐาน ๔ สิคะ” โอ้โฮ! ขํา เขาสอยเอาหงายท้องนะ ถ้าเป็นมวยน็อกต่อหน้าเลย นับร้อยมันก็ไม่ฟื้น น็อกอยู่ตรงหน้า มันยังไม่รู้ตัวเลย นี่ในวงปฏิบัติ

นี่ก็ย้อนกลับมาสวดมนต์ เขาถามเรื่องสวดมนต์นะ เพราะอะไร เพราะมันเป็นปัญหาหญ้าปากคอก “ต้องสวดมนต์หรือไม่ ต้องนั่งภาวนาหรือไม่” มันเป็นเรื่องหญ้าปากคอก คําว่า “หญ้าปากคอก” มันเหมือนกับเรื่องเล็กๆ น้อยๆ ใครพูดก็ได้ ไม่จําเป็น แต่ไอ้เรื่องเล็กๆ น้อยๆ นี่แหละถ้าไม่ใช่แพทย์มันวินิจฉัยไม่ได้หรอกว่า อะไรเป็นโทษ อะไรไม่เป็นโทษ เพราะเล็กๆ น้อยๆ นี่แหละ อะไรก็ไม่เป็นไรๆ นี่แหละ แล้วสุดท้ายไปนอนจมกองกันตายอยู่บนนั้นหมดเลย

เพราะไอ้เล็กๆ น้อยๆ นี่แหละ กินแต่ของเสีย กินแต่ของไม่เอาไหน เล็กๆ น้อยๆ ไม่เป็นไรๆ แล้วก็ไปสํามะเลเทเมานอนกองกันอยู่นั่น โรคเต็มตัว ทําอะไรก็ไม่เป็น ร่างกายพิการหมด ก็เล็กๆ น้อยๆ นี่ เล็กๆ น้อยๆ นี่ ไว้มันเจออวิชชาก่อนแล้วค่อยไปถามอาจารย์ ไอ้ของเล็กๆ น้อยๆ ไม่เป็นไรๆ ไม่เป็นไรก็นอนกลิ้งอยู่นั่น เต็มไปหมดเลย เล็กๆ น้อยๆ โตขึ้นมาไม่ได้หรอกเล็กๆ น้อยๆ มันของเล็กน้อยจริงๆ แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่หูตากระจ่างแจ้งนะ จะวิเคราะห์วิจัยให้เราฟัง อะไรควรไม่ควร เป็นไปได้ไม่เป็นไป แล้วเราทําของเราขึ้นมา แล้วหาที่พึ่งของเรา เห็นไหม

นี่พูดถึงว่า มันต้องมีสาระ มันต้องมีที่มาที่ไป เราจะบูชาใคร เราจะอ้อนวอนถึงใคร การสวดมนต์ เราสวดมนต์สรรเสริญพุทธคุณ เป็นคําเทศน์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราประพฤติปฏิบัติของเราให้มันเป็นความจริงของเราขึ้นมา แต่ที่เขาเขียนขึ้นมา เขาแต่งขึ้นมา บอก “วัดหนึ่งเขาแต่งขึ้นมาประพันธ์ใหม่”

เราเชื่อมั่นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เราไม่เชื่อมั่นพระที่วุฒิภาวะอ่อนด้อยอย่างนี้ เราไม่เคยเชื่อเลย เราไม่เชื่อ แล้วอย่างที่ว่าเวลาเขาแจกหนังสือยอดกัณฑ์พระไตรปิฎก สวดมนต์ยอดกัณฑ์พระไตรปิฎก เราได้รับเยอะแยะ แล้วเรามาเทียบกัน ไม่ตรงกัน ไม่รู้ว่ายอดพระไตรปิฎกของใคร ไอ้ทางนู้นก็เขียนยอดพระไตรปิฎก ไอ้ทางนี้ก็เขียนยอดพระไตรปิฎก แล้วไม่รู้ว่ายอดไหนมันจะเป็นยอดจริงยอดปลอม เราได้รับแจกเยอะ แล้วเอามาเทียบกัน ไม่ตรงกัน ไม่ตรงกันเพราะเป็นมุมมอง มุมมองของแต่ละกลุ่มแต่ละบุคคลที่จะค้นคว้าหามา ใครชอบอย่างไรไม่ชอบ ฉะนั้น จบ

เราสวดของเรา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วสวดแล้วมันเป็นการฝึกหัดภาวนาเริ่มต้น แล้วถ้าเอาจริงเอาจังขึ้นมา เราก็พุทโธของเราเลย สวดมนต์พอประมาณแล้วก็นึกพุทโธ นึกพุทโธ ระลึกถึงพระพุทธเจ้า ผู้ใดเห็นธรรมผู้นั้นเห็นตถาคต ถ้าพุทธะอยู่กลางหัวใจของเรา เราได้เฝ้าพระพุทธเจ้าตัวเป็นๆ กลางหัวใจของเรา เอวัง

สิ่งที่ทํามาๆ เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ไม่ให้ใครหลอก
สิ่งที่ทํามาๆ ดูสังคมที่ปฏิบัติใครหลอกใครก็ไม่รู้
ไอ้เรื่องคนหลอกคนเรื่องหนึ่งนะ แต่ของเรากิเลสหลอก
ความเข้าใจผิดของเราหลอก ตัวเองหลอกตัวเอง
ไอ้สังคม คนหลอกคน คนนู้นหลอก คนนี้หลอก เขาหลอก
แต่จริงๆ แล้วความรู้สึกของเราหลอก
ความคิดของเราหลอก เราหลอกตัวเอง
เราฝึกหัดจนเราฉลาด เราไม่หลอกตัวเอง
เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ไม่ให้ใครหลอก
ไอ้นั่นโดนเขาหลอก ไอ้นี่โดนเขาหลอก เรื่องของเขา

๓

ใครหลอก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ เมษายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เทคนิคการพิจารณาจิต และแนวทางเพื่อเข้าไปตัดกามราคะ”

หลวงพ่อ : คําถามเนาะ คําถามนี้สุดยอดเลย

ถาม : สวัสดีครับหลวงพ่อ ลูกขอแนวทางการฝึกฝนขั้นตัดกามราคะ อาจจะดูเว่อร์ไปหน่อย แต่ลูกขอมีแนวทางที่จะฝึกฝนว่าง่ายยากแบบไหน เพราะโดยรวมลูกพิจารณาจิตเป็นหลัก มีเทคนิคฝึกฝนแบบไหนบ้างครับ

๑. นํ้าป่า นํ้าโอฆะ ที่เคยได้ยินได้ฟังหลวงพ่อว่านํ้าป่ารุนแรง ลูกขอให้หลวงพ่ออธิบายจุดนี้หน่อยครับ มันมีอะไรลงลึกไปอีกครับ คําว่า “นํ้าป่ารุนแรงและนํ้าโอฆะ”

๒. ขั้นตอนและแนวทางตัดกามราคะแต่ละขั้นต้องมีแบบแบบไหนครับ ลูกไม่เข้าใจ ในจิตลูกจะได้มีแนวทางเพิ่มเติมหลังจากหลวงพ่ออธิบายให้ฟัง

๓. ทางด้านสมาธิทําความสงบของใจเข้ามาแล้วออกไปใช้ปัญญาดังต่อไปนี้ ถ้าฝึกฝนจนชํานาญแล้วจะต่อยอดขึ้นไป ไปสู่ตัดกามราคะได้หรือยังครับ

ลูกขอรบกวนหลวงพ่อช่วยคลายความสงสัยจุดนี้ด้วย ลูกจนปัญญา หมดภูมิไปต่อแล้วครับ จะได้มีแสงสว่างเดินต่อไปอีกครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : อันนี้ เห็นไหม เวลาข้อ ๒ เขาบอกว่า “หลังจากได้ฟังหลวงพ่ออธิบายให้ฟังแล้ว มันจะได้มีแนวทางเพิ่มมากขึ้น” มันจะมีแนวทางเพิ่มมากขึ้นมากน้อยแค่ไหน ถ้ามีแนวทางเพิ่มมากขึ้นมันต้องเป็นปัญญาของเรา ถ้าปัญญาของเรา เราฝึกหัดปฏิบัติของเรา เราจะได้ประโยชน์กับเรา

แต่ถ้าเป็นปัญญาของครูบาอาจารย์ เราต้องแสวงหา พอแสวงหาแล้ว เวลาพระเวลาเขาแสวงหาครูบาอาจารย์ของเขา เวลาเขาไปอยู่กับครูบาอาจารย์ เขาให้สังเกต สังเกตภายใน ๗ วันว่าจริตนิสัยเข้ากันได้หรือไม่ ถ้าเข้ากันไม่ได้ เราต้องเก็บบริขารไป เพราะถ้ามันวันที่ ๘ ล่วงราตรี ที่ ๗ ก็คือเข้าวันที่ ๘ จะเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้ายังไม่พ้น ๕ พรรษา ยังต้องขอนิสัยอยู่

ฉะนั้น เขาต้องหมั่นสังเกต สังเกตกันว่าเข้ากันได้หรือเข้ากันไม่ได้ ถ้าเข้ากันไม่ได้หมายถึงว่าจริตนิสัยไม่ตรงกัน ดูสิ คําสอนท่านรุนแรงเกินไป เรานี่นุ่มนวลอ่อนหวาน เรารับไม่ได้ ถ้ารับไม่ได้อย่างนี้มันก็เป็นเรื่องจิตใต้สํานึก เป็นเรื่องความรู้สึก แต่มารยาทสังคมทุกคนก็ยอมรับทั้งนั้น ทุกคนก็บอกว่ามันดีงามไปหมดล่ะ แต่กิเลสลึกๆ มันไม่ยอมรับ ถ้าไม่ยอมรับสิ่งนั้นเราต้องแสวงหาครูบาอาจารย์ของเราที่มันยอมรับ แล้วถ้าเกิดถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่ดีก็ดีมากๆ เลย

ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่ท่านไม่จริง ถ้าครูบาอาจารย์ที่ไม่จริง คําว่า “ไม่จริง” อย่างเช่น การประพฤติปฏิบัติเราเป็นคนที่ตอบปัญหามหาศาล เวลาคนมาถามปัญหาทุกคนก็บอกว่า เวลาปฏิบัติไปแล้วจิตมันเริ่มดีขึ้นแล้วแหละ แต่ถ้าเป็นผู้หญิงถ้าเห็นผู้ชายแล้วก็มีความรู้สึก ถ้าผู้ชายเห็นผู้หญิงแล้วมีความรู้สึก ทุกคนก็บอกว่าจะทําอย่างไรจะให้ตัดความผูกพันอันนี้ จะตัดอย่างไรให้มันไม่มีความรู้สึกอย่างนี้ ทุกคนก็บอกให้พิจารณากาย ทุกคนก็บอกจะตัดกามราคะ ทุกคนก็พูดไป พูดไป มันเป็นการพูดแบบโลกๆ แล้วการพูดแบบโลกๆ เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติก็อยากจะ เห็นไหม

เข้าคําถามเลย “เขาขอแนวทางในการตัดขั้นกามราคะ” แล้วเขาก็พูดเองนะ “อาจจะดูเว่อร์ไปหน่อย” มันไม่ดูเว่อร์ไปหน่อย มันดูเว่อร์ไปในแนวทางการประพฤติปฏิบัติของครูบา-อาจารย์เรา ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ถ้าพูดอย่างนี้ท่านตกใจนะ เพราะคําว่า “ตัดกามราคะ” มันต้องเป็นพระอนาคามี พระ-อนาคามีถึงจะตัดกามราคะได้เด็ดขาด แต่ถ้าเป็นโดยพระ-อริยบุคคล โสดาบัน สกิทาคามียังไม่ได้ขาด

นางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน นางวิสาขาเป็นพระโสดาบันตั้งแต่อายุ ๗ ขวบนะ แล้วนางวิสาขายังแต่งงานไปมีลูก ๒๐ กว่าคน เพราะขั้นของพระโสดาบัน เป็นพระโสดาบันเห็นชอบในเรื่องกาย กายนี้ไม่ใช่เรา เรานี้ไม่ใช่กาย กายนี้ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่กาย เรื่องของกาย การพิจารณากายๆ การพิจารณากายเป็นเรื่องสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส วิจิกิจฉาความลังเลสงสัย สีลัพพตปรามาสการลูบคลํา ลูบคลําในอะไร ลูบคลํา สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดในเรื่องของกาย ถ้าพิจารณาตามความเป็นจริงขึ้นไป การพิจารณากายอันนี้ได้เป็นพระโสดาบัน

พระโสดาบัน นางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน นางวิสาขายังมีครอบครัว ตัดกามราคะได้หรือเปล่า ถ้าตัดกามราคะไม่ได้มันต้องผ่านเข้าไปไง มันต้องผ่านโสดาบัน สกิทาคามีเข้าไป มันต้องไปถึงขั้นของพระอนาคามีนู่นน่ะถึงไปตัดกามราคะ ถ้าตัดกามราคะ การตัดกามราคะถ้าเป็นความจริง ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะมันเป็นเรื่องใหญ่เรื่องโตมาก เรื่องการประพฤติปฏิบัติมันไม่ใช่เรื่องผิวเผิน เรื่องปลีกย่อย

แนวทางปฏิบัติเดี๋ยวนี้ เห็นไหม ทุกคนก็บอก “จะตัดกามราคะ จะตัดกามราคะ การพิจารณากายเป็นอสุภะ อสุภะตัดกามราคะ”

อสุภะ ใครก็พิจารณาอสุภะ ถ้าการพิจารณาอสุภะ เวลาหลวงตาท่านพิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ท่านพิจารณาของท่าน พิจารณาเรื่องเวทนาของท่าน นั่งภาวนาตลอดรุ่ง ท่านเป็นพระโสดาบัน ขึ้นไปรายงานผลหลวงปู่มั่น เวลาพิจารณากาย พิจารณากายของท่านเต็มที่เลย พิจารณาเรื่องเวทนาของท่าน เวลาพิจารณาไป เห็นไหม พอพิจารณาเวทนาขาดแล้วขาดเล่า ถึงที่สุดแล้วขาด สมุจเฉทเลย ครั้งเดียว แล้วขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นนะ “เอ้อ! มันต้องอย่างนี้สิ จิตเรามันไม่เกิด ๕ อัตภาพหรอก มันเกิดหนเดียวเท่านั้น” เวลาเป็นจริงเป็นจังขึ้นมามันเป็นจริงอย่างนั้น

แล้วท่านพิจารณาของท่านไปเรื่อย พิจารณา เวลาพิจารณากาย กายกับจิตมันแยกออกจากกัน ขาดเวิ้งว้างเลย ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น “เอ้อ! มันต้องอย่างนี้สิ เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา” เวลาเหมือนถํ้าสาริกาแล้วติดอยู่ ๕ ปี เวลาออกมา เวลาหลวงปู่มั่นท่านก็พยายามชักออกมา ออกมาให้เห็นอสุภะนั่นน่ะ เวลาพิจารณาอสุภะตรงนี้นี่แหละจะเข้าที่บอกว่านํ้าป่า นํ้าโอฆะ เวลาพิจารณาอสุภะ เวลาพิจารณารุนแรงขึ้นไปมันเป็นมหาสติ มหาปัญญา

ถ้าเป็นมหาสติ มหาปัญญา พอพิจารณาเข้าไป ต่อสู้กันรุนแรงมาก ท่านบอกตรงนี้เป็นขั้นของนํ้าป่าๆ นํ้าป่า นํ้าโอฆะ นํ้าโอฆะคือนํ้าของวัฏฏะคือกามภพไง ที่ว่าโอฆะการเวียนว่าย ในวัฏฏะ เวลาพิจารณาเข้าไปมันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ตรงนี้มันรุนแรงมาก เวลามันรุนแรงมากท่านขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่นท่านแก้ไข สิ่งที่จะแก้ไขมันเข้าไปแก้ไข เวลาบอกว่า “ถ้ามันไม่ภาวนาไม่ใช้ปัญญามันก็พิจารณาไม่ได้ มันก็ต้องออกมาใช้ปัญญา ตอนนี้ใช้ปัญญาจนไม่ได้หลับไม่ได้นอน” มันรุนแรงที่ว่าไม่ได้หลับไม่ได้นอน มันเต็มที่ของมันนะ

“นั่นแหละไอ้บ้าสังขาร ไอ้บ้าสังขาร”

พอบ้าสังขารขึ้นมา ท่านก็ได้สติของท่านเอง ท่านกลับมาพุทโธ พุทโธให้จิตมันสงบ

เราถึงพูดบ่อยมากว่า “พุทโธ เวลาคําบริกรรมพุทโธ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันต้องใช้ตลอดไป เหมือนคนมีชีวิตต้องมีอาหารการกินตลอดไป นี่ก็เหมือนกัน การพิจารณาของเรา การทํางานของเรามันต้องมีการพักผ่อนของมัน มันต้องมีกําลังของมัน เวลามีกําลังของมัน มันก็กลับมาพุทโธ กลับมาพัก กลับมาเพื่อให้จิตมันสดชื่น คําว่า “พุทโธ” มันต้องใช้ตลอดไปๆ”

ฉะนั้น เวลาพิจารณาของมันเต็มที่ไปแล้ว เวลามันพลิกมันแพลง ตรงนี้มันรุนแรง พอรุนแรงขึ้นไป เวลาจะเป็นอสุภะมันจะเป็นอสุภะตรงนี้ มันไม่ใช่พวกเรามันผิวเผินไง มันผิวเผิน หักลบกลบหนี้แล้วเป็นการพิจารณากามราคะ แล้วมันก็พูดกันไปนะ พูดกันไป เวลาปฏิบัติกันไปตามโลก ไอ้นั่นมันเป็นสัญญาอารมณ์ มันเป็นการพูด

แล้วการพูดในสมัยปัจจุบันนี้ เวลาหลวงปู่มั่นท่านมาสั่งสอนลูกศิษย์ของท่าน ท่านเทศนาว่าการของท่าน ในมุตโตทัยครูบาอาจารย์ท่านได้แนวทางมา แนวทางมา ดูสิ เวลาครูบา-อาจารย์ท่านเทศนาว่าการ ยิ่งคําเทศนาว่าการของหลวงตามันมหาศาลเลย ทุกคนก็ไปวิจัย ไปศึกษา พอศึกษามาก็เอาแต่ทฤษฎีมา เอาแต่คําที่ได้ยินได้ฟังมา สัญญามา แล้วก็มาพิจารณา พอพิจารณาไป มันไม่มีขั้นตอนไง มันไม่มีขั้นตอนหมายความว่าจิตมันไม่สงบ จิตไม่พิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป พอไม่พิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันก็ไม่รู้ว่าอะไรหนัก อะไรเบา อะไรควรจะเริ่มต้น อะไรจะเป็นพื้นฐาน แล้วมันจะพัฒนาขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปอย่างไร

พอพิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปไม่ได้ใช่ไหม ทีนี้เวลาเราปฏิบัติกันโดยสามัญสํานึก ทุกคนก็สิ่งที่กวนใจที่สุดก็เรื่องนี้ สิ่งที่มีปัญหาที่สุดของมนุษย์ ของสัตว์มีชีวิต การสืบพันธุ์ พออย่างนี้มันก็เป็นเรื่องที่มันเข้าไปเป็นโทษกับใจ ทีนี้มันก็เอาตรงนี้ ทุกคนมีบาดแผล ทุกคนอยากข้ามกามโอฆะ ก็เลยอสุภะๆ เราจะบอกว่ามันเป็นการเข้าใจผิดนะ

ถ้าเป็นความถูกต้อง เห็นไหม พอจิตสงบแล้วก็พิจารณากาย พิจารณากายถ้าเราเห็นตามความเป็นจริง เห็นเป็นไตรลักษณ์ คือ มันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป โดยความเป็นจริงแบบพระ-อัญญาโกณฑัญญะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายทั้งปวงนั้นต้องดับเป็นธรรมดา ท่านเห็นไตรลักษณะเป็นเรื่องธรรมดา เห็นตามความเป็นจริง

เวลาปฏิบัติเริ่มต้นมันต้องอย่างนี้ มันเข้ามาโดยข้อเท็จจริงมันต้องเป็นอย่างนี้ ผ่านเริ่มต้นขึ้นมาก่อนเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามีขึ้นมา แต่มันไม่มีพื้นฐาน ไม่มีเบสิกเลย คนเราไม่มีอะไรเป็นพื้นฐานเลย “พิจารณาอสุภะ พิจารณาอสุภะ” ใครๆ ก็อสุภะ โอ้โฮ! เราถึงบอกว่าเวลาปฏิบัติมันต้องกลับมาตรงนี้ก่อน เขาบอกว่า “คําถามเขาจะตัดกามราคะ เขาจะตัดกามราคะ” จะไปตัดอะไร จะไปตัดที่ไหน

ดูสิ เมื่อวานพูดถึงหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะเวลาท่านถาม “ถ้ามันจะพิจารณาเอาอะไรพิจารณา ต้องเอาจิตพิจารณา จิตเอ็งอยู่ไหน ตัวตนเอ็งอยู่ไหน”

เวลาเขามาดูถูกนะ เวลาภาวนากันเขาดูถูกดูแคลน “สมาธิมันเป็นตัวตนนะ สมาธิเป็นสมถะ” แล้วถ้าตัวตนไม่มี ใครเป็นคนทํางาน จิตต้องเป็นผู้พิจารณานะ ฐีติจิตความรู้สึกของเราที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันต้องสงบระงับ แล้วมันเองจะต้องเป็นคนพิจารณา ตัวมันเองจะต้องเป็นคนปลดเปลื้องในตัวมันเอง แล้วตัวเองยังไม่เห็นตัวเอง ตัวเองยังไม่รู้จักตัวเอง แล้วใครจะเป็นคนที่ไปปลดเปลื้อง ใคร พอไม่ปลดเปลื้องปั๊บทีนี้เอาแล้วส่งออกแล้ว กลายเป็นจินตนาการไปแล้ว อุปาทานไปหมดเลย คิดกันไป “จะตัดอสุภะ จะตัดกามราคะ จะตัด” เออ! มึงตัดไปเถอะ มึงยํ่าอยู่นั่นแหละ ไม่มีสิทธิ์หรอก

แล้วถ้ามันจะเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เห็นไหม ครูบา-อาจารย์เราท่านสอน ท่านบอกว่า “ให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ทําความสงบใจเข้ามาก่อน ให้จิตเราสงบ พอจิตสงบแล้วเป็นผู้เป็นคนนะ ถ้าเรายังไม่สงบเป็นเปรตเป็นผีนะ จะเป็นพระเป็นเจ้าก็แล้วแต่ ถ้ากิเลสเต็มหัวใจมันเป็นเปรตเป็นผีทั้งนั้น มนุสสเปโต มนุสสติรัจฉาโน เป็นมนุษย์เปรต มนุษย์สัตว์ เพราะใจมันคิดยิ่งกว่านั้น ใจมันคิดทําลายเขาทั้งนั้น ถ้าจิตมันไม่สงบขึ้นมามันจะเป็นแบบนั้น”

แล้วถ้าทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ให้เป็นมนุษย์สมกับความเป็นมนุษย์ แล้วเป็นพระก็สมกับความเป็นพระ เป็นพระก็เป็นพระทั้งรูปแบบ แล้วก็เป็นพระทั้งหัวใจ เราเป็นพระแล้ว ถ้าจิตสงบแล้วนั่นน่ะเป็นพระโดยความสมบูรณ์ พอสมบูรณ์แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาๆ นั่นล่ะมันจะออกสู่มรรคๆ วิปัสสนาคือปัญญารู้แจ้ง รู้แจ้งในใจของตน รู้แจ้งในความเห็นผิด รู้แจ้งในสักกายทิฏฐิ ทิฏฐิที่เห็นผิดว่ากายเป็นเรา สรรพสิ่งเป็นเรา เกิดมาชีวิตของกู เป็นของเรา ไม่ใช่!

ชีวิตเป็นสาธารณะ ชีวิตนี้เกิดมาในวัฏฏะ เกิดมา เห็นไหม ชีวิตนี้มันเป็นสมมุติอันหนึ่ง ที่เกิดมา ตั้งอยู่ แล้วต้องดับไป ต้องสิ้นชีวิตไป เป็นของเราจริงๆ หรือ ถ้ามันไม่ใช่ของเรา แต่จิตใจมันเป็นอย่างนั้นใช่ไหม ก็ให้กลับมาพิจารณาตรงนี้ ถ้าพิจารณาได้พิจารณาตรงนี้ปั๊บ มันก็จะเข้าสู่บุคคล ๔ คู่ คู่ที่ ๑ คือมันต้องพัฒนาไปอย่างนี้

ปุถุชนคนหนา คนหนาทําสมาธิไม่ได้ ปุถุชนไม่เชื่ออะไรเลย เชื่อแต่ทิฏฐิมานะของตน แต่ถ้าพิจารณาเห็นโทษของมัน รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันก็จะเป็นกัลยาณชน กัลยาณชนคือเห็นรูป รส กลิ่น เสียงมันเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร พอมันเห็นเป็นโทษมันก็วาง พอวางขึ้นมามันทําสมาธิได้ง่ายขึ้น วางโดยปัญญานะ วางโดยข้อเท็จจริงนะ นี่กัลยาณชน

พอกัลยาณชนทําสมาธิได้มากขึ้น พอทําได้มากขึ้นถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง จิตเห็นอาการของจิต นี่คือโสดาปัตติมรรค ถ้าใครเห็นข้อเท็จจริง เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงโดยที่มีจิตจริงๆ คือสมาธิจริงๆ ตัวตนจริงๆ เห็นตามความเป็นจริง คือเห็นของจิตดวงนั้นเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกของจิตดวงนั้น จิตดวงนั้นจะยกขึ้นสู่บุคคลที่ ๑ บุคคล ๔ คู่ ที่ ๑ ที่ ๒

ถ้าเป็นโสดาปัตติมรรคบุคคลที่ ๑ พิจารณาโดยตามข้อเท็จจริง ถ้ามันสมุจเฉทมันขาดเป็นบุคคลที่ ๒ เป็นคู่ที่ ๑ บุคคล ๘ มันจะเป็นขึ้นไป พัฒนาขึ้นไปอย่างนี้ แล้วบุคคลที่ ๗ ที่ ๘ นั้นถึงจะไปเห็นอสุภะ เห็นอสุภะมันจะเป็นกามราคะ กามราคะพิจารณาไปที่สุดแล้ว เห็นไหม เวลากามราคะขาดออกไป กามราคะขาดออกไปสังโยชน์ขาดออกไป นั่นน่ะจะตัดกามราคะ นี่พูดถึงว่าถ้าเป็นขั้นเป็นตอนข้อเท็จจริงจะเป็นแบบนี้

แต่เวลาสัพเพเหระ ในสังคมมันสัพเพเหระมันก็พูดกันไปนั่นน่ะ จะทางลัด จะทางสั้น เป็นทางตรง เราได้ยินมาเยอะ บางทีได้ยินแล้ว ประสาเหมือนผู้ใหญ่ เหมือนครูบาอาจารย์เวลาท่านมีสังคมของท่าน พอท่านเห็นคนอื่นเขาสัพเพเหระนะ ท่านก็ฟังยิ้มๆ หลวงตาท่านยิ้มๆ นะ เดี๋ยวนี้โลกปฏิบัติมันพูดกันไปอีลุ่ยฉุยแฉก หักลบกลบหนี้แล้วเป็นธรรม พูดด้วยเหตุด้วยผลของมันโดยโวหาร แล้วก็บอกอย่างนั้นเป็นธรรม ไอ้คนไปฟังแล้วมันฟังเข้าใจ มันเป็นสมมุติไง มันสุตมยปัญญา ปัญญาของโลก มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาทางโลก โลกเข้าใจได้ มันไม่ใช่โลกุตตระ โลกุตตรปัญญามันเข้าใจไม่ได้ มันปีนบันไดอย่างไรมันก็ฟังไม่ออก

แต่ถ้ามันฟังของมันออก เห็นไหม โลกียปัญญา เข้าใจ เข้าใจแล้วซาบซึ้งๆ ซาบซึ้งก็อารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ๆ ไม่มีความจริงหรอก ถ้ามีความจริงมันต้องเข้าเป็นบุคคล ๔ คู่ มันต้องเป็นความจริง นี่พูดถึงว่าคําถาม เห็นไหม จะเข้ามาสู่คําถาม นี่พูดถึงว่ามันเป็นปัญหาสังคม มันเป็นปัญหาสังคมของสังคมปฏิบัติที่หักลบกลบหนี้แล้วก็ว่าธรรมะ มันเป็นเหตุผลทางโลก หักลบกลบหนี้กันแล้วเป็นธรรมะแล้วมันไม่จริง

แต่ถ้าเป็นความจริง มาข้อที่ ๑ “๑. นํ้าป่า นํ้าโอฆะ ที่คนไปได้ยินได้ฟังหลวงพ่อเทศน์ว่านํ้าป่ามันรุนแรง ลูกขอหลวงพ่ออธิบายถึงจุดนี้หน่อย มันมีอะไรลึกลงไปอีกครับ”

คําว่า “นํ้าป่ามันรุนแรง” มันรุนแรงด้วยกําลัง ด้วยกิเลสที่มันตัวอ้วนๆ กิเลส เห็นไหม หลวงตาท่านเทศน์ของท่าน ถ้าอวิชชาคือจักรพรรดิ อวิชชาคือกษัตริย์ แม่ทัพใหญ่ ความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นแม่ทัพใหญ่ ตรงนี้แหละกามราคะมันอยู่ตรงนี้ ถ้าแม่ทัพใหญ่ เวลาจะประหัตประหารแม่ทัพใหญ่ แล้วพอแม่ทัพมันก็มีกําลัง มีขุนพลของมัน นี่ก็เหมือนกัน มีหลานเวทนา มีลูกเวทนา มีพ่อเวทนา มีปู่เวทนา คือกิเลสอวิชชาแต่ละชั้นแต่ละตอนมันแบบว่าปัญญามันแตกต่างกัน ถ้ามันแตกต่างกัน มันละเอียดลึกซึ้งแตกต่างกัน พูดถึงในการปฏิบัติ ฉะนั้น นํ้าโอฆะๆ เวลาขั้นของอสุภะรุนแรงมาก มันถึงเป็นมหาสติ มหาปัญญา พูดถึงการปฏิบัตินะ

“แล้วมันมีอะไรซับซ้อน”

พูดอย่างไรก็ไม่รู้หรอก ฉะนั้น เวลาพูด เห็นไหม เราอยู่กับหลวงตา ท่านพูดไง มีคนเขียนจดหมายไปต่อว่าท่าน เขียนจดหมายไปต่อว่าหลวงตานะ “อ่านหนังสือของหลวงตา คําหนึ่งก็กิเลส สองคําก็กิเลส นู่นก็กิเลส นี่ก็กิเลส เลยสับสนไปหมดเลย ไม่รู้จะทําอย่างไร มีแต่กิเลสกับกิเลส”

โอ้โฮ! ท่านสังเวชนะ ท่านเทศน์บนศาลาไง บอกดูคน นู่นก็กิเลส นี่ก็กิเลส แต่เวลาบอกว่ามรรค บอกว่าธรรม บอกว่าสติ บอกว่าสมาธิ บอกว่าปัญญา มันอ่านไม่รู้เรื่อง แต่ถ้ามันอ่านว่ากิเลสๆ มันชอบใจ พอมันชอบใจแล้วมันก็ผูกมัดกับหัวใจ แล้วเวลามีกิเลส เรามีกิเลส เรามีแต่ความทุกข์ๆ แต่เวลาบอกวิธีแก้ไข มันไม่รู้เรื่อง

เวลาคนเทศน์นะ เวลาคนเทศน์ท่านจะบอกเลย “นี่กิเลสนะ นี่คือตัวโทษนะ แล้วนี่คือมรรคนะ วิธีแก้นะ วิธีแก้” แต่มันอ่านวิธีแก้แล้วอ่านแล้วไม่เข้าใจไง เลยเขียนจดหมายมาต่อว่าอีกด้วยนะ โอ้โฮ! อ่านหนังสือหลวงตามันเหมือนกับประสาเราว่ามองโลกในทางลบ อะไรก็ลบไปหมดไง โลกมันเป็นทางลบ โลกลบ ลบด้วยกิเลสตัณหาของเรา แต่! แต่มันก็มีมรรคนะ มีวิธีการแก้ไขนะ มีการฝึกฝน มีความมุมานะ มีความเพียร ให้สู้กับมันนะ แต่ตอนนี้อ่านไม่เข้าใจ

นี่ก็เหมือนกัน “ฟังหลวงพ่อว่านํ้าป่ามันรุนแรงนะ นํ้าโอฆะมันรุนแรง แล้วมันทําอย่างไร” อันนี้เวลาเทศน์ว่านํ้าป่ามันรุนแรง คนที่ปฏิบัติเข้าไปแล้ว ใครไปเที่ยวป่าแล้วไปเจอนํ้าป่า ไอ้คนคนนั้นมันจะซึ้ง ไอ้เราไม่เคยไปเจอ ไม่เคยไปเที่ยวป่าเนาะ แล้วไม่เคยไปอยู่ท่ามกลางนํ้าป่า ที่มันซัด เห็นแต่ข่าว เห็นแต่ตํารา อ่านแล้วก็เฉยๆ ใครลองไปเที่ยวนะ ลองไปเจอนํ้าป่า แล้วนํ้าป่ามันซัดไปจะเป็นจะตาย มันซัดไปเลย ไอ้นั่น โอ้โฮ! จะซาบซึ้งมากว่านํ้าป่ามันรุนแรงขนาดไหน

วิธีการปฏิบัติก็เหมือนกัน ใครยังไม่เคยพบ ไม่เคยเห็น มันก็เท่านั้นแหละ แต่เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ หลวงตาท่านพูดว่า “หลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะเทศนาว่าการนะ เวลาจะเทศน์ ท่านเทศน์ถึงสมาธิ เทศน์ถึงการฝึกหัดใช้ปัญญา เหมือนกับเครื่องบินเวลามันจะขึ้น มันขึ้นมาจากสนามบินนั่นน่ะ แต่มันก็ขึ้นเป็นชั้นๆๆ ขึ้นไป”

เทศนาว่าการครูบาอาจารย์ส่วนใหญ่เป็นอย่างนี้ทั้งนั้น ตั้งแต่เริ่มต้น เพราะการเทศน์หนหนึ่ง แล้วการเทศน์บุคคลคนหนึ่งเป็นผู้ที่ฝึกหัดปฏิบัติ เวลาบุคคลที่ฝึกหัดปฏิบัติมันจะล้มลุกคลุกคลาน ท่านจะเทศน์เริ่มต้น ท่านจะบอกวิธีการทําสมาธิ สมาธิควรทําอย่างไร เห็นผลกับทางโลกไหม โลกเขาอาบเหงื่อต่างนํ้ามีความทุกข์ความยากอย่างนั้น เห็นโทษไหม

เวลาเรามาปฏิบัติ การกระทํา เห็นไหม มันก็ต้องมีการกระทําอย่างนี้ มันก็ต้องเหนื่อย ต้องยากเหมือนกัน คนปฏิบัติใหม่ทําสมาธิแสนทุกข์แสนยาก เวลาเทศนาเขาเทศน์อย่างนี้แหละ เริ่มต้นจากการฝึกหัดสมาธิ แล้วก็การฝึกหัดพยายามค้นคว้าหาสติปัฏฐาน ๔ ค้นคว้าหากาย หาเวทนา หาจิต หาธรรมตามความเป็นจริง แล้วพิจารณาเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไปจากโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี จนอย่างนี้แล้วพอขึ้นไปถึงมันก็เข้าไปถึงตรงนี้เข้าไปถึงนํ้าป่า เพราะมันต้องเป็นลําดับๆ ขึ้นไป

ถ้าไม่เป็นลําดับขึ้นไป เห็นไหม การประกอบรถ ถ้าประกอบเสร็จแล้วไม่ใส่เครื่องรถ รถเป็นรถไหม การประกอบรถยนต์มันต้องมีเครื่องยนต์ใช่ไหม มีล้อใช่ไหม มีตัวถังใช่ไหม มีอุปกรณ์ทั้งหมดใช่ไหม พอเสร็จแล้วก็เป็นรถ นี่ก็เหมือนกัน เวลาเริ่มต้นก็ใส่ล้อไปก่อน ใส่ล้อไปก่อน มีตัวถังแล้วมีเครื่องยนต์ มีเครื่องยนต์มีส่วนประกอบทุกอย่างๆ มันก็ออกมาเป็นรถคันหนึ่ง

นี่ก็เหมือนกัน ว่า “นํ้าป่ามันรุนแรง รุนแรงอย่างไร” รุนแรง เวลามันปฏิบัติไปมันจะเจออย่างนั้น มันเจออย่างนั้นเป็นขั้นเป็นตอน ถ้าเจออย่างนั้น คนที่ปฏิบัติไปแล้วมันจะเข้าใจ ฉะนั้น เวลาเทศนาว่าการแต่ละกัณฑ์นะ แล้วเวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงนั่งฟังอยู่ด้วย ท่านจะรู้เลยว่า ไอ้คนเทศน์มันเป็นหรือเปล่า

บอกประกอบรถๆ มันไปทําเรืออยู่ มันบอกมันประกอบรถ มันประกอบรถได้อย่างไร ถ้าประกอบรถก็ต้องเป็นประกอบรถสิ ถ้ายกตัวอย่างเป็นประกอบเรือก็ต้องประกอบเรือสิ นี่พูดถึง ฉะนั้น มันเป็นขั้นตอน เป็นขั้นตอนว่าการทําสําเร็จรูปมาเป็นรถ ๑ คัน มันก็เหมือนกับเทศนาว่าการแต่ละกัณฑ์ๆ พอจบก็เป็นอย่างนั้น ฉะนั้น เวลาแต่ละขั้นแต่ละตอนขึ้นไปมันเป็นวิธีการ คนที่เป็นเข้าใจได้หมดเลย

นี่พูดถึงคําว่า “นํ้าป่า” นะ ให้หลวงพ่ออธิบาย อธิบาย ถ้านํ้าป่า เอ็งไม่เห็นข่าวหรือ เวลาฝนตกรุนแรง เวลานํ้ามันพัด ตอนนี้ทางโคลัมเบียตายเป็นพันเลย นั่นนํ้าป่า เออ! จบ เพราะมันพูดให้รู้เรื่องอย่างไรก็ไม่รู้เรื่อง คนไม่เคยรู้ ไม่เคยเห็น มันจะรู้เห็นได้อย่างไร

ฉะนั้น เวลาเทศนาว่าการเขาพูดออกมาจากความจริงในใจอันนั้น ผู้ที่มีปัญญารับ เห็นไหม ถ้ารับนะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนท่านบอกว่าเหมือนคลื่นวิทยุ ถ้ามีเครื่องส่ง เครื่องส่งไม่มีมันก็ส่งคลื่นออกไปไม่ได้ เครื่องรับไม่มีมันก็รับคลื่นวิทยุไม่ได้ โทรศัพท์ไม่มีคลื่นก็รับไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน คนที่ไม่มีความรู้รับไม่ได้ แต่ฟังนี่สัญญา แล้วถ้าจําไปพูด โอ้โฮ! เก่งมากเลย “หลวงพ่อยังพูดผิดนะ ผมอธิบายได้ชัดเจนกว่าหลวงพ่อเยอะเลย” เออ! เอ็งเก่ง พูดถึงคนปฏิบัติเนาะ

“๒. ขั้นตอนของการตัดกามราคะแต่ละขั้นตอนมีแบบไหนครับ ลูกไม่เข้าใจ ให้จิตลูกจะได้มีแนวทางเพิ่มเติมหลังจากฟังหลวงพ่อ”

มีแนวทางก็ส่วนแนวทาง ฟังไว้เป็นคติธรรมเฉยๆ เวลาเราบวชใหม่ๆ เราอ่านประวัติหลวงปู่มั่น อ่านประวัติหลวงปู่มั่นนะ เวลาท่านปฏิบัตินะ ในประวัติหลวงปู่มั่นในสํานวนของ หลวงตาไม่ได้บอกขั้นตอนอะไรไว้เลย บอกแต่ประสบการณ์ของหลวงปู่มั่น ในประวัติหลวงปู่มั่นโดยสํานวนที่หลวงตาท่านเขียน ท่านเชิดชูธรรมะของหลวงปู่มั่น แต่ท่านไม่เอาวิธีการ เอาขั้นตอนมาอวดมาโชว์ แต่เวลาประวัติหลวงปู่มั่นมีคนมาเขียนเลียนแบบจะบอกว่า “หลวงปู่มั่นชมเราอย่างนั้น หลวงปู่มั่นยกย่องอย่างนั้น” เอาหลวงปู่มั่นเป็นพื้นฐาน แล้วเอากิตติศัพท์ กิตติคุณใส่ตัวเอง เวลาคนที่ไม่มีคุณธรรมในหัวใจ

เวลาในประวัติหลวงปู่มั่นนะ เราอ่านประวัติหลวงปู่มั่นแล้วเราพยายามทําของเรา เราทําของเรา เราเอาท่านเป็นแบบอย่าง เวลาเป็นจริงๆ ขึ้นมานะ เข้ากันได้หมด เข้ากันได้หมด เวลาหลวงตาท่านพูดถึง เห็นไหม ว่าเวลาไปหาหลวงปู่มั่น “เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา” หลวงปู่มั่นท่านมีขั้นมีตอนของท่าน เพราะท่านมีขั้นมีตอนของท่าน ท่านถึงจะมาตรวจสอบคนอื่นได้ ท่านถึงมาสอนคนอื่นได้ไง

นี่พูดถึงว่าขั้นตอน ขั้นตอนก็เป็นขั้นตอน เวลาขั้นตอนเวลาครูบาอาจารย์ท่านเป็นธรรมนะ ท่านกลับไม่พูดด้วย เพราะถ้าพูดไปแล้วนะถ้าใครเป็นพ่อเป็นแม่ไปบอกลูกทั้งหมดเลย แล้วลูกไม่มีประสบการณ์เลย ลูกเราก็ไม่มีประสบการณ์ตลอดไป เราให้นโยบายไป เราให้ลูกเราไปฝึกหัดงาน พอลูกเราไปพบอุปสรรค ลูกเราแก้ไขได้ ลูกเรามีปัญญาแก้ไขวิกฤติต่างๆ ได้ ลูกเราจะเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา ลูกเราจะดูแลทรัพย์สมบัติเราได้ปลอดภัยเต็มที่เลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันปฏิบัติถ้าไปรู้ไปเห็นของมัน เป็นความจริงของมัน ถ้ามันไม่จริง มันไม่เป็นก็คือมันไม่เป็น มันจะมาเอาชื่อเสียงของพ่อแม่ “มึงรู้ไหมว่ากูลูกใคร” เอ็งยังไม่รู้จักเลยว่าพ่อมึงชื่ออะไร มึงจะมาถามกูได้อย่างไร “มึงรู้จักไหมว่าพ่อกูชื่ออะไร” เออ! มึงเก่งมากเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมามันเป็นของมันขึ้นมา ไม่ต้องบอกว่าพ่อแม่กูเป็นคนที่ดี แล้วกูก็มีปัญญาหากิน กูก็มีปัญญาสร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมา ไม่ใช่เอาพ่อแม่มาอวด นี่ก็เหมือนกัน เวลาขั้นตอนๆ ถ้ามันรู้จริงมันเป็นความจริงของมัน

“๓. ในการทําสมาธิ ทําความสงบของใจเข้ามาแล้วออกใช้ปัญญาดังต่อไปนี้ ถ้าฝึกฝนไปจนชํานาญแล้วจะต่อยอดขึ้นไปได้ไหมครับ”

มันต้องฝึกฝนชํานาญ การต่อยอดต้องมีสติปัญญา คําว่า “มีสติปัญญา” เวลามันพิจารณาไปแล้ว มันปล่อยวางสิ่งใดแล้ว ถ้ามันไม่สมุจเฉทปหาน เดี๋ยวมันก็ฟูขึ้นมา กิเลสถ้ามันยังไม่สมุจ-เฉทปหานมันยังไม่ตายนะ คําว่า “ตาย” สมุจเฉทปหานมีหนเดียว แต่เวลาตทังคปหานคือพิจารณาแล้วปล่อยวาง ปล่อยวางนี่คือการฝึกฝน ทําซํ้าให้มีประสบการณ์ ต้องทําแล้วทําเล่าๆ แต่ถ้าวันไหนสมุจเฉทปหานนะ มันชัดเจนมาก สมุจเฉทปหานกิเลสมันขาดไปจากใจ มันกังวานกลางหัวใจแล้วไม่ฟื้นกลับมา เป็นกุปปธรรม อกุปปธรรม กุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา คือกุปปธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วิธีการ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา

แต่ถ้าจิตมันพิจารณาจนเป็นอกุปปธรรม อกุปปธรรม อฐานะที่จะเปลี่ยนแปลง ถ้ามันไม่เปลี่ยนแปลง ไม่เปลี่ยนแปลงอย่างไร มันจะรู้ชัดของมัน ถ้ารู้ชัดของมัน นี่ไงที่บอกว่าโลกพร่องอยู่เป็นนิจ ธรรมะสมบูรณ์แบบไม่มีพร่อง ไม่มีการขาดตกบกพร่องและไม่มีการเติมเต็มอีก ไม่มี! ไม่มีสิ่งใดที่จะเข้าไปสิ่งนี้ได้ อันนี้ถ้ามันเป็นสมุจเฉทปหานแล้วจะเป็นอย่างนี้ แต่เป็นขั้นเป็นตอนของมันขึ้นไป นี่พูดถึงตามความเป็นจริงเนาะ ให้ปฏิบัติตามความเป็นจริง

ไม่ใช่บอก “โอ้โฮ! ผมกําลังจะตัดกามราคะนะ หลวงพ่อบอกทางมาเลย ให้ดาบอาญาสิทธิ์มาเลย เดี๋ยวผมฆ่ามันเอง”

เออ! อีกร้อยชาติ ถ้าเป็นจริงมันก็เป็นความจริงของมัน นี้เพียงแต่ว่าเวลาถามมา เราตอบด้วยเหตุด้วยผลนะ ไม่ใช่ตอบด้วยแบบว่าเบียดบังด้วยต่างๆ ตอบด้วยเหตุด้วยผล เพราะว่าเวลาจะพูดถึงธรรมะ เวลาเขาชวนคุยเรื่องธรรมะ แล้วเราจะไปหาเรื่องเป็นพาลชน ไม่ใช่! เขาจะคุยเรื่องธรรมะ แต่! แต่เป็นความมักง่าย มันเป็นเรื่องของความมักง่ายอยากได้โดยที่ไม่รู้กาลเทศะ ถ้ามันเป็นความจริงมันจะมีกาลเทศะ ความมุมานะ ความกระทํามันจะเป็นตามข้อเท็จจริงของมัน

ไม่ใช่ว่า “บอกมาสิแล้วจะทํา บอกมาสิแล้วจะทํา”

เขาเทศน์มาเป็นสิบๆ ปีแล้ว บอกมาเป็นพันๆ ครั้ง เอ็งฟังรู้เรื่องหรือเปล่า ถ้าคนรู้เรื่องมันไม่มีความลับเลย เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีกํามือในเรา แบตลอด ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปิดเผย ธรรมะของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ธรรมะของครูบาอาจารย์เราเปิดเผย นี่ก็เหมือนกัน เทศนาว่าการของครูบาอาจารย์เปิดเผย แต่กิเลสในใจเรามันมืดบอด กิเลสในใจเรามันบังไว้ต่างหาก แล้วก็อยากรู้ไง อยากรู้ หลวงพ่อบอกมาสิ จบ

ถาม : เรื่อง “ไม่ทราบว่าเป็นสมาธิไหมคะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพ ลูกขอความเมตตาช่วยตอบปัญหาดังนี้เจ้าค่ะ มีอยู่วันหนึ่งตอนกลางวัน ลูกเดินจงกรมช่วงแรกก็เผลอคิดไปโน่นนี่ สักพักใหญ่ๆ ก็เริ่มมีสติอยู่ที่การเดินมากขึ้นค่ะ พอกลางคืนลูกหลับไปได้สักพัก พอลูกรู้สึกตัวตื่นก็รู้สึกว่า จิตมันรับรู้อย่างเต็มที่ เหมือนมีแต่ความรู้ตัวอย่างเดียว ไม่มีคําบริกรรมหรือความคิดใดๆ ไม่ได้รู้ลมหายใจ และก็ไม่ได้รู้ว่าเราอยู่ในอิริยาบถใดเลยเจ้าค่ะ มันเหมือนรู้แบบแน่นๆ เจ้าค่ะ ลูกอธิบายไม่ถูกเจ้าค่ะ ลูกเข้าใจว่าจิตเป็นสมาธิ แต่เป็นแค่อึดใจเดียวเท่านั้นก็หายไปค่ะ แบบนี้เป็นส้มหล่นหรือเปล่าคะ

ขอเมตตาหลวงพ่อเจ้าค่ะ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : ว่า “มันเป็นสมาธิหรือเปล่า” ความเป็นสมาธินะ เราบอกว่า คําว่า “สมาธิๆ” เวลาเถียงกันเรื่องสมาธิ เราคุยกันด้วยปัญญาชน เราคุยกันแบบชาวพุทธผู้ที่มีเหตุมีผล ถ้าเป็นคําว่า “สมาธิ” ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา มันเป็นมรรค ศีล สมาธิ ปัญญา

แต่ถ้าเราคุยเรื่องสมาธิ สมาธิแบบโลก แบบปุถุชนของเรา โดยสามัญสํานึกพวกเรามีสมาธิทั้งนั้นนะ คนเรามีสมาธิอยู่แล้ว ถ้าไม่มีสมาธิก็อยู่โรงพยาบาลศรีธัญญา คนที่ขาดสติ ขาดสมาธิก็คือคนบ้า ดูสิ ทางโลก ทางการแพทย์เขาบอกว่าเด็กสมาธิสั้นๆ แม้แต่เด็กยังรู้ได้ว่าสมาธิสั้น หรือเด็กปกติ เด็กปกติคือสมาธิมันสมบูรณ์ไง ถ้าเด็กบกพร่องก็เด็กสมาธิสั้นไง

ฉะนั้น จะบอกว่า คําว่า “สมาธิๆ” ถ้าบอกว่าสมาธิ เราก็มีสมาธิเหมือนกันนะ แต่สมาธิของปุถุชนไง สมาธิของมนุษย์ไง สมาธิแบบนี้คนที่มีสมาธิก็แบบนักวิทยาศาสตร์ นักวิทยาศาสตร์ นักวิจัยเขาต้องเพ่งต้องใช้ปัญญาของเขา เขาก็มีสมาธิระดับหนึ่ง ถ้าไม่มีสมาธิระดับหนึ่ง พวกนักวิจัยเขาต้องทดสอบ เขาใช้ปัญญาของเขาตลอด เขาก็สมาธิของเขา แต่สมาธิเป็นสมาธิของปุถุชนไง

ฉะนั้น เวลาเราจะฝึกหัดขึ้นมา เราต้องมาฝึกหัดอย่างนี้ เราหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เพื่อมีสติสัมปชัญญะ เพื่อให้จิตมันเกาะ จิตให้มันรับรู้ รับรู้จน เห็นไหม เหมือนเด็ก เด็กเวลามันหัดเดิน มันก็เกาะราวระเบียงไปก่อน เกาะไม้หัดเดินไปก่อน พอเด็กมันเดินได้มันก็ทิ้งไม้ ทิ้งราวระเบียง มันก็เดินของมันเองได้ จิตของเรามันจะเป็นอิสระไม่ได้เพราะอะไร

เพราะจิตของเรามันพึ่งตัวเองไม่ได้ มันเกาะอารมณ์ของคนไง มันเกาะอารมณ์ เกาะความชอบไม่ชอบ มันต้องเกาะ มันถึงแสดงตัว เวลาเราเผลอๆ เวลาเราสบายใจๆ มันไม่คิดอะไร เออ! เหมือนไม่รู้ตัว แต่รู้ เพราะมันไม่เกาะอารมณ์ไง ฉะนั้น ถ้ามันเกาะอารมณ์ พอมันเกาะอารมณ์เขาถึงว่ามันเสวย ฉะนั้น เราก็บังคับให้มันเกาะพุทโธๆๆ จนมันทรงตัวได้

สมาธิคือจิตที่ไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น เป็นจิตล้วนๆ จิตที่คงที่ จิตไม่ต้องแอบอิงพาดพิงกับอะไรเลยนี่คือสมาธิ ฉะนั้น เวลาเราพุทโธๆ เราก็พุทโธจนมันพุทโธไม่ได้ มันทรงตัวของมันเองไง มันอยู่ของมัน อันนี้มหัศจรรย์ พูดถึงสมาธินะ ฉะนั้น บอกว่า “พูดถึงสมาธิของมรรค ของศีล สมาธิ ปัญญา” แล้วถ้าบอกว่าสมาธิแบบโลกๆ ที่เขาพูดกันอยู่ “ไม่ต้องฝึกสมาธิ มันมีอยู่แล้วไม่ต้องฝึกสมาธิ” มันก็มีอยู่ แต่มันไม่พอหรอก เพราะอะไร

เพราะคนที่ฝึกหัดพอมีสมาธิแล้ว พอฝึกหัดใช้ปัญญา โอ้โฮ! ทําไมปัญญาเราสุดยอด คําว่า “ปัญญาสุดยอด” คือมันเข้าใจตัวเองหมด มันฉลาดพอที่จะไม่ไปรับรู้ความทุกข์เลย มันมีความสุขของมัน แล้วพอสมาธิมันอ่อนลง เราใช้ความคิดเหมือนกันเลยแต่ทําไมจืดชืดล่ะ ทําไมมันไม่ปลอดโปร่งเลย เพราะขาดสมาธิ ถ้าคนฝึกหัดแค่นี้จะรู้เลย ทําสมาธินะทําของเราจนสมาธิมันสมบูรณ์หรือสมาธิมันมีสมาธิดีขึ้น แล้วลองใช้ปัญญาสิ ไอ้ที่เป็นปมในใจ ไอ้เป็นเรื่องที่มันขัดข้องหมองใจ ไอ้เรื่องใด โอ๋ย! มันปล่อยวางได้หมดเลย

แต่ถ้าไม่มีสมาธินะ ไอ้ที่ว่าปล่อยวางนี่ไม่ปล่อยหรอก แล้วมันโกรธมากยิ่งคิดยิ่งโกรธ ยิ่งคิดยิ่งเจ็บถ้าขาดสมาธิ แค่นี้ถ้าเราฝึกหัดอย่างนี้มันจะรู้ของมันเลย นี่พูดถึงสมาธิก่อนไง เพราะเขาถามว่า “เป็นสมาธิหรือเปล่า” จะบอกว่า “ไม่ใช่สมาธิเลย” “อ้าว! ก็หนูมีสมาธินะ” “อ้าว! ถ้าบอกว่าสมาธิอย่างนี้ไม่พอ” “อ้าว! แล้วสมาธิพอจะเป็นอย่างไร”

ไอ้กรณีอย่างนี้ถึงบอกที่เทศน์ตอนเช้านั่นแหละ ว่ามันพร่องอยู่เป็นนิจ คนทุกๆ คน อารมณ์ของคนมันแตกต่าง ความชอบไม่ชอบของคนมันแตกต่าง แต่ถ้าทุกคนทําความสงบของใจเข้ามา คือทุกคนทําให้จิตมีกําลังก็พอ มีกําลังแล้วก็เอากําลังของตนฝึกหัดใช้ปัญญา มันก็เป็นจริตนิสัยของคนแต่ละคนที่จะต้องทําของบุคคลของเราไป เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้ารู้เฉพาะตน คือรู้เฉพาะความรู้สึกเรา เพราะความรู้สึกเราทุกข์ ความรู้สึกเราอยากพ้นจากทุกข์ มันก็รู้สึกเฉพาะเรา มันก็เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นเรื่องเฉพาะใช่ไหม เป็นเรื่องเฉพาะใจเรา ใจเราสําคัญ ฝึกหัด ฝึกหัดเฉพาะใจเฉพาะเรา

นี้ย้อนกลับมาคําถามว่า “มันเป็นสมาธิหรือไม่”

ถ้าบอกเป็นสมาธิหรือไม่ เรายกถึงว่าสมาธิของปุถุชน สมาธิที่มีอยู่แล้ว เป็นสมาธิอย่างนี้ เป็น แต่ถ้าเป็นสมาธิ สมาธิที่ว่ามันจะต่อเนื่องไป เขาก็บอกว่า “มันเป็นแป๊บเดียว มันเป็นครู่เดียว” ฉะนั้น “ถามว่าเป็นสมาธิหรือไม่” คําถามมีแค่นี้ เขาถามว่า “ที่หนูเป็นสมาธิหรือไม่” เป็นเองแล้วก็ยังให้หลวงพ่อมาคํ้าประกันว่าเป็นหรือไม่

เราจะบอกว่า “ถ้าเป็นสมาธิหรือไม่” ก็เป็น แต่เป็นแล้วมันได้ผลหรือไม่ เป็นแล้ว เห็นไหม เราฝึกหัดให้มันต่อเนื่อง ฝึกหัดให้สมาธิเราดูแลได้ รักษาได้ มันเจริญขึ้นน่ะคือมันพัฒนาขึ้นเจริญขึ้น ที่เราฝึกหัด เราฝึกหัดตรงนี้ เราฝึกหัดให้จิตเราดีขึ้น จิตเราพัฒนาขึ้น ให้เรามีความสุข เราลงทุน ลงแรงก็เพื่อความสุขของเรา ความระงับของเรา เพื่อปัญญาของเรา

“แล้วถ้ามันเป็นหรือไม่” เป็น “ถ้ามันเป็นหรือไม่” ตอนนี้ก็เป็นอดีตไปแล้ว “ถ้าเป็นหรือไม่” เขาบอกว่า “หนูเข้าใจว่ามันเป็นสมาธิแล้วมันเป็นส้มหล่น เพราะอะไร” เพราะเขานอนตื่น ตื่นนอนขึ้นมาแล้วอารมณ์ดีไง “เป็นสมาธิหรือไม่” เป็น คําว่า “เป็น” ของเรา เป็นแบบว่าปุถุชนเรามันก็มีสมาธิอยู่แล้ว แล้วถ้าเราคิดได้ เรามีสติสามัญสํานึก มันทําให้เราไม่คิดมากดี

ฉะนั้น จะบอกว่า สิ่งที่ทํามาๆ เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ไม่ให้ใครหลอก สิ่งที่ทํามาๆ ดูสังคมที่ปฏิบัติใครหลอกใครก็ไม่รู้ ไอ้เรื่องคนหลอกคนเรื่องหนึ่งนะ แต่ของเรากิเลสหลอก ความเข้าใจผิดของเราหลอก ตัวเองหลอกตัวเอง ไอ้สังคม คนหลอกคน คนนู้นหลอก คนนี้หลอก เขาหลอก แต่จริงๆ แล้วความรู้สึกของเราหลอก ความคิดของเราหลอก เราหลอกตัวเอง เราฝึกหัดจนเราฉลาด เราไม่หลอกตัวเอง เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ไม่ให้ใครหลอก ไอ้นั่นโดนเขาหลอก ไอ้นี่โดนเขาหลอก เรื่องของเขา

พูดถึงเป็นสมาธิหรือไม่ มันก็เป็นสมาธิแบบเด็กๆ เด็กๆ ที่มันเป็นคนดีขึ้นมาก็ดี

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเป็นสมาธิก็เป็น แล้วปฏิบัติต่อเนื่องไป เพียงแต่ว่ามันไม่มีประเด็นให้เป็นคําถามที่ว่าจะต้องแก้ไข เพียงแต่ว่าเขาเป็นแล้ว เพียงแต่ขอความเห็น ถ้าขอความเห็นนะ เราบอกว่าเป็นสมาธิไหม อ้าว! เป็น เอวัง

แต่ถ้าเป็นธรรมะ
เวลาธรรมอยู่ไหน ก็ธรรมที่มาเตือนนั่นแหละ
แต่เตือนแล้วตัวเองได้สติไหม เตือนแล้วได้ความยั้งคิดไหม
เตือนแล้วรู้จักมันเป็นประโยชน์ไหม
ถ้ามันเป็นประโยชน์ขึ้นมา สิ่งที่ฝันนั่นน่ะเป็นการเตือน
พอเป็นการเตือนขึ้นมา นี่เป็นการเตือน เห็นไหม
เวลาคนที่ปฏิบัติเหมือนกัน เวลาจิตมันสงบแล้วเห็นนิมิต
เราแก้ไขได้ เพราะเราประพฤติปฏิบัติ สติเราสมบูรณ์อยู่
จิตมันสงบ จิตสงบแล้วเห็น
แต่ถ้าไปฝัน ฝันว่า แก้ไม่ได้ เพราะฝันเรานอนหลับ

๔

ธรรมสอน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ เมษายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

หลวงพ่อ : อันนี้คําถามสด ยาวเหยียดเลย แต่มันมีเนื้อหาสาระอยู่เหมือนกัน

ถาม : ลูกมีคําถามและความอัศจรรย์ที่ได้ประสบทางจงกรม ขอโอกาสเล่าให้หลวงพ่อฟังเจ้าค่ะ

๑. ในคืนที่ ๔ ของการปฏิบัติ ลูกได้ฝันประหลาดว่า ตนเองกําลังหนีมารตัวหนึ่งที่กําลังมาใกล้ตัว ลูกหนีเข้าไปในอาคารหนึ่ง และได้ร้องบอก รปภ. ที่รักษาอาคารแห่งนั้นว่า “ได้ยินเสียงผู้ร้ายใกล้เข้ามาแล้วใช่ไหม ระวังไว้อย่าให้เข้ามา” แล้วลูกก็หลบเข้าไปในอาคาร เสียงนั้นจวนตัวมากจนลูกต้องหนีขึ้นบันไดไป ไม่สามารถอยู่ในลิฟต์ชั้นที่ ๑ ของอาคารได้ พอขึ้นไปชั้นที่ ๒ ก็รู้ว่าโจรร้ายนั้นเข้ามาใกล้ในอาคารจนได้ ลูกก็หนีต่อไป ก็กดลิฟต์ขึ้นไปชั้นที่สูงขึ้น ความรู้สึกตอนนั้น อาคารนั้นเหมือนโรงพยาบาล

ชั้นล่าง ชั้นล่างลูกได้พบเห็นคนป่วย คนแก่มารอหาหมอ พอขึ้นไปชั้นสูงขึ้นไป (กดลิฟต์มั่วเลย ด้วยความตกใจและกลัวโจรร้าย) ลิฟต์มาเปิดที่ชั้นคนตาย ชั้นนี้มีคนตายนอนเรียงกันเต็มไปหมด ไม่มีหมอพยาบาลเลยสักคน เงียบมาก ใจคิดว่าจะมาหลบโจรที่ชั้นนี้ดีไหมหนอ แต่เงียบเหลือเกิน ไปต่อดีกว่า ลิฟต์ก็ไปเปิดชั้นใหม่ ชั้นนี้เต็มไปด้วยเด็กเกิดใหม่ร้องกระจองอแงบ้าง มีพยาบาลคอยดูแล เออ! ชั้นนี้ค่อยมีเพื่อนหน่อย ลูกจึงก้าวออกมาหลบโจรอยู่ชั้นนี้

ในขณะที่หลบโจรอยู่นั่นเอง ก็มีคนบอกว่าให้มาดูตรงนี้สิ แต่ลูกดื้อไม่ไป ไม่เชื่อเขา ทันใดนั้นโจรมาจากทิศใดไม่ทราบ ทุบกระจกตึกทะลุมาลากคอลูกจะให้ร่วงลงจากตึกสูง ทันใดนั้นก็มีทีม (เหมือนองครักษ์ของลูก) มาประมาณ ๔ คน มาช่วยต่อสู้กับโจรร้าย โจรนี้ร้ายกาจมาก กําลังมากเหลือเกิน มือไม้เหนียวมากค่ะ ถีบให้หลุดจากตัวลูก เหมือนแกะให้หลุดจากหน้าต่าง ขอบหน้าต่างมาก ลูกสู้สุดฤทธิ์สุดเดชกว่าที่จะถีบโจร แกะมือโจรให้ร่วงจากตึกได้แทบตายเลยทีเดียว พอโจรหลุดไปแล้วก็รู้สึกว่าโจรนี้จะกลับมาอีก เพราะ รปภ. ข้างล่างกันไว้ไม่ได้ โจรจะมาหาเราจนเจอ และต่อสู้กันอีกใหม่

จากนั้นลูกก็ตื่นขึ้นเป็นเวลาประมาณตี ๔ ถึงเวลาเดินจงกรมพอดี ก็ได้ไปล้างหน้า สวดมนต์และเข้าทางจงกรม ก็ได้พิจารณาถึงความฝันที่เกิดขึ้นว่า เอ๊! ฝันนี้เป็นฝันฟุ้งซ่านหรือว่าจะมีความหมายอะไรหรือเปล่าหนอ ใจก็ค้านว่าจะฟุ้งซ่านคงไม่ใช่ เพราะเมื่อคืนนี้ก่อนนอนได้สวดมนต์ชินบัญชร สติครบดี ไม่น่าฟุ้งซ่านได้ หากไม่ฟุ้งซ่านเหตุใดจึงฝัน

ก็ย้อนกลับมาว่า อ๋อ! เมื่อคืนนี้หลังจากลงจากทางจงกรมก็มานั่งอ่านหนังสือประวัติการภาวนาของพระมหาบัว ตั้งแต่หลวงตาออกบวช และการพิจารณาธรรมในขั้นต่างๆ จนมาถึงขั้นช่วงท้ายสุดที่ท่านอุปัฏฐากหลวงปู่มั่น สิ่งหนึ่งที่ชัดเจนในการอ่านหนังสือเล่มนี้ คือ องค์หลวงตาต่อสู้กับกิเลสเอาจริงเอาจัง สมบุกสมบันมาก สู้เอาเป็นเอาตายกันไปข้างหนึ่ง

แต่ในใจเรากลับสงสัยว่า “มันต้องต่อสู้ขนาดนั้นเชียวหรือ ต้องเอากันหนักขนาดนั้นเลยหรือ ไม่ทางสายกลางหรือ” แล้วก็ปิดหนังสือเข้านอน จนมาฝันแล้วก็สําเหนียกบนทางเดินจงกรมว่าภาวะถีบโจรร้ายให้หลุดจากตัวเรา ความรู้สึกในฝันมันชัดเจนมาก ต้องไม่ยอมแพ้ ถีบจนกว่าจะหลุด ถ้าไม่หลุดจะไม่ยอมหยุดเป็นอันขาด เพราะถ้าหยุดมันจะลากลงตึกสูง และตายไปกับมันแน่ ก็ถีบต่อสู้สุดชีวิตจริงๆ อ้าว! ทีนี้มาลองสู้กันบนทางจงกรมแบบในฝันเลยนะ ถ้าฝันนี้มีความหมาย เราคงได้รู้อะไรเป็นแน่

บนทางจงกรมวันนี้ลูกเริ่มเดินตอนตี ๔ ระหว่างเดินจงกรมก็พุทโธไม่ให้ขาด ตั้งมั่นไม่ให้ขาด และหากฟ้าไม่สว่างจะไม่ลงจากทางจงกรมเป็นอันขาด ระหว่างเดินความปวดหลังก็มา อ้าว! สู้กันเลยปวดก็ปวดไป จากนั้นลูกก็เริ่มแยกอีก อะไรมันปวด หลังก็ไม่ใช่ หลังกับความปวดมันก็คนละอัน ใจมันจะสู้ ใจก็ไม่ใช่ความปวด แต่เมื่อก่อนทําไมทนไม่ได้ อ้อ! ก็เพราะเอาใจไปรับ ใจวิ่งไปหา ไปเสวยความปวดนั้น มันก็ปรุงต่อเป็นทุกข์ทรมาน ไม่ไหวแล้ว ต้องหยุดแล้ว แล้วก็แพ้มันทุกที คราวนี้ปล่อยให้มันปวดไป ใจไม่เข้าไปรับ ใจอยู่กับพุทโธ สักพักไม่ปวดแล้ว ความปวดล่วงหายไปต่อหน้า อ้อ! แปลก อ้าว! ยังไม่หยุดพุทโธต่อ

พิจารณาความฝันที่ประสบมาขึ้นมาหลายครั้งว่าโจรร้าย รปภ. องครักษ์ทั้ง ๔ เปรียบกับอะไร จนในที่สุดก็กระจ่างว่า โจรร้ายน่าจะเป็นกิเลส เป็นเครื่องฉุดหัวใจลงตํ่า รปภ. เป็นสติ หากไม่มีสติสมบูรณ์ก็ไม่สามารถระมัดระวังโจรร้ายไม่ให้เข้ามาได้เลย องครักษ์ทั้ง ๔ พิจารณาอยู่นานจนคิดว่าน่าจะเป็นศีล สมาธิ ปัญญา และความเพียรที่ต้องต่อสู้กับโจรร้ายให้กระเด็นออกไปจากใจ หากองค์ทั้ง ๔ นี้ไม่แข็งแรงพอ จะไม่สามารถต่อสู้กับโจรร้ายได้เป็นแน่ ลูกต้องร่วงไปกับมันเป็นแน่

แล้วขณะพิจารณาฝัน ทุกขเวทนาก็ปวดอีก ปวดหนักกว่าครั้งแรก มาปวดขา ปวดหลัง เวียนศีรษะคล้ายจะเป็นลม จะให้ลูกหยุดเดินให้ได้ ใจคิดว่าเราจะสู้กันให้ถึงที่สุดเหมือนความฝัน ทุกครั้งที่เหมือนว่าจะทนไม่ไหว หยุดเถอะ ก็จะย้อนถามกลับว่า สู้สุดหรือยัง ใจมันไม่เปรียบกับความรู้สึกตอนสู้กับโจรในฝัน ยังฝันไม่สุดเหมือนในฝัน อ้าว! อย่างนั้นซัดกันต่อ ขาปวดมากนัก อ้าว! หลุดออกไปเลย หลังหักลงมาเลย เวียนหัวจะล้ม ล้มเลย ตายเป็นตาย สู้กันพักใหญ่ ใจไม่ใช่ไปยุ่งกับความเจ็บปวดนั้นเลย ใจกลับพุทโธไว้ตลอด

ขณะนั้นเองความมหัศจรรย์ก็เกิดขึ้นในใจดวงนี้เอง ทุกขเวทนาใหญ่หลวงดับไปต่อหน้าแบบนี้เอง ง่วงหายไป ไม่หวั่นไหว เมื่อกี้ยังจะตายอยู่เลย ตอนนี้เหลืออะไร ลูกได้รับรู้แล้ว ความอิ่มเอิบใจ ความอิ่มเอิบจิตแท้ พลังของจิตแท้หลังเวทนาดับเป็นเช่นนี้เอง มหาศาลมาก จากนี้เลยเหนื่อยเมื่อยล้าจะตายอยู่เมื่อกี้ ตอนนี้กําลังจะจากไปไม่ทราบ เดินปลิวเลย จนสว่างคาตาก็ไม่เหน็ดเหนื่อย ซึ่งสิ่งที่จะเข้าไปรับรู้ความผ่องใสก็ค่อยคลายตัวออกมา คงเหลือแต่กําลังที่ยังไม่หายไป

ลูกก็กลับมาพุทโธและพิจารณาว่าผลมหัศจรรย์เมื่อครู่เกิดได้อย่างไร มันคืออะไร และมีคําตอบผุดขึ้นในใจว่า นี่แหละมนุษย์เราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ลูกได้สัมผัสจริงว่าทุกข์เป็นอย่างไร ความเพียรต้องสุดชีวิตจริงๆ การมาล่วงทุกข์ที่มีคุณค่าจริงๆ สิ่งนี้คือส้ม เนื้อส้มที่หลวงพ่อเคยเทศน์สอนนั่นเอง ส้มนี้เป็นส้มโอเปลือกหนามากทีเดียว ปอกมือเปล่าทุกข์ยากลําบากมาก ลําบากเป็นที่สุด แต่เนื้อส้มภายในนั้นสุดจะบรรยายเหลือเกินค่ะ

สุดท้ายพิจารณาว่า ทั้งหมดทั้งมวลเกิดจากปัจจัยใดในใจตอนนั้น รู้สึกขอบคุณหลวงตา ขอบคุณหนังสือ ขอบคุณหลวงตาที่เทศน์ประสบการณ์ ขอบคุณถึงที่สุดหัวใจนี้ไม่ยอมแพ้

ตอบ : มันเขียนไปเรื่อยเนาะ เขียนหนังสือหวัดมันอ่านยาก ถ้าอ่านยากก็จบ เขาว่าถึงที่สุดนะ ต่อไปมันภาวนาไปเรื่อย ภาวนาไปเรื่อย เอาแค่นี้ก่อน เอาแค่ที่เขาฝัน เขาฝันว่าเขาหนี หนีโจรร้าย แล้วโจรร้ายตามล่ามาๆ ตามล่ามาเขาฝัน

แต่ความฝันที่ว่า พอฝันแล้วนี่เป็นความฝัน แต่ความฝันเวลามันเป็นความจริงไง ความฝันเป็นความจริงเพราะเขาฝันแล้วเขามาเดินจงกรม พอเดินจงกรม ย้อนกลับมาที่ความฝันนั้น ถ้าความฝันนั้น เห็นไหม ทีแรกถ้าเป็นความฝันก็เลยบอกว่าธรรมะมาเตือน เวลาธรรมมาเตือนนะ เวลาคนธรรมะเกิดๆ ธรรมะเกิด เวลาเราพิจารณาของเรา เห็นไหม พอจิตมันสงบ หรือจิตมันมีกําลังขึ้นมามันจะมีธรรมะมาเตือนๆ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาฝันฝันว่าตัวเองมันมีโจรผู้ร้ายไล่กวดมา แล้วก็โจรผู้ร้ายนี้เป็นกิเลสไง แล้วถ้ามีองครักษ์มีพวกต่างๆ มาดูแลรักษา ไอ้นี่ก็เป็นฝันอันหนึ่ง ถ้าความฝันอันนี้มันเกิดขึ้น ถ้าความฝันอันนี้มันเกิดขึ้น เห็นไหม ถ้ามันฝันเอง ฝันเองกับธรรมะมาเตือน แต่นี่เขาบอกว่าเขาอ่านหนังสือประวัติภาวนาหลวงตา พออ่านหนังสือประวัติภาวนาหลวงตา ความรู้สึกมันคิดว่า “โอ้โฮ! คนเราเวลาประพฤติปฏิบัติมันต้องรุนแรงขนาดนี้เชียวหรือ มันต้องรุนแรงขนาดนี้เชียวหรือ”

ความรุนแรงอันนั้นเป็นอันหนึ่งนะ อันนี้มันเป็นความลังเลสงสัย ถ้าเป็นความลังเลสงสัย เวลาเราปฏิบัติ เวลาเราประพฤติปฏิบัติเราก็ว่าเราเป็นปัญญาชน ถ้าเป็นปัญญาชนเราปฏิบัติของเราด้วยการทํางานของเรา ทํางานขนาดไหนก็ต้องรักษาชีวิตไว้ๆ เพราะว่ารักษาชีวิตไว้ สิ่งที่รักษาชีวิตไว้ ปรารถนาความสุขๆ ไง กิเลสเป็นเราๆ ไง ถ้าสรรพสิ่งนี้เป็นเรา กิเลสเป็นเรา เราทําอะไรไม่ได้เลย

แต่คนที่เขามีสติมีปัญญานะ ความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เวลาทําขึ้นมาทําเพื่อคุณงามความดีไง แต่ความเหน็ดเหนื่อยก็เป็นเรา สรรพสิ่งก็เป็นเรานะ กิเลสมันก็เป็นเราไปด้วยไง ทีนี้เวลาคนที่เขาปฏิบัติแล้ว เวลาเขาอดนอนผ่อนอาหารไง เขาอดนอนผ่อนอาหารเพื่อไปทอนกิเลสๆ ถ้าเราอดอาหารกิเลสมันก็อดไปด้วย ถ้าเราอยู่สุขอยู่สบายกิเลสมันก็อ้วนพีไปด้วย นี่ก็เหมือนกัน เพราะกิเลสมันเป็นเราไง แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมาเวลาไปอ่านหนังสือเข้าแล้วมันสงสัย เขาสงสัยว่า “โอ้โฮ! ต้องทําขนาดนี้เชียวหรือ ทําขนาดนี้เชียวหรือ”

นั่นน่ะมันเลยไปฝันไง ความฝันอันนั้นเพราะอะไร เพราะความคุ้นชินไง เพราะความคุ้นชินกับเรา ถ้าเราเป็นคนรักตัวรักตนใช่ไหม เราทําสิ่งใดเราก็ทําด้วยความพอประมาณของเรา แล้วพอประมาณของเรา เราบอกว่านี่ทางสายกลาง แต่ถ้าใครทําอะไรที่รุนแรงเกินไปเป็นอัตตกิลมถานุโยค ถ้าอัตตกิลมถานุโยคอันนั้นมันเป็นความคิดของเรามันเจือไปด้วยกิเลส สมุทัยมันจรมา กิเลสอนุสัยมันนอนเนื่องมากับใจ อนุสัยมันนอนเนื่องมากับใจ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาท่านเย้ยมารไง “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดอีกไม่ได้เลย” เกิดจากความดําริของเรา ไอ้มันคิดมาแล้ว คิดไปมันก็คิดโดยสัญชาตญาณ คิดโดยความคุ้นชินไง “โอ๋ย! ต้องขนาดนั้นเชียวหรือ” อย่างนี้พูดประสาเราว่ายังมีบุญนะ คิดว่า “โอ้โฮ! ต้องทําขนาดนั้นเชียวหรือ” มีคนอ่านหนังสือนี้มาก อ่านหนังสือครูบาอาจารย์นะ โอ้ย! ถ้าอย่างนี้ไม่ปฏิบัติดีกว่า เพราะอ่านแล้วมันกลัวไง โอ้โฮ! ถ้าลงทุนขนาดนี้แล้วเดี๋ยวมันตายไง พอเดี๋ยวมันตาย เดี๋ยวมันเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา เดี๋ยวทุกข์เดี๋ยวยาก อย่างนี้ไม่ปฏิบัติดีกว่า

แต่ถ้าคนมีศรัทธาความเชื่อ เวลาคนมันจนตรอกนะ เวลามาอ่านหนังสือประวัติครูบาอาจารย์ อืม! มันเป็นช่องเป็นทาง เหมือนกับหัวรถจักรมันลากขบวนนั้นไปเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติมีปัญญานะ เราพยายามจะขวนขวายของเรานะ มันมีช่องทางของมันออกไปเลย พูดถึงว่าคนที่ปฏิบัติ คนที่มีศรัทธาความเชื่อ แล้วคนที่มีการกระทํามาเขาก็ลงใจของเขา

แต่ของเรา พอเราอ่านแล้วมันอยู่ที่ตรงนี้ ตรงที่ว่าคืนนั้นก่อนนอนอ่านหนังสือหลวงตา พออ่านหนังสือเสร็จแล้ว “โอ้โฮ! มันขนาดนั้นเชียวหรือ โอ้โฮ! ขนาดนั้นเชียวหรือ” โอ้! ไปฝันเลย ไปฝันว่าเวลาผู้ร้ายโจรมันตามมาไม่โอ้โฮ! เลยนะ เรียกคนช่วย เวลาโจรมันตามมาตั้งแต่ชั้นที่ ๑ กดลิฟต์ชั้นที่ ๒ ที่ ๓ ที่ ๔ หนีไปตลอด แต่มันดีอย่างหนึ่ง ดีอย่างหนึ่งไปชั้นแรกก็ไปเห็นคนตาย คนตายหมดเลย เงียบกริบเลย ไปอีกชั้นหนึ่งไปเห็นชั้นที่ว่าเด็กทารก เด็กแรกเกิด มันไปเห็น นั่นเป็นธรรมทั้งนั้น เวลาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวลาไปเห็นเข้า พอไปเห็นเข้า ถ้ามันสลดมันสังเวช ทีนี้เห็นเข้ามันก็เห็นว่ามีรปภ. มารักษา ถ้ามันพูดถึงว่าโดยธรรมดาธรรมะมันสอน เวลาธรรมมาเตือนๆ ธรรมมาสอนไง มันบอกคนนี้มีวาสนา มีอํานาจวาสนา เห็นไหม

เวลามีความสงสัยกิเลสมันท่วมหัว เวลากิเลสมันคิดอย่างนั้นทําไม่ได้ ทําไม่เป็น ไม่ต้องทํา นอนสบายๆ ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม ทุกอย่างมีอยู่แล้ว เดี๋ยวเดินไปชนมันเอง กิเลสหลอกทั้งนั้น แต่เวลาความเชื่ออย่างนั้น แต่เวลาธรรมมาเตือนๆ มันก็มาถึงว่าเราต้องดิ้นรน ต้องต่อสู้ ต้องหนี เวลาหนีโจรน่ะกลัว เพราะโจรมันฆ่า เวลาโจรมันฆ่า เราเห็นได้ว่าโจรมันฆ่า นี่แหละบุคลาธิษฐาน นี่ไง เวลากิเลสมันทําลายๆ ทําลายเราทั้งนั้น

แต่ถ้าเป็นธรรมะเวลาธรรมอยู่ไหน ก็ธรรมที่มาเตือนนั่นแหละ แต่เตือนแล้วตัวเองได้สติไหม เตือนแล้วได้ความยั้งคิดไหม เตือนแล้วรู้จักมันเป็นประโยชน์ไหม ถ้ามันเป็นประโยชน์ขึ้นมา สิ่งที่ฝันนั่นน่ะเป็นการเตือน พอเป็นการเตือนขึ้นมา นี่เป็นการเตือน เห็นไหม เวลาคนที่ปฏิบัติเหมือนกัน เวลาจิตมันสงบแล้วเห็นนิมิต เราแก้ไขได้ เพราะเราประพฤติปฏิบัติ สติเราสมบูรณ์อยู่ จิตมันสงบ จิตสงบแล้วเห็น

แต่ถ้าไปฝัน ฝันว่าแก้ไม่ได้ เพราะฝันเรานอนหลับ เวลาบางคนบอกภาวนาดีในฝันนะ บอกเวลาฝันไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เราบอกไปเห็นกันจริงๆ หรือ ไม่ใช่! ฝัน อํานาจวาสนาของคนมันร้อยแปด มันหลากหลายมาก ถ้าคนหลากหลายขึ้นมา เวลาภาวนาเวลามีสติสมบูรณ์ทําอะไรไม่ได้ ภาวนาทุกข์ยากมาก เวลานอนหลับฝันเป็นชิ้นเป็นอันเลย เวลาฝัน อันนั้นก็เป็นบุญอันหนึ่งนะ เป็นความฝัน ได้เฉพาะในฝันไง แต่เวลาปฏิบัติจริงๆ ไม่ได้ มี มีคนมาถามปัญหาเยอะมาก แหม! เวลาเล่าให้ฟังเราก็แหม! ชื่นชมนะ เออ! คนนี้ภาวนาเก่ง แล้วบอกว่าให้แก้ไข ทําไม่ได้หรอกเพราะมันเป็นความฝัน มันอยู่ในฝัน

ใช่! เวลามันฝันมันแก้ไม่ได้ เพราะ เพราะฝันเราควบคุมไม่ได้ ฝัน ถ้าคนมีสติดีนะ เวลาฝัน เวลาสงสัยในฝันแล้วแก้ในฝันเลยก็มี คุณภาพของจิตมันจะดีกว่าที่ว่าฝันแล้วแก้ไม่ได้นี่ระดับหนึ่ง เวลาบางคนฝันนะ ในฝันมันถามตอบกันในฝันเลย แต่ก็เป็นถามตอบในฝัน มันก็เป็นความฝัน ไม่ใช่ปัจจุบันไง มันก็ยังแก้กิเลสไม่ได้ แต่จิตของคนมันมีหยาบมีละเอียด เวลามันเป็นของมันไป

แต่นี่ไม่ใช่ นี่เวลาฝัน ฝันถึงว่า เห็นไหม ฝันให้เราเข้าไปในตึก ๔ ชั้น ตึก ๔ ชั้น อริยสัจนั่นแหละ ให้เข้าไปเห็นคนตาย ให้เข้าไปเห็นเด็กทารก ให้เข้าไปเห็นหมอ ให้เข้าไปเห็น แล้วเราจะเชื่ออะไร เราจะแก้ไขอย่างไร ไอ้นั่นเป็นความฝัน เป็นการบอกอํานาจวาสนา ทีนี้พอฝันแล้ว พอตื่นจากฝัน พอตื่นจากฝันขึ้นมา มาเดินจงกรม มาเดินจงกรมมาพิจารณาของตน พิจารณานะ ไอ้นั่นเป็นเหตุ เวลาคนมาเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เวลาเราจะภาวนา หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ถ้าเราไม่หายใจเข้านึกพุท ไม่หายใจออกนึกโธ หายใจทิ้งเปล่าๆ

พอหายใจเข้าระลึกถึงพุท หายใจออกระลึกถึงโธ ก็เป็นพุทธานุสติ หายใจเป็นอานาปานสติ กําหนดพุทโธเป็นพุทธานุสติ แล้วจิตเป็นคนกําหนด มันก็เป็นการประพฤติปฏิบัติโดยปัจจุบัน เวลาเราทํานะ แล้วเราทําเพื่อให้จิตมันสงบ เห็นไหม หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธให้มีงานทํา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราเดินจงกรม เรานั่งสมาธิภาวนา คนที่ภาวนาแล้วไม่ได้ผล มันไม่มีเหตุ มันไม่มีงานให้ทําไง ถ้ามีงานให้ทํา เวลาจิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา ได้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันได้พิจารณา แต่ถ้ามันไม่เห็น ที่ภาวนากันอยู่ปัจจุบันนี้ที่มันไม่ก้าวหน้าเพราะมันไม่เห็น ถ้าเวลามันเห็น เห็นก็เห็นโดยวิปัสสนึก เห็นโดยการสร้างภาพ มันไม่เห็นตามข้อเท็จจริง ถ้าเห็นตามข้อเท็จจริง ถ้าจิตจริงเห็นจริง จิตมันไม่จริง ไม่จริงเพราะมันไม่เป็นสมาธิไง ไม่เป็นสมาธิมันมีสมุทัย มันมีความคิดไง

ถ้าเป็นสมาธิจิตตั้งมั่นๆ มันเป็นสมาธิจิตตั้งมั่นไม่พาดพิงในอารมณ์สิ่งใดทั้งสิ้น แล้วมันมีกําลัง สติมันน้อมไปสู่สติปัฏฐาน ๔ มันเห็นตามความเป็นจริง เวลาพิจารณาไป เราจะบอกว่ามันต้องมีเหตุ ถ้ามันมีเหตุนะ พอมีเหตุมีการภาวนา โอ้โฮ! มันคึกคักมาก คนถ้ามีงานทําๆ นะ เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาได้ทั้งวันทั้งคืนเลย แต่คนถ้าไม่มีงานทําไง เดินจงกรมมันก็แห้งแล้ง นั่งสมาธิไปก็หลับ นั่งสมาธิโงกง่วงเป็นหัวตอ มันไม่มีงานทํา มันไม่มีงานทํา

ทีนี้พอฝัน ฝันเสร็จแล้วพอเข้าทางจงกรม เห็นไหม มีงาน มีงานคือว่าเอาความฝันที่มันเพิ่งฝันสดๆ ร้อนๆ เอามาพิจารณา เอามาพิจารณา เห็นไหม เราเอามาพิจารณา เดินจงกรม เขาถึงบอกเขาพิจารณาไปว่าไอ้นั่นเป็นอะไร ไอ้นี่เป็นอะไร พิจารณา เดินจงกรมพอจิตมันกลับลงอีก เขาบอกว่าเกิดความมหัศจรรย์มาก ปวดหลัง ปวดเอว ปวดเจ็บแข้งเจ็บขาไปหมดเลย หายหมดเลย ถึงความมหัศจรรย์ นี่ข้อเท็จจริง

เวลาที่เขาปฏิบัติกันๆ มันเป็นวิธีการ เป็นวิธีการปฏิบัติอย่างหนึ่ง เป็นรูปแบบอย่างหนึ่ง หลวงตาท่านบอกว่าปฏิบัติกันพอเป็นพิธี ที่เขาปฏิบัติกัน ปฏิบัติกันพอเป็นพิธี พอเป็นพิธีมัน ก็ดี เด็ก เห็นไหม เด็กเวลามันเล่น มันทําของเสียหาย มันไปทําของเสียหายใช่ไหม เด็กให้มันเรียบร้อย ให้มันนั่งสงบๆ เห็นไหม มันก็เป็นเด็กดี

นี่ก็เหมือนกัน จิตโดยธรรมชาติมันคิดโดยกิเลสทั้งนั้น แล้วปฏิบัติพอเป็นพิธี นั่งสมาธิ เดินจงกรมพอเป็นพิธี ก็จัดให้มันเรียบร้อย ก็เป็นเท่านั้นเอง แต่มันไม่สงบ มันไม่เป็นสมาธิ พอ มันเป็นสมาธิขึ้นมาจิตมันลงเป็นสมาธิ พอจิตเป็นสมาธิมันมีกําลังของมัน แล้วมันมีเหตุ มีเหตุคือว่ามันมีงานทําของมัน เพราะมันมีความฝันเป็นเหตุ มันพิจารณาของมันไปๆ เขาบอกว่าสิ่งที่เป็นความมหัศจรรย์ไง เขาบอกเขามหัศจรรย์มาก

เราจะบอกว่า เวลาฝันนั่นน่ะธรรมะมาเตือน เวลาเดินจงกรม เดินจงกรม เห็นไหม ที่เดินจงกรม ๒ - ๓ ชั่วโมงขึ้นมาต่างๆ ไอ้ที่ความเจ็บปวดมันปล่อยหมด มันเวิ้งว้างหมด มันเป็นความมหัศจรรย์หมด อันนั้นก็เป็นประสบการณ์ของจิต เป็นประสบการณ์ของจิตนะ ถ้าเราปฏิบัติพอเป็นพิธีก็อย่างที่ทําๆ กันมา พอเป็นพิธีปฏิบัติเอาบุญไง ปฏิบัติเพื่อบุญกุศล แต่มันไม่เป็นปัจจัตตังเป็นสันทิฏฐิโกไง แต่เวลาฝันขึ้นมา ธรรมะมาเตือนแล้วว่าจะต้องเอาจริงเอาจังไง มันเลยมีกําลังใจไง มีกําลังใจว่าพอตื่นนอนขึ้นมาเข้าทางจงกรม พอเข้าทางจงกรม พิจารณาตามในความฝัน เพราะความฝันมันฝันไปแล้วมันเห็นอย่างนั้นมันแบบว่ามันสะเทือนใจ มันเป็นปัญหาของเราเอง

เวลาเราพิจารณา พิจารณาด้วยสติปัญญา ด้วยความสมดุลของมัน ความพอดีของมัน มันก็ปล่อย เวทนาหายหมด สิ่งนี้มันเกิดจากจิต แต่ไม่ใช่จิต เวลามันปล่อยแล้วมันก็กลับมาสู่จิต จิตมันก็เป็นความมหัศจรรย์ไง มหัศจรรย์นะ ผลของการปฏิบัติ ถ้าผลของการปฏิบัติ สิ่งที่ปฏิบัติมันก็เป็นผลงานของผู้ที่ปฏิบัตินั้น เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก แล้วมันก็จะฝังอยู่จิตดวงนั้น เป็นปัจจัตตังของจิตดวงนั้นเป็นผู้เห็น จิตดวงนั้นเป็นผู้ที่ได้ผลตอบแทนนั้น แล้วมันฝังอยู่ที่นั่น เป็นของส่วนบุคคล

เห็นไหม ที่บอกว่า เวลาปฏิบัติๆ ธรรมะเป็นส่วนบุคคลๆ ส่วนบุคคล เวลาเราทุกข์ เราทุกข์ส่วนบุคคลนะ เดินจงกรมอยู่ ๔ คน คนหนึ่งก็มีความสงบพอสมควร อีกคนหนึ่งมีความสงบมาก เขาก็มีความสุข อีกคนหนึ่งปฏิบัติไม่ได้เลย ส่วนบุคคล อีกคนหนึ่งปฏิบัติแล้วล้มเหลวตลอด เป็นความทุกข์ทั้งนั้น ทุกข์ในใจ ปฏิบัติอยู่ ๔ คนเท่ากัน เหมือนกัน แต่ผลตอบรับไม่เหมือนกัน เป็นส่วนบุคคลๆ หมดล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติของเรา เราฝันเราก็ฝันของเราเอง เวลาเราปฏิบัติขึ้นมาด้วยวุฒิภาวะคือมันฉุกคิดได้ ถ้ามันไม่ฉุกคิดได้นะ ฝันตื่นนอนขึ้นมาก็ โอ้โฮ! ตกใจ นอนอยู่นั่นน่ะ นอนอยู่ด้วยครุ่นคิดอยู่นั่นน่ะ ไม่ทําต่อ เห็นไหม

ฝันตื่นขึ้นมา ตื่นขึ้นมาเข้าทางจงกรมเลย ทางจงกรมเสร็จก็เอาความฝันนั้นมาเป็นเหตุให้ได้การพิจารณา พอพิจารณาขึ้นมาแล้วมันก็ปล่อยวาง พูดถึงว่าผลของมัน เห็นไหม ว่าธรรมะมาเตือน ถ้ามันสอนมันปฏิบัติแล้วมันต้องได้นํ้าได้เนื้อ เวลาปฏิบัติไปแล้วถ้ามันได้นํ้าได้เนื้อมันก็เป็นประโยชน์กับเรา พูดถึงในการปฏิบัตินะ ถ้าปฏิบัติได้ นี่พูดถึงผลของที่เขามาอยู่หลายวัน กลับไปแล้ว แล้ววันนั้นเขาจะถามปัญหา

เราบอกว่าเราจะมาตอบวันนี้ เราจะมาตอบตอนเป็นการเป็นงานไง แล้วตอบแล้วก็จบ แล้วถ้าปฏิบัติก็ปฏิบัติไปเรื่อย ถ้าปฏิบัติต่อเนื่องไป เพราะว่าทุกคนต้องการคุณงามความดี ทุกคนปฏิบัติแล้วก็ต้องการให้ได้ผล ปฏิบัติได้จริงไง เราแสวงหานะ ความเชื่อเป็นเรื่องหนึ่งนะ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไปมันจะได้จริงไม่ได้จริงนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้ามันได้จริงก็ได้จริงของเรา ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิเวลาปฏิบัติแล้วได้จริงตามความเป็นจริง มันจะเป็นคุณประโยชน์

ถ้าปฏิบัติไปแล้วเป็นความจริงของเรา ความจริงของผู้ที่ปฏิบัติ แต่มันไม่ลงสู่ธรรม มันไม่เป็นความจริงในธรรมไง เพราะปฏิบัติแล้วมากน้อยแค่ไหน จิตมันจะปล่อยวางอย่างไร มันจะปล่อยวางโดยขาดสติ มันจะปล่อยวางโดยเป็นธรรมหรือเป็นโลก ถ้าเป็นโลก เป็นโลกก็ปล่อยแล้วไม่มีสิ่งใดเป็นสาระ ถ้าปล่อยที่เป็นธรรมมีสาระทั้งนั้น การปล่อย ปล่อยด้วยอะไร ปล่อยด้วยสติ ปล่อยด้วยสมาธิ ปล่อยด้วยปัญญา การปล่อยที่มันมีคุณสมบัติมากน้อยแค่ไหน แล้วถ้าปล่อย ปล่อยอย่างไร มันจะเป็นความจริงความจังของผู้ที่ปฏิบัตินั้น ผลของการปฏิบัติเนาะ จบ

หลวงพ่อ : อันนี้คําถามในเว็บไซต์นะ

ถาม : เรื่อง “ทางเดิน”

หลวงพ่อ : เขาว่าทางเดินนะ

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อ ครั้งล่าสุดผมเขียนมากราบเล่าถวาย ท่านอาจารย์เมตตาตอบในชื่อ “กิเลสโดยย่อ” คราวนี้ผมจะเล่าถวายตั้งแต่ต้นจนถึงปัจจุบันโดยเขียนเป็นเพียงบางส่วน เพราะมันอาจจะยาวมากเกินไป

ตอบ : เราก็เลยจบเลย เพราะเพียงบางส่วน ๑๐ หน้า ถ้าทั้งหมดเป็นหนังสือหลายเล่มแน่ๆ เลย เพียงบางส่วน ๑๐ หน้า

ฉะนั้น คําว่า “กิเลสโดยย่อๆ” เพราะเขาเขียนมา เขาเขียนมาแล้ว เขาบอกว่าเขาเคยปฏิบัติครูบาอาจารย์มา ปฏิบัติมาหลายสิบปีแล้ว แล้วปฏิบัติโดยการทําสมาธิบ้าง โดยการใช้ปัญญาบ้าง แล้วบางทีเขียนถามหลวงพ่อ หลวงพ่อเอ็ดเอาบ้าง

เวลาเอ็ดเอาบ้างนี่นะ คําว่า “เอ็ดเอาบ้าง” นักปฏิบัติ เห็นไหม เวลาเขียนถ้านักปฏิบัติโดยส่วนตัวมันพูดได้จะเจนได้ชัดเจน เวลาโดยส่วนตัว แต่ถ้าเขียนมาถามมันเหมือนกับถามธรรมะขั้นใดก็แล้วแต่ ถ้ามันพูดออกไป ถ้าคนมันเป็นสาธารณะพูดออกไปเพื่อให้คนอื่นรับรู้ ถ้ามันพูดถึงบางอย่าง โลกเขารับไม่ได้ ว่าอย่างนั้นเถอะ ถ้าโลกรับไม่ได้ เวลาเขียนมา เราถึงได้เอ็ด ถ้าเราเอ็ดนะ เราเอ็ดมันแบบว่าคนที่เขาจะถามปัญหาเขาเรียกกาลเทศะ สมควรไม่สมควร

แล้วถ้าสมควรเขียนชัดๆ ครูบาอาจารย์ท่านรู้ แต่บางทีเขียน เขียนต้องการให้เปิดทาง หรือเขียนให้เห็นตาม ที่เวลาเอ็ด เอ็ดอย่างนั้นน่ะ มันมีหลายคนที่เวลาเขียนมาแล้วเอ็ดแรงมาก เพราะอะไร เขาพยายามจะฟังเว็บไซต์ แล้วก็จับประเด็นมาถามเป็นประเด็นๆ แล้วจับประเด็นมาถาม คําถามอย่างนี้มันไม่เป็นประโยชน์ มันไม่เป็นประโยชน์เพราะอะไร เพราะมันไม่ใช่การที่เขาปฏิบัติแล้วติด เช่น เขาปฏิบัติสิ่งใด เขาไปรู้เห็นสิ่งใด แล้วเขาสงสัยสิ่งใด ถ้าเขาเขียนอย่างนั้นมาถามเรานะ โอ้โฮ! ตอบนํ้าไหลไฟดับเลย ตอบได้ชัดเจนมาก

แต่ถ้าไปจับประเด็นมา ไปจับเพราะส่วนใหญ่แล้วก็เอาคํา เพราะเวลาคําพูดนะ เวลาที่ว่าหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านสั่งสิ่งใดที่เป็นหลัก เป็นสิ่งที่ว่าท่านเตือนไว้ อันนั้นมันมีเหตุมีผล แล้วเวลาพูดอะไรมันฝังใจไง เพราะหลวงตาท่านพูด ท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นจะพูดทีเล่นทีจริง ทีเล่นทีจริงเพราะอะไร

เพราะเหมือนเด็ก เราคุยกับเด็ก เด็กทํางานมันจะได้ผลหรือไม่ได้ผลนะ เราคุยกับเด็ก ถ้าบอกจริงจังเกินไป เด็กมันก็จะกลัว บางทีพูดเอาใจ เอาใจก็เหมือนพูดเล่น แต่การพูดเล่นนั่นมันมีความจริง แต่พูดความจริงๆ เขาอาจจะสะดุ้งกลัว อาจจะไม่กล้ากระทําตาม ก็พูดแบบให้นิ่มนวล หลวงตาท่านบอกว่า“หลวงปู่มั่นท่านพูดมีทีเล่นทีจริง แต่ของเราไม่เล่น เรามีจริงทั้งนั้น เราจริงตลอด” แล้วจริง เวลาจริงแล้วมันจริงแล้วเราเชิดชูไง

แต่เวลาถ้าเป็นกิเลสนะ กิเลสมันจะตีตัวเสมอท่าน มันจะวัดรอยเท้า คําพูดบางคํามันมีคุณค่า เราก็มาพูดเล่นพูดหัวกันจนหลวงตาท่านเอ็ดพระนะ ไอ้พวกหมาบ้า หมาบ้ามันหันมากัด กัดฉีกธรรมะไง ถ้าพูดภาษาเราก็แบบว่าเหยียบยํ่า พูดหยอกพูดเล่น เอาธรรมะมาล้อเล่น หลวงตานี่ไม่ได้นะ ตอนอยู่สมัยใหม่ๆ ต้องมีสติ ต้องจริงจังตลอด ต้องรอบคอบตลอด ไม่มีทีเล่นทีจริง คําว่า “ทีเล่นทีจริง” คือหมาหยอกไก่ ธรรมะหมาหยอกไก่หรือ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาเขียนมาไง บอกว่า “บางทีผมถามมาโดนหลวงพ่อเอ็ดเยอะมาก”

เวลาเอ็ดมันเอ็ดเพราะเหตุนี้ อ้าว! ก็เอาตามความเป็นจริง ถ้ามันเป็นความสงสัยจริงๆ เขียนมาจริงๆ ไม่มีเอ็ดหรอก แต่ถ้าจะเอ็ดนะมันมีเลศนัย มันมีอะไรแฝงเร้น ถ้าอย่างนี้ใส่เต็มที่เลย เพราะถ้าไม่อย่างนั้นนะ มันไม่ทันกิเลสไง พูดเรื่องธรรมะแล้วมาล้อเล่น มาพูดเทียบเคียงอย่างนี้ มันเหมือนไม่จริงใจ ความไม่จริงใจ การปฏิบัติความไม่จริงใจมันจะเอาความจริงมาจากไหน คนเราเวลาจะประพฤติปฏิบัติมันต้องจริงมาตั้งแต่ต้น เราจริง

เวลาหลวงตาท่านพูด “ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเป็นความจริง แล้วถ้าเราไม่จริง เราจะไม่ได้ความจริงอันนั้น ความจริงอันนั้นเราต้องจริงก่อน พอเราจริงแล้วเราจะได้ความจริงอันนั้น” นี่พูดถึงว่า เพราะเขาเขียนมาด้วยความน้อยใจไงว่า “บางทีโดนหลวงพ่อเอ็ดเยอะมาก” อันนี้อันหนึ่ง

อันที่สอง อันที่สองบอกว่า “เป็นแนวทางเดิน อยากให้หลวงพ่อชี้ว่ามันถูกต้องหรือไม่”

ถ้าเป็นทางเดินนะ ทางเดินที่เราเดินมา ทางเดินทางที่เราประพฤติปฏิบัติ ต่างคนต่างขวนขวาย ต่างคนต่างมุมานะเพื่อจะไปถึงที่สุดแห่งทุกข์ การถึงที่สุดแห่งทุกข์มันเป็นอํานาจวาสนาของคน ถ้าอํานาจวาสนาของคนเราพยายามประพฤติปฏิบัติของเราให้ความจริงจังของเรา แล้วถ้าปฏิบัติจริงจังของเรา ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย เขาก็มีโอกาสของเขาที่เขาจะบรรลุธรรมของเขา โดยที่เขาปฏิบัติง่ายรู้ง่ายตามความเป็นจริงของเขา เพราะเขาได้สร้างอํานาจวาสนาอย่างนั้นของเขามา

แล้วทางเดินๆ เราเดินของเรามาขนาดนี้ ถ้าเราเดินมาขนาดนี้เราก็พยายามขวนขวายของเรา แล้วพยายามขวนขวายของเรา ถ้ามีสิ่งใดที่ผิดพลาด สิ่งที่ทําไปแล้วมันเป็นอดีตไปทั้งนั้น สิ่งนั้นคือประสบการณ์ แล้วเราทําของเรา ปัจจุบันนี้ทําของเรา เริ่มต้นของเราปัจจุบัน ทางเดินของเรา เราก็ต้องทําจริงของเรา ทําจริงของเรา เรามีอํานาจวาสนาขนาดไหน เราทําความจริงของเรา ถ้าความจริงของเรา เห็นไหม เรามีสติปัญญาของเราเท่าไร เราทุ่มเทเท่านั้น

เวลางานทางโลก ที่งานทางโลกมันยังต้องพึ่งพาอาศัยกัน เราทําสิ่งใดที่เกินหน้าเกินตาสังคมแล้วมันจะเป็นจุดเด่น มันจะเป็นสิ่งที่ไม่ดี เรายังต้องพยายามระงับ อันนั้นเป็นทางของโลก แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติมันเป็นเรื่องภายในของเรา ถ้าเป็นเรื่องภายในของเรานะ ศีล สมาธิ ปัญญา การตั้งใจของเรา เราทุ่มไปทั้งตัวเลย เพราะเรานั่งหลับตาอยู่ เดินจงกรมอยู่ ไม่มีใครมารู้ความในใจเราหรอก

เวลาปฏิบัติทุ่มเทเต็มที่เลย กิริยาการเดินจงกรมกับกิริยาการนั่งสมาธิเหมือนๆ กันทุกคน แต่ไอ้เรื่องกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เรื่องมรรคเรื่องผลในหัวใจของคน มันไม่เหมือนกัน มันไม่เท่ากัน แล้วไม่ต้องไปแคร์ใคร เราทุ่มเทของเราเต็มที่ๆ เลย เวลาเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ทุ่มของเราไปเต็มที่เลย แล้วถ้ามันมีปัญหาสิ่งใด ครูบาอาจารย์มี เราก็ปรึกษาท่าน ทําความจริงอย่างนี้ ทําความจริงอย่างนี้ นี่ทางเดินสิ่งที่มันผิดพลาดไปแล้วผ่านไป

ฉะนั้น เพราะเรื่องทางเดิน เขียนมา เขียนมาก็อ่านแล้ว อ่านหลังไมค์แล้ว พออ่านหลังไมค์เข้าใจแล้ว ไม่ต้องเสียใจนะ หลวงพ่อไม่อ่านของผมเลย แล้วหลวงพ่อก็พูดเอาๆ อ่านแล้ว แต่ไม่มาอ่านตรงนี้ มันเสียเวลา อ่านหมดแล้ว พออ่านหมดแล้วที่ว่าหลวงพ่อเอ็ดอย่างนั้น เวลานั่งสมาธิที่ไปพิจารณาอยู่ที่ในโบสถ์ ที่พิจารณาเวทนาแล้วมันดับลง เออ! ที่อ่านมาทั้งหมดอันนั้นดีที่สุด อันที่ว่าเวลามันสักแต่ว่าเลย ว่างๆ อันนั้นน่ะใช้ได้ แต่! แต่ก็ได้หนเดียว

อันอื่นเราดูแล้วก็ผิวเผิน แต่อันที่ไปนั่งภาวนาที่สู้กับเวทนานั่น แล้วเวทนาดับหมด เวลาขับรถกลับบ้านมองโลกนี้มันเหมือนกับใบไม้แห้งเลย เวลาคนที่ปฏิบัติแล้วเป็นอย่างนั้นนะ ถ้าจิตมันลง จิตมันดีๆ นะ มองเรื่องโลกๆ เป็นเรื่องไร้ค่า ไร้ค่า เออ! อันนั้นน่ะดีที่สุด แล้วพยายามทําต่อเนื่องไป ทําต่อเนื่องไป

สิ่งนั้นถ้ามันสงบแล้วเราก็ฝึกหัดพิจารณาของเราไป แล้วที่ปฏิบัติไปแล้วเป็นการยืนยันไง เขียนมาให้หลวงพ่อยืนยันว่า “ทางเดินนี้ถูกต้องหรือไม่ ควรแก้ไขอย่างใด ควรแก้ไขอย่างใด ควรทําอย่างใดให้มันเพิ่มขึ้น ควรทําอย่างใดให้มันเข้าสู่ทาง” มันก็อยู่ที่วาสนา อยู่ที่ความพอดี อาหารของเรา เห็นไหม เราชอบอาหารสิ่งใดเราก็ว่าของเราพอดี แต่ไปให้ใครกิน คนอื่นเขาไม่ชอบรสชาติแบบเรา เขาก็บอกไม่เห็นอร่อยเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติของเรา ความพอดีของเรา เราก็หาของเรา แล้วปฏิบัติของเรา ทางเดินของเราไง ทางเดินของเรา เราประพฤติปฏิบัติของเราตามความเป็นจริงนะ แล้วมันจะได้จริงหรือไม่ได้จริงมันก็อยู่ที่วาสนาของคนด้วย แต่เราเป็นการปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราปฏิบัติของเราปฏิบัติจริงจังเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ผลของการปฏิบัติเป็นของเรา ผลของการปฏิบัติเป็นการสร้างสมบุญญาธิการของเรา เราปฏิบัติของเรา ถ้าเป็นผลของเราก็โอเค ถ้าปฏิบัติไปแล้วเราก็บูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราได้บูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อยู่แล้ว อันนี้มันเป็นความมั่นคงของเราไง

ฉะนั้น “ทางเดินนี้ถูกต้องไหม” ถูก! “แล้วปฏิบัติแล้วถ้าถูกต้อง ผมต้องได้มรรคผลนิพพานสิ” ได้มรรคผลนิพพานอยู่ที่ความสามารถ อยู่ที่อํานาจวาสนาของเรา แต่เราปฏิบัติของเราเป็นปัจจัตตัง เป็นปัจจุบัน เป็นผลของเรา แล้วเราทําของเราต่อเนื่องไป เพราะนี้เป็นหนทางเดินของเรา หนทางเดินของเราคือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ แต่นี้เราปฏิบัติธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าตรัสรู้แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้กราบธรรมะๆ

แต่ของเรา เรากําลังประพฤติปฏิบัติอยู่ เราประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม ปฏิบัติธรรมๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม แต่เราปฏิบัติธรรมให้ได้คุณธรรมในใจของเรา เราปฏิบัติของเรา ขวนขวายของเรา ทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา แล้วถ้ามีสิ่งใด เห็นไหม ให้กําลังใจตนเอง ให้กําลังใจตนเองพอเดินได้ ปฏิบัติของเราเพื่อเป็นผลของเราเนาะ เอวัง

เราคิดถึงหัวอกพ่อแม่กับลูกสิ
คิดถึงหัวอกของครูบาอาจารย์กับลูกศิษย์สิ
แล้วอาจารย์จะต้องนิพพานไป
อาจารย์ใกล้จะเสียชีวิตเต็มที
ไอ้ลูกศิษย์กําลังขวนขวายเต็มที่ๆ
แต่คําสั่งคําเสียอย่างนี้มันถึงฝังใจเรามากไง
“อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ”
เป็นคําสั่งเสียของหลวงปู่มั่น
“อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ”

๕

รู้ไม่ทันกิเลส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๓ เมษายน ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “รู้ทันความคิด”

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพ ขอบพระคุณหลวงพ่อในการตอบคําถามครั้งที่ผ่านมาเรื่องพระวินัย พระโพสต์ธรรมะ

หลวงพ่อ : เขาว่านะ

ถาม : ซึ่งก็เป็นเครื่องวัดในการที่ผมเลือกครูบาอาจารย์ได้เลย ผมรู้สึกว่าชีวิตนี้มีค่ามาก และได้ชีวิตคืนมา แต่ทั้งนี้เมื่อปฏิบัติต่อมา จึงขออนุญาตเรียนถามหลวงพ่อ

๑. แนวทางการปฏิบัติก่อนหน้านี้ผมปฏิบัติด้วยการรู้ทันความคิด (ดูจิต) หลงก็รู้ มีสติอยู่กับชีวิตประจําวัน บางครั้งทําความรู้สึกตัวให้ตื่นอยู่ตลอดคืน ทําบ่อยๆ ก็เกิดความรู้แปลกๆ รู้เห็นความคิดคนอื่น ทักคนอื่นได้ แก้ปมในใจเขาได้ ทําไปไม่นาน ความรู้นี้ก็เสื่อมไป ปัจจุบันผมเปลี่ยนมาอยู่กับพุทโธๆ เห็นได้ชัดว่าใจมันหวั่นไหวน้อยลง สามารถสงบใจเข้ามาและแก้ไขตัวเองได้ดีขึ้น จึงอยากทราบว่าแนวทางปฏิบัติที่ผมทําเมื่อก่อนรู้ทันความคิด และรู้ทันความคิดเข้าถึงมรรคผลได้จริงไหม หรือที่ไม่ได้ผลเป็นเพียงแต่ผมทําไม่จริงและไม่ถูกจริต

๒. การที่ผมไปทักหรือไปแก้คนอื่น แม้เขาจะบรรเทาทุกข์ได้ แต่เหมือนยังเวียนในโลกอยู่ในกระทะขนมครกเดียวกัน แค่แงะเขาจากหลุมหนึ่งไปสู่หลุมหนึ่ง ก็ยังวนกันใหม่ในกระทะลูกเดิม ต่างคนต่างก็ไม่เคยออกจากกระทะ ผมจึงเลิกทิ้งไปเลย อันนี้เห็นควรอย่างไรครับ

๓. แนวทางปฏิบัติเดิมส่งมาเพื่อพระอาจารย์พิจารณาครับ โดยเฉพาะในเว็บไซต์เนาะ

ตอบ : อันนี้เดี๋ยวเราให้เจ้าหน้าที่เขาดู เพราะเราเอง เราเข้าไม่เป็นหรอก เพราะเราไม่เคยยุ่งเรื่องนี้เลย อันนี้เขาถามตั้งแต่เริ่มต้นไง เริ่มต้นที่บอกว่าเขาเขียนมาตั้งแต่ต้น ขอบพระคุณหลวงพ่อที่ตอบคําถามครั้งที่ผ่านมาเรื่องพระวินัย เพราะเขาว่ามีพระไปโพสต์ธรรมะแล้วเขาไปศึกษานั่นน่ะ

ศึกษาก็ส่วนศึกษา ส่วนของเรา เราก็ศึกษานะ เราอยู่กับครูบาอาจารย์มา เราพยายามแบบอ่อนน้อมถ่อมตน คือพยายามจะทําความใกล้ชิด คือพยายามทําข้อวัตร เราพยายามทําข้อวัตรนะ ไปอยู่กับครูบาอาจารย์องค์ใดก็แล้วแต่ เราก็มีวาสนานะ ตั้งแต่สมัยหลวงปู่ฝั้นท่านเสียชีวิตใหม่ๆ เวลางานศพหลวงปู่ฝั้น หลวงปู่วัน หลวงปู่จวน ครูบาอาจารย์ หลวงปู่อ่อน หลวงปู่บัวพา หลวงปู่ก็แล้วแต่ เราได้สรงนํ้าท่านทั้งนั้น เพราะตอนที่มาช่วยงาน เราอยู่หน้าที่ต้มนํ้าร้อน ต้มนํ้าร้อนมันต้องเอานํ้าร้อนไปส่ง อย่างครูบาอาจารย์เราได้ถูหลัง ได้ขัดหลัง ได้สรงนํ้ามาทั้งนั้น แล้วเราสรงนํ้าครูบาอาจารย์ ทําความคุ้นเคยกับท่าน

แล้วพอตกกลางคืน เรานวดเส้นไม่เป็นนะ เรามันฝึกหัด แต่แบบว่าความสามารถไม่ถึง แต่! แต่กลางคืนเขาจะมีนวดเส้นถวายครูบาอาจารย์ เราก็ไปนวดกับเขา เราไม่เป็นหรอก แต่เราก็ไปคลําๆ กับเขานั่นน่ะ คลําๆ กับเขาเพื่อความใกล้ชิด เพื่อความคุ้นเคย แล้วเดี๋ยวนี้เวลาที่ตอบปัญหาอยู่ ตอบปัญหาอยู่นี่ก็ประสบการณ์อันนั้น

ครูบาอาจารย์นะ เราเคยนะ เราเคยไปอยู่สมัยนั้น หลวงปู่สุวัจน์ หลวงปู่สุวัจน์เราก็ไปสรงนํ้าท่าน แล้วก็มานวดเส้นท่าน แล้วท่านถามว่า “หงบ เอ็งมาจากไหน” เวลาเราเที่ยวธุดงค์อยู่ ส่วนใหญ่เราจะบอกว่า เรามาจากจังหวัดราชบุรี เราจะไม่บอกว่ามาจากไหน เราจะบอกว่ามาจากจังหวัดราชบุรี พอบอกมาจากจังหวัดราชบุรีนะ ท่านบอกเลย เออ! สมัยท่านไปภูเก็ต ท่านเดินทางรถไฟไป มันทุกสถานีเลย บ้านเราทั้งนั้น

ท่านบอกเลยนะ เวลาเดินผ่านไป ไปปักกลดตอนกลางคืน ต้องพักนอนใช่ไหม ท่านไปภูเก็ต ท่านเดินไปนะ แล้วโยมเขามาคุยธรรมะด้วย ท่านก็เทศน์ ท่านแสดงธรรม สุดท้ายแล้วโยมเขาถามว่า “ท่านอาจารย์จะไปไหน” “จะไปภูเก็ต” “ทําไมท่านอาจารย์ไม่ขึ้นรถไฟล่ะ” ท่านก็เฉย แล้วก็เดินผ่านไป รุ่งขึ้นไปอีก ทุกสถานีเลยถามว่า “จะไปไหน” “จะไปภูเก็ต” “ทําไมไม่ขึ้นรถไฟล่ะ” แล้วก็เฉย ท่านก็เดินต่อไป แล้วท่านก็พูดกับเราไง “มันไม่ซื้อตั๋วให้สักใบ มันมีแต่ถาม มีแต่ถาม เดินไปถึงภูเก็ต ถามทั้งตลอดทางเลย”

มันน่าอายไหม มันน่าอายเนาะ มันบ้านเราด้วย มันน่าอาย แต่มันเห็นว่าท่านเคร่งมั้ง ก็ไม่กล้าถามไง “ท่านอาจารย์จะไปไหน” “จะไปภูเก็ต” “แล้วทําไมไม่ขึ้นรถไฟล่ะ” ท่านก็ไม่พูดว่าท่านไม่มีเงินไง เพราะท่านไม่มีเงิน ไม่มีอะไรทั้งสิ้น ท่านเดินมาตัวเปล่า “ท่านอาจารย์ไม่ขึ้นรถไฟล่ะ” คนที่มีคุณธรรม คนที่จิตใจที่ท่านซื่อสัตย์ ท่านไม่พูด ไม่พูดเคาะ ไม่พูดเผดียงเพื่อจะได้มาด้วยลาภ ด้วยลาภนะ ด้วยตั๋วรถไฟที่ตัวเองจะไม่ต้องเดินเหนื่อยยากไปเป็นเดือนๆ ท่านยังไม่เอ่ยปากเลย เราเคารพครูบา-อาจารย์ที่เป็นจริง

“ท่านอาจารย์จะไปไหนล่ะ” “จะไปภูเก็ต” “ทําไมท่านอาจารย์ไม่ขึ้นรถไฟล่ะ” ท่านก็เฉย แต่ในใจนะ ทําไมเอ็งไม่ซื้อตั๋วให้เราล่ะ ทําไมเอ็งไม่ซื้อตั๋วล่ะ มันไม่มีเงินซื้อตั๋ว ถามทุกคนเลย แต่ไม่มีใครซื้อตั๋วให้สักใบ ท่านบอกท่านเดินถึงภูเก็ตเลย นี่หลวงปู่สุวัจน์ ท่านพูดกับเราเอง เราเป็นคนไปสรงนํ้า เป็นคนนวดเส้น

เราจะบอกว่า ที่ว่าการศึกษาๆ เราก็ศึกษา เพราะสมัยเราบวชใหม่ๆ นะ เราหิวเรากระหายมาก เราอยากหาครูบาอาจารย์ที่ชี้ทางได้ เราอยากหาครูบาอาจารย์ที่บอกเส้นทางได้ แล้วบวชใหม่ๆ นะ ด้วยสายตาของปุถุชนนะ เราก็หาเจอครูบาอาจารย์ไปไหนมาสามวาสองศอก ถามเรื่องหนึ่ง ตอบไปอีกเรื่องหนึ่ง แล้วเวลาตอบแล้วเราก็มีวุฒิภาวะก็ดันเชื่อนะ ใครตอบอะไรมาอู้ฮู! มันมหัศจรรย์ไปหมดเลยนะ แล้วพอปฏิบัติไปมันไม่ใช่ทางเลย

แล้วพอสุดท้ายพอไปเจอหลวงปู่จวน หลวงปู่จวนตอบถูกครั้งแรกไง “อวิชชาอย่างหยาบของท่านสงบตัวลง อวิชชาในใจของท่านอีกมหาศาลเลย ยิ่งอวิชชาอย่างละเอียดนะ โอ้โฮ! มันครอบงําท่านเต็มหัวใจเลย” โอ้โฮ! พูดไม่ออกเลยนะ ไม่มีใครพูดอย่างนี้เลย นี่ไง เวลาแสวงหาครูบาอาจารย์

เวลาเราแสวงหาครูบาอาจารย์ที่ท่านไม่เป็นจริง เราก็ไม่มีวุฒิภาวะไปรู้หรอกว่าท่านจริงหรือไม่จริง ไม่รู้หรอก แต่เรายิ่งภาวนาขึ้นมามันมีปัญหาไปเรื่อย มีปัญหา มันมีความขัดแย้งในใจไปเรื่อย แล้วใครก็แก้ไม่ได้ แต่พอไปเจอคนที่แก้ได้ “เอ้อ! มันต้องอย่างนี้สิ” พออย่างนี้สิแล้วมันหายสงสัยไง พอหายสงสัย คนที่หายสงสัย ทําอะไรแล้วมันก็ตั้งใจใช่ไหม คนที่หายสงสัย ทําแล้วมันก็มั่นคงใช่ไหม พูดถึงว่าแสวงหาครูบาอาจารย์นะ

เราแสวงหาครูบาอาจารย์มามาก เราถึงนั่งพูดอยู่นี่ไง ไอ้ที่นั่งพูดอยู่นี่ นั่งพูดอยู่นี่ก็เพราะว่าสงสารไง เราเองทุกข์มาก่อน เราเองแสวงหามามาก แล้วก็โดนหลอกมาเยอะ ไอ้คําว่า “โดนหลอกมาเยอะๆ” เราไม่อยากเอ่ยชื่อพระที่หลอก พระที่หลอกยังอยู่ในสังคมปัจจุบันนี้เยอะแยะ ไอ้พระที่หลอกๆ พระที่หลอกเพราะอะไร พระที่หลอกมันบอกเส้นทางแล้ว พอเราไปแล้วมันหลงทางทั้งนั้น

พอเรามาถูกทาง คนที่มาถูกทางแล้วมันถึงจะรู้ว่าเส้นทางที่เดินมาไม่ใช่ คนที่ยังไม่เคยเดินเส้นทางถูกทางมันก็เดินไปตามเส้นทางนั้น เพราะมันไม่มีเส้นทางที่จะไป แต่พอมันเดินถูกทาง ไอ้เส้นทางที่มันเดินมามันผิด มันรู้ชัดเจนเลย รู้ชัดเจนแล้วแสดงว่าเขาก็ไม่รู้จริงไง เขาก็โกหกไง แล้วเขาก็ยังพูดเดิมๆ อยู่อย่างนั้น แล้วคนก็ยังเชื่อ

เมื่อก่อนเราเชื่อ เดี๋ยวนี้ไม่เชื่อ ไม่เชื่อ พอไม่เชื่อแล้ว เวลาเทศน์ทุกเช้าเลย กาลามสูตรๆ กาลามสูตรเขาไม่ให้เชื่อนะ ไม่ให้เชื่อว่าอาจารย์เราพูด ไม่ให้เชื่อว่ามันน่าจะเป็นไปได้ มันต้องพยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันเป็นความจริงในใจขึ้นมา ความจริงในใจของเรากับคําบอกนั้นถ้ามันตรงกัน ใช่ แล้วถ้าใช่แล้วเราไม่ต้องถามใครเลย

นี่พูดถึงว่า “เขาพูดถึงที่เขาขอบคุณ ที่ว่าเขาเคยปฏิบัติแนวทางนี้ แล้วสุดท้ายแล้วเริ่มต้นเขาดูจิตมาก่อน พอดูจิตมาก่อนมันไม่มีทางไป” ก็ปฏิบัติตามพระโพสต์ธรรมะไง แล้วพระโพสต์ธรรมะมา แล้วเขาถามปัญหามา เราก็พูดถึงเรื่องวินัย เราไม่ได้พูดถึงใครทั้งสิ้น เราพูดถึงเรื่องวินัย เรื่องวินัย ดูสิ อย่างที่ว่าหลวงปู่สุวัจน์ เราไปจับเส้นท่านเอง “ไอ้หงบ มึงมาจากไหน”

“จังหวัดราชบุรี”

“อ๋อ! ราชบุรี เราเคยเดินผ่านไป ทุกสถานีเลย มันถามว่าทําไมไม่ขึ้นรถๆ มันไม่เคยซื้อตั๋วให้สักใบหนึ่ง”

โอ้โฮ! หน้านี่ม้านเลยเรา แต่! แต่ทําไมท่านพูดกับเราล่ะ ท่านพูดกับเราเพราะท่านเห็นความจริงใจไง ความจริงใจ ความจริงจัง ความใฝ่รู้ของคน ครูบาอาจารย์ที่ท่านสอนท่านก็ต้องดูคน เราไปด้วยหัวใจที่มันโหยหา แล้วท่านเองท่านก็ดูแล นี่พูดถึงว่าหัวใจที่ท่านเป็นธรรม ถ้าหัวใจที่เป็นธรรมนะ ท่านพูดด้วยตรงไปตรงมา สะอาดบริสุทธิ์ แล้วสะอาดบริสุทธิ์นะ แล้วถ้าเรามีความเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ ให้ทําได้อย่างนั้นนะ โอ้โฮ! มันเข้ากันทั้งหมดล่ะ

นี่พูดถึงว่า เราพูดถึงวินัย ถ้าวินัยนะ ถ้าคนที่มีสัตย์ เขาไม่มีหน้าไหว้หลังหลอก ไม่มีลับลมคมใน ไม่มีเล่ห์เหลี่ยม เวลาพูดไม่มีหรอก พูดโดยสัจจะโดยความจริง นี่พูดถึงถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง ถ้าท่านไม่เป็นจริงนะ เพราะอะไร เพราะเขาก็ยังวันนี้พูดอย่างหนึ่ง พอพรุ่งนี้พูดอีกอย่างหนึ่ง พอต่อไปพูดอีกอย่างหนึ่ง แล้วพอมารวมแล้วไม่รู้ว่าอันไหนจริงอันไหนปลอม จนตัวเองก็เชื่อคําพูดตัวเองเพราะว่ามันไม่มีจุดยืนไง นี่พูดถึงว่าพระที่ไม่มีหลัก ถ้าพระไม่มีหลักก็พูดเหลวไหล

แต่พระที่มีหลักนะ ดูสิ เราจะยกหลวงตาประจํา ไปฟังเทศน์หลวงตานะ ไอ้หมูสองตัวนั้น กี่ร้อยรอบก็ไอ้หมูสองตัวนั้น แล้วก็พูดอย่างนั้นนะ พูดเมื่อไหร่ก็ไอ้หมูสองตัวนั้น เวลาท่านพูดตอนช่วงท้ายๆ ชีวิตท่านนะ ท่านจะพูดถึงไอ้หมูสองตัวนั้นบ่อยๆ เลย ไอ้หมูที่หนองผือ ที่ว่าเวลามันรังแกกัน มันแย่งอาหารกัน

แล้วหลวงปู่มั่นท่านก็พูดกับหลวงตา เพราะหลวงตาท่านเป็นพระอุปัฏฐาก จริงๆ แล้วท่านจะสอนหลวงตานั่นน่ะ “ดูสิ แม้แต่หมูมันไม่มีเครื่องไม้เครื่องมือ ไม่เหมือนชาวนา ชาวนายังมีคราดมีไถ หมูมันมีแต่ปาก มันยังใช้ปากดุนๆ เพื่อจะหาอาหารของมันนะ มันไม่ต้องมีเครื่องมือเลย มันยังหาเลี้ยงชีพได้” ท่านพูดเป็นคติธรรมนะ ถ้าประสาเรา ท่านพูดเหน็บหลวงตา ว่าอย่างนั้นเถอะ หลวงตาเลยเอาเท้าไปแหย่มันไง

“ทําไมไปทํามันล่ะ”

อ้าว! ก็มันเก่งนัก ให้ท่านโดนเหน็บไง สุดท้ายนะ ท่านจะพูดถึงไอ้หมูสองตัว พูดประจํา แต่เราจะยกให้เห็นว่า พูดทีไรมันก็เหมือนเดิม เหมือนเดิม ไม่มีตัดไม่มีแต่ง ไม่มีพูดให้ผิดเพี้ยนไปจากความเป็นจริง คนที่มีศีลมีสัตย์เขาพูดแล้วตรงต่อธรรม มันตรงไปตรงมา ไม่มีลับลมคมใน คนที่มีสัตย์ เราหาครูบา-อาจารย์อย่างนี้ เราหาครูบาอาจารย์ที่พูดด้วยความสัตย์ พูดด้วยความจริง พูดด้วยคุณธรรม ถ้าหาอาจารย์อย่างนี้ แต่มันเป็นประสาเรามันก็หาได้ยาก

หลวงตาท่านบอกว่า “แก้วแหวนเงินทองว่าหายากๆ ดูสิ มันมีอยู่เกลื่อนไปหมดเลย อยู่ตามนิ้วคน ตามคอคน แต่คนที่มีคุณธรรมหาจนตาย หายากกว่าแก้วแหวนเงินทอง” แก้วแหวนเงินทองเราไม่มี แต่แหวนในมือคนเยอะแยะ สร้อยในคอคนเยอะแยะไปหมด มันมีอยู่เกลื่อนไปหมด ทั้งๆ ที่ว่าของหายากมันก็ยังมีเยอะแยะไป แต่ครูบาอาจารย์หาจริงๆ หายาก

พูดถึงว่าเขาเคยเลือกแนวทางปฏิบัติไง แล้วปฏิบัติแล้วมันผิดพลาดมา เขาก็กลับมา ไอ้นี่กลับมาอย่างหนึ่ง ฉะนั้น มาสู่ที่คําถาม

“๑. แนวทางปฏิบัติก่อนหน้านี้ ผมปฏิบัติด้วยการรู้ทันความคิด (ดูจิต) หลงก็รู้ มีสติรู้อยู่กับชีวิตประจําวัน บางครั้งทําความรู้สึกให้ตื่นตัวอยู่ตลอดคืน ทําบ่อยๆ ก็เกิดความรู้สึกรู้แปลกๆ รู้เห็นความคิดของคน ทักทายคนอื่นได้ แก้ไขปมในใจเขาได้ ทําไปไม่นานความรู้นี้ก็เสื่อม”

เสื่อมสิ เสื่อมเพราะมันส่งออกไง ในการประพฤติปฏิบัติของเรา การประพฤติปฏิบัติของเรา เราหาหัวใจของเราไง ถ้าเราหาหัวใจของเราด้วยปัญญาอบรมสมาธิ การที่ใช้สติตามความคิดของตนไป พอตามความคิดของตนไป ถ้ามันมีสติขึ้นมา ความคิดด้วยปัญญามันก็จะเท่าทันความคิดที่เป็นสังขาร ความคิดที่เป็นสัญญาที่มันคิดขึ้นมาโดยสัญชาตญาณ แต่เรามีสติมีปัญญา เขาเรียกปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เวลาปัญญาอบรมสมาธิพอมันหยุดนะ พอมันหยุดขึ้นมามันก็คิดใหม่ คิดใหม่เราก็ใช้ปัญญาต่อเนื่องไป หรือไม่เราก็กลับมาพุทโธ เพราะเราทําเพื่ออะไรล่ะ เพราะทําเพื่อให้จิตสงบไง เวลาเราทํา เราทําเพื่อตัวของเราไง แต่พอเวลาทําขึ้นไปแล้วมันไปรู้ไง ไปรู้ถึงความรู้สึกของคนอื่น ถ้าไปรู้ถึงความรู้สึกของคนอื่นนะ ถ้ามีครูบาอาจารย์อยู่นะ ท่านจะคอยยับยั้งเลย เพราะความรู้สึกของคนอื่นน่ะ

ดูสิ เวลาที่ว่าเราพูดบ่อย เพราะหลวงตาท่านเล่าให้ฟังว่าหลวงปู่ขาวใช่ไหม หลวงปู่ขาวหรือหลวงปู่แหวนที่จะไปคารวะหลวงปู่มั่น “เอ๊! ท่านหลวงปู่มั่นจะรู้ความคิดเราหรือเปล่า ท่านหลวงปู่มั่นจะรู้ความคิดเราหรือเปล่า” เวลาไปกราบท่าน “ใจของตนล่ะไม่ดู จะให้คนอื่นมาดูใจของตน” ใจของตน ตนเองต้องดูสิ ตนเองต้องรักษาสิ ความคิดเรา เราให้เท่าทันความคิดเราสิ ไอ้นี่บอกความคิดเราคนอื่นจะรู้หรือเปล่าๆ ท่านยังคอยเตือนๆ ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ ท่านจะคอยเตือน

ไอ้นั่นมันเรื่องไร้สาระไอ้เรื่องที่ว่า ความคิดของคนอื่นเราจะไปรู้ รู้ไม่รู้ก็ความคิดของเขา ความทุกข์ในใจของเราสําคัญมากนะ ที่เรามาค้นคว้ามาค้นหากัน เราก็จะมาค้นหาหัวใจของเรา เราจะมาแก้ไขกิเลสในใจของเรา เราจะมาดับทุกข์ในใจของเราไง ในใจของคนอื่นจะไปดับทุกข์ให้เขา ใจของใครเร่าร้อน เที่ยวจะไปดับไฟในใจของเขา ไอ้ใจของตนปล่อยให้ไฟมันลุกโชนอยู่นั่นน่ะ ไอ้ไฟในใจของตนนั่นน่ะ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เขามาดับไฟในใจของตนก่อน พอดับในใจของตนก่อนแล้ว เห็นไหม เราดับแล้ว เราได้แล้ว วิธีการดับไฟนั้นน่ะถ้าใครมาปรึกษาเรา เราจะบอกวิธีการดับไฟให้คนอื่นเขาบ้าง เพราะอะไร เพราะเราดับไฟในใจเราได้แล้ว ในใจของเราเราดับไฟในใจของเราไม่ได้ เราเที่ยวไปบอกเขาให้ดับไฟในใจๆ ไปบอกเขา เราเองยังดับไม่ได้แล้วไปบอกเขาได้อย่างไร เพราะเราไม่รู้วิธี

นี่ก็เหมือนกัน ที่บอกว่า “พอมันทําไปๆ แล้วไปรู้ถึงความรู้สึกของคนอื่น”

จะไปรู้ถึงความรู้สึกของคนอื่น สาธุ มันก็เรื่องของเขา ถ้าเราหักห้ามใจของเราได้ เราไม่ส่งออก พอไม่ส่งออกมันก็ไม่เสียพลังงานออกไป เราส่งออกแล้วเสียพลังงานออกไป มันเป็นประโยชน์อะไร พูดถึงว่าคนที่ปฏิบัตินะ อันนี้มันก็อยู่ที่วุฒิภาวะ อยู่ที่พันธุกรรมของจิต ถ้าพันธุกรรมของจิตที่นักปฏิบัตินะ ดูสิ เวลาเราอยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะให้ต่างคนต่างปฏิบัติ แล้วถ้าคุยกันทางโลก ท่านจะเอ็ดมาก

ฉะนั้น เวลาพระสมัยอยู่กับหลวงตานะ ถ้าเห็นท่านเดินมา แตกเลย วงแตกหมดนี่ล่ะ คือท่านไม่ให้สุมหัว การสุมหัวคือนินทากาเล แต่ถ้ามันเป็นธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ การสนทนาธรรม การสนทนาธรรมมันก็สนทนากลางคืนก็ได้ สนทนากันตัวต่อตัวก็ได้ การสนทนาไม่ต้องมาสุมหัวกันอย่างนั้นหรอก การสุมหัวกันมันมีแต่นินทา ติรัจฉานวิชา วิชาเรื่องโลกๆ ไปอยู่ที่ไหนมาเห็นการกสิกรรม การทําอาชีพแล้วก็เที่ยวมาคุยอวดกันว่าที่นั่นเป็นอย่างนั้น ที่นี่เป็นอย่างนี้ ไอ้นั่นเป็นประสบการณ์ชีวิต มันเป็นความจริง เห็นไหม ท่านถึงไม่ให้สุมหัวคุยกันไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัตินะ ต่างคนต่างอยู่ แล้วยิ่งใครรักษาอายตนะ รักษาหัวใจของตนได้ ท่านยิ่งชื่นชมคนนั้นไง เวลาการก้าว การเดิน การเหยียด การคู้ต้องมีสติสัมปชัญญะตลอด เวลาเขาทํา เขาทํากันอย่างนั้นไง พูดถึงวงกรรมฐาน ถ้าวงกรรมฐาน โดยพื้นฐาน โดยเบสิกเขาไม่ให้ยุ่งกับใครอยู่แล้ว

ในการปฏิบัติ ในความจําเป็นของโลก เราอยู่กับโลกใช่ไหม ถ้าคนทําหน้าที่การงาน เราก็คุยกันเรื่องงาน เวลาคุยกันเรื่องงาน เราปฏิสันถาร เราคุยกันแบบว่าไม่ให้คนเขามองว่าเป็นการเย่อหยิ่งเท่านั้นเอง แต่จริงๆ แล้วเวลาพูดไปแล้ว พอพูดจบแล้วมันก็มาวิตกวิจารณ์แล้ว ที่พูดไปนั่นมันถูกหรือมันผิด พูดไปแล้วดีหรือไม่ดี ไม่มีประโยชน์เลย มีแต่โทษ เวลาพูดก็ส่งออก พูดเสร็จแล้วก็ไปเก็บเอาอารมณ์มาบั่นทอนความมั่นคงของใจ มันมีอะไรเป็นประโยชน์ ไม่เห็นมีอะไรเป็นประโยชน์เลย

แต่ถ้ามันเป็นทางโลก เราอยู่กันทางโลก นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ เรื่องหนึ่งหมายความว่าปฏิสันถาร เราก็ทักทายกันโดยที่ให้เราอยู่ในสังคมได้ แต่อยู่ในสังคมได้เราต้องมีสติด้วยใช่ไหม มีสติมีปัญญาเท่าทันเราว่าเราไม่ส่งออกไป ถ้ามันส่งออกไป เวลาเราปฏิบัติ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ว่าการดูจิตๆ การดูจิตโดยที่มีสติปัญญาเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิมันรู้เท่าทันกิเลสไง ถ้ารู้เท่าทันกิเลส เห็นไหม ถ้ามันสงบมันก็สงบโดยมาพักใจ มาค้นหาหัวใจของตน แล้วก็ฝึกหัดให้มันมั่นคงขึ้น ฝึกหัดให้มันดีขึ้น

แล้วที่บอกว่า “พอรู้ความคิดของคนอื่นแล้วไปแก้ไขปมในใจของเขา ทําไปไม่นานความรู้นี้ก็เสื่อมไป”

มันเสื่อม โดยธรรมชาติของสมาธินี่ก็เหมือนกัน มันเจริญแล้วเสื่อมๆ เวลามันเจริญมันเจริญแสนยาก เวลามันเสื่อมแสนง่าย แต่เวลามันเจริญทําได้ยากมากกว่ามันจะเจริญ แล้วมันเสื่อมล่ะ ฉะนั้น คนเราเคยเจริญแล้วเสื่อมมันจะรักษาไง

หลวงตาท่านบอกว่า “คนที่ไม่เคยทําสมาธิได้เลยก็ไม่รู้จักสมาธิ คนที่ทําสมาธิได้แล้วเสื่อมไป เหมือนเศรษฐีล้มละลาย คนที่ไม่เคยเป็นเศรษฐีนะเขาได้ห้าได้สิบ เขาหาเงินหาทองมา เขาก็พอใจในเงินทองของเขานะ แต่เศรษฐีล้มละลายได้มาห้าแสน ห้าล้าน มันยังไม่พอใจเลย เพราะมันเคยเป็นเศรษฐีมีเงินมหาศาล คนที่เป็นเศรษฐีแล้วล้มละลายเวลาจะหาเงินหาทองมาทุกข์ยากมาก”

นี่ไง พอมันเสื่อมไปๆ เพราะคําว่า “มันเสื่อมไป” ครูบา-อาจารย์ที่ท่านปฏิบัติท่านถึงห่วงตรงนี้ไง ท่านห่วงตรงนี้ถึงมีข้อวัตรปฏิบัติใช่ไหม ให้แยกกัน อย่าเข้าไปกวนกัน เพราะกวนกัน เพราะมันเจริญมันเจริญแสนยาก แต่เสื่อมโคตรง่ายเลย ไม่ต้องทําอะไรมันก็เสื่อม โดยธรรมชาติมันเสื่อมอยู่แล้ว

สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ไม่มีสิ่งใดจะคงที่ ดีคงที่ เว้นไว้แต่อกุปปธรรม โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ไม่มีวันเสื่อม คงที่ตายตัว แต่ถ้ามันยังไม่เป็นไป เจริญแล้วเสื่อมๆ เพราะเป็นอนิจจังทั้งนั้น โดยธรรมชาติมันเสื่อมในตัวมันเองอยู่แล้วๆ แต่ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ ท่านถึงบอกว่าธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุใช่ไหม เราก็ฝึกหัดสติใช่ไหม ถ้าคนที่หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ก็อยู่กับพุทโธของเราไปเรื่อยไป การที่อยู่กับพุท อยู่กับโธ หายใจเรื่อยไปนั่นคือเหตุ เหตุคือรักษาใจให้มั่นคงขึ้น รักษาใจไม่ให้เสื่อม

ธรรมชาติมันจะเสื่อม แต่เรารักษาไว้ มันก็เสื่อม ต้องเสื่อมแน่นอน ถ้ามันไม่เสื่อม สมาธิไม่เสื่อมเลย สมาธิคงที่ สมาธิมันไม่ใช่วัตถุธาตุ สมาธิมันเกิดจากจิต เกิดจากการบริกรรม เกิดจากสติปัญญา โดยมันเป็นนามธรรม มันเจริญแล้วมันต้องเสื่อมแน่นอน

แต่เวลาครูบาอาจารย์ท่านฝึกหัดๆ จนมันมั่นคง จิตเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น พอจิตตั้งมั่น ท่านฝึกหัดใช้ปัญญา ใช้ปัญญาขึ้นไปเป็นวิปัสสนา วิปัสสนาเพื่อรู้แจ้งในกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ให้รู้เท่าทันกิเลส ให้ฆ่ากิเลส ให้ทําลายกิเลส ถ้ามันทําลายแล้วเป็นอกุปปธรรม พอเป็นอกุปปธรรมมันจะไม่เสื่อม

มันมีไม่เสื่อม แต่ไม่เสื่อมมันเป็นวิบาก เป็นผลที่มันจะเกิดจากการภาวนาสิ้นสุดแล้ว มันถึงจะไม่เสื่อม เวลาก้าวเดินๆ มันเสื่อมทั้งนั้น ทีนี้พอมันเสื่อม ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นห่วงเป็นใยก็เป็นห่วงเป็นใยตอนที่มันเจริญแล้วเสื่อมนี่แหละ ทําให้เป็นก็เกือบเป็นเกือบตาย พอเป็นขึ้นมาแล้วปล่อยให้มันเสื่อมต่อหน้าต่อตา พอเสื่อมไปเขาถึงทุกข์ยากไง

ฉะนั้น กรณีนี้ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ครูบาอาจารย์ท่านจะคอยดูแลรักษา ถ้าครูบาอาจารย์คอยเตือน แล้วถ้าเตือนแล้วเขาไม่ฟัง มันก็กรรมของสัตว์ ถ้าใครไม่ฟัง ใครไม่เชื่อ มันก็ต้องให้ไปทุกข์ไปยากก่อน ต้องให้ไปเสื่อมก่อน ต้องให้ไปทุรนทุรายจนตาลาย แล้วก็วิ่งไปหาครูบาอาจารย์ ถ้ามันยังไม่ทุรนทุราย มันยังว่ามันเก่งอยู่ ต้องให้มันไปทุรนทุราย พอมันเสื่อมหมดแล้วมันจะเป็นอย่างนั้น นี่โดยข้อเท็จจริง ครูบาอาจารย์ท่านทํามาแล้วท่านจะรู้

ฉะนั้น บอกว่า “ทีนี้ในปัจจุบันนี้ บอกปัจจุบันนี้ผมกลับมาที่พุทโธ” เข็ดไง “ผมกลับมาพุทโธ เห็นชัดว่าใจมันไม่หวั่นไหวขึ้น” อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ แล้วอย่างที่ว่าถ้าเราไม่รู้เท่าทันกิเลส เวลาพุทโธเบาๆ แล้วมันจะพยายามกลมกลืนให้พุทโธหายไปไง การถ้าหายไปมันไม่ถึงที่สุด เหมือนคนทํางานยังไม่เสร็จ ถ้าคนทํางานไม่เสร็จ สิ่งที่บั้นปลายยังไม่เสร็จ งาน ดูสิ การก่อสร้างทุกๆ อย่าง เห็นไหม ไอ้ตกแต่งภายใน ไอ้ตกแต่งที่มันจะสําเร็จ ไอ้นั่นน่ะเป็นที่เราอยู่แล้วสุขสบายนะ โครงสร้างก็คือโครงสร้าง

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆๆ ขึ้นมามันมีโครงสร้างขึ้นมา แต่มันยังไม่จบนะ ถ้าไม่จบ พุทโธชัดๆ ไป เวลาถ้ามันตกแต่งเสร็จแล้ว ทุกอย่างเสร็จแล้วนะ โอ้โฮ! มันจะมหัศจรรย์มาก พุทโธๆๆ จนมันพุทโธไม่ได้ โดยข้อเท็จจริง โดยสัจจะ โดยสัจจะเวลาพุทโธละเอียดจนพุทโธไม่ได้ มันพุทโธไม่ได้เพราะอะไรล่ะ พุทโธไม่ได้เพราะมันเป็นหนึ่งไง พุทโธไม่ได้เพราะมันไม่พาดพิงอารมณ์ไง

แต่ถ้ามันยังพาดพิงอารมณ์ได้ แต่เราไปตัดรอนมันเสียก่อน พุทโธๆๆ แล้วแกล้งลืม “มันหายไป มันละเอียด” ไม่รู้เท่าทันกิเลส กิเลสมันก็หลอก “มันละเอียด ละเอียดจนนึกไม่ได้เลย” นึกไม่ได้ เอ็งคิดได้อย่างไรล่ะ นึกไม่ได้ เอ็งคิดได้หรือ เอ็งคิดได้ เอ็งรู้ได้ มันนึกได้ทั้งนั้น แต่เอ็งไม่นึกเพราะอะไร เพราะไม่รู้เท่าทัน ไม่รู้เท่าทันกิเลส มันก็เลยเข้าไม่ถึงความละเอียดลึกซึ้งอันนั้นไง

ถ้ามันมีสติปัญญา พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไป ห้ามทิ้งพุทโธเด็ดขาด มันจะระลึกได้หรือไม่ได้ เราพุทโธไว้ก่อน พุทโธไว้ก่อน พุทโธไว้ก่อน พุทโธจนมันพุทโธไม่ได้เลย แล้วมันจะมหัศจรรย์ โอ้โฮ! มันไม่ได้อย่างนี้เอง ไม่ได้แบบแจ่มแจ้ง ไม่ได้แบบโอ้โฮ! มันสว่างโพลง ไม่ได้แบบรู้ชัดเจน สักแต่ว่ารู้ละเอียดลึกซึ้งๆ คนเป็นถึงจะรู้ คนไม่เป็นนะ พอมาพูด ซักทีเดียวมันงงนะ เวลาเราครึ่งๆ กลางๆ ใช่ไหม จะมาอวดรู้ ไปหาอาจารย์ “อาจารย์ แล้วมันเป็นอย่างไรล่ะ” โอ้โฮ! โม้ใหญ่เลย ไม่ใช่! เพราะอาจารย์ท่านรู้อยู่แล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันไม่ใช่ ไม่ใช่อย่างไร นี่พูดถึงว่าถ้ารู้เท่าทันกิเลสนะ มันจะได้ผลอย่างนี้ ถ้าได้ผลอย่างนี้ ไม่พ้นหรอก ปัญญาอบรมสมาธิหรือพุทธานุสติ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง พ้นจากนี้ไปไม่ได้ ถ้ามันพ้นจากนี้ไปนะ มันก็เหมือนทุกอย่างได้ฟรีมาสิ ลอยมาจากสวรรค์หรือ มรรคผลนิพพานมันลอยมาจากพระ-ไตรปิฎกใช่ไหม ออกมาพระไตรปิฎกวิ่งเข้าหัวใจเราเลยใช่ไหม มันไม่มีอยู่จริง มันต้องมีการขวนขวาย มันต้องมีการกระทําทั้งนั้น

ดวงใจไหนไม่มีเหตุ ดวงใจนั้นไม่มีผล ดวงใจไหนไม่มีมรรค ดวงใจนั้นไม่มีผล ไม่มี! ถ้ามันมีขึ้นมามันต้องมีอย่างนี้ มีด้วยการกระทําของเรา ถ้าทําของเราเป็นจริงขึ้นมามันก็เป็นจริงขึ้นมา กลับมาที่พุทโธ ถ้าพุทโธแล้วใช้ปัญญาอบรมสมาธิ แล้วฝึกหัด ถ้าจิตสงบแล้วจิตเห็นอาการของจิต เห็นความคิด เห็นรูป เห็นแสง เห็นต่างๆ อาการทั้งนั้น ถ้าจับได้พิจารณา นั่นน่ะจะเข้าสู่วิปัสสนา ถ้าวิปัสสนาไปมันจะเป็นผลกับการปฏิบัติ นี่พูดถึงถ้าการปฏิบัตินะ

“๒. การที่ผมไปทักหรือไปทักปมคนอื่นแล้วเขาบรรเทาทุกข์ได้ แต่เหมือนเวียนไปในโลก อยู่ในกระทะขนมครก”

นี่เขาพูดไป อันนี้ควรจะวางอย่างไร ประสาเรานะ มันเป็นกรรมของสัตว์นะ คําว่า “กรรมของสัตว์” เราเกิดร่วมโลกเดียวกัน ต่างคนต่างมีเวรกรรมมาทั้งนั้น แล้วถ้าต่างคนต่างมีเวรมีกรรมมาทั้งนั้น อย่างที่ครูบาอาจารย์ของเรา แล้วสมัยเราอยู่กับครูบาอาจารย์นะ ถ้าสิ่งใดที่มันแก้ไขได้ ท่านอยากจะแก้ไขทั้งนั้น แต่บางทีมันแก้ไขไม่ได้ แก้ไขไม่ได้เยอะมาก

เราอยู่กับหลวงตา เห็นเขาหามกันมาเลยนะ เป็นตาปะขาวอายุ ๗๐ - ๘๐ เพราะทางอีสานเขาจะมีแบบว่าเป็นพวกหมอยา พวกนักปฏิบัติโดยเป็นฆราวาส เขาสําคัญตนว่าเป็นพระอรหันต์กันไง สุดท้ายแล้วมันหลุด หลุดหมายความว่าขาดสติ นั่งบ่นเพ้อไป คุยกับเทพเจ้าไปตลอด รู้แจ้งโลก เขาหามกันมาหาท่าน หามกันมานะ มาที่บนศาลา ศาลาเมื่อก่อนศาลาหลังเก่า มาถึงมาวางบนกลางศาลาเลย เราก็นั่งดูอยู่ว่าหลวงตาท่านจะแก้อย่างไร ท่านนั่งเฉย ท่านไม่พูดอะไรสักคํา สุดท้ายแล้วบอกให้เอากลับไป แล้วเอากลับ มันจะไปแก้ มันแก้ไม่ได้ มันหลงจนขนาดนั้นแล้ว

นี่พูดถึง เราอยู่กับครูบาอาจารย์มานะ ดูเวลาคนภาวนามาหลงผิดท่านจะแก้อย่างไรบ้าง เราอยู่ในวัด คนหลงผิด คนเข้าไปหาท่านหงายท้องมาทั้งนั้น แต่เวลาถ้ามันหลงผิดเพราะมันไปกระแสโลก มันไปตามนั้น เป็นตาปะขาว อายุ ๗๐ - ๘๐ นะ หามกันมา เราเจอ ๒ - ๓ คน ตอนที่เราอยู่นั่นน่ะ ท่านไม่มองแล้วไม่พูดเลย ญาติโยมก็หามกันมาแล้วก็วางไว้นั่น ท่านก็นั่งอยู่พักหนึ่ง ไอ้พวกญาติโยมก็มาคุยกัน พอท่านเสร็จแล้วท่านบอกเอากลับไปเถอะ แล้วก็ต้องเอากลับไป

นี่พูดถึง เห็นไหม พูดถึงว่า หลวงตาท่านเป็นพระอะไร แล้วญาติโยมที่เขาหามมาจนเหมือนมันหลุดแล้ว ก็คนบ้าดีๆ ว่าอย่างนั้นเถอะ เอามาวางไว้กลางศาลาเลย แล้วท่านก็บอกให้เอากลับไป นี่พระอรหันต์นะ แล้วผู้ถามเป็นใคร แล้วรู้เขาไปหมด แก้เขาไปหมด ตัวเองแก้ตัวเองได้หรือยัง ตัวเองแก้ตัวเองไม่ได้ใช่ไหม หน้าที่ของเราแก้ไขตัวเราก่อน ไอ้อย่างนั้นเราแก้เขาไม่ได้หรอก แหม! เที่ยวไปรู้เขา ประสาเรา วัดเราใครเข้ามา ถ้าพูดกันไม่รู้เรื่องเราไล่กลับหมดล่ะ เวลาจะไล่กลับเราบอก เฮ้ย! กูไม่อยากสีซอนะ คนกับควายคุยกันไม่รู้เรื่องหรอก ควายต้องกลับไปกินหญ้า ไอ้ของเราจะกลับกุฏิ

อ้าว! อยู่ดีๆ จับคนกับควายไปคุยกัน แต่ในสายตาของโลก พระกับโยมเหมือนคนกับคน แต่ในความรู้สึกเรา จิตใจเขามืดบอดเหมือนควาย เหมือนวัวเหมือนควายนะ ถ้าได้หญ้ามันชอบ พูดธรรมะให้มันฟังมันจะฟังไหม มันกระดิกหูหรือ มันไม่รับรู้หรอก เราไม่สนใจเลยนะ ถ้าคุยกันรู้เรื่อง เราคุย ถ้าพูดถึงมาเป็นประโยชน์เราเอา แต่ถ้าไม่เป็นประโยชน์นะ พูดตรงๆ อย่างนี้ เฮ้ย! กูขี้เกียจสีซอว่ะ มึงน่ะควาย กลับไปเสีย เพราะไร้ประโยชน์ นี่พูดถึงมุมมองของเราไง

เขาถามข้อที่ ๒ ไง “เที่ยวไปทักคนนู้นทักคนนี้ แล้วอันนี้ควรจะปฏิบัติอย่างไร”

นี่คําถาม ปฏิบัติอย่างไรก็อย่างที่เราว่า ถ้า เห็นไหม คนตื่นตัวเขาต้องการคนช่วยเหลือ เราก็ช่วยเหลือเขาเท่าที่เราจะช่วยเหลือเขาได้ ช่วยเหลือเขาแล้ว เขาจะเอาไม่เอานั่นอีกเรื่องหนึ่งเลย ฉะนั้น ไม่อย่างนั้น ดูสิ พรหมวิหาร ๔ อุเบกขา เราช่วยเขาเต็มที่แล้ว บอกเขาเต็มที่แล้ว เขาจะทําก็เรื่องของเขา ถ้าเขาไม่ทําก็เรื่องของเขา เรื่องของเขา เพราะอะไร เพราะหัวใจคนแก้อย่างไร ดูสิ คนเจ็บไข้ได้ป่วย เวลาคนบ้าไปโรงพยาบาลเขาใช้ยาน็อกเลย คุมได้หมด สารเคมีมันคุมได้หมด ร่างกาย วัตถุนี่ แต่คุมหัวใจไม่ได้หรอก ถ้าหัวใจขึ้นมา เห็นไหม เขาทําอย่างไร ก็ต้องขุดไง ถ้าเขาขุดมันอีกเรื่องหนึ่ง เวลาเขารักษาคนบ้า

นี่ก็เหมือนกัน หัวใจมันไม่ฟังหรอก ไม่ฟังก็เรื่องของมัน ถ้าเรื่องของมันก็กรรมของสัตว์ ทําไมเราต้องไปแบกรับภาระ เราต้องไปเอาขี้มาไว้บนร่างกาย แล้วปล่อยให้มันไหลย้อยมาที่ร่างกายเรานี่หรือ เหมือนคนโง่ไง เวลาเขาไป เขาไปเจอขี้ แบกขี้มาก่อนเป็นปุ๋ย เวลาไปเจอเหล็ก คนหนึ่งเขาทิ้งขี้ไปเอาเหล็ก ไอ้นั่นยังแบกขี้ต่อไป สุดท้ายแล้วไอ้นี่ไปเจอเหล็กมันทิ้งเหล็กไปเอาเงิน จากแบกเงินไปเจอทอง ทิ้งเงินไปเอาทอง กลับบ้านมาเอาทองไปให้ครอบครัวเขา อีกคนหนึ่งนะ แบกขี้ไปตลอดทางเลย เพราะแบกมาไกลแล้ว แล้วพอเดินไปๆ ฝนมันตกไง พอฝนตก นํ้าย้อยมา โอ้โฮ! ไหลลงร่างกายนี้หมดเลย กลับไปถึงบ้านเอาขี้ไปฝากภรรยา ภรรยาไล่ออกจากบ้าน นี่เป็นบุคลาธิษฐานถึงทิฏฐิมานะของคน

ทิฏฐิมานะของคน คนที่แบกขี้มาๆ เขาไปเจอเหล็ก เขาก็ทิ้งขี้เอาเหล็ก พอแบกเหล็กไป เขาไปเจอเงิน เขาทิ้งเหล็กเอาเงิน พอเขาแบกเงินๆ ไป ไปเจอทองก็ทิ้งเงินไปเอาทอง กลับบ้านไปเขามีทองคําไปฝากภรรยาเขา ทิฏฐิมานะของคน แล้วเรารู้ได้อย่างไร พูดถึงเราจะไปแก้ไขเขาอย่างไร แก้ไขเขาอย่างไรไง ถ้ามันแก้ไขเขา ถ้ามันแก้ไขเขาได้ เหมือนคนแรกที่แบกขี้มา แล้วเขาแบกเหล็ก แบกเงิน แบกทองกลับบ้าน นี่ก็เหมือนกัน ทิฏฐิมานะของคนถ้ามีเหตุมีผล เขาก็ทิ้งของเขา เขาแก้ไขของเขา ถ้ามันแก้ไขได้อันนั้นก็เป็นประโยชน์ถ้าแก้ไขได้ แล้วใครแก้ไขได้ล่ะ ทิฏฐิของคน

กิเลสของคนน่ากลัวมาก กิเลสในใจของเขาหน้าไหว้หลังหลอก ต่อหน้าก็ทําศรัทธา ต่อหน้าก็ทําเชื่อถือ หลอกให้เราไปสอนเขา เสียเวลาทั้งเราทั้งเขา เขาขุดหลุมพรางให้ไปออเซาะฉอเลาะกับเขาอีกด้วย เราไม่สนเลย เรื่องนี้ไม่สนนะ ออเซาะฉอเลาะหรือ ไปซะ ไปไกลๆ ไร้สาระ มารยาสาไถย แต่ที่ทําอยู่นี่ทําอยู่นี่เพื่อสัตว์โลก ไร้สาระมากนะ ออเซาะฉอเลาะมันเป็นกิริยาที่แสดงออก มันรู้อยู่แล้ว พากันไปตายหมด ไม่มีใครเหลือหรอก

แต่คนต่างหลีกเร้น ต่างคนต่างแสวงหาข้อเท็จจริงของตน นั่นล่ะเป็นทางหลุดพ้น ทางของคนทางที่จะเอาตัวรอดได้ เขาอยู่ในธรรมในวินัยนั่น เขาอยู่ในที่สงัดสงบของเขา เขาดูแลรักษาใจของเขา นั่นแหละนักปราชญ์ นั่นแหละผู้ที่จะเอาตัวรอดได้ ไอ้ที่ออเซาะฉอเลาะ นั่นแหละตายกันไม่มีเหลือ ไม่มีเหลือหรอก เพราะอะไร เพราะมันยืนยันชัดๆ อยู่แล้ว ของมันชัดๆ อยู่แล้ว พูดถึงคําถามไง ฉะนั้น ว่าควรทําอย่างไร อธิบายไว้แล้วให้ไปพิจารณาเอาเอง

ฉะนั้น “ข้อที่ ๓ แนวทางปฏิบัติเดิม ส่งมาเพื่อให้อาจารย์พิจารณาครับ เฉพาะชื่อในซีดีของเขา ผมยังรู้สึกแปลกๆ ข้อมูลเอกสารที่แนบมาด้วย”

แนบมาด้วยเขาบอกว่าเขาเจอครูบาอาจารย์ที่ดี ไปปฏิบัติแล้ว แล้วเขียนมาครั้งแรก เขียนมา เราก็ไม่พูดถึง เพราะคิดว่ามันเป็นความเห็น ฉะนั้น เพียงแต่เราพูดเรื่องวินัย เรื่องวินัยว่าวินัยมันควรทําอย่างใด แล้วเขาก็เลยเอาข้อมูลมาให้ดู เดี๋ยวจะให้เจ้าหน้าที่ลองเอามาดู แต่เอามาดูก็ไร้สาระนะ เพราะเราไม่ต้องการศึกษา เราไม่ต้องการข้อมูลใดๆ ทั้งสิ้น เราลูกศิษย์กรรมฐาน ลูกศิษย์กรรมฐาน เพราะว่าเวลาเราพูด เวลาเราประพฤติปฏิบัติเรื่องหนึ่งนะ

แล้วเวลาหลวงตาท่านพูดถึงประสบการณ์ของท่าน แล้วประสบการณ์ของเรา เราก็มีประสบการณ์ของเรา แต่เวลาประสบการณ์ของหลวงตาที่ท่านบอกว่า “เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะนิพพาน ตอนนั้นหลวงตาติดสมาธิ ๕ ปี หลวงปู่มั่นดึงหลวงตาออกจากการติดสมาธิมา ๕ ปี ท่านก็ทําความสงบของใจให้ลึกขึ้น มันก็เป็นมหาสติ มหาปัญญา เข้าไปจับอสุภะได้ แล้วท่านบอกว่าใช้ปัญญาๆ นั่นการใช้ปัญญาของท่าน ขณะใช้ปัญญาของท่านมหาศาลเลย พอใช้ปัญญาของท่านมหาศาล มันใช้ปัญญาไปมาก สมาธิมันเบาลง มันไม่มีกําลังพอ ก็ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นไง”

“บอกว่าให้ใช้ปัญญาๆ ตอนนี้ก็ใช้ปัญญาเต็มที่แล้ว ใช้ปัญญาจนไม่ได้หลับไม่ได้นอนเลย”

“นั่นแหละไอ้บ้าสังขารๆ”

“ถ้าไม่ใช้ปัญญาก็แก้กิเลสไม่ได้ไง เพราะมันติดสมาธิ สมาธิไม่มีประโยชน์อะไรไง”

“นั่นแหละไอ้บ้าสังขาร”

ท่านต้องกลับไปพุทโธใหม่ พุทโธใหม่ แล้วพอหลวงปู่มั่นท่านใกล้จวนเจียนชีวิตแล้ว หลวงตาท่านก็กําลังภาวนาเต็มที่ ท่านก็ไปกราบหลวงปู่มั่นตลอด หลวงปู่มั่นเวลาท่านนอนอยู่ ไปกราบที่เท้า หลวงปู่มั่นจะขึ้นมาสั่งสอนแล้วให้ท่านปฏิบัติเต็มที่ แล้วหลวงปู่มั่นท่านก็จวนเจียนเต็มที พอจวนเจียนเต็มที ครูบา-อาจารย์เราคิดถึงนํ้าใจของหลวงปู่มั่น ที่ท่านจวนเจียนคือท่านจะสิ้นชีวิตอยู่เร็วๆ นี้ แล้วหลวงตามหาบัวท่านก็พยายามขวนขวายเต็มที่ของท่าน มันละล้าละลังทั้งสองฝ่ายนะ ฉะนั้น หลวงปู่มั่นถึงได้สั่งไง เวลาท่านไปกราบท่านก็เห็นนะ ท่านเลยสั่งหลวงตาไว้ไง

“อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธนะ ถ้าไม่ทิ้งผู้รู้ ไม่ทิ้งพุทโธจะไม่เสีย”

เพราะติดสมาธิ ๕ ปี ท่านแก้ไขมาตลอดไง แล้วคนกําลังขวนขวาย กําลังเต็มที่อยู่ แล้วอาจารย์จะต้องนิพพานไป ท่านห่วงขนาดไหน เราคิดถึงหัวอกพ่อแม่กับลูกสิ คิดถึงหัวอกของครูบาอาจารย์กับลูกศิษย์สิ แล้วอาจารย์จะต้องนิพพานไป อาจารย์ใกล้จะเสียชีวิตเต็มที ไอ้ลูกศิษย์กําลังขวนขวายเต็มที่ๆ แต่คําสั่งคําเสียอย่างนี้มันถึงฝังใจเรามากไง “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ” เป็นคําสั่งเสียของหลวงปู่มั่น

“อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ” เราเอาคํานี้มาอ้างเพราะอะไร เพราะมันกินใจเรามาก มันกินใจเราเพราะหลวงปู่มั่นท่านใกล้จะเสียชีวิต ใกล้จะเสียชีวิต ท่านเป็นพระอรหันต์นะ ท่านไม่วิกฤติในหัวใจเลย ท่านเสียชีวิตด้วยความสุขของท่าน วิมุตติสุข แต่ด้วยความห่วงหา ด้วยความเป็นห่วง เป็นห่วงลูกศิษย์ “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธนะ” เราคิดถึงนํ้าใจไง เราคิดถึงนํ้าใจ

เราคิดถึงโลก โลกที่เขาเป็นกรรมฐานจรวดดาวเทียม เรื่องของเขาไร้สาระ เราไม่ต้องการรับรู้เรื่องใดๆ ทั้งสิ้น ไม่ต้องการรับรู้ใดๆ ทั้งสิ้น แต่! แต่เวลาคนที่เขาไปศึกษาเขามีความสงสัย เขาถามมา เขาถึงขอบคุณมา เห็นไหม “ขอบพระคุณหลวงพ่อในการตอบคําถามครั้งที่ผ่านมาเรื่องพระวินัย” เรื่องพระวินัย เราพูดเรื่องพระวินัย พระวินัยคือวินัยขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา เราพูดถึงพระวินัย เราพูดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราพูดถึงศาสดาของเรา เราไม่ยุ่งกับใครทั้งสิ้น ไม่ยุ่ง แต่เมื่อก่อนที่เรายังยุ่งอยู่นั้นเพราะมันเป็นเรื่องกรรมฐาน เรื่องของครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม

ฉะนั้น สิ่งที่เขาให้ข้อมูลมา เดี๋ยวถ้ามันเป็นประโยชน์ก็จะให้เขาไปดู ถ้าไม่เป็นประโยชน์ เราไม่ต้องศึกษา เราไม่รู้จะศึกษาไปทําไม เพราะศึกษาเรื่องนี้แล้วนะ เรื่องที่จะให้เราศึกษาอีกเยอะแยะเลย ถ้าศึกษาเรื่องนี้นะ เรื่องที่จะให้เราศึกษาอีกมหาศาล แล้วไปศึกษามันทําไม เสียงนกเสียงกา ไร้สาระ เสียงนกเสียงกา

แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดสิ “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ” เสียงของนักปราชญ์ เสียงของครูบาอาจารย์ที่ท่านมีคุณธรรมมีคุณค่ามาก เอวัง