คํานํา

พระพุทธศาสนาสอนถึงที่สุดพระนิพพาน และถือเป็นเป้าหมายสูงสุด ในพระไตรปิฎกสอน “เหตุ” ไว้ ให้ทําแต่เหตุ “ผล” ก็จะบังเกิด ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบปัญหาธรรมะอย่างผู้รู้จริง ก็เพื่อกระตุ้นเตือนพุทธบริษัทให้ทําแต่เหตุ ดังที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ปฏิบัติจนบรรลุธรรมก่อน แล้วนํามาสอนศิษย์ และถือเป็นปฏิปทาสําคัญ ไม่ให้ขายก่อนซื้อ หรือซื้อขายล่วงหน้า

การเอาของสงฆ์มาใช้ให้ผาติกรรม การก่อเจดีย์ทรายถวายวัด ชําระหนี้สงฆ์ ปราชญ์พาทําจนเป็นประเพณี ส่วนการภาวนาไม่ได้ ว่างๆ ลังเลสงสัย คาดหวัง เพราะภาวนาแบบวัวพันหลัก ให้กลับมาพุทโธชัดๆ ให้ซื่อสัตย์ภาวนาตามความเป็นจริง ให้ทําแต่เหตุ พุทโธไม่หวังผล และอย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ เมื่อเกิดผล จิตสงบได้ลิ้มรสแห่งธรรมชนะรสทั้งปวง เป็นสัมมาสมาธิ เป็นพื้นฐานยกขึ้นสู่วิปัสสนาฆ่ากิเลสอันแก้ยาก

ด้วยทางสมณะกว้างขวาง คฤหัสถ์คับแคบ ทางกว้างแคบให้ใช้สติปัญญาแบ่งเวลา ถ้าภาวนาได้จะเห็นคุณค่าและถึงที่สุดสิ้นกิเลสได้ สําหรับเวปไซต์นี้ตอบแต่ปัญหาธรรมะ เพราะเข้าใจไม่ตรงกัน จึงเอาปัญหาทางโลกหรือเดรัจฉานวิชามาถาม ควรถามแต่ปัญหาธรรมะ โดยเฉพาะปัญหาภาวนา เช่น การฝึกหัด การแก้จิตเสื่อม ชํานาญในวสี ตกภวังค์ ซึ่งล้วนเป็นประโยชน์ต่อผู้สนใจภาวนาจะได้ค้นคว้าสัจธรรม เพื่อสืบทอดพระศาสนาให้มั่นคงสถาพรด้วยภาคปฏิบัติสืบต่อไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มีนาคม ๒๕๖๗

ครูบาอาจารย์อยากจะสร้างศาสนทายาท
พ่อแม่อยากให้ลูกเป็นคนดีทั้งนั้น
พ่อแม่คนไหนไม่ต้องการให้ลูกเป็นคนเลวหรอก
พ่อแม่ที่ไหนก็อยากให้ลูกเป็นคนดีทั้งนั้น
แต่เพียงมันจะฝึกลูกขึ้นมาได้หรือไม่ได้ นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ
แต่แรงปรารถนาอยากทําให้ลูกเราเป็นคนดีเต็มหัวใจเลยล่ะ
แต่ทําแล้วลูกมันจะได้ดีเหมือนที่เราปรารถนาหรือไม่
นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

๑

เป็นประเพณี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบขอบพระคุณหลวงพ่อที่ตอบปัญหาธรรม”

๑. เรื่องชํานาญในวสี

๒. เรื่องอาการจิตเสื่อม

๓. เรื่องรายงานผลการฝึกตลอดปีที่วัดและที่บ้าน ลูกขอกราบขอบพระคุณหลวงพ่ออย่างสูงครับที่ตอบให้ลูกคลายสงสัย วันนี้คําถามไม่มีครับ กราบขอบพระคุณหลวงพ่ออย่างสูง

หลวงพ่อ : อันนี้วางบิลไง เวลาตอบไปแล้ว เขาเข้าใจแล้ว เขาก็ขอบคุณกลับมา ที่เขาถามๆ มา

๑. เรื่องชํานาญในวสี

ตอบ : เพราะว่าชํานาญในวสี ชํานาญในวสี คนที่ประพฤติปฏิบัติแล้วมันก็แปลกใจไง ชํานาญในวสี มันเป็นภาษาบาลี ชํานาญในวสี คือ การเข้าและการออก

นี้ชํานาญในวสีจริง คําว่า “ชํานาญในวสี” เราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านชอบใช้คํานี้มาก มันอยู่ที่คนถนัดไง คนที่ถนัดสิ่งใด คนที่มีความชํานาญสิ่งใด คําว่า “ถนัด” หมายความว่าเวลาท่านประพฤติปฏิบัติไปแล้ว ท่านมีอุปสรรคอย่างใด แล้วท่านแก้ไขอย่างใด เพราะหลวงปู่เจี๊ยะท่านกําหนดพุทโธ พุทโธเร็วๆ พุทโธถี่ๆ ท่านบอกเลย พุทโธช้าๆ ไม่ได้กินหรอก

ท่านพูดแรงกว่านี้นะ แต่เราพูดกลัวมันจะเสียมารยาท ท่านบอกไม่ได้กินหรอก ไอ้พวกนั้นไม่ได้กินหรอก เวลาท่านปฏิบัติขึ้นมาแล้ว “โอ๋ย! พวกมึงปฏิบัตินะ กูนั่งฉี่ยังดีกว่าอีก” คนเป็นพูด มันถูกหมดล่ะ ไอ้เราทั้งวันทั้งคืนเลย อู้ฮู! สู้กันแทบเป็นแทบตายเลย ท่านบอก “ท่านนั่งปัสสาวะทีเดียว ดีกว่าเราปฏิบัติอีก” ก็จริง เพราะจิตท่านสมบูรณ์แล้ว จิตท่านดีแล้ว ท่านไม่ต้องทํา ท่านยังดีกว่าเราอยู่แล้ว คือไม่ได้ทําก็ดีอยู่แล้ว แล้วถ้าทําดีกว่าเราอีกหลายเท่าเลย

เวลาท่านติงลูกศิษย์ประจํา แล้วคําว่า “ชํานาญในวสี” เพราะท่านเป็นเจโตวิมุตติ เจโตวิมุตติมันก็มีหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่ชอบ หลวงปู่คําดี ครูบาอาจารย์ที่พิจารณากายส่วนใหญ่จะเป็นเจโตวิมุตติ เจโตวิมุตติคือว่าต้องอาศัยกําลังของสมาธิ ถ้าอาศัยกําลังของสมาธิ คือ จิตมีกําลัง จิตมีกําลังเหมือนเราแข็งแรง เราแข็งแรงก็ทํางานได้ เราเจ็บไข้ได้ป่วย เราอ่อนแอก็ทํางานไม่ได้ เวลาคนที่จะทําอย่างนั้นต้องแข็งแรง พอคนแข็งแรง เห็นไหม แข็งแรงก็ต้องเพราะจิตมันจะแข็งแรงจริงก็ต้องทําสมาธิให้มั่นคง ถ้าสมาธิมั่นคงมันก็แข็งแรง

นี้คําว่า “แข็งแรง” เวลาทําถ้าเจโตวิมุตติมันใช้สมาธิเป็นพื้นฐาน ก็เราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะนี่แหละ นั่งต่อหน้า นั่งทําวัตรเสร็จก็นั่งต่อหน้ากัน แล้วท่านก็บอกว่า “ทําไมเรานั่งตัวเอียงๆ ล่ะ” “ก็หลวงปู่ให้สมาธิก็สมาธิกัน” แล้วเวลาพิจารณานะ เราก็กําหนดแบบท่าน คือว่า อยู่กับท่าน ต้องทําตามท่าน ถ้าทําตามอื่นท่านไม่ค่อยยอม นี้พอพิจารณากายไปแล้ว อู้ฮู! มันใสหมด คํานี้เราก็ได้มาจากหลวงปู่เจี๊ยะ เป็นโครงกระดูกนี่ใสหมดเลย เราบอก “โครงกระดูกใสหมดเลย”

ท่านพูดเลยนะ คนชํานาญคําเดียวเลย “สมาธิมึงดีไป” ถ้าสมาธิมันแรงเกินไป สมาธิเข้มเกินไปนะ มันจะแบบว่าเข้มข้น พอเข้มข้นภาพมันจะเป็นใส เป็นแก้วเลย มันไม่เป็นไตรลักษณ์ ถ้าเป็นไตรลักษณ์มันต้องแปรสภาพ มันต้องคลายตัวออก ถ้าคลายตัวออก สมาธิมันต้องกําลังพอดี สมาธิเสื่อม สมาธิไม่มีแรง ภาพนั้นก็อยู่ไม่ได้ ภาพนั้นก็เคลื่อนไหว ภาพนั้นก็ไม่ชัดเจน สมาธิเข้มงวดเกินไป ภาพนั้นก็เข้มข้นเกินไป เข้มข้นเกินไปแล้วทําอย่างไรให้มันพอดี

หลวงปู่เจี๊ยะท่านชํานาญ เวลาเราทําอะไรแล้วท่านสวนกัน นั่งคุยกัน นั่งภาวนาต่อหน้า ท่านสวนเลย ท่านสวนเลย มันก็ผลัวะเลย เออ! ใช่ พอใช่ปั๊บเราก็เทียบได้ใช่ไหม อ๋อ! ถ้าอ่อนไปเป็นแบบนี้ ที่เราทํากันเวลาภาวนาแล้วพิจารณากายแล้วมันไหลไปหมด กายมันเห็นแวบๆ แวบๆ เห็นบ้าง ไม่เห็นบ้าง นั่นแหละสมาธิไม่เข้มแข็ง ไม่มีกําลังพอ

ถ้าสมาธิกําลังพอดี คําว่า “พอดี พอดี” เหมือนเรา เงินพอใช้ชนเดือนๆ แหม! มันชนเดือนเฉียดๆ ทุกทีเลย เออ! ถ้ามันใช้แล้วมันมีเหลืออยู่บ้าง เออ! อย่างนี้ค่อยยังชั่วหน่อย แล้วใช้ชนเดือนๆ ก็สมาธิกําลังดี กําลังดี มันไม่มีความชํานาญ แต่พอทําให้ดีมากขึ้น สมาธิเราดีขึ้น ดีขึ้นมันทําอะไรปั๊บ เหมือนกับพลังงานมันเหลือใช้ใช่ไหม ไฟฟ้าฝ่ายผลิตเขาต้องมีพลังสํารองไว้เท่าไร เพื่อความมั่นคงของการใช้ไฟในประเทศ นี่ก็เหมือนกัน สมาธิของเรามีกําลังมากเท่าไร เพื่อการกระทํา แต่ถ้ามันมากเกินไป ผลิตไฟฟ้าได้ทั่วประเทศเลย ไม่มีใครใช้เลย โอ้โฮ! ไฟฟ้าฝ่ายผลิตก็เจ๊งน่ะสิ

นี่ก็เหมือนกัน “สมาธิมึงเข้มข้นเกินไป” มันก็แข็งอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วท่านสวนกลับเลย “สมาธิมึงดีเกินไป” อู้โฮ! เราสะอึกเลยนะ ถ้าเราแก้ไม่เป็น แก้ไม่ได้หรอก ถ้าแก้ไม่เป็น เราก็จะไปแก้ที่ผิดๆ แก้ที่ผิดๆ มันก็ยิ่งซํ้าความผิดให้ลึกเข้าไปอีกนะ แทนที่ว่าจะไปแก้ให้มันถูกต้อง มันกลับไปซํ้ารอยให้มันผิดพลาดลึกลงไปเลย แต่ถ้าพอทําอย่างนั้นปั๊บ อ๋อ! เราเข้าใจแล้ว อ๋อ! ถ้าสมาธิมันเข้มเกินไป สมาธิแรงเกินไป ใสอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไม่เป็นไตรลักษณ์ไง

อุคคหนิมิต จิตสงบแล้วมันเป็นอุคคหนิมิต แล้วเราพิจารณา เราแยกแยะ วิภาคะคือแยกส่วน ขยายส่วน คือทําให้มันแปรสภาพ การแปรสภาพนั่นน่ะคือไตรลักษณ์ ไอ้แปรสภาพ นั่นน่ะ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ไอ้ที่ว่าอนัตตา อนัตตา มึงเคยเห็นอนัตตากันหรือเปล่าวะ อยากจะพูดอย่างนี้ว่ะ ไอ้ที่เป็นอัตตา เป็นอนัตตา พวกมึงเคยเห็นกันไหม ไอ้นั่นมันเป็นชื่อ เอาชื่อในตํารามาแล้วก็มาเถียงกัน เป็นอย่างนั้นๆ ตามตําราพูดถึงตัวอักษร มึงเคยเห็นจริงๆ กันบ้างหรือเปล่า แล้วถ้าเห็นจริงๆ มันเป็นอย่างไร อะไรเป็นอัตตา อะไรเป็นอนัตตา แล้วอะไรที่มันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง นี่คือชํานาญในวสีไง

เวลาเขาถามเรื่องชํานาญในวสี เพราะหลวงปู่เจี๊ยะ ในเทศน์หลวงปู่เจี๊ยะไปฟังสิ จะมีตรงนี้เยอะ แล้วเรากับท่านเคย ไม่ใช่โต้แย้งนะ คุยกัน เวลานั่งภาวนา เพราะสมัยที่เราอยู่กับท่าน มันทําวัตรตอนเย็น ทําวัตรตอนเย็นแล้วก็นั่งสมาธิทุกเย็น นั่งกันตรงนี้ นั่งเหมือนโยมกับเรานี่แหละ นั่งตรงข้ามกัน แล้วท่านก็คุม ใส่กัน อู้ฮู!

เพราะธรรมดาท่านก็อยากจะได้ ธรรมดานะ ครูบา-อาจารย์อยากจะสร้างศาสนทายาท พ่อแม่อยากให้ลูกเป็นคนดีทั้งนั้น พ่อแม่คนไหนไม่ต้องการให้ลูกเป็นคนเลวหรอก พ่อแม่ที่ไหนก็อยากให้ลูกเป็นคนดีทั้งนั้น แต่เพียงมันจะฝึกลูกขึ้นมาได้หรือไม่ได้ นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ แต่แรงปรารถนาอยากทําให้ลูกเราเป็นคนดีเต็มหัวใจเลยล่ะ แต่ทําแล้วลูกมันจะได้ดีเหมือนที่เราปรารถนาหรือไม่ นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง นี้พูดถึงว่าเราอยู่กับท่าน แล้วเราทํามา

ฉะนั้น คําว่า “๑. ถามเรื่องชํานาญในวสี” คําว่า “ชํานาญในวสี” อย่างที่เรายก เราพูด กับที่หลวงปู่เจี๊ยะสอน แล้วเราก็ย้อนกลับมาพวกโยมทํา นี้พอโยมทํา ทําไมเป็นอย่างนั้น ทําไมเป็นอย่างนี้ แล้วบางทีคํานี้มันก็หลุดออกไป เขาก็เลยถามกลับมา เราก็อธิบายไป นี่เขาบอก เขาเข้าใจแล้ว

“๒. และเรื่องอาการจิตเสื่อม”

อาการจิตเสื่อมเราก็ได้มาจากหลวงตา หลวงตาท่านบอกว่าจิตท่านเสื่อมไป ๕ ปี บวชตั้งแต่ทีแรก บวชทีแรก เห็นไหม ศึกษามาไปภาวนาอยู่วัดโยธาพิทักษ์ แล้วมาเรียน ท่านบอก ๗ ปี พุทโธๆๆ เป็นสมาธิ จิตรวมได้ ๓ หน แล้วเวลาออกปฏิบัตินะ ๙ พรรษาออกปฏิบัติครั้งแรก เวลาฝึกกับที่อุปัชฌาย์ท่านกําหนดพุทโธ เพราะกรรมฐานกําหนดพุทโธ พอพุทโธ พุทโธคือพุทธานุสติ

คําว่า “พุทธานุสติ” จิตของเรา จิตของเราเป็นนามธรรม ผู้ที่ปฏิบัติใหม่ๆ อะไรเป็นกาย อะไรเป็นใจ แล้วใจมันเป็นอย่างไรก็ไม่รู้ แล้วใจมันอยู่ที่ไหนก็ไม่รู้ แล้วจะหาใจอย่างไรก็ไม่รู้ ไม่รู้ ไม่รู้ ไม่รู้ ก็พยายาม เห็นไหม พยายามทําให้มันชัดเจนขึ้นมา คือว่าหายใจ หายใจมันอุ่นๆ ที่ปลายจมูก ฟืด เอ้อ! อย่างนี้แล้วก็ท่องพุท เวลามันหายใจออกก็ท่องโธ มันท่องไปเรื่อย พุทโธๆ เป็นอุบาย พุทธานุสติ คือว่า เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ ถ้ากําหนดลมหายใจก็เป็นอานาปานสติ

อานาปานสติ ไอ้จิตของเราที่ว่าเราๆ เหมือนกับเรา เป็นเราไปหมดเลย แล้วเราก็ไม่เห็นตัวเรา เราไม่เห็นตัวเรา เวลาความคิดมันคิดไม่ดี แล้วพอมาคิดได้ก็เสียใจ มันก็แค่นั้น แต่มันก็ยังไม่รู้ว่ามันเป็นอย่างไร แต่ถ้าเราเริ่มฝึกหัดใช่ไหม ฝึกหัด เราก็ต้องเอาจิตที่มันเป็นบาทฐาน จิตนี้เป็นพื้นฐาน ความคิด สัญชาตญาณทุกอย่างมันเกิดบนจิต เกิดบนจิตทั้งนั้น แต่มันเป็นนามธรรมที่จะจับต้องกันไม่ได้ แล้วเราก็สงสัยกันเยอะมาก ฉะนั้น เวลาถ้าจะค้นหาความจริงของเรา เราก็มีคําบริกรรมค้นหาจิตของเราไง

เวลาท่านเข้ามาศึกษา ศึกษาบาลีได้ ๓ ประโยค หลวงตาท่านบอก จะออกปฏิบัติ เวลาออกปฏิบัติมันมีปัญญาแล้วไง มีปัญญาแล้วท่านก็ใช้ดู ใช้พิจารณา ท่านบอกว่า “ก็ใช้ดูจิตนี่แหละ มันก็ดีได้ มันดีได้เพราะอํานาจวาสนา แต่พอไปทํากลด เวลากลับไปจะออกธุดงค์ เวลาทํากลดที่บ้านของท่านเอง จิตเสื่อมหมดเลย” นี่จิตเสื่อม อาการจิตเสื่อม ท่านเริ่มตั้งแต่ตรงนั้น มันเป็นอํานาจวาสนาของครูบาอาจารย์แต่ละองค์นะ ประสบการณ์ของจิต จริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน หลวงปู่เจี๊ยะท่านก็ไปอย่างหนึ่ง หลวงปู่ชอบก็ไปอย่างหนึ่ง คนละอย่าง คนละอย่าง ก็จิตมันไม่เหมือนกัน วาสนาคนไม่เหมือนกัน

คน โดยหลัก โดยหลักในพระไตรปิฎก สติปัฏฐาน ๔ การภาวนา เห็นไหม กรรมฐาน ๔๐ ห้อง โดยหลักพระพุทธเจ้าวางไว้ แต่ของเรา เราจะเข้าตรงไหน ตรงไหนมันจะพอดีกับเรา แล้วเวลาจะพอดีกับเรา วันนี้พอดี พรุ่งนี้ไม่พอดีอีกแล้ว วันนี้พอดี วันนี้กิเลสยังไม่ทัน ไม่มีใครมายุมาแหย่ ก็พอดีเลย พอมันทําแล้ว พอมันได้บ้าง ไม่ได้บ้าง พรุ่งนี้จะทํา เอาวันนี้มาเทียบ มันมายุแหย่แล้ว วันนี้พอดี พรุ่งนี้ไม่พอดีอีกแล้ว

ฉะนั้น ๔๐ วิธีการมันก็ให้อุบาย ให้เราสลับ ให้เราพลิกแพลงไง อย่างเช่น อาหารกินทุกวันๆ มันก็เบื่อใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน เราก็พลิกแพลงของเรา กําหนดลมหายใจ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เรากําหนดลมหายใจ ไม่ใช่ว่าเราทํา ครูบาอาจารย์จะบอกว่าการปลูกต้นไม้ ถ้าย้ายต้นไม้บ่อยๆ ต้นไม้มันจะไม่โต ก็ต้องปลูกไปที่เดียว ไอ้บางคนก็โทษนะ ตะบี้ตะบันอยู่อย่างนั้น กูอยู่นี่แหละ กูกลัวย้ายต้นไม้ มันก็เลยซึมเศร้าอยู่นั่น เราไม่ได้ย้ายต้นไม้ แต่ตอนนี้เราเปลี่ยนวิธีการ เราปลูกต้นใหม่เลย ปลูกต้นใหม่ ปลูกเลย ปลูก นี่กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ก็เราก็จริงจัง จริงจัง แต่ทําอย่างใดอย่างหนึ่งให้ชัดๆ

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านไปศึกษามา เห็นไหม ไปศึกษาท่านก็บอกว่า “ท่านก็กําหนดดูเฉยๆ พอดูเฉยๆ มันก็เป็นสมาธิได้นะ แต่เวลามันเสื่อมแล้วมันไม่มีที่เกาะไง” พอไม่มีที่เกาะ โอ้โฮ! พอจิตท่านเสื่อมไง คําว่า “จิตเสื่อม จิตเสื่อม” คําว่า “จิตเสื่อม” หลวงตาท่านเผชิญกับเรื่องนี้มาเยอะมาก ทีนี้เรื่องจิตเสื่อม ท่านถึงเตือนลูกศิษย์มาก

คนใดนะ เคยทุกข์เคยยาก เคยผิดพลาดอะไรมา มีความบกพร่องสิ่งใดมา มันจะบอกเลยนะ ไอ้หนู หนูอย่าทํานะ หนู หนู กูทุกข์มาแล้ว กูทุกข์มาแล้ว แต่ไอ้พวกเรายังไม่เชื่อ ไม่เชื่อหรอก

แต่ไอ้ที่ว่าครูบาอาจารย์ที่ท่านสอนๆ เพราะท่านเผชิญมาแล้วไง พอจิตมันเสื่อม เห็นไหม โอ้โฮ! จนไม่มีทางไป สุดท้ายก็ไปพบหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกเลย “จิตนี้มันเหมือนเด็กๆ นะ เด็กๆ นี่นะมันวิ่งเล่นขนาดไหน เด็กมันก็ต้องมีอาหารนะ” เห็นไหม เอาไว้ให้เด็กมันอยู่นิ่งๆ

นี่ก็เหมือนกัน ท่านบอกว่า “อย่างนั้นเรารักษาอาหารมันไว้ ให้กําหนดพุทโธไว้” ท่านก็กําหนดพุทโธ แต่! แต่เพราะมันดูจิตเฉยๆ พอดูจิตเฉยๆ มันปล่อยตามสบายไง พอมันปล่อยตามสบาย จะบังคับจิตให้มันมาอยู่กับพุทโธ ท่านบอกว่า “อกแทบระเบิด” มันต้องตั้งใจจริงๆ ต้องกัดฟันกันจริงๆ เลย เพราะจิตของเราเองนะ ความคิดของเราเองมันไม่ยอมพุทโธ เวลาให้คิด ไม่ต้องให้คิด ธรรมดามันคิดของมันไปแล้ว ธรรมดามันส่งออกหมด แล้วบังคับให้มันคิดพุทโธ ท่านบอกว่า “๓ วันแรกอกแทบระเบิด”

เวลาท่านพูดอะไร เราซึ้งมาก เพราะอะไร เพราะเคยเป็น เพราะเคยทุกข์เคยยากมาอย่างนั้นไง ไอ้คนไม่เคยทุกข์ยากอย่างพวกเราเวลาฟังเทศน์เราก็ฟังเฉยๆ เนาะ พวกเราฟังเทศน์ ฟังแล้ว เอ้อ! ท่านเทศน์ดี ท่านเทศน์ดี แต่ไอ้คนที่เคยทุกข์เคยยากมาด้วยกัน แหม! เวลาฟังแล้วมันสะเทือนใจ สะเทือนใจมาก ท่านบอก “โอ้โฮ! อกแทบระเบิดนะ กัดฟันทน พุทโธๆ พุทโธอยู่ ๓ วัน พอวันที่ ๔ เข้าไปค่อยยังชั่วหน่อย พอกําหนดไปเรื่อยๆ ขึ้นไป หลายๆ วันเข้า เออ! เป็นแบบนั้นจริงๆ พอมันอยู่กับพุทโธๆ มันฟื้นกลับมาหมดเลย”

นี้พอฟื้นกลับมาหมด มันมีอานาปานสติใช่ไหม มีลมหายใจใช่ไหม มันมีพุทโธใช่ไหม ถ้ามันมีอานาปานสติ มีพุทโธ มันมีที่เกาะ คือ มันมีสายพานการผลิต มันมีที่มาที่ไป มันมีเหตุมีปัจจัย ถ้ามันจะเสื่อมอีก กูก็อยู่ตรงนี้ไง ถ้ามันเสื่อมอีกก็พุทโธนี่ไง ถ้ามันเสื่อมอีก ถ้ามันเสื่อมให้มันเสื่อมไป อยู่กับพุทโธ กูไม่เกี่ยว จิตเสื่อมให้มันเสื่อมไป แต่ไม่เสื่อมจากพุทโธ ไม่ละคําบริกรรม เราอยู่กับพุทโธ อยู่กับพุทโธ

คนเราถ้าทําพุทโธไม่ถนัด ก็อยู่กับลมหายใจ ถ้าเราเกาะลมหายใจไว้ๆ จิตมันจะเสื่อมไปไหน มึงเสื่อมไป ใครจะไปไหน ไป เชิญ ไปให้มันหมดเลย อยู่กับลมหายใจ เออ! ถ้ามันจะเสื่อมให้มันเสื่อมไป ไปง้อมันไง เอ็งอย่าเสื่อมนะ เอ็งอยู่กับข้านะ มันเสื่อมหมดเลย ไปง้อมัน ไปอะไรมัน เสื่อมหมด อยู่ที่เหตุ อยู่ที่เหตุอยู่ที่ลมหายใจ อยู่ที่ลมหายใจ แต่เพราะเราไปอยู่กับลมหายใจแล้วเราเบื่อไง เราอยู่กับลมเราก็เบื่อ เซ็ง เครียด ตึง มันปวดนู่นปวดนี่ร้อยแปด อันนี้มันวาสนาของคน

แต่ถ้ามันทําได้จริงนะ ตรงนี้มันคือเหตุ เหตุ มันจะเจ็บ มันจะปวด มันจะตรงไหนนะ อันนี้มันอาการ อาการที่มันเข้ามาแทรกระหว่างกลาง แต่เราไม่รับรู้อะไรทั้งสิ้น มันจะเกิดอะไรขึ้น เรื่องของมึง จริงๆ นะ เวลาหลวงตาท่านเทศน์สอนนะ ท่านกําหนดพุทโธนะ แม้แต่ดินฟ้าจะถล่ม ไม่สน อยู่กับพุทโธ ดินฟ้าจะถล่มเลย บ้านนี้จะเป็น เป็นไปเลย พุทโธอย่างเดียว ต้องตั้งสัจจะขนาดนี้ แล้วก็อยู่กับพุทโธๆ ไปนะ สงบหมด นี่เวลาจิตเสื่อม

นี้พูดถึงว่า อาการแก้อาการจิตเสื่อม แล้วท่านเป็นอย่างนี้มาหลายรอบ แล้วพอเจริญขึ้นไป เจริญขึ้นไป เห็นไหม ที่ไปติดสมาธินั่นก็ประสบการณ์ของหลวงตา

ฉะนั้น อาการชํานาญในวสี เราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ ทีนี้ไอ้อาการจิตเสื่อม อยู่กับหลวงตา หลวงตาซัดเอา มันก็เป็นอย่างนี้ มันเป็นอย่างนี้เพราะอะไร เพราะอาจารย์ทํา ลูกศิษย์ทํา คนทําด้วยกัน คนทําอยู่ด้วยกันถ้ามันไม่มีอะไรติดไม้ติดมือ ไม่เป็นชิ้นเป็นอันมันแปลกๆ นะ คนเรามันอยู่ด้วยกัน ทํางานเหมือนกัน มันก็ต้องมีผลงานใช่ไหม มันต้องจับเป็นชิ้นเป็นอันสิ พอเป็นชิ้นเป็นอันมันก็เข้าใจไง นี่พูดถึง... ๑. เรื่องชํานาญในวสี๒. เรื่องอาการจิตเสื่อม

“๓. เรื่องอาการผลการปฏิบัติตลอดปีที่วัดและที่บ้าน”

ผลการปฏิบัติ เห็นไหม วงกรรมฐานเขาคุยกันอย่างนี้ เวลามงคล ๓๘ ประการไง ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาสนทนาธรรม เวลาสนทนาธรรมเอาอะไรมาสนทนาล่ะ ถ้าสนทนาทางโลกเขาก็ตั้ง ทางการศึกษาเขาก็ตั้งบาลีขึ้นมา แล้วก็โต้เถียงกันว่าถูกหรือผิด

แต่ถ้าในวงกรรมฐานนะ จิตเป็นอย่างไร ใครภาวนามีประสบการณ์อย่างไร ถ้ามีประสบการณ์อย่างไร ใครทําสมาธิมาก สมาธิน้อย แล้วสมาธิของแต่ละคนมันก็ไม่เท่ากัน แล้วสมาธิของคนระดับนี้เขาพิจารณาได้แล้ว บางคนสมาธิหยาบๆ ยังพิจารณาไม่ได้ เพราะจิตเขาหยาบ เขาต้องมีสมาธิลึกซึ้งกว่านี้ เขาถึงจะภาวนาได้ คนที่ได้สมาธิแล้วจะภาวนาก็แล้วแต่ว่าคนมีความถนัดนะ มันเหมือนงานศิลปะ งานศิลปะ อารมณ์ศิลปินนะ วันไหนอารมณ์ดี แหม! พูดแจ้วๆ เลย วันไหนอารมณ์ไม่ดีพูดมาจืดชืด

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติขึ้นมามันเป็นอย่างนั้น ผลของการปฏิบัติ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาสมัยครูบา-อาจารย์ของเราท่านจะคุยกัน ท่านจะสนทนาธรรมกัน ถ้าสนทนาธรรม ใครจะมีความสามารถมากน้อยแค่ไหน สมาธิของคนจะเข้มข้นขนาดไหน หลวงตาท่านพูด เวลาหลวงปู่เจี๊ยะนะ เวลาพูดถึงหลวงตาท่านจะเล่าเรื่องหลวงปู่บัวให้หลวงปู่เจี๊ยะฟังไง ท่านชี้ไง “เจี๊ยะๆ พระหลวงตาองค์นั้นกําลังพิจารณากายเข้มข้นเลยน่ะ องค์นี้ องค์นี้ ทําไมมันพูดได้อย่างนี้ล่ะ”

มันก็เหมือนเรา เรามีความสามารถแค่ไหน เรามีความรู้แค่ไหน นี้คุยกับครูบาอาจารย์ เขาจะรู้เลยว่าเด็กคนนี้มีความสามารถอย่างนี้นะ เด็กคนนี้มีความสามารถอย่างนี้นะ เด็กคนนี้ ในวงกรรมฐานเขาคุยกัน ถ้าเขาคุย ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺ-คลมุตฺตมํ นี้วงกรรมฐานเขาจะรู้เรื่องอย่างนี้กัน ถ้ารู้เรื่องอย่างนี้กัน นี่เก็บไว้ในวงกรรมฐาน

นี่พูดถึงว่า เพียงแต่ว่าขอบคุณไง เออ! นานๆ เจอทีหนึ่ง เขาบอกว่า “ลูกกราบขอบพระคุณหลวงพ่ออย่างสูงครับที่ตอบให้ลูกคลายสงสัย วันนี้คําถามไม่มี กราบขอบพระคุณหลวงพ่ออย่างสูงครับ”

เพียงแต่ว่าเราเองกลับมาสะเทือนคําว่า “ชํานาญในวสี กับจิตเสื่อม” เพราะว่าเราอยู่กับครูบาอาจารย์มา ครูบาอาจารย์องค์อื่น ถ้าองค์ที่ท่านปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ ท่านก็ดีหมด แต่เพียงแต่ว่ามันถูกจริตหรือไม่ เวลาคนที่ปฏิบัติมันก็อยากให้ครูบา-อาจารย์ ครูบาอาจารย์ที่เข้มข้น ครูบาอาจารย์ที่ทันกับความคิดเรา ถ้าทันกับความคิดเรา ทันกับกิเลสเรา การปฏิบัติของเรามันก็กิเลสมันจะโดนต้อน มันจะไม่ค่อยหลอกเรามากนัก ทีนี้เคยอยู่กับครูบาอาจารย์องค์ใดมา มันก็ฝังใจอย่างนี้ “ถ้าฝังใจแล้ว มันก็เหมือนท่านปั้นเรามา” ว่าอย่างนั้นเลย

เวลาหลวงตาท่านพูดถึงหลวงปู่มั่น เห็นไหม “หลวงปู่มั่นท่านเป่ากระหม่อมเรามา” เวลาท่านพูดบ่อย หลวงตาเนี่ย “หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมเรามา หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมมา” ไม่มีครูบาอาจารย์เป่ากระหม่อมมา มันไม่รู้ไปอยู่ไหนกันแล้ว ครูบาอาจารย์ท่านจะซาบซึ้งกันอย่างนี้ มันความผูกพันไง ความผูกพันระหว่างผู้ที่เป็นธรรม จบ

ถาม : เรื่อง “ใช้หนี้สงฆ์”

กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ เมื่อตอนเด็กขโมยผลไม้ในวัดที่ติดกับบ้านมาตลอดหลายหนหลายครั้ง ดิฉันนึกขึ้นมาแล้วจะไปใช้หนี้สงฆ์ที่วัดบ้านเกิด ขอกราบเรียนถามว่า จะต้องไปแจ้งพระที่วัดว่าอย่างไรเจ้าคะ และพระที่วัดต้องจัดการเช่นไร จึงจะให้ดิฉันจัดการใช้หนี้สงฆ์สําเร็จเจ้าคะ

ขอหลวงพ่อเมตตาแนะนําดิฉันด้วยเจ้าค่ะ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าการใช้หนี้สงฆ์ การใช้หนี้สงฆ์มันเป็นประเพณีของชาวพุทธเรา ประเพณีของชาวพุทธ เราต้องมีความสัมพันธ์กับวัดตลอด ถ้ามีความสัมพันธ์กับวัดตลอด ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ดีนะ ครูบาอาจารย์ที่ดีท่านจะอนุญาตอยู่แล้ว อย่างของเราส่วนใหญ่แล้วเราจะอนุญาต อย่างเช่น เช่น ที่บ้านตาด บ้านตาดเวลาเขาปลูกต้นขนุนต้นอะไร เขาให้สัตว์นะ ปลูกไว้เพื่อสัตว์ เพราะเราอยู่ที่นั่นใหม่ๆ ไปปลูกไอ้นี่กัน ท่านสั่งให้ปลูก ไม่ได้ปลูกกันเอง ท่านสั่งให้ปลูกสับปะรด อู๋ย! เข็นนํ้าไปรดกัน รดสับปะรด ปลูกไว้ให้กระรอกมันกิน คนไม่ได้หรอก ปลูกไว้ให้สัตว์

นี้กันไว้ให้สัตว์ เราปลูกตั้งใจให้อยู่แล้วไง ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ อย่างเช่น ตอนนี้ ปัจจุบันนี้ ช้าง เห็นไหม พวกช้างที่มันออกมาจากป่า มีพระหลายๆ วัดเลยจะหาอาหารช้างไปทิ้งไว้ตามนั่นเป็นของสงฆ์หรือเปล่า แต่ของสงฆ์เขาสงเคราะห์ ศาสนสงเคราะห์ ภาษาเราว่ามันพ้นจากความลัก พ้นจากการลักขโมย ไม่เป็นหนี้ ไม่เป็นบาป เพราะอะไร เพราะว่าเป็นศาสนสงเคราะห์ คือพระเป็นผู้ให้ คือไม่มีการลักขโมย เป็นการให้ ถ้าการให้นี่จบ

ฉะนั้น เวลาการให้ เห็นไหม สิ่งที่ว่าเป็นของสงฆ์ แต่ถ้ามันเป็นประเพณี ประเพณีว่าชาวพุทธเราไปตามวัดตามวา แล้วตามวัดตามวา สิ่งที่มันเกิดขึ้น เห็นไหม เราปลูกไว้เพื่อสงเคราะห์ สงเคราะห์บริษัท ๔ อยู่แล้ว ถ้าสงเคราะห์บริษัท ๔ ใครหยิบ ใครอะไรไป มันก็จะไม่เป็นหนี้สงฆ์ เพราะว่าพระให้แล้ว แต่! แต่ถ้าความที่เรายังไม่เข้าใจ เราไม่เข้าใจว่าที่วัดบางวัด พระที่วัด หรือวัดเขาได้ทําสิ่งนี้หรือเปล่า ถ้าเขาไม่ทําสิ่งนี้หรือเปล่า ถ้าอย่างนั้นเราก็ควรจะคิดแบบโยมนี่ถูก “กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ เมื่อตอนเด็กขโมยผลไม้ที่วัดติดกับบ้านมาตลอดหลายหน”

เราก็เป็น เราคนโพธาราม ที่วัดโพธารามเมื่อก่อนสมัยเราเด็กๆ มันมีต้นจันทน์อยู่ต้นเบ้อเร่อเลย ใหญ่มาก ผลจันทน์มันตกเต็มไปหมดเลย ก็ไปเก็บเหมือนกัน เก็บเล่นเหมือนกัน มันเป็นต้นจันทน์น่ะ ที่วัดโพธาราม สมัยก่อนใครจําได้ มันมีอยู่ต้นหนึ่ง ต้นจันทน์ใหญ่มาก แล้วผลลูกจันทน์ แล้วเด็กๆ มันชอบ มันสวย กินไม่ได้กินหรอก แต่มันหอม ลูกจันทน์น่ะ แล้วเก็บเล่นกันอยู่ แต่ต้องไปใช้หนี้สงฆ์หรือเปล่าไม่รู้ เราคิดว่ามันเป็นอย่างนั้นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ต้องใช้หนี้สงฆ์ ฉะนั้น เวลามันเป็นของของสงฆ์ ใช้หนี้สงฆ์ แบบว่ามันเอาของสงฆ์มาใช้ มันมีเวรมีกรรมทั้งนั้น ฉะนั้น ถ้ามันได้ศึกษามันก็เรื่องหนึ่งนะ ฉะนั้น พอศึกษาแล้วมันก็เป็นผล ถ้าเป็นผลปั๊บ เห็นไหม เราก็สั่งสอน สั่งสอนลูกหลานของเรา จะเอาอะไรของในวัด เราก็ต้องขอซะก่อน ไปขอพระก็จบ คือถ้าอาการให้คือเจ้าของให้ เราได้ขอมา ไม่มีผลเสียเลย แต่ถ้าหยิบฉวยเอาโดยเจ้าของไม่ได้ให้ หรือไม่ได้ขอ หยิบไป มันเป็นอาการของการขโมย ถ้าการขโมยมันก็มีส่วนแล้ว

ถ้ามีส่วนนะ ฉะนั้น เขาบอกว่า “ดิฉันจะไปใช้หนี้สงฆ์ที่บ้านเกิด กราบเรียนหลวงพ่อ จะต้องแจ้งพระที่วัดอย่างไรเจ้าคะ” เราก็ไปหาท่านเลยแหละ ไปหาเจ้าอาวาสนั่นน่ะ เอาผู้ที่มีอํานาจเลย หาเจ้าอาวาส หรือพระผู้มีอํานาจนะ แล้วก็บอกว่า “ขอทําผาติกรรม ใช้หนี้สงฆ์” แล้วบอกเลยว่า “เราเคยทําไป” ถ้าเราได้พูดมากเท่าไรนะ ไอ้บาปกรรมจะหมดมากเท่านั้น ชัดเจนเท่านั้น

เพราะ เพราะเวลาพระไง เวลาพระเราปลงอาบัติ เห็นไหม สาธุ สุฏฐุ พระเราเป็น เวลาพระจะลงอุโบสถ พระเป็นอาบัติ อาบัติคือการประจานความผิดของตนไง คือเอาความผิดของตน เราเป็นอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ถ้านิสสัคคิยปาจิตตีย์ เราสละสิ่งของนั้นแล้วก็ปลงอาบัติ ถ้าเราเป็นอาบัติปาจิตตีย์ เราก็ปลงอาบัติปาจิตตีย์ ทุกกฏเราก็ปลงอาบัติทุกกฏ การปลงอาบัติ เห็นไหม พระที่เขาปลงอาบัติกัน นั่นน่ะเขาปลงอาบัติ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เรามีความผิดพลาด เราก็ไปบอกท่าน บอกเลยว่า “ตอนเด็กๆ ดิฉันไม่รู้ค่ะ ดิฉันก็เคยมาเก็บของในนี้ค่ะ ขอทําผาติกรรม” ถ้าเขารับรู้ เขาสาธุก็จบ “แล้วพระต้องทําอย่างไรเจ้าคะ” บอกให้รู้ไง พอบอกให้รู้มันปลดเปลื้องไปจากใจเรานะ ความลับไม่มีในโลก ความลับไม่มีในโลก มันไม่มีในโลกในใจเรานี่ ถ้าใจเราได้ทําแล้วก็จบ ใจเราได้ทําแล้วเราก็สบายใจ มันไม่มีไง ถ้าไม่มี ดูสิ อย่างกรณีนี้ความเห็นต่างกัน เราก็เห็นอย่างนี้ อีกฝ่ายหนึ่งก็เห็นอย่างนั้น ก็แจ้งเป็นคดีกันไป เป็นศาลตัดสิน ยกฟ้อง จบ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราไม่มีในใจเราแล้ว ถ้าคนอื่นเขาจะเห็น เขาว่าเรามี มีก็ต้องตัดสินกัน ถ้าตัดสินกัน แต่ถ้าเราไม่มี อย่างไรๆ ก็ไม่มี มันไม่มีเหตุมีผล มันไม่มีหรอก นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราทําแล้ว จบก็คือจบ ฉะนั้น เราก็ไปทําที่วัดอย่างนี้ เราไปที่วัดนั้น ไปที่วัดนั้นเนาะ แล้วก็บอกเขาเลยน่ะ บอก “หนูขอทําผาติกรรม ขอทําผาติกรรม” บอกเขาหมด

เพราะความผิดของการไร้เดียงสา ความผิดของเด็ก ความผิดของคนไม่รู้ มันไม่น่าอายเลย ให้เราพูดเมื่อไร เราก็พูดได้นะ ถ้าเราทําผิดโดยที่ไม่รู้ มันเป็นความผิดของคนไร้เดียงสาใช่ไหม เราไม่รู้ เราไม่รู้เราทําไป เราทําไป ตอนนี้รู้แล้วไง ตอนนี้มาศึกษาธรรมะ พอเข้าใจแล้วว่า เออ! ของอะไรที่เป็นของสงฆ์ เราไม่ใช่สงฆ์ เราเอาสิ่งนั้นไป เอาสิ่งนั้นไปมันรู้ พอรู้แล้วมันก็ไม่สบายใจ พอไม่สบายใจเราก็ยังดีนะ ยังได้ทํา เพราะถ้าไม่ได้ทําแล้วมันก็เป็นเวรเป็นกรรมไปทั้งนั้น

คําว่า “เป็นเวรเป็นกรรม” ก็นี่ไง กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน ดูสิ ดูนักปราชญ์ของสังคมไทย วันสงกรานต์ วันสงกรานต์ไอ้ก่อเจดีย์ทราย ก่อเจดีย์ทรายเขาก็ทดแทนตรงนี้แหละ เข้ามาในวัดมันมีเศษดิน เศษทราย ติดรองเท้าไปไหม มาเดินในวัด แล้วออกไปจะมีเศษดินเศษติดรองเท้าเราไปไหม เขาก็มาคืนไง ก่อเจดีย์ทรายก็คือเอาทรายมาคืนวัดไง เอาของที่มันติดตัวเราออกไปกลับมาคืนวัด นี่เป็นอุบายของประเพณีของชาวพุทธ ที่ชาวพุทธก่อเจดีย์ทรายๆ

เดี๋ยวนี้ไม่ ก่อเจดีย์ทรายก็เป็นประเพณีไง ก็เลยจ้างรถดัมพ์ไปดัมพ์ให้เลย ต้องทําให้มันครบ แบบว่าเถรส่องบาตรไง ว่าก่อเจดีย์ทรายก็ต้องเอาทรายมา ก็ไปเอาทรายมา แต่ไม่ได้คิดว่าก่อเจดีย์ทรายมันมีเคล็ดของมันไง เคล็ดของมันคือว่าของสิ่งใดที่มันติดเท้าเราไป ของสิ่งใดที่ติดเราไป เขาเอามาคืน เอามาคืนวัด มันเป็นแบบว่านักปราชญ์เขาช่วย ช่วยสังคมนั้นไม่ให้มีเวรมีกรรมติดตัวไป

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราคิดของเราได้ เราคิดของเราได้ เราก็ทําของเรา ไปใช้หนี้สงฆ์ ก็ไปที่วัดนั่นแหละ ควรทํา เพราะสิ่งใดที่มันควรทํานะ ทําแล้วมันเป็นประโยชน์กับเรา แต่นี้คําว่า “ใช้หนี้สงฆ์” เราพูดไปแล้วมันเป็นปัญหาอยู่ทีหนึ่งไง บอกว่ามีนายพรานป่า ไปเที่ยวป่า ไปเที่ยวป่าแล้วไปเก็บพริก แล้วพริกนั้นนกไปกินในวัดไง นกมันไปกินในวัด แล้วมันบินไปในป่า

นี่อยู่ในพระไตรปิฎกนะ นกมันไปกินพริกในวัด แล้วมันบินไปใช่ไหม มันก็ไปขี้ไว้ในป่า เม็ดพริกนั้นก็ไปเกิดในป่า พรานป่าไม่รู้มันก็ไปเก็บพริกนั้นกิน เพราะมันอยู่ในป่า ใครจะไปรู้ว่าเป็นของวัด ใครจะไปรู้ว่าเป็นของของสงฆ์ แล้วพริกต้นนั้นเป็นของของสงฆ์ พอของของสงฆ์ อยู่ในพระไตรปิฎก พอของสงฆ์นั้น ต้องไปใช้หนี้ ว่าต้องเป็นตกนรก

พอพูดไปแล้ว พูดไป เราพออย่างนี้ “โอ้โฮ! ชาวพุทธมันยุ่งยากขนาดนั้นเชียวหรือ” มันมีเด็กมันมาโต้แย้งไง อ้าว! เพราะเราไม่รู้ ทุกคนจะปฏิเสธความว่าไม่รู้นะ ว่าเราไม่รู้ไง แล้วเราไปกินพริกในป่ามันจะเป็นของวัดได้อย่างไรล่ะ แต่ไม่ได้คิดหรอกว่านกมันกินไป นกมันกินพริกในวัด แล้วมันไปขี้ เม็ดพริกมันไปเกิดในป่า แล้วไปเก็บ มันก็เป็นของของสงฆ์อยู่ แล้วพอไอ้ที่ไปเก็บโดยไม่รู้ เก็บโดยไม่รู้แต่เอาไปกิน

ฉะนั้น เวลาในพระไตรปิฎกเป็นอย่างนั้น แล้วเวลาในพระไตรปิฎก โอ้โฮ! บอกตั้งแต่พระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะจะเห็นเลยว่าในนรกอเวจีใครเป็นอย่างไร บ้านนั้น แหม! มาฟ้องพระพุทธเจ้า มาบอกพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าว่าใช่ ว่าใช่ นี้ในพระไตรปิฎก แต่เราเคยพูดไป แล้วลูกศิษย์นี่แหละเขาเอาลูกๆ มา ลูกๆ เขาได้ยินได้ฟัง แล้วเขากลับไปบ้านเขาก็ไปวิตกวิจารณ์ ไปวิจารณ์กัน แล้วเขาก็พามาคุยกับเราไง

เราบอก ถ้าเราพูดแบบวิทยาศาสตร์ พูดแบบประชาธิปไตยไง ประชาธิปไตย สิทธิเสมอกัน เราไปเก็บของในป่า เรามีความผิดอะไร มันก็ยืนกระต่ายขาเดียวว่าไม่ใช่ของสงฆ์ ก็เกิดในป่า ไม่รู้เรื่อง ไอ้ไม่รู้เรื่องส่วนความคิดของเราไง แต่มันต้องมีที่มาที่ไป มันมีเหตุมีผลของมันมา ถ้ามีเหตุมีผลของมันมา มันก็ตามเหตุตามผลนั้น เวรกรรม เวรกรรม มันจะมีตามเหตุตามผลนั้น เหตุปัจจัยมันทําให้ก่อเกิดสิ่งนั้น แล้วเราไม่รู้ ไม่รู้มันก็เป็นคราวเคราะห์ คราวเคราะห์คราวกรรมของคน ที่ทําไมต้องไปใช้ของอย่างนั้น ต้องไปทําอย่างนั้น ให้มันเกิดเวรกรรมอย่างนั้น

ถ้ามันเกิดเวรกรรมอย่างนั้นนะ เพราะมันมีอย่างนี้ ประเพณีวัฒนธรรมของชาวอีสาน เข้าไปในป่านะ เวลาเขาจะเอาสิ่งใดนะ คนป่าเขาจะทําไม้ขอ เอาไม้นี่นะ ทําไม้ขอเกี่ยวไว้กับตามเถา ตามต้นนั้น ถ้าจะเอาสิ่งใดเขาขอ ขอ เขาขอนะ ถ้าเขาขอ เจ้าของมาเห็นไม้มันอย่างนี้ เขาก็ เออ! เห็นแล้วเขาขอ

คนเรานะ เวลามันหิวมันยาก มันก็ต้องดํารงชีพนะ ถ้าคนที่เขาศึกษา คนที่เขาเป็นเขาทําอย่างนี้ แล้วถ้าคนที่ปัญญามันเท่ากัน มันเห็นมันก็เข้าใจ ถ้าคนที่ไม่มีปัญญามันเห็น มันก็ไม่เข้าใจอะไร เพราะอะไร เพราะเราถือว่านํ้าใจเป็นใหญ่ ถือนํ้าใจ ถือสิทธิ์ ถือความนักปราชญ์ที่คนเขาทํา เราเห็นแล้วมันอนุเคราะห์ ถ้าเขาขอ ให้เขาเลย โธ่! ขนาดเขาไม่ขอนะ เขาทุกข์เขายาก เราก็ยังอยากจะให้เขาอยู่แล้ว แล้วเขาเดินทางมา เขาทุกข์เขายากมา เขาไม่มีอาหาร เขาอยากได้ เขาขอ ก็ให้เขา ถ้าให้เขามันก็จบ เห็นไหม

เพราะเราเห็น เราธุดงค์มา เราเที่ยวมา เห็นวัฒนธรรมประเพณีแต่ละท้องถิ่น ท้องถิ่นมา แล้วเราก็อ่านพระไตรปิฎก อ่านพระไตรปิฎกนะ ในพระไตรปิฎก นักปราชญ์ชุมชนนั้นเขามีศึกษาอย่างไร เขาจะเอาสิ่งนั้น มันมีหมด มันมีในท้องถิ่น ถ้ามันมีอย่างนั้น เขาศึกษาอย่างนั้น แล้วเขาทําอย่างนั้นมันเพื่อแก้ไขตรงนี้ไง แก้ไขเรื่องเวรเรื่องกรรม แล้วแก้ไขเพื่อความดี มันอยู่ที่หัวหน้าที่ดี หัวหน้าที่ดีมันก็เป็นประเพณีมา

ฉะนั้น พอประเพณีท้องถิ่น ท้องถิ่น เราไปเห็นแต่การเขาทํา แต่ไม่รู้ว่ามันมาอย่างไร ลองเปิดพระไตรปิฎกมันจะรู้เลย อ๋อ! อ๋อเลย เพราะเมื่อก่อนเราก็งงๆ นะ เห็นพระทิเบตไหม เวลาเขากราบ เขากราบ แต่พออ่านพระไตรปิฎกแล้ว อ๋อ! ทันทีเลย อ๋อ! ตอนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตอนเป็นพระโพธิสัตว์ไง แล้วสร้างทางให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทีปังกรเสด็จมา แล้วทําทางไม่ทัน มันเหลืออยู่ท่อนหนึ่ง พระ-โพธิสัตว์นอนเลย นอนแล้วพระพุทธเจ้าทีปังกรก็เดินบนถนนนั้นแล้วก็เหยียบพระโพธิสัตว์นั้นไป แล้วก็พยากรณ์ว่า

“ต่อไปอนาคตกาล พระโพธิสัตว์นี้จะได้เกิดเป็นสมณโคดม เป็นพระพุทธเจ้าสมัยนั้น ชื่ออย่างนั้น อย่างนั้น” มันอยู่ในพระไตรปิฎกไง

ฉะนั้น พออย่างนี้ ถ้าความเชื่ออย่างนั้น คนเขาต้องมีความเชื่ออย่างนั้น ฉะนั้น เวลาเขากราบเขาไหว้เขาก็นอนหมดเลย อ๋อ! มันมาจากตรงนั้น มันมาจากตรงนั้นเพราะเขานอนราบเลย พระพุทธเจ้าเดินเหยียบร่างนั้นไป แล้วพยากรณ์เลยว่าต่อไปอนาคตจะได้เป็นพระพุทธเจ้า ชื่อสมณโคดม ตรงนี้มันก็ไปกินใจ กินใจมาก นี้เวลาความเชื่อมันสืบต่อมา สืบต่อมา นี้การกราบไหว้เขาก็เลยนอนหมดเลย เขานอนแบบนั้น แล้วเดี๋ยวนี้ โอ้โฮ! มันความเชื่อมาตั้งแต่นั้น แล้วประเพณีวัฒนธรรมก็เข้าไปในสายเลือดเลย ความเชื่อมันฝังกันมา

อ๋อ! เราคิดของเราเอง อันนี้ไม่มีเหตุมีผลที่ไหน คิดเอง เออเอง คิดเอง เออเอง จะถูกหรือเปล่าไม่รู้ แต่เราว่าถูก ด้วยสมองของเรา เราคิดของเรา มันยิ่งเห็นมาขนาดนั้น มันโอ้โฮ! ความเชื่อ ความเชื่อแล้วก็เชื่อตามๆ กันมาขนาดนั้นเลย ต้องว่าอย่างนั้น แต่ของเราเบญจางคประดิษฐ์ การกราบไหว้ของเถรวาทเรา เบญจางคประดิษฐ์ ความสําคัญหน้าผาก ทุกอย่างจรดพื้น เคารพบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยปัญญาของแต่ละท้องถิ่น ด้วยปัญญาของแต่ละที่

อันนี้พูดถึงว่า ความเป็นหนี้สงฆ์เนาะ ความเป็นหนี้สงฆ์ เราจะบอกว่าจริงๆ แล้ว ศาสนานี่ก็อยากก็จะสงเคราะห์สงหาทั้งนั้น แต่นี้วินัยบังคับไว้อย่างนั้น มันเป็นอย่างนั้น วินัยคือว่าพระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ พอพระพุทธเจ้าบัญญัติไว้เป็นกฎหมายหมด พอเป็นกฎหมายหมดมันเป็นกฎกติกา พอกฎกติกา เราไม่ได้ตั้งใจทําผิด แต่มันมีกฎกติกา มันมีกฎหมาย กฎหมาย คือ พระแจกของ เห็นไหม ของที่เราแจกนี่เราแจกได้หมด เว้นไว้แต่โต๊ะนี่แจกไม่ได้นะ มีดแจกไม่ได้นะ ครุภัณฑ์ของวัดแจกไม่ได้ ถ้าแจกเป็นอาบัติเลย เว้นไว้แต่วัดแจกวัด วัดยกให้วัดได้ เช่น ธรรมาสน์ ธรรมาสน์ก็แจกไม่ได้ โต๊ะตั่งแจกไม่ได้ ถ้าแจกให้โยม ถุลลัจจัยเลย

ภิกษุจะแจกได้เป็นของใช้ มีดแจกไม่ได้ สิ่ว เครื่องซ่อมแซม เพราะสมัยพุทธกาลของมันหายาก พวกนี้แจกไม่ได้ ถ้าแจกนี่เป็นอาบัติทันทีเลย แต่วัดแจกวัด วัดให้วัดได้ เพราะเป็นของสงฆ์ด้วยกัน แต่วัดให้ฆราวาสไม่ได้ วัดให้ได้ของใช้ ปัจจัย ๔ ปัจจัย ๔ เจือจานญาติโยมได้ บัญญัติไว้เลย วินัยบัญญัติไว้หมด มันเป็นกฎหมายเป็นข้อบัญญัติ มันถึงมีผลไง ถ้ามีผลแล้วเราก็แก้ไขของเรา นี่ถ้าเป็นชาวพุทธนะ

ฉะนั้น สรุป ไม่เป็นชาวพุทธดีกว่า เป็นชาวพุทธยุ่งยากมาก ถ้าคุยกันเรื่องวินัยเยอะๆ นะ อู๋ย! เป็นชาวพุทธมันยุ่งน่าดูเลย พระพุทธศาสนาทําไมมันยุ่งมาก ไม่ยุ่ง พระพุทธเจ้าสอนให้รักษาศีลข้อเดียว คือรักษาเจตนา รักษาใจของตน รักษาใจของเรา มีพระสมัยพุทธกาลนะ ไปเฝ้าพระพุทธเจ้า

“สึก อะไรๆ ก็ผิด อาบัติ อาบัติหมดเลย”

พระพุทธเจ้าบอกว่า “ทําไมล่ะ”

“โอ๋ย! มันอาบัติเยอะเกินไปแล้ว รักษาไม่ไหว”

“ศีลข้อเดียวอยู่ได้ไหม”

“ได้”

“รักษาเจตนา รักษาหัวใจของตน”

พระองค์นั้นเลยอยู่ต่อมา แล้วปฏิบัติมา ว่าสิ้นกิเลสด้วยนะ แต่ถ้ามันออกไปข้างนอกแล้วมันยุ่งมาก มันเยอะเกินไป แต่เจตนาเราไม่ทําผิด เจตนาเราไม่มี ความผิดพลาด ถ้ามันเป็นกฎหมาย กฎหมาย เราก็แก้ไขของเราเอง คําว่า “ใช้หนี้สงฆ์นะ” เรามองแล้วเราศึกษา แล้วอย่าไปคิดว่ามันเป็นภาระรุงรัง อย่าไปคิดว่ามันอย่างนี้ พอคนคิดมาก “อู้ฮู! ศาสนาพุทธยุ่งมากเลย” อ้าว! ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญาไง ก็มีปัญญาเยอะไม่ดีหรือ “โอ๋ย! ปัญญาเยอะเกินไป รักษายาก”

รักษาเจตนาของเรา พยายามไม่ให้ผิด แล้วถ้าผิดแล้วแก้ไขเอา แล้วพยายามรักษาชีวิตของเราให้มันมีบุญกุศล ให้มันมีเจตนาที่พยายามจะค้นคว้า ค้นคว้าหาใจของเรา แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติแล้ว เอาใจของเราพ้นออกไปจากกิเลสเลย แล้วจบเลย เอวัง

การที่เราภาวนากันไม่ได้เพราะมันภาวนาแบบวัวพันหลักไง
วัวพันหลักมันสงสัยไปหมด แล้วทําอย่างไร
จับต้องสิ่งใดไม่ได้หมดเลย ภาษาเราทิ้งให้หมดเลย
ง่ายๆ ไม่รับรู้อะไรทั้งสิ้น พุทโธอย่างเดียว มีสติ
หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ
มันจะเป็นอะไร มันเป็นแล้ว มันจะเป็นอะไร มันเป็นขึ้นมา
ง่ายๆ ภาษาเรานะ ไม่ต้องคิดอะไรเลย ไม่ต้องใช้ปัญญาด้วย
พระพุทธเจ้าคิดให้เสร็จแล้ว
พระพุทธเจ้าทําไว้ให้เสร็จหมดแล้ว

๒

วัวพันหลัก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบปัญหาธรรม วันที่ ๑ มกราคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “รักษาใจอย่างใด”

ขอโอกาสหลวงพ่อ ผมบริกรรมพุทโธจนพุทโธค่อยเล็กลง และพุทโธก็หายไป ความคิดและเวทนาเข้ามาก็กําหนดรู้ความคิดและเวทนาที่มันเกิดดับ พอบริกรรมครั้งใหม่ก็พุทโธได้ตามปกติ จิตเสื่อมลงไป ๑๐ วัน พิจารณาเรื่องต่างๆ ไม่หายไป จึงกลับมาบริกรรมพุทโธ พร้อมกับการเต้นของหัวใจ ความคิดมันดับ เมื่อความรู้สึกเสียใจเกิดขึ้นมา จึงพิจารณาแยกออกจนมันดับไป จึงลองเอาความรู้สึกเสียใจเมื่อหลายปีก่อนมาพิจารณาบ้างก็ดับไป ความโกรธที่เคยมีนานหลายปีเอามาพิจารณา เราไม่ควรพอใจความรู้สึกอันนั้น ก็พิจารณาความรู้สึกต่างๆ จนมันดับไป

ผมควรปฏิบัติธรรมตามสมควรแก่ธรรมใช่ไหมครับ ไม่ควรเร่งหรือมองแต่ผล ไม่ควรหักหาญหรือท้อถอย ท้อแท้ ทําให้จิตต้องเสื่อมลงไปในที่สุด กราบขอบพระคุณหลวงพ่อครับ

หลวงพ่อ : คําถาม “รักษาใจอย่างไร รักษาใจอย่างไร”

ตอบ : นี้คําว่า “รักษาใจอย่างไร” เพราะอะไร เพราะเวลาเราภาวนา เริ่มต้นจากพื้นฐาน เราไม่มีสิ่งใดเลย ไม่มีสิ่งใด เราก็จับต้นชนปลายอะไรไม่ได้เลย

เวลาเราจะจับต้นชนปลายขึ้นมา เห็นไหมว่าการปฏิบัติแบบครูบาอาจารย์ของเราไง ถ้าครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลาท่านปฏิบัติแล้วท่านมีสติ ถ้ามีสติแล้วทําสมาธิได้ การทําสมาธิได้

ถ้าทําสมาธิได้ คําว่า “ทําสมาธิได้” เราเน้นยํ้าตรงนี้เลยนะ แต่โดยส่วนใหญ่แล้วทําสมาธิไม่ได้ แล้วเข้าใจว่าได้ เข้าใจกันไปเองไง ทําสมาธิไม่ได้หรอก ถ้าทําสมาธิได้นะ มันจะมหัศจรรย์ของมัน แต่ส่วนใหญ่แล้วทําสมาธิไม่ได้ แล้วเข้าใจว่าได้ พอเข้าใจว่าได้ สังคมก็ยอมรับ โอเคกันว่าได้ แต่มันไม่ใช่

แต่ถ้ามันเป็นสมาธินะ ถ้าทําสมาธิได้ จิตมันจะสงบ มันจะมหัศจรรย์ คนเราเนี่ยเริ่มต้นจากการอ่านธรรมะ อ่านหนังสือของครูบาอาจารย์อ่านแล้วมันก็ดี มันก็น่าเชื่อ แต่ไม่เชื่อ เออ! มันน่าเชื่อ พอมันฟังครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติของท่านมา เออ! ก็น่าเชื่อ แต่ไม่เชื่อ ไม่เชื่อเพราะอะไร ไม่เชื่อเพราะใจมันไม่มีพื้นฐาน ใจเราไม่เข้าใจไง

แต่ถ้าใครมาฝึกหัดภาวนานะ พอจิตมันสงบตรงนี้จะเชื่อ มันจะเชื่อเพราะอะไร เพราะจิตมันสงบแล้วมันมหัศจรรย์ อ๋อ! ขนาดจิตสงบมันเป็นแบบนี้ แล้วครูบาอาจารย์ท่านพูดไว้อย่างนั้นๆ แล้วพูดไว้อย่างนั้นๆ นะ

แต่เวลาเราทํามันไม่ได้อย่างนั้น พอไม่ได้อย่างนั้นมันสร้างอารมณ์ว่างๆ ว่างๆ มันคล้ายไง มันเหมือนกับของเทียมกับของแท้ ถ้ามีของแท้ถึงมีของเทียม ถ้าไม่มีของแท้เขาไม่วิจัยมามันจะเอาอะไรมาเทียม เพราะมันไม่มีตัวอย่างใช่ไหม แต่ถ้าเขาทําวิจัยมาจนมีของแท้แล้วของเทียมจะตามมา ถ้าของเทียมตามมา ของเทียม ดูสิ มันดูสวยและดูดีกว่า แต่คุณประโยชน์ใช้สู้ของแท้ไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน เวลาศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา เราเข้าใจว่าได้สมาธิ เข้าใจว่าได้แต่ไม่ได้

แต่ถ้ามันได้นะ ถ้ามันได้เป็นเพราะอะไรล่ะ มันได้เพราะว่าจิตเราสงบไง จิตเราสงบแล้ว รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง จําคํานี้ไว้นะ รสของธรรม รสของธรรมถ้ามันสงบแล้วมันได้ลิ้มรส มันได้สัมผัส มันได้รสสัมผัสแล้ว เราสัมผัสแล้วมันจะตั้งใจแล้ว โอ้โฮ! โอ้โฮ! ร้องโอ้โฮ! โอ้โฮ! นะ

ถ้าเป็นมิจฉามันของเทียมไง ของเทียม หนึ่ง คนที่ทําของเทียมเลียนแบบ มันไม่ต้องทําวิจัยใช่ไหม ไม่ต้องคิดค้นใช่ไหม เวลาทํามามันไม่เห็นคุณค่าหรอก ไอ้ของเทียมเลียนแบบ พอมีใครคิดค้นสินค้าสิ่งใดได้ มันก็ไปทําเทียมรีบขายก่อนหน้าด้วย ดักหน้าขายเลย เพราะมันไม่ต้องลงทุน ไอ้คนลงทุนวิจัย ไอ้คนลงทุนทําปวดหัวเลยนะ กว่าจะทําสินค้าได้แต่ละชิ้น โอ้โฮ! ลงทุนลงแรงไปขนาดไหน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเรามาปฏิบัติ เราลงทุนลงแรงไปขนาดไหน มันถึงจะเป็นอย่างนั้น แล้วถ้ามันเป็นอย่างนั้นแล้วมันมีรสชาติเพราะอะไร เพราะเราทําเอง เราทําเองนะ เราคิด เราค้นคว้า เรากระทําแล้วมันได้ แต่ถ้าไปก๊อปปี้ เอ็งคิดไปเลย กูคอยไปสืบ เดี๋ยวกูทําแซงหน้าด้วย

นี่พูดถึงที่ว่า “คิดว่าได้สมาธิ” ไม่ได้! เพราะมันไม่ได้ไง แต่ถ้ามันได้นะ ถ้ามันได้มันจะเป็นพื้นฐาน พื้นฐานให้ เพราะคนที่ทําสมาธิได้ส่วนใหญ่แล้วจะปักใจลงเชื่อพระพุทธศาสนาเลย จะปักใจลงเชื่อเลยว่าศาสนานี้มีจริง จะปักใจลงเชื่อเลยว่า โอ้โฮ! พระพุทธเจ้าตรัสรู้มาอย่างไร จะปักใจลงเชื่อเลยถ้ามันทําสมาธิได้ แต่ส่วนใหญ่มันทําไม่ได้ พอส่วนใหญ่ทําไม่ได้แล้ว ทําไม่ได้ก็บอกว่าทําไม่ได้สิ แต่ทําไม่ได้แล้วบอกว่าได้ มันก็เลยครึ่งๆ กลางๆ เห็นไหม

เราจะบอกว่าเปรียบเหมือนวัวพันหลัก วัวมันพันหลัก วัว โดยเจ้าของวัว เห็นไหม เขาเมตตา เขาสงสาร เขาเอาไปเลี้ยง เขาปักหลักไว้ แล้วมันก็เดินกินหญ้าของมันนั่นน่ะ พอพันไปพันมา ถ้าเจ้าของไปเห็นก็แกะมันออก เจ้าของไม่ทันมันก็พันแข้งพันขามัน ถ้ามันแบบว่ามันหมุนมาก มันกระชากลากมากนัก ถ้ามันพันตัวมัน พันคอมัน มันจะพันจนมันตาย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาประพฤติปฏิบัติเหมือนวัวพันหลัก วนอยู่นั่นน่ะ วนอยู่นั่นน่ะ วนอยู่นั่นเพราะอะไร วนอยู่นั่นเพราะกิเลสไง เพราะความสงสัยไง ไอ้นู่นจะดีกว่าไอ้นี่ ไอ้นี่จะดีกว่า ไอ้นั่น ไอ้นั่นจะแน่กว่าไอ้นี่ ไอ้นี่จะยอดกว่าไอ้นั่น วัวพันหลัก

ถ้ามันวัวพันหลักแล้ว ถ้าจะเริ่มต้นเอาให้ถูกต้องนะ วัวพันหลัก เห็นไหม ก็กลับมาพุทโธ ถ้าพุทโธ ผู้รู้กับพุทโธสําคัญมากจริงๆ นะ ถ้าเรามาอยู่กับพุทโธๆ มันไม่ใช่วัวพันหลักเพราะอะไร เพราะมันไม่มีเชือกผูกไว้ให้พันไง พุทโธของเราไปเรื่อย พุทโธๆ พุทโธจนมันสงบไง

ไอ้เชือก เชือกก็สงสัยไง ไอ้เชือกก็พวกลังเลไง ไอ้เชือกก็ไอ้ปัญญาที่ว่าคิดมากไง นั่นน่ะเชือกทั้งนั้น มันมัดมึงทั้งนั้น มัดตาย เหมือนวัวพันหลัก ภาวนาแล้วมันอยากได้ผล แล้วมันก็ไม่ได้ผลไง เพราะไอ้เชือกมันพันคอ ถ้ามันกลับมาพุทโธ พุทโธเวลากิเลสมันก็หลอกใช่ไหม โอ้โฮ! พุทโธมันไม่มีปัญญา พุทโธเราต้องใช้ปัญญาของเรา ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ที่ไหน ที่ไหนก็สอนปัญญาทั้งนั้น ไม่มีใครเขาสอนพุทโธๆ อยู่เรื่อย อะไรก็พุทโธๆ เนี่ย

แต่เพราะพุทโธๆ ตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบา-อาจารย์ของเราเป็นพระอรหันต์ไปหมดแล้ว เพราะพุทโธๆ คือว่ามีสัตย์ มีความซื่อสัตย์ต่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีความซื่อสัตย์ต่อองค์พุทธะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราได้ซื่อสัตย์ แล้วเราทําตามความเป็นจริง พุทธะ เห็นไหม พุทโธๆ อยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาจากพุทธะอันนั้น

แต่ไอ้วัวพันหลัก เวลาคิดกันไป มันเกิดจากจินตนาการ เกิดจากความคิดทั้งนั้นน่ะ เพราะวัวพันหลัก วัวพันหลักทําสิ่งใดก็หมุนไปหมุนมาอยู่นี่ นี้หมุนไปหมุนมาอยู่นี่ วางให้หมด สิ่งที่เขาบอก “สิ่งที่จะรักษาใจอย่างไร ใจที่มันเคยเป็นได้” ใช่! มันเป็นแล้ว มันเป็นแล้วเป็นอดีต ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติเป็นนะ ถ้าจิตมันสงบแล้วก็คือสงบ พอเวลาถ้ารักษามันดี มันก็สงบได้มากขึ้น เพราะอยู่ที่การรักษา การรักษาคือสติ การรักษาคือสติ เห็นไหม แล้วมีคําบริกรรมรักษาไป แล้วถ้าไปกระทบ คนนะ รักษาอย่างไรก็แล้วแต่มันต้องกระทบ เพราะคนมีอายตนะใช่ไหม คนเรามันต้องเคลื่อนไหวใช่ไหม ต้องอยู่ในสังคมใช่ไหม มันต้องมีการกระทบเป็นธรรมดา

การกระทบนั้น ถ้าคนมีสติปัญญารักษาไว้ แล้วกลับมาพุทโธ แต่พอกระทบแล้วมันไม่อยู่กับพุทโธสิ มันคิดมาก มันคิดแต่เรื่องผลกระทบ คิดแต่ความเจ็บแค้น คิดถึงแต่ความจะเอาคืนเขา มันไม่กลับมาสู่พุทโธหรอก คําว่า “พุทโธ” พุทโธก็พุทธะ พุทโธคือคําบริกรรม แต่ไอ้กิเลสที่มันซ้อนมา ตัณหา ความพอใจ ไม่พอใจ ที่มันผลกระทบนั้นน่ะมันลากไป

ฉะนั้น เวลาเรากําหนดพุทโธ พอจิตมันสงบแล้ว พอสงบแล้วขึ้นมา มันรับรู้สิ่งใดนะ ก็ไปผูกพันมันอีกไง วัวพันหลัก ไอ้เชือกมันพันไปหมด ไอ้กิเลส ไอ้เชือก ไอ้สงสัย ไอ้อยากได้อยากดี ไอ้เชือกมันผูกทุกทีเลย ไอ้วัวพันหลัก พอพันไปแล้วมันก็มารัดคอตัวเองไง ภาวนาไปไม่รอดไง ภาวนาไปไม่ได้ไง มันต้องตัดทิ้งวางหมดเลย

พุทโธชัดๆ แล้วพอชัดๆ ขึ้นมา พอมันรู้เห็นสิ่งใด ขณะที่รู้เห็นนะ มันสะเทือนใจมาก ถ้ามันสะเทือนใจนะ อย่างเช่น พูดเมื่อวาน ติดใจมาก ติดใจอยู่อันหนึ่ง เห็นไหม บอกว่าถ้าสมาธิอ่อน การเห็นกาย การวิปัสสนามันก็ หลวงตาใช้คํานี้นะ หลวงตาเวลาท่านบอกว่า “ใครทําความสงบของใจแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา” ท่านบอกว่า “วิปัสสนาอ่อนๆ”

วิปัสสนาอ่อนๆ คือการฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าจิตมันสงบแล้ว มันไปรู้ไปเห็นด้วยอํานาจวาสนา นั่นน่ะวิปัสสนาอ่อนๆ ถ้าสมาธิมันพอพื้นฐาน มันจะเห็นอย่างนั้น วิปัสสนาอ่อนๆ แต่ถ้ามันมีความสมดุลของมัน มัชฌิมาปฏิปทา ศีล สมาธิ ปัญญาสมดุล ปัญญามันจะเกิดตรงนี้ มันจะก้าวหน้าไปแล้วถ้าบอกว่าถ้าสมาธิมันเข้มข้นเกินไป สมาธิเข้มข้นเกินไป เห็นไหม มันจะใส มันจะพิจารณาไปไม่ได้ คนภาวนาเป็นมันจะรู้ของมันหมดล่ะ

ทีนี้เมื่อวานพูดถึงตรงนี้ใช่ไหม แต่ถ้าไม่ได้สมาธิแล้วเห็นล่ะ ไม่ได้สมาธิ ไม่ได้อะไรเลย ไอ้วัวพันหลัก ไม่รู้ไม่เห็นอะไรทั้งสิ้น พอไปเห็น เห็นแล้วก็จืดๆ ชืดๆ เพราะเห็นอย่างนั้นไง เห็นเพราะมันขาดสมาธิไง

ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีสมาธิขึ้นมา ตัวสมาธิมันทําให้สะเทือนใจ เพราะตัวสมาธิมันไม่มีกิเลสเข้ามาแทรกไง ไอ้เชือก ไอ้พันหลักมันไม่เข้ามาก่อกวนไง ถ้ามันรู้มันเห็น

ไอ้วัวที่เขาพันหลักไว้ เขาผูกไว้ เขาผูกไว้เพื่อประโยชน์ ผูกไว้เพื่อไม่ให้มันตื่น ไม่ให้มันหนีไปไหน เขาใช้ประโยชน์ไง แต่เพราะการหมุนเวียนอยู่นั่นน่ะ ไอ้วัวมันไม่รู้เรื่อง มันเดินวนๆ วนจนเชือกเป็นเกลียว เชือกมันรัดคอมันไปไง ไอ้นี่เขาเรียกวัวพันหลัก ผลที่มันให้โทษไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราหัดภาวนาของเรา ถ้าเราศีล สมาธิ ปัญญา แต่ทีนี้เวลาปฏิบัติไปแล้วมันมีกิเลสไง มันมีความจินตนาการ ความอยากได้ ความคาดหมาย ความเคยได้ ไอ้เคยได้นี่สําคัญมาก เพราะเคยได้แล้วตั้งเป้าเลยนะตรงนี้ จะเอาแบบนี้ๆ ทีนี้เวลาครูบาอาจารย์บอกว่าอดีตอนาคต สิ่งที่เป็นอดีตแล้วนั่นน่ะมันมาล่อมาหลอก มาทําให้เราไปอยู่กับอดีต แล้วก็คิดอยู่อย่างนั้นน่ะ มันก็ไม่ได้อย่างนั้นไง ฉะนั้น ถ้าไม่มีสมาธิเลย เห็นนะ เห็นด้วยการจินตนาการ เห็นด้วยการคาดหมายก็ได้ แต่เห็นอย่างนั้นนะ เห็นอย่างนั้นมันก็ไม่เข้าสู่มรรค

แต่ถ้าเริ่มทําสมาธิเป็น สมาธิได้ ถ้าสมาธิอ่อนๆ วิปัสสนาอ่อนๆ ถ้าสมาธิมันสมดุลขึ้นไป มัชฌิมาปฏิปทา ถ้ามันเข้มข้นขึ้นไป เหมือนการปรุงอาหาร สมาธิคือเกลือ สมาธิ การถนอมอาหารถ้าสมาธิคือเกลือ เห็นไหม ถ้าใส่เกลืออ่อนไป รสชาติก็ไม่ได้ ใส่เกลือพอดี รสชาติก็กลมกล่อม นี่มัชฌิมาปฏิปทา ใส่มากเข้าไป ขม กินไม่ได้เลย นี่ไง ถ้าเกลือก็การถนอมอาหาร การปรุงอาหาร สมาธิ ตัวสมาธิคือตัวเกลือ มันถนอมอาหารได้ มันทําทุกสิ่งได้ แล้วมันเป็นยุทธปัจจัย สมัยโบราณเขารบราฆ่าฟัน ก็เพราะการแย่งชิงเหมืองเกลือกันนะ

นี่ก็เหมือนกัน “สมาธิไม่จําเป็น สมาธิไม่สําคัญ เกลือไม่สําคัญ” อาหารมึงทํากันไปเถอะ มึงจะหาสารอะไรมาแทนเกลือ ก็เรื่องของเอ็ง แต่ถ้ามันโดยเป็นหลัก เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าไม่มีสมาธิ การทําอะไรมันก็ผิดพลาด แต่ถ้าสมาธิมันเป็นไปได้ โอ้โฮ! มันดูดดื่ม คําว่า “ดูดดื่ม” คนเวลาใช้ปัญญาไปแล้ว โอ้โฮ! มันซาบซึ้ง มันดูดดื่ม นั่นแหละสมดุลของมัน มันสมดุล มรรคมันสมดุล

ถ้ามันจะละเอียดเข้าไปนะ เราไม่อยากจะพูดบ่อย ถ้ามันละเอียดเข้าไปมันจะเกิดเป็นญาณวิถี เกิดเป็นญาณวิถีของจิตเลย ถ้าเกิดเป็นญาณวิถีของจิต นั่นแหละ นั่นแหละ จิตดวงนั้นมันจะเป็นประโยชน์ ที่เราทํากัน ทํากันอยู่นั่น พอทําอยู่นั่น เราโดยธรรมชาติใช่ไหม ไอ้พวกเราก็ไม่กล้าคิดไง “โอ้โฮ! ขนาดนั้นเชียวหรือ เราภาวนายังไม่เป็นเลย แหม! เกิดญาณวิถีเชียวนะ”

“ในบรรดาสัตว์สองเท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด” ในบรรดาสัตว์สองเท้ามนุษย์ทําได้ทั้งนั้น มนุษย์ถ้าจิตใจมันสูงส่ง มนุษย์ทําได้ มนุษย์สิ้นกิเลสได้ ของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เทวดามาฟังเทศน์มนุษย์ ถ้ามนุษย์มันทําได้ แต่ถ้ามนุษย์มันทําได้ มันเป็นความจริงในใจของมนุษย์

แต่นี้ไอ้อย่างพวกเรา พอฟังเข้าไป โอ้โฮ! ร้องโอ้โฮ! เชียวนะ เพราะมันยังไม่เกิดไง โอ้โฮ! เดินจงกรมเกือบเป็นเกือบตายยังไม่ได้เห็นอะไรเลย โอ้โฮ! เล่นอย่างนั้นเลยหรือ แต่ถ้ามันเป็นจริง มันเป็นจริงอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าวัวพันหลัก วัวพันหลัก

ไอ้นี่เขาบอกว่า “การรักษาใจ การรักษาใจ” ถ้าการรักษาใจ สิ่งที่เขาเขียนมาถาม พุทโธๆ จนมันเล็กลง พุทโธจนมันหายไป ถ้ามันหายไปจนมันดับไปหมด มันไปอยู่ที่เวทนา ถ้าเวทนาดับไปแล้ว ไอ้นี่คือการมุมานะ มุ่งมั่น คือว่าอยากจะได้ให้มันเป็นไป ฉะนั้น เราจะมุ่งมั่น มุ่งมั่นอย่างไรมันไม่ได้ มันจะทําสิ่งใด มัชฌิมาปฏิปทาคือความสมดุล เราใช้คําว่า “สมดุล” เป็นกลาง เป็นกลาง ส่วนใหญ่มันก็ร้อยหนึ่งก็ห้าสิบก็เป็นกลาง ร้อยหนึ่งแบ่งครึ่ง แล้วแบ่งครึ่ง มันเป็นความพยายามจะคิดว่าอะไรคือเป็นกลาง แล้วเราจะวางให้เป็นกลาง มันเลยไม่ได้ใช้ปัญญา

แต่ถ้าเราใช้ปัญญาๆ ปัญญาของเรา ถ้าปัญญามันเข้มข้น ใช้ปัญญาจนเครียด ใช้ปัญญา เออ! มันนอนแช่อยู่นั่น มันไม่ใช้ปัญญาเลย อย่างนี้ไม่ได้ใช้ปัญญา เออ! มันก็ใช้ปัญญาพิจารณาของเรา ใช้ปัญญาโดยที่มีสติ มีสมาธิคอยรองรับให้มันเป็นสมดุลของมัน เออ! มันกลาง มันกลางอย่างนี้ กลางที่มีศีล มีสมาธิ มีปัญญา ไม่ใช่กลางวัดครึ่ง แล้วก็วางอารมณ์ให้มันเป็นตรงกลาง โอ้โฮ! พอคนอยากได้อยากดีแล้วมันคาดหมายอย่างนั้น

แต่ถ้าเราทําของเราตามความเป็นจริงนะ ถ้าเราทําความสงบของใจเราเข้ามา แล้วถ้ามันเห็นสิ่งใดเป็นปัจจุบันธรรม คําว่า “ปัจจุบันนะ” เวลาเห็นมันจะเห็นอย่างนี้ คนพิจารณากาย คราวนี้เห็นเป็นเส้นผม คราวนี้เห็นเป็นหัวกะโหลก คราวนี้เห็นเป็นตับไตไส้พุง คราวนี้เห็นร่างกายทั้งหมด เป็นคราวๆ ไม่ใช่ว่าคราวนี้เห็นเส้นผม คราวหน้าก็ต้องเห็นเส้นผมอีก ไม่ใช่! มันไม่ใช่ เขาเรียกว่าปัจจุบันไง ปัจจุบันที่มันจะเป็นไป ถ้ามันเป็นไป มันจะเห็นสิ่งใด นั่นแหละปัจจุบัน

เราไม่มีการคาดการหมาย คือว่าไม่มีเชือก ไม่มีวัวพันหลัก ไม่เอาเชือกนั้นมามัดให้จิตใจต้องเป็นอย่างนั้น ต้องทําอย่างนั้น ต้องคาดหมายอย่างนั้น ต้องให้มันลงอย่างนั้น ไม่ใช่! ให้มันเป็นปัจจุบันทั้งหมด ปล่อยมัน สิ่งใดจะเกิด ให้มันเกิดเป็นปัจจุบัน เกิดเป็นความจริงในปัจจุบันนี้ อะไรที่เกิดขึ้น เอาตรงนั้น แล้วถ้ามันไม่เกิดขึ้น ไม่เกิดขึ้นก็ทําความสงบของใจเข้ามา เข้ามาทําความสงบ ถ้าจิตมันสงบแล้วมันมีความสุข มันตั้งมั่นได้ ถ้าจิตมันไม่สงบนะ แหม! มันเคยได้ เวลามันจํากัดมันต้องเป็นอย่างนั้น มันไปบีบคั้นตัวเอง บีบคั้นตัวเองแล้วว่าต้องได้

ฉะนั้น บีบคั้นตัวเองไม่ได้ มันต้องปล่อยให้เป็นความจริง ถ้าบีบคั้นตัวเองมันก็เป็นตัณหา วิภวตัณหา ผลักไสไง ตัณหา วิภวตัณหา ผลักไส มันไม่ต้องการ ไม่ต้องเป็น มันผลักไส มัน ผลักไสมันก็เป็นตัณหา อยากได้ก็เป็นตัณหา ทําหงิมๆ ว่าไม่อยากได้ แต่มันอยากอยู่ ก็เป็นตัณหา เป็นอัพยากฤต ตัณหาคือมันมีเชื้อของมันอยู่ มันก็เป็นของมันตลอด ถ้ามันเป็นของมันแล้ว เราต้องมีสติ แล้วเรากําหนดลมหายใจของเราเข้ามา แล้วถ้าจิตมันสงบ เราค่อยพิจารณาของเราไป อย่าให้เป็นวัวพันหลัก

การที่เราภาวนากันไม่ได้ เพราะมันภาวนาแบบวัวพันหลักไง วัวพันหลักมันสงสัยไปหมด แล้วทําอย่างไร จับต้องสิ่งใดไม่ได้หมดเลย ภาษาเราทิ้งให้หมดเลย ง่ายๆ ไม่รับรู้อะไรทั้งสิ้น พุทโธอย่างเดียว มีสติ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันจะเป็นอะไร มันเป็นแล้ว มันจะเป็นอะไร มันเป็นขึ้นมา ง่ายๆ ภาษาเรานะ ไม่ต้องคิดอะไรเลย ไม่ต้องใช้ปัญญาด้วย พระพุทธเจ้าคิดให้เสร็จแล้ว พระพุทธเจ้าทําไว้ให้เสร็จหมดแล้ว

ไอ้เรานี่อยากจะเป็นนักวิทยาศาสตร์ อยากพิสูจน์ใหม่ ไม่ต้อง พระพุทธเจ้าทําให้เสร็จหมดแล้ว พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไปเลย ก็พุทโธแล้วมันไม่ใช้ปัญญาไง ปัญญามันจะเกิดต่อเมื่อมีสมาธิ ถ้าไม่มีสมาธิ ปัญญานั้นเป็นโลกียปัญญาๆ กิเลสหมด ปัญญาที่เราคิดกันอยู่เขาเรียกโลกียปัญญา ปัญญาจากการศึกษา ปัญญาจากการคาดหมาย คิดไปเถอะ คิดให้ตาย คิดให้ตายก็ตายอยู่กับความคิดนั่นน่ะ

แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตสงบ เห็นไหม เกิดภาวนามย-ปัญญา ปัญญาเกิดจากจิตสงบ พอจิตสงบ ทําไมถึงจิตสงบ จิตสงบเพราะว่าตัณหามันสงบตัวลง จิตสงบแล้ว เห็นไหม ความคิดของเรา รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เขาเรียกขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ คนถ้ามีสติสัมปชัญญะ ขันธ์ ๕ มันทํางานอยู่ เรายังมีอารมณ์ความรู้สึก มันกระทบรับรู้ แต่ถ้าขณะว่าจิตมันไม่รับรู้นะ เราเห็นรูป แต่เราไม่เข้าใจว่ารูปไง บางทีเราเห็นภาพอะไร เรานึกถึงภาพนั้นไม่ได้ เห็นภาพแต่ไม่รู้ว่าภาพอะไร นั่นน่ะเห็นโดยอายตนะ แต่จิตมันไม่ทํางาน

แต่ถ้ามันสงบ อายตนะ ความรู้สึกนึกคิดมันจะดับลง เหลือแต่ผู้รู้ชัดๆ ผู้รู้เด่นๆ ผู้รู้ตัวเดียว ผู้รู้สักแต่ว่ารู้ นั่นแหละตัวจิต นั่นคือตัวสมาธิ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา เวลามันเป็นอย่างนี้แล้ว มันใช้ปัญญาไม่เป็นเหมือนกันนะ มันใช้ปัญญาไม่ได้ มันใช้ปัญญาไม่ได้เพราะมันใช้ไม่เป็น ถ้ามันน้อมไปให้เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้ามันน้อมไปเห็นนะ ถ้าเห็นคราวนี้ เห็นคราวนี้การปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ มันอยู่ตรงนี้ ไม่ใช่ว่ามาจากไหนก็สติปัฏฐาน ๔ มันนึกเอาเอง มันคาดหมายเอาเอง คอมพิวเตอร์มันดีกว่า

ทางงานวิจัยเขาสร้างภาพในคอมพิวเตอร์ พับ! พับ! พับ! โอ้โฮ! เดี๋ยวพระอรหันต์ไหลออกมาจากคอมพิวเตอร์เลย เพราะมันคํานวณได้ คอมพิวเตอร์มันคํานวณได้ มีจิตไหม คอมพิวเตอร์มันมีเวรมีกรรมไหม คอมพิวเตอร์มันเป็นสสาร มันเป็นเหล็กนะ เป็นทองแดง เป็นทอง มันมีชีวิตไหม เราจะบอกว่ามันไม่มีกิเลส คอมพิวเตอร์ไม่มีกิเลส แล้วเอาอะไรไปฆ่ามัน คือมันไม่มีเหตุให้ต้องไปฆ่า มันไม่มี แต่จิตเรามี ความรู้สึกเรามี กิเลสมันอยู่ที่นี่ มันต้องกลับมาที่ไง

ฉะนั้น จิตต้องสงบก่อน ไม่ใช่บอกว่า “พุทโธไม่ได้อะไร พุทโธไปทําไม พุทโธ...” อ้าว! ไม่อย่างนั้นพระพุทธเจ้าจะไม่บอกว่า ศีล สมาธิ ปัญญา แต่พวกเราบอกว่าปัญญาๆ ตะบี้ตะบันว่าจะเป็นปัญญา ตะบี้ตะบันว่านี่สติปัฏฐาน ๔ เอ็งสติปัฏฐาน ๔ เอ็งคิดแบบแนวทางใหม่ ไม่เหมือนพระพุทธเจ้าสอน พระพุทธเจ้าคิดให้เสร็จหมดแล้ว พระพุทธเจ้าทําให้เรียบร้อยหมดแล้ว แล้วเวลาเขาพูด เขาพูดพุทธพจน์ด้วยนะ อันนั้นพุทธพจน์นะ ไอ้ของเราสาวกภาษิต เชื่อตามๆ กันมา ไม่ใช่พุทธพจน์ซะอีก มันยิ่งกว่าพุทธพจน์ พุทธพจน์ มันเป็นความจริง

นี่พูดถึงว่า ถ้าพูดถึงเขาบอกว่าเวลาเขาพูดว่าพุทโธ ไอ้พวกกรรมฐานไม่กล้าพูดว่าพุทโธ อาย เพราะเขาบอกว่าพุทโธไม่ใช้ปัญญา โอ้โฮ! ม้วนเลย กรรมฐานม้วนเลยนะ โอ้ย! พุทโธ มันไม่ใช้ปัญญา ปัญญา มันต้องใช้ปัญญา จะบอกว่าไอ้ที่ปัญญาๆ นั่นไม่ใช่พุทโธหรอก ไอ้นั่นมันควาย มันควายเพราะอะไร เพราะควายมันกินหญ้าเสร็จแล้ว มันก็ไปนอนแช่นํ้าเคี้ยวเอื้องใช่ไหม ใช้ปัญญาไง นิพพานคือความสงบเย็น ความสงบเย็นก็ต้องแช่นํ้าให้เย็นๆ แช่ไปเย็นๆ เลย นั่นน่ะ ปัญญาอย่างนั้นมันควาย มันกําลังเคี้ยวเอื้อง มันกินเข้าไปแล้วในกระเพาะมันขย้อนออกมาเคี้ยวอีก เคี้ยวเอื้อง นี่ปัญญา เคี้ยวเอื้อง

เวลาบอกพุทโธ จริงๆ แล้วเราไม่ค่อยพูดไปข้างนอก เพราะว่าเราเข้าใจ เพราะเวลาเขาบอกว่า “พุทโธไม่ได้ใช้ปัญญา” อู้ฮู! มันหน้าบาง มันอาย มันเจ็บ เลยไม่กล้าพูดพุทโธเลย ถ้าบอกพุทโธเขาจะบอก “อู้ฮู! ไอ้พวกพุทโธเป็นสมถะ มันไม่มีปัญญา” อู๋ย! อาย ม้วนเลย

แต่พุทโธสร้างพระอรหันต์มา ครูบาอาจารย์กรรมฐาน สร้างพระอรหันต์มาเต็มเลย แล้วเวลาหลวงปู่มั่นท่านสั่งหลวงตาไว้นะ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ไม่เสีย ใครทิ้งผู้รู้ ใครทิ้งพุทโธ ไอ้นั่นน่ะมันตัดรากของมัน มันจะเสีย มันจะเสียเพราะอะไร เพราะมันจินตนาการคิดไปเรื่อยๆ คิดไปเรื่อยๆ คิดไปเรื่อยจนไม่มีราก รากลอย แล้วเดี๋ยวมันก็ไปตายข้างหน้า แล้วก็บอกนี่ลูกศิษย์กรรมฐาน ลูกศิษย์กรรมฐานตายกันเป็นแพอยู่นู่นน่ะ ไอ้พวกที่เขาว่าโง่บรรลัย ไอ้พวกโง่เซ่อนั่นน่ะ อู้ฮู! อยู่วัดอยู่วามีความสงบร่มเย็น เพราะว่าจิตใจมันมีความสงบไง ไอ้ที่โง่ๆ เซ่อๆ โอ้โฮ! พระอรหันต์ทั้งนั้นเลย เพราะอะไร เพราะมันเป็นจริง

ฉะนั้น มันง่ายๆ มันพุทโธไป แล้วไอ้ที่ว่าใช้ปัญญาๆ ไป สิ่งที่มันศึกษามาไง ศึกษามาบอกว่าจิตเขาเสื่อมไป ๑๐ วัน แล้วพอเสื่อมไป ๑๐ วัน แล้วพิจารณาแล้ว เห็นไหม เรื่องต่างๆ มันหายไป หายไป ก็กลับมาอยู่ที่คําบริกรรมพุทโธ แล้วพุทโธแล้วก็กลับไปคิด พุทโธไปเรื่อยๆ ให้มันสงบแล้ว ถ้ามันพิจารณาของมันไปแล้วมันปล่อย พอปล่อยแล้ว พอปล่อยนะ เราพิจารณาแล้วแต่มันปล่อย มันปล่อยเราก็กลับมาอยู่กับพุทโธ เพราะอะไร ถ้ามันปล่อยอยู่เฉยๆ มันเร่ร่อน

ถ้ากลับมานี่ เห็นไหม ที่ว่า “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ” เพราะอะไร เพราะถ้าจิตความรู้สึกถ้าปล่อยมัน มันไปเกาะอะไร ความรู้สึกมันปล่อยแล้วมันไม่มีสติใช่ไหม มันก็ต้องเกาะพุทโธไว้ ระลึกถึงพุทโธไว้ ระลึกถึงพุทโธ เราอยู่กับพระพุทธเจ้า แล้วจิตเกาะพระพุทธเจ้าไว้ ถ้ามันละเอียดมันก็ละเอียดเข้ามา ละเอียดเข้ามาจนพุทโธไม่ได้ เป็นตัวของมันเอง พอมันคลายตัวเราก็พุทโธต่อไป ถ้ามันมีสิ่งใดกระเทือนใจ สิ่งใดสะกิดใจ เราก็พิจารณาไป ถ้าพิจารณาไปนั่นคือวิปัสสนา นี่สติปัฏฐาน ๔ ถ้ามันเดินตามแนวทางนี้ ง่ายๆ ไม่มีอะไรพิสดารเลย มันจะพิสดารเพราะกิเลสมันหลอกนี่แหละ ไอ้วัวพันหลัก ไอ้ความวิตกกังวล ไอ้ความคิดมันพันคอ แล้วพันคอไป พอพันคอไปเป็นปัญญาหมดนะ หลวงพ่อไม่ฟังหนูเลย ของหนูถูกหมดนะ

เวลาใครมาถามปัญหา ส่วนใหญ่นะ ถ้าเราจะฟังเหตุผล ถ้าเขาทําของเขามา เขาถามว่าถูกไหม ถูก ถูกเพราะอะไร ถูกก็คือการกระทํามันมา พอกระทํามาแล้ว ผลกระทบแล้ว ตอบสนองแล้วมันจะมีความรู้สึก ความรู้สึกนั้นถูกไหม ถูก แต่ความรู้สึกนี้มันเป็นเบสิก ความรู้สึกของเรามันเหมือนเด็กๆ เราฝึกเด็กๆ ใช่ไหม เด็กๆ ทําอะไรได้ เด็กๆ ให้มันเก็บใบไม้ ให้มันช่วยผู้ใหญ่ถือของ ก็เท่านั้นน่ะ

ฝึกหัดภาวนาไปมันก็อย่างนั้นน่ะ ฝึกหัดภาวนาไป ก็ทําให้ตัวเองเป็นตัวของตน ทําจิตของเราให้มั่นคงขึ้นมา มันก็เหมือนเราฝึกหัดจิตของเราขึ้นมา เราบอกถูกไหม ก็ถูก เก็บใบไม้ไปทิ้งใบหนึ่งก็ดีแล้วไง เราทําความสะอาดเพื่อสังคมไง จะทําอะไร ดีทั้งนั้นน่ะ แต่! แต่ต้องเติบโตขึ้นมา ต้องเติบโตจากเด็กขึ้นมาให้เป็นผู้ใหญ่ แล้วผู้ใหญ่แล้วจะมีความรับผิดชอบ เพราะผู้ใหญ่ต่อไปจะเป็นหัวหน้าครอบครัว ต้องหาเลี้ยงชีพ มันต้องไปอีกไกลมากเลย

ฉะนั้น คําว่า “ถูกไหม” ถูก ถูกในการที่ว่าเราฝึกหัด แล้วมีหลักมีเกณฑ์ คําว่า “มีหลักมีเกณฑ์” คือถ้าไม่ฝึกหัดมันเหลวไหลนะ ถ้ากิเลสมันท่วมท้นนะ มันเที่ยวพาลพาโล ไปทําร้ายคนอื่นแล้ว ถ้าเราฝึกหัดจิตใจเราไม่ให้กิเลสมันพาไป ไอ้นี่มันก็ความดีแล้วแหละ แต่ความดี ความดีแค่หลบหลีกกิเลส ไม่ใช่ความดีเพื่อจะบรรลุธรรม ความดีเพื่อหลบหลีกกิเลสนะ ถ้าไม่หลบหลีกมัน มันก็จะพาเราไป พาเราไปทําสํามะเลเทเมา พาเราทําไปตามเรื่องของมัน ถ้าเราภาวนาปั๊บ อย่างน้อยที่เราได้มา กิเลสมันมายั่วยุเราไม่ได้ กิเลสมันจะชักชวนเราให้ไปทําผิดเสียหายไม่ได้

แต่เราภาวนา ภาวนาแล้วเราเจริญงอกงามขึ้นไปไหม ภาวนาแล้วเราดีขึ้นไปไหม ถ้าภาวนาแล้วดีขึ้นไป ง่ายๆ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ แค่นี้จริงๆ แต่เวลาทําขึ้นมาแล้วผลที่ให้มันมหาศาลไง ผลที่ให้มันจะเป็นสัมมาสมาธิ ผลที่ให้มันจะเป็นสมถกรรมฐาน ฐานที่ก่อร่างสร้างตัว

ถ้าใครมีฐานที่ก่อร่างสร้างตัว เราจะสร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมาจากสมถกรรมฐาน เพราะมีสมถกรรมฐานมันถึงเกิดวิปัสสนาบนสมถกรรมฐาน สมถกรรมฐานคือจิตของเรา ภวาสวะคือภพ คือชีวิตเรา คือจิตวิญญาณของเรา ถ้าจิตวิญญาณของเราอยู่ที่นี่ แล้วคุณงามความดีมันเกิดบนจิตวิญญาณดวงนี้ นี่สมถกรรมฐาน

แล้วมันไม่มีสมถกรรมฐาน คือไม่มีที่ทํางาน ไม่มีตัวตนของตน แล้วมันคิดอะไรกันนั่นน่ะ ความคิดมันก็ลอยลมไง ความคิดมันไม่มีที่ไป นี่ที่ว่า “สติปัฏฐาน ๔ ใช้ปัญญาไปเลย ใช้ปัญญาไปเลยนี่แนวทางสติปัฏฐาน ๔” จริงๆ นะ เราเศร้าใจมาก ว่าสังคมพุทธทั้งสังคม ทําไมมันเหลวไหลกันอย่างนั้น ตัวตนของตนแท้ๆ ยังไม่รู้จักตัวตนของตน แล้วมันภาวนาอะไรกัน สัมมาสมาธิตัวของเราแท้ๆ คนไม่รู้จักคน มันทํางานได้ไหม คนไม่มีสติสัมปชัญญะว่าตัวเราคนนั้นจะเป็นคนดีหรือคนเลว คนมันจะดี มันจะเลว มันต้องมีสติสัมปชัญญะรู้จักตัวตนของตนก่อนนะ ถ้าตัวของตน เรารู้ว่าเราเป็นใคร เรามีสติสัมปชัญญะมากน้อยแค่ไหน แล้วเราจะทํางานต่อไปข้างหน้า นั่นน่ะมันถึงจะเป็นปัญญาขึ้นมา มันถึงจะเป็นวิปัสสนาขึ้นมา

นี่พูดถึงว่า จะรักษาใจอย่างไร รักษาใจไว้ ก็รักษาใจไว้ไม่ให้เป็นวัวพันหลัก ไอ้วัวพันหลักก็ไอ้เชือกที่มาพัน คือความสงสัย คือความลังเล คือความอยากได้ คือความต้องการ นั่นแหละวัวพันหลัก แล้วมันก็จะพันเอาหัวใจนี่ดับไปเลย ทุกข์มาก ถึงสิ้นแก่ชีวิตว่าอย่างนั้นเลยนะ วัวมันโดนพันจนตาย ฉะนั้น ตัดเชือกทิ้งซะ แล้วเราพุทโธของเรา เราทําเป็นของเรา

แล้วอย่างสิ่งที่ว่ามันเกิดขึ้น เขาบอกว่า “เอาความเสียใจมาคิด” นี่คือเหตุผล นี่คือปัญญา ใช้ได้หมดน่ะ คิดของเราไปเรื่อย ทําของเราไปเรื่อย พิจารณาของเราไป ถ้ามันพิจารณาไปแล้วมันไม่มีเหตุมีผล คือพิจารณาแล้วมันจืดชืด กลับมาพุทโธ ถ้ามันมีศีล สมาธิ ปัญญานะ มันดูดดื่ม มันมีรสชาติ รสของธรรม รสของสติธรรม รสของสมาธิธรรม รสของปัญญา แล้วรสของวิมุตติธรรม รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง มันมีรสมีชาติ

แต่ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิ มันเป็นความถูกต้องดีงาม โอ้โฮ! มันอิ่มอกอิ่มใจ มันเบิกบาน มันมีความสุข นั่นน่ะรสของธรรม รสของสมาธิธรรม ถ้ารสของปัญญานะ อู้ฮู! มันถอดมันถอน มันสํารอก มันมหัศจรรย์ จิตนี้มหัศจรรย์มาก แต่ถ้ามันอั้นตู้ อันนั้นกิเลส รสของกิเลส กิเลสมันปิดหูปิดตา อันนั้นรสของกิเลส ฝึกหัดอย่างนี้ พิจารณาไป เพราะในหัวใจเรามีกิเลสกับธรรม

หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกว่า “ใจเราเหมือนเก้าอี้ดนตรี กิเลสมันนั่งหรือธรรมะนั่ง ถ้าธรรมะนั่งก็รสของธรรม ถ้ากิเลสนั่งก็รสของกิเลส หัวใจเรานี้เหมือนเก้าอี้ดนตรี ระหว่างกิเลสกับธรรมมันต่อสู้คัดค้านกัน แก่งแย่งชิงที่นั่งบนนี้ ถ้ากิเลสมันนั่งในหัวใจ ทุกข์มากๆ เลย ถ้าคุณธรรมนั่งบนหัวใจเรา โอ้โฮ! ทําไมมันสุดยอดขนาดนี้ ทําไมมันสุดยอดขนาดนี้”

แต่มันก็ผลัดกัน มันขับไสกัน มันขับดันกันในใจนี้ เราปฏิบัติ เราก็สร้างสติ เราพยายามระลึกถึง คําว่า “สร้าง” เดี๋ยวเขาหาว่านี่ธรรมะสร้าง ไม่ใช่ของจริงอีกน่ะ คําว่า “สร้าง” คือฝึกฝน คือขวนขวาย ขวนขวายให้มันเป็นขึ้นมา ถ้ามันเป็นขึ้นมามันจะเป็นประโยชน์กับเรา ฉะนั้น สิ่งที่เขาทํามาๆ มันทําไป

ฉะนั้น คําว่า “จิตเสื่อม จิตเสื่อม” ไอ้จิตเสื่อมมันธรรมดานะ มันทําให้จิตเสื่อมลงไปเรื่อยๆ จิตเสื่อมมันเป็นเรื่อง คําว่า “ธรรมดา” คือว่าสิ่งใดที่มันเจริญขึ้นมันต้องเสื่อมลงเป็นธรรมดา สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ทีนี้คําว่า “เจริญแล้วเสื่อม เจริญแล้วเสื่อม” มันต้องเป็นอย่างนั้น แต่ถ้าเราฝึกหัด พอมันเสื่อมแล้วเราฟื้นฟูขึ้นมาด้วยสติ ด้วยคําบริกรรม พอฟื้นฟูขึ้นมา เราก็ฟื้นฟูของเราบ่อยๆ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าฟื้นฟูมันชํานาญแล้วมันจะเสื่อมไปไหน นํ้าเทใส่ตุ่มเต็มอยู่ตลอดเวลา มันจะลดจากตุ่มไปได้อย่างไร เทจนล้นอยู่อย่างนี้

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธตลอดเวลา สร้างเสริมตลอดเวลา รักษาอยู่ตลอดเวลา นํ้ามันล้นโอ่งตลอดเวลา คือสมาธิมันล้นสมาธิอยู่แล้ว มันจะเสื่อมไปไหน สมาธิคือสมาธิ แค่นํ้าเต็มแก้ว สมาธิก็แค่สมาธิมันเป็นอื่นไปไม่ได้ สติก็เป็นสตินี่แหละ แต่ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาได้แล้วมันก็เข้าสู่มรรค ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาไม่ได้มันก็ไม่เข้าสู่มรรคไง แต่ถ้าไม่มีสมาธินะ ว่างๆ ว่างๆ ก็นํ้าในตุ่มไม่มีไง พอนํ้าในตุ่มมันก็ว่างหมดไง ตุ่มนํ้า ควํ่านํ้าทิ้งแล้วเหลืออะไร ว่างๆ ว่างๆ ว่างในตุ่มนั่นน่ะ ไม่มีอะไรเลย พูดถึงว่าการฝึกหัดของเรานะ เราฝึกหัดอย่างนี้ นี่คือการรักษาใจ รักษาใจ อันนี้จบนะ

หลวงพ่อ : ทีนี้ไอ้เขาว่าไม่ใช่คําถาม แต่เป็นคําที่อยากจะปรารภ เราก็รู้สึกว่าอยากจะอ่านซะด้วย

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ วันนี้หนูไม่มีคําถามค่ะ หนูอยากจะเขียนมากราบขอบพระคุณหลวงพ่อในความเมตตาค่ะ ในวันนั้นหนูยังไม่เข้าใจในสิ่งที่หลวงพ่อชี้แนะ หนูได้แต่เสียใจ และน้อยใจหลวงพ่อมากค่ะ (ที่หลวงพ่อตอบคําถามหนูว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ในคําถาม-ตอบ)

เสียใจมากจนอยากจะกลับบ้านไปในวันนั้นเลย เหมือนสิ่งที่หนูพยายามทํามามันสูญเปล่า เหมือนหนูไม่เหลืออะไรเลย (ตอนนั้นหนูอยู่วัดเป็นอาทิตย์ ก็ยังไม่สงบเลย) ด้วยความน้อยใจมาก หนูจึงพยายามเดินจงกรมจนจิตสงบลงได้ หนูรู้สึกซาบซึ้งในพระคุณหลวงพ่อมากค่ะ ร้องไห้นํ้าตาไหลบนทางจงกรมหลายรอบ หนูเข้าใจในสิ่งที่หลวงพ่อชี้แนะแล้ว จึงได้กลับไปทําใหม่ เริ่มต้นใหม่ ทิ้งอารมณ์เก่าๆ ที่เคยได้สัมผัสนั้นลง

ที่ผ่านมาหนูเหมือนโง่มาก โง่จริงๆ ค่ะหลวงพ่อ ฟังเทศน์เอาแต่ปีติ ภาวนาเอาแต่ปีติ กระทั่งหลวงพ่อเทศน์ว่า “แล้วสุขเอกัคคตารมณ์มึงไม่เอาหรือ” หนูถึงฟื้นขึ้นมาได้ค่ะ ตั้งแต่นั้นมา หนูรู้สึกว่าจิตสงบได้เร็วขึ้นค่ะหลวงพ่อ ปีติเกิดก็ปล่อยให้มันเกิดไป แล้วหนูก็พุทโธต่อ ทําอย่างนี้มาตลอดค่ะ ช่วงนี้รู้สึกว่าเดินจงกรมมาแล้วจิตมันลงได้เกือบทุกวันค่ะ บริกรรมพุทโธไปไม่นาน พุทโธมันก็ถึงหัวใจ และมันสะเทือนหัวใจมากค่ะ ร้องไห้สะอึกสะอื้น

หลวงพ่อ : แล้วอย่าเขียนมาด่าอีกนะ เวลาอย่างนี้ แหม! ชมจังเชียว เวลาไม่ถูกใจแล้ว แหม! เอาทีเดียวแหละ

ถาม : ร้องไห้สะอึกสะอื้นเหมือนกันค่ะหลวงพ่อ ทําไมคําว่า “พุทโธ” ถึงสะเทือนหัวใจเรารุนแรงขนาดนั้น จนเราถึงกับร้องไห้ออกมาเลย ตอนนี้ไม่ว่าจะมีอาการไหน หนูก็อยู่กับพุทโธค่ะ แต่ยังไม่กล้าออกพิจารณาต่อ กลัวจะเป็นจินตนาการทั้งหมดค่ะ ตอนนี้พยายามทําใจให้สงบให้ได้ง่ายขึ้นค่ะ อยู่กับพุทโธให้นานๆ

สุดท้ายนี้หนูขอกราบขอบพระคุณหลวงพ่อค่ะ ที่ช่วยทุบกิเลสหนู ให้หนูตื่นจากการหลับไหล บ้าในอารมณ์เก่าๆ ที่เคยได้ แล้วไม่ก้าวหน้า มีแต่เสื่อมถอยลงเรื่อยๆ ก่อนจะกลับบ้านหลังปีใหม่ หนูจึงอยากเขียนมากราบขอบพระคุณหลวงพ่อ และรายงานผลการปฏิบัติต่อ และอยากกราบขอกําลังใจจากหลวงพ่อให้ใช้ชีวิตในทางโลกต่อไปค่ะ จากลูกศิษย์ผู้โง่เขลา

หลวงพ่อ : เขาว่าอย่างนั้นนะ เวลาถูกใจล่ะแหม! ชอบ ชอบ เวลาไม่ถูกใจล่ะ โกร้ธ โกรธเลย

ตอบ : ไอ้ที่พูดนั่นนะ มันก็อย่างที่ว่านี่มันเป็นเบสิก มันเป็นเบสิกแล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าในสมาธิ สมาธิมันหลากหลาย แต่คนที่ไม่ชํานาญนะ ถ้าคนที่ชํานาญ เห็นไหม เวลาสมาธิเขาเรียกว่าฌาน เหมือนกับฌานสมาบัติ ฌานสมาบัติเพราะว่ามันจะไปอยู่ในปาราชิก ๔ ปาราชิก ๔ ภิกษุถ้าไม่มีในตน แล้วพูดอวดอุตตริเป็นปาราชิก คือขาดจากความเป็นพระ

เริ่มต้นตั้งแต่ฌานสมาบัติ คําว่า “ใครไม่มีสมาบัติ ว่ามีสมาบัตินะ” ขาดจากความเป็นภิกษุ เพราะอะไร เพราะมันเป็นอวดอุตตริมนุสสธรรม คือธรรมเหนือมนุษย์ไง พวกสมาธิ สมาธิมันเหนือมนุษย์นะ ถ้ามนุษย์ เราเป็นมนุษย์ธรรมดาใช่ไหม เราก็สร้างว่างๆ มันก็เป็นสมบัติของเรา แต่ถ้ามันเป็นสมาธิมันเหนือมนุษย์นะ เพราะอะไร เพราะมันอยู่ในอวดอุตตริมนุสสธรรม ถ้าอวดอุตตริมนุสสธรรมแสดงว่ามันต้องเป็นธรรมที่เหนือมนุษย์ สมาธิมันเหนือมนุษย์ มันเหนือกว่ามนุษย์ปุถุชน มนุษย์ปุถุชนมันจะรู้ได้อย่างไร

ฉะนั้น เวลาถ้ามันจะเป็นสมาธิ มันจะเหนือมนุษย์ แล้วเป็นสมาธิแล้วมันก็ไปลงในนั้น ลงในอจินไตย ๔ ในอจินไตย ๔ มีพุทธวิสัย คือปัญญาของพระพุทธเจ้านี้ใหญ่โตมาก ไม่มีใครจะรู้ได้ มันเป็นอจินไตยเลย แล้วก็เรื่องกรรม เรื่องโลก แล้วก็เรื่องฌาน เรื่องสมาธิ สมาธิมันกว้างขวางจนเป็นอจินไตยเลยนะ มันกว้างขวางจนจะคาดหมายกันไม่ได้เลยล่ะ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์เราทํามาแล้ว คนรู้จริง คนรู้แล้ว ได้หมด ฉะนั้น พอมันได้หมดปั๊บ พอมันจะได้สิ่งใดมามันก็แบบว่า จะบอกว่า เราจะพูดไม่ได้ยกก้นตัวเองนะ ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง ท่านจะบอกในแง่เป็นจริง เหมือนกับเชฟใหญ่เลย เชฟใหญ่ เห็นไหม นํ้าตาลรสอย่างนี้ นํ้าตาลมะพร้าว นํ้าตาลทราย อาหารจะผสมด้วยนํ้าตาลทราย หรือนํ้าตาลมะพร้าว

นี่ก็เหมือนกัน สมาธิจะมาก จะน้อย สมาธิ ในปัญญาอบรมสมาธิ ในปัญญาวิมุตติ ในปัญญาวิมุตติมันจะมีศีล มีสมาธิ มีปัญญามากน้อยแค่ไหน ในเจโตวิมุตติ ในเจโตวิมุตติมันใช้สมาธิมากน้อยกว่าปัญญามากน้อยแค่ไหน มันเหมือนการปรุงอาหารเลย แล้วเชฟใหญ่ต้องรู้ แล้วเวลาผู้ที่ฝึกหัดมันหาส่วนผสมมา แล้วมันมาอวดกู มันก็ต้องอธิบายใช่ไหม พออธิบายไป โกร้ธ โกรธเลย นึกว่าอันนี้มันเป็นสุดยอดอาหารเหรียญทองแล้วไง

โธ่! ทีนี้มันก็เป็น ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์ที่ถูกต้องนะ ท่านจะคอยแนะคอยสอน แต่มันจะสอนมันต้องมีอุบายไง อ้อมๆ ไปบอกนะ จะบอกมึงเรื่องนี้นะ กูต้องอ้อมโลกไปนู่นน่ะ แล้วค่อยมาบอกเอ็ง ถ้าบอกต่อหน้ามันโกรธ มันไม่ยอม แล้วกิเลสถ้ามันโกรธแล้วนะ มันเกิดทิฏฐิ สิ่งที่จะแก้ได้ เลยแก้ไม่ได้ สิ่งที่มันจะวางแล้วนะ ถ้าพูดไม่ให้มันเสียหน้า มันวางได้ ถ้าพูดให้เสียหน้านะ อย่างไรก็ไม่วาง

เนี่ยวิธีการจะสอน วิธีการจะแก้กิเลส หลวงปู่มั่นถึงบอกว่า “แก้กิเลสแก้ยากมากนะ ยากมากนะ” บอกตรงๆ โอ้โฮ! โกรธกันตายเลย ต้องอ้อมโลกเลยนะ กูต้องไปเที่ยวรอบโลกก่อน กลับมาก่อนแล้วค่อยมาเทศน์ให้มึงฟัง ต้องอ้อมโลกไปแล้วมาบอกมัน มันบอกว่า เออ! ใช่ค่ะ ใช่ค่ะ แต่ถ้าบอกมันตรงๆ นะ โอ้โฮ! มันโกรธตายเลย นี่ไง แต่ไอ้นี่ที่มันเขียนมา เราก็บอกตรงๆ แล้วเป็นปัญญาอบรมสมาธิ แต่เขาคิดว่ามันจะเป็น โอ้โฮ! โสดา-ปัตติมรรคแล้วมันจะได้มรรคได้ผลไปแล้วไง

ก็เตือน เตือน เตือนเพราะอะไร เตือนหมายความว่ามันกําลังเข้าด้ายเข้าเข็ม จิตอยู่ในระดับนี้ถ้ามันทําอย่างนี้มันจะได้ประโยชน์อย่างนี้ จิตอยู่ระดับนี้ทําอย่างนี้มันจะได้ประโยชน์อย่างนี้ จิตอยู่ในระดับนี้แต่มันหลงไปแล้ว มันทําแล้วมันเสื่อมหมด ทําแล้วมันจะเสียหายหมดไง

ไอ้เราเพราะคําถามมันมา เราถึงบอกว่ามันอยู่ระดับนี้ มันควรทําอย่างนี้ ควรทําอย่างนี้ เพื่อประโยชน์อย่างนี้ พูดเป็นสัจจะเป็นความจริงนะ อู๋ย! โกรธจะเป็นจะตาย สุดท้ายแล้วก็หนูโง่มากค่ะ แล้วหนูก็ขอบพระคุณหลวงพ่อมากค่ะ นี่ก็พูดเอามาเป็นคติ เป็นตัวอย่างเฉยๆ เขาเขียนมา มันก็เป็นคติ เป็นตัวอย่าง เห็นไหม ไม่ให้เป็นวัวพันหลัก เอวัง

แต่เพราะชีวิตนี้ เราใช้ชีวิตได้ด้วย
แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติ เข้าถึงตัวตนของเราด้วย
แล้วถ้ามันทําได้จริงนะ บุคคล ๔ คู่ สิ้นกิเลสได้ด้วย
ถ้าสิ้นกิเลสแล้วมันไม่เกิดอีก มันจบสิ้นที่นี่ด้วย
ถ้าที่นี่ด้วยการกระทําของเรามันได้ทั้งสองทาง
ทางโลกและทางธรรม
แล้วใครจะมีความมุมานะ มีความเข้มแข็งแค่ไหน
ทําเพื่อประโยชน์กับเรา

๓

ทางกว้างแคบ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒ มกราคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบหลวงพ่อ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ลูกไม่ได้เขียนมากราบเรียนถามหลวงพ่อเป็นเวลานานมากแล้ว แต่ก็พยายามไปทําบุญที่วัดและฟังเทศน์หลวงพ่ออยู่เรื่อยๆ เพื่อเป็นกําลังใจให้ลูกได้กลับมาดําเนินชีวิตทางโลก และสร้างความเพียรต่อไป ในช่วงที่ผ่านมาลูกฝึกภาวนา (เดินจงกรม นั่งสมาธิในช่วงเช้าก่อนไปทํางาน) วันไหนที่พอจะสงบได้บ้าง รู้สึกได้ว่าจิตมีความตั้งมั่น แต่ก็อยู่ได้ไม่นาน พอมาทํางานสักพัก ก็กลับสู่สภาวะเดิม ลูกก็ยอมรับในความเปลี่ยนแปลง ตราบใดที่เรายังไม่ชํานาญในการภาวนา ความขึ้นลงของจิตเป็นธรรมดา ลูกเขียนมาครั้งนี้เพื่อขอโอกาสหลวงพ่อเมตตาสั่งสอนด้วยเจ้าค่ะ

๑. ในบางครั้งที่ลูกนั่งสมาธิโดยดูลมหายใจ พร้อมกําหนดพุทโธ ลมหายใจค่อยๆ เบาลงจนรู้สึกเหมือนไม่ได้หายใจ ขณะนั้นมีสติรู้ตัวอยู่ตลอด แต่เหมือนเรานั่งดูคนอื่นกําลังหลับ เลยนั่งดูไปอย่างนั้นจนลมหายใจค่อยๆ กลับคืนมา อย่างนี้คืออะไรเจ้าคะ ลูกควรแก้ไขอย่างไร

๒. มีบางครั้งลูกเห็นคนที่ต้องดิ้นรนเหนื่อยยาก ใช้ชีวิตอย่างลําบาก ในขณะที่บางคนก็เอารัดเอาเปรียบคนอื่น ลูกก็เกิดความเบื่อหน่ายสังเวช ชีวิตคนเราต้องทุกข์ยากลําบาก หรือวิ่งตามกิเลส จนไม่ทันมองเห็นคุณค่าที่แท้จริงของชีวิตเลย หรือสุดท้ายก็บอกตัวเองว่า ทําอะไรอย่างอื่นไม่ได้ เราก็ทําชีวิตตัวเองให้ดีมีประโยชน์อย่างเต็มที่แล้วกัน ใจมันก็ค่อยคลายขึ้น

๓. การปฏิบัติของลูกยังล้มลุกคลุกคลาน บางครั้งก็เกิดความท้อใจ เหมือนเราไม่เห็นแสงที่ปลายอุโมงค์ ต้องคอยปลุกปั่นกําลังใจให้ทําต่อไป เช้าวันพระวันหนึ่ง ลูกฟังเทศน์หลวงพ่อทางเว็บไซต์ หลวงพ่อเทศน์ว่า “ความอ่อนแอ ท้อแท้ เป็นกิเลสหลอกลวงเรา” เทศน์นั้นกระแทกใจลูกเต็มๆ หลวงพ่อได้ให้ปัญญามาสู้กับกิเลสที่ยังมีอีกล้นเหลือในใจ ลูกจึงกราบขอบพระคุณหลวงพ่ออย่างที่สุดเจ้าค่ะ กราบขอบพระคุณ

หลวงพ่อ : ที่เขียนมาถามคือเขียนมาอยากจะปฏิสัมพันธ์ เขาเขียนมานะ ไม่ได้เขียนมานาน

ตอบ : คําว่า “ไม่ได้เขียนมานาน” ทีนี้พอเวลาพูดถึงว่าความเป็นอยู่ทางโลกไง เวลาทางโลก เห็นไหม ต้องไปทํางาน ต้องมีหน้าที่การงาน แล้วยังต้องมาภาวนาด้วย แล้วการภาวนาของเรามันก็ไม่เจริญงอกงามขึ้นมา ความว่าไม่เจริญงอกงามขึ้นมาเพราะอะไร เพราะเราคาดหวังไง

ก่อนที่ไม่ได้ศึกษาธรรม ก็อยากจะประสบความสําเร็จในชีวิต ชีวิตเรา เราก็ดั้นด้นต้องให้ประสบความสําเร็จ แต่พอมาศึกษาธรรมะแล้ว เห็นไหม สิ่งที่มีคุณค่ากว่า มีคุณค่ากว่าคือหัวใจที่มีคุณธรรม ถ้าหัวใจที่มีคุณธรรมเวลาจะประพฤติปฏิบัติมันก็ต้องมีเป้าหมายว่า เราจะประพฤติปฏิบัติให้ได้มรรคผลอย่างนั้น อย่างนั้น แล้วพอไม่ได้รับผลอย่างนั้น อย่างนั้น เห็นไหม มันก็ต้องท้อแท้ ต้องเบื่อหน่าย เป็นเรื่องธรรมดา

ความว่าเบื่อหน่ายเป็นเรื่องธรรมดา เพราะอะไร เพราะทางของคฤหัสถ์ไง เวลาทางของนักบวช ทางของพระเป็นทางที่กว้างขวาง ทางของคฤหัสถ์เป็นทางที่คับแคบ คับแคบเพราะเราต้องทําหน้าที่การงานของเราด้วยไง ทําหน้าที่การงานของเราแล้ว เราจะต้องแบ่งเวลามาเพื่อประพฤติปฏิบัติไง

ทีนี้เวลาแบ่งมาประพฤติปฏิบัติ เวลาเราทํางาน เวลาทํางานเราต้องใส่ใจกับเรื่องหน้าที่การงานนั้น ฉะนั้น เวลาใส่ใจการงานนั้น เราก็บอกว่าสิ่งนี้มันแย่งเวลาของเราไป ถ้าแย่งเวลาของเราไป เราก็ตั้งใจสิ ตั้งสติอยู่กับการทํางานนั้น ทํางานจนเสร็จงานนั้นแล้วเราค่อยมาฝึกหัดภาวนา นี้มาฝึกหัดภาวนานะ ฉะนั้น เวลาฝึกหัดภาวนา ฝึกหัดภาวนาเพื่ออะไร ก็เพื่อหัวใจของเราไง ฉะนั้น เราต้องมีหน้าที่สองทาง ทางโลกกับทางธรรม ถ้าทางโลกเราก็ต้องขวนขวายของเรา ทางของคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบ คับแคบเพราะหน้าที่การงานมันแย่งเวลาของเราไป

แต่ถ้ามันแย่งเวลาเราไปนะ แต่ถ้าเป็นกิเลสล่ะ เวลาเป็นกิเลส เห็นไหม เวลาเขาบอกว่า ปฏิบัติธรรมในชีวิตประจําวัน ถ้าปฏิบัติธรรมในชีวิตประจําวัน พยายามจะบีบคั้นไงว่าธรรมะมันเล็กน้อย การดํารงชีวิตประจําวัน คือชีวิตเรามันของแท้อยู่แล้วไง ปฏิบัติธรรมในชีวิตประจําวัน ปฏิบัติธรรมในชีวิตประจําวัน ก็เลยว่าความเป็นชีวิตประจําวัน ความมีชีวิตในปุถุชนนั้นมันยิ่งใหญ่ ธรรมะเป็นเรื่องรอง เวลาเป็นสิ่งจริงๆ เวลาปฏิบัติธรรมก็คือปฏิบัติธรรม ปฏิบัติธรรมในความเป็นจริง ถ้าทําหน้าที่การงาน ก็ทําหน้าที่การงานของเรา

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่ฝั้นท่านพูดเอง เวลาท่านถามว่าจะปฏิบัติมันไม่มีเวลา ไม่มีเวลา ท่านบอกว่า “คนเราไม่เกิดมาหายใจทิ้งเปล่าๆ ถ้ายังมีหายใจอยู่ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ได้ตลอดเวลา” ถ้าได้ตลอดเวลา เราก็ได้ตลอดเวลา แล้วถ้าเราจะทํางานเราก็อยู่กับงาน เวลาเราเสร็จจากงานแล้วเราก็หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ให้รักษาหัวใจของเราไว้ รักษาหัวใจของเราไว้ รักษาอารมณ์ของเราไว้ เหมือนผูกใจของเราไว้

แต่ถ้าการปฏิบัติในชีวิตประจําวัน ชีวิตประจําวันมันเลินเล่อ พอเลินเล่อของมันไป มันปฏิบัติแล้วมันจะได้ผลสิ่งใดฉะนั้น ถ้าไม่ได้ผลสิ่งใด มันก็เลยปฏิบัติกันกลายว่าปฏิบัติธรรมในชีวิตประจําวัน แล้วเอาอะไรเป็นธรรมล่ะ ปฏิบัติธรรมมันก็เป็นเรื่องแบบว่า มันเป็นการบรรเทาทุกข์ ถ้าการปฏิบัติอย่างนี้เป็นการปฏิบัติบรรเทาทุกข์ บรรเทาทุกข์เพราะว่าเราอยู่กับมัน เว้นไว้แต่คนที่มีอํานาจวาสนา เวลาทําๆ ไป เกิดถ้าจิตมันดูดดื่ม จิตมันดิ่งลง ไอ้นั่นน่ะมันจะเห็นคุณค่า พอเห็นคุณค่าแล้วเขาจะวางเรื่องชีวิตประจําวันเอาไว้ซะ แล้วมาปฏิบัติธรรมดีกว่า ถ้าปฏิบัติธรรมมันก็เป็นความจริงไง

ทางคับแคบหรือทางกว้างขวางมันเป็นที่ว่าเราต้องมีสติปัญญาแบ่งเวลาของเราเอง ถ้าเราแบ่งเวลาได้มันก็จะเจริญก้าวหน้า ถ้าเจริญก้าวหน้านะ คนเจริญก้าวหน้าแล้ว จิตใจมันเข้มแข็งนะ ถ้าจิตใจเข้มแข็งแล้ว เราอยู่ในที่ทํางานของเรา เราจะรักษาใจเราสบายๆ เลย รักษาใจสบายๆ แล้วมันจะแบ่งเวลาไปปฏิบัติเอง แต่ถ้าจิตใจเรายังไม่เข้มแข็ง อยู่ในที่ทํางานนะ คนนู้นพูด คนนี้พูด มันหวั่นไหวหมดเลย ปฏิบัติธรรมแล้วทําไมมันหวั่นไหวไปหมดเลย ปฏิบัติธรรมแล้วทําไมชีวิตมันไม่เห็นมันจะมีความสุขตรงไหนเลย เพราะอะไร เพราะจิตใจเรามันยังไม่เข้มแข็งไง

ถ้าจิตใจเข้มแข็ง อยู่ที่ไหนก็อยู่ได้ ถ้าอยู่ที่ไหนก็อยู่ได้นะ มันจะแบ่งเวลามันเอง หน้าที่การงานของเรา หน้าที่ของเรา เราทําหน้าที่ของเราจบ พอเสร็จแล้วเราจะภาวนาแล้ว ถ้าภาวนาเราก็แบ่งเวลาเรามาภาวนา แล้วภาวนาต่อไป ถ้ามันเป็นไปได้ มันจะเจริญก้าวหน้าของมันไป ถ้าเจริญก้าวหน้า เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาเขาบอกว่า สิ่งที่เขาทํา ทําอยู่นาน นี้พอทําแล้วจิตใจของเขามันไม่มั่นคง มันขึ้นๆ ลงๆ พอพยายามจะให้เห็นว่ามันเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าเป็นเรื่องธรรมดาแล้วนะ เรื่องธรรมดา เพราะถ้าไม่เรื่องธรรมดา ถ้าเราไม่ประพฤติปฏิบัตินะ ทําไมบอกว่าทําความดีนี่ทํายาก แล้วเราจําเป็นต้องทํา ถ้าไม่ทําแล้วความเลวมันจะเข้ามาไง ถ้าเราทําความดีอยู่ ความดีที่ว่าความดีถ้ามันไม่ก้าวหน้าๆ นี่คือผลประโยชน์แล้ว

นี่คือทําความดี คือเราอยู่กับพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ อยู่กับรัตนตรัยของเรา อยู่กับแก้วสารพัดนึก แล้วทําของเรา มีเวลาของเรา นี่คือโอกาสของเรา ถ้าจิตมันลงได้ โอ้โฮ! มหัศจรรย์เลย ถ้ามหัศจรรย์ ตอนนั้นมันจะเป็นความจริงขึ้นมา ฉะนั้น ที่ว่าทางกว้างขวางหรือทางคับแคบมันก็อยู่ที่ว่าเรามีสติปัญญามากน้อยแค่ไหน ถ้ามีสติมีปัญญามากน้อยแค่ไหน เราเป็นคนให้เวลาตัวเราเอง ถ้าให้เวลาตัวเราเองแล้วเราทําของเราได้

ทีนี้คําถาม “ข้อที่ ๑ ในบางครั้งลูกนั่งสมาธิแล้ว ดูลมหายใจจนพร้อมกําหนดพุทโธ ลมหายใจค่อยๆ เบาลงจนรู้สึกเหมือนไม่ได้หายใจ ขณะนั้นมีสติตัวรู้อยู่ตลอดเวลา แต่เหมือนเรานั่งดูอีกคนหนึ่งกําลังหลับ เลยนั่งดูอย่างนั้นจนลมหายใจค่อยๆ ชัดขึ้นมา”

ถ้าเรานั่งดูอยู่อีกคนหนึ่งกําลังหลับ นั่นน่ะ มันใกล้จะหลับแล้วล่ะ มันอาการอย่างนั้น อาการที่มันจะหลับ มันจะรู้มันจะเห็นอะไรของมัน แต่มันจะหลับของมัน ถ้าพูดถึงถ้ามีสติอยู่นะ แล้วเรานั่งดูของเราจนลมหายใจมันชัดเจนขึ้นมา นั่งดูลมจนมันค่อยกลับฟื้นขึ้นมา มันก็คือใกล้จะตกภวังค์ นั่นน่ะ ถ้าเรานั่งดูคนอื่นจะหลับแล้วมันก็หลับไปเลย แล้วบางทีมันนั่งเองมันก็นั่งหลับไปเลย

เวลากําหนด ที่เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เวลามันตกภวังค์ ตกภวังค์ ไอ้การที่ตกภวังค์ส่วนใหญ่ร้อยทั้งร้อย ร้อยทั้งร้อยมันตกภวังค์ทั้งนั้น มันไม่ใช่ลงสมาธิ พอตกภวังค์ขึ้นมา มันพุทโธๆ พุทโธหลับไปเลย พอหลับไปเลย ๒ - ๓ ชั่วโมงนะ สะดุ้งตื่นขึ้นมา โอ้โฮ! วันนี้ภาวนาดีมากๆ เพราะมันหลับไปมันสบายไง มันหลับไปเลย แล้วก็ไม่รู้ตัวด้วยตกภวังค์นะ โอ้โฮ! วันนี้สมาธิดีมากเลย วันนี้มีความสุขมาก

แล้วถ้าทําอย่างนี้บ่อยๆ เพราะตัวเองไม่มีสติสัมปชัญญะรู้เท่าทันตัวเอง มันจะเป็นมากขึ้นๆ มันจะหลับสนิทเลย พุทโธๆ พุทโธซักพักหายเลย แล้วเป็นอย่างนี้ เป็นอย่างนี้ เพราะเราเป็นเอง เราทําอะไรไม่มีความผิดหรอก แต่ถ้าใครมาชี้ว่าเราผิด โกรธมาก แล้วตัวเองก็ไม่รู้ว่าผิด แต่ถ้าวันใดนะ พอทําอย่างนี้ไปแล้วจิตจะไม่มีกําลัง คําว่า “เป็นสมาธิ เป็นสมาธิ” มันเป็นมิจฉามาก มากกว่าเป็นสัมมา สัมมาสมาธิคือสมาธิถูกต้องดีงาม มิจฉาสมาธิมันเป็นสมาธิ คําว่า “ตกภวังค์” นี่ก็เป็นสมาธิชนิดหนึ่ง แต่หลวงตาใช้คําว่า “สมาธิหัวตอ” สมาธิหัวตอไง

ดูต้นไม้สิ ดูตอไม้สิ ตอไม้มันมีชีวิตไหม ตอไม้มันรู้จักอะไรไหม แล้วเราทําจิตเราให้เป็นตอไม้อย่างนั้นน่ะ มันเป็นประโยชน์อะไรกับใครไหม แต่เพราะความไม่รู้ไง เพราะตอไม้มันไม่รบกวนใครไง ตอไม้มันตั้งอยู่เฉยๆ ไง เลยสําคัญตน แหม! วันนี้สมาธิดีมาก เป็นอยู่อย่างนี้ ไม่รู้สึกตัวเลย ถ้าไม่รู้สึกตัวนะ จิตที่มันหลับใหลมันจะมีกําลังไหม มันจะมีสติสัมปชัญญะไหม มันจะทําอะไรให้เป็นประโยชน์ผลดีงามได้ไหม ตอไม้มันทําอะไรเป็นประโยชน์ มันมีแต่กีดขวางคนอื่น ดีแต่ใครไม่เห็น เดินไปสะดุดมัน ยังเกิดความบาดเจ็บอีกต่างหาก

จิตก็เหมือนกัน ตกภวังค์ ตกภวังค์ สมาธิหัวตอ มันไม่เป็นประโยชน์กับใคร พอไม่เป็นประโยชน์กับใคร ตัวเองก็สําคัญตน แล้วมันเป็นความผิดนะ ความผิดว่า “เอ๊ะ! สมาธิมันเป็นแบบนี้ เราทําสมาธิมาตั้งนาน ปฏิบัติมาตั้งหลายปีแล้วไม่เห็นได้อะไรเลย” มันจะได้อะไร ก็มันนอนหลับอยู่นั่น แต่ยังสําคัญตนว่าตัวเองเป็นสมาธิอยู่นะ เขาเรียกสมาธิหัวตอ เวลามันตกภวังค์ไง แล้วมันก็ต้องมีวิธีแก้ วิธีแก้ เวลาครูบาอาจารย์ท่านก็จะแก้ของท่าน เห็นไหม เวลาปฏิบัติไปแล้ว ถ้าพูดถึงว่าพวกเราปฏิบัติแล้ว เจออุปสรรคอย่างนี้ เราว่าเราเป็นคนที่ไม่มีอํานาจวาสนาบารมี

เวลาพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะไปฟังพระสารีบุตรที่ฟังเทศน์มาจากพระอัสสชิจนเป็นพระโสดาบัน แล้วชวนกันไปบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาพระโมคคัลลานะ เห็นไหม เวลาภาวนาไปง่วงเหงาหาวนอน มันจะตกภวังค์ องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปสอนเลย ไปโดยฤทธิ์นะ ให้เธอจงตรึกในธรรม ให้เธอจงแหงนหน้าดูดาว ให้ดูดาว กลางคืนให้ดูดาวซะ ให้เอานํ้าลูบหน้า แล้วถ้ามันง่วงนักก็ให้นอนซะ ตื่นแล้วค่อยมาภาวนา

เราจะบอกว่าพระโมคคัลลานะก็ยังเป็น แต่เวลาเป็นแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าควบคุมอยู่ เล็งญาณอยู่ ท่านคอยปลุกคอยปลอบหมดล่ะ แต่ไอ้พวกเราเวลาเป็น โอ้โฮ! มันเป็นภวังค์ แต่สําคัญว่ามันเป็นสมาธิเนี่ยสิ ถ้าเป็นสมาธินะ มันจะมีความสงบ มันจะมีความดูดดื่ม มันจะมีความสดชื่น มันจะมีรสชาติที่สุขมาก แล้วเคยเข้าสมาธิได้นะ เวลาเข้าครั้งที่ ๒ มันไม่ได้อย่างนี้แล้ว มันก็อย่างนี้ แล้วทําให้การปฏิบัติที่ว่าเข้าสมาธิไม่ได้ พอเข้าสมาธิไม่ได้ จิตมันก็ไม่มีกําลัง

ที่เข้าสมาธิได้ ที่เขาเข้าสมาธิ เข้าสมาธิ ดูนะ เวลาคนไฟไหม้บ้าน หรือคนเล่นไพ่ ตํารวจจับ ดูมันวิ่งสิ มันพุ่งพรวดเลย นั่นสัญชาตญาณของจิต เห็นเวลาไฟไหม้บ้านไหม ตู้เย็นตู้ใหญ่ๆ มันแบกพรวดไปเลย นั่นน่ะจิตที่มันเป็นข้อเท็จจริงของมัน แล้วคิดดูสิถ้าเราทําสมาธิ ทําสมาธิ ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา พลังอย่างนั้นน่ะ กําลังอย่างนั้นน่ะ กําลังอย่างนั้นมันจะเกิดของมันขึ้นมาโดยข้อเท็จจริง

เวลาไฟไหม้บ้าน หรือเล่นไพ่ตํารวจไล่กวดจับ เวลามันแสดงโดยสัญชาตญาณของมัน มันยังมีกําลังได้ขนาดนั้น แล้วถ้าเราทําสมาธิว่ามีกําลัง มีกําลัง มันมีกําลังเพื่อเหตุนี้ไง มีกําลังเพื่อเวลาจิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา มันมีกําลังของมัน พอมีกําลังของมัน เห็นไหม พอมีกําลังมันก็มีกําลังที่เหนือกิเลสของเรา พอเหนือกิเลสของเรา ถ้ามันไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้ามันมีศีล สมาธิ แล้วเกิดปัญญา ปัญญานั้นมันจะเกิดความมหัศจรรย์ ปัญญาอันนั้นน่ะ อันนั้นน่ะ แล้วอันนั้นถ้ามันจะเกิดขึ้น เห็นไหม

ฉะนั้น เขาบอกว่า “เวลานั่งๆ ไปแล้วเห็นคนหนึ่งกําลังจะหลับ”

ถ้าขาดสติมันก็หลับไปเลย อันนี้มันจะตกภวังค์ ถ้าตกภวังค์แล้วเราลุกซะ ถ้าตกภวังค์แล้วมันเคยตัว ความว่าเคยตัวแล้วมันเป็นอย่างนั้น ต้องแก้ทั้งนั้นน่ะ เวลาแก้ขึ้นมาก็พยายามฝืนมัน เวลาครูบาอาจารย์บางองค์ อย่างเช่น เราเวลาจะปฏิบัตินะ ตั้งใจกําหนดพุทโธโดยไม่เอาสมาธิ เพราะจิต โดยสัญชาตญาณของคน เวลาเราปฏิบัติแล้วเราจะเอาผลกัน เวลาเอาผลไป เราก็คาดหมาย แล้วก็มุ่งหวังที่จะเอาผล มันก็เลยไม่รอบคอบ แล้วมันก็จะลงไปสู่ภวังค์นั้นหมดเลย แต่เวลาเราปฏิบัติโดยที่ไม่เอาสมาธินะ เรากําหนดพุทโธๆ เราทําแต่เหตุของเรา ถ้ามันไม่เอาสมาธิ ไม่เอาสมาธิ แต่ถ้าเหตุผลมันจะได้ มันจะไปไหนล่ะ

แล้วหลวงปู่เจี๊ยะเวลาเราอยู่กับท่าน ท่านบอกเลยนะ ถ้ากําหนด ๓ ชั่วโมง พุทโธๆ เร็วๆ ๓ ชั่วโมง จะได้สมาธิ ๒ นาที ถ้า ๑๐ ชั่วโมง ได้สมาธิ ๕ นาที

มันจะมากน้อยแค่ไหน เราก็เลยลองที่ว่าท่านสอน กําหนดพุทโธๆ โดยที่ไม่เอาสมาธิ กําหนดอยู่อย่างนั้นน่ะ พุทโธๆ ทั้งวันทั้งคืน พุทโธๆ เพราะเราทําได้ พุทโธๆ ชัดๆ พุทโธของเรา พุทโธๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วเวลานั่งสมาธิก็พุทโธต่อเนื่อง โอ้โฮ! เวลามันจะลงนะ ไม่เอา ไม่เอา จิตมันดิ่งลง มันควงเหมือนควงสว่านลงไปเลย วืด วืด ไม่เอา ไม่เอา มันไป มันไป ลงไปถึงที่สุดเลย ถึงฐีติจิตเลย ดิ่งลงไปจนถึงกึก สุดของมันเลย สักแต่ว่ารู้ เงียบหลายชั่วโมง แล้วมันคลายออก บอก “เออ! ท่านพูดจริง” เพียงแต่ว่าเราจะทําได้จริงหรือเปล่า ถ้าทําได้จริง ความจริงมันเป็นแบบนั้น

ถ้าความจริงเป็นแบบนั้น นี่พูดถึง เห็นไหม เวลาบอกว่า “เวลานั่งกําหนดพุทโธไป หายใจค่อยๆ เบาๆ จนรู้สึกไม่ได้หายใจ ขณะที่สติรู้ตัวอยู่ตลอด แต่เหมือนเรานั่งดูคนกําลังหลับ เลยนั่งดูอย่างนั้นจนลมหายใจค่อยๆ เลยนั่งดูอย่างนั้นน่ะ” แหม! อันนี้มันวาสนานะ “เลยนั่งดูอย่างนั้นแล้วก็หายไปเลย” ภวังค์ชัดๆ เลย “เลยนั่งดูอย่างนั้นจนลมหายใจค่อยๆ ฟื้นมา” เออ! แต่เราก็ว่าหลับไปแล้วครึ่งหนึ่ง หลับไปแล้ว แล้วค่อยๆ ฟื้นขึ้นมา

แต่ยังดีนะ ฟื้นขึ้นมา ถ้าฟื้นขึ้นมา ต้องดูตรงนี้ ตรงที่ว่ามันจะหายไป หรือว่ามันจะลงไป รักษาตรงนี้ไว้ ถ้ามันจะลง ถ้าเป็นสมาธินะ พุทโธๆ สติมันจะตลอด มันจะรู้ตัวตลอดเลย ชัดๆ ชัดๆ ชัดๆ แวบๆ นั่นล่ะช่วงที่มันหาย มันต้องต่อเนื่อง ต่อเนื่อง แล้วมันจะแวบหายไปแล้ว ดึงกลับมา แวบหายไป ดึงกลับมา แต่ถ้าพุทโธๆๆๆ ไม่มีเว้นวรรค มันจะละเอียดหมด มันจะต่อเนื่อง เหมือนไฟ ไฟถ้ามันสะดุด มันก็ใช้ไม่ได้ใช่ไหม ไฟมันต้องเสถียรใช่ไหม ไฟมันต้องเสถียรด้วย ไม่ให้สูงไป ไม่ให้ตํ่าไป แล้วต้องเสถียรด้วย

นี่ก็เหมือนกัน สมาธิถ้ามันจะลงนะ มันลงชัดๆ อย่างนี้ พุทโธๆๆๆ ชัดเจนมาก พุทโธจนพุทโธละเอียด ละเอียด ละเอียดจนพุทโธไม่ได้เลย แต่ก็ชัดๆ ไม่มีเว้นวรรค เว้นวรรคนั่นน่ะภวังค์ทั้งนั้น มันจะแยกออก แยกออก ถ้าแยกออก นี่พูดถึงว่า ถ้าเป็นสมาธินะ ถ้าเป็นสมาธิ เป็นสมาธิ

คําถาม วันนี้คําถามข้อที่ ๑ มันเป็นเหตุผล เหตุผลว่าถ้านั่งไปแล้วมันจะมีประสบการณ์อย่างนี้ ถ้ามีประสบการณ์อย่างนี้ เพียงแต่เรามีสติมีปัญญา เราก็ดูของเรา เราก็แก้ไขของเรา ถ้าแก้ไขของเรา มันก็เป็นประโยชน์กับเรา ฝึกหัดทําสมาธิ ฝึกหัดทําความสงบของใจ ฝึกหัดหาตัวตนของเรา แล้วเอาตัวตนของเราออกฝึกหัดทํางาน ออกฝึกหัดทํางานคือว่าออกมาชําระล้างทําความสะอาดใจของเรา

ถ้าทําความสะอาดใจของเรา เห็นไหม สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิที่เห็นผิด เห็นผิดในทํานองคลองธรรม เห็นผิดในความเป็นสัจธรรม เห็นผิดในธรรมะที่มีอยู่โดยดั้งเดิม ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิมคือสัจธรรม แต่กิเลสของเรามันคิด มันพิจารณาของมัน มันศึกษามา แล้วมันยังเห็นเข้าข้างตัวเอง มันเห็นผิดของมัน มันมีทิฏฐิของมัน มันมีความเห็นของมันที่ผิด

ถ้าจิตเราสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม สิ่งใดสิ่งหนึ่งก็ได้ จับแล้วพิจารณาของมันไป แยกแยะของมันไปนะ ถ้ามันจะแยกแยะของมันไป มันต้องมีสมาธิ มันต้องมีกําลังตรงนี้ ถ้าไม่มีสมาธิ สิ่งที่เกิดขึ้น เกิดขึ้นนั้นเป็นโลกียปัญญา ปัญญาที่เราคาดหมายในสติปัฏฐาน ๔ ปัญญาที่เราปรุงแต่งในเรื่องสติปัฏฐาน ๔ ปัญญาที่เราปรุงแต่งในเรื่องสติปัฏฐาน ๔ ไม่ใช่สติปัฏฐาน ๔ ตามอริยสัจ

ถ้าสติปัฏฐาน ๔ ตามอริยสัจ มันต้องมีความสงบของใจ มีความระงับของใจ ใจตัวนี้มั่นคงขึ้นมา มันถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามอริยสัจ ตามสัจจะความจริง เพราะ เพราะจิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ มันกลั่นมันกรองออกมาจากอริยสัจ อริยสัจคือปัญญา คือมรรคกลั่นกรองจิตนี้ออกมา ถ้ามรรคออกมา เห็นไหม มันจะสํารอก มันจะคายของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา อันนั้นจะเป็นความจริงขึ้นมา นี่ข้อที่ ๑

“๒. มีบางครั้งลูกเห็นคนที่ดิ้นรนเหนื่อยยาก ใช้ชีวิตอย่างลําบาก ในขณะที่บางคนก็เอารัดเอาเปรียบคนอื่น ลูกก็เกิดความเบื่อหน่ายสังเวช ชีวิตคนเรามันต้องทุกข์ลําบาก หรือวิ่งตามกิเลสไป จนไม่ทันมองเห็นคุณค่าที่แท้จริงของชีวิตนี้เลย สุดท้ายก็ต้องบอกตัวเองว่าทําอย่างไรอย่างอื่นไม่ได้ เราก็ทําชีวิตตัวเองให้ดีที่มีประโยชน์อย่างเต็มที่”

ไอ้นี่เรามองไง ไปมองเห็นคนอื่น ทีนี้เวลาจะมองเห็นคนอื่น มันก็ต้องเข้ามาถึงตัวเราก่อนไง สิ่งที่เห็นคนอื่น เวลาอยู่กับหลวงตาไง เวลามีปัญหาขึ้นมาบอก “นั่นเรื่องของเขา ใครจะดี ใครจะชั่ว เรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดีว่ะ” ท่านจะเตือนหมู่คณะ เตือนพระในสิ่งที่ท่านปกครองอยู่นะ เรื่องตัวตนของเราสําคัญที่สุดนะ เรื่องความดีความชั่วของเราสําคัญที่สุด

ใช่! เราเป็นสัตว์สังคมนะ เราต้องอยู่ด้วยกันเป็นสังคม แล้วสังคม เห็นไหม ความคิดในใจของเขาทุกคนก็ว่าคิดดี ทุกคนก็ทําดี แต่เขาทําของเขาอย่างนั้น แล้วเราจะเข้าไปจัดการ เข้าไปเพื่อให้มันเป็นสิ่งที่ถูกต้องดีงาม มันไป ใจเรายังแก้ไม่ได้เลย แล้วใจของเขาคือมันจะเกิดความกระทบกระทั่งกันมากขึ้น

ฉะนั้น มันก็ต้องย้อนกลับมาที่เรา “มันเรื่องของเขา มันเรื่องของเขา ใครจะดี ใครจะชั่วมันเรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดีว่ะ” คือเราจะทําใจของเรา ถ้าสมมุติเป็นเรา เราทําอย่างนั้นไหม ถ้าเราเห็น เราเห็นมันจะเป็นประโยชน์อย่างนี้ไง ถ้าเราเห็นแล้ว เราเห็นแล้วอย่างนั้นคือถูกและผิด นี่คือธรรม เหตุและผลลงคือธรรม

ถ้ามันทําผิด เราโดนคนอื่นนะ มีแต่เบียดเบียน เอารัดเอาเปรียบคนอื่นอย่างนี้ มีแต่เอารัดเอาเปรียบเขา มีแต่เบียดเบียนคนอื่นเขา แล้วไปเบียดเบียนเขา สร้างเวรสร้างกรรมทั้งนั้น ถ้าเป็นเรา เราไม่ทํา แล้วถ้าเป็นเรานะ เราจะทํา เราก็ทําในหัวใจของเรานี่ เราทําหัวใจเรานี่ไม่ให้กิเลสมันเบียดเบียนเรา ถ้าไม่มีกิเลสเบียดเบียนเรานะ เราก็ตั้งสติปัญญาของเรา

เวลามองข้างนอกแล้วมองมาข้างใน เห็นไหม เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ติดภายนอกและภายใน ภายนอกก็ไม่ติดนะ ชื่อเสียง กิตติศัพท์ กิตติคุณ ข้างนอกก็ไม่เอา ไอ้ความอยากในหัวใจก็ไม่เอา ไม่ติดทั้งภายนอกและภายใน ไอ้ที่ข้างนอกไม่ติด ข้างนอกไม่เอา แต่ไปนอนคิดอยู่อยากได้ มันไปติดอยู่ เห็นไหม แต่ส่วนใหญ่แล้วมันติดจากภายในก่อน ถ้าภายในไม่อยากได้ ภายนอกมันไม่ไปเอาหรอก ไอ้นี่มันติดอยู่ภายในก่อน เพราะภายในมันอยากได้ มันถึงไปเอาภายนอก

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งภายนอกและภายใน ภายนอกก็สิ่งที่เรารู้เราเห็น นี่ภายนอก ถ้าเรามีสติปัญญา เป็นกรรมของสัตว์ สัตว์มันสร้างเวรสร้างกรรมกันมา มันถึงต้องทําลายกันอย่างนั้น ถ้าเป็นเราล่ะ เป็นเรา ถ้าเราเจือจานได้ เราช่วยเหลือได้ เราก็ช่วยเหลือ ถ้าเรามีกําลังสามารถที่จะช่วยเหลือได้นะ ถ้าเราไม่มีกําลังที่สามารถช่วยเหลือได้ ธรรมะของผู้บริหารไง อุเบกขา

ก่อนที่จะอุเบกขา เราก็ต้องมองช่องทางว่าเราจะสามารถช่วยเหลือเจือจานเขาได้ไหม ถ้ามันไม่มีความสามารถช่วยเหลือเจือจานได้ มันเป็นกรรมของสัตว์ไง สัตว์มันได้สร้างเวรสร้างกรรมกันมาแบบนี้ มันต้องมาจองล้างจองผลาญกันอย่างนั้น แล้วถ้ามันมีผลทางกฎหมาย กฎหมายเขาก็ต้องมาจัดการใช่ไหม แต่เราก็ไม่ใช่เจ้าหน้าที่ เราก็ไม่มีสิทธิตามกฎหมาย แต่เราไปเห็น ถ้าเห็นนั้น ถ้ามีสติปัญญานะ มันก็เป็นกระจกเงาไง เป็นกระจกเงาสะท้อนเข้ามาสู่ใจของเราไง

ถ้ามันกระจกเงาสะท้อนเข้ามาสู่ใจของเรา เห็นไหม นี่ผลของวัฏฏะ การเวียนว่ายตายเกิดมันทุกข์อย่างนี้ ทั้งๆ ที่เราไม่ได้ทุกข์ เราไม่ได้เป็นคนคนนั้น แต่คนคนนั้นเขาเป็นคนคนนั้น เขาก็ทุกข์ยาก เห็นไหม การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีความทุกข์อย่างนั้น มันเป็นธรรมสังเวชได้ ถ้ามันธรรมสังเวชได้ เขาบอกว่าเขาก็พิจารณาของเขา แล้วจิตใจเขาดีขึ้น ถ้าจิตใจเขาดีขึ้น มันก็เป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงเราอยู่กับโลก เราอยู่กับโลกไง โลกธรรม ๘ มันต้องมีของมันอยู่อย่างนั้น ถ้ามีสติปัญญามันจะอยู่กับโลกโดยไม่ทุกข์จนเกินไป มันเป็นจริตนิสัยนะ ถ้านิสัยของคนที่เป็นธรรม มันเห็นแล้วมันทนไม่ได้ ถ้านิสัยเป็นพาลนะ มันเห็นแล้วมันก็จะไปร่วมมือกับเขาไง มันอยู่ที่จิตใจของคนสูงตํ่า ถ้าจิตใจของคนที่มันสูงนะเป็นธรรม มันเห็นแล้วมันก็อึดอัด ถ้าจิตใจที่เขาเป็นพาลนะ เขาก็บอก เออ! มันธรรมดา เดี๋ยวเขาจะหาผลประโยชน์เขาด้วย มันอยู่ที่จิตใจของคน แล้วเราก็ต้องดูแลรักษาฟอกหัวใจของเรา เพื่อประโยชน์กับเราไง ข้อที่ ๒

“๓. การปฏิบัติของลูกยังล้มลุกคลุกคลานอยู่ บางครั้งก็เกิดความท้อใจ เหมือนเราไม่เห็นแสงที่ปลายอุโมงค์ ต้องคอยปลุกปั่นหัวใจของตนทําต่อไปนะ วันหนึ่งได้ฟังเทศน์หลวงพ่อไง ยิ่งกระแทกเข้ามาที่หัวใจ”

อันนี้มันก็เป็นแบบว่า เราตั้งปฏิภาณของเราไว้ เราตั้งโอกาสของเราไว้ ถ้าเราทํา เห็นไหม เห็นแสงที่ปลายอุโมงค์ ถ้าปลายอุโมงค์ เห็นไหม เวลาเขาหลงทางกัน หรือเขามีปัญหากัน เขาว่า เห็นแสงอยู่ปลายอุโมงค์ยังมีโอกาสไง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน มันต้องมีโอกาส ถ้าไม่เห็นแสงที่ปลายอุโมงค์ ไม่เห็นแสงที่ปลายอุโมงค์เราไปคิดกันในเรื่องเป็นวัตถุไง อุโมงค์ต้องมีแสงสว่างอยู่ปลายอุโมงค์นั้น แต่ถ้าเป็นเรื่องของการภาวนานะ เรื่องของหัวใจนะ เป็นเรื่องของหัวใจ หัวใจของคนเวลาที่มันจะเป็นธรรมๆ ขึ้นมา เวลาเป็นธรรมขึ้นมา ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น ถ้าช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น คือสมุจเฉท-ปหาน แพล็บจบเลย

แต่! แต่กว่าที่จะเป็นอย่างนั้นได้ เราต้องสะสมมา เราต้องสะสมมา ศีล สมาธิ ปัญญาฝึกหัดมา อย่างเช่น ตทังคปหาน คนที่พิจารณาเป็น ภาวนาเป็น เห็นไหม เวลาพิจารณาเป็น ภาวนาเป็นขึ้นมาล้มลุกคลุกคลาน เราต้องสํารวมระวัง ถ้าไม่สํารวมระวังมันก็ส่งออก มันพุ่งไปหมดล่ะ เราต้องสํารวมระวังอยู่ตลอดเวลา เราต้องรักษาจิต รักษาจิตของเราไม่ให้มันส่งออก ไม่ให้มันกระเพื่อม แล้วพอไม่ให้กระเพื่อมแล้วต้องทําความสงบของใจให้มั่นคง มั่นคงแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา พอปัญญาฝึกหัดใช้ไปแล้ว มันใช้กําลังของมันไป สมาธิมันก็อ่อนลง พอสมาธิอ่อนลง ใช้ปัญญาต่อเนื่อง

พอใช้ปัญญาทีแรกก็โอ้โฮ! รสชาติมันแจ่มแจ้ง รสชาติของธรรมมันชนะรสทั้งปวง มันมีความดูดดื่ม มันทําของมันไป นั่นน่ะเพราะมันมีกําลังสมาธิหนุน ศีล สมาธิ ปัญญา พอใช้ไป พอใช้ไปสมาธิเหมือนไฟ ไฟพอเราใช้ไปแล้วมันก็ต้องตกลง มันก็ต้องใช้ไฟไป สมาธิพอมันพิจารณาไปแล้ว สมาธิมันก็อ่อนลง พออ่อนลงไอ้ปัญญาที่มันพิจารณาอยู่นี่มันก็เบาบางลง เบาบางลง พอพิจารณาไปมันจืดๆ ชืดๆ มันพิจารณาไปแล้วมันไม่ทะลุทะลวง

คนไม่รู้ก็คิดว่าเราใช้ปัญญา สมาธิเรามีแล้ว เราใช้ปัญญา ใช้ไปๆ ล้มลุกคลุกคลานหมดเลย สมาธิก็เสื่อม ปัญญาก็ล้มเหลว แล้วก็โอ้โฮ! หันซ้ายหันขวา ภาวนาแล้วไม่ได้เรื่อง ทําภาวนาแล้วไม่ได้ ภาวนาก็เพราะไม่สมดุลไง เพราะใช้ไม่เป็นไง ไม่มีครูบาอาจารย์ไง แต่ถ้ามันพิจารณาของมันไปโดยใช้ปัญญา ถ้าไม่มีสมาธิมันก็พิจารณาไปโดยที่ว่า “แหม! ธรรมะมันเป็นอย่างนี้ ธรรมะทําไมมันไม่เห็นเข้าใจอะไรเลย” เพราะมันไม่มีสมาธิ

พอมันมีสมาธิขึ้นมา ฝึกหัดใช้ปัญญาขึ้นมา มันทะลุทะลวงไป โอ้โฮ! สุดยอด สุดยอด พอสุดยอดมันก็อยากได้ พออยากได้มันก็พยายามขวนขวาย ขวนขวายจนลืมพื้นเพของตน ถ้าคนเป็นเขาต้องวางเลย พอพิจารณาไปแล้วมันไม่ไปนะวางๆ หยุด หยุดแล้วกลับมาใช้พุทโธ หยุดมาเพื่อสะสม สะสมกําลังคือมาดูต้นทุนของเรา มาดูกําลังไฟของเรา ทําไมมันตก เครื่องมันเป็นอย่างไร สายส่งมันมั่นคงไหม มันดีไหม กลับมาทบทวน พอทบทวนเสร็จแล้ว พอมันเข้มแข็งขึ้นมา กําลังก็ดี กําลังดี พอใช้ปัญญา มันไปต่อเนื่องอีกแล้ว

เวลามันใช้ต่อเนื่องไป เห็นไหม เวลาพิจารณาไป พิจารณาไป สิ่งที่ว่ากว่าที่จะเป็นช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น มันต้องมีพื้นฐานมันมา ต้องมีการกระทําของมันมา ฝึกหัดใช้ปัญญา ลองผิดลองถูก ลองพิจารณาของเรา ล้มลุกคลุกคลาน คนที่ภาวนา ไอ้ตรงนี้ มันเหมือนกับตรงนี้แบบว่ามันไม่แพ้ ไม่ชนะ คือยังไม่มีผล แล้วไอ้คนที่ปฏิบัติอยู่ก็อยู่ตรงนี้ อยู่ตรงที่ว่ายังส่งผลงานกับกรรมการไม่ได้ ก็พยายามอยู่นั่น แล้วก็เลยบอกว่า “เอ้! ทําแล้วมันไม่เห็นได้อะไร ทําไม” ถ้าไม่มีตรงนี้มันก็ไม่มีช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น

แต่เพราะมีพื้นฐานมีการสร้างสมมา มีการปฏิบัติมา เวลามันไปถึงที่สุด ช้างกระดิกหู แพล็บขาดหมดเลย พอจิตมันสมดุล มันมัชฌิมาปฏิปทา มันสมดุล มันพิจารณาไปด้วยกําลังของศีล สมาธิ ปัญญา เวลามันขาดลง กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แยกออกเป็น ๓ ทวีปเลย พิจารณาไป เวลากายกับใจแยกออกจากกัน โลกนี้ราบหมดเลย พิจารณาอสุภะขึ้นไป เวลามันขาด มันจะขาดไป บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มันจะ ๔ คู่ เวลาจะขาด แป๊บเดียว วึบ แต่กว่าจะแป๊บเดียวนั้นมันต้องมีพื้นฐานมา มันต้องมีที่มา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันไม่มีลอยมาจากฟ้า ไม่มีใครยื่นให้

ฉะนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติ หลวงตาท่านถึงยกให้ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก สันทิฏฐิโกคือความรู้แจ้งในใจของเรา ใจของเรา ใจของเราเพราะความสงสัย เพราะอวิชชาถึงได้พาเวียนว่ายตายเกิด แล้วเราก็ยังคลุมๆ เครือๆ อยู่นี่ เกิดแน่นอน ยังงงๆ คลุมๆ เครือๆ นี่แหละอวิชชา นี่แหละตัวจริงเลย ไม่ใช่ตัวปลอม ตัวจริงๆ

แต่ถ้ามันพิจารณาของมันไป เห็นไหม มันสํารอกมันคายของมันออก เวลามันสันทิฏฐิโก สันทิฏฐิโกคือรู้แจ้งแทงตลอด สว่างหมด ครอบคลุมทั้งหมด สํารอกออกหมด มันมีอะไร สงสัยตรงไหน มันไม่สงสัย ถ้าเป็นสันทิฏฐิโกมันรู้แจ้งไง วิปัสสนาเพื่อความรู้แจ้ง แล้วรู้แจ้งที่ไหนล่ะ ก็รู้แจ้งในใจดวงนั้นไง แล้วถ้ารู้แจ้งในใจดวงนั้น ไอ้วิธีการรู้แจ้ง มึงพูดไม่ได้หรือ วิธีการรู้แจ้ง มันรู้แจ้งอย่างไร แล้วรู้แจ้งมันคายอะไรออกไป สิ่งที่มันคายออกไป กิเลสมันคายออกไปอย่างไร

ยถาภูตังคือกิเลสตาย เกิดญาณทัสสนะ พิสูจน์ศพ เวลาเกิดอาชญากรรม เห็นไหม ฆ่าคนตาย พอฆ่าคนตายแล้ว เขาต้องพิสูจน์ว่าตายเพราะอะไร ตายอย่างไร นี่ก็เหมือนกัน เวลากิเลสตาย มันตายชัดๆ อย่างนี้นะ ไม่ใช่ว่า ฝันว่าตาย ฝันว่ากิเลสตาย ถ้าฝันว่ากิเลสตาย กิเลสมันไม่ตายหรอก เพราะมันอยู่กับมึงนั่นแหละ แต่ถ้ามันตาย เกิดยถาภูตัง เกิดยถาภูตังคือการชําระล้าง เกิดญาณทัสสนะ เกิดญาณรู้แจ้งว่าได้พิสูจน์แล้ว สันทิฏฐิโก ความจริงมันเป็นแบบนี้

ความจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หลวงตาท่านยกให้สันทิฏฐิโก ถ้ายกให้สันทิฏฐิโก เห็นไหม เวลามันเป็นจริง มันเป็นจริงอย่างนี้ ถ้าเป็นจริงอย่างนี้มันถึงบอกว่าแสงสว่างที่ปลายอุโมงค์มันอยู่ที่ไหนล่ะ แสงสว่างปลายอุโมงค์มันอยู่ที่ความเพียรของเรา ที่ความเพียรของเรา ความวิริยอุตสาหะของเรา ถ้าเรามีความเพียร มีความวิริยอุตสาหะของเรา เราก็ทําของเราไป

ถ้าเราทําของเราไป ถ้าเราไม่ทําล่ะ ถ้าเราไม่ทํานะ ใช้ชีวิตโดยปกติ มันไหลไปอยู่แล้ว โลกนี้เขามีสังคม แล้วสังคมของเขา ในหมู่ของเขา เราจะยืนอยู่ในสังคมนั้น ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเราโดยความเสมอต้นเสมอปลาย สังคมนั้นเขาจะให้โอกาสเรา สังคมนั้นน่ะ สังคมนั้น สังคมทุกสังคมต้องการคนดี แต่สังคมเขาไม่เชื่อว่าเราดีหรือไม่ดีไง เขาไม่เชื่อที่เราดีหรือไม่ดี เพราะเรายังไม่ได้พิสูจน์ให้สังคมเห็นว่าเราดีหรือไม่ดี คือเรามีจุดยืนจริงหรือเปล่า ถ้าเรามีจุดยืนอยู่จริงนะ สังคมนั้นจะให้โอกาสเรา เพราะสังคมทุกสังคมเขาต้องการคนดี เขาอยากได้ของดี แต่เขายังไม่ไว้ใจเท่านั้นเอง แต่เราก็ต้องพิสูจน์กับสังคมนั้น ว่าเรามีเป้าหมายอย่างไร เรามีความมุมานะอย่างไร แล้วเราพยายามทําของเรานะ

ฉะนั้น ถ้าทําของเรา แสงที่ปลายอุโมงค์มันก็จะเห็น ถ้าเวลามันจะเห็นแล้ว เราทําของเราไป เราประพฤติปฏิบัติของเราไป เวลามันเป็นแล้ว ทางโลก ทางโลกเขาเรียกว่าศรัทธา ศรัทธานี้มันยังคลอนแคลนนะ เวลาศรัทธา เห็นไหม ถ้ามันจะเป็นอจลศรัทธา รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ความรู้สึกนึกคิดของเรา รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เรามีสติปัญญาพิจารณาของเรา

ถ้าพุทโธๆ พุทโธ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันรู้เท่า ความรู้เท่า รู้เท่าด้วยอะไร เราคิดสิ ความคิดมันเกิดจากอะไร เกิดจากสัญญา สัญญาเกิดจากอะไร เกิดจากข้อมูลเดิมของเรา ที่เราชอบหรือไม่ชอบ ไอ้ชอบหรือไม่ชอบมันมีอะไรกระตุ้น มันก็มีสังขาร มีกิเลสกระตุ้น ถ้าเราใช้ปัญญาพิจารณาไป มันถึงที่สุดแล้ว มันไปถึงต้นขั้วของมันแล้วมันปล่อยได้ พอมันปล่อยได้ ถ้ามันปล่อยได้ รูป รส กลิ่น เสียงมันดับได้ ถ้ามันดับได้นี่สัมมาสมาธิ

แล้วพอมันทําชํานาญขึ้น ชํานาญขึ้น ถ้ามันเป็นปุถุชน กัลยาณปุถุชน ศรัทธา อจลศรัทธา ถ้าศรัทธาที่ไม่เสื่อมคลาย ศรัทธาที่เป็นอจลศรัทธา เขาจะเห็นว่ารูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมารตามข้อเท็จจริง แล้วเขาสามารถพิจารณาจนมันสมุจเฉทได้ คือมันวางได้จริงๆ พอวางได้จริงๆ ทีนี้จะมาทําสมาธิได้ง่ายขึ้น จะทําสมาธิได้สะดวกขึ้น เพราะ เพราะรูป รส กลิ่น เสียงมันไม่มากระตุ้น ไม่มากระตุ้น

แต่โดยธรรมชาติของเรา มันกระตุ้นโดยสัญชาตญาณ ถ้ามันสัญชาตญาณนี่ปุถุชนคนหนา ผู้ที่มีศรัทธามันถึงคลอนแคลนได้ แต่ถ้ามันพิจารณาของเราไปจนเห็นโทษของมัน รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันจะเป็นอจลศรัทธา คือศรัทธาที่มั่นคงขึ้น ศรัทธาที่เข้มแข็งขึ้น ศรัทธาที่ไม่เสื่อมไปไง ถ้าไม่เสื่อมไป มันก็ปฏิบัติได้ง่ายขึ้น ได้ดีขึ้น

นี่พูดถึงว่า “ข้อที่ ๓ วิธีการจะใช้ปัญญาสู้กับกิเลส ที่มันยังมีล้นเหลือในหัวใจทําอย่างไรต่อไป”

ถ้าทําอย่างนี้แล้วมันก็จะพอได้ ฉะนั้น คําว่า “พอได้นะ” มันเริ่มต้นตั้งแต่เราเข้ามาสนใจในทางปฏิบัติ ถ้าเราไม่ได้สนใจในทางปฏิบัติ เราก็ใช้ชีวิตแบบโลกๆ อยู่นั่นน่ะ ถ้าเราสนใจในทางปฏิบัติ เราเทศน์ตอนเช้านี่แหละ เทศน์ตอนเช้าจะพูดถึงว่าชีวิตของเรา เราก็แสวงหาเพื่อประโยชน์ในชีวิตนี้ไง แต่ถ้าการปฏิบัติเพื่อตัวตน เพื่อจิตของเราเลยน่ะ ถ้าเพื่อตัวตน เพื่อจิตของเรา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเป็นสมาธิ มันเป็นสิทธิ พิสูจน์จิตของเรา จิตของเรามันจะทําตามข้อเท็จจริง แล้วทําตามข้อเท็จจริง ระหว่างจิตกับธรรม

แต่ถ้าเป็นชีวิตประจําวัน ระหว่างสังคม ระหว่างที่เป็นไปทางโลก ถ้าทางโลกมันเป็นแบบนี้ ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา เราพิสูจน์ของเรา เราทําของเรา ถ้าทําได้ ถ้าทําได้นะ ถ้าชีวิตประจําวันของเราตลอดไป มันก็อยู่กับ ภาษาเรานะ มันอยู่ไปแกนๆ ไง มันอยู่ตามหน้าที่ เกิดมาแล้วก็ใช้ชีวิตจนกว่าจะหมดชีวิตไป

แต่เพราะชีวิตนี้ เราใช้ชีวิตได้ด้วย แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติ เข้าถึงตัวตนของเราด้วย แล้วถ้ามันทําได้จริงนะ บุคคล ๔ คู่ สิ้นกิเลสได้ด้วย ถ้าสิ้นกิเลสแล้วมันไม่เกิดอีก มันจบสิ้นที่นี่ด้วย ถ้าที่นี่ด้วย การกระทําของเรามันได้ทั้งสองทาง ทางโลกและทางธรรม แล้วใครจะมีความมุมานะ มีความเข้มแข็งแค่ไหน ทําเพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง

เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา
โอกาสของเรา เราจะบํารุงหัวใจของเราให้มีคุณธรรม
ถ้ามันจะต้องเวียนว่ายตายเกิดอยู่ ก็ให้มันเกิดดีขึ้น
เกิดมาแล้วไม่ต้องทุกข์ต้องยากจนเกินไป
แต่ถ้าใครปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ด้วยนะ สาธุ!
ถ้าใครประพฤติปฏิบัติได้ความเป็นจริงขึ้นมา
มันละมันถอนขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอน จนสิ้นสุดแห่งทุกข์
อันนี้จะเป็นเป้าหมายของชาวพุทธเรา

๔

เข้าใจไม่ตรงกัน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๗ มกราคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความเหมาะสม ถูกต้อง สมควรตามศีลธรรม จริยธรรม”

หลวงพ่อ : นี่คําถามเนาะ พูดถึงคําถาม คําถามนะ ข้อ ๑๙๙๘ ความเหมาะสม ถูกต้อง สมควรตามศีลธรรมและจริยธรรม คําถามแต่รายละเอียดเราจะไม่อ่านเลย รายละเอียดยกไว้ แล้วรายละเอียดนี้แบบว่าให้แขวนไว้เลย แล้วจะบอกว่า เราจะพูดโดยสัจจะ โดยความเป็นจริงนะ แล้วโดยสัจจะโดยความเป็นจริง เว็บไซต์ของเรา เราเป็นเว็บไซต์พระปฏิบัติ ถ้าพระปฏิบัติ เขาจะตอบปัญหาเรื่องการปฏิบัติ

ตอบ : แล้วถ้าเรื่องการปฏิบัตินะ เวลาหลวงตาท่านพูด วิถีแห่งจิต เวลาขันธ์นะ เวลาจิตมันทํางาน มันทํางานอย่างไร ถ้าทํางานอย่างไรนะ เวลาคนถาม เขาจะถาม ถามเรื่องปัญหาอย่างนั้น ถ้าถามเรื่องปัญหาอย่างนี้ ถ้าพูดถึงปัญหาของพระปฏิบัติ เขาจะตอบเรื่องการประพฤติปฏิบัติ เขาไม่ตอบเรื่องปัญหาสังคม ปัญหาต่างๆ มันปัญหาร้อยแปด

ฉะนั้น เวลาเว็บไซต์ทั่วไป ถ้าเว็บไซต์ทั่วไปเขาก็ตอบปัญหาร้อยแปด ถ้าตอบปัญหาร้อยแปด ถ้าคนจิตใจของคน ถ้ามันมีความชอบ ชอบอย่างนั้น เขาก็เข้าไปในเว็บไซต์อย่างนั้น แต่เว็บไซต์ของเราเป็นเว็บไซต์ตอบปัญหาปฏิบัติธรรม ถ้าเว็บไซต์ตอบปัญหาปฏิบัติธรรมนะ เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดไง “แก้จิตแก้ยากนะ ถ้าแก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ”

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เว็บไซต์ของเรา เราเปิดเว็บไซต์ไว้ เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ประพฤติปฏิบัติเรามีความเห็นผิด หรือการปฏิบัติไปมันมีปัญหาขึ้นมาให้ถามปัญหามา เราจะตอบเรื่องการประพฤติปฏิบัติ ถ้าการปฏิบัติธรรม เราจะตอบเรื่องปฏิบัติธรรม แต่ถ้าเป็นเรื่องของทาน เรื่องของศีล เรื่องของภาวนา เห็นไหม ถ้าเรื่องของทาน เรื่องของทานมันเรื่องระดับของสังคม ถ้าระดับของสังคม สังคมมีปัญหาอย่างใด สังคมมีความกระทบกระเทือนกันอย่างใด คนทําบุญๆ ทําบุญเพื่อรํ่าเพื่อรวย เพื่อพ้นจากทุกข์ เพื่อพ้นจากความทุกข์ความยากอันนั้น เพื่อประสบความสําเร็จ อันนั้นระดับของทาน

ระดับของศีล ระดับของศีล มันผู้ที่มีศีลมีธรรม เห็นไหม ระดับของภาวนา ระดับของภาวนา เรื่องภาวนา พระปฏิบัติ พระปฏิบัติเขาจะตอบปัญหาเรื่องภาวนา ถ้าเป็นเว็บไซต์ของเรา เราจะตอบปัญหาเรื่องภาวนา ถ้าพูดถึงปัญหาทางโลก ปัญหาทางสังคม ปัญหาครอบครัว ปัญหาอย่างนี้มันเป็นปัญหาสังคม ถ้าปัญหาสังคม ทั่วๆ ไป เว็บไซต์ทั่วไปมันมี

ฉะนั้น เราจะบอกว่า สําหรับผู้เขียนปัญหานี้มาเลย ว่าถ้าต่อไปนี้ ต่อไปนี้ถ้าจะปัญหาสังคมก็ต้องไปเว็บไซต์ที่เขาตอบปัญหาสังคมนั้นไง แต่ถ้ามาเว็บไซต์เรา เว็บไซต์เรา เห็นไหม มันเป็นความเข้าใจที่ไม่ตรงกันน่ะ ถ้าเป็นความเข้าใจที่ไม่ตรงกัน มันก็จะพูดแต่เรื่องสังคม เรื่องสังคมอย่างนี้ ถ้าพูดถึงปัญหาสังคม เรื่องปัญหาในครอบครัว ปัญหาในบ้าน ร้อยแปดพันเก้า แล้วก็จะบอกบุญกุศลเป็นอย่างไร ทานเป็นอย่างไร ศีลเป็นอย่างไร มันไม่จบไม่สิ้นน่ะ

คําว่า “ไม่จบไม่สิ้น” มันเป็นปัญหาสังคม ถ้ามาในเว็บไซต์เรานะ ถ้าเว็บไซต์เรามันเป็นปัญหา ปัญหาในการประพฤติปฏิบัติ ถ้ามีปัญหาในการประพฤติปฏิบัติได้เลย แต่ถ้าปัญหาสังคมให้จบไป ฉะนั้น ให้จบแล้ว เพราะว่าเราพยายามจะพูดไง เวลาจะพูดนะ ผู้ที่เวลาเว็บไซต์ที่ประพฤติปฏิบัติน่ะเขาพูดกันไม่ลูบหน้าปะจมูก พูดตรงไปตรงมา แล้วพูดหนเดียว พูดหนเดียวแล้วก็จบไง อย่างเช่น ปฏิบัติแล้วมีความเห็นอย่างไรใช่ไหม มีความเข้าใจผิดอย่างไร ก็พูดให้เข้าใจ แล้วเวลาถาม ถามคําถามเดิม คําถามซํ้ามาแสดงว่าขาดสติ แสดงว่าพูดไปแล้วไม่เข้าใจหรือไง

ถ้าพูดแล้วไม่เข้าใจแล้ว พูดแล้วมันจะวนอยู่นั่น ถามซํ้าถามซาก ถามเรื่องเดิม ถามอยู่อย่างนั้น เอ๊ะ! มันแปลกใจ คนที่เขาจะประพฤติปฏิบัติเขาต้องมีสตินะ แล้วเวลาพูดสิ่งใดมันจะเข้าใจ ถ้าเข้าใจแล้วมันก็ปฏิบัติต่อเนื่องไป นี้ผู้ที่ปฏิบัติต่อเนื่องไป คนที่เขาประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม คนที่เขาถามปัญหามา ถามปัญหามาที่เว็บไซต์เรานี่เยอะมาก แล้วพอถามปัญหาไป มันก็จบไป จบไป เงียบไปหมดล่ะ เงียบไปหมด แล้วทําไมไม่ถามล่ะ ไม่มีปัญหาให้ถาม ไม่มีปัญหาให้ถามเพราะอะไร

ศีล สมาธิ ปัญญา สมาธิคําเดียวปฏิบัติ ๑๐ ปียังไม่ได้เลย แล้วถ้าบอกให้เกิดปัญญาๆ ปัญญาที่ฝึกหัดขึ้นมา มันจะฝึกหัดได้ขนาดไหน มันถึงได้ปัญญา ไอ้นี่มีปัญหาทุกวันเลย โอ้โฮ! มันภาวนาดีขนาดนั้นเชียวหรือ มันก็ไม่ใช่ปัญหาภาวนา มันก็เป็นปัญหาสังคม พอปัญหาสังคม ปัญหาสังคมแล้วเอามาถาม ก็พระปฏิบัติ คําว่า “พระปฏิบัติ” มันไม่ใช่พระบ้าน มันไม่ใช่พระที่ว่าดูฤกษ์ ดูยาม ดูแก้เคล็ด ไอ้นั่นมันเป็นพระบ้านไง ไอ้นี่ปัญหาสังคม ปัญหาสังคมไม่จบหรอก

ปัญหาในเว็บไซต์ที่คนเขาถามมาเนี่ย แล้วน่าสงสารนะ ผู้ที่จะมาวัดมาวา เวลาเขามาวัดมาวา หรือปัญหาที่ถามมา ถามว่า

“๑. พ่อแม่ไม่เห็นด้วย พ่อแม่ไม่อยากให้ไปวัด พ่อแม่ไม่เชื่อในพระพุทธศาสนา พ่อแม่...”

ถ้ากรณีอย่างนี้ถามมาเราก็ให้กําลังใจเขา เราก็จะตอบเขา เวลาตอบบ่อยนะ พ่อแม่ไม่เห็นด้วย พ่อแม่ไม่ให้ไปวัด พ่อแม่ไม่เชื่อเรื่องศาสนา พ่อแม่ไม่เชื่อเรื่องนรกสวรรค์ ไม่เชื่อ ไอ้กรณีนี้ ถ้าเราจะแก้ไข เราจะแก้ไขว่าให้เราทําตัวเราให้ดี พ่อแม่เลี้ยงลูกมา พ่อแม่เขาจะรู้แล้วว่าลูกเรานิสัยเป็นอย่างไร แล้วถ้าเวลาเขาไปวัดไปวาแล้ว เขาพัฒนาตัวดีขึ้น เขาปฏิบัติดีขึ้น พ่อแม่เขาจะเห็นผล ถ้าพ่อแม่เห็นผล เออ! ลูกเราไปวัดแล้วดีขึ้น ลูกเราไปวัดแล้วมันจิตใจเป็นธรรม มีเมตตาธรรมในใจ

กรณีอย่างนี้จะไปแก้ไอ้ความที่เขาไม่เห็นด้วย ความที่เขาขัดแย้ง เพราะอะไร เพราะลูกไปแล้วดี เวลาปัญหาที่เขาถามปัญหามา ส่วนใหญ่เป็นปัญหาอย่างนี้ ปัญหาที่พ่อแม่กีดกัน พ่อแม่เสียใจ พ่อแม่ไม่อยากให้ไปวัด พ่อแม่ไม่เชื่อเรื่องพระพุทธ-ศาสนา แล้วไอ้ลูกที่ดี เห็นไหม ลูกที่ดีเวลาทําคุณงามความดีไปแล้ว เห็นพ่อแม่ไม่เชื่ออย่างนี้ ก็อยากให้พ่อแม่ได้บุญกุศล ถ้าได้บุญกุศล เห็นไหม มันเป็นอุบายไง ถ้าปัญหาอย่างนี้เราตอบ

นี่เป็นปัญหาในครอบครัวไหม ใช่! นี่ปัญหาในครอบครัวเหมือนกัน แต่เวลาปัญหาในครอบครัวของผู้ถามมันเป็นทิฏฐิ-มานะ ถ้ามันเป็นทิฏฐิมานะนะ กรณีอย่างนี้ ไม่ใช่โยมเป็นหรอก เราก็เป็น มนุษย์ทุกคนเป็นหมดเลย มนุษย์ทุกคนเป็นหมดเพราะอะไร เพราะมนุษย์มีพ่อมีแม่ มนุษย์มีพี่น้อง มนุษย์มันอยู่ในสังคม มีกระทบกระเทือนทั้งนั้น ทําไมมนุษย์เขาจัดการเรื่องอย่างนี้ได้ล่ะ เรื่องอย่างนี้เขาจัดการได้แล้วถ้ามันจะภาวนามันเรื่องของเรานะ เรื่องของเรา เห็นไหม พระพุทธศาสนาสอนที่ใจของเรา สอนเรื่องใจของเรา ใจเราพัฒนาหรือใจของเราไม่พัฒนา

ถ้าใจเราพัฒนานะ เรื่องที่เกิดขึ้นมันก็เป็นเรื่องที่เกิดขึ้น เรื่องที่เกิดขึ้นมันมีอยู่แล้ว ปัญหาสังคมไม่มีวันจบสิ้น ปัญหาสังคมไม่จบสิ้น ปัญหามันเกิดขึ้นแล้ว เราก็พัฒนาที่ใจเราใช่ไหม เรารู้แล้ววางใช่ไหม ถ้ามันวางได้ มันปล่อยวางได้ มันก็จบไง ไอ้นี่มันปล่อยวางไม่ได้ มันไปแบกไปหามมาไง พอไปแบกไปหามมาแล้วก็มาบอกว่านี่เป็นปัญหาภาวนา นี่เป็นปัญหาเรื่องบุญ เรื่องบาป มันเป็นปัญหาหนึ่ง แต่มันเป็นปัญหาที่ปลายเหตุ

คําว่า “ปลายเหตุนะ” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาท่านบวชแล้ว เห็นไหม ญาติข้างพ่อกับญาติข้างแม่แย่งนํ้ากัน ท่านไปห้ามถึง ๒ หน หนแรกไปห้ามนะ ญาติข้างพ่อแม่ยกทัพมา เพราะมันเป็นภัยแล้ง มันเป็นในภาษาบาลี เราจําชื่อไม่ได้ชื่อเมืองน่ะ นํ้ามันผ่านมาแล้วเขาแย่งนํ้าใช้ แย่งกันทํานา ยกทัพมาจะทําสงครามกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามญาติข้างพ่อและข้างแม่เลยว่า

“นํ้ากับชีวิตของมนุษย์ อะไรมีค่ากว่ากัน”

พวกญาติบอกว่า “ชีวิตของมนุษย์มีค่ากว่า”

“ถ้าชีวิตของมนุษย์มีค่ากว่า เราจะมารบกันเพื่อนํ้า สิ่งที่มีค่ากว่าเอามาแลกกับสิ่งที่มีคุณค่าน้อยกว่า” ได้สติยั้งคิด ก็เลิกรากันไป

พอกลับไปแล้ว ด้วยความขาดแคลนใช่ไหม ขาดนํ้าทํานา ก็ยกทัพมาอีก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไปห้ามครั้งที่ ๒ ก็แยกเลิกกันไปได้ พอครั้งที่ ๓ เขายกมานะ รบราฆ่าฟันกัน ญาติข้างพ่อและญาติข้างแม่มันคนละเมืองไง เวลาแต่งงานกันมา ดองกันมา แล้วถึงเวลามันเกิดภัยแล้ง รบราฆ่าฟันตายหมดเลย

แล้วเรายกย้อนกลับมา เห็นไหม นางโคตมีเป็นน้านะ เป็นน้าขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วย แล้วเป็นแม่บุญธรรม เพราะว่าพระนางมหามายาเสียชีวิตจากคลอดเจ้าชายสิทธัตถะ นางมหาโคตมีเป็นผู้เลี้ยงดูมา เราจะบอกว่า องค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาจะมีความกตัญญูกตเวทีไหม จะระลึกถึงคุณของผู้เลี้ยงดูมาไหม ต้องระลึกถึงคุณแน่นอน นางโคตมีเดินด้วยเท้าเปล่าจะมาขอบวชนะ เดินมาแล้วเดินมาเล่า ท่านไม่อนุญาต จนพระอานนท์ต้องไปถามว่า

“ผู้หญิงบวชแล้วจะบรรลุธรรมได้หรือไม่ได้”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ได้”

“ได้แล้วทําไมนางมหาโคตมี มีคุณกับองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างนั้น อย่างนั้น อย่างนั้น ทําไมองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่อนุญาตให้บวช”

ท่านบอกว่า “ถ้าอนุญาตให้บวชแล้วเป็นภิกษุณี ถ้าภิกษุณีเข้ามาในศาสนาแล้ว ทําให้ศาสนามันแบบว่ามีผู้หญิงเข้ามา มันการปกครองมันยากไง”

ฉะนั้น พระอานนท์บอกว่าถ้าผู้หญิงบรรลุธรรมได้ มันก็ควรให้นางโคตมีบวช เพราะท่านมีบุญคุณ ถ้าจะให้บวชก็ต้องมีกติกา ภิกษุณีจะบวชถึงกี่พรรษาก็แล้วแต่ ต้องไหว้ภิกษุแม้แต่บวชในวันนั้น ภิกษุณีจะสอนภิกษุไม่ได้ ภิกษุณีจําพรรษาเองไม่ได้ ภิกษุณีเวลา ๑๕ คํ่าจะต้องมีภิกษุเข้าไปอบรมธรรมตลอดเวลา

นี่ไง เราจะให้เห็นว่าเรื่องส่วนตัว เรื่องส่วนตัวขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าน่ะเป็นเรื่องส่วนตัว แต่เวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติธรรมวินัย เป็นเรื่องส่วนรวม เป็นเรื่องสาธารณะ เรื่องผลประโยชน์ของศาสนา ว่าศาสนาจะมั่นคงได้อย่างไร ท่านไม่เอาเรื่องส่วนตัวมาเจือปนกับเรื่องส่วนรวม เรื่องของศาสนาเพื่อความมั่นคงของศาสนา

เวลาพระอานนท์ พระนันทะ นี่เป็นญาติพี่น้องกันทั้งนั้นเลย แล้วพระเทวทัต พระเทวทัตเป็นลูกพี่ลูกน้องเหมือนกัน เวลาพระเทวทัต เห็นไหม เวลาให้จ้างคนมาฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า ปล่อยช้างจะมาฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะบอกว่าญาติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระที่ดี พระนันทะ พระอานนท์ หลายองค์ แล้วญาติขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าบวชแล้วเป็นเทวทัต แม้แต่องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็ยังมีปัญหาครอบครัวเลย ปัญหาครอบครัวมีทุกคนน่ะ เพราะอะไร เพราะสายบุญสายกรรม เวรกรรม เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันต้องมีการกระทบกระเทือนกันมา

ฉะนั้น สิ่งนี้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้วให้รู้ ไม่ใช่ว่ามีญาติพี่น้องแล้วไม่รับรู้ รับรู้แต่วางไว้ไง วางไว้เพราะอะไร วางไว้เพราะมันเป็นทิฏฐิมานะของเขา มันเป็นกิเลสในใจของเขา เราไปแก้เขาไม่ได้หรอก เราก็มีแต่เราทําคุณงามความดี ทําคุณงามความดีของเรา ให้เขาเปรียบเทียบว่า ให้เห็นคุณงามความดีของเรา ฉะนั้น ไอ้นี่มันเป็นปัญหาสังคม มันเป็นปัญหาทางโลก มันไม่ใช่เป็นปัญหาในการประพฤติปฏิบัติ

ฉะนั้น โยมไม่ต้องเขียนมาอีกแล้ว โยมไม่ต้องเขียนมาหาเราอีกแล้วล่ะ มันไม่จบไม่สิ้น แล้วเราตอบไป เวลาเราตอบไปเราก็ตอบอย่างนี้ เวลาเราตอบไปนะ ด้วยความเห็นใจนะ เราจะบอกว่าด้วยความเห็นใจ เพราะว่าเขาอยู่เมืองนอก ด้วยความเห็นใจว่าคนอยู่ไกลบ้านไกลเรือน นี้คนอยู่ไกลบ้านไกลเรือนนะ ดูสิ มาจากเยอรมัน มาจากฝรั่งเศส มาจากเมืองนอก ลงเครื่องบินมาหาเราเลย คนที่อยู่เมืองนอกเขาแบบว่า เราไปแล้วมันก็ธรรมดาใช่ไหม มันก็คิดถึงบ้าน มันต่างๆ ร้อยแปด

เราเป็นชาวพุทธ เราอยากจะมีที่พึ่ง เราก็เมตตานะ แต่เวลาพูดถึงธรรมะนะ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านอยู่ป่าอยู่เขาของท่านนะ ผู้ที่จะเข้าไปหาต้องดั้นด้นเข้าไปนะ ดั้นด้นเข้าไปหาไปหาท่าน แล้วเวลาไปหาท่าน เวลาท่านสอนก็ต้องสอนเรื่องศีล สมาธิ ปัญญา ท่านไม่สอนเรื่องอื่นหรอก ท่านไม่สอนเรื่องอื่น ไอ้นี่มันเป็นปัญหาอย่างนั้น ปัญหาอย่างนั้น เรื่องคนนั้น เรื่องคนนี้ เรื่องคนนี้ เรื่องคนนั้น โอ๋ย! มันวุ่นวาย มันวุ่นวาย

ขนาดในคําถามที่ถามเรามาเนี่ยนะ เวลาบอกว่าคนนู้นฝากถาม คนนี้ฝากถาม เราไม่ตอบ หรือว่าเพื่อนสงสัย ส่วนใหญ่เขียนว่าเพื่อนสงสัย คนนู้นฝากถาม แล้วฝากถามแล้วเวลาเขาสงสัย เวลาตอบไปแล้ว เอ็งฟังแล้ว แล้วเขาได้ฟังไหม เอ็งต้องไปบอกเขาอีกต่อหนึ่ง แล้วเดี๋ยวก็เถียงกัน แล้วก็มาถามใหม่ มันไร้สาระ เอาคนนั้นน่ะ เอาคนที่มีปัญหาแล้วถาม แล้วถามคนนั้น คําว่า “ถามๆ นะ” ถามเราถึงจะตอบ แต่ถ้าไม่มีปัญหาไม่ต้องตอบก็ได้ ไม่ต้องถามก็ได้

สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติ เวลาวัดปฏิบัติ เขาปฏิบัติกันอย่างนี้ อย่างเช่น เช่น มาวัดเรา วัดปฏิบัตินะ วัดปฏิบัติ กติกาของวัดนี้ เวลาใครมาจําศีลอยู่ที่นี่ เขาไม่ให้ไปคุยกันในกุฏิของคนอื่น เพราะว่าอะไร เพราะคนที่ทุกข์ร้อนมาจากทางโลก เห็นไหม เขามาเขาก็อยากจะประพฤติปฏิบัติ ทุกคนก็อยากจะอยู่เป็นส่วนตัวของตน เพราะต่างคนต่างเร่งปฏิบัติ ถ้าเรารู้ว่าใครไปคุยกับคนอื่น หรือคนอื่นเขาได้รับความเดือดร้อนจากคนที่มาปฏิบัติ คนคนนั้นเราให้ออก เราให้ออกเลย

เรื่องของโลกปัญหาสังคม ปัญหาทางโลกมันเยอะอยู่แล้ว ไม่ต้องเอามาติฉินนินทากันในวัดหรอก ในวัดที่มานี่ก็มาประพฤติปฏิบัติ วัดปฏิบัติก็เป็นวัดปฏิบัติ แล้ววัดปฏิบัติเขาคุยกันเรื่องศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเรื่องทางโลกเขาเรียกติรัจฉานวิชา วิชาทําให้เนิ่นช้า วิชาติรัจฉานวิชา วิชาทําให้เนิ่นช้า เห็นไหม เรื่องทํามาหากิน เรื่องความเป็นอยู่ เรื่องต่างๆ ติรัจฉานวิชาทั้งนั้นน่ะ มันทําให้คนปฏิบัติเสียเวลากับในเรื่องนั้น

ถ้าจะคุยกัน ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ก็ว่าตั้งสติอย่างไร ทําสมาธิอย่างไร ฝึกหัดใช้ปัญญามีกลอุบายอย่างไร เป็นอุบายอย่างไร ถ้าเราคุยกันอย่างนี้ คุยกันในแง่การประพฤติปฏิบัติ อย่างนี้เราจะคุยกัน วัดปฏิบัติเขาคุยกันเรื่องอย่างนี้ เขาไม่คุยกันหรอกว่าคนนั้นเป็นอย่างนี้ คนนี้เป็นอย่างนั้น คนนั้นจะทุกข์จะยาก มันเป็นเรื่องไร้สาระมากเลย เราจะบอกว่ามันเป็นเรื่องของทานไง ระดับของทาน ระดับของศีล ระดับของภาวนา

ถ้าพระปฏิบัติ พระปฏิบัติเขาจะคุยกันเรื่องภาวนา ในเว็บไซต์เราส่วนใหญ่มันจะมีเรื่องภาวนาใช่ไหม ถ้าเทศน์บนศาลานั่นพูดถึงว่าโดยข้อเท็จจริงเลย แล้วถ้าเทศน์พระ พระโดยล้วนๆ เลย ถ้าตอบปัญหา ตอบปัญหา ปัญหาก็มันเป็นปัญหาความสงสัย ความสงสัยมันเป็นจริตเป็นนิสัย มันก็มีแง่มุมของมัน เราก็จะตอบตามนั้น แล้วถ้าเทศน์ตอนเช้า ตอนเช้า เห็นไหม ดูสิ ตอนเช้าคนมาทําบุญมาหลากหลาย ความหลากหลายหลวงตาท่านบอกว่า แกงหม้อใหญ่

ถ้าแกงหม้อใหญ่เพราะคนมันเยอะใช่ไหม เพราะคนมันเยอะ คนที่เพิ่งเข้ามาวัดยังไม่เข้าใจเรื่องศาสนา ยังไม่เข้าใจสิ่งใด เราก็จะพูดระดับของทาน ระดับของทาน แต่ระดับของทาน คนที่มีวุฒิภาวะ ระดับของทาน ฟังแล้วมันก็ยังดูดดื่ม ระดับของทานนะ ระดับของทานคือการช่วยเหลือเจือจานกัน ช่วยเหลือเจือจานก็เพื่อหัวใจไง ระดับของทาน

ถ้าโดยทั่วไป วัดทั่วไป เขาพูดเรื่องทาน เรื่องของทานนะ แล้วถ้าโดยทั่วไปถ้าเรื่องของศีล เห็นไหม วัดที่เขามีศีลมีธรรมขึ้นมาน่ะ เขามีระเบียบมากขึ้น แล้วถ้าเป็นระดับของภาวนา วัดป่า วัดปฏิบัติ เขาจะมีระเบียบมาก ระเบียบของเขาเพราะอะไร เพราะไม่ให้กวนกันไง ไม่ให้กระทบกระเทือนต่อกัน ใครมาวัดก็ต้องรีบปฏิบัติ

แล้วถ้าไอ้เรื่องทางโลก ทางโลก ทางโลกมันมีอยู่ ๓ โลกธาตุอยู่แล้ว มันเยอะอยู่แล้ว ไม่ต้องเข้ามากวน ไม่ต้องเข้ามากวนในวัดปฏิบัติ ถ้าวัดปฏิบัติเขาจะเอาจริงเอาจังของเขา ถ้าเอาจริงเอาจังของเขา เห็นไหม มันเป็นความเข้าใจผิด มันเป็นความเข้าใจผิด แล้วเราเข้าใจไม่ตรงกัน ถ้าเราเข้าใจไม่ตรงกัน มันก็จะไปเอาปัญหาร้อยแปดเลย

หลวงตาท่านพูด “มันเรื่องของเขา มันไม่ใช่เรื่องของเรา มันเรื่องของเขา ใครจะดีจะชั่วมันเรื่องของเขา เราเองจะทําคุณงามความดีกัน เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะดูแลหัวใจของเรา ไอ้นั่นมันเรื่องของเขา” แล้วเรื่องของเขาไปแบกโลกไง ถ้าแบกโลกนะ กรณีถ้าแบกโลกมันก็ต้อง ถ้ามีปัญหานะ ต่อไปโยมก็ไปถามเอ็นจีโอ ถ้าไม่ก็องค์การสหประชาชาติเลย เวลาพวกลี้ภัยนั่น มันไม่จบไม่สิ้นหรอก ไอ้นี่มันเรื่องโลกๆ เรื่องการช่วยเหลือมันเป็นธรรมไหม ใช่! มันก็เป็นธรรม การช่วยเหลือ การเจือจานกันนะ องค์การสห-ประชาชาติ พวกลี้ภัย พวกเขาก็ดูแลทั้งนั้น ชีวิตของคนมันมีค่าทั้งนั้น แต่มันมีค่ามันเป็นเรื่องของโลกไง

แต่ถ้าจะประพฤติปฏิบัติแล้ว ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัตินะ เราจะประพฤติปฏิบัติ วัดเนี่ยเว็บไซต์ของเราเพื่อการประพฤติปฏิบัติ ฉะนั้น ถ้ามีปัญหาเรื่องการภาวนา เรื่องการภาวนาคือเรื่องความสงสัย ว่าถ้าปฏิบัติแล้วมันเจออะไร จิตใจของเรามันคงที่หรือไม่คงที่ จิตใจของเรามีความชํานาญหรือไม่ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เวลาท่านวางข้อวัตรนี้ไง ท่านบอกว่า หัวใจผูกไว้ ผูกไว้กับพุทโธ เวลาก้าวเดินก็อยู่กับพุทโธตลอดเวลา เวลาปฏิบัติท่านเอาจริงเอาจัง

แต่! แต่มันก็เป็นปัญหาของโยมน่ะ อ้าว! ก็พวกหนูเป็นฆราวาสไม่ใช่ปฏิบัติจะให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ แค่ปฏิบัติเพื่อบรรเทาทุกข์ ถ้าปฏิบัติบรรเทาทุกข์ เวลาพูดอะไรในวงปฏิบัติ หลวงตาท่านพูดบ่อยนะ เวลาท่านพูดกับใคร แล้วคนนั้นฟังไม่รู้เรื่อง ถามครั้ง ๒ ครั้ง ๓ ท่านจะเอ็ดเลย “ไม่ใช่คนเมานะ ขาดสติขนาดนั้นเชียวหรือ ถ้าขาดสติแสดงว่าเอ็งไม่ได้ตั้งใจ ถ้าเอ็งไม่ได้ตั้งใจตั้งแต่ต้น แล้วเอ็งจะทําอะไร”

เวลาครูบาอาจารย์ เวลาหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น เห็นไหม หลวงปู่มั่นจะพูดทีเล่นทีจริง แต่ท่านจริงตลอด ท่านจริงตลอด ท่านฟัง ท่านซับ ฟังแล้วเข้าใจ คือคําพูดแต่ละคําที่ครูบาอาจารย์ท่านจะพูด มันมีความหมาย ถ้ามีความหมาย ผู้ที่ฟัง ฟังแล้วมันควรจะเอาไปขยายความ ฟังแล้วมันได้ประโยชน์

ไอ้นี่เราคุยกันมา ๗ ปี ๘ ปี ไอ้เราก็แหม! รําคาญมาก รําคาญสุดๆ เลยว่าเมื่อไหร่มันจะจบสักที มันไม่ใช่ปัญหา พูดแล้วมันต้องเข้าใจ พูดแล้วมันต้องมีประโยชน์ พูดแล้วมันต้องพัฒนา พูดแล้วก็คือพูด ว่าอย่างนั้นเถอะ แล้วนี่มันพูดแล้วมันก็วนมาที่เก่า ซํ้าที่เก่า ซํ้าอยู่อย่างนั้น ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถ้าซํ้าแล้วซํ้าเล่า ไม่ต้องถาม ไม่ต้องถาม คอยเปิดเว็บไซต์ฟังเอา ไม่ก็ไปเว็บไซต์อื่นเลย ไปที่อื่น คือว่ามันเข้าใจผิด เข้าใจไม่ตรงกัน คือเขาคิดว่าถ้าเป็นพระแล้วจะต้องมีความเมตตา จะต้องโอ๋กันไปตลอดเลยล่ะ นั่นมันไม่ใช่แล้ว

ถ้าเป็นพระ ความเมตตาของท่านนะ ความเมตตาของท่าน ท่านเห็นสิ่งใดท่านเก็บไว้ คือท่านไม่แบกรับไง รู้แล้ววาง รู้แล้ววาง คําว่า “รู้แล้ววาง” ใครบ้างไม่มีชีวิตจิตใจ มีชีวิตจิตใจทั้งนั้น แต่รู้สิ่งใดรู้แล้วมันแก้ไขได้หรือแก้ไขไม่ได้ มันแก้ไขไม่ได้เพราะเขาไม่แก้ไข แก้ไขไม่ได้เพราะจริตนิสัยเขาเป็นอย่างนั้น แก้ไขไม่ได้เพราะเขาชอบอย่างนั้น แล้วเวลาเขาชอบอย่างนั้นนะ เวลาพูดเขาก็พูดอย่างหนึ่ง พูดอย่างหนึ่ง คิดอย่างหนึ่ง ทําอย่างหนึ่ง มนุษย์เป็นสัตว์ประหลาด คิดอย่างหนึ่ง พูดอย่างหนึ่ง ทําอย่างหนึ่ง แล้วเวลาพูดกับเรา เขาก็พูดคําหวาน เวลาเขาทํา เขาก็ทําอีกอย่างหนึ่ง แล้วเขาก็ทําของเขาไปอยู่อย่างนั้น แล้วมันก็เป็นเวรเป็นกรรมของสัตว์ มันเป็นเวรเป็นกรรมของเขา แล้วเราจะต้องไปแบกรับอะไรล่ะ

ใครบ้างไม่อยากให้ใครเป็นคนดี ใครบ้างไม่อยากให้สังคมรอบข้างเราเป็นคนดีทั้งหมด แต่ในเมื่อเขาดีไม่ได้ มันก็ต้องปล่อยเขา ไอ้นี่พอเขาดีไม่ได้ ตีโพยตีพายมาหาเราหมดเลย โอ้โฮ! แล้วกูจะต้องรับผิดชอบอะไรล่ะ ว่าอย่างนั้นเลยนะ มันเกินไป มันเกินไปมันแบบว่าเราจะบอกว่า นี่ที่เขาถามมา เขียนถามมานี่ไม่เอาแล้ว จบแล้ว จบแล้ว ไม่เอาอีกแล้ว

ฉะนั้น เวลาถ้าจะมีคําถามมาอีกนะ เราไม่ตอบ เราไม่ตอบแล้ว พอกันที ให้ไปที่อื่น ให้ไปสิ่งที่เขาพอใจไง นี่พูดถึงนะ เราจะจากกันด้วยดี ไม่ใช่โกรธแค้น แต่มันเบื่อหน่าย มันซํ้าๆ ซากๆ คําถามที่มันซํ้ามันซาก มันรู้ถึงว่าเขาไม่ได้ปฏิบัติ มันไม่พัฒนาขึ้นไป ถ้ามันปฏิบัติขึ้นไป จิตใจเราเข้มแข็งขึ้นนะ ถ้าจิตใจที่เข้มแข็งขึ้น รอบข้างของเราเขาจะอ่อนแอ เขาจะเข้มแข็งกว่าเราก็แล้วแต่ จะเขาพัฒนาขึ้นของเขาได้ ต่างคนต่างมีหลักในหัวใจ ถ้าต่างคนต่างมีหลักในหัวใจ มันพึ่งพาอาศัยกันได้ การพึ่งพาอาศัยกัน เห็นไหม

ไอ้นี่ไม่อย่างนั้นน่ะ มันไปแบกโลก แบกรับไว้ทั้งหมดเลย แล้วก็กังวลไปทั้งสิ้นเลย แล้วก็เขียนมาถาม เขียนมาถามมันเรื่องร้อยแปด ชีวิตคนนะ สพฺเพ สตฺตา สัตว์ทั้งหลาย เป็นเพื่อนเกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น สพฺเพ สตฺตา เลย แล้ว สพฺเพ สตฺตา เราแก้ไขสิ่งใดๆ ที่เป็นทิฏฐิมานะของคนไม่ได้ แต่เราทําตัวเราเองเป็นตัวอย่างได้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ที่ว่าเวลาท่านตรัสรู้ธรรมขึ้นแล้วทอดธุระ ทอดธุระ มันลึกลับมหัศจรรย์ไง ลึกลับมหัศจรรย์ที่ไหน มันลึกลับมหัศจรรย์ในใจของผู้นั้น ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อวิชชา กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจ ท่านสํารอก ท่านคายมันออกทั้งสิ้น

แล้วใจดวงอื่นเขาสะสมไว้ เขาหมกไว้ในหัวใจ แต่เวลาเขาออกไปข้างนอก หน้าไหว้หลังหลอกไง มนุษย์เป็นสัตว์ประหลาด คิดอย่างหนึ่ง พูดอย่างหนึ่ง ทําอย่างหนึ่ง แล้วมันจะไปแก้ไขอย่างไร มันอยู่ไม่ได้ มันรักษาใจตัวเองไม่ได้ เอาแต่ผลประโยชน์ เอาแต่ได้ แล้วเอาแต่ผลประโยชน์ เอาแต่ได้ แล้วเราก็ไปวิตกกังวล เราก็ไปทุกข์ร้อนแทนเขา แล้วไปทุกข์ร้อนแทนเขา ก็บอกว่าเราดีหรือไม่ดี เรามีความทุกข์อะไร

กรณีอย่างนั้น มันเป็นกรณีของคนอื่นที่เราแก้ไขไม่ได้ กรณีธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้แก้ไขที่ใจของตน ไอ้ที่เราตอบปัญหาอยู่นี่ ตอบปัญหาอยู่นี่ก็ตอบปัญหาที่ใจของผู้ถาม ใจของสัตว์โลก ที่อยากจะพัฒนา ที่อยากจะแก้ไขใจของตน ถ้าอยากแก้ไขใจของตน พอแก้ไขใจของตนแล้ว เราก็อยู่สังคมอย่างนั้นน่ะ แล้วมันก็วางได้ไง ใครจะมีปัญหาอย่างใด ใครจะมีความรู้สึกอย่างไร เขาจะคิดอย่างไร นั่นเป็นสิทธิ์ของเขา มันเป็นเรื่องในใจของเขา เราไม่สามารถไปบังคับให้เขาคิดตามความปรารถนาของเรา หรือเราจะไปคิดแทนเขามันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก

แต่ถ้าเมื่อใด เมื่อใดที่เขาคิดได้ ดูสิ คําว่า “คิดได้ คิดได้” ดูเทวทัตสิ เทวทัตนะเป็นลูกผู้น้อง พระเจ้าสุทโธทนะเป็นพี่ชายของพระเจ้าสุปปพุทธะ สุปปพุทธะเป็นน้องชาย น้องชายของพระเจ้าสุทโธทนะ เป็นลูกพี่ลูกน้องกันแท้ๆ เลย แต่เวลาความมักใหญ่ใฝ่สูง ความต้องการต่างๆ ต้องการแย่งชิงอํานาจไง สุดท้ายแล้วเขาก็คิดได้ คิดได้จะมาขอขมาๆ แต่กว่าจะคิดได้ มันเกิดความกระทบกระเทือนกันในศาสนานี้เยอะมาก ด้วยความทิฏฐิมานะของเขา

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน จะเป็นพี่เป็นน้อง เป็นญาติ เป็นอะไรกัน มันเรื่องของเขาทั้งนั้น มันมีทุกคน แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าก็มี พระองค์ใดก็มีทั้งนั้น ในสมัยพุทธกาลนะ พระ-รัฐบาล เป็นลูกชายคนเดียวที่จะบวช พ่อแม่ไม่ให้บวช พอพ่อแม่ไม่ให้บวชนะ อดข้าว อดข้าวเลยนะ ทีนี้พ่อแม่ก็ไปเอาเพื่อนมา เอาเพื่อนมาปลอบ เวลาเพื่อนเข้าไปคุยแล้ว ก็ไปถาม บอกแม่ “แม่อยากเห็นหน้าลูกไหม ถ้าแม่อยากเห็นหน้าลูก แม่ต้องให้บวชนะ ถ้าแม่ไม่อยากเห็นหน้าลูกนะ แม่ไม่ให้บวช เขาจะอดข้าวจนตาย” เพราะว่าถ้าพ่อแม่ไม่อนุญาตบวชไม่ได้ไง

สุดท้ายแล้วพ่อแม่อยากเห็นหน้าลูก ไม่อยากพลัดพรากจากลูก ก็อนุญาตให้ลูกไปบวช พอลูกไปบวชไปภาวนา ภาวนาเสร็จแล้วกลับมาเยี่ยมบ้าน กลับมาเยี่ยม แม่ก็คิดประสาแม่ คิดประสาโลกไง สมบัติเยอะมาก เอาเงินเอาทอง นิมนต์มาฉันที่บ้าน พอนิมนต์มาฉันที่บ้าน ก็เอาเงินเอาทองมากองไว้เต็มบ้านเลย แล้วถามลูกชาย ถามพระลูกชายน่ะ “ลูก พ่อแม่มีทรัพย์สมบัติขนาดนี้ จะให้พ่อแม่ทําอย่างไร จะให้พ่อแม่ทําอย่างไร” เพราะพ่อแม่ก็มีลูกชายองค์เดียว พระรัฐบาลบอกว่า “แม่ ให้เอาล้อมาเข็นนะ เอาทองใส่นั่น แล้วเข็นไปที่แม่นํ้า แล้วดัมพ์ทิ้งไปเลย”

นี่อยู่ในสุตตันตปิฎก เรื่องจริงๆ อยู่ในบาลีนะ ให้เข็นไปที่แม่นํ้า แล้วดัมพ์ทิ้งไปเลย เพราะ เพราะแม่ก็เห็นทรัพย์สมบัติ โอ้โฮ! ทํามาทั้งชีวิตนะ แล้วก็มีลูกคนเดียว ลูกก็ไปบวชซะ แล้วใครจะรักษาต่อ นี่ความคิดของแม่ ไอ้ความคิดของลูกนะเป็นพระอรหันต์ พระอรหันต์อะไรจะมีคุณค่ากว่าคุณธรรมในใจท่าน แล้วคิดดูสิว่า เอาทองคํานะ เอาทองคําเป็นกองๆ เลย เอาทรัพย์สมบัติเป็นกองๆ เลย มาวัดค่าหัวใจของพระอรหันต์ พระอรหันต์บอกว่า ใส่ล้อ ใส่รถ แล้วไปถึงก็ดัมพ์ใส่แม่นํ้าไปเลย

เพราะในใจของท่าน คุณค่าของพ่อแม่ก็เห็นว่าเงินทองมันมีค่าไง อุตส่าห์แสวงหามามีทรัพย์สมบัติขนาดนี้ แล้วไม่มีใครรับผิดชอบต่อไป แล้วตัวเองก็ต้องตายต้องหมดชีวิตไป ท่านเป็นทุกข์มากนะ ถ้าเป็นทุกข์มากนะ ถ้าไม่ได้แก้ไขนะ ตายไปเกิดเป็นตุ๊กแกแน่ๆ เลย มาเฝ้าทองนั่นน่ะ เกิดเป็นตุ๊กแก เป็นอะไรนะ โตเทยยพราหมณ์ นี่ไง เวลาตายไปแล้วไปเกิดเป็นหมา มาเฝ้าไหทองคําของตัวเองไง

นี่ก็เหมือนกัน ลองที่ไม่ได้แก้ไข ลองผูกพันอย่างนั้น เวลาตายไปก็มาเกิดเป็นตุ๊กแกเฝ้าอยู่นั่นน่ะ เป็นปู่โสมเฝ้าทรัพย์อยู่นั่นน่ะ แทนที่มันจะได้มรรคได้ผล ได้คุณงามความดี นี่ก็มีความคิดอย่างนั้น แต่พระรัฐบาลท่านเป็นพระอรหันต์ไง ท่านบอกให้ดัมพ์ทิ้งไปเลย ไม่ผูกพัน ไม่ติดพันอะไรทั้งสิ้น เพราะเอาคุณธรรมในใจ ถ้าคุณธรรมในใจมันก็จบใช่ไหม

ถ้าพูดถึง พระปฏิบัติ สํานักปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติ ท่านจะเอาตรงนี้ไง เราเข้าใจคนละทาง เราเข้าใจกันคนละทาง เพราะว่าเรื่องทางโลกๆ เราไม่สนใจอยู่แล้ว เรื่องทางโลกๆ ไม่สนใจอยู่แล้ว แต่ที่เปิดเว็บไซต์ เปิดเว็บไซต์เพิ่งมาเปิดตอนหลังๆ นี่เอง เปิดเว็บไซต์ขึ้นมาก็เพราะว่าเห็นคนปฏิบัติแล้วมันถูลู่ถูกัง แล้วคนที่จะตอบการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเขาไม่เคยผ่านประสบการณ์มาก่อน เขาก็ตอบผิดๆ ถูกๆ คาดเดากันไป แล้วถ้าพูดถูกใจขึ้นมาก็คอยจะไถเงินเขา

ไอ้ของเรานี่นะ เวลาคนมาถาม เรามีเว็บไซต์ทุกอย่าง ทุกคนจะมาช่วยนะ เราบอกไม่ต้อง เราหาเรื่องเอง เราต้องเดือดร้อนเอง เราหาของเราเองหมดล่ะ เราไม่ให้ใครมาเดือดร้อน จริงๆ คนมาวัดมาวาก็ไม่ควรเดือดร้อน คนจะทําสิ่งใดแล้วไม่ควรเดือดร้อน เขาควรจะมีความสุข เขาควรจะหาคุณงามความดีของเขา เราไม่เอาภาระนี้ไปให้ใครแบกหามเลย ภาระที่ของเราที่โยมจะเข้ามารับผิดชอบ ไม่ต้อง ขออย่างเดียวเท่านั้นน่ะ ขอมาแล้วให้ปฏิบัติจริงจัง ขอให้ปฏิบัติเลย

ทุกคนมีสิทธิ ทุกคนมีหัวใจ ปฏิบัติแล้วให้มันเป็นขึ้นมา แล้วถ้ามันผิดพลาดขึ้นมา เราก็คอยแก้ไข เราคอยแก้ไข เราคอยบอก เราคอยเตือน เพื่อจะชักให้มันถูกทาง แต่ถ้าปฏิบัติแล้วมันล้มลุกคลุกคลาน มันยังไม่ได้อย่างสมความปรารถนา อันนี้ก็เป็นอํานาจวาสนาบารมี ก็อยู่ที่ความสามารถ ความสามารถของเรา จริตนิสัยของเรา เราทําแล้วมันได้แค่นี้ไง ถ้ามันทําได้แค่นี้ เราก็พยายามทําของเรา เห็นไหม เหมือนนักกีฬาเลย นักกีฬาถ้ายังมีเวลาแข่งขันอยู่ เราทําได้มากน้อยแค่ไหน เราก็พยายามจะทําเอาผลงานเพื่อความเป็นผู้ชนะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเรายังมีชีวิตอยู่ เราอยากประพฤติปฏิบัติ เราก็เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาได้มากได้น้อยแค่ไหน เราก็ทําสุดความสามารถของเรา แล้วถ้ามันผิดมันถูกขึ้นมา ครูบา-อาจารย์ก็คอยให้อุบาย คอยให้อุบาย คอยบอกวิธีการ เห็นไหม วางอารมณ์อย่างนี้ ถ้ามันคิดเรื่องอย่างนั้นก็อย่าไปคิดมันมาก ก็ตั้งสติไว้ ยับยั้งมัน

ครูบาอาจารย์ท่านคอยชี้ คอยแนะ วิธีการอย่างนี้ เพราะวิธีการอย่างนี้ให้เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ให้มีศีล ให้มีสมาธิ ให้มีปัญญาขึ้นมาในใจของเรา ให้เหมือนกับพระรัฐบาลไง พระ-รัฐบาล เห็นไหม จิตใจที่เป็นคุณธรรม มันมีค่าสูงส่งกว่าแก้วแหวนเงินทอง มันมีค่าสูงส่งกว่าตําแหน่งยศถาบรรดาศักดิ์ มันมีค่ากว่าทุกๆ อย่างเลย แล้วมันมีค่าอย่างไรล่ะ มันมีค่าอย่างไร แล้วเราก็จะปฏิบัติกันอยู่นี่ไง ถ้าเราจะปฏิบัติอย่างนี้ ถ้ามันเป็นจริง มันเป็นจริงอย่างนั้นไง

ไม่เอาเรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ ที่เอามาถาม ถามกันอยู่นี้ มันเป็นความเข้าใจไม่ตรงกันหนึ่ง แล้วเราจะบอกว่าถ้าเป็นความเข้าใจผิดของเขาก็ได้ ความเข้าใจผิดของเขา ว่าถ้าบุญกุศลคือการดลบันดาลได้ทุกๆ อย่าง บุญกุศลคือคงทําให้สิ่งที่เป็นอุปสรรคนั้นไม่มีอะไรเลย เขาคงคิดของเขาอย่างนั้น แล้วถ้าบุญกุศล ถ้าทําแล้วมันจะสมความปรารถนา ทุกอย่างจะสมความปรารถนา ถ้ามันเป็นบุญกุศล เป็นความสะอาดบริสุทธิ์ มันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ แต่! แต่คนเรามันมีเวรมีกรรมไง

ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ ดูพระโมคคัลลานะสิ พระโมคคัลลานะเป็นอัครสาวกเบื้องซ้าย เหาะเหินเดินฟ้า รู้ไปทุกเรื่องเลย เวลาเขาจะมาทําลายศาสนา เขาจะฆ่ามือขวาก่อน เขาก็ไปฆ่าพระโมคคัลลานะ เห็นไหม จ้างคนเอาไม้มาทุบ ฆ่าจนตาย ท่านมีฤทธิ์มีเดชนะ แต่เพราะเศษเวรเศษกรรมที่ท่านเคยทํามา พระโมคคัลลานะ

คนเรามันมีเวรมีกรรม มันมีเวรมีกรรมที่ได้สะสมมาน่ะ ไอ้เวรกรรมมันจะสนองเราเมื่อไหร่เราไม่รู้ แต่เราก็พยายามทําคุณงามความดีกันอยู่นี่ไง ถ้าเวรกรรมยังมาไม่ถึงใช่ไหม หรือมันยังไม่ได้ เราก็พยายามใช้สติปัญญาของเรา พยายามพาหัวใจของเราให้มันมีคุณธรรมขึ้นมา แต่ถ้ามันปฏิบัติแล้วมันยังไม่ได้ผล ด้วยเวรด้วยกรรม เราก็หาหนทางหาช่องทางการประพฤติปฏิบัติไป หาช่องทางมันเป็นช่องทางที่จะพาให้เรารอดพ้นไปได้ ถ้าไม่อย่างนั้นเราก็จะเวียนว่ายตายเกิดอย่างนี้

แล้วก็อย่างนี้ จะถามแต่เรื่องซํ้าๆ ซากๆ ถามแต่เรื่องสังคม เรื่องโลก ไปถามยูเอ็น ไปถามยูเอ็นเลย เอ็นจีโอก็ได้ มันไม่ใช่ปัญหาพระตอบ ถ้าพระจะตอบ พระจะตอบว่าศีลถูกผิดอย่างไร สมาธิถูกผิดอย่างไร สติถูกผิดอย่างไร แล้วใช้ปัญญาเป็นปัญญาโลกๆ หรือเป็นปัญญาทางธรรม แล้วถ้าทําขึ้นมาเขาหาครูบาอาจารย์อย่างนี้กัน เขาหาครูบาอาจารย์ที่ตอบตรงๆ ไอ้นี่ จะตอบตรงๆ ไอ้นี่วันนี้ถามอย่างนี้ พรุ่งนี้ถามอย่างนั้น ถามแต่เรื่องอะไรก็ไม่รู้ แล้วบอกเรื่องภาวนา บอก “ไปถามพระองค์นั้นก็ว่าอย่างนั้น ไปถามพระองค์นี้ก็ว่าอย่างนี้” ถ้าพระตลาดก็เป็นอย่างนั้นน่ะ ไปถามพระตลาดซะ พระตลาดเขาจะทําการตลาด ไอ้นี่เราพระปฏิบัติ

ไอ้เรื่องการจะโต้ตอบกันมันก็เรื่องหนึ่ง แต่ไอ้เรื่องที่ว่า พูดไปแล้วไม่เข้าใจ พูดซํ้าพูดซาก เอ๊ะ! มันแปลกใจ มันแปลกใจนะ ปัญหาที่ตอบไปแล้ว ปัญหาที่ตอบไปแล้วมันก็ควรจะจบ ถ้าคนมีสติมีปัญญา ด้วยการแก้ไข ถ้าจบแล้วคือมันจบ แล้วถ้าเราจะแก้ไขได้ไม่ได้นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ จบคือความเข้าใจแล้วว่าที่ทําไม่ถูกต้องแล้วจะทําให้ถูกต้อง

การทําที่ถูกต้องนะ ให้ทําสมาธิ ๑๐ ปียังทําไม่ได้เลย เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ทั้งชีวิตด้วย ถ้าจะเอาจริง ถ้าเอาความจริงมาถามกัน มันไม่มีจะถามหรอก เอาความจริงในใจมาถามกัน ไม่มีให้ถาม แต่ถ้าเอาอารมณ์มาถาม มีเยอะ เอาอารมณ์ เอาอารมณ์ความรู้สึกมาถาม ไม่ได้เอาความจริงมาถาม อารมณ์ความรู้สึกมันเกิดทุกวัน แล้วเกิดร้อยแปด เราก็จดบันทึกไว้ เดี๋ยวถามหลวงพ่อ เดี๋ยวถามหลวงพ่อ อารมณ์อะไรเกิดก็จดไว้ เดี๋ยวถามหลวงพ่อ โอ้! ไม่เอา จบแล้วนะ

ฉะนั้น บอกว่า มันเป็นความเข้าใจผิด หรือเป็นความเข้าใจไม่ตรงกัน ของเราน่ะเข็มทิศชี้ไปทางเหนือ ของเขาจะชี้ไปทางไหนไม่รู้ แล้วจะมาตอบปัญหากันอยู่อย่างนี้ไม่เอา ไม่เอาแล้ว

ฉะนั้น ปัญหาที่เขียนมาถาม ยังไม่อยากอ่านเลย มันก็เป็นปัญหาเหมือนเดิมอีกน่ะ ก็ปัญหาในบ้านนั่นแหละ แล้วมันเรื่องอะไรกัน เราตอบเรื่องศีล สมาธิ ปัญญา เรื่องการประพฤติปฏิบัติ เรื่องปฏิบัติแล้วมันผิดอย่างไร แล้วถ้าปฏิบัติไปแล้วน่ะ ที่มันผิด มันผิดเพราะอะไร ถ้ามันผิดอย่างที่ว่า ถ้ามันผิดเพราะเวรเพราะกรรม เพราะเวรเพราะกรรมนั้นเราก็ต้อง เห็นไหม สพฺเพ สตฺตา เพื่อไม่จองเวรจองกรรมต่อกัน อโหสิกรรมต่อกัน ไม่จองเวรจองกรรมต่อกัน แล้วต่างคน เราพยายามประพฤติปฏิบัติ แล้วถ้าเราทําความสงบได้ เราก็แผ่เมตตาให้เขา

เราแผ่เมตตา เห็นไหม ให้สงบ ให้ระงับ ให้ต่างคนต่างเจริญงอกงามขึ้นไป ถ้าเขาเจริญงอกงามได้ แล้วเราก็พยายามทําความเจริญงอกงามในใจของเรา

เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา โอกาสของเรา เราจะบํารุงหัวใจของเราให้มีคุณธรรม ถ้ามันจะต้องเวียนว่ายตายเกิดอยู่ ก็ให้มันเกิดดีขึ้น เกิดมาแล้วไม่ต้องทุกข์ต้องยากจนเกินไป แต่ถ้าใครปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ด้วยนะ สาธุ! ถ้าใครประพฤติปฏิบัติได้ความเป็นจริงขึ้นมา มันละมันถอนขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอน จนสิ้นสุดแห่งทุกข์ อันนี้จะเป็นเป้าหมายของชาวพุทธเรา เอวัง

เพราะคนที่จะเป็นครูบาอาจารย์เราได้จริง
ท่านจะต้องผ่านเหตุการณ์อย่างนั้นมาแล้ว
หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง
ท่านสมบุกสมบันมาทั้งนั้นน่ะ
ท่านมีศีล มีสมาธิ มีปัญญาในหัวใจของท่าน
ท่านรู้ท่านเห็นในใจของท่าน แล้วถ้ามันมีวิกฤติในสังคม
ท่านถึงออกมายืนยันว่าอะไรควร อะไรไม่ควร
อะไรจริง หรืออะไรไม่จริง

๕

ซื้อขายล่วงหน้า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ มกราคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอให้หลวงพ่อเมตตาอธิบายเรื่องนิพพานเป็นอย่างไร”

ตอบ : คําถามเนาะ แล้วคําถามเขียนมาเกือบ ๒ หน้า คําถามนี้จะไม่พูดถึงเลยเพราะว่ากรณีอย่างนี้มันเป็นเหตุการณ์ เหตุการณ์ที่คนประพฤติปฏิบัติ เวลามีครูบาอาจารย์ คนที่ปฏิบัติเขาจะไปถามครูบาอาจารย์ของเขา แล้วถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะ ท่านจะมีแบบอุบาย อุบายบอกวิธีการ แล้วถ้าใครเข้าไปถึงจุดนั้น จะซึ้งนํ้าใจของครูบาอาจารย์มาก

เพราะครูบาอาจารย์ท่านจะบอกเหตุ เหตุ เห็นไหม ในพระไตรปิฎก ในพระไตรปิฎกส่วนใหญ่ทั้งหมดบอกถึงวิธีการการประพฤติปฏิบัติ แต่บอกถึงผล ถึงผล องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่ได้บอกผลไว้มาก แต่จะบอกถึงเหตุ ถึงเหตุวิธีการปฏิบัติ เห็นไหม ถ้าสุตตันตปิฎกจะบอกถึงเหตุวิธีการปฏิบัติ เหตุที่ว่ามันปฏิบัติแล้วจะได้หรือไม่ได้ไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าอยู่กับครูบาอาจารย์นะ เวลาไปหาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะถาม เวลาเราไปบอกผลการปฏิบัติ ท่านจะถามถึงวิธีการทําก่อน ถ้าทําถ้ามันมีเหตุไง ถ้ามันมีเหตุ ผลอันนั้นมันก็เป็นความจริง ถ้ามันไม่มีเหตุ มันไม่มีเหตุหรือเหตุผลมันไม่ถึง ผลอันที่ว่าจะเป็นผลในการปฏิบัตินั้น ผลอันนั้นมันไม่สมบูรณ์ ถ้าผลอันนั้นไม่สมบูรณ์ ทําไมมันเป็นแบบนั้นล่ะ ทําไมเป็นแบบนั้น เพราะอารมณ์ของคนมันเป็นได้ทั้งนั้น ถ้าอารมณ์ของคนนะ เราสร้างอารมณ์ได้ อารมณ์มันเปลี่ยนแปลงไง อารมณ์ไม่คงที่ไง ที่บอกว่า สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา อนัตตา มันเป็นอนัตตาเพราะมันเปลี่ยนแปลงอย่างนั้นไง

แต่ถ้าเป็นความจริงๆ มันเป็นอกุปปธรรม มันไม่เป็นอนัตตาหรอก มันเป็นความจริง แต่ความจริงมันก็ไม่เป็นอัตตาด้วย มันไม่เป็นอะไรเลย นิพพานมันก็เป็นนิพพานนั่นน่ะ ถ้านิพพานเป็นนิพพาน นิพพานมันไม่มีข้อขัดแย้งใดทั้งสิ้น นิพพานมีความสมบูรณ์แบบ มีความสมบูรณ์ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ ความสมบูรณ์ของนิพพาน มันสมบูรณ์โดยตัวของมันเอง

นิพพานก็คือนิพพาน แล้วสมบูรณ์ตั้งแต่องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา แล้วไม่มีสิ่งใดเศร้าหมอง ไม่มีสิ่งใดขาดตกบกพร่อง ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าบอกว่า เวลาธรรมไม่เคยเสื่อม สัจธรรมไม่เคยเสื่อม เสื่อมแต่มนุษย์ เสื่อมแต่คนประพฤติปฏิบัตินั่นเสื่อม แต่สัจจะความจริงไม่มีเสื่อม แล้วสัจจะความจริงนั้นเป็นความจริงอันนั้น

ฉะนั้น ถึงบอกว่า “ให้อธิบายถึงว่านิพพานเป็นอย่างไร” แล้วทําไมต้องอธิบาย อธิบายให้ใครฟัง ใครสงสัยเรื่องนิพพานบ้าง ใครปฏิบัติไปแล้วมีเหตุขัดข้องที่จะเข้าถึงนิพพานบ้าง ไม่เห็นมี คือมันไม่มีคนไข้ มันไม่มีผู้ที่จะต้องแก้ไข มันไปพูดเรื่องอะไร

ตอนนี้โรคเอดส์ เขากําลังศึกษาค้นคว้าวิจัยเพื่อยารักษาโรคเอดส์ ถ้าวันไหนถ้ายารักษาโรคเอดส์ได้ ยารักษาให้โรคเอดส์นี้หายไป เหมือนกัน เรื่องมะเร็งอย่างนี้ เรื่องมะเร็ง เห็นไหม ทางนักวิทยาศาสตร์เขาพยายามจะวิจัยยาเพื่อรักษามะเร็ง ถ้ารักษามะเร็งได้มันก็จบ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้ามา เห็นไหม อาสวักขยญาณ ชําระล้างอวิชชา มันจบสิ้นไปแล้ว มันจบสิ้นหมดเลย แต่นี้คนที่จะใช้ยามันไม่มี คนที่ต้องการหามันไม่มี แล้วจะไปพูดอะไรเรื่องนิพพาน นิพพานก็คือนิพพานไง แต่ที่มันมีปัญหาอยู่เนี่ย มันมีปัญหาอยู่ที่คนที่ภาวนาไม่เป็น ถ้าคนที่ภาวนาถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้วจบ

นิพพานมันจบตั้งแต่ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้ว แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม จนปัญจวัคคีย์ จนยสะ เห็นไหม เป็นพระอรหันต์ทั้งหมด เป็นพระอรหันต์ เธอกับเรา เธอกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระสมัยตั้งแต่ปัญจวัคคีย์ ยสะ บริวารของยสะ ๖๑ องค์ ทั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เธอพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและที่เป็นทิพย์

บ่วงที่เป็นโลก ที่ว่าสรรเสริญเยินยอกัน โลกธรรม ๘ โมฆบุรุษตายเพราะลาภ ไอ้พวกโมฆบุรุษไปยอมจํานนกับชื่อเสียง กิตติศัพท์ กิตติคุณ นี่บ่วงที่เป็นโลก บ่วงที่เป็นทิพย์ ดูสิ ทิพย์สมบัติ บ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์ “เธอกับเรา ๖๑ องค์ พ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์ เธออย่าไปซ้อนทางกัน” นั่นมันไม่มีปัญหาอะไรเลย

เวลาวันมาฆบูชา พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ เอหิภิกขุด้วย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบวชให้ด้วย สอนจนเป็นพระอรหันต์ทั้งหมดเลย มีอะไรเป็นปัญหาบ้าง นิพพานเป็นอัตตาหรือเป็นอนัตตาล่ะ นิพพานเป็นอะไร ไม่เห็นเป็นอะไรเลย มันสมบูรณ์แบบโดยตัวมันเอง มันจบสิ้นแล้ว มันไม่มีปัญหาเลย มีปัญหาเพราะนี่ไง มีปัญหาเพราะไอ้พวกไม่รู้นี่แหละ

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านปฏิบัติของท่านจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ แล้วถ้าสอนลูกศิษย์ลูกหา ไม่มีปัญหาอะไรเลย ไม่มีปัญหา มีปัญหาแต่ผู้ที่ปฏิบัติยังไม่ถึงไปหาท่าน ท่านก็โขก ท่านก็สับเอา การโขก การสับนั้นมันก็เพื่อจะปั้นศาสนทายาท การโขก การสับก็โขกสับให้เขาคลายทิฏฐิมานะ ให้เขาประพฤติปฏิบัติให้เป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นความจริงโดยสมบูรณ์ในตัวมันอยู่แล้ว ไม่มีสิ่งใดขาดตกบกพร่องเลย

ไอ้สิ่งที่ขาดตกบกพร่องเพราะไอ้พวกไม่รู้น่ะ ไม่รู้แล้วนะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูด ไอ้พวกขายก่อนซื้อ ยังไม่ทันประพฤติปฏิบัติเลย ในสังคมของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านจะบอกเอาตัวให้รอดให้ได้ก่อน ท่านให้ประพฤติปฏิบัติเอาสัจจะความจริงก่อน มันไม่ขาย มันพยายามแสวงหา ไอ้นี่ตัวเองไม่มี เที่ยวขาย เที่ยวขาย พวกขายก่อนซื้อ ไม่มีในใจของตน เที่ยวอวดอ้าง เที่ยวไปอยู่กับครูบาอาจารย์ แล้วเอาชื่อเสียงครูบาอาจารย์ไปอ้าง ไอ้พวกขายก่อนซื้อ ไอ้พวกขายก่อนซื้อมันถึงมีปัญหา แล้วขายก่อนซื้อมีปัญหา แล้วก็มีเล่ห์มีเหลี่ยม มีชั้นมีเชิงไง หลวงปู่มั่นท่านถึงบอกไอ้พวกแซงหน้าแซงหลัง มันแซงหน้าแซงหลังครูบา-อาจารย์ไปไง

ถ้าครูบาอาจารย์ เห็นไหม สิ่งที่เป็นจริง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอยู่ที่ไหน ท่านอยู่ในที่สงบสงัด ในที่วิเวก ท่านไม่คลุกเคล้า ไม่เข้าไปอยู่ในชุมชน นี่ไง ความจริงๆ เวลาธรรมะ ธรรมเหนือโลก เหนือโลก ธรรมมันเหนือโลก มันเหนือโลกธรรม ๘ ถ้าเหนือโลกธรรม ๘ สิ่งที่โลกธรรม ๘ นี้ไม่มีค่า จะเข้าไปกระเทือนใจของครูบาอาจารย์ เข้าไปในใจครูบาอาจารย์ไม่ได้เลย นั่นน่ะสิ่งที่เป็นจริงๆ เป็นอย่างนั้นไง

ถ้าเป็นจริงๆ ดูสิ ดูชีวิตของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่าน เพราะอะไร เพราะท่านมีความสุข ท่านมีวิมุตติสุขในใจของท่าน ท่านมีความสุขในใจของท่าน ถ้ามีความสุขในใจของท่าน ท่านอยู่ที่ไหนท่านก็มีความสุขของท่าน แล้วมีความสุขของท่านนะ มันเป็นภาระเป็นหน้าที่ไง เป็นภาระเป็นหน้าที่ต้องปั้นศาสนทายาท แล้วคนที่มีหน้าที่ คนที่มีความสามารถที่จะสั่งจะสอน ที่จะชักนําหัวใจที่ตํ่ากว่าให้ขึ้นมามีคุณธรรม มันต้องมีสติมีปัญญา ต้องมีความรอบคอบ มันไม่มีหรอกไอ้พวกขายก่อนซื้อ

ไอ้พวกขายก่อนซื้อ อวด อวดว่ามี คุยกันไป โม้กันไป เพราะอะไร เพราะมันกลองจัญไร มันดังตัวมันเอง กลองจัญไรมันดังเอง ไม่มีใครตีมันก็ดัง มันบ้าบอคอแตกของมันไง ไอ้นี่ไอ้พวกขายก่อนซื้อ แล้วในปัจจุบันนี้ เห็นไหม ดูสิ ตอนนี้เขามีพวกสินค้าเกษตร เขาขายกระดาษกันน่ะ เขาซื้อ เขาขายล่วงหน้ากัน พวกพันธบัตรซื้อขายล่วงหน้า การซื้อขายล่วงหน้าๆ มันซื้อขายกระดาษ ยังไม่มีสิ่งใดเลย คาดหมายเลยว่าฤดูกาลหน้า การเกษตรพืชชนิดนั้นจะมีราคาเท่าไรๆ ซื้อขายกันล่วงหน้า

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน คาดหมายกัน การคาดหมายไป แล้วก็พยายามจะสร้างราคากัน มันเป็นการสร้างราคากัน มันไม่จริงหรอก ทั้งที่ผู้ประพฤติปฏิบัติด้วย ทั้งสังคมด้วย สังคมก็มาอวดกัน มาสร้างกระแสกัน สร้างกระแสกันว่าอาจารย์ของข้าดีกว่าอาจารย์ของเอ็ง อาจารย์ของเอ็ง... ร้อยแปดพันเก้า ทั้งๆ ที่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ อ่อนน้อมถ่อมตน ยิ่งครูบาอาจารย์นะ ยิ่งถ้าเป็นจริงนะ ท่านเก็บเนื้อเก็บตัว ท่านอ่อนน้อมถ่อมตน

การที่อ่อนน้อมถ่อมตนไม่ใช่ว่าไม่มี มี เยอะด้วย แล้วเวลาถ้าจําเป็นต้องใช้ เวลาจําเป็นต้องเป็นจริง เห็นไหม ตั้งแต่สมัยพุทธกาลมานะ เวลาพระพุทธศาสนามันมีเหตุการณ์บางอย่างเข้ามาในพระพุทธศาสนา มันจะมีครูบาอาจารย์ที่เป็นหลักเป็นชัย ท่านออกมาปราบปราม ออกมาปราบพวกกิเลสพวกเสี้ยนหนาม เวลาท่านปราบปรามเสี้ยนหนาม นั่นมันจะเป็นประโยชน์กับศาสนา เวลาท่านจะปราบปรามเสี้ยนหนามของศาสนา ท่านทําเพื่อประโยชน์ นั่นเวลาท่านออกมา คนทุกข์คนจนทางโลก ท่านอยู่ป่าอยู่เขาของท่าน แต่เวลาท่านแสดงธรรมออกมา โอ้โฮ! ธรรมนี่มหาศาล

ไอ้พวกซื้อก่อนขาย ไอ้ซื้อขายล่วงหน้าน่ะ พอซื้อขายล่วงหน้ามันก็สร้างภาพกันไป มันซื้อขายล่วงหน้า ไม่มีสิ่งใดเลย แล้วก็มีแต่เล่ห์แต่เหลี่ยม แต่เล่ห์กลทั้งนั้น แล้วเล่ห์กลมันจะเป็นประโยชน์อะไร มันเป็นประโยชน์อะไร เห็นไหม บอกว่า “ให้หลวงพ่อเมตตาอธิบายเรื่องนิพพาน” อธิบายให้ใครฟัง อธิบายทําไม อธิบายแล้วได้ประโยชน์อะไร ทําไมต้องอธิบายด้วย อธิบายเพื่อเป็นเล่ห์เป็นเหลี่ยมใช่ไหม จะได้จําไปแล้วไปขายกินอีกสิ

นี่ก็หากันอย่างนี้นี่แหละ หาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ ครูบาอาจารย์เทศนาว่าการก็เพื่อ เห็นไหม เพื่อหัวใจของสัตว์โลก เพื่อชุมชน เพื่อให้ผู้ที่มีศรัทธา ศรัทธามากขึ้น ผู้ที่มีศรัทธาอยู่แล้วศรัทธามากขึ้น ผู้ที่ยังไม่ศรัทธาให้มาศรัทธาในศาสนา ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงให้มั่นใจ ให้มั่นใจว่าหลักชัยของเรามันมีอยู่ หลักชัยของเรา มีมรรคมีผลของเรา เราปฏิบัติเพื่อหัวใจของเราไง ปฏิบัติ เห็นไหม เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ทําสิ่งใดก็ได้สิ่งนั้น เห็นไหม

ครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ เทศนาว่าการให้ผู้ที่มั่นคง ให้ผู้ที่ขวนขวาย ให้มีความมั่นคง มีการขวนขวาย มีการกระทําให้มากขึ้นเพื่อประโยชน์อันนั้น เวลาเทศนาว่าการเทศนาว่าการเพื่อประโยชน์กับสัตว์โลก เวลาหลวงตาท่านไปในชุมชนต่างๆ เห็นไหม ท่านบอกท่านไปเอาหัวใจของคน เอาหัวใจของคน ให้หัวใจของคนมันมั่นคง แล้วเวลาทําขึ้นมา ธรรมก็เข้ามาสู่ใจนั้น ทวนกระแส ทวนกระแส

เวลาโลกเขาหาผลประโยชน์กัน เขาก็ว่านั่นสิ่งที่ปัจจัยเครื่องอาศัยเป็นประโยชน์ของเขา โลกธรรม ๘ เป็นประโยชน์ของเขา แต่เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทวนกระแส ทวนกระแสกลับเข้ามา เห็นไหม ดูสิ ถ้าใจมันมีกําลัง ใจมีกําลังมันก็รักษาใจดวงนี้ ถ้าใจมีกําลังของมัน เห็นไหม เป็นสัมมาสมาธิ แล้วถ้ามันมีสติปัญญาขึ้นมา ถ้ามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มันก็เห็นกิเลสของมันไง เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติท่านจะถามตรงนี้ “เอ็งเคยเห็นกิเลสไหม”

นี่ไง เวลาหลวงตาท่านเทศนาว่าการประจํา ท่านบอกว่ามนุษย์เราเข้าใจผิด เป็นพวกชาวประมง เวลาไปหาสัตว์นํ้านะ พอไปจับเอางูตัวหนึ่ง ว่าเป็นปลาไหลๆ ด้วยความภูมิใจ มันจับของมัน โอ้โฮ! นี่ปลาไหลนะ พอขึ้นจากนํ้ามามันเห็นเป็นงูเห่า มันทิ้งเลย มันเขวี้ยงทิ้งเลย ให้มันตกใจ ถ้ามันเห็น นี่ไง เอ็งเคยเห็นกิเลสไหม ไอ้นี่ไม่ โอ๋ย! มีปลาไหล โอ้โฮ! มีคุณธรรม มีคุณธรรม ไม่รู้เลยนั่นน่ะงูเห่าทั้งนั้น เพราะมันไม่เคยเห็นกิเลสไง มันปลาไหล งูเห่ามันยังไม่รู้จัก แล้วบอกมีคุณธรรม มีคุณธรรมมาจากไหน

นี่จะให้อธิบายเรื่องนิพพาน นิพพานอะไร งูเห่าหรือปลาไหลล่ะ ถ้าปลาไหลติดสเก็ตด้วย ไหลไปเรื่อย ขี้โม้ไปเรื่อย แล้วเราจะมาคุยนิพพาน นิพพานอะไร นิพพานปลาไหลสิ ถ้ามันไม่เป็นจริง ไม่เป็นจริง นี่พูดถึง มันไร้สาระ มันไร้สาระ ถามมา แหม! ทําอ่อนน้อมถ่อมตนนะ ทําว่าแหม! ฉันเคารพในธรรม ถ้าเคารพในธรรมเรื่องนี้เขาไม่พูดกันหรอก ถ้าพูดอย่างนี้มันประสามันตีความไปได้หลายอย่าง ตีความไปว่า เห็นไหม ตีความไปด้วยการล่อ ขุดหลอกล่อ ตีความไปร้อยแปด แล้วของอย่างนี้หรือ ประมาทเลินเล่อกันอย่างนี้หรือปฏิบัติธรรม

คนที่ประมาทธรรมนะ เวลาเราอยู่กับหลวงตานะ เวลาฟังเทศน์ท่าน เวลาใครนอนฟัง ท่านบอก นั่นคือการไม่เคารพธรรม การไม่เคารพธรรม คือการไม่เคารพ คือการไม่เปิดหัวใจ การเคารพธรรมคือการเปิดหัวใจคือการเคารพ ดูสิ คนที่เคารพคือคนที่ระแวดระวัง คนที่ต้องการแสวงหา กับคนที่ประมาทเลินเล่อ คนแบบว่าคนที่ขาดสติ ไปไหนอวดตัวอวดตน ใครมันจะปฏิบัติได้ อ้าว! เปรียบเทียบดูสิ

นี่ก็เหมือนกัน คนที่จะถาม คนที่จะเขียนมามันเขียนมามันควรหรือไม่ควร เขียนมาทําไม เขียนมาถามคนบ้าใช่ไหม ไอ้คนบ้ามีคนมายอหน่อยเดียวก็อู้ฮูย! บ้าบอคอแตกกันไป แล้วมันเป็นประโยชน์กับใคร ให้คนที่เขาดูหมิ่นดูแคลนให้เขาเหยียดหยาม มันเป็นประโยชน์กับใคร มันเป็นประโยชน์อะไร เอ็งภาวนาอะไร เอ็งรู้อะไร แต่ถ้าเอ็งรู้อะไร เอ็งมาถามสิ เอ็งภาวนาแค่ไหน แล้วถ้าตอบไม่ได้ไม่ควรเป็นอาจารย์เรา

ใครก็แล้วแต่เวลามีปัญหาขึ้นมาไปถามครูบาอาจารย์ ถ้าครูบาอาจารย์แก้ให้เราไม่ได้ ไม่ควรเป็นครูบาอาจารย์เรา ถ้าเป็นครูบาอาจารย์เรามันต้องมีสติปัญญาสามารถชี้ทางได้สิ สามารถบอกทางได้ว่าทางถูกหรือทางผิด เส้นทางที่เดิน เดินไปแล้วมันจะเจออะไร แล้วเวลาเราเดินไปแล้วไปเจออย่างที่ท่านบอก ท่านบอกทุกอย่าง แล้วมันจะไปไหน

นี่ไง เวลาหลวงตาท่านบรรลุธรรมที่ดอยธรรมเจดีย์ เวลาท่านบรรลุธรรมแล้ว “โอ! พระพุทธเจ้ารู้ได้อย่างไร รู้ได้อย่างไร” กราบแล้วกราบเล่า พอมันไปเห็นไปรู้เข้า พอไปเห็นไปรู้เข้า ก็มีผู้รู้เห็นแล้วบอกไว้ แล้วบอกทางไว้ แล้วเราก็ขวนขวายปฏิบัติของเรา แล้วมันก็เป็นชิ้นเป็นอัน เห็นเป็นจังหวะจะโคนแบบที่ท่านบอก ท่านบอก ไปเจอ เจอ เจออย่างนั้นน่ะ แล้วมันจะไปไหนล่ะ ไอ้นี่มันไม่มีอะไรเลย มันไม่มีอะไรเลย มันจะล่อลวงกัน นี่ไง บอกว่ามันเป็นการซื้อขายล่วงหน้า บอกมาเพื่อต่อไปเวลามันจะปฏิบัติ มันถึงปฏิบัติได้

ใครมันจะเก่งไปกว่าพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้า ในพระ-ไตรปิฎก พระพุทธเจ้า เห็นไหม อจินไตย ๔ นะ ปัญญาขององค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใครจะได้แค่ขี้ฝุ่นก็นับว่าเก่งแล้ว แล้วพระไตรปิฎกเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านแสดงธรรมไว้หมดแล้ว ใครจะไปเก่งกว่าองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า ใครจะลํ้าหน้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แล้วจะบอกว่า จะให้บอกเพื่อนู่น เพื่อนี่ พระไตรปิฎกดีกว่านี้หลายร้อยเท่า มันไร้สาระน่ะ คือเวลาเขียน เขียนทําให้อ่อนน้อมถ่อมตน ทําเขียนไป แล้วเขียนมามันทุเรศน่ะ มันทุเรศ ฉะนั้น แล้วยังแหม! เรื่องอย่างนี้ ถ้ามันเป็นจริงๆ คนเราถ้ามันอัตคัดขาดแคลนที่ไหนมีคนเขาจะช่วยเหลือเจือจานทั้งนั้นถ้าเป็นความจริง แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง มันสังคมไทย สังคมไทยนะ เขาหวังที่จะอุปัฏฐากอุปถัมภ์ภิกษุผู้ที่ประพฤติปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ เขาต้องการคนที่จะรักษาพระพุทธศาสนา ใครที่มาคํ้าจุน จะมีงานสิ่งใดก็แล้วแต่ เขาจะมีการบวชพระบูชาในหลวง บูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ส่วนใหญ่แล้วเขาจะมีการบวชพระสงฆ์กัน

นี่ไง ในสังคมไทยเขาก็ปรารถนาจะอุ้มชูคํ้าชูกันทั้งนั้น นี้คํ้าชูแล้ว ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมันจะเป็นจริงเป็นจังได้มากน้อยแค่ไหน ถ้ามันจะเป็นจริงเป็นจังมากน้อยแค่ไหน อันนั้นเป็นการที่ว่ามันขัดเกลากิเลส อย่างน้อยก็ได้ไปขัดเกลา อย่างน้อยก็ได้เข้าไปศึกษา อย่างน้อยก็เข้าไปทําเพื่อให้มันเป็นจริตนิสัย แต่ถ้าใครทําได้จริง ใครทําได้จริง มันก็มีอํานาจวาสนาพยายามมุมานะทําของตนให้ใจเข้าสู่สัจธรรม มันก็จะเป็นประโยชน์กับใจดวงนั้น เห็นไหม

ถ้าเป็นประโยชน์กับใจดวงนั้น ธรรมมันเหนือโลก เหนือโลกที่ไหน เหนือโลกที่โลกเข้าใจไม่ได้ โลกเข้าใจไม่ได้ โลกต้องการโลกธรรม ๘ อยากมีลาภ อยากให้คนอื่นสรรเสริญ อยากมีชื่อเสียงกิตติศัพท์ กิตติคุณ โลกธรรม ๘ ทั้งนั้น ธรรมเก่าแก่ แต่ไม่ใช่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาถ้าปฏิบัติธรรมอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกโมฆบุรุษ พวกโมฆบุรุษคือบุรุษที่ว่างเปล่า คือข้างในมันว่างเปล่า มันถึงอยากมีชื่อเสียงอยากมีกิตติศัพท์ กิตติคุณไง

เพราะโมฆบุรุษตายเพราะลาภ ลาภสักการะมันจะล่อ มันจะล่อลวงให้ไปติดที่ลาภนั้น พอติดที่ลาภนั้นมันจะเข้ามาสู่ใจไหม มันจะทิ้งสิ่งนั้นเข้ามาสู่หัวใจของตัวไหม ถ้ามันจะทิ้งสิ่งนั้นเข้ามาหัวใจของตัว เข้ามาสัมมาสมาธิ มันสมบัติของเรา มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก แล้วรู้จําเพาะตน รู้จําเพาะเรา แล้วเรา ถ้าเรามีสติมีปัญญาทําให้มันเจริญมากขึ้น มันเป็นสมบัติของใคร

แล้วมันสมบัติอันนี้ถ้ามีคุณธรรมจริง ดูสิ ถ้ามีคุณธรรมจริงก็เป็นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านมีความสุขของท่าน ท่านใช้ชีวิตเป็นแบบอย่างของท่าน ท่านถือผ้าบังสุกุลด้วย นั่นน่ะมีความสุขอย่างนั้น ขนาดหลวงตาไปอยู่กับท่าน ท่านยังบอกเลย อาจารย์ของเรามีชื่อเสียงคับฟ้า คับแผ่นดิน เวลาใช้ผ้าอาบ ใช้ผ้าอาบปะๆ ผุๆ ท่านถึงพยายามตัดผ้าไปถ่ายผ้าของท่าน นี่ไง ขนาดลูกศิษย์ลูกหาอยู่กับท่าน เพราะอะไร เพราะใจของท่านเหนือโลก เหนือทุกๆ อย่าง นั่นน่ะของแท้มันอยู่อย่างนั้น

ไม่ใช่ขี้โม้ ขี้โม้แล้วยังจะให้คนอื่นโม้ตามอีก ยังต้องการ ไอ้พวกนี้ไอ้พวกซื้อขายล่วงหน้า พวกซื้อล่วงหน้า มันไม่ใช่ความจริง

ถ้าเป็นความจริง ปฏิบัติให้จริงเถอะ ปฏิบัติจริงแล้วมันจะเห็นตามความเป็นจริง ถ้าเห็นตามความเป็นจริงแล้วมันเป็นสมบัติเราด้วย มันเป็นสมบัติของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น ถ้าเป็นสติก็สติจริงๆ เป็นสมาธิก็สมาธิจริงๆ แล้วถ้าเกิดปัญญาขึ้นมาแล้วมันมหัศจรรย์มาก มหัศจรรย์กับการเกิดมรรคเกิดผลในใจ มหัศจรรย์โดยใจดวงนั้น ไม่มีใครรู้เห็นไปกับเรา เว้นไว้แต่ครูบาอาจารย์เท่านั้น

เพราะคนที่จะเป็นครูบาอาจารย์เราได้จริง ท่านจะต้องผ่านเหตุการณ์อย่างนั้นมาแล้ว หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบา-อาจารย์ที่เป็นจริง ท่านสมบุกสมบันมาทั้งนั้นน่ะ ท่านมีศีล มีสมาธิ มีปัญญาในหัวใจของท่าน ท่านรู้ท่านเห็นในใจของท่าน แล้วถ้ามันมีวิกฤติในสังคม ท่านถึงออกมายืนยันว่าอะไรควร อะไรไม่ควร อะไรจริง หรืออะไรไม่จริง

ไอ้นี่อยากจะอวด แล้วยังไปล่อให้คนอื่นมาอวดตามอีก มันอยากจะอวด อย่างน้อยก็เพื่อไปอวดคนอื่นไง เพื่อว่าของฉันจริง ของฉันรู้ แล้วรู้อะไร รู้โง่ๆ เซ่อๆ รู้แค่ไหนมันรู้โดยสมุทัย รู้โดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เป็นความจริงไปไม่ได้ จะเป็นความจริงขึ้นมามันต้องเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตน รู้จริงๆ เห็นจริงๆ จากการกระทําของตน อันนั้นน่ะรู้จริง

ไอ้รู้จํา พูดวันนี้ด้วยความอยากรู้ พออาจารย์ตอบมาก็จําได้หน่อยก็อวดรู้ ๒ วันลืมแล้ว ๒ วันอยากรู้เรื่องใหม่อีกแล้ว เรื่องนี้มันจืดแล้ว เพราะอะไร เพราะมันจําแล้วมันจืดไง มันไม่ใช่ของเรา มันเป็นความจํา พอจํามาแล้วมันก็จืดชืด เฮ้ย! ไม่สนุกเลย เอาเรื่องใหม่ดีกว่า จากเรื่องนิพพานจะเอาเรื่องอะไรตอนนี้ จะเอาเรื่องพญามารสิ มันไปเรื่อยๆ น่ะ เพราะมันเป็นเรื่องความจํา

ความจํานะ เขาเขียนมา เห็นแล้วมัน แหม! มาแหย่ “ขอให้หลวงพ่อเมตตาอธิบายเรื่องนิพพานเป็นอย่างไร” แล้วเป็นอย่างไรล่ะ ก็เป็นอย่างที่ด่าอยู่นี่ มันเป็นประโยชน์กับใคร มันมีใครต้องการธรรมโอสถชนิดนี้ มันมีใครปฏิบัติไปแล้วขัดข้อง แล้วยังไม่รู้แล้วอยากรู้ แล้วคนที่อยากรู้มันก็ต้องมีสติมีปัญญาสมควรที่จะรู้ได้ มันต้องมีกําลังพอ มีอํานาจวาสนาพอมันถึงจะรู้ของมัน แล้วถ้ามันไม่รู้ ก็ ๒,๐๐๐ กว่าปี

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๒,๐๐๐ กว่าปี ใครก็ศึกษาได้ ศึกษา ๙ ประโยคเต็มทั่วประเทศไทย ทรงจําธรรมวินัยเท่านั้น ไม่เข้าถึงสู่หัวใจหรอก ถ้ามันจะเข้าสู่ถึงหัวใจได้ ต้องมาทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วมันยังเป็นมิจฉาและเป็นสัมมา ถ้าเป็นมิจฉาไม่สามารถจะเข้าสู่สัจธรรมได้ ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นสัมมาสมาธิ เป็นสมาธิที่เป็นสัมมาสมาธิ มันเป็นความชอบธรรมแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาอันนั้นน่ะมันจะเข้าสู่ใจของตน

ถ้าเข้าสู่ใจของตนมันจะเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันจะเป็นสมบัติของใจดวงนั้น ใจดวงนั้นจะแจ่มแจ้งจากใจดวงนั้น ใจดวงนั้นจะเข้าใจเรื่องอย่างนั้นหมด แล้วใจดวงนั้นจะมีคุณธรรมในใจดวงนั้น ใจดวงนั้นจะมีค่าขึ้นมาทันที สัจธรรมมันเป็นแบบนี้ ความจริงมันก็เป็นความจริง มันมีของมันอยู่แล้ว ทําจริง ทําไม่จริง ออเซาะ ฉอเลาะ แล้วก็อยากได้มีความจริงกัน มันถึงเป็นสังคมมันถึงฟอนเฟะอย่างนี้ไง

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยออเซาะฉอเลาะใครเลย เข้ามาท่านมีสัจจะความจริงของท่านอยู่แล้ว เวลาท่านจะกระหนํ่า ท่านกระหนํ่าได้เต็มที่ของท่าน ท่านไม่ใช่ออเซาะฉอเลาะ อยากให้เขาเป็นอย่างนั้น อยากให้เขาเป็นอย่างนี้ แต่ท่านต้องการให้เขาประพฤติปฏิบัติ ให้เขามีสัจธรรมความจริงของเขา ถ้าเขาทําความจริงขึ้นมา เขาจะเป็นศาสนทายาท เขาจะเป็นธรรมทายาท เห็นไหม

หลวงปู่มั่นท่านบอก เห็นไหม หมู่คณะจําชื่อหลวงปู่ขาวไว้นะ เพราะหลวงปู่ขาวได้มาคุยสนทนาธรรมกันแล้ว ถ้าต่อไปอนาคตให้ฟังมหานะ มหาดีทั้งนอก ดีทั้งใน นอกก็ได้อยู่กับท่าน ได้อุปัฏฐากอุปถัมภ์ท่าน จริตนิสัยได้เห็นกันมา ใน ก็ในหัวใจไง ในหัวใจที่ประพฤติปฏิบัติมา ท่านเป็นคนแก้ไขมาเอง หลวงตาท่านบอกว่าหลวงปู่มั่นเป็นผู้เป่ากระหม่อมท่านมาไง เป็นผู้เป่ากระหม่อมท่านมาไง นี่ไง ถ้าความจริงเป็นความจริงอย่างนั้น มันไม่ต้องมาออเซาะฉอเลาะกันหรอก ไอ้นี่มันออเซาะฉอเลาะ อยากให้เป็นพวกเรา ไร้สาระ จบ

ถาม : เรื่อง “อาการว่างๆ เป็นอย่างใด”

หลวงพ่อคะ หนูมีคําถามอยากจะกราบเรียนถามหลวงพ่อ

๑. อาการว่างๆ เป็นอย่างไร

๒. ความเพียรมุมานะปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง จะช่วยให้เราเข้าสู่สมาธิได้หรือไม่ หรือต้องอาศัยอํานาจวาสนาเก่าด้วยเจ้าคะ

หลวงพ่อ : ๑. อาการว่างๆ เป็นอย่างไรเจ้าคะ

ตอบ : อาการว่างๆ อาการว่างๆ มันเป็นอาการอ้างของกิเลสไง อาการว่างๆ เห็นไหม ดูสิ ความว่าง อวกาศมันก็ว่าง ในตุ่มในไหมันก็ว่าง แต่มันไม่มีจิตวิญญาณ มันเป็นความว่าง

ไอ้เราเป็นมนุษย์ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาทําสมาธิใช่ไหม สมาธิเขียนว่าจิตที่เป็นสมาธิ จิตตั้งมั่น เขาก็ว่าว่างๆ คําว่า “อ้างว่างๆ ขึ้นมา” อ้างว่างๆ แล้วพวกเราก็ตรวจสอบกันไม่ได้ เพราะมันเป็นความว่าง แล้วความว่างคิดถึงความว่างก็คือความว่าง เพราะความว่างมันเป็นภาษา มันเป็นวิทยาศาสตร์ที่เข้าใจก็เป็นความว่าง แล้วความว่างอย่างนั้นมันเป็นมิจฉาหรือเป็นสัมมาล่ะนี่ไง คําว่า “ว่างๆ” มันเป็นการอ้างของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติที่ไม่มีแก่นสาร ไอ้ที่ว่าว่างๆ น่ะ ฉันว่างๆ แล้วนะ ไม่ต้องมาตรวจสอบ ฉันว่างๆ แล้วนะ ไม่ต้องมาคุย ฉันว่างๆ ฉันว่างๆ แล้วว่างอะไรล่ะ

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์เรานะ ท่านไม่ถาม ถ้าเวลาท่านบอกว่า “จิตสงบไหม” เวลาเราอยู่กับครูบาอาจารย์ท่านว่า “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร จิตสงบไหม ถ้าจิตสงบ จิตสงบเป็นอย่างไร บอกมา” ถ้าจิตสงบ แล้วถ้าจิตเราเป็นสมาธิ เราจะบอกได้ตามความเป็นจริงเลยว่ามันมีความสงบ สงบเพราะอะไร เพราะว่ากําหนดพุทโธแล้วพุทโธมันละเอียด พุทโธแล้วมันพุทโธไม่ได้ ไม่ได้แต่ยังมีความรู้อยู่ สักแต่ว่ารู้ไง

นี่ไง ว่างๆ ว่างๆ ว่างๆ ก็ไม่ต้องพูดอะไรกันเลยใช่ไหม ว่างๆ ก็ไม่ต้องตรวจสอบ อ้าว! ฉันเป็นมหาเศรษฐี ฉันมีเงินมากมายมหาศาล แต่ฉันไม่เคยเสียภาษีสักบาทหนึ่ง แล้วมันมาจากไหนล่ะ เออ! ถ้าฉันเป็นคนที่มีฐานะมีเงินทองมาก ฉันเคยเสียภาษี เห็นไหม ดูสิ ใบแสดงการเสียภาษี ปีหนึ่งฉันเสียภาษีเท่าไร ฉันได้มา เอ้อ!

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันบอกมันจะว่าง มันว่างเพราะอะไร มันทําอะไรมันถึงว่างมา นี่พูดถึงความว่าง ไอ้ที่ว่าว่างๆ เรารําคาญ เราบอกไอ้ว่างๆ ไอ้พวกว่างๆ คือไม่มีแก่นสารไม่มีสาระ แต่ปฏิบัติกัน คุยโม้กัน ว่างๆ ว่างๆ อะไรว่างๆ ของมึง เราถึงบอกไอ้พวกว่างๆ ไอ้พวกว่างๆ คือพวกไร้สาระไม่มีแก่นสาร ไม่มีที่มาที่ไป ไม่มีที่เริ่มต้น ท่ามกลางและที่สุด

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ จิตสงบ ครูบาอาจารย์ท่านถาม จิตสงบไหม สงบมากน้อยแค่ไหน สงบแล้วควรทําอย่างไรต่อไป นี่ไง จิตสงบคือจิตเป็นสมาธิ แล้วมันสงบ สงบ สงบเพราะอะไร ใครภาวนาแนวทางไหน มันถึงสงบมาอย่างไร จิตสงบแล้วมันก็มีกําลัง ถ้าไม่มีกําลังก็กลับมาทําความสงบให้ใจมีกําลัง เขาเรียกว่าศีล สมาธิ ปัญญา เขาเรียกว่าสมาธิ

ไอ้ว่างๆ มันบอกมันว่างๆ แล้วทําอย่างไรล่ะ ก็มันว่างๆ น่ะ แล้วว่างๆ ทําอย่างไรอยู่ล่ะ ก็มันว่างๆ ก็มึงก็ว่างอยู่แล้ว แล้วมันก็อยู่อย่างนั้น มันเป็นการแถไง เป็นการอ้าง เป็นการอ้างเล่ห์ แล้วมันจะเป็นประโยชน์มากขึ้นๆ เราเลยใช้ศัพท์ของเราเอง ว่าไอ้พวกว่างๆ

เขาถามว่า “ว่างๆ มันคืออะไรคะ” คือไอ้พวกโกหกน่ะ ไอ้พวกโกหก ไอ้พวกเข้าข้างตนเอง มันบอกว่างๆ เพราะอะไร เพราะมันป้องกันตัวมันเองไม่ให้ตรวจสอบ ธรรมดา คนไข้ไปหาหมอ หมอก็ต้องเช็กอาการ ถ้าหมอไม่เช็กอาการ หมอจะรักษาอย่างใด ฉะนั้น เวลาคนไข้ไปหาหมอก็ต้องบอกถึงว่า เราทําสิ่งใดมาเราถึงเจ็บไข้ได้ป่วย

นี่ก็เหมือนกัน ว่างๆ เราทําอะไรมา เราทําอะไรมามันถึงว่างล่ะ แล้วว่างมันเป็นว่างจริงๆ หรือเรานึกว่าว่างล่ะ มันเป็นอารมณ์ความรู้สึก เราจะสร้างอารมณ์อย่างไรก็ได้ แล้วอารมณ์ก็เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เพียงแต่เรากลัวไปเองกันไง เรากลัวกันไปเอง เราก็เลยไม่ได้ความจริงไง แต่ถ้าเราไม่กลัวกันไปเองนะ เราไปหาหมอเราก็ต้องบอกหมอสิ หมอ เมื่อกี๊นี้กินนํ้ากรดมา มันเลยปวดท้องอยู่ อ๋อ! อย่างนั้นต้องรีบล้างท้อง

นี่เอ็งกินอะไรมา เอ็งทําอะไรมามันถึงเจ็บไข้ได้ป่วย นี่ก็เหมือนกัน เอ็งทําอะไรมามันถึงว่าง ไม่ได้ทําอะไรเลย เพราะว่าทําไม่ได้ เพราะที่ทํานั้นมันเป็นสมถะมันจะเกิดนิมิต มันจะเกิดความเสียหาย มันจะไม่เกิดประโยชน์ นั่นไปเพ่งโทษเขาไปก่อน ไปพูดไปปิดกั้นเขาไว้ แล้วตัวเองก็เลยทําอะไรไม่ได้ แล้วก็ว่างๆ ไอ้พวกว่างๆ

“๒. ความเพียรมุมานะปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง จะช่วยให้เราเข้าสู่สมาธิได้หรือไม่ หรือต้องอาศัยอํานาจวาสนาเก่าด้วย”

ความเพียร เห็นไหม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าอยู่ในพระไตรปิฎก คนเราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร แล้วความเพียรมันก็อยู่ในมรรคองค์หนึ่ง ในมรรค ๘ มันมีความเพียรชอบ มันต้องมีความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ แต่ต้องชอบธรรมถูกต้องด้วย ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ แต่มันเป็นมิจฉาทิฏฐิทําผิด ทําความผิดพลาด มันก็ไม่เข้าสู่มรรค ความเพียรมันต้องเป็นความเพียรที่ชอบธรรมมันถึงจะเข้าสู่มรรค

นี้คนเราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร มันเป็นความเพียรชอบ แล้วความเพียรชอบแล้วมันจะต้อง เขาว่า “เขามุมานะทําแล้วมันจะเป็นสมาธิได้หรือไม่” มันเป็นสมาธิได้อยู่แล้ว เพียงแต่ยากหรือง่าย แล้วแต่อํานาจวาสนาของคน นี้คําว่า “อํานาจวาสนาของคน” เขาก็ถามต่อไปว่า “หรือว่าต้องอาศัยอํานาจวาสนา”

อํานาจวาสนามันก็เหมือนการกระทําเรานี่แหละ เราเป็นคนทําของเรามา เรามีอํานาจวาสนามา เพราะเราได้สร้างคุณงามความดีมา ถ้าได้สร้างคุณงามความดีมา ความคิดของเรามันจะคิดบวก จะคิดอยู่ในศีลในธรรม ถ้าเราสร้างแต่บาปแต่กรรมมา เวลามันคิด มันก็จะคิดเป็นมิจฉาทิฏฐิ คิดเป็นความเอารัดเอาเปรียบ ความคิดเอารัดเอาเปรียบมันจะเป็นสัมมาได้อย่างไรล่ะ

ดูสัมมามันก็เป็นมัชฌิมาปฏิปทา คือไม่ตกไปทางข้างซ้ายและข้างขวา ให้มันมัชฌิมา มันความสมดุล ความพอดี ถ้าความสมดุล ความพอดี เห็นไหม มัชฌิมาปฏิปทาคือความพอดีของมัน ถ้าความพอดี เห็นไหม อํานาจวาสนาของคน ถ้าอํานาจวาสนาของคน ถ้าคนที่สร้างมามาก ถ้ามันสร้างมามาก มันถึงขิปปา-ภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย

ฉะนั้น เขาว่า “ต้องอาศัยอํานาจวาสนาหรือไม่”

อํานาจวาสนาไม่ต้องไปอาศัยมัน มันเป็นของเราอยู่แล้ว อํานาจวาสนามันเป็นของเราอยู่แล้วนะ เพราะเราเป็นคนสร้างมา เราเป็นคนทําดีมา มันก็มีอํานาจวาสนาที่ดีมา เราเป็นคนทําความชั่วมา มันก็มีแต่บาปอกุศลมา อํานาจวาสนาอาศัยอะไร มันเป็นความจริง อํานาจวาสนาเป็นความจริง มันเป็นความจริงที่เราสร้างมาจนเราตกผลึกมาเป็นนิสัยของเราไง นิสัยที่มันคิดอะไร มันชอบอะไร นั่นแหละวาสนาของคนคนนั้น

บางคนกินทุเรียนไม่ได้นะ เราเคยมีญาติของเพื่อนได้กลิ่นทุเรียนไม่ได้เป็นลมเลย เราก็คิดเล่นๆ เนาะ คนนี้ก็มีวาสนาเนาะ คือไม่ต้องเสียตังค์ค่าทุเรียน เขากินทุเรียนไม่ได้ แล้วเวลาเขาเล่นกันนะ เขาจะเล่นกัน เขาจะถือทุเรียนใกล้ๆ พอได้กลิ่นเป็นลมเลยนะ แปลกมาก เราเคยเห็น เห็นกับตาเลย เป็นญาติของเพื่อน ถ้าได้กลิ่นทุเรียนเป็นลมเลย เออะ! เป็นลมพับไปเลย เอ้อ! ไม่ต้องกิน อย่าว่าแต่กินเลย เข้าใกล้เขายังเป็นลมเลย นี่ก็บุญวาสนาของเขา มันเป็นที่ของเขาสร้างมา ไอ้เรานี่อยากกินเกือบตาย ทุเรียน แหม! ว่าเหม็นๆ อยากจะเข้าใกล้ๆ เลย เพราะเราอยากจะดม เราก็ต้องหาเงินมาซื้อมัน นี่ก็วาสนาของเรา วาสนา หมายถึงอดีตชาติที่เราได้สร้างสมมา

ฉะนั้น เขาบอกว่า “ต้องอาศัยวาสนาใช่ไหม” เราจะไปสร้างอํานาจวาสนาใช่ไหม อํานาจวาสนาก็คือเราทําดีอยู่ไง เราทําคุณงามความดีก็เพื่อจริต เพื่อนิสัยของเรา เพื่อเป็นคุณธรรมของเรา คําว่า “อาศัยอํานาจวาสนา” นี้อาศัยอํานาจวาสนา มันก็เลยเป็นช่องทางในการหากินของพระหลอกลวง เห็นไหม ไปสร้างบุญสร้างกรรม แก้บุญแก้กรรมอะไรกันบ้าบอคอแตก

การแก้กรรมดีที่สุดคือการนั่งสมาธิ ถ้าวันไหนชนะกิเลสนั่นคือแก้กรรมได้ทั้งหมดเลย คือกิเลสสิ้นไป ไม่มีเวรไม่มีกรรมอีกแล้ว นี่คือการแก้กรรมโดยถูกวิธีขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า อย่างอื่นไม่มี นี่ไง ต้องอาศัยวาสนาใช่ไหม มันก็มีบริษัทหนึ่งตั้งขึ้นมาเพื่อจะเติมเต็มอํานาจวาสนา ซื้อขายอํานาจวาสนา เราก็จะไปซื้อขายอํานาจวาสนากับบริษัทนั้นอีกแล้ว นี่ไง พอพูดสิ่งใดแล้วมันก็เป็นช่องทางหากินของเขาทั้งนั้น

ฉะนั้น บอกว่า “๒. ความเพียรมุมานะปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง จะช่วยให้เราเข้าสู่สมาธิได้หรือไม่”

ได้ เพียงแต่ทําให้มันถูกต้องดีงาม ถ้าทําด้วยมิจฉาทิฏฐิมันก็ไม่เข้า หรือต้องอาศัยอํานาจวาสนา อํานาจวาสนามันมีอยู่แล้ว มีอยู่แล้วเพราะว่าถ้าไม่มีอํานาจวาสนา เราจะไม่ใฝ่ใจ สนใจเรื่องศาสนา เราจะไม่ใฝ่ใจ สนใจในเรื่องการประพฤติปฏิบัติ คนที่ไม่มีอํานาจวาสนาเขาจะใฝ่ใจแต่เรื่องทางโลกๆ แล้วเขาจะเที่ยวเล่นสนุกครึกครื้นกันไปประสาโลก จนกว่าเขาจะหมดชีวิตไป

คนที่มีอํานาจวาสนานะ เราละวางจากการสนุกทางโลก สนุกในทางโลก เห็นไหม แล้วเรามาทรมานตน เรามาสร้างคุณงามความดีของเรา อํานาจวาสนานี่คืออํานาจวาสนา อํานาจวาสนามีอยู่แล้ว ฉะนั้น เราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา เพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง