คํานํา

ธรรมวินัยแทนองค์ศาสดา ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ตอบปัญหาโดยยึดธรรมวินัย พระต้องเคร่งครัดธรรมวินัย หลักปฏิบัติของชาวพุทธต้องถือพระรัตนตรัยเท่านั้น ไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่ถือดวง โชคชะตาราศี ปีชง หมอดูทรงเจ้า ส่วนพระที่พาทําสิ่งเหล่านี้ไม่เคารพธรรมวินัย การฟังธรรมแสนยาก พระทุศีลแสดงธรรมเพื่อลาภสักการะเท่ากับเหยียบหัวพระพุทธเจ้า ถ้าพระมีคุณธรรมแสดง ดังองค์หลวงตา กิริยารุนแรง แต่เป็นพลังของธรรมจี้เข้าที่หัวใจ กัดฉีกกิเลส การภาวนาสู้ความกลัว พื้นฐานมนุษย์กลัวผี ศาสนาแรกของโลก คือ ศาสนาผี ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ให้ทําความสงบใจก่อน แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาพิจารณาแยกแยะ ความกลัวจะค่อยๆ หายไปเอง

กรณีทางวัดมีหลายสาขา สร้างไว้เป็นสมบัติชาติ ศาสนา กรณีผู้ครองเรือนกับการปฏิบัติ ให้เจรจากัน ถ้าไม่ได้ให้ชดใช้กรรมจนหมด กรณีพระใส่อังสะแสดงธรรม ขึ้นกับกาลเทศะ ผิดพระวินัยหรือไม่ กรณีแม่ชอบไหว้เจ้าอย่าไปขัดใจ ให้ค่อยๆ พัฒนา กรณีเริ่มปฏิบัติ กิเลสยังไม่ตื่นนอน ยังเป็นกิเลสโดยย่อ ถ้ามีความฝันมงคลให้น้อมเป็นประโยชน์ เป็นธรรมกระตุ้นเตือนให้ปฏิบัติ กรณีการมรณภาพของพระสงฆ์ ไม่มีใครอยู่คํ้าฟ้า ให้ระลึกถึงความตายทุกลมหายใจ กรณีสร้างกุฏิต้องทําตามวินัย พระบวชเพื่อมรรคผลนิพพาน ไม่ใช่บวชเพื่อกุฏิอยู่สุขสบาย ส่วนวิธีปฏิบัติให้เหมือนคนโง่ย้ายภูเขาจนสําเร็จ หากถึงที่สุดย่อมเข้าถึงสัจธรรม เป็นผู้ทรงธรรมวินัยให้มั่นคงสถาพรสืบต่อไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มีนาคม ๒๕๖๗

เวลาครูบาอาจารย์ท่านจะถามเรื่องภาวะจิตเรานะ
ท่านถามเรื่องภาวะจิตตลอด
ท่านไม่ถามเรื่องอื่น
ไม่ถามเรื่องโยมมา โยมไม่มา มีเงินมา ไม่มีเงินมา ไม่เกี่ยว
“จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร”
เพราะจิตตัวนี้แหละมันจะพัฒนาขึ้นมาเป็นศาสนทายาท
จิตตัวนี้นี่แหละจิตที่มันจะทําให้มันรู้ธรรม
จิตตัวนี้นี่แหละจิตที่มันจะให้บรรลุธรรม
แล้วจิตตัวนี้นี่แหละมันจะเป็นหลักเกณฑ์ของศาสนา

๑

ชาวพุทธ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๙ มกราคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “หลักปฏิบัติของชาวพุทธต่อพระสงฆ์”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ

กระผมเคยไปทําบุญที่วัดหลวงพ่อครับ และพอรู้ธรรมเนียมบ้างครับ และผมประทับใจครับ หลวงพ่อตรงไปตรงมา และที่ผมจะส่งคําถามมาเพื่อขอความเมตตาจากหลวงพ่อนี้ ผมได้พิจารณาว่าอาจจะไม่ค่อยเหมาะสมหรือไม่ เพราะรู้สึกละอายใจที่ถามคําถามที่ไม่ใช่เกิดจากการปฏิบัติภาวนาของตนเอง เอาปัญหาโลกๆ มาถาม คล้ายกับว่าหลวงพ่อเทศนาสอนมามากมายเหมือนไม่เข้าหูเลยครับ ในการภาวนาถึงไม่ก้าวหน้า แต่กลับเอาปัญหาทางโลกมาถาม ดังนั้น ถ้าหลวงพ่อพิจารณาว่าปัญหานี้ไม่ก่อประโยชน์ใดๆ กับสังคมชาวพุทธ หรือมีประโยชน์น้อย กระผมขอความเมตตาให้หลวงพ่อพิจารณาไม่ตอบได้ครับ

สิ่งที่กระผมจะขอนมัสการเรียนถาม คือ

๑. หลายๆ ครั้งที่มักจะมีข่าวเสียในวงการพระสงฆ์ หรือมีแต่ไม่เป็นข่าว แต่สังคมชาวพุทธเห็นรับรู้กันโดยทั่วไปจนระอา เช่น พระปฏิบัติหรือที่มีชื่อเสียง ไม่ว่าจะเป็นด้านต่างๆ ทั้งอาบัติหนัก เบา และโลกติเตียน สอนให้กราบไหว้สิ่งที่ไม่ใช่พระ-รัตนตรัย รับแก้ชง ดูดวง ดูดวงดาว เคลื่อนย้ายราหูและอื่นๆ ทําให้กระผมคิดว่าเหตุใดท่านเป็นแบบนั้น ท่านยังเป็นพระสงฆ์อยู่หรือไม่

๑/๑ หรือเป็นเพราะตัวท่านเองยังไม่บรรลุธรรมในขั้นอริยภูมิ จึงทําให้กิเลสในใจท่านชนะตบะธรรมที่สร้างสมมา ข้อวัตรต่างๆ ที่ครูอาจารย์สั่งสอนไปหมด

๑/๒ หรือเพราะตัวญาติโยมเองชอบส่งเสริมในด้านที่ไม่เหมาะสม เช่น อยากได้บุญมากๆ อยากให้พระสบาย หรืออยากถวายเพราะจะได้สบาย เพราะถวายสิ่งที่เราชอบ เพราะทําทาน ง่ายกว่าการภาวนา เลยทําบุญไม่ถูกวิธี เช่น ถวายรถราคาแพงๆ สร้างเจดีย์วิหารสวย สร้างพระพุทธรูป ถวายมือถือ ส่งเสริมให้เล่นโซเชียล

๑/๓ หรือท่านใกล้ชิดสนิทญาติโยมจนเกินไป จนไม่กล้าว่ากล่าวตักเตือน เหมือนนํ้าท่วมปากเพราะกลัวเสียศรัทธา

ถ้าเป็นดังเช่น ข้อ ๑ ๑/๑, ๑/๒, ๑/๓, ขอกราบอาราธนาหลวงพ่อเมตตาจรรโลง หรือแนะนําข้อปฏิบัติที่ฆราวาสควร และไม่ควรปฏิบัติต่อพระสงฆ์อย่างไร ขอบเขตได้มากน้อยแค่ไหน ขอกราบนมัสการด้วยความเมตตาครับ

ตอบ : ไอ้นี่พูดถึงเวลาคนที่เขาเข้าวัดเข้าวา พอเขารู้เขาเห็นของเขา เขารู้เขาเห็นของเขา แล้วเวลาศึกษา ตอนนี้ศึกษา เวลาทางโลกนะ ทางโลกเขาต้องมีการศึกษาใช่ไหม ถ้ามีการศึกษา ตอนนี้พระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ไปทุกวัด ไปทุกวัด พยายามศึกษา พอเด็กน้อยทุกอย่างมันก็รู้เรื่องศีลเรื่องธรรมทั้งนั้นน่ะ เวลาเรื่องศีลเรื่องธรรมนะ ตอนนี้ยิ่งเด็กรุ่นใหม่เขาเริ่มให้ศึกษาเรื่องศาสนาใหม่ ถ้าเรื่องศาสนาใหม่มันท่องประวัติศาสตร์ มันท่องพุทธประวัติ มันท่องที่มาที่ไป

คําว่า “ท่อง” เห็นไหม ท่องให้มันรู้จักรากเหง้า รู้จักรากเหง้าของชาวพุทธไง ว่าพระพุทธศาสนามันมาจากที่ไหน มันมาจากที่ไหน ๒,๐๐๐ กว่าปีนะ แต่ก่อนนั้นเวลาข้ามนํ้าข้ามภูเขามาแต่ละสายๆ มันมาทุกข์มายาก มาทุกข์มายากนะ มันแสนยากแสนเข็ญกว่าจะเผยแผ่ศาสนาไป เผยแผ่ศาสนาไปเพราะเหตุใด เผยแผ่ศาสนาไปเพราะให้คนมันมีที่พึ่งอาศัยไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม อนาค-ตังสญาณท่านพูดเอาไว้แล้ว ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญกึ่งพุทธกาล แล้วศาสนา ท่านบอกว่า ท่านมีอํานาจวาสนาน้อย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะท่านมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เพราะอายุท่าน ๘๐ ปี เราอายุแค่ ๘๐ ปี ศาสนาพุทธจะยั่งยืนมาอีก ๕,๐๐๐ ปี ๕,๐๐๐ ปี วางหลักธรรมวินัยนี้ไว้ ต่อไปอนาคตกาลศาสนาจะไปเจริญ จะไปเจริญอยู่นอกอินเดีย

แล้วตอนนี้พอกึ่งพุทธกาลแล้ว เพราะการศึกษามันเจริญมากขึ้น พอการศึกษาเจริญมากขึ้น ด้วยสิทธิเสรีภาพของมนุษย์ ด้วยความเป็นไปของมนุษย์นะ มนุษย์ให้มีสิทธิเสรีภาพ ฉะนั้น เวลาสิทธิเสรีภาพ เรื่องการศึกการสงคราม การแย่งชิงที่ทํากินกัน มันไม่เหมือนสมัยโบราณนะ สมัยโบราณ เป็นกลุ่มชนอะไรขึ้นมามีที่อยู่ที่กิน เดี๋ยวเขาก็มารุกมาราน เรื่องศึกเรื่องสงครามมันทําลายกันมาตลอด คนถึงได้เอือมระอาเรื่องศึกเรื่องสงคราม พยายามหลีกหนี หลีกหนีไป

แต่ในสมัยปัจจุบันนี้ เห็นไหม มีองค์การสหประชาชาติไกล่เกลี่ยไม่ให้มีศึกสงคราม แล้วคนเรามีการศึกษาแล้ว พอมีการศึกษาแล้วต้องมีการเจรจาด้วยเหตุด้วยผลไง ทีนี้เจรจาด้วยเหตุด้วยผลมันจะมีหลักเกณฑ์สิ่งใดเหนือพระพุทธศาสนาไปล่ะ แม้แต่ยูเอ็นยังยอมรับเป็นศาสนาแห่งสันติภาพ เป็นศาสนามีคุณธรรม ถ้ามีคุณธรรมนะ มันมีคุณธรรมมา

เพราะว่าถ้าวิทยาศาสตร์ยิ่งเจริญเท่าไรนะ มันยิ่งพิสูจน์เรื่องศาสนานี่แหละ มันยิ่งพิสูจน์เรื่องศาสนาพุทธ ขนาดไอน์สไตน์ ยังยอมรับ ไอน์สไตน์บอกว่าถ้าเขาเลือกนับถือศาสนาได้ เขาจะนับถือศาสนาพุทธ ศาสนาพุทธนะ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน วิทยาศาสตร์ยังพิสูจน์ไม่ได้ วิทยาศาสตร์พิสูจน์การเกิด การแก่ การเจ็บ การตายไม่ได้ วิทยาศาสตร์ยังพิสูจน์เรื่องจิตวิญญาณไม่ได้ แต่บุพเพนิวาสานุสติญาณย้อนกลับ จุตูปปาตญาณชัดเจน อาสวักขยญาณ กิเลสมันเกิดอย่างไร

เวลาคนเกิดมา อวิชชาไม่รู้จัก เพราะไม่รู้ถึงเกิด เพราะไม่รู้ถึงเกิด การเกิดนี้เพราะไม่รู้นะ ธาตุรู้ปฏิสนธิจิต ธาตุรู้มันชัดเจนของมัน แต่มันมีอวิชชาความไม่รู้ ไม่รู้ เผลอ เผลอเกิด เวลาอาสวักขยญาณมันทําลายอวิชชา ด้วยความเผลอ ความเผลอไม่มีในธรรมธาตุนั้น เพราะธรรมธาตุนั้นแจ่มแจ้งตลอดเวลา เพราะธรรมธาตุนั้นถึงไม่มีการเวียนว่ายตายเกิดไง

ถ้าธรรมธาตุไม่มีการเวียนว่ายตายเกิด นั่นน่ะ วิทยาศาสตร์ยังพิสูจน์ไม่ได้ ไม่ได้หรอก อย่างไรก็ไม่ได้ ถ้าวิทยาศาสตร์จะพิสูจน์ พิสูจน์ได้ก็อย่างสร้างปัญญาประดิษฐ์ มันสร้างปัญญาประดิษฐ์มันก็สร้างขึ้นไป สร้างด้วยมนุษย์ มนุษย์สร้างเพราะมันไม่มีจิตวิญญาณ มันไม่มีจิตวิญญาณ คือมันไม่มีเวรไม่มีกรรมไง แต่มนุษย์มันมีไง

นี่พูดถึงว่า เวลาถ้ามันเจริญขึ้นมา ถ้ามันยิ่งศึกษาขนาดไหน เวลาศึกษาแล้วมันจะเข้าใจ ถ้าเข้าใจแล้ว เข้าใจปั๊บ ถ้ามันไม่ได้ปฏิบัติมันก็ต้องอยู่ในรูปแบบ อยู่ในรูปแบบอย่างนั้น คิดนอกกรอบไม่เป็นอีก ถ้าคิดนอกกรอบนะ คิดนอกกรอบไม่ใช่เทวทัตที่มันทําลายศาสนา คิดนอกกรอบก็คือคิดด้วยสติด้วยปัญญาของตน ชําระล้างกิเลสของตน ไอ้กิเลสมันพลิกมันแพลง ไอ้กิเลสมันพยายามดีดดิ้น กิเลสมันพลิกแพลงของมัน มันบิดพลิ้วของมันเพื่อจะรอดพ้นจากสัจธรรม

พอรอดพ้นจากสัจธรรม ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาของใคร กิเลสของใครหนาขนาดไหน มันก็ต้องมีสติปัญญามากน้อยขนาดไหนเข้าไปเท่าทันกับกิเลสของตน ถ้าเข้าไปเท่าทันกับกิเลสของตน กิเลสของตนมันก็สงบเป็นสมาธิเท่านั้น แต่ถ้ามีสติปัญญาขึ้นมามันจะพิจารณาของมัน ถ้ามันเท่าทันเข้าไป ถ้ามันมีมรรค ถ้ามันมีมรรคอย่างนี้ปั๊บ คนที่ประพฤติปฏิบัติขนาดนี้นะ คนที่ประพฤติปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติเป็นนะจะเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก ถ้าเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เคารพในศีล นี่ไง เพราะอะไร เพราะธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา

เวลาหลวงตาท่านพูด เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมท่านพูดมันซึ้งใจมาก ท่านบอกว่า “เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไปแล้วแสดงธรรม” คําว่า “เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไป” ก็คือทําทุศีลไง ทุศีลนี่แหละคือเหยียบศาสดา ศาสดาคือธรรมวินัย ธรรมวินัยเป็นศาสดาของเรา แล้วถ้ามันทุศีลมันก็ก้าวข้ามล่วง ข้ามล่วงไปแล้วแสดงธรรม หลวงตาท่านใช้คํานี้ไง ท่านใช้ “ปริศนาธรรม” ท่านใช้คําให้เราได้คิดไงว่า “เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไปแล้วแสดงธรรม”

แล้วเราลองคิดสิ ไอ้คนโป้ปดมดเท็จ โกหกตอแหล กะล่อนปลิ้นปล้อน แล้วแสดงธรรมพระพุทธเจ้า “เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไว้แล้วแสดงธรรม” นี่คือปริศนาธรรมของหลวงตา แต่ถ้ามันจะเคารพธรรมวินัย เห็นไหม มันเคารพตั้งแต่ศีลสะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมา ถ้าศีลสะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมามันก็เข้ากับคําถามนี่ไง คําถามว่า ข้อที่ ๑ เห็นไหม

“ข้อที่ ๑ สิ่งที่พระทั้งหลาย หลายๆ ครั้งที่มีข่าวทําให้เสียหายในวงการพระสงฆ์ หรือมีแต่ไม่เป็นข่าว แต่สังคมพุทธรู้เห็นกันตลอด เช่น พระปฏิบัติที่มีชื่อเสียงไม่ว่าจะด้านต่างๆ เป็นอาบัติหนัก อาบัติเบา โลกติเตียน สอนให้กราบไหว้สิ่งที่ไม่ใช่รัตนตรัย”

สอนให้กราบไหว้สิ่งที่ไม่ใช่รัตนตรัยมันก็ผิดพลาดนะ เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะทําความจริงใช่ไหม กรรมฐาน ๔๐ ห้อง อานาปานสติ ปัญญาอบรมสมาธิ สิ่งใดก็ได้เพื่อให้จิตสงบเข้ามา แล้วถ้าเป็นความถูกต้องมันก็เป็นสัมมาสมาธิ

ถ้าด้วยความผิดพลาด ด้วยความพลั้งเผลอ ด้วยความไม่แน่ใจ ด้วยความไม่เป็นจริง มันก็เป็นมิจฉา เป็นมิจฉาสมาธิเพราะอะไร เพราะจิตนี้มหัศจรรย์นัก ดูสิ ไอ้พวกโจรผู้ร้ายเวลามันคิดวางแผนซับซ้อนขนาดไหน เวลาคนที่คิดพัฒนาประเทศชาติเขาคิดทางบวก เห็นไหม นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตนี้มันเป็นได้หลากหลายนัก ถ้ามันทุศีลมันทําสมาธิขึ้นมามันเป็นมิจฉาไง มิจฉามันเป็นมนต์ดําไง มันก็มีกําลังของมันเหมือนกัน แต่กําลังในทางทําลายไง ถ้าทําลายขึ้นไป ไอ้คนไม่รู้ การทําลาย เห็นว่าการทําลายนั้นมันเป็นความดีงามไง

แต่ถ้าเป็นความจริงๆ การทําคุณงามความดีมันมีการต่อยอด มีการทําความดี ความดีมันทําได้แสนยาก ทําดีมันเห็นผลได้ช้า แต่ความดีก็เป็นความดีใช่ไหม ดูสิ ก่อร่างสร้างตึกกว่าจะเสร็จ โอ๋ย! หลายปีเลย เวลาทําลายมันระเบิดตูม! เกลี้ยง แผ่นดินไหวล้มไปหมดเลย นี่ก็เหมือนกัน พอเราไปเห็นอย่างนั้น โอ๋ย! มันทึ่งนะ เห็นเขาสร้างตึกกันทั่วไป เห็นทุกวันเป็นเรื่องธรรมดา แต่วันไหนถ้าตึกมันถล่ม โอ้โฮ! เป็นข่าวหน้าหนึ่งเลย คนนี่ตื่นเต้น

นี่ก็เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ท่านทําคุณงามความดีของท่าน ท่านสะสมของท่านมาเล็กมาน้อยของท่าน มันเรื่องปกติ มองไม่เห็น แต่ถ้าใครมันทุศีล ใครมันทําอะไรเป็นมหัศจรรย์ อู๋ย! ตื่นเต้น นี่ไง พอตื่นเต้นขึ้นแล้วก็ไปเชื่อกัน เราจะบอกว่าวุฒิภาวะของสังคมก็อ่อนแอ

ถ้าวุฒิภาวะสังคมที่เข้มแข็งนะ เราเคยธุดงค์ไป เราเที่ยวธุดงค์ไป มีพวกผู้เฒ่าผู้แก่ตามชนบทเขาดูพระออกนะ พระที่มีชื่อเสียงดังๆ ท่านบอกอย่างนี้ไม่ใช่หรอก องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้สอนแบบนี้ เราได้ยินกับหูเลยนะ พวกพ่อออกจารย์ๆ เขามีการศึกษามา พอมีการศึกษามาแล้วเขาเห็นไง เห็นพระใหม่ๆ อู้ฮู! ไปไหนมีคนล้อมหน้าล้อมหลังนะ แล้วเราธุดงค์ไป เราอยู่แถวนั้นไง เขาเข้ามาคุยกับเราไง “ครูบา มันไม่ใช่อย่างนี้หรอก มันไม่ใช่”

แหม! เราคิดในใจนะ อืม! ผู้เฒ่านี้มีตาเนาะ ผู้เฒ่านี้เข้าใจ แต่เขาพูดได้คนเดียวนะ เพราะชาวบ้านทั้งหมดฮือฮาไปกับไอ้พระจัดม็อบนั่น ไอ้พระที่มันมีคนไปล้อมหน้าล้อมหลัง แต่ของเขา เขานั่งเฉยๆ เขามองแล้วเขาก็ไม่ร่วมมือด้วย แล้วเขามาคุยกับเราไง “ครูบา อย่างนี้ไม่ใช่หรอก พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนอย่างนี้ พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนอย่างนี้ เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้มักน้อยสันโดษ คนที่ยิ่งมีชื่อเสียงมากขนาดไหนยิ่งทําตัวน้อมตํ่า”

หลวงปู่มั่นชื่อเสียงคับโลกนะ ท่านอยู่ในป่า จะเข้าไปหาท่านได้แสนยาก ครูบาอาจารย์ของเราที่เป็นจริงๆ นะ อ่อนน้อมถ่อมตน เก็บเนื้อเก็บตัว ไอ้ที่ว่ามาออกแอ็กชั่นๆ เตรียมสมุดบันทึกไว้เลย เตรียมจดไว้ได้ เพราะอะไร เพราะถ้าเป็นความจริงๆ มันเป็นอีกอย่างหนึ่งนะ ความจริง ดูสิ เวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมนะ “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ” คือมันคุยกับเราไม่รู้เรื่องหรอก เขาจะเข้าใจความหมายอย่างนั้นไม่ได้

เราเคยประพฤติปฏิบัติ เราเคยคุยกับพระบ่อย ตอนที่เราปฏิบัติใหม่ๆ หลวงตาท่านเริ่มพิมพ์หนังสือ ได้ชุดธรรมเตรียมพร้อมมาไง อ่านแล้วกลัวมันจะหมด นี่ไง พระอรหันต์ท่านพูดอย่างนี้ เราจะสามารถรู้ความหมายของท่านไหม เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา พยายามไตร่ตรองจะยกระดับของตน จะยกความคิดของตน ให้เข้าใจในสิ่งที่หลวงตาพระมหาบัวท่านเทศน์สอน พยายามนะ แต่เราไม่รู้หรอก ปฏิบัติตอนนั้นยังไม่รู้เรื่อง พยายามจะปฏิบัติแล้วยกมาตรฐานของตนขึ้นๆ เข้าใจไหม อ่าน มันอ่านภาษาได้ แต่ความหมายไม่เข้าใจหรอก ไม่เข้าใจ

ฉะนั้น เวลาเทศนาว่าการ เห็นไหม เวลาหลวงตาท่านบอกท่านเทศนาว่าการกับประชาชนมันเหมือนพูดกันคนละภาษา ทั้งๆ ที่เป็นภาษาเดียวกันนี่แหละ รู้นี่แหละ เหมือนเราเรียนภาษาอื่นไง เราได้ศัพท์ แต่เราไม่ได้ความหมาย นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาษานี้อ่านออก แต่ความหมายไม่รู้หรอก แต่ถ้าคนไปทําๆ มันจะรู้จริงของมันขึ้นมา ถ้ารู้จริงขึ้นมา เห็นไหม ถ้าเริ่มต้นถ้ามีศีลมีธรรมขึ้นมา ถึงบอกว่า จะไม่มีพระที่จะพาประชาชนกราบไหว้สิ่งนอกรัตนตรัย ไม่มีทาง

ดูสิ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามีคุณธรรมในใจ ไม่วิจิกิจฉา ไม่สีลัพพตปรามาส ทําอย่างนี้ไม่ได้เลย เพราะว่าอะไร เพราะถ้ามีคุณธรรมในหัวใจแล้วไม่นับถือวิธีการนอกพระพุทธศาสนา แล้วสิ่งที่ว่านอกรัตนตรัย อย่างเช่น แก้ชง ดูดวง ดูดวงดาว ดูราหู ไอ้นี่มันเป็นเรื่องดูดวง เวลาหลวงปู่ฝั้นท่านบอกว่า “ถ้าดูดวง โอ้! คนดวงดีทุกวัน เพราะทุกเวลามีคนเกิดและคนตาย ดวงดีตลอด”

ทีนี้เราไปถือกันอย่างนั้นไง กรรมฐานเขาไม่ถือ กรรมฐานไม่มีหรอก แต่ที่กรรมฐานไปดูอย่างนั้น ไอ้นั่นมันกรรมฐานนักธุรกิจแล้ว กรรมฐานมันไม่เกี่ยว ถ้ากรรมฐาน กรรมฐานจะเชื่อในศีลในธรรมไง คือเคารพพระพุทธเจ้าว่าอย่างนั้นเถอะ ถ้าเคารพพระพุทธเจ้าจะไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่ถือนอกรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ไม่ถือนอกจากนั้น

เราเจอนะ เจอพวกฆราวาสที่เข้มข้น บ้านเขามีศาลพระภูมิ เขารื้อออกหมด เขาไม่กราบไม่ไหว้เลยนะ เขาถือรัตนตรัยเลย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เพียวๆ เลย มีพวกฆราวาส ขนาดฆราวาสญาติโยมเขายังทําได้เลย แล้วนี่พูดถึงถ้าเขาทําของเขานะ เขาไม่เอาเลย เขาถือรัตนตรัยอย่างเดียว

ทีนี้อย่างของเรา เห็นไหม อย่างของเรา ของเราเลย เรายังอนุโลมนะ เรื่องของโยม เราถือวุฒิภาวะจิตใจของคนที่ยังไม่เข้มแข็งพอ มันต้องมีที่พึ่งอาศัย ถ้าจิตใจคนที่ไม่เข้มแข็งพอนะ เราพยายามจะดึงมานะ เดี๋ยวมันจะล้มทับกันไปหมดไง ถ้าจิตใจคนยังไม่เข้มแข็งพอเราอนุโลม ใครจะกราบจะไหว้อะไรที่ว่าเป็นประเพณี อ้าว! ตามสบาย แต่เราก็พยายามมีสติ มีสมาธิของเรานะ เราทําคุณงามความดีของเรา

แต่ถ้าคนที่เขาชัดเจนของเขา เขาไม่เอาเลย ฉะนั้น พอไม่เอาเลย อย่างแก้ชงๆ เขาบอกปีนี้ปีชงนะ แล้วเราปีเถาะด้วย ชงรุนแรงเลย เรายังไม่ได้แก้อะไรเลย ชงเชิงเราเนี่ย เราเกิดปีเถาะ ไม่สน ไร้สาระ ไร้สาระมาก ทีนี้เพียงแต่ว่าทางโลกเขาทํากัน เห็นเขาสงสารนะ โอ๋ย! แก้กันร้อยแปดนั้น เราถือว่าเราทําความดีก็คือความดี ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว รัตนตรัย เห็นไหม

เขาบอกว่า “เรื่องแก้ชง รับดูดวง รับดูการเคลื่อนย้ายราหู” ไอ้กรณีนี้มันเกิดมานานแล้ว พอเกิดมานานแล้ว พูดถึงว่า มีคนเขาพูดไงว่า เมืองไทยกฎหมายเยอะแยะไปหมดเลย แต่ไอ้คนที่บังคับใช้กฎหมายมันไม่ได้บังคับใช้กฎหมาย แล้วยิ่งจะออกกฎหมายใหม่เขียนใหม่ แล้วพอเขียนออกมาใหม่ว่าจะบังคับใช้ มันก็ไปซื้อเจ้าพนักงานตลอด ไอ้ผู้บังคับใช้กฎหมายรวย ไม่รวยก็ถ้าคนตรงก็อยู่ไม่ได้แล้วกันล่ะ อยู่ไม่ได้หรอก มันมีอิทธิพลไง ทีนี้กรณีอย่างนี้ถึงบอกว่าธรรมและวินัยมันมีอยู่แล้ว เวลา พ.ร.บ. สงฆ์สมบูรณ์นะ ถ้าบังคับใช้ทํากันจริงๆ ก็จบ นี่มันทํากันไม่ได้ไง พอทํากันไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันมีปัญหาของมัน นี่พูดถึงปัญหาทางโลกนะ

ถ้าปัญหาทางธรรมมันก็เรื่องหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรา เราไม่ใช่มดแดงเฝ้าพวงมะม่วง เราเป็นคน ดูสิ เวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าห้ามพระแสดงฤทธิ์แสดงเดช ไอ้พวกเดียรถีย์มันก็ท้าลอง ลองเลย พอลองเลย องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “เราจะแสดงฤทธิ์กับพวกเดียรถีย์ที่ใต้ต้นมะม่วง” มันโค่นมะม่วงทิ้งหมดเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้า เวลาเช้าขึ้นมา ก็ถวายมะม่วง ท่านฉันเสร็จมะม่วงเม็ดนั้นปลูกขึ้นมา โอ้โฮ! เป็นขึ้นมาเลย

เวลาท่านแสดงของท่าน แล้วเวลาจะแสดงพวกลูกศิษย์ลูกหา “ก็องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้แล้วว่าการอวดอุตตริมนุสสธรรมจะเป็นปาราชิก ขาดจากความเป็นสงฆ์” แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามว่า “แล้วใครเป็นคนบัญญัติล่ะ” “ก็องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนบัญญัติเอง” “ถ้าเราบัญญัติเอง เราเป็นเจ้าของธรรมวินัย มันเหมือนกับเราเป็นเจ้าของสวน เจ้าของสวนสามารถเก็บผลไม้กินได้ไหม” “ได้” “แต่คนอื่นล่ะ” “คนอื่นเก็บกินไม่ได้ เจ้าของสวนเก็บได้”

นี่ก็เหมือนกัน เราบัญญัติไว้เอง ฉะนั้น เวลาท่านแสดงธรรมแสดงฤทธิ์ แสดงเดชของท่านเพื่อประโยชน์ไง เวลาท่านทําของท่านเพื่อศาสนา แต่ท่านไม่ให้คนอื่นทํานะ ทีนี้สวนมะม่วง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าของสวนมะม่วง เจ้าของธรรมและวินัยนี้ ไอ้เราก็เป็นมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง ไอ้เราไม่ทําใจของเราให้มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาเลย ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมามันก็เป็นประโยชน์กับเราใช่ไหม

นี่พูดถึงว่าถ้ามันนอกรัตนตรัย ถ้าคนจะประพฤติปฏิบัติ คนที่เข้มแข็ง ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปีจะได้อย่างน้อยพระอนาคามี มันก็ต้องเคารพธรรมวินัย เคารพพระรัตนตรัย เคารพสิ่งนี้ขึ้นมามันจะไม่ทําสิ่งนั้น ถ้าทําสิ่งนั้นแล้ว ภาษาเราเลยว่ามันอยู่นอกศาสนาเลย มันอยู่นอกรัตนตรัย

เพราะว่าเวลาจะบวชเณร เวลาบวชเณรต้องถึงไตร-สรณาคมน์ๆ ถ้าขาดจากไตรสรณาคมน์ก็ขาดจากเณร แล้วถ้าเป็นภิกษุเป็นสงฆ์แล้วมันขาดไตรสรณาคมน์มันจะเป็นพระได้อย่างไรล่ะ มันก็ขาดไปแล้ว ความขาดในความเห็นของเรา แต่ของเขา เขาก็ยังห่มผ้าเหลืองอยู่อย่างเดิมนั่น แล้วกําลังมั่งมีศรีสุข กําลังมีคนเชิดหน้าชูตา ไอ้นี่มันเรื่องมันเป็นปัญหาสังคมไง ปัญหาสังคม

“ข้อ ๑/๑ หรือเพราะตัวท่านยังไม่บรรลุธรรมขั้นอริยภูมิ จึงทําให้กิเลสในใจของท่านชนะตบะธรรมที่สร้างสมมา ข้อวัตรต่างๆ ที่ครูบาอาจารย์สั่งสอนมาไปหมด”

มันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ อยู่แล้ว มันเป็นจริงเพราะมันไม่เคารพธรรมวินัย มันไม่เคารพ ไม่เคารพธรรมวินัย ไม่มีสติสามารถยับยั้งได้ มันก็ภาวนาไม่เป็น ถ้าภาวนาเป็นมีสติยับยั้งได้ ไอ้เรื่องนี้มันเรื่องเล็กน้อยมากๆ อย่างครูบาอาจารย์เรา เวลาอยู่ป่าอยู่เขาของท่าน ท่านไปอยู่ป่าอยู่เขาเพราะมันดัดนิสัย เขาจะเอาป่าเอาเขามาดัดนิสัยตน ไม่ใช่ว่าไปอยู่ป่าอยู่เขาแล้วแบ่งประเภทไง ประเภทนี้อยู่บ้าน ประเภทนี้อยู่ป่า แบ่งประเภทเลย ไม่ใช่! มันเป็นพระเหมือนกัน ผู้ที่เห็นภัยในวัฏสงสารมาบวชพระเหมือนกัน

แต่ในพระไตรปิฎก วินัยธรกับธรรมกถึก วินัยธรก็เรียนทรงจําธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พวกธรรมกถึก พวกธรรมกถึกพวกบวชมาแล้วอยากจะมีคุณธรรมจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าจะให้กรรมฐาน ให้กรรมฐานว่าเข้าป่าไปให้ประพฤติปฏิบัติ ให้กําหนดอย่างไรก็แล้วแต่ แล้วเวลาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้านะ ท่านบางปีบางพรรษาท่านจะหลีกปลีกวิเวก ท่านจะไม่ให้ใครเข้าพบ ถ้าใครเข้าจะเป็นอาบัติปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่ เว้นไว้แต่พวกธรรมกถึกนี่

เราอ่านพระไตรปิฎกมา เราก็เข้าใจเหมือนกับครูบา-อาจารย์เรา เวลาใครประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันมีปัญหาเฉพาะหน้า ใครจะเป็นคนแก้ ใครจะเป็นคนแก้ นี่ก็เหมือนกัน เวลาใครมีปัญหาขึ้นมาจะเข้าไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พระกัจจายนะอยู่ชนบทประเทศ แล้วเวลาจะบวช บวชได้แสนยากนัก เวลาบวชต้องรอให้พระครบสงฆ์ คือ ๑๐ รูป ถึงจะบวชเป็นภิกษุได้ รอจนกว่าจะครบสงฆ์ ๕ ปี พอ ๕ ปีก็บวชพระโสณะ พอบวชพระโสณะเสร็จแล้ว พระโสณะอยากเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโสณะมาเฝ้าองค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า พักอยู่ในวิหารเดียวกัน นี่ไง เวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าให้พระโสณะลองสาธยายธรรมให้ฟัง ก็ถาม-ตอบปัญหานี่แหละ พอถาม-ตอบปัญหาขึ้นมา พระโสณะตอบได้หมด เห็นไหม พระโสณะเป็นพระอรหันต์

พระกัจจายนะศึกษากันมา นี่ไง เราบอกวินัยธร ธรรมกถึก เราไม่ค่อยอยากพูด เพราะพูดไปแล้ว มันประสาเราพูดแล้ว มันก็จะเหมือนกับยกย่องกรรมฐานว่าอย่างนั้นเถอะ แต่เวลาตอนนี้เขาจะเหยียบยํ่ากรรมฐาน เขากําลังจะทําลายกรรมฐาน ว่ากรรมฐานโง่เง่าเต่าตุ่น ไม่มีการศึกษาไง ไม่มีการศึกษาคือไม่มีเปรียญธรรมไง ไม่มีใบประกาศไง แต่มันมีการกระทําในหัวใจไง ถ้ามีการกระทําในหัวใจ ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจ ไอ้นี่มันเป็นความจริง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “ไม่เคารพธรรมวินัย ไม่ชนะตบะธรรม” ก็มันอ่อนแอของมันอยู่อย่างนั้น มันจะเป็นอย่างนั้นไปได้อย่างไร เพราะมันอ่อนแอของมันอยู่อย่างนั้น

“ข้อ ๑/๒ หรือว่าเพราะตัวญาติโยมเอง ชอบส่งเสริมในด้านสิ่งที่ไม่เหมาะสม อยากทําบุญมากๆ อยากจะให้พระสะดวกสบาย อยากถอยรถราคาแพงๆ อยากสร้างเจดีย์สวยๆ วิหารงามๆ พระพุทธรูปใหญ่ที่สุดในโลก”

ไอ้นี่มันไปแข่งโลก โลกของเขามันมีอยู่แล้ว องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ ถ้าพระกรรมฐานนะ ถ้าหัวใจถ้าเป็นธรรม ถ้าธรรมมันงอกงามนะ ถ้ามีศีล มีสมาธิ มีปัญญา ธรรมมันงอกงาม มันเจริญงอกงาม ไอ้นั่นน่ะมันเป็นความสุข ไอ้นั่นมันเป็นความจริง วิหารธรรม เจดีย์ธรรมมันอยู่ในหัวใจ คนที่เขาจะเคารพบูชา เขาเคารพบูชากันที่นี่

เขาไม่เคารพบูชากันที่วัตถุหรอก ทีนี้เพียงแต่พอไม่มีสัจจะความจริงในหัวใจใช่ไหม ไม่มีธรรมเจดีย์ในหัวใจๆ มันก็ไม่เป็นหลักเป็นเกณฑ์ มันไม่มีความอบอุ่น ไม่มีความชุ่มชื่นใช่ไหม พอไม่มีความชุ่มชื่น เวลาเขาไปหากันก็ไปสร้างเจดีย์ข้างนอกไง ต้องสั่งหินจากอิตาลี โอ้โฮ! พอเข้าไปถึง อึ้งเลยนะ พอเข้าไปเจอ ผงะเลย โอ้โฮ! สุดยอด จิตใจชุ่มชื่นเลย

แต่หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าในเขาของท่าน ไม่มี เวลาหลวงปู่ลีท่านไปสร้างผาแดง เห็นไหมธรรมเจดีย์ เห็นไหม เป็นวัดเกษรศีลคุณธรรมเจดีย์ เวลาที่ว่าหลวงตาท่านพูดถึงวัดธรรมเจดีย์ นั่นก็ชื่อของเจ้าคุณจูมฯ มันเป็นยศ เรื่องของตําแหน่ง แต่เป็นคนบุกเบิกวัดดอยธรรมเจดีย์ ไอ้นั่นมันเป็นชื่อยศชื่อตําแหน่ง แต่ถ้าเป็นธรรมเจดีย์ในหัวใจ ถ้าอย่างนั้นแล้วสิ่งที่ว่าการไปก่อไปสร้างต่างๆ การก่อการสร้าง หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ “แม้แต่นกมันยังมีรังของมันเลย มนุษย์มันก็ต้องมีที่อยู่อาศัยทั้งนั้นแหละ แต่มันก็สร้างพอสมควร สร้างพออยู่อาศัย มันไม่ต้องสร้างวิจิตรพิสดารเลิศหรูไปขนาดนั้น สร้างสิ่งใดก็สร้างพออาศัย เราก็แค่อาศัย แค่อาศัยเพื่อดํารงชีพไปเท่านั้นแหละ

แต่ทางจงกรม การประพฤติปฏิบัติที่จะสร้างคุณงามความดี สร้างธรรมเจดีย์ในหัวใจนี่สําคัญที่สุด พอสําคัญว่ามันสร้างขึ้นมาได้ ศาสนทายาทขึ้นมาแล้ว มันจะไม่เหลวไหล ไม่หลงใหล”

อย่างที่คําถาม ๑/๑, ๑/๒, ๑/๓ ไอ้นี่เพราะมันกรณีอย่างนี้ ประสาว่ามันไม่มีหลักใจ พอไม่มีหลักใจมันก็ไม่เห็นคุณค่าของสิ่งที่เป็นคุณธรรม มันไปเห็นคุณค่าของวัตถุไง ไปเห็นคุณค่าของยศถาบรรดาศักดิ์ไง โลกธรรม ๘ โมฆบุรุษตายเพราะลาภ เป็นโมฆบุรุษ โมฆบุรุษคือบุรุษว่างเปล่า ไม่มีแก่นสาร ตายเพราะชื่อเสียงกิตติศัพท์ กิตติคุณ ที่อยากได้อยากดี พวกโมฆบุรุษตายเพราะลาภสักการะ

แต่ผู้ที่มีคุณธรรมขึ้นมาเขาอยู่ป่าอยู่เขา เขาอยู่กระต๊อบห้อมหอของเขา เขามีคุณธรรมในหัวใจของเขา เขามีความสุข เขามีความสุขของเขานะ มีความสุขเพราะในใจของเขามีธรรม แล้วมีธรรมอย่างนั้น แล้วคนที่เข้าไปพึ่งพาอาศัยมันก็ได้ความชุ่มชื่นนั้นไป มันก็แสวงหาความจริงอย่างนั้นใช่ไหม มันก็เป็นความจริงอย่างนั้น มันก็ต้องเลือกเอา มันต้องเลือกต้องคัดต้องแยกเอา ต้องมีหูมีตา มีหูมีตาว่าสิ่งใดควร สิ่งใดไม่ควร ถ้าไม่ควรแล้วมันก็ไม่ใช่ เราก็ไม่ไปสนใจ ไม่สนใจอย่างนั้น

ฉะนั้น “หรือว่า ๑/๓ หรือท่านใกล้ชิดสนิทสนมกับญาติโยมจนเกินไป จนไม่กล้ากล่าวตักเตือน เหมือนนํ้าท่วมปากเพราะกลัวเสียศรัทธา”

เอ้อ! คําถามมันน่าฟังเนาะ แต่ไม่ใช่ “ไม่ใช่ว่า หรือว่าท่านสนิทกับญาติโยมเกินไป” ไม่ใช่! ท่านสร้างกระแสเรียกร้องญาติโยมเข้ามา ไม่ใช่ท่านสนิทกับญาติโยม ทํากิจกรรมทําต่างๆ ทําการตลาดอย่างนี้ โอ๋ย! ดึงโยมเข้ามา จะบอกว่าท่านหลอกโยมก็ได้ ชักนํากันเข้ามา โน้มน้าวกันเข้ามา ไม่ใช่ว่าท่านสนิทสนมกับญาติโยมจนเกินไป เรียกร้องเขาเข้ามา เรียกร้องเขาเข้ามา

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรียกร้องสัตว์ทั้งหลายมาดูธรรมๆ แล้วมีธรรมอะไรให้เขาดู มีอะไรให้เขาดู แต่ถ้าสนิทสนมเขาเกินไป สนิทสนมเกินไปก็กลัวเขาไง หลวงตาท่านพูดบ่อยเวลาจะเทศนาว่าการต้องขออนุญาตกิเลสก่อนไง ต้องขออนุญาตโยมก่อน หมายความว่าต้องพูดให้ถูกจริต พูดคําหวาน พูดภาษานํ้าผึ้ง พูดคําหวานให้เขารัก ให้เขาชอบ ให้เขาพอใจ

แต่เวลาท่านพูดหลวงตาท่านบอกว่า “ถ้าการแสดงธรรมที่ถูกต้องดีงาม กิเลสมันอยู่ที่ใจดํา กิเลสมันอยู่ที่จิตใต้สํานึก ฉะนั้น เวลาเทศนาว่าการทิ่มเข้าไปที่หัวใจเลย ต้องทิ่มเข้าไปที่กิเลสเลย ต้องทําให้กิเลสมันสะดุ้งเลย นั่นถึงจะเป็นการเทศนาว่าการ” ครูบาอาจารย์เราท่านถึงว่าไม่ต้องขออนุญาตกิเลสก่อน ไม่ต้องขออนุญาตโยมเทศน์นะ ไปถึงก็ใส่เลย ใส่เลยเพราะอะไร เพราะว่าสิ่งนั้นมันเป็นธรรม เป็นธรรมที่จะเข้าไปสะเทือนกิเลส ระหว่างกิเลสกับธรรมถ้ามันได้ปะทะกันเสียบ้าง ศาสนามันถึงมีคุณค่าไง

นี้ศาสนาไม่มีคุณค่าเลย ธรรมะเก็บใส่ตู้พระไตรปิฎกไว้ แล้วก็เอาไว้ประจําวัดเอาไว้กราบ พระไตรปิฎกเอาไว้กราบ แล้วกิจกรรมในวัดนั้นไม่รู้ว่ามันเป็นวัดหรือมันเป็นตลาด แล้วก็เอาอกเอาใจกันอยู่อย่างนั้น ไอ้นี่พูดประสาเขา พูดประสาเขา “หรือเขาสนิทกับญาติโยมจนเกินไป” ถ้าเขาสนิทกับญาติโยมจนเกินไป มันเกรงอกเกรงใจกันเกินไปไง

แต่ถ้ามันเป็นธรรมๆ มันไม่ต้องไปเกรงอกเกรงใจอะไรทั้งสิ้น ถูกเป็นถูก ผิดเป็นผิด ถูกก็คือถูก ผิดก็คือผิด แล้วถ้าเขาผิดไปแล้ว ถ้าบอกเขา เขาก็ชื่นใจนะ เขาจะได้แก้ไข เพราะเขาคิดว่าเขาถูกตลอดเวลา เขาไม่รู้ว่าเขาผิด ถ้าวันไหนพอเขารู้ว่าเขาผิด เขาจะได้แก้ไขของเขา เขาไม่ต้องเสียเวลาไปของเขา ถ้าถูกเป็นถูก ผิดเป็นผิด แล้วมันมีมรรคหยาบมรรคละเอียดขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้ามันเป็นความจริงก็เป็นความจริงอย่างนั้น

แล้วถ้าครูบาอาจารย์ท่านมีหลักมีเกณฑ์อย่างนั้นนะ ท่านรักษาสัจจะของท่าน รักษาจุดยืนของท่านนะ นั่นน่ะ ท่านจะเป็นที่เคารพบูชาไปตลอด จนท่านเสียชีวิตไปแล้วคนก็ยังระลึกถึง ถ้าท่านเสียชีวิตไปแล้วนะ ชีวิต ชีวิตหนึ่ง มันก็เป็นการแสดงถึงสัจธรรมในพระพุทธศาสนาว่า มันมีคุณธรรมมากน้อยแค่ไหน

แต่ถ้าไม่มีการแสดงสิ่งนั้นเลยเหมือนที่เขาสงสัย ในสมัยพุทธกาลนะ สมัยพุทธกาลเลยล่ะ มันมีพวกคหบดีเขาสงสัยว่า เออ! มรรคผลคงไม่มีแล้วนี่แหละ เห็นพระเยอะแยะไปหมดเลย แต่ใจเขาคิดอย่างนั้นน่ะ เขาคิด เขาปรึกษากัน อยากจะพิสูจน์ว่ายังมีพระที่ดีๆ อยู่หรือไม่ ก็เลยเอาไม้จันทน์สลักเป็นบาตร แล้วเอาไม้ไผ่ ๒ ลําผูกมัดขึ้นไป แล้วก็ประกาศ

“ถ้าเป็นพระที่จริงให้เหาะขึ้นไปเอา”

พระโมคคัลลานะกับลูกศิษย์ของท่านเดินผ่านไปทุกวันเลย เดินผ่านไป พระโมคคัลลานะก็บอกลูกศิษย์ “เหาะขึ้นไปเอาสิ” ไอ้ลูกศิษย์ก็บอก “ท่านเหาะขึ้นไปสิ” บอกว่า “เหาะขึ้นไปทําไมล่ะ” บอกว่า “สงสารเศรษฐีนั้น เดี๋ยวเศรษฐีนั้นใจเขาจะเศร้าหมอง เพราะเขาคิดว่ามันไม่มีแล้วล่ะ พระดีๆ ไม่มีแล้วล่ะ” ก็เกี่ยงกันอยู่อย่างนั้น

มันมีพวกเดียรถีย์ เดียรถีย์ก็จัดลูกศิษย์ลูกหาเข้าไปหาเขาในบ้านเลย “ฮู้! ไอ้แค่บาตร ถ้าอย่างนั้นจะเหาะเมื่อไหร่ก็ได้” จะเหาะขึ้นไปเพื่อให้เศรษฐีเชื่อเขาไง คือจะไปหลอกเศรษฐีอีก นี่ไง สนิทกับญาติโยมหรือญาติโยมสนิทกับเขา จะไปหลอกเศรษฐีทําท่าว่าจะเหาะๆ นะ แต่นัดกันไว้นะ ให้ลูกศิษย์คอยดึงไว้ “โธ่! ท่านอาจารย์ มันก็แค่บาตรใบเดียว อย่าเหาะเลย ของแค่นี้” ยึกยักๆ ไม่เหาะหรอก ไปหลอกเศรษฐี แต่เศรษฐีใจแข็ง เศรษฐีไม่เอาลงมาให้หรอก เศรษฐีไม่เชื่อ

พระโมคคัลลานะกับลูกศิษย์ยิ่งเห็นเขาก็ยิ่งสงสารเขามากนะ สุดท้ายแล้วเป็นลูกศิษย์ของพระโมคคัลลานะเหาะขึ้นไป เหาะขึ้นไปก็ไปเอาบาตรไม้จันทน์ แล้วก็เหาะวนอยู่ ๓ รอบ โอ้โฮ! เศรษฐีออกมานะ กราบแล้วกราบอีก กราบด้วยความภูมิใจว่า เออ! มรรคผลก็ยังมี นี่สมัยพุทธกาลนะ โอ้ย! ทีนี้มันก็รํ่าลือไปสิ ก่อนจะใส่บาตรก็ต้องเหาะก่อน ไม่เหาะก็ไม่ใส่บาตร มันรํ่าลือไปถึงพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าเรียกพระโมคคัลลานะกับลูกศิษย์นี้ไป เรียกไปนะ ท่านเอ็ด เอ็ดมากเลย บอกว่า “ทําไมทําอย่างนี้ ก็แค่บิณฑบาต บิณฑบาตขึ้นมาทําไมต้องเหาะ ต้องแสดงสิ่งที่คุณธรรมในหัวใจ”

ถ้าแสดงคุณธรรมในหัวใจ แล้วพระที่ปฏิบัติใหม่ล่ะ พระที่ปฏิบัติใหม่ ถ้าอย่างนี้พระโมคคัลลานะลูกศิษย์เป็นพระอรหันต์ก็จบแล้วแหละ แต่ศาสนาที่จะยั่งยืนได้ ยั่งยืนได้ด้วยศาสนทายาท ศาสนทายาทต่อไปข้างหน้ามันจะเจริญงอกงามขึ้นมาได้อย่างไรล่ะ คนบวชปั๊บเป็นพระอรหันต์มันไม่มีหรอก คนบวชแล้วมันก็ต้องมาฝึกหัด มาปฏิบัติกว่าจะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาได้ แล้วถ้าทําอย่างนี้แล้วศาสนามันจะยั่งยืนได้อย่างไรล่ะ เอ็ดพระโมคคัลลานะใหญ่เลย สุดท้ายแล้วบอกว่าให้เอาบาตรนั้นไปทุบเสีย ทุบทิ้งเสีย แล้วก็เลยบัญญัติแสดงอุตตริมนุสสธรรม

นี่พูดถึงสมัยพุทธกาลนะ มันก็มีความเชื่ออย่างนี้มาตลอดอยู่แล้ว ฉะนั้น ในสมัยปัจจุบันนี้ที่พระทําตัวอย่างนั้นมันก็เป็นมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง บวชขึ้นมาแล้วควรจะได้คุณธรรม ควรจะได้ประพฤติปฏิบัติ มันก็มามะม่วงของกู มะม่วงของกู อวดไง อวดว่ามีฤทธิ์มีเดช อวดว่าเป็นพระปฏิบัติมีชื่อเสียง ไม่ว่าจะเป็นด้านต่างๆ มีอาบัติหนัก อาบัติเบา โลกเขาติเตียน เป็นโลกวัชชะร้อยแปด นั่นเขาแสวงหาอะไรล่ะ เขาแสวงหาบาปกรรมติดตัวเขาไปไง

แต่ถ้าคนเขามีสติปัญญาเขาไม่เอานะ อย่างเรานี่ เชื้อโรคใครไม่เอาเข้ามาในร่างกายหรอก จะกินอาหารก็กินอาหารที่สะอาดบริสุทธิ์ จะทําอะไรก็ต้องทําให้เพื่อร่างกายแข็งแรง ไม่มีใครอยากเอาโรคเข้ามาร่างกายเลย นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติเขาไม่เอาอาบัติเข้ามาในตัวเราหรอก เขาจะเอาแต่คุณงามความดีทั้งนั้น แล้วคนที่เอาอาบัติเข้าตัว ทําแต่โลกเขาติเตียน ทําแต่เรื่องนอกรัตนตรัย มันจะเป็นพระอะไรล่ะ เราก็เห็นๆ เราก็รู้ๆ อยู่นั้น

นี่พูดถึงว่า “หรือว่าท่านใกล้ชิดสนิทกับญาติโยมจนเกินไป จนไม่กล้าว่ากล่าวตักเตือนเขา เหมือนนํ้าท่วมปาก” ไอ้นี่เราคิดในแง่ดีไง แต่เราคิดในแง่ของพระด้วยกัน เขาไม่ได้สนิทสนมหรอก เขาจัดกิจกรรมให้เข้ามาต่างหาก เขาสร้างกระแส โอ๋ย! โยมเยอะๆ มันน่าตื่นเต้น พระองค์นี้ต้องมีความสําคัญมากเลย โอ้โฮ! โยมเข้ามาเยอะแยะเลย เขาพยายามสร้างกันอย่างนั้น ไร้สาระ

คุณธรรมมันเกิดจาก ศีล สมาธิ ปัญญา คุณธรรมเกิดจากจิต คุณธรรมของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่านเอง ท่านอยู่ในป่าในเขาของท่าน ท่านปฏิบัติของท่าน ท่านบรรลุธรรมในใจของท่าน ไม่มีใครมาส่งเสริม คนเข้ามาใกล้ๆ มีแต่ทําให้เป็นภาระรุงรัง มีแต่ทําให้เวลาประพฤติปฏิบัติน้อยลง คนที่ประพฤติปฏิบัติเขาจะหาขวนขวายของเขา เขาจะหาเวลาของเขา เขาไม่มีเสียเวลามาสนิทสนมกับญาติโยมของใครทั้งสิ้น เขาไม่ได้คิดอย่างนั้นหรอก ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงมันเป็นแบบนี้

ฉะนั้น “ถ้าเป็นข้อที่ ๑/๑, ๑/๒, ๑/๓ ขอกราบอาราธนาหลวงพ่อเมตตาจรรโลง หรือแนะนําการปฏิบัติแก่ฆราวาส และควรไม่ควรปฏิบัติต่อพระสงฆ์อย่างไร”

ถ้าปฏิบัติต่อพระสงฆ์ ต่อพระสงฆ์ก็ดูวัฒนธรรมของชาวพุทธๆ ตั้งแต่สมัยโบราณ โบราณเขาก็ดูแลพระสงฆ์กันมาๆ เพราะว่าถ้าวัดมันเกิดมากขึ้น วัดในบ้านนอกๆ เมื่อก่อนเขาจ้างพระอยู่เลยล่ะ บางวัดต้องจ้างให้พระอยู่ ไอ้พระพอเขาจ้างให้อยู่ตอนนี้ก็อู้ฮู! สําคัญตนไปใหญ่โตเลย เพราะว่าพระน้อย แล้วพระเขาจะอยู่ในที่เจริญเพราะเขายังมีการศึกษาไง เขาต้องศึกษาเพราะว่าสิ่งนั้นมันเป็นทางออกทางเดียวไง

แต่เกิดกรณีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเผยแผ่ธรรมของท่านด้วยท่านไปปักกลดที่ไหน ที่นั่นเป็นวัดหมด ทีนี้พอพระป่าเขาปฏิบัติแล้วเขาได้มรรคได้ผล หลวงปู่มั่นท่านทําเป็นตัวอย่าง เดี๋ยวนี้ก็เลยมีพระป่าๆ พระป่าเขามีสถานที่ไว้ประพฤติปฏิบัติ มีสถานที่ไว้ดัดกิเลสตัว ไม่ใช่มีพระป่าๆ เพื่อจะสนิทกับโยมอีกนะ มีพระป่าๆ แล้วโอ้ฮูย! โยมมาเยอะแยะเลย ไม่ใช่! พระป่าๆ เขามีข้อวัตรปฏิบัติของเขา เขาให้สงบให้วิเวก เห็นไหม มีข้อวัตร ถึงเวลาให้ทําข้อวัตรพร้อมกัน แล้วเวลาสงบสงัด ทําอย่างนั้นเพื่ออะไร เพื่อกําจัดกิเลสของตนไง

นี่พูดถึง “ข้อ ๑/๒ ข้อ ๑/๓ ควรจะปฏิบัติต่อพระอย่างใด” ควรปฏิบัติต่อพระ เราก็อยากได้บุญกุศลของเรา เราก็ทําบุญกุศลของเรา แล้วถ้าเราปฏิบัติได้นั่น เราก็ปฏิบัติส่วนตัวของเรา ติดขัดปัญหาแล้วค่อยไปถามท่านๆ แล้วถ้าท่านตอบปัญหาเราไม่ได้แสดงว่าท่านภาวนาไม่เป็น แล้วส่วนใหญ่เป็นอย่างนี้ด้วย พอไปถามปัญหาปฏิบัตินะ ทําดุนะ เอ๊ะๆๆ จะฆ่าจะแกงเชียว คือมันไม่รู้ มันตอบไม่ได้ แต่ถ้าทําบุญเยอะๆ ดี ทําบุญ อู้ฮู! ส่งเสริมดี แต่ถ้าถามปัญหามานะ ทําเอะอะมะเทิ่งนะ อู้ฮู! ฉันนี่พระสําคัญนะ แต่ไม่ตอบปัญหา ไม่มี ไม่มีเมตตาธรรม

หมอไม่ให้ยาเป็นหมอได้อย่างไร หมอมันต้องให้ยาใช่ไหม คนเจ็บคนป่วยมาก็วัดสิ แม้แต่วัดปรอทยังวัดไม่เป็น มันเป็นหมอได้อย่างไร ก็บอกสิ วัดปรอทเขาไข้เท่าไร มันเป็นสมาธิหรือไม่เป็นสมาธิ มันฝึกปัญญาหรือไม่ฝึกปัญญา ทําเอะอะมะเทิ่งนะก็ตอบไม่ได้ ตอบไม่ได้มันจะออกลูกนั้น ออกลูกทําดุ ทําดุ นี่คือทางออกของพวกโมฆบุรุษ เวลาญาติโยมทําเสียงดังนะ ทําเอะอะมะเทิ่งเลยนะให้มันกลัวไว้ก่อนไง มันไม่กล้าถาม จริงๆ คืออะไร เดี๋ยวมันถามแล้วตอบไม่ได้ ร้อยแปด

ถ้าพูดถึง “เราควรปฏิบัติต่อพระสงฆ์อย่างไร” ถ้ามีปัญหาเราเข้าไปถามท่าน แล้วถ้าถามไม่ได้ ตอนนี้มันง่ายๆ ไง ๑. ฟังวิทยุ ๑๐๓.๒๕ ของหลวงตาของครูบาอาจารย์ ท่านล่วงไปแล้ว เวลาท่านอยู่โอกาสจะเข้าพบท่านก็หาได้ยากเหมือนกัน เพราะเวลาท่านมีชื่อเสียงขึ้นมามันรับภาระเยอะ แต่เวลาตอนสมัยที่ท่านเข้มงวด ท่านจะฝึกพระ อยู่ด้วยกัน ๒๔ ชั่วโมง ถามได้ตลอดเวลา ไม่ถาม ท่านยังถามเราเองเลยล่ะ “จิตเป็นอย่างไร” ท่านเข้มงวดพยายามจะให้เราเปิด

เวลาครูบาอาจารย์ท่านจะถามเรื่องภาวะจิตเรานะ ท่านถามเรื่องภาวะจิตตลอด ท่านไม่ถามเรื่องอื่น ไม่ถามเรื่องโยมมา โยมไม่มา มีเงินมา ไม่มีเงินมา ไม่เกี่ยว “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร” เพราะจิตตัวนี้แหละมันจะพัฒนาขึ้นมาเป็นศาสนทายาท จิตตัวนี้นี่แหละจิตที่มันจะทําให้มันรู้ธรรม จิตตัวนี้นี่แหละจิตที่มันจะให้บรรลุธรรม แล้วจิตตัวนี้นี่แหละมันจะเป็นหลักเกณฑ์ของศาสนา เอวัง

การถือผี ถือสาง เป็นศาสนาแรกของโลกเลย
โดยสัญชาตญาณของมนุษย์ มนุษย์ทุกคนมีความกลัว
อยู่เป็นสันดาน มีความกลัวอยู่ในหัวใจทั้งนั้น
มีความกลัวอยู่ในหัวใจ
ยกเว้นไว้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
เวลามาศึกษาประวัติครูบาอาจารย์ของเราไง
ครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม
ก็กลัวทั้งนั้น เวลาหลวงปู่ชอบในประวัติของท่าน ท่านว่า
ท่านกลัวผี กลัวผี เห็นไหม นี้กลัวผีจะดัดสันดานของตน
ถ้าดัดสันดานของตน เวลา กุฏิ ท่านโดดลงหน้าต่างนะ
ท่านบอกว่า “โดดลงไปเพื่อจะไปภาวนา
พอโดดลงไปก็วิ่งขึ้นบันไดเลย”

๒

พื้นฐานมนุษย์

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบปัญหาธรรม วันที่ ๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ภาวนาสู้ความกลัว”

กราบเรียนหลวงพ่อ ลูกมีความศรัทธาต่อครูบาอาจารย์ที่เอาชนะหัวใจตนเองได้ ศรัทธามากพอสมควร เมื่ออยู่บ้านลูกสบายมากทั้งกาย ทั้งใจ แต่อดสังเวชใจไม่ได้ว่า ถ้าเราตายไป เราจะมีสมบัติติดใจไปภพหน้ามากน้อยแค่ไหน ลูกจึงฝึกฝนภาวนาขัดเกลาตนเอง

ปัญหาข้อใหญ่คือความกลัว กลัวมากอยู่ ๒ อย่าง คือกลัวผีและกลัวคนร้าย ถ้าใจดีๆ เข้มแข็ง ลูกสามารถทําพุทโธได้สบายมาก แต่ถ้าใจไม่ดีจะกลัวมาก ขาสั่น ลูกจึงฝึกด้วยการพาตัวเองไปอยู่ในที่เงียบๆ คนเดียว จากสิ่งที่ไม่ค่อยคิดอะไร ทีนี้เลยคิดเยอะมาก กลัวผีจะมา กลัวคนร้ายจะมา ลูกเห็นว่าท่าไม่ดีจากความคิดที่พากลัวสารพัด หาเหตุผลให้กลัวโน่นกลัวนี่ ถ้าขืนเชื่อความคิดแบบนี้ก็มีแต่จะทุกข์ร้อน จึงกลับมาคิดพุทโธเพื่อต่อต้านความคิด พอพุทโธแล้วไม่มีความคิด ไม่มีเรื่อง ไม่ทุกข์ร้อน พอจับพุทโธได้สักครึ่งชั่วโมงก็หมดคิดหมดกลัว พอไม่จับพุทโธ ความคิดพากลัวก็กลับมาอีก

เมื่อจิตอยู่กับพุทโธไม่มีความคิด ไม่มีความกลัว มีแต่ความรู้สึกตัว รับรู้อยู่แค่มีพุทโธที่ตัวเรา อยู่แบบนี้ได้ราวๆ ๓ ชั่วโมง ก็จะเริ่มกลับมาคิดกลัวนู่นกลัวนี่อีก ทีนี้พุทโธไม่เข้าแล้ว จะมาพิจารณาแทนว่าความกลัวนี้เป็นความทุกข์ เป็นอนิจจัง จะคิดทําไม ใจก็ยอมรับ ก็คลายความกลัวลงได้อีก โล่ง โปร่ง นานสัก ๓ ชั่วโมง ทีนี้พอใจสบายก็กลับมาพุทโธ จับพุทโธอยู่ เป็นแบบนี้วนไปวนมาทั้งวันทั้งคืน

กราบเรียนถามหลวงพ่อว่า “ควรทําอย่างไรต่อไปเพื่อพิจารณาจิตให้ดีขึ้นกว่านี้ เพราะกลัวว่าทุกวันนี้อยู่กับโลกไปวันๆ ถ้าไม่ทําจิตตภาวนาให้มากพอ เดี๋ยวตายไป กลัวบุญเราน้อย บุญไม่มากพอ จบจากมนุษย์ไป ถ้าไม่ไปอบายภูมิก็ดีไป แต่ถ้าไปเป็นเทวดา อินทร์ พรหม ก็คงไปนานมาก ลูกอยากพกบุญเยอะๆ ติดตัวไปภพหน้า”

หลวงพ่อ : เขาว่าอย่างนั้นนะ

ตอบ : อันนี้พูดถึงความกลัว ความกลัวโดยสามัญสํานึก โดยสามัญสํานึกของมนุษย์ ความกลัวมันเป็นสันดานของมนุษย์ มนุษย์ทุกคนจะมีความกลัวอยู่ในใจ มีกลัวมาก กลัวน้อย นั่นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้ามีความกลัวอยู่ในใจ เห็นไหม โดยสามัญสํานึกของมนุษย์ เพราะสมัยก่อนพุทธกาลคนเรายังไม่มีศาสนา เขาก็กลัว คนโบราณเขาถือผีไง เขาถือผี เขากราบไฟ เคารพบูชาไฟ เคารพบูชาภูเขา พระอาทิตย์ บูชาต่างๆ ไอ้นี่ก็เกิดเพราะว่าเหตุเพราะความกลัวทั้งนั้น

คนเรามันมีความกลัวเป็นสามัญสํานึก มีความกลัวเป็นพื้นฐาน มนุษย์เรามีความกลัวเป็นพื้นฐาน เพราะมนุษย์เรามันมีอวิชชา มีอวิชชามันพึ่งตัวเองไม่ได้ทั้งนั้น ถ้าไม่มีศาสนามันก็กลัวร้อยแปดไปเรื่องต่างๆ สุดท้ายแล้ว เห็นไหม กลัวผี แต่มนุษย์โบราณเขาถือผีไง เขาถือผีถือสาง เราต้องบูชาใช่ไหม ต้องบูชายันต์ เวลาบูชายันต์ เอาสิ่งใดก็เอามาเซ่นไหว้ ก็เหมือนแลกกัน เหมือนติดสินบนๆ ฉันให้แล้วนะ ฉันถวายแล้วนะ ฉันเคารพบูชาแล้วนะ อย่ามาหลอกฉันนะ ฉันเคารพบูชาแล้ว ฉันทําคุณงามความดีแล้ว ต้องตอบสนองนะ ให้ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล

การถือผี ถือสาง เป็นศาสนาแรกของโลกเลย โดยสัญชาตญาณของมนุษย์ มนุษย์ทุกคนมีความกลัวอยู่เป็นสันดาน มีความกลัวอยู่ในหัวใจทั้งนั้น มีความกลัวอยู่ในหัวใจ ยกเว้นไว้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลามาศึกษาประวัติครูบาอาจารย์ของเราไง ครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม ก็กลัวทั้งนั้น เวลาหลวงปู่ชอบในประวัติของท่าน ท่านว่า ท่านกลัวผี กลัวผี เห็นไหม นี้กลัวผีจะดัดสันดานของตน ถ้าดัดสันดานของตน เวลา กุฏิ ท่านโดดลงหน้าต่างนะ ท่านบอกว่า “โดดลงไปเพื่อจะไปภาวนา พอโดดลงไปก็วิ่งขึ้นบันไดเลย”

เวลาครูบาอาจารย์ของเรา ที่เป็นครูบาอาจารย์ที่เป็นพระอรหันต์ที่เราเชื่อกันอยู่นี่ หลวงปู่ชอบเราก็เชื่อว่าเป็นพระ-อรหันต์ หลวงปู่ขาว ครูบาอาจารย์ เราเชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ทั้งนั้น แต่ไปอ่านประวัติต้นๆ ของท่านสิ ประวัติเริ่มต้นของท่าน ท่านก็กลัวผีเหมือนกัน ท่านกลัวผี แต่ท่านก็เป็นพระอรหันต์หมดแล้วนะ มันเป็นเพราะอะไรล่ะ เพราะท่านก็ดัดแปลงตน ดัดแปลงตัวเองมาไง

ฉะนั้น บอกว่า “ถ้ากลัวผี กลัวผี จะทําอย่างไร” เราบอกว่าสิ่งใดที่เป็นความกลัว มันก็เหมือนเราคือว่าความไม่ประมาทไง เราไม่ประมาท เราคิดของเรามันก็มีวิตกกังวลไปหมด มันก็เกิดความกลัว พอเกิดความกลัวมันก็ต้องอาศัย อาศัยสติปัญญา เวลาอาศัยสติปัญญา เวลาเราภาวนาเวลาของเรา ครูบาอาจารย์ที่เราภาวนาก็กลัวเหมือนกัน นี้เวลากลัวผีท่านมีสติปัญญานะ เรากลัวผีแต่ข้างนอก แล้วผีตัวนี้ล่ะ จริงๆ จิตวิญญาณเราก็เป็นผี อ้าว! เราก็เป็นผีตัวหนึ่ง ทําไมไม่กลัวผีตัวนี้ล่ะ ทําไมกลัวผีตัวนอกล่ะ

มันมีเรื่องขําๆ ในนิยายจีนเยอะแยะไปหมดเลย ถ้าพ่อแม่ตายแล้วอย่าไปวัดนะ กลัวผี เพราะอะไร เพราะความคิดของเขาไง ความคิดของคนยังมีชีวิตอยู่ใช่ไหม เขากลัวผี เวลาเขาตายไป เขาคิดว่าซากศพก็ยังเป็นเขาอยู่ เขาบอกว่าเวลาเขาตายแล้ว อย่าเอาศพไปวัดนะ อย่าเอาศพไปเผานะ เขากลัวผี นี้มันเป็นเรื่องตลก เห็นไหม แต่ความจริงพอจิตนี้ออกจากร่างไปแล้ว ไอ้ซากศพใครๆ ก็กลัว ใครๆ ก็เอาไปเผาทิ้งทั้งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน ฉะนั้น บอกว่า “ถ้าเรามีสติปัญญา ถ้าเรากลัวผี ผีคืออะไรล่ะ” ถ้าเป็นจิตวิญญาณ ถ้าเป็นจิตวิญญาณแล้วจิตวิญญาณเราล่ะ เราก็มีจิตนะ เราก็มีจิตวิญญาณของเรา เวลาจิตวิญญาณออกจากร่างไปโดยที่ว่าเขามีบาปอกุศลของเขา เขาไปเกิดเป็นสัมภเวสี เขาไปเกิดเป็นผีเป็นเปรตต่างๆ เห็นไหม เขามาขอส่วนบุญของเขา

ถ้าเป็นญาติของเราล่ะ เวลาญาติของเรานะ หลวงตาท่านเคยเทศน์ไง “เวลานั่งในสํารับ เวลาเรากินข้าวกัน ถ้าคนเขามองเห็น บางคนมองเห็นญาติของเขา มองเห็นต่างๆ นั่นไง เขาขอมากินร่วมด้วยไง แล้วถ้าคนไม่รู้ก็ตกใจ แล้วถ้าตกใจแล้วเกิดถ้าเราตายไปล่ะ เราหิว เรากระหาย เราก็อยากจะมาขอบ้างไหม” นี่ไง ท่านให้คิดแบบนี้ไง ถ้าคิดแบบนี้ ฝึกหัด ฝึกหัดของเรา

ถ้าฝึกหัดของเรานะ มันมีอยู่ในปฏิปทาหลวงปู่มั่น เวลาพระไปธุดงค์ แล้วไปปักกลดอยู่ในป่าช้า พอปักกลดอยู่ในป่าช้า กลัวผี กลัวมาก นั่งหลับตาอยู่นะ กลัวมากเลย เสียงกุกๆ กักๆ อู้ฮู! ตกใจจะช็อกตายเลย แต่บังเอิญมีสติ ยับยั้งตั้งสติไว้ แล้วลองดูซิว่านี่เสียงมันเป็นผีจริงหรือเปล่า มันดังตั้งแต่ไกลๆ มันก็เข้ามาเรื่อยเลย เสียงเดินเข้ามาใกล้อยู่เรื่อย “อู้ฮู! ผีมันจะมาถึงตัวเราแล้ว” พยายามฝืนใจตัวลุกขึ้นเปิดตามองมันหน่อย ลืมตามองขึ้นมาแล้ว โอ้โฮ! มันเป็นหมา

พอมันเป็นหมา มันคิดขึ้นมาเลยนะ “เราเป็นพระทั้งองค์นะ เราสู้หมาไม่ได้ หมามันไม่กลัวผีเลย หมามันหาเศษอาหารกินของมันมาเรื่อย มันเดินมาตั้งแต่ไกลเลยนะ ไอ้เราก็คิดว่าผี ผี ตกใจเกือบตาย บังคับตัวเองให้ลืมตาตื่นไปมองมัน พอมองไปเห็นเป็นหมาอย่างนี้มันธรรมสังเวช มันสลดใจ เรานี่เลวกว่าหมา บวชมาเป็นพระนะ เป็นมนุษย์ เป็นคน แล้วบวชมาอยู่ในธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า เป็นพระที่ไร้สาระ เป็นพระที่ขี้ขลาด เป็นพระที่ใช้ไม่ได้”

มันฟื้นมาแล้วความกลัวมันจะเริ่มหายไปนะ วันหลังถ้ามีเสียงกุกๆ กักๆ ลืมตาดูก่อน มีเสียงอะไรต้องพิสูจน์ก่อนว่าใช่หรือไม่ใช่ ไม่ใช่ตกใจกลัวไปก่อน มีเสียงอะไรก็กลัวคิดว่าผี คิดว่าผี คิดว่ามันหลอก พอจิตมันหลอก เห็นไหม มันคิดของมัน แต่เราจะบอกว่าพื้นฐานของมนุษย์ สัญชาตญาณของมนุษย์ ความกลัวมันมีโดยธรรมชาติของมัน พอมีโดยธรรมชาติของมัน เราจะพูดอย่างนี้ เราจะพูดถึงบอกว่าเหมือนต้นไม้ ต้นไม้ เวลาปลูกต้นไม้ด้วยกล้าไม้ เห็นไหม พอปลูกไป ดูแลไป มันจะเป็นต้นไม้ใหญ่ขึ้นมา มันจะเป็นร่มโพธิ์ร่มไทร มันจะเจริญเติบโตเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ ของนก ของกา เห็นไหม แต่มันก็จากกล้าไม้

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นคนนะ เราเกิดมาเราเป็นทารก เรามีพ่อมีแม่นะ โตขึ้นมา กว่าจะโตขึ้นมาเราก็มีความคิดอย่างนี้แหละ ทุกคนมีความคิดอย่างนี้ทั้งนั้น ปฏิบัติใหม่ๆ เป็นอย่างนี้ทั้งนั้น พอปฏิบัติใหม่ๆ ดูสิ พระบวชใหม่ยังกลัวเลย ธุดงค์ไปเราจะไปเจออะไรบ้าง เข้าป่าไปเราจะไปประสบอะไร มันวิตกวิจารไปหมดล่ะ แต่พอมันไป พอมันไปแล้วไม่เห็นมีอะไร แล้วพอไม่เห็นมีอะไรปั๊บ พอจิตมันดื้อขึ้นมา มันก็ต้องการที่มันเข้มข้นกว่านี้ ที่มันน่ากลัวกว่านี้ จะได้ทําสมาธิได้ เวลาพอจิตมันเข้มแข็งขึ้นมามันจะหาที่กลัวๆ มันต้องการชัยภูมิอย่างนั้น มันต้องการสถานที่ที่เราจะฝึกตน สถานที่ที่ฝึกตน แต่เริ่มต้น เริ่มต้นก่อนจะเป็นอย่างนั้น มันวิตกวิจารไปหมด

นี่พูดถึงความกลัว ถ้าเป็นความกลัว มันมีไง เราพูดอย่างนี้เพื่อจะแบบว่า ไม่ใช่ว่าใครกลัวแล้วเป็นคนไม่ดี ใครกลัวแล้วคนนั้นเป็นคนใช้ไม่ได้ เราถึงยกครูบาอาจารย์ของเรา พระ-อรหันต์ ครูบาอาจารย์ก็กลัวมันทั้งนั้น เพราะเราอ่านประวัติหลวงปู่ชอบมา โอ้โฮ! ท่านกลัวขนาดนี้เชียวหรือ เรายังไม่กลัวขนาดนั้นนะ เราก็กลัว แต่เราก็ไม่กลัวขนาดที่ว่าจะบังคับตนเอง

ในประวัติหลวงปู่ชอบ ท่านไปแล้วมันมีกระต๊อบไง ท่านก็โดดลงทางหน้าต่าง พอโดดลงไป เพราะมันกลัวมาก พอโดดลงหน้าต่าง ขึ้นไป นึกว่ามันจะไปภาวนา มันวิ่งขึ้นบันได จากหน้าต่างเข้ากุฏิอย่างเก่า สุดท้ายแล้วนะ หลวงปู่ชอบเป็นครูบา-อาจารย์ที่วงกรรมฐานเชิดชูมาก เชิดชูถึงความกล้าหาญของท่าน เชิดชูถึงความอดทนของท่าน เชิดชูเรื่องความเพียรของท่าน เวลาพูดถึงหลวงปู่ชอบ ครูบาอาจารย์นะ พระเราเวลาพูดถึงประวัติครูบาอาจารย์จะยอมรับมากเลย ท่านสมบุกสมบันมามาก เวลาไปไหนนะญาติโยมจะคอยเชิดชู กลัวท่านจะอดจะอยาก ให้เอาปลาร้าใส่ในไม้ไผ่ ทําเป็นไม้ไผ่ แล้วให้ปะขาวไปด้วย เดินวนป่า กลับมาเหลือเท่าเก่า โอ้โฮ! จนเป็นที่เลื่องลือ เป็นที่เคารพบูชาของสายกรรมฐานนะ แต่ประวัติเริ่มต้นท่านก็กลัวอย่างนั้น

ฉะนั้น เวลาเราจะมีความกลัวบ้าง ความกลัวอย่างนี้มันเป็นพื้นฐาน เป็นสัญชาตญาณของมนุษย์ แต่เราก็ต้องแก้ไขไง แก้ไขจนกว่ามันหายหมด พอมันหายหมดปั๊บ จะเข้าป่าช้า จะเข้าไปที่วิกฤติอย่างไร เข้าได้หมดเลย เราก็กลัว เมื่อก่อนกลัวเหมือนกัน แต่สุดท้ายแล้วไปธุดงค์ ก็ไปนอนในป่าช้านี่แหละ ไปนอนในป่าช้าจนคุ้นเคย พอคุ้นเคย ความกลัวก็เริ่มเบาลง เบาลง มันจะอยู่ที่ไหนก็อยู่ได้

ไอ้นี่คือความกลัวนะ แล้วเราจะบอกว่าอย่างนี้อีก บางคนบอกว่า เขาเคยมีความกลัวมาก แล้วเขาภาวนาจนเดี๋ยวนี้ไม่กลัวอะไรอีกเลย เพราะเป็นพระอรหันต์แล้วก็ไม่ใช่ เพราะความกลัวมันเกิดดับ ความกลัวมันเกิดดับนะ เวลากลัว กลัวจนขนหัวตั้ง เวลาใช้ปัญญาพิจารณาแล้วมันหายกลัวหมดเลย เราก็เป็นคนปกติอยู่นะ เป็นปุถุชนเหมือนเดิมนั่นแหละ

แต่ถ้าพูดถึงถ้าจะมีคุณธรรม มันต้องทําความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าปัญญาในสติปัฏฐาน ๔ พิจารณาของมันไป เวลามันแยกมันแยะขึ้นไป ถ้ามันพิจารณาจนมันขาด นั่นน่ะมันจะเป็นคุณธรรมขึ้นมา จะเป็นคุณธรรมขึ้นมาด้วยมรรคด้วยผล

ไม่ใช่คุณธรรมแบบว่า มันเคยมีความกลัว เดี๋ยวนี้ไม่กลัวอีกแล้ว เดี๋ยวนี้ไม่กลัวอีกแล้ว ไม่กลัวเพราะอะไรล่ะ เดี๋ยวนี้ที่ไม่กลัวอีกแล้วมีปัญญามากน้อยแค่ไหนล่ะ เดี๋ยวนี้ที่ไม่กลัวอีกแล้วเราใช้ปัญญาอย่างไร แยกแยะของเราจนความกลัวมันหายไปแล้ว ความกลัวส่วนความกลัว แต่อวิชชาความไม่รู้สึกตัว ความไม่รู้จักกลัวหรือไม่กลัวนั่นน่ะ อันนั้นมันอยู่ในหัวใจอีก

ฉะนั้น ถ้าพิจารณา ต้องพิจารณาอย่างนี้ พูดถึงว่าการภาวนาสู้ความกลัวเนาะ ถ้าภาวนาสู้ความกลัวเพราะเขากลัว เขากลัวแล้วเขาไปหาที่เงียบๆ ไปหาที่เงียบ มันเลยคิดเยอะไปใหญ่เลย ถ้าคิดเยอะใหญ่เลยมันเป็นเรื่องถ้าอยู่ด้วยกัน เราก็ว่ามันจะคลุกคลี เราจะแยกออกไปอยู่คนเดียว พอแยกออกไปอยู่คนเดียว ความคิดมันจะฟุ้งเต็มที่เลย

ฉะนั้น ไอ้คนที่บอกโดยเทคนิคการภาวนาบอกว่าอธิษฐานไม่พูด ครูบาอาจารย์บอกว่าไอ้ที่ไม่พูด มันพูดมากกว่านี้อีก เพราะความคิดมันเกิด ไอ้นี่ปากไม่พูด แต่ความคิดมันคิดไม่หยุด ไอ้ความคิดไม่หยุด ทีนี้ไอ้ความอธิษฐานไม่พูดมันก็เป็นเทคนิคอันหนึ่ง ที่เป็นการหลบหลีก ว่าเราต้องไม่ไปคลุกคลีกัน แต่ถ้าไม่คลุกคลีกันแล้วมันก็เป็นวิธีการอันหนึ่ง วิธีการอันหนึ่งนะ แต่วิธีการมันไม่ใช่ผล ถ้าผลของมันคือการปฏิบัติได้มันถึงจะเป็นผล

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะวิเวกไป เราจะหาที่เงียบๆ มันคิดเยอะเข้าไปใหญ่เลย แล้วพอคิดเยอะเข้าไปใหญ่เลย เขาทําทั้งวัน วันหนึ่ง ๓ ชั่วโมง ๔ ชั่วโมง ก็ฝึกหัดอย่างนี้ ทําความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา พอมันไล่เข้ามา ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ มันเห็นจิตของตนเอง จิตเห็นอาการของจิต พอจิตเห็นอาการของจิตไอ้ความกลัวมันจะเริ่มเบาลง เบาลงไง เพราะมันจะไปเห็นจิตของเราเอง ไปเห็นตัวตนของเราเอง แล้วมันมีความสุขๆ มันมีความเจริญของมัน

พอจิตมันสงบ อย่างว่าคนที่ไม่เชื่อศาสนา คนที่ไม่มั่นคงในศาสนา พอจิตมันสงบเข้ามาแล้วมันมั่นคงแล้ว มั่นคงเพราะเห็นพุทธะๆ เห็นพุทธะมันก็เห็นพุทธะที่มันจะพัฒนาไปได้ ถ้าเห็นพุทธะพัฒนาไปได้ พอพัฒนาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เป็นอริยบุคคล คําว่า “อริยบุคคล” อริยบุคคลมันเหนือปุถุชนไง มันเหนือกับหัวใจที่มันเร่ร่อนที่มันควบคุมไม่ได้ เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้ายเดี๋ยวคิดน้อยคิดมากอยู่อย่างนั้น แต่พอพิจารณาไปเป็นอริยบุคคลขึ้นมาไม่ลูบไม่คลํา ไม่สีลัพพตปรามาสไม่ลูบไม่คลําในหัวใจของตน ไม่สงสัยในความคิด ไม่สงสัยเรื่องผี ไม่สงสัยทั้งสิ้นเพราะมันรู้แจ้ง พอรู้แจ้งมันจบ

ถ้ามันพิจารณาของมันไป ถ้ามันพิจารณา เวลาบอกว่า “แล้วเขาจะทําอย่างไรต่อไป เขาทําอย่างไรต่อไป” อย่างที่เขาทําอยู่นี่ เห็นไหม กําหนดพุทโธวันละ ๓ ชั่วโมง ๔ ชั่วโมง พอ ๓ ชั่วโมง ๔ ชั่วโมง จิตมันสงบแล้ว ความกลัวมันคืออะไร ความกลัวมันก็เหมือนความกลัวเป็นอารมณ์อันหนึ่ง แล้วความกลัวจะไปจับมันที่ไหน มันต้องกลับมาที่เหตุไง

เวลาอริยสัจของพระพุทธเจ้า เห็นไหม ทุกข์ควรกําหนด ไอ้เราก็เบื่อทุกข์ เกลียดทุกข์ เกลียดไปหมดเลย จะดับทุกข์แล้วดับอย่างไร ทุกข์มาจากอะไร ทุกข์มาจากสมุทัย ทุกข์มาจากตัณหาความทะยานอยาก เพราะตัณหาความทะยานอยากมันถึงให้ผลเป็นทุกข์ แล้วเราก็ไปจับที่ทุกข์ ที่ทุกข์ มันปลายเหตุ ต้นเหตุมันคือความไม่รู้ ต้นเหตุมันคือความหลงใหลไง

นี่กลัวมันกลัวอะไร ไอ้ที่กลัวจะไม่กลัวอะไรเลย ไม่กลัวอะไรแล้วไม่มีเหตุมีผลมันจะอยู่ได้อย่างไร แต่ถ้ามันพิจารณาของมันไปแล้ว พอมันถึงธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เราพิจารณาถึงเหตุ ถึงต้นเหตุถึงสิ่งที่มันเกิดจากจิต สิ่งที่มันเป็นไปแล้วจบหมด แล้วไอ้ความกลัวก็คือไม่เกี่ยว เห็นไหม ทุกข์ดับ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ถ้ามันละ มันละที่นี่

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน “เขาจะทําอย่างไรต่อไป ทําอย่างไรต่อไป” เราก็ภาวนาของเราต่อไปไง เพียงแต่ เพียงแต่ความกลัวผีกลัวอะไรมันฝังใจ พอมันฝังใจ มันจะเกิด พอมีสิ่งใดมันก็จะเข้าตรงนั้นน่ะ แต่ถ้าเราพิจารณาของเราไปแล้ว ถ้ามันดีแล้ว ตรงนั้นมันไม่ไปคิดถึง มันก็จบ คือมันจบคือมันจบไปไง ไม่ใช่จบแล้วมันต้องมาแก้ไข

ฉะนั้น ว่า “ความกลัวมันเกิดดับ อารมณ์ความรู้สึกของคนมันเกิดดับ แต่อริยภูมิ คุณธรรม เกิดจากการกระทํา เกิดจากการพิจารณา เกิดจากการใช้สติปัญญาของเรา” ถ้าใช้ปัญญาของเรา มันต้องเป็นภาวนามยปัญญา มันต้องเป็นอริยสัจ มันต้องเป็นความจริง

มันไม่ใช่เกิดจากสัญญา เกิดจากการคาดหมาย เกิดจากจินตนาการ เกิดจากการขี้โม้ วันๆ มีแต่โม้ แล้วมันจะไม่ได้อะไร ไม่ได้อะไรหรอก ถ้าเป็นจริงๆ มันต้องเป็นจริงขึ้นมา เป็นจริงขึ้นมามันเป็นจากภายใน แล้วเป็นจากภายใน เห็นไหม เป็นจากภายใน เป็นจากศีล สมาธิ ปัญญาในหัวใจของเรา ถ้ามันทําได้อย่างนั้น มันจะเป็นประโยชน์อย่างนั้น นี่พูดถึงว่า “จะแก้ความกลัวอย่างใด” ถ้าแก้ต้องแก้อย่างนี้ ถ้าแก้อย่างนี้ มันก็เป็นผลของเรา จบ

ถาม : เรื่อง “วัดสาขา”

หลวงพ่อ : เขาถามเนาะ วัดสาขา

ถาม : วัดสาขาของหลวงพ่อมีจังหวัดไหนบ้างครับ อีสานมีไหมครับ

ตอบ : วัดสาขา กรณีอย่างนี้ คําว่า “สาขา” คําว่า “ต่างๆ” มันก็เป็นเรื่องความเข้าใจของภาษาพูด ภาษาโลกเนาะ ถ้าเราบอกเป็นวัดสาขา วัดสาขา จริงๆ แล้วเราก็เขินๆ เหมือนกันนะ ใครเป็นเจ้าของ แม้แต่วัดนี้ยังไม่มีใครเป็นเจ้าของเลยเนาะ วัดนี้ เห็นไหม เป็นเจ้าอาวาส ใครเป็นผู้นํา เวลาสิ้นชีวิตไป เขาก็ต้องประชุมสงฆ์ ตั้งคนใหม่ขึ้นมา มันเป็นสาธารณสมบัติ มันเป็นสมบัติของศาสนาไง มันเป็นสมบัติของศาสนา

ดูสิ ตั้งแต่สมัยโบราณมา วัดร้าง วัดร้างเยอะแยะไปหมดเลย เวลาสังคมล่มสลายไป เป็นวัดเป็นวามันก็เลิกกันไป กลายเป็นที่ดงที่ป่า ที่ดงที่ป่า เห็นไหม แล้วเวลาพอมาใหม่เราก็มาจับจองที่กัน แล้วก็ขออนุญาตสร้างขึ้นมาเป็นวัด เป็นวัดก็เป็นสมบัติของชาติ สมบัติของศาสนา ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นวัดสาขา วัดสาขา พูดไปแล้วมันเหมือนกับว่ามีใครเป็นเจ้าของ มีใครไปถือสิทธิ์ แต่ความจริงก็ใครที่มีอํานาจวาสนาบารมี มีกําลังขึ้นมา มันก็ส่งเสริมช่วยดูแล ช่วยอุปถัมภ์คํ้าชู จนขึ้นมาเป็นที่พักสงฆ์ เป็นวัดเป็นวาขึ้นมา เพื่อให้บริษัท ๔ ได้พึ่งพาอาศัยไง

ฉะนั้น สิ่งที่เราทํา เราก็ทําเพื่อเหตุนี้ทั้งนั้น ไม่ใช่ไปยึดว่าเป็นของใคร แต่! แต่ที่เวลาไปทําแล้ว ทําแล้วขึ้นมา เห็นไหม ในหมู่ของพระใช่ไหม ในหมู่ของสงฆ์ ในหมู่ของสงฆ์ก็อยากจะได้สงฆ์ดีๆ ขึ้นมา มันก็เข้าไปช่วยควบคุมดูแลพฤติกรรมของพระ ในการปฏิบัติของพระก็เท่านั้น ส่งเสียดูแลเขา เราจะไปสั่งสอนเขา ไปดูพฤติกรรมเขา โดยที่เราไม่ได้คํ้าชูเขา ใครเขาจะฟัง เขาจะฟังเราต่อเมื่อเราไปคํ้าชูเขา เราคอยดูแลเขา เราส่งเสียเขา จะทุกข์จะยากเราดูแลเขา

ดูแลอย่างที่หลวงตาท่านพูด “ดูแลทั้งภายนอก ภายใน” ภายนอกก็เครื่องอาศัย เครื่องดํารงชีพต่างๆ เราก็ดูแลเขา แล้วถ้าภายใน ภายในก็คุณธรรมไง ภายในก็ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเขาไม่ลงใจเขาก็ไม่ฟังหรอก แต่ถ้าเขาลงใจ เห็นไหม เขาลงใจว่าครูบาอาจารย์พูดสิ่งที่เขารู้ไม่ได้ ครูบาอาจารย์ชักนําสิ่งที่ให้เขาดีขึ้น เขาก็จะเชื่อฟัง ถ้าเชื่อฟังวัดนั้นมันก็เป็นวัดที่สมบูรณ์แบบ วัดนั้นก็เป็นวัดที่น่าเลื่อมใสศรัทธา ไม่ใช่สร้างขึ้นมาแล้วเป็นที่อยู่ของ ไม่อยากพูด เดี๋ยวลงลึก ไม่ดี

ฉะนั้น วัดสาขา วัดสาขา มีอยู่ทางนี้ เขาถามว่า “วัดสาขาของหลวงพ่อมีจังหวัดไหนบ้าง” มันมีจังหวัดประจวบฯ ราชบุรี เมืองกาญจน์ อุทัยฯ “อีสานมีไหม” อีสานจวนๆ เขายกให้หลายที่ ที่เขาใหญ่มีคนมาให้ ๒ ที่ มีที่เขาใหญ่ มีพระองค์หนึ่ง พี่ชายเขา มันเป็นเกาะ อยู่ที่วังนํ้าเขียว บอก ๒๐๐ กว่าไร่ เราบอกว่ามันไม่ไหว มันเป็นภาระเกินไป แล้วก็เขาใหญ่อีกที่หนึ่ง ของโยมเขาไปซื้อที่เป็นมอ ๓ มอ เขาให้เรามอหนึ่ง เราก็ไม่ไป ก็ดี ไม่โดนยึด ถ้าไปป่านนี้มานั่งเสียดายน่าดูเลย แล้วทางสกลฯ พระที่นี่แหละไปสร้างวัด แล้วมาพูดอยู่ เราเห็นมันไกลเกินไป เราดูแลไม่ไหวหรอก

ฉะนั้น ทางนู้น เวลาหลวงตาท่านพูดไง ศูนย์กรรมฐานส่วนใหญ่อยู่อีสาน เราก็คิดว่าเขาก็มีพรรคมีพวกเยอะไง มันก็ควรดูแลกันได้ แต่ทางนี้ ทางนี้ส่วนใหญ่แล้วถ้าคนไม่มีหลักนะ เพราะคนถ้าไม่มีหลักมีเกณฑ์สังคมมันบีบคั้นไง สังคมเขาต้องการให้พระเป็นอยู่ในแนวทางที่เขาคิด ถ้ากรรมฐานมันเหนือโลก เหนือโลกคือว่าเป็นอิสระ มันไม่อยู่ในการควบคุมของใคร ถ้าไม่มีบารมีนะ ทรงข้อวัตรไว้ไม่ได้หรอก

มีพระมาอยู่แถวนี้ เขาบอกเลย เวลาไม่สวดมนต์ ไม่พาหุงฯ เขาไม่มาใส่บาตรเลย เพราะกรรมฐานเราบิณฑบาตเป็นวัตรไง แล้วพอเขาไม่ใส่บาตร เขาก็พูดด้วย เสียดสีเลย วัดเศรษฐี ไม่ใส่บาตร ไม่รับรู้ ให้วัดสร้างกันไปเอง ถ้าเป็นอย่างนั้นนะ โยมเขาประชดประชันไง แต่ถ้าเขาเข้าใจได้นะว่า ธุดงควัตรเขาต้องบิณฑบาตเป็นวัตร ถ้ามีการสื่อสาร มีการเข้าใจนะ เขาจะสาธุเลย แต่ส่วนใหญ่แล้วมันเป็นวัฒนธรรมไง

ทางภาคกลาง เวลาวันพระวันโกนต้องตั้งบาตร ต้องสวดมนต์ มีพระแถวนี้มาเล่าให้ฟังอยู่ เราถึงพยายามคิดว่าวาสนาของคนนะ คือพระองค์นั้นมีความมั่นคงมากน้อยแค่ไหน ถ้าพระองค์นั้นไม่มีความมั่นคง เวลาเข้าไปอยู่ในสังคมใด สังคมนั้นจะชักนําให้สมความพอใจของเขา แล้วถ้าพระองค์ไหนมีหลักมีเกณฑ์นะ ฝืน ฝืนคือพยายามทรงข้อวัตรปฏิบัติถ้าฝืนได้ ถ้าเขาเห็นดีเห็นงาม เขาก็คล้อยตาม ถ้าเขาไม่ได้เห็นงาม เขาก็ตัดทิ้ง เขาก็ไปสิ่งที่เขาพอใจ นี่พูดถึง อํานาจวาสนาบารมีของคนที่จะไปสร้างวัดสร้างวา มันก็ต้องมีเหมือนกันนะ

ฉะนั้น เราโดนมามากกว่านี้ เราโดนมาอุกฤษฏ์มาก สละชีวิตหลายที แต่เพราะก็เชื่อในศาสนา เชื่อในพระพุทธเจ้า ทําดีต้องได้ดีไง ของเรานี่หนักมาก ฉะนั้น พออย่างนั้นปั๊บ เราถึงเข้าใจ เข้าใจว่าอํานาจวาสนาบารมีอย่างไร แล้วเวลาที่มีวิกฤติไม่มีใครเห็นหรอก ไม่มีใครเห็นเพราะอะไร เพราะคนเขาจะทําไม่ดี เขาไม่ทําให้เรารู้หรอก ฉะนั้น ไอ้คนอยู่ข้างๆ ไม่เห็นมีอะไร ไม่เห็นมีอะไร ไม่เห็นมีอะไรก็มันไม่เห็นก็จะมีอะไรล่ะ ก็มันไม่โดนน่ะ มันไม่ใช่คนโดน มันก็ไม่มีอะไรน่ะสิ ไอ้คนโดนเขาก็รู้ของเขา แต่มันก็เป็นสิ่งที่ปัญหาสังคมไง นี่พูดถึงว่าวัดสาขาเนาะ

ฉะนั้น ว่า ทางอีสานไม่มี เรามีอยู่แถวนี้ มีอยู่ ๓ - ๔ จังหวัด เพราะเราคิดว่าอย่างป่าภาคตะวันตกไง เรามีตั้งแต่ประจวบฯ เพชรบุรีไม่มีเนาะ มีประจวบฯ มีราชบุรี มีเมืองกาญจน์ สุพรรณ อุ้ย! ไม่ได้ มันก็อุทัยฯ ภาคตะวันตก เพราะเรามา เราก็คิดว่าภาคตะวันตกเป็นป่า แล้วมันเป็นที่สมควรที่จะปฏิบัติ เราถึงได้มามีความคิดแบบนี้ แล้วทําเสร็จแล้ว แล้วตอนนี้อายุเราเกือบ ๗๐ แล้ว เราจะบอกว่าเราใกล้ตายแล้ว ไอ้ที่ทําๆ ไว้มันก็เป็นสมบัติของชาติ เราใกล้ตายแล้ว พอตายแล้วก็จบ

นี่พูดถึงวัดสาขาเนาะ คือไม่ยึดมั่นถือมั่น ไม่ติดมันหรอก เพราะเดี๋ยวพอเราตายไปแล้ว พระเขาก็จะหาผู้นําใหม่ ตั้งผู้นําใหม่ของเขาขึ้นมา มันเป็นสมบัติของชาติไง เราถึงบอกว่า คําว่า “วัดสาขา” พูดแล้วมันเขินๆ ไม่ใช่สมบัติของใครทั้งสิ้น

หลวงตาท่านทําคุณงามความดีให้ชาติไว้มาก แล้วท่านนิพพานไปแล้ว ไอ้เราก็ทําคุณงามความดีไว้ให้ชาติ แล้วเราก็ต้องตายไป ไม่เป็นของใครทั้งสิ้น เป็นของชาติ จบ

ถาม : เรื่อง “ผู้ครองเรือนกับการปฏิบัติ”

กราบถามพระอาจารย์ที่เคารพครับ ถ้าเราต้องอยู่ในเพศครองเรือน และมันจะต้องมีกิจกรรมระหว่างสามีภรรยา แต่เราก็อยากจะปฏิบัติภาวนาให้ก้าวหน้าไปด้วย เราควรทําอย่างไรดีครับ เราควรที่จะฝืนเลิกมีกิจกรรมระหว่างสามีภรรยาลง หรือว่าเราจะต้องปล่อยให้เป็นไปตามธรรมชาติของมันครับ ถ้าพระอาจารย์เห็นว่าคําถามผมไม่เหมาะสม พระอาจารย์ลบคําถามผมไปเลยครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : เพราะว่านี่มันเป็นปัญหาโลกแตกไง ถ้าปัญหาโลกแตก เห็นไหม ถ้าเขาแบบว่าเขามีภรรยาของเขา เขาอยากประพฤติปฏิบัติของเขา แล้วถ้าบอกว่าต้องมีกิจกรรมระหว่างสามีภรรยาหรือไม่ ไอ้ข้อนี้นี่แหละมันจะเป็นเรื่องของบ้านแตก

คําว่า “บ้านแตกนะ” ตอนนี้ เห็นไหม คนเราแม้แต่เป็นพระ เป็นพระสัปปายะ ๔ ครูบาอาจารย์เป็นสัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะ สถานที่เป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ นี่ว่าระหว่าง ๒ คนเป็นสัปปายะหรือไม่ คนคนหนึ่งคิดอย่างหนึ่ง อีกคนคนหนึ่งคิดอย่างหนึ่ง เดี๋ยวมันมีปัญหากันไง ก่อนที่จะไม่มีปัญหาต้องคุยกัน เข้าใจกันก่อน ถ้าไม่เข้าใจกันก่อนนะ โอ้! เราจะไม่มีกิจกรรม อีกฝ่ายคิดเลย ไม่มีกิจกรรมกับฉัน ไปมีกิจกรรมคนอื่นใช่หรือไม่ มีกิ๊กหรือเปล่า โอ้โฮ! บ้านแตกแล้วกันแหละ

ฉะนั้น “ถ้าจะมีกิจกรรมหรือไม่มีกิจกรรมกัน” ก็ต้องคุยกันให้มีความเข้าใจก่อน ว่าฉันจะปฏิบัติธรรมนะ ฉันจะนั่งสมาธินะ ถ้ามีกิจกรรมหรือไม่มีกิจกรรม ไอ้กรณีนี้มันอยู่ที่คุยกันเข้าใจ ถ้ามันเป็นแบบเขาเรียกว่า ถ้าเป็นบัณฑิตคุยกันเข้าใจ แต่เรื่องอย่างนี้มันเข้าใจกัน ถ้าภาษาเรานะก็เป็นกรรมเก่ากรรมใหม่ ถ้าเป็นเวรเป็นกรรมมันระแวง ถ้ามันเป็นเวรเป็นกรรมมันมีแต่ความวิตกระแวง เขาพูดดีอย่างไรก็ไม่เชื่อหรอก แต่ถ้ามันมีบุญกุศลกันมานะมันไม่ระแวง เราอยู่ด้วยกันมา เรารู้สิว่าซื่อสัตย์ ไม่ซื่อสัตย์ เรารู้อยู่แล้วว่าเขาจริงจังกับเราหรือไม่จริงจังกับเรา

ฉะนั้น คําพูดมันก็ต้องมีนํ้าหนักบ้างสิ แต่ถ้ามันไม่ไว้ใจมันระแวง พูดอย่างไรมันก็ไม่เชื่อหรอก พอพูดแล้วยิ่งทีแรกก็ไม่ระแวงนะ พอไปปรึกษาเข้า ยิ่งระแวงใหญ่ โอ้โฮ! ยิ่งบ้านแตกเลย กรณีนี้มันเป็นเรื่องของเวรกรรม แต่ถ้าไปเจอคู่ภรรยาที่ดีเข้าใจเหมือนกัน เขาจูงมือกันไปวัดนะ จูงมือกันไปวัด จูงมือไปปฏิบัติ จูงมือกันไปสิ่งที่ดีๆ แต่ถ้ามันระแวง ถ้าส่วนใหญ่ระแวง เราว่าอย่างนั้นเลย เพราะสังคมเราอยู่กับครูบาอาจารย์มา เรื่องระหว่างสามีภรรยาตามไปที่วัด ตามไปถึงวัด ไปเรียกกลับ เราเจอมา

แต่อย่างที่ว่า สามีภรรยาชวนกันไปวัดก็มี แล้วอย่างนี้ยิ่งหายากใหญ่ อย่างเช่น พ่อแม่ลูกมาด้วยกัน อู้ฮูย! ยิ่งยาก แล้วลูก เห็นไหม ลูกมันคือวัยรุ่น วัยรุ่น เด็กๆ พามาวัดมันมาทั้งนั้น ลองซักสิบกว่าขวบสิมันจะไปเที่ยว อ้าว! ไปเอามันมาเดี๋ยวมีเรื่อง แม้แต่พ่อแม่เอาลูกมาวัดมาพร้อมกัน การที่ครอบครัวเข้าใจกันแล้วมาวัดพร้อมกัน นั้นคือบุญอย่างยิ่งนะ ถ้ามันมาวัดได้ อยู่บ้านก็มีความเข้าใจกัน ถ้าอยู่บ้านมีความเข้าใจกัน เสร็จงานแล้วอยากกลับบ้าน ถ้าในบ้านเราไม่เข้าใจ เสร็จงานแล้วเคว้งคว้างเนาะ ไม่อยากกลับบ้าน ถ้าไม่อยากกลับบ้านมีปัญหาแล้ว นี่ความอบอุ่นนะ

เขาถามเรื่อง “กิจกรรมสามีภรรยา” แต่เราพูดเรื่องนี้ เราพูดเรื่องนี้เพราะมันเป็นปัญหาครอบครัว แล้วปัญหาครอบครัว เห็นไหม ฉะนั้น เวลาปัญหาครอบครัว เราไม่ได้พูดเพื่อให้ทุกคนมาวัดนะ เดี๋ยวเสร็จแล้วโอ้! ไปหาหลวงพ่อดีกว่า มีเกราะกําบัง ไม่ใช่! ถ้ามันเป็นปัญหาครอบครัว แล้วมันเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม ถ้าเรื่องเวรเรื่องกรรมเพราะมันมีกรรมเก่ากรรมใหม่ไง

ฉะนั้น เวลากรรมเก่า กรรมใหม่ แล้วเวลาพวกนักวิทยาศาสตร์ เขาพูดเหยียดหยามศาสนา อะไรๆ ก็ยกให้กรรม อะไรก็กรรม ไม่มีเหตุมีผลเลย อะไรก็ยกให้กรรม ไอ้กรรมมันเป็นอจินไตยไง แล้วกรรมเป็นอจินไตย มันจะพิสูจน์กันอย่างนั้นอย่างไร พิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ ก็พิสูจน์มาสิ สวรรค์ตรงไหน นรกตรงไหน ว่ามา อะไรก็กรรม กรรม

กรรมมันก็คือจริตนิสัย กรรมก็คือความชอบในหัวใจ แล้วกรรมมันกรรมเก่ากรรมใหม่ มันกรรมที่สร้างมา พอกรรมที่สร้างมาถึงเวลาต้องมาชดใช้ ว่าอย่างนั้นเถอะ ถึงเวลาจะมาชดใช้ มันจะเกิดมาเป็นเบี้ยล่างแล้วก็ชดใช้กันอยู่อย่างนั้น จนกว่าจะหมดเวรหมดกรรม ก็เฮ้อ! ไปเถอะ ต่างคนต่างไป จบ ถ้าไม่เฮ้อ! มันยังต้องชดใช้ไปไง มันชดใช้ตรงไหนล่ะ ชดใช้ตรงมันผูกพัน นี่เรื่องกรรม

นี้เวลามันผูกพัน เห็นไหม แต่ถ้ามันกรรมใหม่ กรรมใหม่เราก็สร้างคุณงามความดีของเรา เราเป็นคนดีอยู่แล้ว แล้วเป็นคนดีอยู่แล้วมันเหมือนกับอะไรนะ เหมือนกับสิ่งที่ว่ากดขี่กัน มันเหมือนการกดขี่ มันเหมือนกับความไม่เป็นธรรม โลกจะมองอย่างนั้นไง โลกจะมองว่ามันไม่เป็นธรรม ความเป็นธรรมต้องเสมอภาค เสมอภาคนะ

สมัยเลิกทาส ทาสมันไม่อยากออกไป เพราะทาสมันหากินไม่ได้ ทาสอยากมีนายทาส อยู่กับนายทาสมีความสุขกว่า แล้วเราบอกว่าต้องเสมอภาคๆ พอเลิกทาส ทาสหากินไม่เป็น ทาสประกอบอาชีพไม่เป็น ทาสไปทําอย่างไร ถ้าทาสเขาพอใจของเขาเพราะความเป็นอยู่ไง แต่ถ้าความเป็นธรรม เป็นธรรมต้องเสมอภาค ต้องทุกอย่างหมด ต้องเท่ากันหมด ใช่! โดยวิทยาศาสตร์ เราก็ต้องมนุษย์เหมือนมนุษย์

เราพูดบ่อย พระพุทธเจ้ายิ่งสุดยอด พระพุทธเจ้าให้ทุกคนเสมอกัน ในพระพุทธศาสนา ดูสิ ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้วให้ผู้หญิงบวช มีศาสนาไหนให้บวชบ้าง ไม่มีหรอก ในสมัยปัจจุบันนี้ ผู้หญิงยังเป็นสิทธิของผู้ชายเลย มีแต่พระพุทธศาสนานี้เท่านั้น พระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้านี่สุดยอด พระพุทธเจ้ายิ่งกว่าเสมอภาค พระพุทธเจ้าภราดรภาพรู้ถึงกรรมเก่ากรรมใหม่เลย วางไว้ให้หมดเลย แต่สุดท้ายแล้วพระพุทธเจ้าก็แก้กรรมไม่ได้ไง กรรมก็คือกรรม

แต่พูดถึงว่า เวลาธรรมะที่พระพุทธเจ้าแสดงเสมอภาคหมด เท่ากัน แล้วทําได้เหมือนกัน ผู้หญิงก็เป็นพระอรหันต์ได้ ทุกอย่างเหมือนกันทั้งนั้น แต่เวลาจริงๆ แล้ว โอ้โฮ! เพราะเราอ่านพระไตรปิฎกนะ อ่านแล้วเศร้ามาก ภิกษุณีสมัยพุทธกาลไปธุดงค์ไปโดนทํามิดีมิร้ายไง มีภิกษุณีที่สวยมาก แล้วเขาบวชตั้งแต่วัยรุ่น นี้ผู้ชายมันมาชอบไง นักเลงหัวไม้มาชอบ ไปถามภิกษุณีว่า “ภิกษุณีส้วยสวย ควรจะบวชเมื่อแก่ ควรจะใช้ชีวิตโลกก่อน” ภิกษุณีก็ถามนะ “สวยตรงไหน” “สวยที่ตาหวาน” ภิกษุณีเอามือล้วงลูกตาให้เลย เป็นพระอรหันต์ เอามือนี่นะ ล้วงลูกตานะ ควักลูกตายื่นให้ผู้ชายไปเลย โอ้ย! ช็อกนะ

เวลาเขามีคุณธรรม อยู่ในพระไตรปิฎก ไปอ่านพระ-ไตรปิฎกนะ อ่านพระไตรปิฎกถึงเวรถึงกรรมถึงการกระทํากัน โอ้ย! เศร้ามาก มันมีที่สามเณรน้อยไง สามเณรน้อยอุปัฏฐาก สามเณรน้อยเป็นพระอรหันต์แล้วอุปัฏฐาก อุปัฏฐากอาจารย์ของตน อาจารย์ของตนเป็นพระหลวงตา นี้พระถึงเวลาแล้วนอนร่วมกับอนุปสัมบันไม่ได้ ถึงเวลาก็ไล่ออกไปไง เอาพัดนี่ไล่ออกไป พัดนี่ไปเกี่ยวลูกตา ตาบอดเลย พอตาบอดก็ไล่ออกไป “ก็ไปสิ” ก็ไป พอบอก “กลับมา เณรกลับมาสิ” กลับมาไม่ได้ เพราะตาบอดมองไม่เห็นนะ

โอ้โฮ! อาจารย์ของตนเศร้าเลยนะ ก็แบบว่าตัวเองทําผิด ตัวเองเอาพัดไปพัดลูกตาของลูกศิษย์ตาบอด ลูกศิษย์เป็นพระ-อรหันต์ ไปขอโทษสามเณรน้อย สามเณรน้อยบอกไม่มีโทษหรอก มันเป็นผลของวัฏฏะ มันเป็นเวรเป็นกรรมไง กรรมเก่า โอ้ย! หลวงตานั้นนะ อยู่ในพระไตรปิฎกจําชื่อไม่ได้ ร้อน ร้อนเป็นไฟเลย ร้อนเป็นไฟก็พาสามเณรน้อยไปเฝ้าพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าพยากรณ์อ่านพระไตรปิฎกนะ อ่านแล้วจับประเด็นนะ อู้ฮู! เรื่องของโลก เศร้า มันธรรมสังเวช

โอ้โฮ! เขาถามเรื่องผัวเมีย ไปไหนเนี่ย เราจะบอกว่ามันเป็นเวรเป็นกรรมใช่ไหม ถ้าเป็นเวรเป็นกรรม กรรมที่ทําความเข้าใจกันได้ ถ้าทําความเข้าใจกันได้เราก็ปฏิบัติได้ ถ้าเราปฏิบัติได้ แต่การปฏิบัติเราควรคุยกันให้เข้าใจกันก่อน ถ้าคนไม่คุยเข้าใจกันก่อน มันก็จะมีปัญหาซํ้าปัญหาซ้อน ปัญหาที่มันเกิดขึ้นมาแล้ว เราไม่สร้างปัญหาซํ้าปัญหาซ้อน ก็ค่อยคุยกัน มันอยู่ที่ประพฤตินิสัยเรานี่แหละ นิสัยของเราสองคนอยู่ด้วยกัน ถ้ามันไว้ใจกันได้ คุยอะไรกันก็เข้าใจกัน ถ้านิสัยของเรามันเป็นสิ่งที่ไว้ใจไม่ได้ คุยอย่างไรมันก็เข้าใจไม่ได้ ถ้าเข้าใจไม่ได้เราก็ปฏิบัติของเราพอที่ทําได้ไง

เราจะบอกว่า ทําได้มากได้น้อยแค่ไหน เราก็ควรทําทั้งนั้น เราเกิดมาเป็นคน เกิดเป็นคนมีสติสัมปชัญญะ เราต้องการคุณสมบัติ เวลาหาเงินทางโลก หาเงินแล้วฝากธนาคาร การประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็เหมือนกับการปฏิบัติมีศีล สมาธิ ปัญญา มันก็เป็นสมบัติของเรา ถ้าเป็นสมบัติของเรา เงินหามา ภูมิใจมาก เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาด้วยคุณธรรมมันไม่ภูมิใจยิ่งกว่าหรือ ถ้ามันภูมิใจยิ่งกว่า เราควรทําของเราไง

ในเมื่อเราเกิดเป็นมนุษย์ เรามีโอกาสทั้งนั้น คนที่นั่งๆ อยู่ทุกคนมีโอกาสหมด หาเงินก็ได้ หาความดีก็ได้ หามรรคหาผลก็ได้ ถ้าใครจะหาสิ่งใดก็หาสิ่งนั้น หาสิ่งนั้นเราก็รีบขวนขวายของเรา แล้วจะทําคุณงามความดีของเรา ถ้ามันมีอุปสรรค เราก็คุย เราก็พิจารณา เราก็เจรจา ถ้าทําได้มากได้น้อยขนาดไหน เราก็ทําของเรา ถ้าไม่ได้มากไม่ได้น้อยขนาดไหน ต้องโทษตัวเอง ไปมีภรรยาทําไมล่ะ เวลารักเขา รักเขาก็เอาเขามาแล้วๆ ก็ต้องดูแลเขา อ้าว! ก็ต้องแบ่งสิทธิครึ่งหนึ่งเป็นของเขา แบ่งของเราไป ต้องปฏิบัติได้แค่ครึ่งหนึ่ง ครึ่งๆ กลางๆ แต่ถ้าทําได้ก็ทําของเรา เห็นไหม

เพราะเขาบอกว่า “เขาอยากปฏิบัติหรือว่าถ้าเราต้องปล่อยให้เป็นไปตามธรรมชาติครับ” สิ่งที่เป็นธรรมชาตินะ สิ่งที่ว่าถ้าปัญหานี้ของเขา ถ้ามันไม่เป็นปัญหา ปัญหานี้เป็นปัญหาทางโลก ปัญหาทางโลก เห็นไหม เพราะปัญหา ปัญหาทางสังคม ปัญหาทางโลกมีอยู่ทุกคน ถ้ามีอยู่ทุกคน เราเพียงแต่จะบอกว่าเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม ถ้าเรื่องเวรเรื่องกรรมแล้วถ้าสํานึกได้ คิดได้ เราพยายามหาทางออกของเรา เราพยายามหา

ทางโลกเราก็อยู่กับโลก แล้วเราก็พยายามปฏิบัติของเรา ได้มากได้น้อยขนาดไหนนะ มันอยู่ที่คู่ อยู่ที่สามีภรรยาตกลงกันได้มากน้อยแค่ไหน ตกลงทําความดีมากน้อยขนาดไหน ถ้าเราจะไปตกลงกับเขา เกิดถ้าเขาบอกว่า อู้ฮู! คิดอยู่ตั้งนานแล้ว โอ้โฮ! สุดยอดเลย เขาก็คิดอยู่แล้ว แต่ไม่กล้าพูดมาไง พอเราไปพูดขึ้นมา อู้ฮู! จูงกันไปเลย อู้ฮู! สุดยอด

แต่ถ้าไปพูดแล้วไม่เข้าใจ พูดแล้วมีปัญหาขึ้นมา ก็ค่อยๆ เจรจา ถ้าเจรจาไม่ได้ เราก็ต้องอยู่อย่างนั้นไปก่อน ใช้เวรใช้กรรม ให้หมดเวรหมดกรรม แล้วจะปฏิบัติดี เอวัง

แต่ถ้าพูดถึงว่าเวลาครูบาอาจารย์ของเรา อย่างเช่น เรา
เราต้องการครูบาอาจารย์ที่เป็นความจริง ถ้าพูดความจริงๆ
ความจริงอันนั้นมันเหนือโลก ถ้ามันเหนือโลกขึ้นมา
ไอ้สิ่งที่ว่ากิริยา มันเรื่องเป็นรองเลย
ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านแสดงธรรม หลวงปู่มั่นแสดงธรรม
ถ้าคนไม่เคยฟัง โอ้โฮ! ตกใจ อู้ฮู! มันออกมาพรู
มันเหมือนหลวงตาท่านพูดประจํา
“เวลาถ้าธรรมของท่านไหลนะ มันจะกัด มันจะฉีก
มันรู้สึกเหมือนจะกัดจะฉีกเลยน่ะ”
แต่มันจะกัดฉีกอะไรล่ะ มันกัดฉีกกิเลสของคนไง
มันจะกัดจะฉีกหัวใจของคนเลย ถ้าการแสดงธรรมอย่างนั้น
นั่นน่ะธรรมแท้ๆ เลย

๓

ขัดใจ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การใส่อังสะแสดงธรรมถูกวินัยหรือไม่”

ตอนนี้หลายๆ คนได้เห็นพระหลายๆ รูป แสดงธรรมหรือสอนธรรมะให้แก่ศรัทธาญาติโยมที่มาฟังธรรมที่วัด ด้วยการนุ่งห่มเพียงสบงและอังสะ รู้สึกขัดนัยน์ตามาก เพราะศรัทธาญาติโยมที่มานั่งกราบฟังธรรมไม่ใช่น้อย แต่ละครั้งมากกว่า ๑๐ คน ถึง ๒๐ คนขึ้นไป ท่านน่าจะนุ่งห่มให้มิดชิด ไม่ทราบว่าพระเหล่านั้นทําถูกหรือไม่

ตอบ : พระเหล่านั้นส่วนเป็นพระเหล่านั้น แต่พระเหล่านี้นั่งอยู่นี่ คําถามถามมาอย่างนี้ นี้คําถามถามมาอย่างนี้แสดงว่า เขาบอกว่า “เขาขัดนัยน์ตามาก ที่พระนุ่งห่มไม่เรียบร้อยแล้วแสดง-ธรรม เพราะว่าญาติโยมเขามาฟังธรรม ๑๐ คน ๒๐ คนขึ้นไป”

๑๐ คน ๒๐ คนขึ้นไปนะ ไอ้กรณีอย่างนี้มันกรณีของศรัทธา ถ้าศรัทธาของเขา เขาศรัทธาของเขา ถ้าศรัทธาของเขา เขามีศรัทธาความเชื่อของเขา เขาฟังด้วยหัวใจของเขา เขาต้องการเนื้อธรรม ถ้าเขาได้เนื้อธรรม เนื้อธรรมอันนั้นน่ะมันมีคุณค่ามากกว่า

เฉพาะคําว่า “มีเนื้อธรรมและไม่มี” ถ้าไม่มีก็เป็นเสียงเฉยๆ ไง ถ้ามีเนื้อธรรมนะ มีเนื้อธรรม เห็นไหม หลวงตาท่านบอกว่า “คนที่มีคุณธรรมเวลาแสดงธรรมออกมา เสียงนั้นส่วนเสียง แต่มันมีเนื้อหาสาระ คนฟังแล้วมันซาบซึ้งมาก” ไอ้การซาบซึ้งมากนี่การแสดงธรรม ถ้าการแสดงธรรมแสดงได้ประโยชน์ การฟังธรรมที่แบบว่าการฟังนี้เป็นการหาได้ยากยิ่ง การฟังนี้แสนยาก แสนยากตรงไหนล่ะ แสนยากเพราะสมัยพุทธกาลมันไม่มีวิทยุ ไม่มีคลื่นโทรศัพท์ มันไม่มีสิ่งใดทั้งสิ้น

ฉะนั้น การแสดงธรรมมันต้องแสดงจากโอษฐ์ไง จากพระโอษฐ์จากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะจากโอษฐ์ๆ ไง คือฟังธรรมะจากปาก มุขปาฐะ เวลาท่องจํา ท่องจํากันมา ถ้าท่องจํากันมาการฟังธรรมมันถึงแสนยาก อานิสงส์ของมันน่ะ อานิสงส์ของมัน สิ่งที่เรายังสงสัย สิ่งที่ยังไม่แน่ใจ สิ่งที่มีความขัดข้องในใจฟังแล้วแจ่มแจ้ง อานิสงส์ของมันคือสว่างไสว อานิสงส์คือมันมีคุณธรรม นั่นคือฟังธรรม นี้การฟังธรรมกับการแสดง-ธรรมนี้เป็นเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “ตอนนี้มีหลายคนเห็นพระหลายๆ รูป แสดงธรรมหรือสอนธรรมโดยที่มีศรัทธาญาติโยมมานั่งฟัง ด้วยนุ่งห่มเพียงสบงและอังสะ การนุ่งห่มมีสบงและอังสะไม่ได้ห่มจีวรแล้วแสดงธรรมมันขัดตามาก” แต่มันไม่ขัดกิเลส ถ้ากิเลสของคนนะมันกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

ถ้าแสดงธรรมๆ นะ คนที่มีธรรมจริงนะ เวลาหลวงตาท่านพูด “เวลาแสดงธรรมถ้ามีสัจจะความเป็นจริงมันจะทิ่มเข้าไปในหัวใจเลย เพราะกิเลสมันอยู่ที่จิตใต้สํานึกนั้น ถ้าจิตใต้สํานึก เวลาการแสดงธรรมๆ มันแสดงธรรมคือมันจี้เข้าไปในหัวใจไง มันจี้เข้าไปที่กิเลสมันอยู่ ถ้าอันนั้นถึงจะเป็นประโยชน์” แต่แสดงธรรมฉาบฉวย ฉาบฉวยแล้วก็สาธุ ฟังธรรมเอาบุญ ฟังธรรมเอาบุญกันไง ถ้าฟังธรรมเอาบุญนั่นเป็นเรื่องหนึ่งนะ

ฉะนั้น เรื่องที่ว่าไม่ห่มจีวรๆ การห่มจีวรมันก็เป็น มันเป็นแบบว่าถ้าในวัด ในวัดทั่วไป วัดในกรุงเทพฯ วัดในกรุงเทพฯ วัดในเมืองเขามีกติกาของเขาว่าออกจากกุฏิต้องห่มจีวร ห่มจีวรของเขา แล้วการแสดงธรรม การแสดงธรรมก็ต้องแบบว่าห่มจีวรด้วยนะ บางทีพาดสังฆาฯ ด้วย ฉะนั้น การแสดงธรรมเพื่อเป็นกิจจะลักษณะเราก็เห็นด้วย เพราะเวลาเราแสดงธรรมเป็นกิจจะลักษณะ เราก็ห่มจีวร เราก็ห่ม ยิ่งแสดงธรรม แสดงธรรมเทศน์สอนพระ อุโบสถ ไปดูสิ พาดสังฆาฯ ด้วย ห่มจีวรพาดสังฆาฯ หมด เพราะมันเป็นสังฆกรรม

ถ้าทําการสังฆกรรมมันก็ต้องครบสงฆ์ สงฆ์เวลาลงสังฆกรรมมันก็ต้องไตรจีวรครบสมบูรณ์ เวลาแสดงธรรมๆ บนศาลา ห่มจีวรก็คือห่มจีวร แต่เวลาถาม-ตอบปัญหา เราถือว่ามันเป็นการสนทนาธรรมๆ มันเป็นเรื่องแบบว่าเพื่อประโยชน์ เพื่อเนื้อธรรม แต่ไม่ได้เอารูปแบบ ถ้าจะเอารูปแบบก็เป็นรูปแบบอย่างนั้น ถ้ารูปแบบอย่างนั้น สิ่งอย่างนั้นเราบอกว่าการที่แสดง-ธรรมต้องห่มจีวรมันเป็นการต้อนรับแขก มันเป็นทิฏฐิมานะของผู้ฟังน่ะ มันเป็นทิฏฐิมานะของคน

ถ้าทิฏฐิมานะของคน เราเคยเจอพวกโยมที่เขามีศักยภาพ เขาถามเราเลย “ภิกษุเปลือยกาย ภิกษุเปลือยกายเป็นอย่างไร” เขาถือว่าถ้าไม่ห่มจีวรคือการเปลือยกายไง ถ้าการเปลือยกาย เพราะภิกษุเปลือยกายเป็นอาบัตินะ ภิกษุเปลือยกายเป็นอาบัติ ฉะนั้น ภิกษุเปลือยกายถ้าเปลือยกายโดยที่โล่งแจ้งเป็นอาบัติถุลลัจจัย ภิกษุเวลาเข้าห้องนํ้าอาบนํ้ามันก็ต้องเปลือยกาย การเปลือยกายนั้นมันมีกําแพงมีห้องหับอยู่นั้น อันนั้นถือว่าไม่เป็นอาบัติ ถ้าเราเปลือยกายในที่แจ้งเป็นอาบัติ เป็นอาบัติเลย

ฉะนั้น เวลาโยมเข้ามา ถ้าเป็นกลางวันเราจะวิสาสะด้วยสบายๆ เขาถือว่าเขาเป็นผู้ใหญ่ เขาถาม ถามตรงๆ อย่างนี้ บอกว่า “ภิกษุเปลือยกาย แล้วต้อนรับแขกมันสมควรไหม” คือเขาจะสอนเรานั่นแหละ เราก็อธิบายให้เขาฟัง มันจะเปลือยกายที่ไหน อังสะมันพร้อมอยู่ มันเปลือยกาย เปลือยกายก็ต้องเปลือยกาย ภิกษุเปลือยกายคือไม่มีสิ่งใดในร่างกายเลยคือภิกษุเปลือยกาย ภิกษุเปลือยกายเป็นอาบัติถุลลัจจัยเป็นอาบัติ

แต่ถ้านุ่งห่ม เห็นไหม มีนุ่งผ้าอาบ นุ่งสบง แล้วมีอังสะ มีอังสะอย่างนี้ไม่ถือว่าเปลือยกายแล้ว ทีนี้พอไม่เปลือยกายปั๊บ พอบอกว่า ถ้าพูดถึงว่า “การนุ่งสบง อังสะ แล้วแสดงธรรม รู้สึกขัดตา ขัดตา” ขัดตาส่วนขัดตาแต่มันไม่ขัดกิเลส ถ้ามันขัดกิเลสของคน ถ้าคนมันมีธรรมในหัวใจนะ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เขาไว้ใจ เขาแสวงหาๆ “ขอให้พูดมาเถิดๆ ขอให้แสดงธรรมมาเถิด”

ดูสิ เวลาพระสารีบุตรไปฟังพระอัสสชิ “ขอให้ท่านแสดงธรรมมา หน้าที่ขบปัญหาคือหน้าที่ของเกล้ากระผมเอง ขอให้แสดงธรรมมาเถิด” คนหิว คนกระหาย คนเขาก็ต้องการ เวลาคนต้องการนะ สิ่งที่มันเป็นธรรมชาติ สิ่งที่มันเป็นความสะดวก เวลาออกมา โอ้โฮ! มันเหมือนนํ้าป่าน่ะ มันพรั่งมันพรูออกมา เขาต้องการความพรั่งพรูออกมาจากเนื้อหาสาระ เขาต้องการสัจจะความจริงอันนั้น

แต่ถ้าโดยพระในเมือง เห็นไหม มันก็ต้องแบบว่า เออ! ต้องเจริญพร อาตมาจะแสดงธรรม โยมจะตั้งใจฟังหรือยัง ถ้าตั้งใจฟัง... นั้นมันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย ถ้าเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ ฉะนั้น การที่ว่าจะต้องห่มผ้าหรือไม่ห่มผ้ามันอยู่ที่กาลเทศะ ถ้ากาลเทศะเราก็เห็นด้วยนะ เราเห็นด้วยเวลาที่แบบว่าแสดงไม่มีกาลเทศะ แล้วกิริยาที่มันไม่เป็นธรรมๆ นั้นอีกเรื่องหนึ่งนะ เวลาสิ่งที่ทําที่มันผิด สิ่งที่ทําที่ไม่ถูกต้อง เราก็ไม่เห็นด้วยทั้งนั้น แต่เวลาที่ความสะดวกๆ เพราะว่าครูบาอาจารย์ของเราท่านจะให้มันไหลออกมาเลย ถ้ามันไหลออกมาเป็นความจริงนะ

เวลาครูบาอาจารย์เรา เวลาหลวงปู่มั่นท่านแสดงธรรม เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านพูดให้เราฟังประจํา “เฮ้ย! ฟ้าร้องแล้วเว้ย! ฟ้าร้อง” เวลาพระเล็กคุยกันไง ฟ้าร้อง ฟ้าร้องคือหมายความว่า ท่านแสดงกิริยาท่านจะแสดงธรรมแล้ว พอฟ้าร้อง ฟ้าร้องฝนมันจะตก พอฝนมันจะตก พวกเรามันหิวกระหายใช่ไหม หิวกระหาย ถ้าฝนตกมา โอ้ย! ชุ่มเย็นน่ะ เวลาฟ้าร้องเว้ย! ฟ้าร้องเว้ย! คือว่าฝนมันจะตก เพราะฝนมันจะตกมันจะแสวงหา ถ้ามันแสวงหาอย่างนี้ได้มันก็จะได้ฟังธรรมอันนั้น ถ้ามันฟังธรรมอันนั้นสิ่งนั้นมันเป็นความจริง

แต่ถ้ามันเป็นความผิดพลาด เป็นความที่ว่า “เราเห็นแล้วมันขัดตา ขัดตา” เวลาขัดตา มันก็เป็นสิ่งที่ว่าถ้าเขาทําผิดนะ แต่ถ้าเขาไม่ได้ทําผิดแบบว่าเอาความสะดวก ถ้าเอาความสะดวกสิ่งที่มันเป็นจริงขึ้นมาเขาต้องการความจริงอันนั้น แล้วถ้าพูดถึงว่าผิด ไม่ผิด ถ้าผิดก็อย่างที่เราว่าเปลือยกายนั่นน่ะ มันไม่ผิดเพราะมันเป็นเขตวัด เวลาเขตวัดนะ อยู่ในอาวาสหรือนอกอาวาส มันเป็นพระป่า พระป่ากับพระบ้าน

พระบ้านของเขา ถ้าเขากติกาอย่างนั้นมา เวลาออกจากกุฏิมาต้องห่มผ้า เวลาห่มผ้าของเขา แต่เวลาพระป่ามันอยู่ในป่า อยู่ในป่า มันมีวินัยบังคับทั้งนั้น ไม่ใช่อยู่ในป่าแล้วจะอิสระนะ ไม่ใช่! อยู่ในป่าถ้าเข้าเขตบ้าน เพราะเราธุดงค์ไปนะ เวลาธุดงค์ไปเราอย่างนี้ แล้วเอาผ้าผูก ผูกแล้วขึ้นหลังเหมือนทหารเลย แต่เวลาจะเข้าหมู่บ้านเขาเรียกเขตบ้าน เขตบ้านต้องวางบริขารลง วางบริขารแล้วห่มผ้าก่อนเข้าไปในเขตบ้านไง แล้วเขตบ้านเพราะอะไร

เพราะธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านบัญญัติไว้อย่างนี้ บัญญัติว่า “ธรรมและวินัยนี้บัญญัติไว้เพื่อคนที่ไม่ศรัทธาให้ศรัทธา คนที่ศรัทธาแล้วให้ศรัทธามากขึ้น” บัญญัติเพื่อเหตุนั้น แล้วถ้าภิกษุทําให้ศรัทธาไทยตกล่วงไปเป็นอาบัติทั้งนั้น ทําศรัทธาไทยให้ตกล่วง ไอ้นี่เราไม่ทําศรัทธาให้ตกล่วง มันต้องดูสถานที่ไง สถานที่ควรหรือไม่ควร ถ้าสถานที่ควรที่จะต้องห่มผ้าต้องเรียบร้อย เราก็เห็นด้วย

แต่ถ้าพูดถึงว่าเวลาเป็นกาลเทศะ ความเป็นอยู่ของภิกษุนะ เวลาท่านมีข้อวัตร เขาเรียกว่าทําข้อวัตรนะ เวลาทําความสะอาดทํานวกรรมในวัดนั่นแหละ แล้วเวลาญาติโยมเขามา เวลาญาติโยมเข้ามา ถ้าท่านต้อนรับแขกอย่างนั้นมันก็เป็นอย่างนั้น การต้อนรับอย่างนั้นมันเป็นความสะดวกถ้าเป็นความสะดวก ความสะดวกแล้วไม่ผิดวินัย

ความสะดวกที่ไม่ผิดวินัย จะเอาคําว่า “สะดวก” หรือคําว่า “ไม่สะดวก” มาเหยียบยํ่าวินัยไม่ได้ เพียงแต่ว่าเวลาเราไปเห็นไง ไปเห็นว่าเวลาแสดงธรรมต้องห่มจีวร ต้องให้เรียบร้อยถึงจะแสดงธรรมได้ แล้วเกิดถ้าคนคนนั้นเขามีปัญหาในหัวใจของเขา แล้วเขาจะถามธรรมะ แล้วครูบาอาจารย์จะตอบตอนนั้น เขาจะได้ตอบตอนนั้น บอก “ไม่ได้ รอก่อน ไปเอาจีวรก่อน แล้วต้องมาห่มผ้าให้เรียบร้อยก่อน แล้วค่อยมานั่งเทศน์อย่างนั้นหรือ?”

มันอยู่ที่กาลเทศะไง ถ้ากาลเทศะมันเป็นความจริงมันก็เป็นความจริงได้ ถ้ากาลเทศะเวลาคําว่า “มันขัดนัยน์ตา” ถ้ามันขัดตาของเขา ไอ้ขัดตาเขามันก็เป็นนิสัย ดูสิ เวลาไปวัดไปวา คนที่ชอบ ชอบพระที่พูดนุ่มนวลอ่อนหวานนั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง นุ่มนวลอ่อนหวานที่มีธรรมก็มี

แต่ถ้าพูดถึงว่าเวลาครูบาอาจารย์ของเรา อย่างเช่น เรา เราต้องการครูบาอาจารย์ที่เป็นความจริง ถ้าพูดความจริงๆ ความจริงอันนั้นมันเหนือโลก ถ้ามันเหนือโลกขึ้นมา ไอ้สิ่งที่ว่ากิริยามันเรื่องเป็นรองเลย ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านแสดงธรรม หลวงปู่มั่นแสดงธรรม ถ้าคนไม่เคยฟัง โอ้โฮ! ตกใจ อู้ฮู! มันออกมาพรู มันเหมือนหลวงตาท่านพูดประจํา “เวลาถ้าธรรมของท่านไหลนะ มันจะกัด มันจะฉีก มันรู้สึกเหมือนจะกัดจะฉีกเลยน่ะ” แต่มันจะกัดฉีกอะไรล่ะ มันกัดฉีกกิเลสของคนไง มันจะกัดจะฉีกหัวใจของคนเลย ถ้าการแสดงธรรมอย่างนั้น นั่นน่ะธรรมแท้ๆ เลย

แต่กิริยา กิริยา เห็นไหม ดูสิ เวลาคําว่า “กิริยา” เวลาคนโกรธ คนโกรธมันจะแสดงด้วยท่าทางของความโกรธ ท่าทางของโทสะ ท่าทางของความอาฆาตมาดร้าย เวลาธรรมมันออก ธรรมมันออกมันเป็นพลังของธรรม กิริยาอย่างนั้นน่ะกิริยาเหมือนคนโกรธเลย แต่ไม่โกรธ มันกลับเมตตา กลับสงสารนะ กลับเมตตากลับสงสารคนปฏิบัติ แต่ถ้ามันเคียดมันแค้นมันก็เคียดแค้นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เคียดแค้นครอบครัวของมารที่อยู่ในหัวใจของสัตว์โลกน่ะ

คําว่า “เคียดแค้น” เพราะอะไร เพราะมันเคยอยู่ในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเคยอยู่ในหัวใจของครูบาอาจารย์ของเรา แล้วครูบาอาจารย์ของเราท่านเผชิญกับมัน ท่านต่อสู้กับมัน แล้วเผชิญกับมันน่ะ มันน่าโกรธ มันน่าเคียดแค้น แต่เวลาผู้ฟังมันไม่เข้าใจไง ฉะนั้น เวลาท่านจะชี้ ชี้ให้เห็นนะว่าอะไรเป็นธรรม อะไรเป็นกิเลส มันจะออกอย่างนั้นเลย มันจะเป็นกิริยากัดฉีกกิเลสเลย แต่ไม่ได้กัดฉีกคน แต่คนไปมองว่าท่านจะกัดฉีกกิเลสของคน

แต่ไอ้คนตกใจ คนมันไปกลัวไง โอ้โฮ! โอ้โฮ! แล้วมันก็มีคํารํ่าลือออกมาไง บอกว่า “ธรรมะผ่านจากโทสะ” เวลาไอ้พวกบาลี ไอ้พวกได้ภาษา เขาจะไปบิดเบือนไง เขาจะไปจับ จับกิริยาของครูบาอาจารย์ของเรา แล้วบอกว่า “ธรรมะผ่านความโกรธออกมา” อะไรเป็นความโกรธ มีความโกรธด้วยหรือ ความโกรธมันอยู่กับปุถุชน ความโกรธมันอยู่กับเรา ความโกรธมันอยู่กับคนที่ไม่มีสติ คนที่พลั้งเผลอ ความโกรธมันถึงได้เหยียบยํ่าหัวใจ ครูบาอาจารย์ที่ท่านทันของท่านแล้ว ความโกรธของท่านมันไม่มี ถ้าความโกรธของท่านไม่มี แต่การแสดงออกมาอย่างนั้น มันแสดงออกมาโดยพลังของธรรม

เวลาพลังของธรรม กิริยาไง คนเหมือนกันไง เหมือนสายพาน สายพานการผลิตมันจะบรรทุกอะไรมา สายพานที่มันเดินอยู่นี่ เห็นไหม วัตถุที่วางบนสายพานนั้น ถ้าวัตถุที่บนสายพานนั้นมันเป็นโกรธ สายพานนั้นมันก็ลําเลียงความโกรธนั้นออกมา สายพานนั้นถ้าเขาเอาคุณธรรมไปวางบนสายพานนั้น สายพานนั้นก็ลําเลียงคุณธรรมออกมา สายพานมันก็คือสายพานใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน กิริยาของมนุษย์ มันก็คือกิริยาของมนุษย์นี่แหละ แต่กิริยาของมนุษย์ที่มีความโกรธ ความโกรธเกรี้ยวมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง “กิริยาของมนุษย์ที่ไม่มีความโกรธมีด้วยหรือ?” กิริยาของมนุษย์ที่ไม่มีความโกรธ สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่สิ้นกิเลสแล้ว กิริยาคือกิริยา แต่คนมองไม่ออก ถ้าคนมองออก คนมองเข้าใจมันก็เป็นเรื่องหนึ่ง

อันนั้นพูดถึงว่าเวลาแสดงออกทางกิริยานั้นอย่างนี้ขัดตาหรือไม่ เขาบอกว่า “เวลานุ่งเพียงสบง อังสะ มันขัดตามากๆ” มันขัดตาแล้วมันขัดกิเลสหรือไม่ล่ะ มันขัดกิเลสเราบ้างหรือไม่ มันไม่ขัดกิเลสของเราบ้างเลยหรือ เราต้องการความดีงาม ความเรียบร้อยอันนั้นทั้งนั้น เราไม่ต้องการสิ่งใดเลย ถ้าไม่ต้องการสิ่งที่มันมองแล้วมันขัดกับวัฒนธรรม วัฒนธรรมมันส่วนวัฒนธรรม แต่ถ้าเป็นความจริงเป็นความจริงอย่างนั้น

ถ้าความจริงเป็นความจริงอย่างหนึ่ง แต่นี้พูดถึงว่า “การใส่อังสะแล้วแสดงธรรม” ถ้ามันกรณีอย่างนี้มันเป็นเรื่องแบบว่า เวลาศึกษามันก็มีเขาเรียกถึงว่าสังฆาธิการ เวลาพระสังฆาธิการเวลารับแขกต้องทําอย่างไร ต้องทําอย่างไร มันเป็นเรื่องมารยาทสังคม ถ้ามารยาทสังคมก็ทําได้ทั้งนั้น แต่มารยาทสังคมถ้าทําอย่างนั้น แต่เวลาพระที่อยู่ทั้งชีวิต พระอยู่ในชีวิตของพระ สิ่งที่เขาต้อนรับแขกนั้นเป็นนิสัย นิสัยของเขา

เราจะบอกว่า คนที่กิริยาเรียบร้อยที่เป็นธรรมก็มี แต่ส่วนใหญ่แล้วสิ่งที่เป็นธรรมมันก็คือธรรม มันจะเป็นกิริยาเรียบร้อยหรือไม่เรียบร้อยก็แล้วแต่ สิ่งที่นุ่งอังสะและไม่นุ่งอังสะมันก็เป็นเรื่องของว่ามันเป็นกาลเทศะ แต่ถ้าเวลาเราจะวัดกันมันจะวัดกันด้วยความผิดวินัยหรือถูกวินัย ถ้ามันผิดวินัยคือผิด อย่างที่ว่าถ้าพระเปลือยกายผิด

แต่ถ้าพระนุ่งสบง นุ่งอังสะ นุ่งผ้าอาบด้วย เวลาพระป่านุ่งผ้าอาบทั้งนั้น เพราะว่าเรื่องผ้าเราจะถือกันแบบว่ารักษากันแบบสุดยอด เพราะว่า อย่างเช่น ผ้าไตรของหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านรักษา แล้วต่อมาก็เป็นหลวงตาเป็นผู้รักษา โอ้โฮ! ต้องเปรี๊ยะเลยนะ ต้องผึ่ง ต้องผึ่งไว้เพื่อไม่ให้มีกลิ่น เวลาบิณฑบาตกลับมาแล้วจะผึ่งแดดไว้ชั่วคราว ไม่ผึ่งแดดก็ผิด ผึ่งแดดไว้นานเกินไปก็ผิด ต้องผึ่งแดดไว้พักหนึ่ง พอมันดับกลิ่นเสร็จแล้วต้องพับ พับเก็บส่งให้อย่างเรียบร้อย พับเก็บแล้วต้องเป็นผู้ที่ดูแล

ฉะนั้น สิ่งที่ดูแลพระป่าเวลาเรื่องบริขารเป็นการฝึกสติ เป็นการฝึกหัด แล้วครูบาอาจารย์ท่านจะดูจริตนิสัย คนที่รักษาถูกต้องและไม่ถูกต้อง ถ้ารักษาสิ่งนี้ไม่ถูกต้องมันจะไปภาวนาอะไรของมัน ถ้ามันรักษาถูกต้องนะ เพราะอะไร เพราะพระเรามันไม่ใช่อยู่ที่เรื่องผ้า พระ บริขาร ๘ ส่วนบริขาร ๘ แต่ความเป็นอยู่ของพระเขาจะวัดกันที่สติ ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญา ถ้ามีสติ มีสมาธิ มีปัญญาแล้วเรื่องอย่างนี้มันไม่รู้เป็นไปได้อย่างไร เรื่องอย่างนี้มันต้องรู้อยู่แล้ว

ถ้ารู้อยู่แล้วเวลาฝึกฝนของเขา มันฝึกฝนขึ้นมา ที่ว่าข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมา เพื่อเป็นที่อาศัยของใจ เป็นเครื่องอยู่ๆ ถ้าใจเป็นเครื่องอยู่ ถ้ามันเครื่องอยู่อย่างนี้มันรักษาของมันแล้ว พอทําข้อวัตรเสร็จมันก็ต้องมีสติมาภาวนา ถ้าภาวนาขึ้นมา จิตมันสงบ จิตมันมีปัญญาขึ้นมา มันจะได้คุณธรรมขึ้นมาทางนี้ ถ้าได้คุณธรรมขึ้นมา เห็นไหม สิ่งที่รักษาๆ มันรักษาอยู่แล้ว

เพียงแต่ว่าที่เขาว่า “ขัดตา ขัดตาเพราะว่าเขาไปเห็นไง เห็นสภาพแบบนั้น” เราจะต้องศึกษา ต้องเข้าใจเรื่องวินัยก่อนว่าอะไรถูก อะไรผิด ถ้าผิดก็คือผิด ถูกก็คือถูก ไม่มีการยกเว้น ไม่มีการยกเว้นธรรมและวินัย ถ้ายกเว้นนะ อย่างที่หลวงตาท่านพูดไง “เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไปแล้วแสดงธรรม เหยียบหัวพระพุทธเจ้าคือทําผิดวินัยไง แล้วแสดงธรรม”

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเขานุ่งสบง เขามีอังสะ แล้วแสดงธรรมผิดอาบัติไหม ผิดวินัยไหม ถ้ามันไม่ผิดวินัย เพียงแต่ว่าถ้าทําที่มันที่ถูกต้อง คนเห็นแล้วคนก็ชื่นใจ ถ้าบอกว่ามันไม่ผิดวินัย แต่เป็นโลกวัชชะโลกเขาติเตียน โลกเขาติเตียนนั้นเป็นเรื่องโลก ความเห็นของโลก แล้วความเห็นของธรรมล่ะ ถ้าความเห็นของธรรมนะ ถ้าทําถูกต้องดีงาม ถ้าห่มผ้าสังฆาฯ ทําเรียบร้อยแล้วเทศน์ เราก็เห็นด้วย เออ! ทําถูกต้อง แต่ถ้ามันจําเป็นแบบว่าคนเจ็บคนป่วยมา เขาต้องการธรรมะต้องการเดี๋ยวนั้น เพราะการแสดงธรรมการคุยกับโยมว่าอย่างนั้นเถอะ มันอยู่ที่ว่าจังหวะ มันอยู่ที่เดี๋ยวนั้น อยู่ที่ปัจจุบันนั้น ถ้าปัจจุบันนั้นเป็นอย่างนั้นก็เป็นอย่างนั้น ถ้ามันไม่ผิดวินัยก็คือไม่ผิดวินัย

นี้พูดอย่างนี้ เพียงแต่เขาพูดต่อไปว่า “ท่านน่าจะนุ่งห่มให้มิดชิด ไม่ทราบว่าพระเหล่านั้นทําถูกหรือทําผิด” ถ้าทําถูกหรือทําผิดมันก็อยู่ตรงนี้แหละ อยู่ตรงที่ว่าเขาผิดวินัยหรือไม่ เขาทําผิดวินัย เพราะถ้าทําผิดวินัย ยืนอยู่แสดงธรรม ถ้าพูดถึงว่าอย่างนี้มันขัดตานะ แล้วเวลาพระบิณฑบาตแล้วให้พร ขัดตาไหม พระบิณฑบาตตอนเช้าแล้วคนมาใส่บาตรแล้วให้พรน่ะ สมัยเราเด็กๆ สังคมบ้านเราเคยมีอย่างนี้ไหม มันไม่เคยมี แล้วพอมันมีขึ้นมาอย่างนี้ขัดตาไหม กลับไม่ขัดตา เพราะอะไร เพราะปันพร อู้ฮู! ชื่นชม ยินดี

ภิกษุยืนอยู่ ฆราวาสนั่งอยู่ ภิกษุแสดงธรรม เสขิยวัตรไปดูผิดหมด ภิกษุยืนคือการเคารพ เคารพผู้นั่งอยู่ แล้วแสดง-ธรรม คนที่แสดงธรรม การที่แสดงธรรมมันต้องมีเหตุมีผล แล้วแสดงธรรม เว้นไว้แต่ฆราวาสคนนั้นเป็นคนเจ็บไข้ได้ป่วย ถ้าเขาป่วย เช่น คนใกล้ตายเขานอนอยู่ เขานั่งไม่ได้ แล้วภิกษุยืนแสดงธรรมไม่เป็นอาบัติ แต่ถ้าเขาเป็นคนปกติ เขานั่งอยู่ หรือนอนอยู่ ภิกษุยืนอยู่แสดงธรรมเป็นอาบัติ เว้นไว้แต่ภิกษุนั่ง ถ้านั่งเสมอกันก็ได้ อย่างนั้นก็ได้

นี่ผิดวินัย เวลาผิดขัดตาหรือไม่ แต่เวลาใส่อังสะแสดงธรรมขัดตามาก อ้าว! ขัดตามันไม่ขัดกิเลสในหัวใจหรือ ถ้ามันถูกกิเลสๆ มันเป็นการส่งเสริมกัน ถ้าถูกกิเลสก็เป็นการยกย่องสรรเสริญกัน แต่ถ้ามันไม่ยกย่องสรรเสริญกันมันก็เป็นความผิด มันไปขัดกิเลสของเรา ถ้าขัดกิเลสก็เรื่องหนึ่ง ไอ้นี่พูดถึงความเห็นเป็นความเห็นน่ะ คือว่าเขาบอกเขาขัดตา เขาไม่เห็นด้วย ถ้าไม่เห็นด้วยมันก็เป็นความเห็นไง แต่เราต้องพูดกันว่าเขาผิดอะไร เขาผิดอะไร ผิดวินัยข้อไหน

แต่ถ้ามันไม่ผิดอะไร สิ่งที่เราพูดมันเป็นข้อกติกาในวัดนะ คือหัวหน้าวัดไหนก็แล้วแต่ ผู้นําเป็นคนตั้งข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมา ถ้าตั้งข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมามันก็อยู่ที่จริตนิสัย เช่น เมื่อก่อนเราออกเที่ยวธุดงค์อยู่ เราไปไหนนะมันแบบว่าสะดวกสบายมาก เพราะส่วนใหญ่ช่วงนั้นส่วนใหญ่แล้วจะเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น พอลูกศิษย์หลวงปู่มั่นการประพฤติปฏิบัติมันจะมาแนวทางเดียวกัน แล้วพอมารุ่นหลานใช่ไหม ลูกศิษย์ใคร ลูกศิษย์ใคร มันมีความเห็นอย่างนี้ ความเห็นแตกต่างกันแล้ว ไอ้อย่างนี้ทําไม่ได้ อย่างนี้ทําได้ อย่างนี้ทําไม่ได้

นี้พอทําได้หรือทําไม่ได้ ๑ ข้อวัตรปฏิบัติ หลวงปู่มั่นท่านเป็นคนพาบุกเบิกมา แต่เวลาบุกเบิกแล้วมันก็ต้องมาจากธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉะนั้น เวลาเราเปรียบเทียบ เราจะเปรียบเทียบว่าในวินัย ในวินัยผิดหรือไม่ ถ้าในวินัยมันผิดเราจะไม่ทํา ถ้าในวินัยถูกเราถึงทํา ทีนี้บางอย่างในปัจจุบันนี้ สิ่งที่มันเกิดขึ้นมา มันเกิดขึ้นมา อย่างเช่น ของใช้ของสอย โลกมันเจริญไง กฎหมายมันควบคุมไม่ถึงไง แล้วเวลาควบคุมไม่ถึงเราจะตัดสินอย่างไร เวลาตัดสินขึ้นมา เวลาตัดสินขึ้นมาบางคนก็เห็นดีงามไปด้วย บางฝ่ายก็บอกไม่สมควร

เวลาครูบาอาจารย์เราไปถามหลวงตา สมัยที่หลวงตาท่านมีชีวิตอยู่ บอกว่า “อย่างนี้ฉันได้หรือไม่” ท่านบอก “ไม่ได้” “ไม่ได้เพราะอะไร” “ไม่ได้เพราะมันไปบํารุงปอบ” ปอบคือกิเลส ท่านไม่พูดวินัยนะ สมัยนั้นเราฟังแล้วอืม! ก็แปลกๆ แต่เดี๋ยวนี้พอโตขึ้นมาเราเข้าใจ อ๋อ! ถ้าไปพูดเรื่องกฎหมาย กฎหมายเป็นมุมมอง เป็นมุมมอง เป็นคนมีมุมมองแตกต่างกัน ทัศนะแตกต่างกัน มันก็จะเถียงกันไม่จบ แต่ท่านบอกว่า “มันไปบํารุงปอบ ไปบํารุงกิเลส” เออ! จบ กินไม่ได้

“ของนี้ฉันได้ไหม” ท่านบอกว่า “ไม่ได้” พระถามว่า “ไม่ได้เพราะเหตุใด” “ไม่ได้เพราะมันไปบํารุงปอบ มันไปบํารุงกิเลส” คือไม่ฉันมันก็ไม่เห็นมันเป็นไร ก็ไม่ต้องไปยุ่งกับมันไง โลกมันจะมีก็เป็นเรื่องของโลกไง เราเป็นพระ เราก็อยู่ส่วนพระของเรา สิ่งใดที่เขาใส่บาตรมา เขาถวายมา สิ่งใดที่ใช้ประโยชน์ได้ก็ใช้ ใช้ประโยชน์ไม่ได้ก็แจกทานต่อไป จบ เพราะเราไม่ไปเดือดร้อน ไม่ไปแบกโลก ถ้าไปแบกโลกมันก็มีปัญหา ถ้ามีปัญหาขึ้นมาก็อีกมุมมอง

ฉะนั้น ผิดถูกมันต้องบอกว่าวินัยห้าม ห้ามทําอะไร ถ้าการแสดงธรรมอยู่ในวัด โอเค เว้นไว้แต่นอกวัด นอกวัดก็ต้องห่มผ้า ถ้าอยู่ในวัดนะ เพราะอยู่ในวัดมันก็เหมือนอยู่ในบ้านของเรา ในบ้านของเรา ออกจากนอกวัด เว้นไว้แต่ทําสังฆกรรม ทําสังฆกรรมต้องครบ ถ้าไม่อย่างนั้นมันไม่ครบ มันก็ทําไม่ได้ นี่พูดถึงว่ามันอยู่ที่กาลเทศะ กาลเทศะ

ฉะนั้น ถ้าจะบอกว่า ที่เขียนมาก็เพราะหลวงพ่อนั่นแหละ ถ้าเขียนมา หลวงพ่อ หลวงพ่อก็พูดนี่ เพราะเราเอาเนื้อหาสาระ ถ้าจะเอาจริงๆ นะ จะเอาแบบว่าเอาใจสังคม เราก็ทําเป็น จะแต่งตัวให้สวยๆ เลย เวลาเขาจะใช้ผ้าเวอร์ซาเช่ก็ไม่พอใจเขา เวลาเขาจะขัดผิวก็ไปว่าเขา ถ้าอย่างนั้นเดี๋ยวจะขัดผิวเลย ถ้าจะห่มผ้า ห่มถ้าไม่เวอร์ซาเช่ไม่รับ เอาอย่างนั้นไหม ถ้าจะว่าหลวงพ่อ เราเก็บผ้าบังสุกุลทั้งนั้น ไร้สาระ ทําถูกทําผิดเอาเนื้อหาสาระกัน

ถ้าเป็นเรื่องของพระทั่วไปก็เป็นกาลเทศะ ถ้าเรื่องของหลวงพ่อ เอาว่ามันผิดวินัยข้อไหน มันไม่ผิดวินัยข้อไหน แล้วอย่างที่ว่า เราต้องการเนื้อหาสาระ ต้องการสัจจะ ต้องการความจริง เวลาทําเป็นกิจจะลักษณะก็ห่มผ้า เวลาจะตอบปัญหาถือว่าเป็นการสนทนาธรรม กาลเทศะ จบ

ถาม : เรื่อง “แม่ชอบไหว้เจ้า”

ขอความเมตตาพระอาจารย์ครับ แม่ผมชอบไหว้เจ้าจีนมากครับ จะไหว้เจ้าทุกงาน ทุกเทศกาลที่มีตามปฏิทินจีน แล้วเวลาไหว้แต่ละครั้ง แม่ผมจะซื้อของไหว้เจ้าเยอะมาก เสียเงินเยอะมาก ผมพยายามชวนแม่มาใส่บาตรที่วัด มาทําทานที่วัดดูบ้าง แม่ผมก็ไม่ค่อยจะมา อย่างนี้พระอาจารย์พอจะมีกลอุบายอะไรที่จะทําให้แม่ผมได้มาวัดบ้างครับ แม่ผมอายุมากครับ ผมอยากให้แม่ผมได้ทําบุญทําทานบ้าง จะได้มีบุญติดตัวแม่ไปยังภพหน้าครับ

ตอบ : มันเป็นความวิตกกังวลของผู้ที่ศึกษาธรรมะ เวลาถ้าไม่ศึกษาธรรมะนะ เราก็ไม่มีเวลาให้กับหัวใจเราเลย ว่าอย่างนี้นะ เวลาเราศึกษาธรรม ธรรมะ ธรรมะสัจธรรมมันเป็นเครื่องอยู่ของใจ ถ้าใจเรามีเครื่องอยู่นะเหมือนใจเรามีอาภรณ์ที่อาศัยมีที่หลบแดดหลบฝน เราจะมีที่พึ่งทางใจ

พอเรามาศึกษาธรรมะแล้ว พอศึกษาแล้วอะไรเป็นบุญ อะไรเป็นกุศล อะไรเป็นแบบว่าถือมงคลตื่นข่าว เราก็พยายามจะพัฒนา เราก็พยายามจะทําตัวให้เราดีขึ้น นี่เป็นเรื่องธรรมดา เพราะเราก็เป็นอย่างนี้มาก่อน เราเป็นอย่างนี้มาก่อน หมายความว่าตอนที่เราเป็นฆราวาสน่ะ เราก็จับต้นชนปลายไม่ถูกหรอก แต่เราก็พยายามศึกษา แล้วเราก็พัฒนาขึ้นมา

กรณีนี้มันก็เป็นความคิดทั้งนั้นน่ะ อยากจะทําอะไรให้มันมีผลมากๆ เวลาทําบุญกุศลก็อยากจะตักบาตรพระ อยากจะได้บุญมากๆ แล้วเวลาไปทํานอกจากได้บุญน้อยเราก็ไม่อยากทํา นี่ก็เหมือนกัน บอกว่าเราไปเห็นแม่ไหว้เจ้า ไหว้เจ้านี่ พูดถึงนะ เราก็น่าเห็นใจแม่อันหนึ่ง เห็นใจแม่อันหนึ่งเพราะว่าเขาเกิดจากวัฒนธรรมอย่างนั้น เพราะพ่อแม่เราก็เหมือนกัน พ่อแม่เราก็ไหว้เจ้าเหมือนกัน เราก็เคยคิดอย่างนี้ แต่สุดท้ายแล้วเรามาเห็นว่าให้เขาทํา ให้เขาทํานะ ให้เขามีที่พึ่งของเขา ให้มีความสุขของเขา ยังดีกว่าเราไปขัดใจเขา แต่ถ้าพูดถึงว่าถ้าเราพูดได้ เราพูดได้

เพราะว่าเวลาเขาโต้แย้งกันทางสังคม เขาบอกว่า “เวลาใส่บาตร ไหว้เจ้ายังได้กิน ใส่บาตรไม่ได้กินเลย” เวลาเขาพูดอย่างนี้ เป็นคําพูดที่เขาภูมิใจว่าเขาไหว้เจ้าแล้ว เจ้าได้กินแล้ว ดูสิ เวลาเอาไก่ไปไหว้ เราเอาไก่มาทําอาหาร ไก่จื๊ดจืด แสดงว่าเจ้ากินแล้วมันเหลือแต่เนื้อไว้ให้เรา เขาก็ภูมิใจของเขา สิ่งที่เขาภูมิใจของเขา ไหว้เจ้ายังได้กิน ใส่บาตรแล้วไม่ได้กินเลย แต่เวลาใส่บาตรไป เวลาเราให้ของใคร เราให้ของเขาไปแล้ว ให้ไปแล้วเราได้บุญไหม เราภูมิใจไหม คนที่ได้รับแล้ว เราให้ของแล้วเราเอาของเรากลับ เขาจะได้ไหม

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราไปไหว้เจ้าแล้วเราก็เอากลับบ้าน แต่การเสียสละทาน เสียสละทานจริงๆ นะ สละทานไปแล้วก็คือทาน แล้วเราจะภูมิใจของเรามาก ถ้าภูมิใจอย่างนี้บุญกุศลมันเกิดตรงนี้ไง ถ้ามันเกิดจากตรงนี้นะ แต่ถ้าพ่อแม่เขามีวัฒนธรรมของเขา เราจะบอกว่าเป็นวัฒนธรรม วัฒนธรรมความเชื่อ ความเชื่อเขาไหว้เจ้าอยู่ ถ้าเขาทําแล้วเขามีความสุข โอเค แต่เราก็พยายามแบ่งครึ่งหนึ่งนะ ไหว้เจ้าด้วย ใส่บาตรด้วย ใส่บาตรพระที่ไหนก็ได้ ขอให้ได้ใส่บาตร

คําว่า “ใส่บาตรนะ” แล้วสละทานจริงๆ สละทานไปเลย ทานอันนั้นจะเป็นของเรา สิ่งที่เราเสียสละทานได้จริงมันได้ มันได้ความกตัญญูกตเวทีไง ความระลึกถึงพระถึงเจ้า ระลึกถึงคนที่ทําประโยชน์สังคมน่ะ สิ่งที่ไหว้เจ้าๆ คือทําประโยชน์กับสังคม แล้วเรานับถือเขา นับถือเขา เราระลึกถึงบุญคุณของคน ระลึกถึงคุณงามความดี มันเป็นกตัญญู มันก็ได้ระดับหนึ่ง

แต่ถ้าเอาเรื่องผลของวัฏฏะๆ นะ ผลของวัฏฏะ ทาน ศีล ภาวนา การเสียสละทาน เสียสละทาน ทําบุญ พอเวลาทานไปแล้ว เสียสละแล้ว เขาว่าเป็นทิพย์ๆ เราย้อนกลับไปสิ เราเคยทําบุญมาตั้งแต่เมื่อไหร่ เรานึกถึงบุญของเรา นึกถึงอาหารที่เราใส่บาตรวันนั้น หรือเราเสียสละวันนั้น มันยังไม่เน่าไม่เสียเลย เป็นทิพย์ สิ่งที่เป็นทิพย์เวลาทํามากขึ้นๆ ถ้าทํามากขึ้นทําเสียสละมากขึ้น ทําแต่ความดีมากขึ้น มันก็เหมือนพระพุทธเจ้าๆ จะเป็นพระพุทธเจ้าได้ต้องเป็นพระโพธิสัตว์

พระโพธิสัตว์ สิ่งที่จะเป็นพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์คือการเสียสละทั้งนั้น การเสียสละอย่างนั้น เสียสละอย่างนั้นมันทําให้บารมีเต็ม คําว่า “บารมีเต็ม” มันเปลี่ยนแปลงนิสัยมาตลอด มันเปลี่ยนแปลงความคิดความเห็นเรามาตลอด เพราะการให้ การให้มันก็มีมุมมองหนึ่ง การให้มากขึ้น การกระทําความดีมากขึ้น มุมมองของใจมันก็พัฒนาขึ้น มันพัฒนาขึ้นๆ จนมันคิดแต่เรื่องดีๆ ทั้งนั้น พอคิดแต่เรื่องดีๆ ทั้งนั้นถึงเวลาแล้วที่มันจะเป็นประโยชน์ ผลของการให้เสียสละทาน

แต่ถ้าเป็นการไหว้เจ้าๆ ไหว้เจ้ามันก็เป็นความระลึกถึงกัน ระลึกถึงกันแล้ว ระลึกถึงกันมันก็เป็นสายบุญสายกรรม สายบุญสายกรรมมันก็เป็นอย่างนั้นตลอดไปไง แต่ถ้าเราพูดได้นะ เราจะบอกว่า ถ้าเราไปพูดโดยความขัดแย้ง มันจะไม่เกิดประโยชน์ มันทําให้เป็นความทุกข์ทั้งแม่ทั้งเรา แต่ถ้าเราพูดด้วยความเป็นสัมมาทิฏฐิ เราพูดด้วยเหตุด้วยผล จะไม่ทําให้พ่อแม่เราจะมีความทุกข์

เพราะกรณีนี้มันก็เหมือนกรณีของเรา เราเคยพูดอย่างนี้แล้วแม่มีความทุกข์มาก มีความทุกข์มากว่าไม่ให้ทําอย่างนี้หรือ ไม่ให้ทําอย่างนี้หรือ ไม่ให้ทําอย่างนี้แล้ว พอไม่ให้ทําแล้ว เขาไม่มีที่พึ่งไง เพราะเราไม่ได้ฝึกใจเขามาก่อนไง ไม่ให้ทําอย่างนี้หรือ ไม่ให้ทําแล้วจะให้ทําอะไรล่ะ จะให้มาทําเรื่องทาน เพราะถ้าเขาไม่ได้ศึกษาก่อน เขาก็จะไม่เข้าใจนะ แต่เขาศึกษาก่อนเพราะอะไร โอ้โฮ! ถ้าไหว้เจ้า เจ้ามีฤทธิ์นะ โอ้โฮ! เจ้าบันดาลอะไรให้เราก็ได้ พระยังมาขอเรากินอยู่เลย พระยังมาบิณฑบาตเลย แล้วพระจะทําอะไรให้เราได้ล่ะ คนมันคิดไปนู่นน่ะ

แต่ถ้าเราคิด เรามีสติมีปัญญา ศากยบุตรพุทธชิโนรสเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาชาวบ้านเขาติเตียนนะ “เวลาไหว้พระไม่เคยโดนตัวพระเลย โดนแต่ลูกชาวบ้าน โดนแต่ลูกชาวบ้าน” เวลากิเลสมันถากมันถางไง ใช่! พระก็มาจากลูกชาวบ้านทั้งนั้น พระก็มีพ่อมีแม่ ในสมัยพุทธกาล พ่อแม่ของพระเป็นเศรษฐีแล้วพระมาบวช จนพวกคนใช้โกงจนหมดตัวนะ ให้พ่อแม่เป็นขอทานไง พระองค์นั้นจะสึกไปเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ ก็ไปเฝ้าพระพุทธเจ้าก่อน พระพุทธเจ้าบอก “ไม่ต้องสึกหรอก เอาพ่อแม่มาไว้ที่วัดแล้วบิณฑบาตมาเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่”

โอ้โฮ! พระเขาติเตียนใหญ่เลย บอกพระองค์นี้เห็นแก่ตัว ไปบิณฑบาตชาวบ้านมาเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ ไปฟ้องพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกถูก พระพุทธเจ้าบอกว่าก็พ่อแม่มีบุญคุณขนาดนี้ พ่อแม่ให้ชีวิตนี้มา เราเป็นพระ พระสามารถบิณฑบาตเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ได้ พระสามารถเช็ดขี้เช็ดเยี่ยวแม่ได้ ถ้าไม่มีใครดูแลนะ พระห้ามโดนตัวผู้หญิง ยกเว้นไว้แต่แม่ วินัยเปิดช่องไว้หมดเลย ฉะนั้น พระองค์นั้นก็เลยเฝ้าพระพุทธเจ้าก่อน พระพุทธเจ้าก็เลยบอกให้เอาพ่อแม่มาเลี้ยง พอเอาพ่อแม่มาเลี้ยง พระองค์นั้นก็บิณฑบาตเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ แล้วก็อุปัฏฐากพ่อแม่ จนพ่อแม่เสียชีวิตไปนะ พระองค์นั้นมาปฏิบัติต่อเนื่องไป จนพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์

พระก็มีพ่อมีแม่ ถ้าพระมีพ่อมีแม่ สิ่งที่ว่า “เวลายกมือไหว้มันก็ได้โดนแต่ลูกชาวบ้าน โดนแต่ลูกชาวบ้าน” พระก็มีพ่อมีแม่ แต่พระมาบวช บวชแล้วเป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นไปจนมีคุณธรรมในหัวใจ เป็นธรรมทายาท เป็นศาสนทายาท แล้วจรรโลงศาสนาต่อไป มันต่อเนื่องไป มันเป็นคําพูด มันเป็นความคิดเห็นของคนต่างหาก ถ้าเป็นความคิดเห็นของคน พระยังมาขอเรากินเลย แล้วเราไหว้เจ้า เจ้ามีฤทธิ์นะ

อันนี้เราเปรียบเทียบเฉยๆ นะ ไม่ได้พูดเพื่อให้ใครสูงใครตํ่านะ เราพูดถึงมุมมอง มุมมองของคนน่ะ เราจะพัฒนาคน เราจะเปลี่ยนแปลงคน เราก็ต้องค่อยๆ พัฒนา อย่าให้ไปขัดแย้งกัน เพราะความคิดไม่รอบคอบ เพราะเราเองเราเป็นพระ เราก็มีพ่อมีแม่ เราเคยทํามาแล้ว แล้วมันขัดแย้ง แล้วเดี๋ยวนี้มันเลยเป็นบทเรียน ใครจะถามปัญหามา คอยตอบ คอยตอบเพราะอะไร คอยตอบเพราะเราเคยทําผิดมา เราเคยทํามาแล้ว แล้วมันผิดพลาด แล้วเราก็คิดได้เองนะ

พอคิดได้เองว่า อ๋อ! แม่เรายังไม่มีภูมิทางหัวใจ เราไปพูดให้ท่านทุกข์ทําไม ก็ปล่อยให้ท่านทําตามสบาย พอปล่อยท่านตามสบายนะ กลับมาอีกปีหนึ่ง โอ้โฮ! ศาลพระภูมิทําขึ้นมาใหม่อย่างดีเลย ทีแรกจะให้เอาศาลพระภูมิออกหมด มันเฮี้ยนน่ะ ตัวเองเฮี้ยน แล้วจะไปสอนคนอื่น ไอ้คนอื่นเขายังไม่เฮี้ยนเหมือนเราไง

พอเราไปคิดได้ เสียใจนะ พอพูดเสร็จแล้วเห็นท่านเศร้า คอตกเลย เราก็กลับไปอีสาน ไปคิดได้ เราไม่น่าไปทําให้พ่อแม่ทุกข์เลย ทีนี้เลยไม่พูดอีกแล้ว ตามสบาย กลับมาอีกทีนะ โอ้โฮ! ไปทําไอ้นั่นน่ะ ศาลพระภูมิ ไปทําอย่างดีเลย เราเฉยๆ ไม่พูดเลย เฉย ตามสบาย สุดท้ายแล้วท่านวางกันเอง สุดท้ายแล้วก็เห็นในทางศาสนานี้มีคุณค่า สุดท้ายแล้ว ท่านพัฒนานะจนไปอยู่วัดอยู่วาได้ ถ้าไปอยู่วัดอยู่วาได้มันก็วางสิ่งนั้นได้ไง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน มันเป็นวัฒนธรรมนะ วัฒนธรรมของคนจีนจะเป็นอย่างนี้ ถ้าวัฒนธรรมของคนจีน เราจะบอกว่า ถ้าวัฒนธรรมของคนจีน เราไปอีสาน เห็นคนจีนคนเจ๊ก โอ้โฮ! เข้าวัดเยอะมาก แล้วถ้าพ่อแม่เรายังไม่มีภูมินะ ให้ได้ไปคุยกับเจ๊กทางอีสานนะ เจ๊กทางอีสาน โอ้โฮ! ศรัทธามาก เจ๊กอีสาน วัดทางอีสาน เจ๊กทั้งนั้นเป็นผู้อุปัฏฐาก ไม่เจ๊กก็แกว มีอยู่สองอย่าง แล้วถ้าไปเจอเจ๊กอีสาน โอ้โฮ! ไอ้เจ๊กภาคกลางต้องไปคารวะเลยน่ะ พอมันคุยด้วยกัน เจ๊กคุยด้วยกัน มันคุยด้วยกันแบบภูมิมันใกล้กันน่ะ มันจะเชื่อฟัง

แต่ไอ้นี่มันกรณีหนึ่งนะ เป็นแม่กับลูกด้วย ถ้าแม่กับลูก เห็นไหม ทีนี้เขาเป็นห่วง ห่วงว่า “แม่เขาอายุมากแล้ว เขาอยากให้ได้บุญติดตัวไปภพชาติหน้า” เราก็อุทิศส่วนกุศล เราทําเท่าที่ทําได้ เราทําได้มากน้อยขนาดไหนก็ทําได้ขนาดนั้น ชักนํา โน้มนํา ถ้าเขาเห็นว่าเป็นคุณงามความดี ถ้าเป็นคุณงามความดีเขาทําได้ ก็เป็นประโยชน์กับเขา

แม่เราก็เหมือนกัน เขาต่อรองอย่างนี้ ไหว้เจ้าด้วย ใส่บาตรด้วยได้ไหม คือจะใส่บาตรก็ขอไหว้เจ้า ยังละไหว้เจ้าไม่ได้ อันนี้เราก็ต้องเห็นใจนะ บอกว่าจะให้ใส่บาตรหมดเลย ไม่ไหว้เจ้า โอ้โฮ! เขาทุกข์ตายเลย แม่จะต่อรอง ถ้าใส่บาตรด้วย ไหว้เจ้าด้วยได้ไหม ถ้าใส่บาตรก็ใส่บาตร แล้วขอไหว้เจ้าด้วย อย่าให้ละไหว้เจ้าด้วยเลย อ้าว! โอเค โอเค ทําอย่างไรก็ได้ ขอให้ได้ทํา แต่! แต่ทําไปๆ แล้วโอ้โฮ! สุดยอดนะ เพราะว่าอะไร เพราะว่าไหว้เจ้าก็ส่วนไหว้เจ้า

เราคิดคนเดียว อาม่าเราใส่บาตรนะ พอวันไหนป่วยก็ไม่ได้ใส่ เว้นไว้ พอรุ่งขึ้นไปใส่บาตร พระเขามาบิณฑบาตเขาก็ถาม “เมื่อวานไปไหนมา” อู๋ย! ภูมิใจมากนะ เขามาคุยให้ฟังไง บอกว่า “เวลาใส่บาตร ถ้าวันไหนขาดไป รุ่งขึ้นพระมา พระถามว่าเมื่อวานไปไหนมา” คือคนแก่อยากให้คนระลึกถึง โอ๋ย! ท่านภูมิใจ ทีแรกไม่กล้าใส่ เราบอกม่าใส่บาตรนะ เขาว่าอย่างนี้นะบอกว่า “อาย” เราก็บอกว่า “ม่า คนให้กับคนรับ ใครจะอายกว่ากันล่ะ” ไม่กล้าใส่บาตรนะ ไม่เคยทําก็ไม่กล้าทํา พอไปใส่เข้า ใส่เข้า ก็ที่ว่านี่แหละ พอใส่เข้า ใส่เข้า วันไหนไม่ได้ใส่ พระมาถามเลยล่ะ พอถามมันภูมิใจ

นี่พูดถึงว่า พูดถึงคนเจ๊กด้วยกัน เห็นใจมาก เพราะวัฒนธรรมมันหลากหลาย นี่พูดถึง เวลาเป็นถึงสังคมนะ ยก ดูในวัดสิ วัดพระบวชมาแล้ว ดูสิ นิกายกี่นิกาย แล้วอาจารย์ใครอาจารย์มัน แนวทางปฏิบัตินี้ร้อยแปดพันเก้า ถ้าให้มันละเอียดเข้ามานะ แนวทางปฏิบัติ ไอ้นั่นก็ยุบหนอ พองหนอ ไอ้นู่นก็รู้เท่าตัว รู้ตัวทั่วพร้อม ไอ้นี่ก็พุทโธ ไอ้นู่นก็มรณานุสติ แล้วจะเอาทางไหนล่ะ

แต่ถ้าเราทําทางไหนก็ได้ ขอให้จิตใจสงบ เราทําทางไหนก็ได้ ขอให้จิตใจเราดีขึ้น ถ้าเราดีขึ้น ดีขึ้นนะ พอมันดีขึ้น มันภาวนาไปนะ มันจะไปติดข้างหน้า ถ้าผิดมันไปไม่ได้ ถ้าไปไม่ได้ไอ้คนคนนั้นมันจะแสวงหาเอง ถ้าคนคนนั้นนะพยายามจะไปแล้วมันติด คนคนนั้นไปไม่ได้ คนคนนั้นจะกลับมาแสวงหา แต่คนคนนั้นยังภาวนาไม่มีเหตุไม่มีผล มันไม่รู้ว่าอะไรถูก อะไรผิดหรอก เราภาวนาไป เราก็ท่องบ่นของเราไป แต่มันไม่มีเหตุมีผล แต่เราท่องบ่นของเราไปแล้ว ถ้ามันเป็นสมาธิได้ แล้วมันเป็นสมาธิทําไมมันไม่ก้าวหน้า

เวลาปฏิบัติไปแล้ว เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านสนทนาธรรมกัน เอ๊ะ! เราปฏิบัติมาถึงขนาดนี้ เอ๊ะ! ท่านยังไปต่อได้อีก แสดงว่าเรายังไปได้อีกหรือ ยังไปได้อีกหรือ ไอ้พวกเราพอทําไปแล้ว โอ้โฮ! สุดยอด สุดยอด เรายังไม่ได้คุยกัน ยังไม่ได้สนทนากัน ยังไม่รู้ว่าใครสูงใครตํ่า พอไปสนทนากัน มีคนที่เขาสูงกว่า คนที่เขาไปได้มากกว่า เอ๊ะ! แสดงว่ามันไปได้อีก มันก็จะพัฒนาขึ้นไปเรื่อยๆ

นี่พูดถึงว่า เวลาในพระในมุมมองต่างๆ มันยังมีมุมมองร้อยแปดเลย แต่ในทางโลกนะ แต่นี้เพียงแต่ว่ามันแบบว่าไฟแรงน่ะ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ จะมีไฟแรงอย่างนี้ ถ้าไฟแรงอย่างนี้ ก็พยายามจะชักนําคนนู้น ชักนําคนนี้ แล้วมันจะมีปัญหา เวลาจะชักนํากันเราจะพูดประจํา เราต้องปฏิบัติตัวเราให้ได้ก่อน ปฏิบัติตัวเราให้เป็นประโยชน์ก่อน แล้วเป็นประโยชน์แล้ว เวลาเราจะสนทนาธรรม จะชักนําใคร เราจะชักนําใคร เวลาพูดด้วยเหตุด้วยผลมันฟังขึ้น เวลาเราชักนําใคร เราพูดตามตํารา พูดตามที่เราจํามา ว่าอย่างนั้นเถอะ พอเขาถามว่าแล้วมันเป็นเพราะเหตุใดล่ะ ตอบไม่ได้

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเราก่อนนะ เราทําอย่างนี้ เราได้ผลอย่างนี้ แล้วมันดีขึ้นอย่างนี้ มันเป็นประโยชน์อย่างนี้ แล้วเขาถามมา ถามมา ถ้าทําอย่างนี้แล้วมันจะได้อย่างไร ทําอย่างนี้แล้วมันจะเป็นอย่างไร มันจะเป็นชั้นๆ ขึ้นไปไง นี่เรื่องของถ้าเรามีความจริงขึ้นมาเราจะอธิบายได้ พออธิบายได้มันก็เข้าใจได้ไง

นี่พูดถึงว่า “แม่ชอบไหว้เจ้าเนาะ” ถ้าไหว้เจ้าก็สาธุนะ ขอเป็นพ่อเป็นแม่ เป็นพ่อเป็นแม่ที่ดี ถ้าเป็นลูก ก็เป็นลูกที่ดี ในสังคมที่ดีนะ ทุกคนปรารถนาความสุข เกลียดความทุกข์ทั้งนั้น ถ้าปรารถนาความสุข เกลียดความทุกข์ มันเป็นความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรา สิ่งที่เป็นความจริง ทุกคนแสวงหาความจริง ความจริงที่เป็นความจริงในใจแล้ว มันจะเป็นประโยชน์กับคนคนนั้น เอวัง

ถ้าเราจะเผชิญกิเลส ไม่ใช่กิเลสโดยย่อ
กิเลสโดยย่อคือเริ่มต้นปฏิบัติใหม่ๆ กิเลสโดยย่อเพราะกิเลส
มันยังไม่ตื่นนอน กิเลสมันยังหลับสบายอยู่ภวาสวะ
อยู่ในหัวใจของเรา
แต่เราประพฤติปฏิบัติ จิตสงบเข้าไปแล้ว เข้าไปรื้อไปค้นมัน
ไปปลุกมันขึ้นไป ไปปลุกมันขึ้นมาเพื่อจะชําระล้างกัน
แต่ถ้ามันมีกําลังอยู่มีมากกว่า มันก็สร้างภาพ มันก็ทําลายเรา
อย่างนี้ พอทําลายเรา เราก็ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้
การที่เราจะรื้อภพรื้อชาติมันเป็นงานภายใน
งานภายในจะเกิดขึ้นมา คนมีงานทํา ทํางานแล้วมันถึงจะรู้ว่า
ทํางานแล้วมันทุกข์ยากขนาดไหน
คนที่ไม่มีงานทํา ไม่มีสิ่งใดทํา มีแต่การคาดการหมาย
การจินตนาการ แล้วก็บอกสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ
นั่นเป็นเรื่องวาสนาของคน

๔

กิเลสโดยย่อ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความฝัน”

กราบนมัสการท่านอาจารย์ครับ ครั้งล่าสุดที่ผมเขียนไปกราบเรียนถามท่านอาจารย์ ก็ผ่านมาหลายเดือนแล้วครับ ผมขออนุญาตทบทวนคําถามครั้งล่าสุดโดยย่อดังนี้ครับ

ครั้งนั้นผมได้พิจารณากายส่วนต่างๆ โดยเน้นไปทางด้านความสกปรกของร่างกายและส่วนต่างๆ ก็มักจะเกิดอาการอาเจียนอย่างรุนแรง และกลั้นไว้จนนํ้าตาเล็ด จนทําให้ต้องหยุดพิจารณา เพราะเกรงว่าจะอาเจียนขณะเดินจงกรม ท่านอาจารย์ได้เมตตาตอบโดยย่อดังนี้ ให้ทําสมาธิให้จิตตั้งมั่นให้มากขึ้น เพื่อเพิ่มกําลังของจิต แล้วก็พิจารณาต่อไป เพราะเมื่อสมาธิอ่อน กิเลสจะเข้าไปร่วมพิจารณาด้วย (สรุปโดยย่อประมาณนี้ครับ)

หลังจากนั้นผมได้ปฏิบัติตาม โดยทําสมาธิให้ตั้งมั่นมากขึ้น แล้วก็พิจารณาความสกปรกของร่างกาย สลับกันไปตามที่เคยปฏิบัติ ผลปรากฏว่าอาการที่จะอาเจียนนั้นค่อยๆ เบาลง จิตสามารถพิจารณาดูถึงความจริง คือความสกปรกของร่างกายได้มากขึ้น จิตใจขณะพิจารณามีอุเบกขามากขึ้น จนขณะที่พิจารณาหลายๆ ครั้ง นํ้าตาจะซึมและไหลออกมาเอง หลังออกจากภาวนาก็ค่อนข้างเบากายใจ ไม่มีอาการกดดันร่างกายเหมือนครั้งที่ผ่านมา ครั้งที่จะอาเจียนแต่อย่างใดครับ

ผมจึงพิจารณาความสกปรกของร่างกายต่อมาเรื่อยๆ จนกระทั่งคืนวันหนึ่งผมได้ฝันว่า ท่านหลวงปู่ชอบได้แสดงธรรมให้ผมฟังในเรื่องต่างๆ ไปเรื่อยๆ พอมาถึงตอนท้ายท่านบอกให้ผมพิจารณาอุจจาระ (ขออนุญาตใช้คําตรงกับความฝันครับ) ท่านพูดว่า “ขี้” ท่านบอกว่าให้ผมพิจารณาขี้ แล้วจิตจะสว่างไสวเหมือนดวงอาทิตย์ เมื่อผมเข้าใจดีแล้ว ผมฝันจนจบ ความฝันก็จบไป (ในชีวิตนี้ผมยังไม่เคยพบหลวงปู่ชอบองค์จริงในขณะที่ท่านครองธาตุขันธ์อยู่เลยครับ)

หลังจากนั้นผมได้มาพิจารณาความฝัน ก็เข้าใจว่า “ขี้” ก็เป็นสิ่งสกปรกเน่าเหม็นที่อยู่ในร่างกาย ออกมาจากร่างกาย ผมจึงเริ่มพิจารณาตามนี้ครับ การพิจารณาก็ยังอยู่ในวงกายนี้ แต่ในบางจังหวะที่ใจสัมผัสเรื่องขี้ ก็จะจับขึ้นมาพิจารณา ทําสลับกันไปมากับกายส่วนอื่นอยู่อย่างนี้ครับ ผลปรากฏว่า เมื่อใดที่ผมพิจารณาเรื่องขี้ ใจจะมีอาการสะเทือนอย่างเห็นได้ชัด หลายๆ ครั้งพิจารณาไปปากถึงกับสั่นเอง นํ้าตาไหลออกมาเอง จนเป็นลักษณะนี้แทบทุกครั้ง

ในการพิจารณากายส่วนอื่นๆ เท่าที่เคยพิจารณา ก็ไม่มีอาการสะเทือนใจขนาดนี้ เพียงแต่พิจารณาไปก็ราบๆ เรียบๆ ไปครับ แต่ก็มีบางครั้งพิจารณาฟันก็มีอาการนํ้าตาไหลออกมาบ้าง แต่ก็ไม่เท่ากับการพิจารณาขี้ครับ อันนี้สะเทือนถึงใจ ชัดเจนทุกครั้งไปครับ หลังจากนั้นผมจึงเน้นพิจารณาขี้มาเรื่อยๆ แต่ร่างกายส่วนอื่นก็ยังพิจารณาอยู่ และมักจะฝันเกี่ยวกับขี้ คือฝันบ่อยๆ ครับ สลับกับฝันเกี่ยวกับกามราคะ ซึ่งค่อนข้างรุนแรง พอๆ กับฝันเกี่ยวกับขี้ครับ

ผมพิจารณาความฝันทําให้ผมรู้ว่า ผมยังแพ้ต่อเรื่องกามราคะมากๆ แต่ผมก็ไม่ยอมแพ้ ถึงจะแพ้บ้าง ชนะบ้าง ผมก็ยังสู้ต่อไปครับ ทุกวันนี้ก็เน้นพิจารณาความสกปรกส่วนต่างๆ ของร่างกาย โดยเน้นพิจารณาขี้ และก็พยายามทําสมาธิให้ตั้งมั่นมากๆ ควบคู่กันไปครับ จึงเล่าถวายท่านอาจารย์มา หากมีสิ่งใดไม่ถูกต้อง ขอความเมตตาท่านอาจารย์ช่วยแนะนําสั่งสอนด้วยครับ และหากมีคําที่ไม่สมควร กราบขอขมาท่านอาจารย์ด้วยความเคารพ

ตอบ : อันนี้เวลาพูดถึงการภาวนา เห็นไหม มันจะสูงจะตํ่านั้นมันเป็นภาษา ภาษา ภาษาเวลาพูดกันด้วยมารยาท ด้วยมารยาทเขาก็พูดสิ่งที่ไม่ควรผิดมารยาท อันนั้นเป็นภาษาโลก แต่ถ้าภาษาธรรม ภาษาธรรมมันต้องพูดโดยชัดเจน

คําว่า “ขี้” เห็นไหม ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง มันเป็นเรื่องธรรมดา ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบางทีท่านเทศน์ถึงบอก “มนุษย์กินขี้” พอมนุษย์กินขี้แล้วตกใจเลย ใครกินขี้ อ้าว! ก็ขี้ดินไง อาหาร ผัก หญ้าเกิดจากดินทั้งนั้น ท่านบอก “เราเกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์กินขี้” พอพูดอย่างนี้โกรธนะ โกรธ โกรธ อย่ากินผักนะ ห้ามกินอาหาร ข้าวก็เกิดจากดินทั้งนั้น มันเกิดจากดิน แล้วเวลาเขาให้ปุ๋ยต่างๆ มันก็เป็นเรื่องอย่างนั้น นี่พูดถึงภาษา ถ้าภาษาก็ส่วนภาษาไง

ถ้าภาษาแต่เวลาสื่อธรรมะ สื่อธรรมะมันสื่อผ่านภาษา หลวงตาถึงบอกว่า “ภาษามันแคบ สมมุติมันแคบไง ความรู้ ความเห็น ความสัมผัสของเรามันกว้างขวาง แล้วจะบีบคั้นลงมาให้เหลือแค่ภาษา” นี้พอภาษาสมมุติมันแค่นี้เอง แต่ถ้าภาษาใจ เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์สั่งสอนเทวดานะ ภาษาใจคือภาษาความคิด ใจถึงใจก็นึกไง ไม่ต้องอ้าปาก ไม่ต้องพูด เวลาเทศน์สอนเทวดานั่นน่ะภาษาใจ ถ้าภาษาใจภาษาความรู้สึก อันนั้นกว้างขวางกว่า ฉะนั้น ถ้ามันเป็นภาษา ก็โดยมารยาท ไอ้เรื่องคําพูดนะ ถ้าคําพูดมันเป็นเรื่องของคําพูด

ฉะนั้น บอกว่า “เรื่องความฝัน” ถ้าความฝัน ความฝัน เห็นไหม ความฝันของคน ถ้าคนที่ภาวนา บางคนจิตสงบแล้วสงบเฉยๆ สงบราบเรียบไป แต่ส่วนใหญ่เป็นสงบอย่างนี้ทั้งหมด แต่ถ้าเวลาสงบแล้วเห็นนิมิตต่างๆ นั่นก็เป็นจริตนิสัย นั่นมันเป็นนิสัยของเขา บางคนนอนไม่เคยฝันเลย ทั้งชีวิตไม่เคยฝัน เขาบอกคนนั้นเขาคุยกันเรื่องความฝัน ไอ้เรานั่งฟังตลกเนาะ ตลก เอ๊ะ! ไอ้พวกนี้พูดเรื่องอะไรกัน เพราะเราไม่เคยฝันไง ไอ้คนฝันก็ฝันแล้วฝันเล่า มันฝันอยู่ตลอดเวลา

ไอ้นี่พูดถึงความฝัน ความฝันมันก็เกี่ยวกับพันธุกรรมของจิต จิตมันมีอํานาจวาสนาอย่างนั้น ถ้าจิตมีอํานาจวาสนาอย่างนั้น แต่คนที่เขาฝัน ฝันแล้ว เขาฝันโดยที่ไร้สาระ คําว่า “ไร้สาระของเขา” คือฝันแล้วมันไม่มีเป้าหมาย ฝันก็ฝัน ฝันไป แต่เราไม่ตื่นเต้นไปกับความฝันของเรา แต่ถ้าคน เห็นไหม คนเราไม่เคยฝันเลย พอเราฝันทีมันก็แปลกนะ แล้วเวลาคนฝันเวลาจะมีสิ่งใดกระทบกับชีวิตของเรา มันจะฝันล่วงหน้าก่อน

ถ้าการฝันล่วงหน้าก่อน เซนส์ของคนไม่เหมือนกันไง กรรมของคนไม่เหมือนกัน พันธุกรรมของจิตแต่ละคนไม่เหมือนกัน คําว่า “ไม่เหมือนกัน” ถ้าเรามีจุดยืน เห็นไหม จุดยืนที่ว่าเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถ้าเป็นแก่นของศาสนา เรื่องอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค แล้วเรื่องอย่างอื่น เรื่องอย่างอื่นเรื่องปลีกย่อย เรื่องอย่างอื่นมันเป็นเรื่องของนิสัยวาสนาของคน มันไม่เกี่ยวกับอริยสัจ

ถ้าไม่เกี่ยวกับอริยสัจ เราจะจับประเด็นนี้ เราจับประเด็นนี้ปั๊บ ใครฝันอย่างไรก็เรื่องของเขา ถ้าเขามีอํานาจวาสนาของเขา เขาฝันของเขา แล้วเป็นประโยชน์กับเขา คือว่าเขามีความทุกข์ความยากอย่างใด ความฝันนั้นช่วยบรรเทาเขาได้ อันนั้นมันก็เป็นประโยชน์กับเขาใช่ไหม ความฝันของคน ถ้ามันเป็นประโยชน์กับคนคนนั้น ถ้าคนคนนั้น อย่างเราเนี่ยชีวิตนี้อยู่กับความฝัน อยู่กับความฝัน ฝันจนแบบว่ามันมีความสุขเพราะความฝันของตน ชีวิตก็ไม่เป็นความจริงไง ถ้าเป็นความจริงๆ มันเป็นความจริงกับปัจจุบันนี้

ถ้าเป็นปัจจุบันนี้ ฉะนั้น พูดถึงความฝันก่อน เขาบอกว่า เพราะความฝัน ฝันมันมาจากไหน หลวงตาท่านเทศน์สอนนะ ท่านบอกฝันดิบ ฝันสุก ฝันดิบๆ นั่งกันอยู่นี่ ไอ้ความคิดเราฝันดิบๆ เราอยู่ในชีวิตเรา ความคิดคือความฝันคือสังขาร เวลานอนหลับไปแล้วฝันสุกๆ เลย นอนฝันเพราะมันไม่มีสติไง มันไปตามแต่ที่มันจะเป็นไปไง แต่ถ้านั่งอยู่ ความคิด การกระทําของเรา เรามีสติใช่ไหม ดิบๆ ฝันดิบ ฝันสุก มันโดยธรรมชาติของมัน นี่เป็นภาษากรรมฐาน ภาษานักปฏิบัติ

ถ้านักปฏิบัติเขาพูด สิ่งใดที่เกิดขึ้นกับปรากฏการณ์ของจิต เราจะสื่ออย่างไร เราจะพูดออกมาอย่างไร สื่ออย่างไรว่าเวลานอนฝัน ฝันสุก เวลาฝันดิบ ฝันดิบก็มันสื่อออกมาไง ดูสิ เวลา เจ้าคุณอุบาลีฯ ท่านพูด เห็นไหม “นิพพานดิบ นิพพานสุก” นิพพานดิบๆ นิพพานดิบๆ ก็สอุปาทิเสสนิพพานคือพระอรหันต์ที่ยังมีชีวิตอยู่ นิพพานดิบๆ เวลาสิ้นชีวิตไป นิพพานสุก นิพพานสุกคืออนุปาทิเสสนิพพาน คือนิพพานแท้ๆ ไม่มีสิ่งใดเจือปนเลย

แต่ถ้านิพพานยังดิบๆ อยู่ ดิบๆ อยู่ นี่ก็เป็นความหมายของท่าน เป็นคําพูดของท่าน เพราะว่าถ้าใจของคนไม่มีมันพูดอย่างนี้ไม่ได้หรอก ใจของคนไม่มีความจริง มันไม่มีข้อเท็จจริงมันจะพูดออกมาเป็นภาษาสมมุติเป็นภาษาออกมาอย่างไร ถ้าคนที่มีความจริงมันมีความจริงในใจ เวลาพูดออกมามันจะมีเหตุมีผลฟังแล้วมันใช่ มันใช่

ฉะนั้น จะพูดถึงความฝันก่อน เพราะเขาบอกว่าเขาถามปัญหามา ถ้าถามปัญหามาว่า “ตั้งแต่ครั้งที่แล้วว่าพิจารณาไปแล้วนํ้าตาไหลต่างๆ แล้วมันจะอาเจียนไง แล้วหลวงพ่อตอบว่า ให้กลับมาทําสมาธิให้มั่นคงก่อน” ถ้าสมาธิมั่นคงก่อน ถ้ามันมั่นคงก่อนมันก็ฝึกหัดมาอย่างนี้ เริ่มต้นการฝึกหัดนะ คนฝึกหัดทําความสงบของใจ พอใจมันสงบใจมีกําลังแล้วมันก็ฝึกหัดใช้ปัญญา

การฝึกหัดใช้ปัญญา ต้องฝึกหัด พอฝึกหัดขึ้นไปมันก็จะก้าวหน้าต่อไป แต่พอมันฝึกหัดขึ้นไปแล้ว มันไปแล้วทําแล้วมันเอียงกระเท่เร่ไง เอียงกระเท่เร่คือว่าพอพิจารณาไปแล้ว มันใช้ปัญญามากเกินไป พอปัญญามากเกินไป กําลังไม่พอ มันก็จะเกิดอาการต่างๆ พอเกิดอาการต่างๆ เราก็ต้องกลับมาเพิ่มสมาธิ กลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น ถ้าใจมากขึ้นเราก็กลับไปพิจารณาอีก ถึงบอกว่ากลับมาทําสมาธิก่อน

ฉะนั้น กลับมาทําสมาธิ กลับมาทําความสงบของใจ คือว่าบาลานซ์ให้ได้ สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐานมันจะก้าวเดินไปด้วยกัน เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มรรค ๘ มันจะสมดุลของมัน มันจะฝึกหัดของมัน มันต้องฝึกหัดอย่างนี้ ฉะนั้น พอกลับมาก่อน กลับมาทําความสงบของใจก่อน พอเขากลับมาทําความสงบของใจโดยที่หลวงพ่อแนะนํา เขาบอกเขาไปทําแล้วมันดีขึ้น สิ่งที่ว่าที่มันจะอาเจียนเคยต่างๆ มันก็เบาลงๆ แต่เบาลง มันพิจารณาไปมันก็มีประโยชน์ขึ้นมา

ถ้ามีประโยชน์ขึ้นมา ทีนี้เขาบอกว่าเขาเคยฝันอยู่แล้ว นี้พอเคยฝัน พอพิจารณาไปแล้วมันเกิดฝันเห็นหลวงปู่ชอบ คําว่า “ฝันเห็นหลวงปู่ชอบ” หลวงปู่ชอบตอนที่ท่านอยู่ ท่านทรงธาตุ ทรงขันธ์ หลวงปู่คือองค์หลวงปู่ชอบ แต่เวลาหลวงปู่ชอบท่านนิพพานไปแล้ว นี่ฝันถึงหลวงปู่ชอบ ฝันถึงหลวงปู่ชอบ เป็นความฝันของเรา เป็นธรรมในใจของเรา จะเป็นหลวงปู่ชอบจริงหรือหลวงปู่ชอบไม่จริง นั่นอีกเรื่องหนึ่ง

ถ้าเป็นหลวงปู่ชอบจริง ถ้ามันฝันเป็นเรื่องเป็นมงคล ถ้าฝันเป็นเรื่องมงคล มันก็เป็นประโยชน์ทั้งนั้น แต่ถ้าฝันไม่เป็นมงคล เห็นไหม สิ่งนั้นคือว่าฝัน เราก็วางไว้ เราไม่รับผิดชอบ แต่ฝันอย่างนี้เขาเรียกว่าธรรมะมาเตือน ธรรมะมาบอก ธรรมะมาบอก บอกว่า “ให้พิจารณาเรื่องขี้ เรื่องขี้ๆ” มันก็เป็นขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลงอยู่แล้ว ถ้ามันพิจารณาแล้วมันเป็นความดีขึ้นมา มันก็เป็นประโยชน์กับเราไง ถ้ามันเป็นประโยชน์กับเรา เราพิจารณาซํ้าของเรา พิจารณาซํ้าของเรา

อันนี้มันเป็น เห็นไหม เวลาที่หลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านบอก “ธรรมะมาเตือน ธรรมะมาเตือน” แล้วอย่างเราถ้ามีสติมีปัญญาเรียกธรรมสังเวช แต่ถ้าคนไม่มีสติปัญญานะ มันเป็นความทุกข์ความโศกความเศร้า แต่ถ้ามันเป็นความทุกข์ความโศกมันเป็นความพิรํ่ารําพัน มันเป็นความทุกข์ แต่ถ้าคนมีสติปัญญามันก็เห็นเหมือนกัน พอเห็นเหมือนกันมันเป็นธรรมโอสถๆ มันเป็นสิ่งที่เป็นธรรมๆ ขึ้นมา มันสะเทือนใจๆ ความสะเทือนใจนั้นมันเป็นธรรมสังเวชๆ แม้แต่เป็นธรรมรสของธรรมสัจธรรม เวลารสของกิเลสๆ มันก็มีความทุกข์ความยากไปทั้งนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าเป็นหลวงปู่ชอบ เดี๋ยวที่เราพูดนี้ เราพูดไว้ก่อนไง ถ้าเราเออออห่อหมกไปหมด เขาก็จะบอกว่า เอ๊ะ! หลวงพ่อเห็นชอบไปหมดเลยหรือที่มีความฝัน สิ่งที่ฝันเขายอมรับหรือ แล้วถ้าฝันเห็นหลวงปู่ชอบก็ยอมรับว่าไปเห็นหลวงปู่ชอบใช่ไหม ฉะนั้น คําว่า “ฝันเห็นหลวงปู่ชอบ” หลวงปู่ชอบมาเทศน์ในฝันนั่นเรื่องหนึ่ง แขวนไว้ก่อนเรื่องหนึ่ง ว่าเป็นหลวงปู่ชอบจริงหรือไม่จริง แต่เราเอาที่ผลประโยชน์ไง เอาสิ่งที่สาระในความฝันนั้นมาเป็นประโยชน์ สาระความฝันนั้นมันเป็นการเตือน เป็นการสั่งสอน เป็นการคอยกระตุ้นเรา ให้เราปฏิบัติ เป็นการชักนําให้เราไปเข้าในทางที่ถูกทาง อันนี้ถูก อันนี้เป็นประโยชน์

แต่ถ้าเป็นหลวงปู่ชอบ หลวงปู่ชอบก็เป็นพระผู้ใหญ่ในวงกรรมฐาน เป็นพระผู้ใหญ่ในวงกรรมฐานเคารพบูชาอยู่แล้ว ถ้ามันเป็นความจริง เป็นความจริงเป็นประโยชน์กับเราก็ดี แต่ถ้าเวลาฝันไปแล้วสิ่งที่สัมภเวสีต่างๆ ก็อ้างทั้งนั้น เวลาประทับทรงๆ เจ้านั้นเจ้านี้ เจ้าอะไร ก็ชื่อนั้น เราไม่อยากเอ่ยชื่อไง ประทับทรงก็เจ้านั้น เจ้าใหญ่ เจ้าโต แล้วเราก็แปลกใจ แล้วเจ้านี้มีเวลาว่างเนาะ ประทับทีไรก็มาทุกที แล้วจะเป็นเจ้าองค์นี้ตลอดไปหรือมันก็ไม่ใช่ มันไม่ใช่หรอก เราไม่อยากจะพูดลงรายละเอียด เพราะว่าศาสนามันไม่ควรกระทบกระเทือนกัน เราไม่พูดเรื่องกระทบกระเทือนกัน

แต่นี้มันจะตอบปัญหาผู้ที่ถามมา พูดถึงว่า “ฝันอย่างนี้ มีความเห็นอย่างนี้” ถ้าเป็นสัจธรรม สัจธรรมหมายความว่าเรากําลังขวนขวายการกระทําความดีกันอยู่ ถ้ามีใครชักนํา มีใครชี้ทางที่ดีที่งาม ทําแล้วเราได้ประโยชน์ โอเค เพราะเราเองเราก็แสวงหา แต่ถ้าสิ่งใดนะ สิ่งใดที่มันผิดพลาด สิ่งใดที่มันเป็นผลลบ เราพยายามหลีกเลี่ยงๆ เพราะถ้าเป็นความจริงๆ สิ่งที่ความดีมัน ก็มี ในความดีนั้นมันมีความผิดพลาดความบกพร่องก็มี เราต้องมีสติปัญญาพร้อมไง

ถ้าพร้อมแล้ว สิ่งที่ฝันแล้วบอกว่า “ท่านเทศน์ให้ฟังมาเรื่อยๆ สุดท้ายแล้วท่านบอกว่าให้พิจารณาขี้ แล้วเรามาพิจารณาได้ประโยชน์กับเรา มันได้ประโยชน์กับเรา” ถ้าได้ประโยชน์กับเรา สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์ แต่นี้สิ่งนี้เป็นประโยชน์ เราพิจารณาของเราไปใช่ไหม เขาบอก “เขาก็ฝัน ฝันเรื่องกามราคะ แล้วก็รู้ด้วยว่าตัวเองสู้กามราคะไม่ไหว สุดท้ายแล้วกามราคะมันรุนแรงกว่า”

ธรรมสังเวช สัจธรรม สิ่งต่างๆ เราต้องแสวงหา เราต้องมีการกระทํา แต่เวลาเราฝันถึงกามราคะ ไม่ต้องไปหาใครมาบอกเลย ผมสู้มันไม่ไหว ผมสู้มันไม่ได้ เพราะอะไร เพราะมันมีอยู่ในจิตเราลึกๆ ไง ในจิตของเรามันมีของมันอยู่แล้ว แล้วที่เรามากระทําของเราอยู่ ทําคุณงามความดีของเราอยู่นี่ถือศีลถือธรรมกันอยู่นี่เพื่อจะรื้อ เพื่อจะถอด เพื่อจะถอน เพื่อจะทําลายมันไง

เวลาสัจธรรม เวลาสัจธรรมเราจะประพฤติปฏิบัติเราต้องแสวงหา เราต้องการกระทํา เราต้องมีความพยายาม มีความอดทน มีความมุมานะ มีความเพียรวิริยอุตสาหะทั้งนั้นเลย เวลาไปฝันเรื่องกามราคะไม่ต้องไปหาที่ไหนเลย สู้มันไม่ได้เลย ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเยอะมาก บอกว่า “เวลาไปเจอกามราคะคือความปรารถนาของใจ เหมือนกับยื่นหน้าให้มันชกซ้าย ชกขวา ให้มันเหยียบยํ่าเลย” ทุกคนพูดอย่างนี้ทั้งนั้น เวลาจะเป็นธรรมะ อู้ฮู! กว่าจะหาได้นะ เวลากามราคะไม่ต้องอะไรเลย มันกระตุ้นมาจากภายในเลย

ฉะนั้น เวลากระตุ้นจากภายในเลย มันก็ต้องวางสิ่งนี้ไว้ แล้วเรามาประพฤติปฏิบัติ มาให้มีหลักมีเกณฑ์ในใจของเราก่อน ถ้าจิตของเรานะมันมีศีล มีสมาธิ มีปัญญานะ แล้วเราพิจารณาของเราต่อเนื่องไป มันจะพิจารณาของมันไปๆ นะ ไปเห็นกาย เห็นจิต เห็นธรรมต่างๆ พิจารณามันไป มันจะถอดมันจะถอน มันจะเบาบางลงไป เบาบางไป นี้เป็นงานของเราไง แล้วถึงที่สุดแล้ว ถ้าคนจะพ้นจากทุกข์ได้ เวลามันเข้าไปจริงๆ แล้วมันต้องไปผ่านตรงนี้แน่นอน มันต้องไปผ่านกามราคะ ถ้ามันไม่ผ่านกามราคะมันจะพ้นจากโลกนี้ไปไม่ได้ เพราะอะไร

เพราะหัวใจของโลกมันอยู่ตรงนี้ทั้งนั้น หัวใจของโลกนี้มันอยู่ที่นี่ ถ้ามันอยู่ที่นี่ของมัน มีอยู่ในหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรา เพราะมันอยู่ในหัวใจของเรา ใจของเรามันถึงเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไง ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า ถ้าเขาบอกว่า “กามราคะมันรุนแรง สิ่งที่เขายังสู้ไม่ได้” อันนั้นวางไว้ คือว่ายังไม่ถึงเวลาที่เราจะไปต่อสู้สิ่งนี้ เรายังไม่จําเป็นจะต้องไปเผชิญหน้ากับเขา เรายึดมั่นถือมั่นในตัวตนของเรา เราก็พิจารณาเรื่องตัวตนของเราก่อน ถ้าพิจารณาเรื่องตัวตนของเราก่อน พิจารณาเรื่องกาย เรื่องเวทนา เรื่องจิต เรื่องธรรม

ถ้าพิจารณาเริ่มต้นมันจะเริ่มตั้งแต่ที่ตัวตนของเราก่อน ถ้าตัวตนของเรา เราพิจารณาตรงนี้ได้ มันจะเป็นประโยชน์กับเรา มันจะเป็นหลักประกันของเราว่า ถ้าเราพิจารณาแล้ว ถ้ามันขาด เห็นไหม มันเป็นประโยชน์กับเรามหาศาลเลย แต่ถ้ามันไม่เป็นประโยชน์กับเรา เราจะไปพิจารณาตรงนั้นก่อนคือเราจะไปเอางานใหญ่ เราจะไปฆ่าสัตว์ใหญ่ ถ้าเราจะไปฆ่าสัตว์ใหญ่ แต่เรายังไม่มีกําลังพอที่จะไปฆ่าสัตว์ใหญ่นะ เราต้องลงทุนลงแรงมากเลย

ฉะนั้น ก่อนที่จะไปฆ่าสัตว์ใหญ่นะ เราเตรียมพร้อมก่อน เราปูพื้นฐานของเราขึ้นมา เราพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ พิจารณาต่างๆ ขึ้นมา เราเตรียมพร้อมของเรา เราสร้างคุณธรรมในใจของเราขึ้นมา นี่มันต้องทําอย่างนี้ ไม่ต้องไปวิตกกังวลไง แต่นี้ถ้าไม่วิตกกังวล ถ้ามันเป็นจริตนิสัย ถึงเราพิจารณา พิจารณาตัวตนของเรานี่แหละ แต่กามราคะ ความกระตุ้นรุนแรง มันก็ยังตามมารบกวน ตามมารบกวน เห็นไหม

นี่ไง มันก็เป็นโทสจริต โมหจริต โลภจริต ถ้าจริตของคนมันเป็นอย่างนั้น ถ้าจริตของคนนะ เพราะการประพฤติปฏิบัติมันไม่มีสูตรสําเร็จ นิสัยใจคอของคนมันไม่มีสูตรสําเร็จ แล้วมันไม่มีสูตรสําเร็จ เวลาเราเข้าไปเผชิญ เราต้องไปเผชิญกับความจริง ถ้าเผชิญความจริง แต่ถ้านิสัยใจคอมันเป็นแบบนี้ นิสัยใจคอเป็นแบบนี้มันเป็นจริตนิสัยที่มันเข้ามารบกวนเรา เราก็ต้องเผชิญหน้ากับมัน

ถ้ามันมีความจําเป็นจะต้องเผชิญหน้ากับมัน เราก็ต้องเผชิญหน้ากับมัน ถ้ามันไม่มีความจําเป็น เราก็พิจารณาตัวตนของเราก่อน พิจารณาสิ่งที่มันเข้ามาปัดแข้งปัดขา เพราะมันจะทําให้เราไม่มีที่ยืนเลยนะ เราเกิดมาในโลกนี้มันเหมือนกับเราแหวกว่ายอยู่กลางทะเล โอฆะ สิ่งในโลกสงสาร ชีวิตของเราเป็นอย่างนี้ ถ้าใครประพฤติปฏิบัติขึ้นไป ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นไป เราจะข้ามฝั่งจากโอฆะ ถ้าใครเข้าฝั่งได้เท้าแตะพื้นได้นั่นพระ-โสดาบัน เท้าแตะพื้นได้มันมีหลักมีความจริงไง

แต่นี้ถ้าเราจะปฏิบัติ เราต้องปฏิบัติแบบนี้ ถ้าปฏิบัติแบบนี้เพียงแต่ว่าเราจะยึดหลักไง เราจะเอาแบบนี้ เราปฏิบัติแล้วเราต้องเป็นแบบนี้ ไม่ใช่! เพราะมีคนที่ปฏิบัติมาก อยากมีฤทธิ์มีเดชทั้งนั้น อยากได้อภิญญา เวลาสําเร็จแล้วอยากจะมีหูทิพย์ตาทิพย์ทั้งนั้น ทุกคนคิดอย่างนี้ทั้งนั้นเลย แต่ไม่ได้คิดหรอกว่ามันตรงกับจริตหรือไม่ มันตรงกับกิเลสเราหรือไม่ ถ้ามันตรงกับกิเลสเรา เราจะชนะเราได้ ถ้ามันไม่ตรงกับกิเลสเรา เราอยากจะสําเร็จเป็นพระอรหันต์ แล้วมีอภิญญาพร้อมทุกอย่างเลย ปฏิบัติถูลู่ถูกัง

เพราะเราฟัง ฟังผู้ที่ปฏิบัติ เวลาพูด พูดอย่างนี้ บอกให้ “กําหนดพุทโธ ทําความสงบของใจเข้ามา” “อู๋ย! ผมชอบฤทธิ์ ผมอยากจะสําเร็จแล้วผมมีฤทธิ์ด้วย” โอ้โฮ! ทุกคนคาดหมายอย่างนั้นเลย แล้วไม่มีใครปฏิบัติประสบความสําเร็จสักคน ไม่เคยเห็น ไม่เคยเห็นคนที่ปฏิบัติแล้วประสบความสําเร็จ เพราะอะไร เพราะปรารถนาอย่างนั้นไง แต่ไม่ปฏิบัติตามความเป็นจริง ปฏิบัติตามความเป็นจริงเราเลย ไอ้สิ่งที่มันปักเสียบในหัวใจ สิ่งที่มันยอกใจเรา เราปฏิบัติเพื่อเหตุนี้ ถ้ามันตรงกับจริตเหมือนคนไข้ได้ยาตามอาการไข้นั้น ถ้าคนไข้ได้ยาตามอาการไข้นั้น มันก็เป็นการถอนพิษไข้นั้นใช่ไหม ไอ้นี่เราเป็นไข้อย่างหนึ่ง แต่เราอยากหายอีกโรคหนึ่ง นี่พูดถึงจริตนิสัย

คําว่า “ถ้ากามราคะมันรุนแรง” ถ้ารุนแรง ถ้ามันเป็นจริตนิสัยที่จะต้องไปเผชิญหน้า เราก็เผชิญหน้า เวลาเผชิญหน้า หลักสําคัญเลยเราต้องมีสติ แล้วทําหัวใจให้เราแข็งแรงก่อน หัวใจแข็งแรงคือหัวใจที่มีสัมมาสมาธิ ถ้าหัวใจไม่แข็งแรงนะมันเป็นปุถุชน ปุถุชนคือคนหนา ภาษาเรานะ ปุถุชนคือคนพาล แต่ถ้าเป็นปัญญาชน ปัญญาชนคือกัลยาณชน

ปุถุชนและกัลยาณชน ถ้าเป็นคนพาลเป็นปุถุชน ถ้าเป็นกัลยาณชนนั่นน่ะเป็นปัญญาชน ถ้าปัญญาชนแล้วเรามีสติมีปัญญา เราจะแก้ไขของเราได้ ถ้าแก้ไขได้ เห็นไหม ฉะนั้น ถึงสิ่งที่จะเป็นปัญญาชนได้ มันต้องทําสัมมาสมาธิให้เข้าออกได้สะดวกขึ้นมา พอสะดวกขึ้นมาแล้วเป็นหลัก ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นเราจะพิจารณาแบบนี้

นี่พูดถึงว่า “ครั้งที่แล้วหลวงพ่อเมตตาตอบโดยย่อ” เพราะคราวที่แล้วมันเป็นกิเลสโดยย่อ แต่นี้กิเลสมันไม่ย่อแล้วล่ะ กิเลสมันเพราะถ้าเราไม่ปฏิบัตินะ โอ้โฮ! เป็นคนดีหมดเลย นั่งทุกคนเรียบร้อยหมด ลองปฏิบัติสิ ไม่ดีสักอย่าง ไม่มีอะไรดีเลย ถ้าไม่ปฏิบัตินะ โอ้โฮ! ดี๊ดี นั่ง กิเลสสบายใจไง ว่าจิตใจดวงนี้อยู่ในอาณัติของเรา ถ้าเมื่อใดเราออกปฏิบัตินะ เมื่อใดเราจะสู้กับมันนะ โอ้โฮ! ไอ้ที่ว่าไม่ปฏิบัติเป็นคนดี๊ดี พอปฏิบัติขึ้นมา อู้ฮู! อะไรไม่ได้เลย ไม่ดีสักอย่างหนึ่งเลย

นั่น เห็นไหม เริ่มต้นเป็นกิเลสโดยย่อ แต่ถ้ากิเลสมันจริงๆ นะ คนที่ทําสมาธิได้ เวลาจิตมันเสื่อมแล้วจะให้กลับมาอีก โอ้โฮ! แสนยาก สิ่งที่พิจารณาโดยปัญญาไปแล้ว แล้วถ้ากิเลสมันรู้ทัน ต่อไปนะ ปัญญาจับพลัดจับผลูมันไม่เข้ารูปเข้ารอยสักที จะทําอะไรไม่เข้ารูปเข้ารอยอะไรเลย ทําไมมันยุ่งยากไปอย่างนี้ ทําไมยุ่งยาก นั่นกิเลสมันตื่นนอนแล้วไง กิเลสมันตื่นนอนแล้ว ถ้าเราสัพเพเหระไม่ทําอะไรเลย โอ้โฮ! ดี๊ดี กิเลสมันหลับสบาย มันอยู่ในอาณัติของมันไง แต่ถ้าวันไหนเราจะสู้กับมันนะ มันตื่นนอนขึ้นมานะ โอ้โฮ! มันฟาดงวงฟาดงามีปัญหาไปหมดเลย มีปัญหาไปหมด การกระทําน่ะนู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ดี ไม่มีสิ่งใดสมดุล ไม่มีสิ่งใดปฏิบัติแล้วได้ประโยชน์หมดเลย

ฉะนั้น ย้อนกลับมา ย้อนกลับมา เห็นไหม ทําความสงบของใจเราเข้ามา แล้วพิจารณาขี้ก็ได้ พิจารณาสิ่งใดก็ได้ เราพิจารณาของเราไปเรื่อยๆ เราพิจารณาของเราไปเรื่อยๆ เรื่องกามราคะวางไว้ก่อน เว้นไว้แต่เวลาปฏิบัติแล้วมันเผชิญเข้ามา เผชิญเข้ามาเราก็ใช้ปัญญาพิจารณาสิ เราใช้ปัญญาพิจารณาเลย สิ่งๆ นี้ สิ่งนี้มันมีของคู่โลกอยู่แล้ว สิ่งๆ นี้ใครบ้างไม่เคยเผชิญมันมา ในการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะกี่ภพกี่ชาติขึ้นมาที่มันเป็นมากี่ภพกี่ชาติไง กี่ภพกี่ชาติที่เราไม่รู้ไม่เห็นๆ

แต่ถ้าจิตมันสงบเข้าไปแล้ว ถ้ามันระลึกได้นะ ระลึกได้ ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติได้ ส่วนใหญ่แล้วท่านระลึกสิ่งใดได้ ท่านเห็นของท่านตามความเป็นจริง ท่านจะเก็บไว้ข้างใน เก็บไว้ในใจของตน มันเป็นคติธรรมของเราคนเดียว อย่างคนอื่นของเขาเป็นเรื่องของเขา เขาจะฟังเราหรือไม่ฟังเราอีกเรื่องหนึ่ง ท่านไม่พูดออกมาหรอก

ท่านจะพูดต่อเมื่อ ธมฺมสากจฺฉา เวลาครูบาอาจารย์ท่านสนทนาธรรมกัน ใครมีแง่มุมอย่างใด ท่านพูดออกมาแล้วฟังกันได้ ฟังกันได้เพราะเหตุใด ฟังกันได้เพราะมันเห็นเหมือนกันไง ฟังกันได้เพราะมันรู้เหมือนกันไง ฟังกันได้เพราะมันเห็นวัฏฏะอย่างนั้นไง ถ้าเห็นอย่างนั้น คุยกันแบบคนที่หูตาสว่างไง คุยกันคนที่มีเหตุมีผล คุยแล้วมันเป็นประโยชน์ทั้งหมด มันธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ไปคุยกับคนพาลไม่มีประโยชน์อะไรหรอก

ฉะนั้น สิ่งใดที่เราประพฤติปฏิบัติ เรารู้ของเรา เก็บไว้ภายใน แล้วเราทําความสงบของใจเข้ามา แล้วฝึกหัดใจของเรา ฝึกหัดใจของเรานะ ฝึกหัดขึ้นไป ทีนี้มันเป็นกิเลส ต่อไปถ้าเราเผชิญหน้ากับมัน เพราะเราจะฆ่ากิเลส กิเลสมันเผชิญหน้านะ คําว่า “กิเลสเผชิญหน้า” ครูบาอาจารย์เราท่านบอกว่า “สงครามธาตุ สงครามขันธ์” ภาวะสงครามกฎหมายก็ใช้บังคับไม่ได้หรอก ภาวะสงคราม ภาวะสงครามอะไรก็เกิดขึ้นได้ทั้งสิ้น ในเมื่อเกิดสงคราม เกิดสงครามขึ้นแล้ว การรบกัน เขาต้องการเอาชนะด้วยกุศโลบายอย่างใด เขาทุ่มเททั้งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาธรรมกับกิเลสมันเผชิญหน้ากัน มันไม่พุทธพจน์จะเป็นอย่างใด ไม่ใช่! ไม่ใช่! มันเป็นภาวะสงคราม ภาวะสงครามมันก็เกิดได้ทั้งนั้น สติดีๆ ปัญญาดีๆ พิจารณาของมันไป ระหว่างสงครามธาตุกับสงครามขันธ์ สงครามธาตุกับสงครามขันธ์มันพิจารณานะ พิจารณา ถ้าเป็นจริงขึ้นมา นั่นน่ะเข้าสัมปยุตกันนั้นมันจะเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมาไง ถ้าเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา นั่นจะเป็นอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่าเวลาเอาจริงนะ เพราะเขาบอกว่าครั้งที่แล้ว ครั้งที่แล้วหลวงพ่อตอบโดยย่อๆ ไง โดยย่อๆ เพราะมันยังไม่มีสิ่งใด เวลาหมอให้ยา เขาก็ให้ยาตามอาการไข้ ในเมื่อมันเจ็บไข้ได้ป่วยเล็กน้อยก็ให้ยาตามแต่อาการไข้นั้น ไม่ให้ยามากเกินไป เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์นะ ท่านเคยสอนจริงๆ เวลาฆ่าไก่ก็ใช้มีดเชือดไก่ เวลาฆ่าโคก็ใช้มีดเชือดโค เวลาฆ่าไก่จะใช้มีดเชือดโค เวลาฆ่าโคจะใช้มีดเชือดไก่ ทําอะไรแล้วมันไม่ดีงามทั้งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาประพฤติปฏิบัติไป เวลาเราพูดไปถึงแนวทางๆ มันเป็นการชี้นําให้เห็นว่าเรามีงานที่จะทําอีกหลายชั้นหลายตอน ที่เวลาเราพูดเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป เราจะให้เห็นว่าเวลาการประพฤติปฏิบัติเรามีงานรออยู่ข้างหน้านะ ไอ้ที่เราทําอยู่นี่ เราอย่าคิดว่างานของเรา เราทําแล้วเราจะจบนะ ส่วนใหญ่คิดอย่างนั้น เวลาทํางานแล้วจะจบ แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ถึงมรรคถึงผล ไอ้เราภาวนาหัดทําสมาธิ เราว่านั่นคือมรรคคือผลแล้ว คือมรรคคือผลเพราะวุฒิภาวะของใจมันอ่อนแอ ทําสิ่งใดมันก็ว่าสิ่งนั้นเป็นความจริงๆ ของมัน เวลาทําไปแล้วมันถึงวนอยู่นั่นไง วนอยู่ในอ่างไง เราทําขึ้นไปเป็นสัจจะเป็นความจริง

นี่พูดถึงว่า เวลาเราทําเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป พูดถึงว่า ถ้าเราจะเผชิญกิเลส ไม่ใช่กิเลสโดยย่อ กิเลสโดยย่อคือเริ่มต้นปฏิบัติใหม่ๆ กิเลสโดยย่อเพราะกิเลสมันยังไม่ตื่นนอน กิเลสมันยังหลับสบายอยู่ภวาสวะอยู่ในหัวใจของเรา แต่เราประพฤติปฏิบัติ จิตสงบเข้าไปแล้ว เข้าไปรื้อไปค้นมัน ไปปลุกมันขึ้นมา ไปปลุกมันขึ้นมาเพื่อจะชําระล้างกัน แต่ถ้ามันมีกําลังอยู่มีมากกว่ามันก็สร้างภาพ มันก็ทําลายเราอย่างนี้ พอทําลายเรา เราก็ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้

การที่เราจะรื้อภพรื้อชาติมันเป็นงานภายใน งานภายในจะเกิดขึ้นมา คนมีงานทํา ทํางานแล้วมันถึงจะรู้ว่าทํางานแล้วมันทุกข์ยากขนาดไหน คนที่ไม่มีงานทํา ไม่มีสิ่งใดทํา มีแต่การคาดการหมาย การจินตนาการ แล้วก็บอกสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ นั่นเป็นเรื่องวาสนาของคน จบ

ถาม : เรื่อง “การมรณภาพของพระสงฆ์”

หลวงพ่อ : เขาเขียนมาอย่างนั้นนะ

ถาม : เคยได้ยินมาว่า เมื่อครั้งพระพุทธเจ้าปลงพระชนมายุสังขาร ถ้าพระอานนท์ทูลขอพระพุทธเจ้า จะทรงมีพระชนมายุยืนยาวต่อไปอีกจริงหรือไม่ หากเป็นจริงดังนี้แล้ว เนื่องจากได้ยินหลวงพ่อปรารภถึงความตายบ่อยครั้ง ลูกจะขอให้หลวงพ่อมีอายุยืนยาวไปอีกจนกว่าลูกจะบรรลุธรรมได้หรือไม่

กราบขอบพระคุณค่ะ หากคําถามไม่เหมาะสมลูกกราบขออโหสิกรรมหลวงพ่อด้วยค่ะ

ตอบ : ไอ้นี่มันเป็นความปรารถนาเป็นแรงใจของตัวเองใช่ไหม แต่นี้บอกว่า “ในเมื่อเคยได้ยินมาว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าปลงอายุสังขาร พระอานนท์ทูลขอ” อันนั้นมันเป็นองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพระอานนท์ มันเป็นข้อเท็จจริง เป็นข้อเท็จจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แล้ว อย่างเช่น ของครูบาอาจารย์เรา เห็นไหม อย่างเช่น หลวงปู่ขาวอย่างนี้ ครูบาอาจารย์ของเราท่านเคยเล่ากันมา ว่าหลวงปู่ขาวท่านจะปลงอายุสังขารหลายที แล้วหลวงปู่ฝั้นท่าน หลวงปู่ฝั้นเป็นพระที่มีอภิญญามาก หลวงปู่ฝั้นเป็นพระที่มีคุณธรรมมาก ท่านไปปั้นพระไว้ที่หน้าผาที่ถํ้ากลองเพล เป็นการต่ออายุสังขารของหลวงปู่ขาว หลวงปู่ขาวท่านถึงอายุยาวนานมา

ไอ้นี่มันผู้ที่มีคุณธรรม ผู้ที่เขามีปัญญาเขาทําได้ เขาเข้าใจได้ แต่ผู้ที่ไม่มีปัญญา ผู้ไม่มีปัญญาเรารู้ไม่ได้ เรารู้ไม่ได้แล้วมันก็เป็นทางโลก ทางโลก เห็นไหม ต่ออายุกัน อะไรกัน นั่นเป็นพิธีกรรม เป็นพิธีกรรมเพื่อเป็นขวัญ เป็นกําลังใจ แต่ทีนี้พูดถึงว่านั่นเป็นข้อเท็จจริงไหม เราบอกเป็นข้อเท็จจริง “ถ้าหากเป็นดังนี้ เนื่องจากที่หลวงพ่อปรารภเรื่องความตายบ่อยครั้ง ลูกจึงอยากขอให้หลวงพ่อมีอายุยืนยาวต่อไปอีกจนกว่าลูกจะบรรลุธรรม”

แล้วถ้าลูกไม่บรรลุธรรมแล้วหลวงพ่อก็ห้ามตายสิ หลวงพ่อก็ต้องห้ามตาย เพราะลูกยังไม่บรรลุธรรม หลวงพ่อต้องอยู่คํ้าฟ้าไป เห็นไหม มันขัดแย้งกันโดยความคิดไง ความคิด ความเห็นมันขัดแย้งไปอย่างนั้น ฉะนั้น ถึงบอกว่า “ถ้าหากว่าได้ยินหลวงพ่อปรารภถึงความตายบ่อยครั้ง บ่อยครั้งๆ” การปรารภถึงความตายคือบทสุดท้ายของชีวิต บทสุดท้ายของชีวิตของทุกๆ คนก็คือความตาย ฉะนั้น เวลาพูดถึงหน้าที่การงาน พูดถึงการประพฤติปฏิบัติ พูดถึงความรับผิดชอบไง

นี้พูดความรับผิดชอบ เวลาพูดถึงแล้วเขาบอกว่ามันก็เท่านั้นแหละ เดี๋ยวเราก็ตายแล้ว เราจะบอกว่าบทสรุปของคนมันก็ตายทุกคน บทสรุปของคนถึงที่สุดแล้วมันก็สิ้นอายุขัยไป มันก็เท่านั้น คือไม่ต้องมาต่อรอง ไม่ต้องมาโต้แย้ง ไร้สาระ เอ็งไม่ตาย ข้าก็ตาย ข้าไม่ตาย เอ็งก็ตาย ไม่รู้ว่าใครตายก่อน มันจะไปใหญ่ ไม่รู้ว่าใครจะตายก่อนกัน ไอ้ที่ว่าห่วงว่าหลวงพ่อ หลวงพ่อต้องอยู่ให้หนูบรรลุธรรมก่อน ไม่รู้ว่าหนูตายไปก่อน หลวงพ่อยังอยู่หรือเปล่าก็ไม่รู้

ฉะนั้น ไอ้นี่เวลาพูดถึงข้อเท็จจริง พูดถึงของความปรารถนา พูดถึงความเป็นธรรม มันก็เห็นใจอยู่ แต่นี้เวลาที่ว่าได้ยินว่าหลวงพ่อปรารภบ่อย ปรารภไม่ใช่อวดหรอก แต่เวลาคนที่พูดถึงเห็นไหม พูดถึงหน้าที่ความรับผิดชอบ พูดถึงความเป็นอยู่ เห็นไหม เดี๋ยวมันก็ตาย ถ้าคนระลึกถึงความตายนี่มรณานุ-สติ คนเรานะ ถ้าระลึกถึงความตายๆ คนนั้นไม่ตายหรอก ไอ้คนที่ประมาทนั่นมันตาย ไอ้คนที่ว่าเดี๋ยวตายๆ มันไม่ตายหรอก เพราะมันระวังตัว พอมันรู้ว่ามันจะตาย คนเราจะตายมันก็ไม่ประมาท มันก็มีสติปัญญา มันก็รอบคอบ มันก็อยู่ของมันไปนั่นแหละ แต่ไอ้คนที่ว่า โฮ! จะอยู่คํ้าฟ้าไม่ตายหรอก ออกไปเดี๋ยวมันตายแล้ว มันตายเพราะความประมาทของมันไง

อันนี้พูดถึงโดยข้อเท็จจริง จะเป็นหรือจะตายมันอยู่ที่อายุขัย อายุขัยของคน อายุขัยของสัตว์โลกที่สร้างมา การสร้างมานะ คนที่จะอายุยืน คนที่อายุยืนนะ เคยที่ว่าประเพณีปล่อยสัตว์ ปล่อยสัตว์ ให้ชีวิตเขา ดูแลชีวิตเขา ชีวิตมันจะยั่งยืนต่อไป คนที่อายุสั้น ทําลายสัตว์ เห็นสัตว์มันมีแต่ทําลายสัตว์ ฆ่าสัตว์ ทําลายสัตว์ คนอายุสั้น อายุสั้นเพราะว่าทําชีวิตเขาให้ตกล่วง แล้วทําให้ชีวิตเขาตกล่วงมันก็มาทอนชีวิตเรานี่ไง

มันอยู่ในพระไตรปิฎก ในเรื่องการกระทําอย่างนี้ มันก็เลยเป็นประเพณีของชาวพุทธไง ปล่อยนก ปล่อยปลา เขาเลยเอานกมาขังให้ปล่อยอยู่นั่นน่ะ ไอ้การปล่อยนก ปล่อยปลาโดยสามเณรของพระสารีบุตรนั้นนั่นเป็นข้อเท็จจริง เป็นข้อเท็จจริงว่าสามเณรนั้นจะสิ้นอายุขัย พอจะสิ้นอายุขัย เขาให้ไปลาพ่อลาแม่ พอลาพ่อลาแม่ พอเลยกําหนดวันแล้วมันไม่ตาย

พระสารีบุตรก็ถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า มันอายุขัยจบแล้วจะต้องตาย เขาเป็นอาจารย์ใช่ไหม เขาก็เป็นห่วงลูกศิษย์ไง เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ว่าอีก ๗ วันเณรนี้จะสิ้นชีวิต พระสารีบุตรก็ด้วยความเมตตาก็ให้ไปหาพ่อหาแม่ คืออุบายคือให้ไปลาพ่อลาแม่ ไอ้เณรนี้มันก็ไปลาพ่อลาแม่ มันไปตามทาง มันไปเห็นปลาที่มันติดอยู่ในนํ้าแห้งทิ้งเอาไว้มันจะเสียชีวิตไง เณรนี้ก็ด้วยความเมตตา เณรนั้นก็จับปลาไปปล่อย จับปลาไปปล่อยแหล่งนํ้า แล้วก็ไปเยี่ยมพ่อเยี่ยมแม่ เยี่ยมพ่อเยี่ยมแม่แล้วกลับมา พระสารีบุตร ๗ วัน ๘ วัน ๙ วัน ๑๐ วัน ไม่เห็นตายสักที ก็ไหนว่า ๗ วันตาย ก็ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ที่เขารอดมาเพราะเขาให้ชีวิตปลานั้น เขาให้ชีวิตคนอื่นต่อเนื่อง เขาไปปลดเปลื้องชีวิตของคนอื่น ไปปลดเปลื้องชีวิตของสัตว์ไง มันต่อชีวิตมาได้” มันเป็นคติที่เราปล่อยนกปล่อยปลากัน ถ้าการปล่อยนกปล่อยปลา เรา เราปล่อยนกปล่อยปลา ไอ้นั่นปลามันจะตาย อย่างเช่น เราจะไถ่ชีวิตสัตว์ เห็นไหม เราก็ไปเอาจากโรงฆ่าสัตว์นั้นจริงๆ ฉะนั้น เอามาอย่างนั้นมันก็เป็นประเพณีของชาวพุทธเราไง ไอ้นี่มันเป็นประเพณี คําว่า “ประเพณีคือทําเลียนแบบ” คือไม่มีเจตนา มันไม่มีวิกฤติอย่างนั้น แต่ของสามเณรนั้นเป็นอย่างนั้นไง นี่พูดถึง เพราะคติธรรมอันนั้น มันเลยเป็นประเพณีของเรามา

แต่สิ่งที่เราพูด เราไม่พูดอย่างนั้น สิ่งที่เราพูด เราพูดหมายความว่า เดี๋ยวก็ตายแล้ว มันจะไปยึดติดอะไร เราจะพูดถึงว่าไม่ติด ไม่ข้อง ไม่ยึดติดอะไร ไม่ต้องเอาแง่มุมใดมาต่อรอง ไร้สาระ เพราะเดี๋ยวกูก็ตายแล้ว ไม่ต้องมาต่อรองกับกู ถ้าความเห็นของเรา เราพูดอย่างนี้ ไม่ใช่ว่า อู้ฮู! จะใหญ่จะโต นู่นก็ของเรา นี่ก็ของเรา กูจะแบกโลกไป โอ้โฮ! เดี๋ยวกูก็ตายแล้ว กูไม่แบกหรอก กูทิ้งไว้นี่ โลกนี่ไม่สน ไม่ใช่ของกู

แต่! แต่แสดงธรรม เห็นไหม แสดงธรรมให้หัวใจของคน ให้มันแข็งแรงขึ้นมา หัวใจของคนอย่าไปยึดติดมัน อย่าไปยึดติดมัน ไม่ใช่ว่า โอ้โฮ! จะยึดมั่นถือมั่น นั่นของเรา นี่ของกู นี่ก็ของกู ทีนี้ใครๆ ก็มาต่อรอง ถ้าของกู เอาไปซ่อนนะ อู๋ย! ไปคุกเข่าขอเลย ของกูไง ถ้าของกู ทุกคนก็มาต่อรองหมด ฉะนั้น บอกว่า ไม่หรอก เดี๋ยวกูก็ตายแล้ว มึงจะเอาอะไร เอาไปเถอะ ใครจะเอาอะไร เอาไป เอาไปเลย ไร้สาระ เพราะชีวิตเรายังไม่มีเลย ชีวิตกู กูยังต้องตาย แล้วกูจะไปต่อรองอะไรกับใคร ไม่มี ไม่สน เพียงแต่ว่าเวลาพูด พูดเผดียงให้ว่าไม่ต้องมาคิดตอแย ว่าอย่างนั้นเลยนะ ใครอย่ามาตอแย ไร้สาระ เพราะอะไร เพราะกูรอวันตาย กูรอวันตายเท่านั้น ถ้าตายแล้วก็จบ ไอ้นี่มันเป็นอายุขัยของเรา

ฉะนั้น มันไม่ใช่ว่า โอ้โฮ! พอโยมได้ยินตกใจเลยเนาะ โอ้! หลวงพ่อปรารภถึงความตาย ไม่ใช่อวดนะ ไม่ใช่อวด ไม่ใช่เอามาโม้ เอามาคุย ไม่ใช่ แต่ถ้าใครเวลาเหมือนกับคนมันเย้ยหยัน มันเย้ยหยันว่า อู๋ย! ต้องมาเอาใจฉัน ต้องมาดูแลฉัน เอ็งดูแลตัวเองเถอะ เดี๋ยวกูตายไปแล้ว ไม่มีกูแล้ว มึงดูแลตัวเอง ตามสบาย ไม่ต้องห่วง ความหมายของเราเป็นอย่างนี้ต่างหาก ความหมายของเรานะ คือว่าบทสุดท้ายของชีวิต ใครมันอยู่คํ้าฟ้า บทสุดท้ายของชีวิต ทุกคนก็ตาย

ฉะนั้น พอเราพูดถึงความตายแล้ว อะไรมันมีค่าบ้างล่ะ คนเราถ้าคิดถึงความตาย เงินก็ไม่มีค่า สมบัติก็ไม่มีค่า ไม่มีอะไรมีค่าสักอย่างหนึ่ง เพราะมันเป็นสมบัติของโลก เพราะเวลาตายไปแล้ว มันไปแล้ว มันไม่เกี่ยวกับสมบัติอย่างนี้ ไม่เกี่ยว นี่คือความหมายของเรา เวลาความหมายที่ว่า “เนื่องจากได้ยินหลวงพ่อปรารภถึงความตายบ่อยครั้ง” อู้ฮู! น้อยกว่าองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าถามพระอานนท์ว่า “อานนท์ เธอระลึกถึงความตายวันละกี่หน” พระอานนท์ก็บอกว่า “โอ้โฮ! ระลึกตั้งหลายหน” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “โอ๋ย! ไม่ทันหรอก ต้องระลึกถึงความตายทุกลมหายใจเข้าออกนู่นน่ะ”

เวลาระลึกถึงความตาย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่นชม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่นชมเลย บอกถูกต้อง ต้องระลึกถึงความตายทุกลมหายใจเข้าออก ไอ้นี่ได้ยินหลวงพ่อปรารภบ่อยมาก บ่อยมากยังนานๆ ครั้งหนึ่ง โอ้โฮ! ถ้าองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่จะบอกว่าพระสงบนี่ประมาทมาก ระลึกถึงความตายช้ามาก เขาต้องระลึกถึงความตายทุกลมหายใจเข้าออกนู่นน่ะ ไอ้นี่นานๆ ปรารภทีหนึ่ง ปรารภทีหนึ่ง พระพุทธเจ้ายังเอ็ดเลยนะเนี่ย แต่โยมไม่คิดแบบพระพุทธเจ้า

พระพุทธเจ้าคิด เห็นไหม “เธอต้องระลึกถึงความตายทุกลมหายใจเข้าออก ถ้าระลึกถึงความตายทุกลมหายใจเข้าออก เราจะไม่ทะเลาะเบาะแว้งกับใครเลย” เพราะอะไร เพราะกูจะตายแล้วไง ถ้าคนระลึกถึงความตายทุกลมหายใจเข้าออกนะ เราจะไม่ทะเลาะเบาะแว้งกับใคร เราจะไม่ไปยึดมั่นสมบัติของใคร เราจะไม่ทําลายใคร เพราะเรารอวันตาย แต่นี่มันบอกไม่ใช่ เอาสมบัติมาเป็นของกูๆ กูจะเฝ้าสมบัตินั้น มันก็เที่ยวไปทะเลาะเบาะแว้งกับคนอื่นไง

นี่มุมมองของโยมไม่ตรงกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่นชมมาก องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ถามพระอานนท์เอง “อานนท์ เธอระลึกถึงความตายวันละกี่หน” “อู้ฮู! ตั้งหลายหน” “โอ๋ย! ช้าเกินไป ต้องระลึกถึงความตายทุกลมหายใจเข้าออก” เอวัง

ลักษณะของกุฏิที่ถูกต้อง
ถ้ากุฏิที่ถูกต้อง ไปดูที่วัดป่าบ้านตาด
ตอนที่หลวงตาท่านอยู่ที่ว่าวิมานๆ นั่นวิมานของหลวงตานะ
หลวงตาท่านบอกว่า วิมานคือเรือนว่าง
คือที่เราสร้างเป็นร้านแล้วมีผ้าล้อม ท่านบอกว่านี่วิมาน
วิมานของพระ
๑. อากาศถ่ายเท
๒. ไม่มีสิ่งใดเป็นความกังวล
การภาวนาสะดวกสบายทั้งนั้นน่ะวิมาน
นี่ไง ถ้าลักษณะถูกต้องคือเรือนว่าง
ถ้าเรือนว่าง ในเงื้อมผา
นี่ไง ลักษณะถูกต้อง ลักษณะถูกต้อง

๕

ตามวินัย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เรียนถามปัญหาเรื่องการสร้างกุฏิของพระตามวินัยครับ”

กราบเรียนท่านพระอาจารย์ที่เคารพ กระผมมีปัญหาสงสัยเรื่องการสร้างกุฏิของพระที่ชอบด้วยวินัย

๑. การสร้างกุฏิโดยไม่มีชานรอบได้หรือไม่

๒. ลักษณะของกุฏิต้องมีลักษณะอย่างไร

๓. คําว่า “อันหาชานรอบ” ตามวินัยหมายความว่าอย่างไร

อนึ่ง ภิกษุใดให้สร้างกุฏิอันหาเจ้าของมิได้ เฉพาะตนเอง ด้วยอาการขอเอาเอง จึงสร้างให้ได้ประมาณในการสร้างกุฏินั้นดังนี้ โดยยาว ๑๔ คืบ โดยกว้างโดยรวมใน ๗ คืบ ด้วยคืบพระสุคต พึงนําภิกษุทั้งหลายไปเพื่อแสดงที่ภิกษุเหล่านั้นพึงแสดงที่อันไม่มีผู้จองไว้ อันมีชานรอบ หากภิกษุสร้างกุฏิด้วยอาการขอเอาเอง ในที่อันมีผู้จองไว้ อันหาชานรอบมิได้ หรือไม่นําภิกษุทั้งหลายไปเพื่อแสดงที่ หรือสร้างให้ล่วงประมาณนั้นเป็นสังฆาทิเสส

ขอเมตตา หลวงพ่อตอบแบบอธิบายขยายความให้แจ่มแจ้งด้วยครับ หากยกตัวอย่างอันประกอบคําบรรยายให้เห็นภาพพอสังเขป จะดีมากเลยครับ

ตอบ : บางทีพูดถึงการศึกษานะ การศึกษาเรื่องภาคปริยัติ การศึกษาเรื่องภาคปริยัติเขาศึกษากันแล้วเขาศึกษาเพื่อเอาวุฒิ วุฒิภาวะ เขาต้องสอบ มันเป็นระบบ

แต่พระกรรมฐาน พระกรรมฐานเขาศึกษานะ จะบอกว่า “พระกรรมฐานไม่มีการศึกษา วันๆ หนึ่งมีแต่เอาหลับหูหลับตา พุทโธๆ มันจะรู้อะไร” พระกรรมฐานเขาศึกษานะ แต่ศึกษาโดยไม่สอบเอาวุฒิไง ศึกษามาเพื่อคุ้มครองตัวเองไง ศึกษามาเพื่อประพฤติปฏิบัติไง

ถ้าศึกษามาเพื่อประพฤติปฏิบัตินะ ประพฤติปฏิบัติ เวลาปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ฉะนั้น เวลาการศึกษา ศึกษาแล้วทางวิชาการเขาโต้แย้งกันไปโต้แย้งกันมา แต่ถ้าในภาคปฏิบัติสิ่งนี้มันมีอยู่แล้ว ถ้ามันมีอยู่แล้วเพราะอะไร เพราะสวดปาฏิโมกข์ทุก ๑๕ คํ่า แล้วเวลาพระกรรมฐานส่วนใหญ่ต้องสวดปาฏิโมกข์ได้ คําว่า “สวดปาฏิโมกข์ได้” หมายความว่าพระถ้าจะพ้นนิสัยต้อง ๕ พรรษาขึ้น ต้องเป็นผู้ฉลาดถึงพ้นนิสัย ถ้าพระเรา ๑๐ พรรษาขึ้นแต่ไม่เป็นผู้ฉลาดเขาไม่พ้นนิสัย

คําว่า “พ้นนิสัย” เวลาคําว่า “พ้นนิสัย” พ้นนิสัยทางโลกก็เหมือนบรรลุนิติภาวะ ถ้าไม่บรรลุนิติภาวะทําสิ่งใดต้องมีผู้ดูแล ฉะนั้น เวลาผู้ดูแล ฉะนั้น สิ่งที่จะพ้นนิสัยได้ สิ่งที่จะพ้นนิสัยได้ต้องผู้ฉลาด ฉลาดในอะไร คําว่า “ภิกษุต้องพ้น ๕ พรรษาเป็นผู้ที่ฉลาดถึงพ้นนิสัย” ก็นี่ไง เพราะอะไร ส่วนใหญ่เพราะสวดปาฏิโมกข์ได้ สวดปาฏิโมกข์ได้ประสาเรานะ ถ้าสวดปาฏิโมกข์ได้ก็จบนิติศาสตร์ เพราะสวดปาฏิโมกข์ได้มันก็รู้กฎหมายไง ถ้ารู้กฎหมายมันก็เอาตัวรอดได้ไง

ส่วนใหญ่แล้วพระ พระกรรมฐานเนี่ยส่วนใหญ่ ว่าส่วนใหญ่จะบอกว่าทั้งหมดไม่ใช่ บางองค์ก็สวดไม่ได้ แต่บางองค์พยายามแสวงหาสวด เพราะในวงกรรมฐานเขาพยายามจะประพฤติปฏิบัติกัน มีความเพียรไง ทีนี้ความเพียรขนาดว่ามันมีตัวหนังสือให้ท่องยังท่องไม่ได้ แล้วเวลาเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาเพื่อเอาจิตสงบ เพื่อจะเกิดปัญญา เรื่องนั้นมันละเอียดรอบคอบกว่าไง นี้ครูบาอาจารย์บอกว่า มันมีตัวหนังสือให้ท่องยังท่องไม่ได้หรือ

เวลาครูบาอาจารย์เรา อย่างเช่น หลวงปู่ชอบ ครูบา-อาจารย์หลายๆ องค์ของเรามากเลย ๗ วัน บวชแล้ว ๗ วัน ปาฏิโมกข์ท่องจบๆ พอท่องจบ ปาฏิโมกข์ ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๑๓ อนิยต ๒ นิสสัคคิยปาจิตตีย์ ๓๐ ปาจิตตีย์ ๙๒ แล้วก็เสขิยวัตร เวลาสวดก็นี่ไง ถ้าสวดได้แล้ว แล้วมีครูบา-อาจารย์เป็นหลัก ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม พอครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมท่านทําให้ดูเป็นตัวอย่างไง ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมท่านทําให้ดูเป็นตัวอย่าง ทําให้ดูเป็นตัวอย่าง ได้ทั้งการศึกษา ได้ทั้งแบบ ทั้งรูปแบบ ทั้งตัวอย่างที่ให้เห็น

กรณีนี้ มันก็กรณีเหมือนกับว่าในวินัยบอกว่า “ไม้สีฟันยาว ๔ นิ้ว แล้ว ๔ นิ้วเป็นอย่างไร” เรื่องนี้เมื่อก่อนนี้การศึกษาหรือพระเรายังไม่เข้มงวด เขาศึกษาแล้วเขาก็งง “ไม้สีฟันมัน ๔ นิ้วอย่างไร” ทีนี้พอดีมีกรรมฐานอยู่ในที่ประชุมด้วยก็หยิบไม้เจียขึ้นมาให้ดูเลย “นี่ไง ๔ นิ้ว” “อ๋อๆ! เลย” แล้วหลวงปู่มั่นทํามามากน้อยขนาดไหน เราทํามานานแล้ว พอทํามานานแล้ว เราทําเป็นข้อเท็จจริงเลย ถ้าข้อเท็จจริงเลยแต่การศึกษายังไม่เข้าใจ เพราะไม่ได้มีการทําไง

ฉะนั้น พอบอกว่า “พระกรรมฐานไม่มีการศึกษา พระ-กรรมฐานหลับหูหลับตา พระกรรมฐานจะไม่รู้เรื่องธรรมวินัย” ไม่รู้ได้อย่างไรถ้าไม่รู้จะเอาตัวรอดได้อย่างไร การจะเอาตัวรอด แต่เขาเอาตัวรอดด้วยการประพฤติปฏิบัติแล้วมันแบบว่าไม่มีวุฒิ ในระบบเขาต้องมีใบประกาศกัน แล้วประสาเราใบประกาศก็เหมือนกับปัจจุบันนี้ มหาวิทยาลัยเกือบทุกมหาวิทยาลัยเลย ให้ตรวจสอบอาจารย์ทั้งหมด เพราะวุฒิภาวะปลอมเอามาจากไหนก็ไม่รู้ ดอกเตอร์เรียนกันอย่างไรมาก็ไม่รู้ ตอนนี้ต้องตรวจสอบกันแล้ว ขนาดมีใบประกาศมันยังปลอมกันเลย

แต่การศึกษานี้มันไม่มีใบประกาศๆ เอ็งมีวุฒิภาวะไหม เอ็งมีความสามารถไหม ถ้ามีความสามารถสิ่งนั้นเป็นความจริง ฉะนั้น เป็นความจริงแล้ว ไอ้เรื่องที่ว่าเวลาพระเราเวลาออกวิเวกนะ ธุดงค์ไป เวลาธุดงค์ไป เห็นไหม อย่างเช่น เช่น ในประวัติปฏิปทาธุดงคกรรมฐาน เวลาไปแล้วในป่าในเขา ถ้าชาวบ้านเขารู้เขาเห็น เขาก็มาสร้างกระต๊อบห้อมหอให้ เขามาสร้างให้ๆ เพราะเราไปเที่ยว มันไปนะแถวภูพาน มันจะมีเป็นแคร่ เป็นแคร่ทําทิ้งไว้ๆ เวลาพระไปก็ไปพักที่นั่นๆ ในป่ามันจะมีแคร่เขาทําทิ้ง ทําทิ้งไว้นะ ทําทิ้งไว้

เหมือนชาวบ้านไง มันมีเส้นทางที่พระเดินธุดงค์ พอเส้นทางพระเดินธุดงค์ เส้นพระเดินธุดงค์มาเขาก็จะมาพักที่นั่น แล้วพระเขาจะรู้กันว่าพระกลุ่มนี้ไปแล้ว เดี๋ยวเขาก็เดินธุดงค์มาไปพัก อันนั้นเป็นของใคร นั่นเป็นของสาธารณะ เป็นแบบว่า ถ้ามันเป็นเหมือนกับที่รกร้างว่างเปล่า เหมือนกับที่ปู่ตาของชาวหมู่บ้าน เป็นที่ฝังศพๆ เป็นที่ทิ้งศพของชาวบ้าน แล้วเวลาพระเขาธุดงค์มา เขาไปพักมา ฉะนั้น ผู้ที่เขาไปทําบุญกุศลที่เขามีใจที่เป็นธรรม เขาก็ไปสร้างแคร่ไว้ให้ ฉะนั้น สร้างแคร่ไว้ให้ อันนั้นจะบอกว่าพระเที่ยวไปไม่มีใครเป็นเจ้าของ แล้วไม่มีใครไปยึดมั่น ไปยึดให้มันเป็นอาบัติขึ้นมา

ฉะนั้น เวลาคําถาม พอเข้ามาคําถามใช่ไหม คําถามบอก “เดี๋ยวนี้พอโลกมันเจริญขึ้น เวลาสร้างวัดก็ต้องมีใบอนุญาต” เวลาไปพักที่ไหนถ้าเป็นป่า เจ้าหน้าที่ป่าไม้ก็จะไล่พระออกจากป่า เพราะว่าเข้ามาพักไม่ได้เดี๋ยวจะมายึดสร้างวัด แล้วถ้าเป็นบ้านของคน เป็นบ้านชาวบ้าน มันก็มีเจ้าของทั้งนั้นๆ ไปทํารุ่มร่ามไม่ได้เพราะมันผิดกฎหมาย ถ้ามันผิดกฎหมายเรื่องอย่างนี้มันก็เลยเกิดขึ้น

ถ้าเกิดขึ้นมา ไปที่คําถามนะ “การสร้างกุฏิโดยไม่มีชานรอบได้หรือไม่” การสร้างกุฏิโดยมีชานรอบไม่มีชานรอบ ชานรอบนี้มันเป็นวัดประเภทใด วัดอะไร แต่ถ้าพูดถึงถ้าเป็นพระกรรมฐานไม่เกี่ยวเพราะอะไร เพราะอยู่ในเงื้อมผา อยู่ในเรือนว่าง อยู่โดยทั่วไป ฉะนั้น ไอ้ที่เป็นชานรอบไม่เป็นชานรอบมันเป็นกฎหมายนะ ถ้าเวลามีชานรอบ นี่ข้อที่ ๑ เพราะมันเป็นกฎหมายอย่างไร กฎหมายหมายความว่า คําว่า “ตามวินัย ตามวินัย” วินัยพระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ ถ้าบัญญัติขึ้นมาแล้วมันเป็นกฎหมาย ถ้าทําผิดกฎหมายมันก็เป็นอาบัติทั้งนั้น ถ้าเป็นกฎหมาย

ฉะนั้น บอกว่า “ต้องมีชานรอบ” ชานรอบมันมีตั้งแต่อุทายี สมัยพุทธกาลพระอุทายีเป็นนายช่างเก่า พอนายช่างเก่าเขามาบวชแล้วเขาก็ปั้นดินไง ปั้นดินแล้วเขาก็เผา เขาเผา โอ๋ย! มันขึ้นเป็นแบบว่าเป็นเหลือบเลยล่ะ ใครๆ ก็ไปดู ใครๆ ก็ไปดู รํ่าลือถึงพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกว่า “ให้ทุบทิ้ง” สั่งให้ทุบทิ้งเลย พระอุทายีๆ อยู่ในพระไตรปิฎก สิ่งนั้นเวลามันเป็นวัดเป็นวาขึ้นมา เวลามันสร้างขึ้นมาๆ แล้วถ้ามันทําสิ่งใดที่มันเป็นโลกวัชชะ โลกเขาติเตียน ๑.

๒. สมัยพุทธกาลนะ นี้สมัยพุทธกาล ไม่สมัยปัจจุบันนี้ชาวบ้านเขาเห็นนะ เห็นวัว วัวสีเหลืองๆ มันเดินมานะ เขาตกใจวิ่งหนีหมดเลยเพราะอะไร เพราะพระไปเรี่ยไรจนเขาทนไม่ไหว นี่สมัยพุทธกาลมันก็มี เพราะถ้าไปเรี่ยไรเขามา นี่ไง ถ้าจะสร้างกุฏิโดยที่ไปขอเขาไปเรี่ยไรเขาๆ ถ้ามันเรี่ยไรจนสังคมเขาเบื่อหน่าย ไปเบียดเบียนเขาจนเขาเบื่อหน่าย พอเบื่อหน่ายเห็นวัวเดินมานึกว่าพระ หนีก่อนเลย ตกใจขนาดนั้น นี่อยู่ในพระไตรปิฎกนะ มันไม่มีสมัยนี้หรอก

อย่างนี้มันถึงมีการห้ามไง ห้ามว่า ถ้าจะขอเขาได้มากได้น้อยแค่ไหน ไม่ใช่ญาติไม่ใช่ปวารณาถ้าขอสิ่งนั้นได้มา ใครขอมาวัตถุนั้นเป็นนิสสัคคิย ตัวเองเป็นปาจิตตีย์ ไม่ใช่ญาติไม่ใช่ปวารณาห้ามขอ ห้ามเด็ดขาด แต่ถ้าเป็นขณะเขาปวารณาแล้ว ปวารณาเท่าไร ปวารณามากน้อย นี่พูดถึงถ้าตามวินัยนะ ถ้าตามวินัย ถ้ามันตามวินัยมันเป็นแบบนั้น ถ้าตามวินัย

แต่เดี๋ยวนี้มันเป็นเรื่องการตามใจตัวเองไง พอตามใจแล้วก็ไปตามกิเลส พอตามกิเลสไป มันก็มีปัญหาขึ้นมา พอมีปัญหาขึ้นมา พูดถึงว่า ถ้าตามวินัยต้องเป็นตามวินัยนั่น ฉะนั้น เวลาการสร้างถ้าตามวินัยสร้างเป็นของส่วนตนๆ แต่ความจริงมันไม่ใช่ มันไม่ใช่เพราะอะไร มันไม่ใช่เพราะถ้าขออนุญาตสร้างวัดๆ สร้างวัดเสร็จแล้วขออนุญาตตั้งวัด พอตั้งวัดเสร็จแล้วมันเป็นสมบัติของชาติ วัดมันเป็นสมบัติสาธารณะ มันไม่ใช่ของของใคร ถ้าไม่เป็นของใคร อย่างเช่น เจ้าอาวาสเขาก็อยู่แค่ชีวิตเขา พอสิ้นชีวิตไปมันก็ตั้งองค์ใหม่ขึ้นมาเป็นเจ้าอาวาส โดยการปกครองตามกฎหมายของคณะสงฆ์ ถ้าเป็นของคณะสงฆ์นะถ้ามันเป็นวัดเป็นวามันเป็นของสาธารณะ มันไม่ใช่ของบุคคล ต้องแยกตรงนี้ก่อนไง

แต่ถ้าเป็นของบุคคล เวลาของบุคคลมันก็เข้ากับคําถามนี้ ถ้าคําถามนี้สร้างให้ใคร สร้างให้ใครก็เป็นของของเขา แล้วสิทธิ์ล่ะ เพราะสมมุติว่าสร้างให้เรา เราเป็นพระนะ สร้างให้เราเป็นของของเรา แต่พอเราตายไปแล้ว สมบัติของพระตายไปแล้วสมบัตินั้นตกเป็นของใคร มันก็ต้องเป็นของศาสนาอย่างเดิมนั่นแหละ นี่ตามกฎหมายนะ ตามกฎหมาย สมมุติว่าพระองค์ใดก็แล้วแต่มีสมบัติส่วนตัว ถ้าไม่ได้ทําพินัยกรรมไว้ ไม่ได้ทําพินัยกรรมยกให้ใครไว้ เวลาเขาตายสมบัตินั้นตกเป็นของศาสนานะ

ทีนี้ย้อนกลับมา นี่พูดถึงกฎหมายก่อน ฉะนั้น คําถามเขาต้องแยกก่อนไง เขาต้องแยกก่อนว่าสิ่งที่ว่าสร้างกุฏิ สร้างกุฏิให้เป็นของบุคคล แล้วของบุคคล ของบุคคลก็เป็นสิทธิของเขานะ เป็นสมบัติส่วนตัวว่าอย่างนั้นเลย ถ้าเป็นของบุคคลก็เป็นสมบัติส่วนตัว แต่ส่วนใหญ่ที่เราไปสร้างกันในวัดๆ เป็นของส่วนตัวหรือของวัด ส่วนใหญ่แล้วเป็นของวัด ถ้าเป็นของวัดปั๊บไอ้สิ่งที่คําถามที่ถามมาต้องชี้ที่ก่อนต้องอะไรก่อน มันก็ยกเว้นไป สิ่งที่จะต้องมีคนมาชี้ที่ก่อน จะต้องให้สงฆ์บอกที่ มันยกไปเพราะว่ามันไม่ได้สร้างให้บุคคลไง

เพราะสร้างให้บุคคลวินัยบังคับไว้ ๒ ชั้น ชั้นหนึ่งคือขอเองไม่ได้ เพราะถ้าขอมาจะสร้างเป็นของบุคคล คนคนนั้นจะสร้างนะ อย่างเรา โอ้โฮ! เราเคยอยู่คอนโดมิเนียมมา ๕๐๐ ชั้น เวลาบวชพระขึ้นมาเราก็จะสร้างกุฏิส่วนตัว เราจะสร้าง ๔๐๐ ชั้น มันก็บังคับไว้ใช่ไหม เพราะอะไร เพราะมันเป็นกิเลส ถ้าตามใจคนคนนั้น คนคนนั้นกิเลสมาก พอคนคนนั้นกิเลสมากเวลาเข้ามาเป็นพระแล้วเขามีศักยภาพ เขาจะสร้างที่อยู่ของเขา เขาก็จะสร้างมหัศจรรย์น่ะสิ

พระพุทธเจ้าถึงบอกว่า ถ้าเป็นของบุคคลไม่ได้ โดยยาวได้ ๑๒ คืบ โดยกว้างได้ ๗ คืบ ถ้าโดยรอบก็โดยระเบียง ระเบียงโดยรอบ โดยรอบระเบียงนั้นแล้วจะสร้างเพราะมันเป็นที่ของวัด ที่ของสาธารณะ เอ็งจะเอามาสร้างได้อย่างไร ก็ต้องเอาพระมาชี้ที่ไง เอาพระในที่นั้นมาชี้ที่ ชี้ขอบเขตไม่ให้มันขอบเขตมา

แต่ถ้าเป็นของวัด ถ้าเป็นของวัดคณะกรรมการมันตกลงกันแล้ว เราจะสร้างสิ่งใดในวัด มันอีกเรื่องหนึ่งนะ มันเป็นประเด็นซ้อนกันอยู่ไง เป็นของบุคคลหรือของวัด ถ้าเป็นของวัดไอ้ที่ว่าต้องชี้ที่ก่อนต้องบอกให้มาชี้ที่อันนี้จบไปๆ แต่มันก็เป็นของวัด กรรมการเขาทํากันอยู่แล้ว ทีนี้มันมีกรรมการของวัดก็คือคณะสงฆ์ คณะสงฆ์เป็นผู้ดูแลของของวัด แล้วถ้าของบุคคลมันซ้อนมาไง บุคคลมันซ้อนมาในคณะสงฆ์นั้น คณะสงฆ์นั้นมันต้องมีสงฆ์ครบถึงเป็นสงฆ์ขึ้นมาใช่ไหม แล้วบุคคลคนนั้นแล้วบุคคลไปสร้างขึ้นมามันจะมีอํานาจซ้อนกัน ว่าอย่างนั้นเถอะ ถ้ามีอํานาจซ้อนกันมันก็ต้องใช้มติสงฆ์นั้น ต้องให้สงฆ์ชี้ที่ก่อน

ฉะนั้น “คําถามข้อที่ ๑ การสร้างกุฏิโดยไม่มีชานรอบได้หรือไม่” อันนี้บอกว่า เพราะมันก็มีนะ ระเบียงมันก็มีของมัน ได้หรือไม่ เพราะว่าเราไม่อยากฟันธงไง พอฟันธงเดี๋ยวว่าขัดพุทธพจน์อีก ไปขัดพระพุทธเจ้ายิ่งยุ่งใหญ่เลย ฉะนั้น “การสร้างกุฏิโดยไม่มีชานรอบได้หรือไม่” เราไม่ใช่บอกว่าได้หรือไม่นะ แต่ในปัจจุบันนี้เราบอกว่าไม่เห็นมีชานรอบเลย เขาก็สร้างกันโดยปกติ นี่อันหนึ่งนะ

“๒. ลักษณะของกุฏิที่ถูกต้องมีลักษณะอย่างใด” ลักษณะของกุฏิที่ถูกต้อง ถ้ากุฏิที่ถูกต้อง ไปดูที่วัดป่าบ้านตาด ตอนที่หลวงตาท่านอยู่ที่ว่าวิมานๆ นั่นวิมานของหลวงตานะ หลวงตาท่านบอกว่า วิมานคือเรือนว่าง คือที่เราสร้างเป็นร้านแล้วมีผ้าล้อม ท่านบอกว่านี่วิมาน วิมานของพระ ๑. อากาศถ่ายเท ๒. ไม่มีสิ่งใดเป็นความกังวล การภาวนาสะดวกสบายทั้งนั้นวิมาน นี่ไง ถ้าลักษณะถูกต้องคือเรือนว่าง ถ้าเรือนว่าง ในเงื้อมผา นี่ไง ลักษณะถูกต้อง ลักษณะถูกต้อง

แต่ในปัจจุบันนี้มันต้องติดกระจกนะ มันติดกระจกหมดนะ ลักษณะที่ถูกต้อง อันนี้เราจะบอกว่ามันเป็นยุคสมัยด้วยนะ ยุคสมัยนี้ไง ยุคสมัยนั้นสิ่งปลูกสร้างมันยังไม่แข็งแรง ยุคสมัยนี้มันแข็งแรงแล้วนั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง นี่ลักษณะที่ถูกต้อง

“๓. คําว่า “อันหาชานรอบ” ตามธรรมวินัยหมายความว่าอย่างใด” คําว่า “หาชานรอบตามวินัย” ถ้าในความเห็นเรานะ ก็แบบว่าให้มันเป็นกิจจะลักษณะ ว่าอย่างนั้นเลย เป็นกิจจะลักษณะ เพราะในเมื่อถ้าเป็นของบุคคลแล้วถ้ามันไม่มีกิจจะลักษณะ ไม่ชัดเจนขึ้นมา เดี๋ยวมันพาดพิงกับคนอื่นไง พาดพิงกับของของสงฆ์ แล้วเดี๋ยวพระทะเลาะกัน ว่าอย่างนั้นเลย

แต่ถ้ามีลักษณะมีชานรอบ ลักษณะมีชานรอบ ประสาเราก็ไปดูกุฏิหลวงปู่มั่นสิ มีชานรอบไหม แล้วถ้ากุฏิกรรมฐานมันมีชานรอบแล้วยังมีทางจงกรมอีกด้วย ทําเป็นทางจงกรมไว้เลย เวลาครูบาอาจารย์เราท่านทํา พระกรรมฐานศึกษามาจากโคนต้นไม้ ศึกษามา เวลาศึกษาๆ ศึกษาธรรมะของตน ศีล สมาธิ ปัญญา เราปรารถนาศีล สมาธิ ปัญญา เราปรารถนามรรคปรารถนาผล เราบวชมาเพื่อมรรคเพื่อผลไม่ได้บวชมาเพื่อกุฏิ ไม่ได้บวชมาเพื่อความอยู่สุขอยู่สบาย หลวงตาท่านเทศนาว่าการตลอดเวลา “ถ้ายังเห็นแก่ปากแก่ท้อง ธุดงค์ไม่ได้”

ถ้ายังติดนะ วัดไม่ให้มีตู้เย็น ถ้ามีตู้เย็นแล้วมันกินแต่นํ้าเย็น พอกินนํ้าเย็นเสร็จแล้วออกธุดงค์ไม่ได้แล้ว เพราะในป่ามันไม่มีตู้เย็น มันกินจนติดเป็นนิสัย พอเป็นนิสัยแล้วมันออกไปลําบากไม่ได้แล้ว ฉะนั้น พระไม่ให้มีอะไรเลย ให้มันทุกข์ให้มันยาก มันจะไปอยู่ป่าไหนก็ได้ มันจะอยู่บาดาลก็ได้ มันจะไปไหนก็ได้ ฝึกไว้ตั้งแต่ตอนนี้ไง

ถ้าฝึกไว้ตั้งแต่ตอนนี้แล้ว เห็นไหม สิ่งนี้มันฝึกไว้ ถ้ามันฝึกขึ้นมา ครูบาอาจารย์ที่ท่านสั่งสอน สั่งสอนอย่างนี้ ถ้าสั่งสอนอย่างนี้แล้วๆ ไม่ได้สอบเอาวุฒิด้วย ไม่ได้สอบเอาใบประกาศด้วย แต่ทําขึ้นมาเพื่อไม่ให้มีความกังวล ไม่ให้มีสิ่งใดมากดถ่วงในใจของตน แล้วภาวนาขึ้นไปมันก็ถูกต้องๆๆ ถ้าถูกต้อง ถ้าบอกว่า “สิ่งที่กุฏิที่มันถูกต้องมันควรจะเป็นอย่างใด” ฉะนั้น อันนี้เป็นคําถามใช่ไหม คําถามข้อ ๑. ๒. ๓.

ฉะนั้น บอกว่า คําถาม “อนึ่ง ภิกษุใดที่จะสร้างกุฏิอันหาเจ้าของมิได้ โดยเฉพาะตนเอง โดยอาการขอเอาเอง” โดยอาการขอเอาเอง ไปขอเขา “ดูสิ สร้างแล้วจะได้วิมานนะ สร้างแล้วมันจะได้บุญกุศลมากนะ” แล้วพอสร้างเสร็จแล้ว แล้วใครไปอยู่ในวิมานนั้นล่ะ เออ! สร้างเสร็จแล้วใครไปอยู่ในวิมานนั้น เขาสร้างขึ้นมาเพื่อให้ภิกษุ ให้ผู้ที่เห็นภัยในวัฏสงสารเป็นผู้ที่หลบแดดหลบฝนเท่านั้น แล้วประพฤติปฏิบัติ นี่คือเป้าหมายของศาสนาไง

แต่ถ้าเวลาเป้าหมายในปัจจุบันนี้ทุกคนก็บอกว่าศาสนาต้องเจริญ ศาสนาเจริญก็ไปแข่งขันกันเจริญ แล้วเวลาเจริญขึ้นมา ศาสนาประจําชาติๆ หลวงตาเลยบอก ศาสนาประจําหัวใจ ถ้าหัวใจของคนดีหมดแล้วนะสิ่งปัญหาอย่างนี้มันไม่เกิดขึ้น ทีนี้ปัญหามันไม่ได้เกิดขึ้นอย่างนั้น ปัญหาคนที่มันมีเป้าหมายว่าอยากจะแข่งขันกัน อยากจะเชิดหน้าชูตา พอเชิดหน้าชูตา แต่ไม่ได้เชิดชูธรรม ถ้ามันเชิดชูธรรมนะมันจบเลย ถ้าเชิดชูธรรมในหัวใจนะ ถ้าหัวใจมันเบิกบานแล้วเรื่องอย่างนี้มันเป็นส่วนประกอบ แต่เนื้อหาสาระคือความจริงๆ มันไม่จําเป็นต้องไปเถียงกันตรงนั้นไง

ฉะนั้น ไม่เถียงกันตรงนั้น เห็นไหม สิ่งที่ว่าโดยอาการขอเอาเอง ขอมาเพื่อใครล่ะ เวลาครูบาอาจารย์ของเราไม่ปรารถนา ไม่ต้องการสิ่งใดเลย มันไหลมาเทมาทั้งนั้น ถ้าไหลมาเทมาขึ้นมา ท่านก็ทําประโยชน์ของโลกไป ถ้ามันเป็นประโยชน์ เพราะคนมันมีมันก็ต้องมี เราจะบอกว่า คําว่า “มี” มันจะมีหมายความว่า ท่านได้สร้างของท่านไว้แล้วมันจะมีมันต้องมี ถ้าไม่ได้สร้างไว้คือมันไม่มี ถ้ามันไม่มีอยากจะมี ถ้าอยากจะมีขึ้นมา เห็นไหม โดยขอเอาเองมันก็จะเกิดขึ้น

กรณีนี้ถ้าพูดถึงมันสะเทือนใจไปถึงเทวทัตทุกทีเลย พระ-เทวทัต เวลาที่นางวิสาขามาเยี่ยมพระๆ พอมาเยี่ยมพระก็มีนํ้าปานะมาฝากองค์นั้นองค์นี้ มาฝากพระนันทะ มาฝากพระ-อานนท์ ทําไมไม่ถามถึงเทวทัตสักที ถ้าเทวทัตมันก็เสมอกัน ลูกกษัตริย์เหมือนกัน ทําอย่างไรจะให้เขาเห็นความสําคัญของเรา จะให้เห็นความสําคัญของเรามันก็ต้องมีตัวตนใช่ไหม มีตัวตนก็เอาใครดีก่อน เอาอชาตศัตรูเพื่อจะเอาความสําคัญเพื่อจะเอาตัวตน เพื่อจะให้คนเห็นความสําคัญของตน สุดท้ายแล้วก็ถลําลึกไปจนเป็นเทวทัต จนทําลายสงฆ์นั่นน่ะก็เกิดจากตรงนี้ เกิดจากเท่าเขาเทียมเขา

จะไปเท่าเทียมใคร เทียมกิเลสในใจนี่สิ ถ้ามันเทียมกิเลสในหัวใจเนาะ ถ้ามันเทียมกิเลสในหัวใจมันเอาธรรมะทัดเทียมแล้วเอาธรรมะบดบี้มัน เอาธรรมะสูงส่งกับมัน อันนี้มันเป็นไปได้

ฉะนั้น บอกว่า “โดยการขอเอาเองใช่ไหม” ฉะนั้น บอกว่า “การสร้างกุฏิโดยกว้าง ๑๒ คืบ โดยยาว ๑๐ คืบพระสุคต พึงนําภิกษุทั้งหลายไปเพื่อแสดงที่ ภิกษุเหล่านั้นพึงแสดงที่อันไม่มีผู้จองไว้อันมีชานรอบ” ไอ้นี่มันอยู่ในวินัยมุขๆ เพราะพวกนี้วินัยมุขเล่ม ๑ เล่ม ๒ เล่ม ๓ แล้วในวินัยมุขมันก็เป็นตําราการศึกษานั่นน่ะ พอศึกษามาแล้วมันก็เป็นความจริงนั่นแหละ ทีนี้แต่เราพูด เราพูดอย่างนี้ ฉะนั้น พอขอเมตตา เราก็จะบอกว่า ถ้าตามวินัยเราทําตามวินัยโดยที่เราต้องเข้าใจ

แต่ถ้าเราตามหัวใจของตน ตามกิเลสของตน ถ้าเราไม่ตามกิเลสของตนสิ่งที่ทําไว้ๆ ทําเป็นประโยชน์สาธารณะ ถ้าไม่ใช่ของบุคคล จบเลย คือไม่ใช่ของของเรา ถ้าไม่ใช่ของของเรามันก็ไม่มีอะไรเกี่ยวพัน เว้นไว้แต่ อย่างเช่น เช่นที่ว่าถ้าเป็นอาบัติเราทําผิดเอง เราก็ผิดหมด ถ้าเราไม่ได้ทํามันก็ไม่ผิด เว้นไว้แต่สภาคกรรม สภาคกรรมคือทําทั้งหมดมันเป็นไปโดยไม่รู้ตัว อันนั้นเป็นสภาคกรรม กรรมที่ว่ามันเกิดขึ้นร่วมกันไง แต่ถ้าเกิดขึ้นร่วมกันอย่างนั้นปลงอาบัติไม่ตก มันต้องอาบัติไม่ใช่เป็นตัวมันถึงปลงตก

นี่พูดถึงว่ากุฏิเนาะ เพียงแต่เราจะพูดว่าของที่เป็นของของตน ของของที่เป็นของบุคคล กับของของที่เป็นสาธารณะ หรือเป็นของของวัด ถ้าเป็นของของวัดนะ ของสาธารณะ ถ้าบอกอย่างนี้ปั๊บเป็นของของตนแล้วทําได้แค่นี้ แล้วที่เขาสร้างกันตึกใหญ่โตมหาศาล ๕ ชั้น ๑๐ ชั้น เดี๋ยวมันจะไปพาดพิงคนอื่นไง เราไม่พาดพิงเขา อันนั้นเราจะยกให้ว่าเขาสร้างเป็นของวัดๆ แต่ทุกคนก็ยังยึดว่าเป็นผลงานของตนนะ เพราะในการปกครองเขาจะเอาตรงนี้มาเป็นผลงาน แล้วขอความดีความชอบกันไง พระก็เลยแข่งขันกันสร้าง แต่ไม่แข่งขันกันสร้างธรรมในใจ

ฉะนั้น หลวงตาท่านบอกว่า “สมบัติของพระคือคุณธรรม ถ้าพระยังทรงธรรมทรงวินัยไม่ได้ ใครจะทรง ธรรมะ ธรรมะสําคัญ เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” แต่กูเห็นเอ็งวิ่งไปหาอย่างอื่นหมดเลย เอ็งไม่ได้หาธรรมกันเลย เอ็งจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด แล้วธรรมมันคืออะไร ก็ยังไม่รู้จักธรรมคืออะไรอีกด้วยนะ ถ้าทําได้จริงมันก็ย้อนกลับมา ฉะนั้น ของนี้ถ้ามันเป็นของบุคคลต้องทําตามวินัยทั้งหมด

ถ้าเป็นของบุคคลนะ แต่ส่วนใหญ่แล้วของบุคคลมันแทบจะไม่มีแล้วล่ะ เพราะมันเป็นวัด พอวัดนะระบบการปกครองมันไม่มีของบุคคลหรอก เว้นไว้แต่ๆ ที่เขาสร้าง เวลาเขาสร้าง สร้างกุฏิให้กับวัดต่างๆ แล้วก็จารึกชื่อผู้สร้างไว้ อันนั้นเป็นจารึกผู้เสียสละจารึกผู้ให้ทาน ไม่ใช่จารึกบอกว่าเป็นของพระองค์ใด แต่ส่วนใหญ่จะเป็นของวัด ต้องดูตรงนี้ ต้องดูว่าถ้าเป็นของวัดเป็นของสาธารณะ เรื่องขนาดว่า ๑๒ คืบ ๗ คืบ อันนี้ยกไว้ แต่อันนี้ถ้าเป็นของบุคคลคนคนเดียวไง พระองค์เดียวจะอยู่กว้างขวางขนาดไหน พระองค์เดียวก็อยู่แค่นี้ ถ้าไม่อย่างนั้นแล้วมันจะขอไม่มีที่สิ้นสุด

พระพุทธเจ้ามาให้เสียสละทาน แต่ไม่ใช่ให้มันเกินกว่าเหตุ ไม่ให้ไปเบียดเบียนเขาจนหมดเนื้อหมดตัว พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนอย่างนั้นหรอก พระพุทธเจ้าสอนนะ สอนทุกคนให้มีความสุข ไม่เบียดเบียนกันนะ ไม่เบียดเบียนซึ่งกันและกัน แต่ถ้าใครมีกําลังมากน้อยแค่ไหน อันนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง นี่พูดถึงการสร้างกุฏิเนาะ จบ

ถาม : เรื่อง “วิธีปฏิบัติ”

ผมมีคําถามเรียนถามพระอาจารย์ครับ

๑. ผมเคยได้ยินคํากล่าวที่ว่า พอจิตเป็นสมาธิแล้วก็ใช้ปัญญายกขึ้นเป็นวิปัสสนา หมายความว่าอย่างไรครับ

๒. ใช่แบบการที่เราใช้สติ ใช้สมองคิดพิจารณา เช่น พิจารณาร่างกายว่าเป็นไตรลักษณ์ หรือพิจารณาร่างกายว่าเป็นอสุภะ แบบนี้ใช่หรือไม่ครับ

๓. แบบนี้คืออยู่ในขั้นสุตมยปัญญาและจินตมยปัญญาใช่หรือไม่ครับ แล้วขั้นภาวนามยปัญญาจะต้องปฏิบัติอย่างไรครับ ปัจจุบันผมใช้พุทโธอยู่ครับ

ตอบ : ถ้าใช้พุทโธๆ อยู่ เราก็ระลึกพุทโธต่อเนื่องกันไป พุทโธต่อเนื่องไปก่อนเนาะ นี้ในการประพฤติปฏิบัติ วิธีปฏิบัติ เห็นไหม วิธีปฏิบัติการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ พุทโธ ธัมโม สังโฆ มรณานุสติ เทวตานุสติ เพ่งกสิณ กสิณ ๑๐ วิธีปฏิบัติ วิธีการทําความสงบ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังเปิดไว้ถึง ๔๐ วิธีการ แล้วเวลาวิธีการวิปัสสนาวิธีการใช้ปัญญาไม่มีขอบเขตเลย

วิธีการทําความสงบของใจ ๔๐ วิธีการ ถ้าจิตมันสงบแล้ว เห็นไหม เหมือนภาชนะที่ใส่นํ้าเต็มแล้วมันก็จะล้นภาชนะนั้นไป จิตของคนถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันไม่รู้จักใช้มันก็จะล้น มันก็อยู่แค่นั้นน่ะ แล้วไม่ใช่อยู่แค่นั้นธรรมดานะ เวลามันเสื่อมไง เพราะคนถ้าไม่รู้จักว่ามันล้นหรือมันพอดี ถ้าไม่รู้จักล้นหรือพอดีหรือขาด มันจะรักษาไม่ได้หรอกว่าสมาธิควรเป็นอย่างใด

คนที่จะรักษาได้ ๑ เวลามันพร่องอยู่ก็รู้ว่าพร่องอยู่ เวลามันเต็มก็รู้ว่ามันเต็ม เวลามันล้นก็ต้องรู้ว่ามันล้น แล้วล้นควรทําอย่างไรให้มันพอดี ถ้ามันพอดีนั่นแหละคือสัมมาสมาธิ ถ้ามันมีสัมมาสมาธิขึ้นมาแล้ว ถ้ารู้จักการฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนาได้นั้นมันถึงจะเป็นวิปัสสนาตามข้อเท็จจริง แต่ถ้าวิปัสสนาตามข้อเท็จจริงนี้มันต้องมีครูบาอาจารย์คอยประคองคอยชี้แนะ

ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ อย่างหลวงปู่มั่นไม่มีครูบาอาจารย์ ท่านฝึกหัดของท่านเอง เวลาถ้ามันผิด ภาวนาจบแล้วท่านก็มาทดสอบในใจของท่านว่ามันดีขึ้นหรือมันเลวลง มันไม่มีอะไรดีขึ้นเลย ไม่ดีขึ้นเลยท่านถึงได้ไปลาพระโพธิสัตว์ของท่าน แล้วท่านมาฝึกหัดทําความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบแล้วท่านก็ฝึกหัดพิจารณากายของท่านขึ้นมา พอพิจารณากายไปโดยการใช้ปัญญานั่นน่ะ เพราะมันได้ละบุญกุศลอันที่ว่าจะต้องดําเนินการเป็นพระโพธิสัตว์ไปข้างหน้า มันก็เข้าไปเผชิญหน้ากับกิเลส เข้าไปชําระล้างกิเลสมันเบาบางลงๆ ท่านบอก “อ๋อ! อย่างนี้มันใช่ อย่างนี้มันใช่” นี่พูดถึงคนที่มีอํานาจวาสนาไง

ถ้าคนไม่มีอํานาจวาสนานะ เวลามันใช้มันเถรตรงไง เถรส่องบาตรไง บอกว่าพอจิตมันสงบแล้วมันก็ใช้ปัญญา พอใช้ปัญญาแล้วมันก็คําถาม “ปัญญาอย่างนี้เป็นปัญญาสมองหรือไม่ ปัญญาอย่างนี้เป็นปัญญาการใช้สติหรือไม่” พอบอกเป็นปัญญามันก็กลัวปัญญาที่ผิดไง เพราะมันไม่เคยเห็นประสบการณ์ถูกหรือผิด มันถึงได้ไขว้เขว พอไขว้เขวขึ้นไปแล้วมันก็ใช้แต่ธรรมะ ใช้แต่คําสอนของพระพุทธเจ้ามาอ้างอิงไง “ก็สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงไง ก็ใช้ปัญญาไปแล้วๆ ก็ความคิดทําไมไม่ใช่ปัญญา ก็นี่ปัญญาทั้งนั้นไง”

มันเป็นปัญหาโลกแตก มันเป็นปัญหาโลกแตก ถ้าเป็นปัญหาโลกแตกขึ้นมามันก็เป็นปัญหาโลกแตก ฉะนั้น พอเป็นปัญหาโลกแตกมันก็ต้องเทียบเข้ามาที่หัวใจของคนก่อน หัวใจของคนมีเป้าหมายอย่างไร เรามีเป้าหมายใช่ไหม เป้าหมายของเราคือมันทุกข์ มันอยากจะพ้นจากทุกข์ มันจะให้ทุกข์เบาบางลงเราก็รู้ได้ แต่นี้คนเราวุฒิภาวะมันอ่อนแอไง พอจิตมันเคลิ้มๆ มันปล่อยปละละเลย มันโยนทิ้ง มันทิ้งมันขว้าง “โอ๋ย! สบายๆ”

แต่ถ้าคนเขามีสติปัญญานะ “เอ๊ะ! มันไม่ใช่นะ มันต้องมีเหตุมีผลมากกว่านี้นะ ถ้ามันจะปล่อยวางสิ่งใดมันก็ต้องรู้สิว่ามันถูกหรือผิด หรือว่ามันดีหรือชั่ว ปล่อยแล้วมันปล่อยอะไร” มันต้องมีสติปัญญาอย่างนี้สิ ถ้ามีสติปัญญาอย่างนี้เขาถึงต้องหาเหตุหาผล ที่มันปล่อยปละละเลยมามันไม่ใช่หรอก ถ้าไม่ปล่อยปละละเลยมามันต้องมีหลักมีเกณฑ์ มีหลักมีเกณฑ์ สมาธิเป็นอย่างไร ถ้าทําสมาธิแล้วยกขึ้นวิปัสสนาอย่างไร เพราะคําถามถามอย่างนั้นใช่ไหม บอกว่า

“๑. ผมเคยได้ยินมาว่าพอจิตเป็นสมาธิแล้วใช้ปัญญายกขึ้นวิปัสสนาหมายความว่าอย่างไร” ก็หมายความสิ่งที่พูดมานี่โดยสามัญสํานึก คําว่า “สมาธิๆ” มันอยู่ที่บุญกรรมของคนไง บัว ๔ เหล่า ถ้าบัว ๔ เหล่า บางคนได้สร้างบุญกุศลของเขามามาก พอจิตของเขาเริ่มมีบาทฐาน พอจิตของเขาเริ่มสงบระงับพอสมควร เขาใช้ปัญญาแล้วเขาไปได้เลยนะ

แต่บางคนนะ บัว ๔ เหล่า บัวของเรามันไม่ปริ่มนํ้า บัวของเราอยู่ใต้นํ้า ใต้นํ้ามันสําลักนํ้านะ มันหายใจมันสําลักนํ้าตลอด มันจะพิจารณาอะไร หายใจยังไม่ออกอยู่นี่ พวกนี้พอจิตสงบแล้วจะให้พิจารณาปัญญามันไม่ก้าวเดินไง พิจารณาไปไม่ได้ไง ถ้าพิจารณาไม่ได้ก็พยายามทําสมาธิให้มากขึ้น พยายามเพิ่มสายบัวให้มันปริ่มๆ นํ้า ให้พ้นนํ้า มันจะได้หายใจคล่องๆ มันแตกต่างกันตรงนี้ไง มันแตกต่างกัน แตกต่างกันที่ว่าอํานาจวาสนาของคนมันมาเท่าใด

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “มันพิจารณาไปเลย มันทําไปเลย แล้วเอาแค่ไหนเป็นมาตรฐานล่ะ” มันมาตรฐาน มาตรฐานก็คือว่ามันแก้สงสัยเราได้ไหม มันมาตรฐานนะ ถ้าวุฒิภาวะมันอ่อนแอมันก็ว่าใช่ อย่างนี้ถูกต้อง ฉะนั้น บอกว่า “เคยได้ยินมาว่า” ถ้าเคยได้ยินมาว่า เราก็เคยตอบมาแล้วเยอะแยะ เคยได้ยินมาว่ามันก็เคยได้ยินมา แต่มันไม่เป็นความจริงของเราไง ถ้าเป็นความจริงของเราไม่ต้องไปสนใจมัน ยังไม่ต้องไปเอาสิ่งนี้มากวนใจเราไง เราปฏิบัติของเราไปก่อน ถ้ามันเป็นจริงมันต้องเป็นตามข้อเท็จจริงนั้น เพราะมันจะเข้าข้อที่ ๒

“๒. ใช่แบบการที่เราใช้สติใช้สมองพิจารณา เช่น พิจารณาร่างกายว่าเป็นไตรลักษณ์ หรือพิจารณาร่างกายนี้เป็นอสุภะ แบบนี้ใช่หรือไม่” แบบนี้ใช่หรือไม่ เห็นไหม เพราะคําว่า “ใช้สติ ใช้สมอง” คําว่า “ใช้สติ ใช้สมอง” มันก็เป็นความคิดของเราอยู่แล้วใช่ไหม แล้วคิดให้ลงเป็นไตรลักษณ์มันก็คิดของมันได้ว่าเป็นไตรลักษณ์ ถ้าคิดของมันได้ แล้วคิดของมันได้ พูดถึงในวงการศึกษา เวลาเขาถกกันเรื่องธรรมะมันก็เข้าใจได้ๆ เข้าใจได้ก็นี่ใช้สมองไง ถ้าใช้สมองขึ้นมามันก็เป็นแค่นี้ ถ้าเป็นแค่นี้คิดให้เป็นอสุภะ พิจารณาให้เป็นอสุภะเดี๋ยวมันก็เป็นมาได้ มันเป็นมาได้ มันเป็นได้เป็นครั้งเป็นคราว

แต่ถ้าการปฏิบัตินะเขาเสมอต้นเสมอปลายไง ในพระ-ไตรปิฎก เห็นไหม การปฏิบัติที่มันยังขาดตกบกพร่องอยู่เพราะขาดการปฏิบัติความสมํ่าเสมอ เสมอต้นเสมอปลาย ความปฏิบัติเสมอต้นเสมอปลาย แล้วจิตใจที่มันเสมอต้นเสมอปลายปฏิบัติต่อเนื่องกันไป ต่อเนื่องไปๆ เห็นไหม ถ้าคนปฏิบัติถูกต้องดีงาม ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี ต้องเป็นพระอนาคามีอย่างน้อย ถ้ามันถูกต้องนะ

ฉะนั้น คําว่า “ใช้สมองๆ” สมองมันส่งออกแล้ว เพราะเราใช้สมอง เรากลัวว่าผิดไง แต่จริงๆ ถ้าจิตมันละเอียดมันจะเห็นจิตเลย เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นสติปัฏฐาน ๔ ได้เพราะจิตสงบ จิตสงบแล้วมันถึงเห็นได้

ถ้าจิตไม่สงบมันส่งออก จิตไม่สงบเป็นอารมณ์หมด สิ่งที่เป็นความคิดๆ ความคิดโดยสมอง ความคิดต่างๆ ขันธ์ ๕ มันเป็นข้อเท็จจริงของมนุษย์ที่มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ แล้วออกมามันก็ส่งออกมาแล้วมันอวิชชาทั้งนั้น เวลาศึกษาก็ศึกษาด้วยขันธ์ ๕ ศึกษาด้วยสมองทั้งนั้น ทุกคนศึกษาด้วยสมอง ทุกคนจดจําด้วยสมอง แล้วมันเป็นผลของสมองทั้งนั้น นี่พูดถึงขันธ์ ๕ ไง

“แล้วขันธ์ ๕ มันส่งออก แล้วพิจารณาให้เป็นไตรลักษณ์ใช่ไหม” มันก็ใช่ พอพิจารณาแล้วมันปล่อย มันเข้าใจเรื่องไตรลักษณ์ เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป มันก็เป็นไตรลักษณ์ แล้วไตรลักษณ์ของใครล่ะ ไตรลักษณ์ของกิเลสไง ไม่ใช่ไตรลักษณ์ของเรา มันทําตามใจ มันไม่ได้ทําตามข้อเท็จจริง ทําตามใจได้หมดนี่ล่ะ ทําตามเสร็จแล้วได้ผลอะไร

ฉะนั้น “พอข้อที่ ๓ แบบนี้ถือว่าอยู่ในขั้นสุตมยปัญญาใช่ไหม และจินตมยปัญญาใช่หรือไม่ แล้วขั้นภาวนามยปัญญาจะต้องปฏิบัติอย่างไรครับ ปัจจุบันผมใช้พุทโธๆ อยู่” ก็พุทโธไปก่อน พุทโธไปก่อน พุทโธให้จิตมันสงบก่อน พอจิตสงบแล้ว ความคิดที่ก่อนที่จิตสงบเราคิดอย่างไร จําไว้ให้ดีนะ ความคิดความเห็นของเราก่อนที่จิตมันสงบมันคิดอย่างไร มองกายแล้วคิดอย่างไร

คนที่ไม่มีสมาธินะ เพศตรงข้ามอันตรายมากเลย เพศตรงข้ามยิ่งมองยิ่งสวย ยิ่งมองยิ่งสวย แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ จิตสงบแล้วพอมันเห็นเข้า โอ้โฮ! ทําไมมันเยิ้มอย่างนั้นล่ะ โอ๋ย! ทําไมหนังมันลอกหมดเลยล่ะ ถ้าจิตสงบแล้วมันเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ ถ้าจิตไม่สงบเพศตรงข้ามอย่าอยู่ใกล้กัน อย่าสุงสิงกัน เดี๋ยวเถอะเดี๋ยวมีเรื่อง แล้วจิตมันเคยสงบ แหม! มันเคยทําได้ แอ๊ก อวดดีนะ เดี๋ยวพอจิตมันเสื่อม เรียบร้อย

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่าสิ่งที่ว่า “มันเป็นจินตมยปัญญาใช่ไหม” แล้วถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าจิตมันมีสมาธิขึ้นมา เห็นไหม คนเราถ้ามีสมาธิมันดีงามอยู่พักหนึ่ง พอสมาธิมันเสื่อมไง ฤๅษีไง ฤๅษีอยู่ในพระไตรปิฎก ฤๅษีกินเหี้ย แหม! เป็นฤๅษีนะ นั่งสงบเชียว เหี้ยมันก็เข้ามาใกล้เข้ามาดูแล เพราะมันอยากได้บุญของมัน ฤๅษีก็ทํานั่งนิ่ง เข้าไปใกล้ เอาหินปา คือจะฆ่าเหี้ย จะกินเหี้ย ท่าทีดูสงบเชียว เข้ามาใกล้ๆ เถอะ เสียชีวิตเชียวนะ ถ้าเป็นฤๅษีชีไพร เห็นไหม เพราะไม่ได้ใช้ปัญญา ไม่ได้ใคร่ครวญ มันไม่เป็นอย่างนั้นไง

ฉะนั้น บอกว่า “ถ้าเราพุทโธ” เราพุทโธไปก่อน พุทโธไปก่อน จนจิตมันสงบเป็นพื้นฐานขึ้น แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา อย่างที่ว่าฝึกหัดใช้ปัญญา หมายความว่า อย่างข้อที่ ๑ พอจิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาๆ พอจิตมันสงบแล้ว เห็นไหม จิตที่มันสงบเรามีความรู้สึกนึกคิดอย่างไร จําสภาพนี้ไว้ พอจิตมันสงบแล้ว แล้วถ้ามันเกิดความคิดอันเดิมนี่แหละ ความคิดเหมือนตอนที่จิตไม่สงบมันคิดอย่างนี้ จําอารมณ์นี้ไว้ ถ้าจิตมันสงบแล้วมันคิดเหมือนเดิม แล้ววัดค่ามันสิ วัดค่าของมันว่ามันแตกต่างกันอย่างไร ถ้าวัดค่าได้นั่นจิตสงบแท้ ถ้ามันยังคิดเหมือนเดิมเลย เออ! อันนั้นจิตไม่สงบ จิตไม่มีกําลัง ถ้าจิตไม่มีกําลังระวังให้ดีนะ ระวังให้ดี หมายความว่ารักษาตัวไง รักษาตนเอาไว้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าจิตสงบนี่แหละ พอตัวจิตสงบนี่สําคัญมาก แต่คนไปเย้ยหยันไปเหยียบยํ่าไง “หินทับหญ้าๆ” ประสาเรา เราพูดบ่อย เพราะเขาเหยียดหยามมาก บอกหินทับหญ้าก็ดีนะ บ้านของฉันทับไว้หมดเลย ไม่มีหญ้ารกเลยแล้วกันล่ะ เออ! บ้านเอ็งรกไปหมดเลย แต่บ้านข้าเอาหินทับหญ้าไว้ หินทับหญ้ามันก็มีคุณสมบัติของมัน คุณสมบัติทับไว้ที่มันไม่มีหญ้าโผล่ขึ้นมาไง ถ้ามันไม่มีหญ้าโผล่ขึ้นมามันก็เรียบร้อยดีใช่ไหม

ถ้ามันเป็นสมาธิมันก็สุขสงบใช่ไหม ก็ค่าของสมาธิก็เป็นอย่างนั้น ทําไม แต่ฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญายกขึ้นวิปัสสนา โอ๋ย! ไม่มีหินทับหญ้าไว้เลย มีแต่ดงหนา มีแต่ป่าหญ้า ป่ารกชัฏ งูเงี้ยวเขี้ยวขอเต็มไปหมดเลย แล้วบอกว่าตัวเองยอดเยี่ยมกระเทียมดอง ไปโดนงูกัดตายหมดล่ะ นี่ก็เหมือนกัน “ไม่ต้องใช้สมาธิ ไม่ต้องใช้สมาธิ” เข้าไปมันมีแต่งูพิษคอยจะกัดเรา แล้วก็ว่า “สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง” เข้าไปเถอะ เดี๋ยวเถอะ งูเห่ามันฉกเอาเลยล่ะ สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงนั่นน่ะ

แต่ถ้ามันหินทับหญ้าไว้ไม่มีงูสักตัว เข้าไปราบเรียบ คุณสมบัติสมาธิมันเป็นอย่างนั้นก็เป็นอย่างนั้น แต่คุณสมบัติของสมาธิถ้ามันเกิดปัญญาขึ้นมา หินทับหญ้า ดูสิ มันเรียบไปหมดเลย มันน่ารื่นรมย์ไหม มันเป็นสถานที่ควรแก่การงานไหม มันควรเป็นพื้นที่ที่ไม่มีพิษใช่ไหม ไม่มีสัตว์พิษอยู่ในนั้นเพราะมันเรียบหมด มันเห็นหมดล่ะ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา มันปลอดภัย แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าปัญญาเกิดขึ้นนั้นวิปัสสนา

“จิตสงบดีแล้ว พอจิตเป็นสมาธิแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา นั้นคือยกขึ้นสู่วิปัสสนาเป็นอย่างนั้นจริงหรือไม่” เพราะได้ยินเขาเล่าว่า เขาเล่าว่า แล้วเขาเล่าว่าแล้วเขาก็ชักจูง เขาเล่าว่าคืออะไรรู้ไหม เขาเล่าว่า หมายความว่า “เราเป็นพวกเดียวกันเนาะ เราก็ปฏิบัติอย่างนี้ แล้วปฏิบัติแล้วมันไม่ได้ผล เราไปรู้ตัวทั่วพร้อมดีกว่า เราไปสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงนะ พุทโธๆ อยู่ไม่มีประโยชน์หรอก ไม่มีประโยชน์” พอเขาได้ยินมาว่าอย่างนั้น เขาก็ชักจูงกันไป แล้วชักจูงกันไปมันก็เป็นคนที่มีวุฒิภาวะหรือไม่มีวุฒิภาวะ

คนที่มีวุฒิภาวะเขาไม่เชื่อฟังใครทั้งสิ้น เขาต้องการความเป็นจริง เขาต้องการความสุขความทุกข์ในใจของเรา เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา เราไม่ใช่เป็นเหยื่อของใครทั้งสิ้น เราไม่ยอมลงตัวเป็นเหยื่อของใครทั้งสิ้น เราต้องการความจริงๆ เราเป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเป็นศากยบุตร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามอบมรดกไว้ให้ ธรรมและวินัยมอบไว้ให้เลย บริษัท ๔ พระพุทธเจ้าให้พินัยกรรมไว้ทุกคนเลย แล้วทุกคนหาสมบัติของตนไม่เจอ ได้พินัยกรรมมาทุกๆ คน เรามีสิทธิ์ทุกคน เราเป็นชาวพุทธแล้วสมบัติเอ็งอยู่ไหนล่ะ อยู่ในใจๆ แต่หาสมบัติของตนไม่เจอ ได้พินัยกรรมกันมาแต่ยังหาทรัพย์อันนั้นยังไม่เจอ ถ้าได้เจอขึ้นมานะเขาจะว่าอย่างไร มันเรื่องของเขา

ฉะนั้น เขาบอก “ได้ยินมาว่าพอจิตสงบเป็นสมาธิแล้วฝึกหัดใช้ปัญญายกขึ้นวิปัสสนาหมายความว่าอย่างใด” หมายความว่าเรากลับมา เรากลับมาเป็นลูกศิษย์พระพุทธเจ้า พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เราอยู่ใกล้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญามันเกิดขึ้นมันจะเกิดภาวนามยปัญญาอย่างที่โยมต้องการ

โยมถามมาว่า “แล้วภาวนามยปัญญามันเป็นอย่างไร มันเป็นอย่างไร” เราพูดอีก ๑๐ ปี เราพูดด้วยความว่าเราอธิบายภาวนามยปัญญาชัดเจนนะ แต่คนฟัง ฟังอยู่ ๑๐ ปีก็แค่ฟัง ไม่รู้ แต่ถ้าไปฝึกหัดเวลามันเกิดปัญญาขึ้นมามันตื่นเต้น มันขนลุก หัวใจมันแช่มชื่นนั่นของจริง เวลามันเป็นจริงๆ ขึ้นมามันเป็นในหัวใจนั้น ถ้ามาถามอยู่อย่างนี้ เราตอบอยู่อย่างนี้อีก ๑๐ ปี ไปซื้อไมค์ใหม่มาให้ใหม่นะ เดี๋ยวตัวนี้มันเสื่อม จะคุยได้อีก ๑๐ ปี ก็นั่งพูดอยู่ที่เดิมนี่แหละ ไอ้คนฟังก็ฟังมา ๑๐ ปีก็ฟังอยู่อย่างนั้น

แต่ถ้าไอ้คนฟังมันไปทําขึ้นมาเดี๋ยวจะขนลุกๆ ธรรมสังเวชนะ ขนลุกขนพองหมดเลยนะ ตัวพอง ถ้ามันเป็นจริงนะ ถ้าบอกว่า “อ้าว! ขนลุกขนพองอย่างนี้มันก็แค่ปีติ มันไม่เห็นเป็นธรรม” ไม่ใช่! มันเกิดจากการภาวนา เกิดจากภาวนามยปัญญา เกิดจากปัญญามันแยกแยะ มันค้นคว้า มันใช้พิจารณาจนมันมีความรู้แจ่มแจ้ง มันแจ่มแจ้งมันมีรสมีชาติ มันก็เกิดการขนลุกขนพอง มันก็เกิดอาการสะเทือนหัวใจ มันเกิดธรรมสังเวช ฉะนั้น มันต้องปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงขึ้นมาแล้วมันก็จะเป็นภาวนามยปัญญาแบบที่โยมต้องการไง ที่โยมต้องการ ที่โยมถามมา

วิธีการปฏิบัติภาวนามยปัญญา ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมามันเป็นจากการปฏิบัติ เราทําความสงบของใจก่อน เราพุทโธของเราไป ใครจะเยาะเย้ยถากถางเสียดสีเหมือนคนโง่ย้ายภูเขา เรื่องของเขา เราก็ย้ายของเรา มีค้อนอยู่อันหนึ่งกับมีสิ่วอยู่อันหนึ่ง เราก็ทุบของเราไป เฒ่าโง่ย้ายภูเขาแล้วย้ายสําเร็จด้วย ไอ้คนที่ฉลาดๆ ไป มันขึ้นเครื่องบินไปตกทั้งลําเลย ลงทะเลไปทั้งลําเลย ของเราเฒ่าโง่ย้ายภูเขา พุทโธๆๆ พุทโธของเราไป แล้วจะประสบความสําเร็จ เอวัง