คํานํา

ศาสนาพุทธ ศาสนาแห่งสัจจะความจริง มีมรรค ผล นิพพานจริง มีเหตุมีผล คนจริงหาความจริง ต้องปฏิบัติจริงตามหลักศีล สมาธิ ปัญญา หรืออริยมรรคทั้ง ๘ จึงรู้ความจริงนี้ได้ ถ้ารู้จริงจะนิ่งเงียบ หมดความสงสัย แต่จะรู้ได้เมื่อสนทนาตรวจสอบธรรมกัน เพราะอริยสัจมีหนึ่งเดียว ย่อมรู้ความจริงนี้เหมือนกัน

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต รู้สัจจะความจริงนี้ รู้ในธรรมทุกขั้นจากภาคปฏิบัติ ดังนั้น การตอบปัญหาปฏิบัติ จึงถูกต้อง ชัดเจน เข้มข้น ตรงไปตรงมา ในการปฏิบัติยากอยู่ ๒ คราว คราวเริ่มต้นและคราวสิ้นสุด การฝึกหัดภาวนา ต้องมีอุบายภาวนา พยายามปฏิบัติให้มีกําลังขึ้นมา เพื่อเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา โดยดําเนินตามหลักสมถ – วิปัสสนากรรมฐาน ดังคําครูบาอาจารย์ผู้รู้จริง “ในสมถกรรมฐานก็มีวิปัสสนา เพราะต้องใช้ปัญญา ในวิปัสสนาก็มีสมถะ เพราะต้องมีสมาธิ” และยึดคําหลวงปู่มั่น “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ”

ศาสนาพุทธ ศาสนาแห่งปัญญา พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนสมาธิ แต่สอนอริยสัจ สอนถึงที่สุดความพ้นทุกข์ เมื่อรู้จักทุกข์ พิจารณาไปแล้วย่อมปล่อยวางทุกข์ สอนศีล สมาธิ ปัญญา ภาวนามยปัญญา โดยสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐานสําคัญที่สุด เมื่อตัดสังโยชน์ขาด เป็นอริยบุคคล เป็นอกุปปธรรม เป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺฐิโก ไม่ต้องถามใคร

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
สิงหาคม ๒๕๖๗

เรารู้ธรรมชาติทั้งหมด รู้ข้อเท็จจริงทั้งหมด
แล้ววางมันไว้ตามความเป็นจริง
ไม่เกี่ยว วางไว้เลย เหนือหมดทุกอย่าง
เวลาเหนือหมดเป็นอย่างนั้นนะ
นั่นน่ะเป็นความจริง เป็นข้อเท็จจริง
ถ้าเป็นข้อเท็จจริง
รู้ความจริงแล้วจบ รู้ความจริงแล้วนิ่ง

๑

รู้ความจริง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑ ตุลาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ฆราวาสบรรลุธรรมตั้งแต่โสดาบันขึ้นไป ดํารงตนอย่างไร”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ลูกมีปัญหาธรรมที่อยากจะถามแบบจริงจังครับ

๑. บุคคลคู่ที่ ๑ การดํารงตนในเพศฆราวาสเหมือนปกติคนทั่วไปในศีล ๕ ศีล ๘ ใช่หรือเปล่าครับ

๒. บุคคลคู่ที่ ๒ ถ้ามีวาสนาบารมีมากพอที่จะบรรลุได้ จะดํารงตนเหมือนข้อที่ ๑. หรือเปล่าครับ

๓. บุคคลคู่ที่ ๓ ถ้าคนคนนั้นมีวาสนาบารมีมากพอที่จะทําได้ตั้งแต่ในเพศฆราวาส แต่ดํารงตนเหมือนข้อที่ ๑. ใช่หรือเปล่าครับ

๔. ขั้นสูงสุดไม่ขอกล่าวถึง พอรู้ว่าอยู่ในเพศฆราวาสไม่ได้ ต้องบวชอย่างเดียว

ที่ถามมาเพื่อรู้ไว้เป็นคติธรรมครับ และเป็นแนวทางปฏิบัติต่อไป ลูกไม่มีเจตนาลบหลู่ใดๆ ทั้งสิ้น เพื่อคลายสงสัยมานานมากครับ

ด้านสมาธิก็ดําเนินตามขั้นตอนและแนวทางคําสอนพ่อแม่ครูอาจารย์อย่างเคร่งครัด ก็พัฒนาขึ้นทุกๆ ด้านครับ เริ่มที่จะรู้เฉพาะตนเองขึ้นเรื่อยๆ ครับ กราบขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : อันนี้พูดถึงบุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ อันนี้เป็นอริยสัจเป็นสัจจะเป็นความจริง เป็นสัจจะเป็นความจริง เป็นอกุปปธรรม เป็นอกุปปธรรมในพระพุทธศาสนา

เวลาในพระพุทธศาสนามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เวลามีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม เวลาแสดงธัมมจักฯ ไป พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม สัจธรรม สัจธรรมอันนั้นไง

ในพระพุทธศาสนา ในพระพุทธศาสนามีพระอรหันต์มากมายมหาศาลในสมัยพุทธกาล ในสมัยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ในบ้านหนองผือ ยายกั้งมองไปที่วัดหนองผือ มันสว่างไสวนะ มีดาวดวงเล็กดวงใหญ่ มีครูบาอาจารย์หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นที่เป็นพระอรหันต์ มีลูกศิษย์ลูกหาที่ประพฤติปฏิบัติมา มันมีเพชรนิลจินดา มีคุณธรรมประดับไว้ในศาสนา

พระพุทธศาสนามีคุณธรรม สิ่งที่เป็นสัจจะเป็นความจริง ถ้าใครทําความเป็นจริงได้อย่างไรมันจะได้ผลอย่างนั้น ถ้าได้ผลอย่างนั้นไง นี่ไง ไม่ใช่ศาสนาว่างเปล่า ไม่ใช่ศาสนาที่ไม่มีคุณธรรม ไม่ใช่ศาสนาที่ไม่มีสิ่งใดเป็นความจริง

มันมีความจริงของมันอยู่แล้ว ถ้ามีความจริงอยู่แล้ว บุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ มันมีอยู่ในพระพุทธศาสนา เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย ลัทธิศาสนาอื่นไม่มี ถ้าศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน สุภัททะที่มาถามไง “ศาสนาไหนก็ว่าดี ศาสนาไหนก็ว่าดี”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เธออย่าถามให้มากไปเลย ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล”

ไม่มีมรรคคือไม่มีสัจจะความจริง ไม่มีอริยสัจ ไม่มีผลหรอก

ฉะนั้น เวลาผู้ถามถามเสร็จแล้วให้พระอานนท์บวชเลย เธอบวชเลย บวชเสร็จแล้วให้ประพฤติปฏิบัติเลย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานคืนนั้น สุภัททะก็ได้เป็นพระอรหันต์องค์สุดท้ายที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้สั่งสอนเอง

นี่ไง นี่พูดถึงว่ามันเป็นความจริง มันเป็นสัจจะเป็นความจริง ถ้ามันมีความจริงในพระพุทธศาสนา ถ้าเราคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ มันเป็นความจริงของมันถ้าคนทําได้ไง

แต่ผู้ถามถามก็คิดว่า ถ้าเราทําไปแล้ว เราเป็นฆราวาส เราได้เป็นโสดาบัน ได้เป็นสกิทาคามี ได้เป็นอนาคามี ได้เป็นพระอรหันต์ เราจะดํารงชีพเป็นฆราวาสได้หรือไม่ หรือเราต้องไปบวชเป็นพระ โอ๋ย! มันวิตกกังวลไป

ไม่ต้อง ทําให้ได้ก่อน ทําขึ้นมาเลย เป็นพระโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามีในหัวใจ มันเป็นเองไง

เวลาหลวงตาท่านถามนะ ลูกศิษย์มาถามท่านมากเลย จะเป็นอย่างนั้นๆ

ท่านบอกเลย ท่านไม่เห็นต้องถามใครเลย

มันมีผู้ที่ปฏิบัติแล้วหลงว่าตัวเองเป็นพระอรหันต์ แล้วก็ไปถามหลวงตาว่า “ดิฉันเป็นพระอรหันต์แล้วค่ะ จะให้ดิฉันทําอย่างไรคะ”

ท่านตอบกลับนะ “เราไม่เห็นถามใคร”

พระอรหันต์ไม่เห็นต้องถามใคร มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกใช่ไหม เรามีเงินอยู่หนึ่งล้าน เราต้องไปถามใคร เราต้องเอาเงินล้านหนึ่งแล้วก็ไปถามเพื่อนๆ เฮ้ย! เงินล้านนี้ทําอะไรดี

เงินล้านหนึ่ง มีใครเอาเงินแล้วก็ไปเที่ยวถามเพื่อนๆ ไหมว่าเงินของฉันจะทําอย่างไรๆ มันเก็บไว้มิด มันไม่ให้ใครเห็นเลย มันกลัวเขายืม มันกลัวเขาขอแบ่งปัน มันเก็บในตู้เซฟฝากธนาคาร มันเก็บมิดเลย ไม่ให้ใครเห็นเลยเวลาถ้ามีเงินล้าน

นี่ก็เหมือนกัน เราจะบอกว่า อย่าวิตกกังวล วิตกกังวลมันก็เป็นห่วงเป็นใยเนาะ

โอ้โฮ! ตอนนี้ถ้าเป็นทางโลกนะ เราก็มีครอบครัว เราก็มีหน้าที่รับผิดชอบ ถ้าเราปฏิบัติไปแล้วถ้าบังเอิญเราเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาแล้วเราจะทําอย่างไร โอ๋ย! มันเป็นทุกข์เป็นร้อนไปหมดเลย

ถ้าเป็นทุกข์เป็นร้อนอย่างนี้วางไว้ ทําให้มันเป็นจริงขึ้นมา ถ้าเป็นจริงขึ้นมาแล้ว ถ้าเป็นคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ นะ มันเป็นในหัวใจ

เวลาเป็นคู่ที่ ๑ ละสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ละสังโยชน์น่ะ คนนะ ละสังโยชน์ออกไปจากหัวใจ เวลามันขาด สังโยชน์ขาดไปจากใจ มันกังวานกลางหัวใจนะ

คนคนหนึ่งเกิดมา อย่างพวกเราทุกคน เราสงสัยเรื่องการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไหม สงสัยทุกคน สงสัยไหม เทวดา อินทร์ พรหมมีไหม สงสัยทุกคน แล้วสงสัยว่าเราเกิดมาจากไหนไหม สงสัยทุกคน

แต่เวลาถ้ามันพิจารณาของมันไปนะ เวลาสังโยชน์มันขาด โอ๋ย! มันรู้เลยว่าอีก ๗ ชาติ อีก ๗ ชาติเท่านั้น มันไปสงสัยอะไร แล้วเวลาปฏิบัติไปสังโยชน์มันขาดไปนะ ปฏิฆะ กามราคะอ่อนลง นี่พระสกิทาคามี นี่คู่ที่ ๒ เวลาคู่ที่ ๓ ปฏิฆะ กามราคะขาดไปเลย ไม่เกิดอีกแล้วในกามภพ คือถ้าเป็นพระอนาคามีเกิดบนพรหมอย่างเดียว ไม่เกิดอีกแล้ว ตั้งแต่เทวดาลงมาไม่เกิดอีกแล้ว

แล้วถ้ามันพิจารณาไปถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์นะ หมดเลย พ้นจากวัฏฏะ วิวัฏฏะ ที่บอกว่าธรรมะเหนือธรรมชาติ เหนือธรรมชาติคือเหนือวัฏฏะ เหนือการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ นี่เหนือธรรมชาติ เหนือหมด เหนือทุกอย่าง รู้ธรรมชาติแล้ววางธรรมชาติไว้ตามความเป็นจริงไง

อันนี้รู้ธรรมชาติ เราเป็นธรรมชาติ เราก็เป็นส่วนหนึ่งของอันนั้นสิ

เรารู้ธรรมชาติทั้งหมด รู้ข้อเท็จจริงทั้งหมด แล้ววางมันไว้ตามความเป็นจริง ไม่เกี่ยว วางไว้เลย เหนือหมดทุกอย่าง เวลาเหนือหมดเป็นอย่างนั้นนะ นั่นน่ะเป็นความจริง เป็นข้อเท็จจริง ถ้าเป็นข้อเท็จจริง

รู้ความจริงแล้วจบ รู้ความจริงแล้วนิ่ง รู้ความจริงแล้ว เวลาหลวงตา เวลาครูบาอาจารย์นะ ท่านบรรลุธรรมแล้วท่านจะบอกเลย เอ๊ะ! จะไปพูดให้ใครฟังได้หนอ ถ้าพูดไปเขาก็จะหาว่าเราบ้า

ทุกคนก็คิดว่าจะหาว่าเราบ้า เพราะมันลึกซึ้งยิ่งกว่าที่เรานึกคิด แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติธรรมวินัยก็เป็นอย่างนั้นน่ะ เป็นตั้งแต่บุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ เป็นความจริงอย่างนั้น แล้วเราไปศึกษาความจริงอย่างนั้นแล้วเราก็คุ้นชินไง

ในชาวพุทธเราก็ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ทางทฤษฎีทุกคนก็เข้าใจได้ไง แล้วก็เอามาวิเคราะห์วิจัย แล้วผู้ที่มีอํานาจวาสนาบารมีอย่างเช่นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ปัญญาท่านมหาศาล ท่านกว้างขวาง ท่านก็อธิบายได้แยกแยะไป แล้วเราก็ไปศึกษา

ดูสิ เจ้าคุณอุบาลีฯ เทศน์ของเจ้าคุณอุบาลีฯ ในประเทศไทยที่ท่านจดจารไว้ ใครไปอ่านแล้วมันลึกซึ้ง เวลาท่านเทศน์ขึ้นมา เราก็ไปศึกษาอย่างนั้น ศึกษาอย่างนั้นไง แต่ถ้ามันศึกษาแล้วมันขยายความไป ขยายความไปมันก็เป็นเรื่องโลกทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเป็นความจริงๆ ขึ้นมา เห็นไหม

ฉะนั้น บุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ ที่เขาถามว่ามันเป็นเช่นนั้นใช่ไหม

รู้แล้วเงียบ รู้แล้วเขานิ่ง เขาไม่พูดหรอก เพราะมันเหนือโลกไง

ไอ้นี่จะรู้อย่างนั้น ข้อที่ ๑. ข้อที่ ๓. ข้อที่ ๔. รู้อย่างนั้น

แต่เราพูดถึงว่า ถ้ารู้จริง นิ่ง ถ้ารู้จริง ความรู้จริงมันจบ แล้วจบแล้วนะ มันเหนือโลกเหนือสงสาร แล้วเขาไม่เอามาพูดพรํ่าเพรื่อด้วย เว้นไว้แต่ครูบาอาจารย์ท่านธมฺมสากจฺฉา

คําว่า “ธมฺมสากจฺฉา” นะ เวลาเราพิจารณาธรรมๆ อย่างเช่นหลวงตาท่านก็พิจารณาของท่าน แล้วท่านอยู่กับธรรมนะ ท่านอยู่กับธรรม หมายความว่า เวลาท่านเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาของท่าน ท่านบอกเลย กิ่งก้านของธรรมเอามาพิจารณา เอามาพิจารณาเป็นข้อธรรมๆ ท่านพิจารณาของท่านไปด้วยความเพลิดเพลิน วิหารธรรม มันเป็นเครื่องอยู่ เป็นวิหารธรรม

แล้วเวลาหลวงปู่ลี อาจารย์สิงห์ทอง ครูบาอาจารย์ท่านสนทนาธรรม แล้วท่านมาแยกแยะไง เพราะพระอรหันต์ในสมัยพุทธกาล สุกขวิปัสสโกเป็นอย่างไร เตวิชโชเป็นอย่างไร แล้วพระอรหันต์แต่ละชนิดๆ เป็นอย่างไร ท่านคุยกัน ท่านสนทนากันให้มันแตกฉานมันแยกแยะออกไปไง

เพราะของเรา เราทําของเราด้วยความชํานาญของเรา เราก็ทําความชํานาญของเราใช่ไหม ความชํานาญของบุคคลอื่นเขาทําอย่างนั้นใช่ไหม มันก็เหมือนกับทางวิชาการเป็นอีกแขนงหนึ่งๆ แล้วมาสนทนากันๆ มันก็ทําให้แตกแยกแยะไป โอ๋ย! มันยิ่งมหัศจรรย์ๆ เวลาเขาสนทนาธรรมกันเขาสนทนาอย่างนี้ เขาสนทนาธรรมเป็นธมฺมสากจฺฉา เป็นมงคลชีวิต

แต่ของเรา เราฟังเทศน์ เราก็ฟังท่านสนทนาธรรมนั่นแหละ แต่ฟังแล้วก็งงๆ แต่ก็ยังดี ยังดีที่ว่ามันมีร่องมีรอยให้เราได้ศึกษา มีให้เราทําให้เป็นความจริงของเราไง ถ้าเป็นความจริง รู้ความจริง ความจริงเป็นอย่างนั้น พระพุทธศาสนามีคุณธรรมอันนี้

ไม่ใช่ศาสนาว่างเปล่า ไม่ใช่ศาสนาที่ไม่มีเหตุมีผล ไม่ใช่ศาสนาที่พอทําเป็นพิธี พิธี ลัทธิศาสนาอื่นเขาทําพอเป็นพิธี พอทําเป็นที่พึ่ง พอทําเป็นที่เครื่องอาศัย

แต่พระพุทธศาสนานะ ทําเพื่อปลดเปลื้องเลย ทําเพื่อหัวใจเป็นอิสระ นี่ไง เหนือโลกเหนือสงสาร เหนือทุกอย่าง วิวัฏฏะ หักออกไปจากวัฏฏะเลย นี่เป็นข้อเท็จจริง

ฉะนั้นบอกว่า คู่ที่ ๑ เป็นอย่างนี้ คู่ที่ ๒ เป็นอย่างนี้ อันนั้นเป็นความคาดหมาย เป็นความคาดหมาย แล้วความคาดหมายไปแล้ว เวลาพูดไปแล้วคาดหมายไปต่างๆ เห็นไหม

ฉะนั้น บุคคลคู่ที่ ๑ จะเป็นฆราวาสต้องมีศีล ๕ ศีล ๘ หรือไม่

ฆราวาสก็เป็นฆราวาส ถ้ามันมีคุณธรรมแล้วอันนั้นน่ะเป็นอริยบุคคล ถ้าคู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ อันนั้นปฏิบัติไปแล้วรู้หมด

แต่ถ้าพูดเป็นกรอบแล้ว เดี๋ยวก็เอาแล้ว แล้วจะมีว่าต้องอย่างนั้นๆ ใครละเอียดกว่าใคร ใครกว้างแคบกว่าใคร

อันนั้นไอ้กว้างแคบละเอียดนั้นเป็นเรื่องหนึ่งนะ เรื่องจริงๆ อริยสัจ เรื่องจริงๆ เวลาปัญญามันหมุนน่ะ เรื่องจริงๆ เวลามรรคญาณที่มันชําระล้างกิเลส ตรงนั้นน่ะสําคัญ สําคัญที่ว่ามรรค ๘ มันเป็นสัมมาทิฏฐิถูกต้องดีงามแล้วรู้เองโดยชอบ ความชอบธรรมในการประพฤติปฏิบัติ ความชอบธรรมในมรรคนั่นแหละสําคัญที่สุด

ถ้าอันนั้นขึ้นมาแล้วนะ ไอ้ที่ว่าเป็นคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ นั่นจบเลย จบ ฉะนั้นบอกว่า รู้ความจริงแล้วจบ

ฉะนั้น คําถามนะ “ถามมาเพื่อว่าเป็นคติธรรม เป็นแนวทางปฏิบัติต่อไป ไม่มีเจตนาลบหลู่ใดๆ ทั้งสิ้น”

เจตนาส่วนเจตนาอันหนึ่งนะ อันนั้นเป็นส่วนหนึ่ง

“แต่ด้านสมาธิก็ดําเนินตามขั้นตอนและแนวทางคําสอนพ่อแม่ครูอาจารย์เคร่งครัดขึ้น พัฒนาขึ้นทุกทีทุกครั้งทุกด้าน เริ่มรู้เฉพาะตน”

ทั้งหมดก็ดี ดีตรงนี้ “เริ่มรู้เฉพาะตน” เริ่มรู้เฉพาะตนเองขึ้นมาเรื่อยๆ ไง เริ่มรู้เฉพาะตนก็ประสบการณ์ของตนไง เริ่มรู้เฉพาะตนแสดงว่าจิตมันดีขึ้นไง จิตนี้เราพัฒนา

เวลาเราศึกษา ศึกษาด้วยสมอง ศึกษาด้วยสัญญา สัญญาคือการวิเคราะห์วิจัย แล้วเดี๋ยวก็ลืม เดี๋ยวก็ทบทวนอย่างนั้นน่ะ นี่คือสุตมยปัญญา ปัญญาเกิดจากการศึกษา เวลาเราศึกษามามากน้อยขนาดไหน

หลวงตาเวลาท่านจะประพฤติปฏิบัติท่านก็ตั้งเป้าไว้ที่หลวงปู่มั่น เวลาไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกเลย “มหา มหาเรียนมาจนถึงเป็นมหานะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐมากนะ เก็บใส่ในลิ้นชักสมองไว้

เพราะใครศึกษา คนนั้นศึกษาแล้วก็มีความรู้ มีความรู้แล้วสิ่งนั้นถ้ามาปฏิบัติแล้วกิเลสมันอาศัยความรู้นั้นน่ะคอยพลิกแพลงเอาชนะหัวใจเราตลอดเวลาไง เอาความรู้ที่การศึกษาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใส่ลิ้นชักในสมองไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ อย่าให้มันออกมา แล้วเรามาประพฤติปฏิบัติของเรา เวลาปฏิบัติของเราถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาแล้ว ความจริงของเรา ความจริงของเรากับสิ่งที่ศึกษาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามามันจะเป็นอันเดียวกัน”

คําว่า “อันเดียวกัน” คือธรรมะสัจจะความจริงอันนั้นกับการปฏิบัติจริงในใจของเรามันเป็นอันเดียวกัน อันเดียวกัน การยืนยันการศึกษานั้นว่าเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้ว แล้วเวลาปฏิบัติของเราไปเป็นความจริงแล้วมันเป็นอันเดียวกัน อันเดียวกันเพราะว่ามันเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกเหมือนกัน ถ้าเป็นอันเดียวกันอย่างนั้นมันถึงเป็นประโยชน์ เห็นไหม

นี่พูดถึงว่า ถ้ามีความรู้เฉพาะตนๆ

นี่ ตรงนี้สําคัญ ที่ปฏิบัติกันเขาปฏิบัติกันตรงนี้ ปฏิบัติเพื่อจะให้ความรู้อันนี้มันพัฒนาขึ้น การพัฒนาขึ้น นี่ปฏิบัติบูชา ปฏิบัติเพื่อรู้ๆ ปฏิบัติเพื่อหัวใจมันดีขึ้นพัฒนาขึ้น

พอมันพัฒนาขึ้น พอมันพัฒนาขึ้นมาอย่างนี้มันถึงไปสงสัย บุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ เนาะ เพราะมันมีแวว มีแววว่ามันพัฒนาขึ้น มันจะได้ มันจะได้คู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ แล้วถ้าได้แล้ว อืม! มันจะอยู่อย่างไรเนาะ อันนั้นเรื่องหนึ่ง แต่เขาเขียนมาเขาก็ถามมาเพื่อเป็นคติธรรม เป็นแนวทาง ไม่ได้ถามด้วยความลบหลู่

ก็ไม่มีใครลบหลู่ แต่เวลาหลวงตา หลวงปู่มั่นเวลาท่านเทศน์ อันไหนที่เป็นความสําคัญท่านจะข้ามไปๆ ท่านบอกพูดไม่ได้ กิเลสมันจํา จําแล้วมันสร้างภาพ พอสร้างภาพ คนที่ปฏิบัตินั้นน่ะเป็นโทษเลย

สิ่งที่บอกไว้เพื่อเป็นประโยชน์ เพื่อเป็นคุณนั่นแหละ แต่กิเลสมันพลิกแพลงเอามาทําร้ายเราไง เหมือนเรา พ่อแม่รักลูกมาก ให้มรดกให้เงินให้ทองทั้งนั้นน่ะ ลูกเสียหมดเลย ด้วยความรักเกินไปไง โรครักลูก โรครวย โรคมีเงินมีทองทําลายลูกเรา ทําลายลูกเราจนลูกเราทํามาหากินไม่เป็นไง

เวลาจะให้เงินให้ทองลูกให้พอประมาณ แล้วให้แล้วให้มันรู้จักหาอยู่หากิน ให้แล้วให้มันรู้จักคุณค่าของเงิน เงินนี้หามาได้ลําบากยากเย็นขนาดไหน ไม่ใช่ให้ด้วยความรักความผูกพันแล้วเสียคนไปเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาบอกเศรษฐีธรรมๆ แสดงธรรมๆ ไปบอกมันหมดๆ มันก็เลยบอกว่ามันรู้มันเป็นไปหมดแล้วล่ะ เลยทําอะไรไม่เป็นเลยไง

แต่เวลาพูดถึงเทศนาว่าการให้มันทํางาน ให้มันรู้จักขยันหมั่นเพียร แล้วเวลาถึงความจําเป็น เป็นแนวทาง ไม่พูดให้ฟัง แล้วให้มันทําเอง พอทําเองมันได้ผลประโยชน์ขึ้นมา อ๋อ! กลับมารายงานเลย นี่ทําเสร็จแล้ว เออ! ใช่ นี่ไง เวลาครูบาอาจารย์ท่านถึงบอกท่านข้ามไปๆ สิ่งที่เป็นประโยชน์

นี่เหมือนกัน ขั้นนั้นขั้นนี้

รู้แล้วเงียบ รู้แล้วนิ่ง รู้ความจริง ความจริงสุดยอด ความจริงพ้นจากความลังเลสงสัยจากใจของเรา

เพราะใจของเรามืดบอด ลูบๆ คลําๆ ถึงได้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ รู้จริงเห็นจริงแจ่มแจ้งในหัวใจ อกุปปธรรมที่ไม่เคลื่อนที่ แล้วมันจะไปไหนล่ะ มันจะไปไหนล่ะ ก็มันรู้จริง มันจะไปไหน นี่ความจริงมันเป็นแบบนี้ไง รู้ความจริงแล้วจบ จบแล้วเนาะ

ถาม : เรื่อง “ตกหลุมอากาศ”

กราบนมัสการพ่อแม่ครูอาจารย์ที่เคารพ ผมเคยมากราบถามปัญหาธรรมที่วัดก็ตาม ส่งมาก็ตาม คําของหลวงพ่อดีเสมอครับ (วัวงาน/ในสมาธิท่อนหลังและอื่นๆ) ทําให้ผมหาอุบายต้อนความฟุ้งซ่าน จนฟังไปบางทีหลวงพ่อใช้คําอบรมดุเดือด แต่ใจมันยังสบาย

แต่ถ้าไม่มีการตึงๆ ของสายป่านว่าว คือสติกับภาวนา รับรองผลให้ตัวเองได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ว่าฟุ้งซ่านตั้งแต่เริ่มฟังแน่ๆ จิตเอาให้มันอยู่กับคําบริกรรมชัดๆ ด้วยผมจะพูดก็ช่าง สวดอะไรก็ช่าง อารมณ์จะกดใจไว้ว่าท่องๆ เครียดตึงไป ก็ผ่อนสลับกับการสวดบทนะโมช้าๆ ให้ตัวรู้มันเด่นๆ พออารมณ์ดีเฮฮาก็หวดมันให้ไวๆ

บางทีสงัดนักก็จับอานาปานสติฉุกใจให้คิดว่า ความแปลกใหม่จากการสัมผัสกับอาการมีปีติก็ไม่แตกต่างจากอาหารใหม่ที่เรายังไม่เคยได้กินหรือได้เห็นมาในแต่ก่อน พอเกิดโยกคลอนก็คําบริกรรมมี แต่จริงๆ เพิ่งมารู้ตอนนี้เองว่าไอ้โยกๆ คลอนๆ ใจเราเท่านั้นที่มันรู้สึกว่าโยก (พอดีถือสิ่งของอยู่ นั่งรอ และภาวนากับมีลมหายใจคู่กัน เผลอลืมคําบริกรรม)

มานึกย้อนในสภาวะอารมณ์ว่า เราโยกหรือ ของในมือก็ไม่สั่นกระเพื่อม แสดงว่าสติกับคําบริกรรมของผมห่างเกินไป ผมเลยจับหลักไม่ได้ แต่อารมณ์ใจเบิกบานปกติแบบนี้

ขอกราบเรียนถามพระอาจารย์ว่า สิ่งที่เกิดขึ้นมันจริงๆ แล้วมีหลายครั้งหลายคราว แต่มีอย่างหนึ่งที่เปลี่ยนไปคือจะนั่งสมาธิเพื่อเอาสมาธิ มันก็มีความอยากเข้ามาแล้ว จะพุทโธไง ก็แค่ตึงแต่ด้านๆ กับวันนี้ที่ไม่สนผลลัพธ์จากใจ สักแต่ว่า แต่ทําด้วยอาการอยากทําที่ไม่คาดไม่หมาย

อยากให้ท่านอาจารย์โปรดเมตตาชี้ว่าตัวนี้มันมีที่กระผมหลงคิดหรือเข้าใจผิด

๒. เวลาชีวิตประจําวันปกติผมจับคําบริกรรมพุทโธคู่กับลมหายใจ ชัดบ้าง ไม่ชัดบ้าง งานยังทํา กิริยายังมี เดินสะดุดนั่นนี่กลับไม่ตกใจ แต่กลับคุมการระวังเสียหลักได้ดีด้วยซํ้า

แต่มีอีกทีคือก่อนนอนจะนอนแล้วภาวนา ปกติหลับตาครับ แต่วันนั้นไม่ภาวนาคําบริกรรม เอาแต่อานาปานสติล้วนๆ ไฟก็ปิด แต่ลืมตาขึ้นแบบหรี่ๆ แล้วจู่ๆ สว่างโล่งสบาย ไฟคอมเพรสเซอร์ของแอร์ติดแค่ดวงนิดเดียวในห้องมืด แต่กระผมถึงกับสะดุ้งตกใจ อารมณ์เบากับการเห็น

สะดุ้งนี้กระผมควรจะทําหรือกระชับเข้ามาด้วยการตรองในสิ่งที่เกิด หมายถึงย้อนตรองคิดไปเลยว่า ทําไมเราถึงสะดุด ถึงสะดุ้ง การตื่น สติไม่มีหรือ แบบนี้จุดไหนถูกครับ

แต่อย่างหนึ่งถูกในความรู้สึกผม คือมันเกิดขึ้นมาในเวลาเสี้ยววินาที ใช้สัญญาไปเทียบไม่ได้เลย เพราะมันไม่เหมือนเดิมจริงๆ แตกต่างจนเหมือนกับได้กิน เห็นอาหารจานใหม่ เพราะใจมันรับรู้ว่าแบบนี้ยังไม่เคยเจอ มันไวสุดๆ

ถ้าจะให้เปรียบเทียบ กระผมขอเทียบว่ามันเหมือนผัดกะเพรา ที่จานหนึ่งกะเพราหมู อีกจานหนึ่งกะเพราไก่ พอเทียบว่าการรับรู้ยังมี แต่ก็เหมือนแค่อมกะเพรา คือกว่าจะฉุกคิดเห็นว่าไม่สนนะ ใจก็รื้อหาจนแทบจะทั่วโลกไปแล้ว เพิ่งมาได้สติ

ขอกราบท่านอาจารย์ช่วยอธิบายสภาวะแบบนี้ สิ่งที่กระผมควรเพิ่มครับ หรือแนวทางใช้สติคําบริกรรมตรงไหนอ่อนไป หรือคิดเข้าข้างตัวเองครับ

ปล. กราบขอพระอาจารย์ว่า จะทํามาถูกก็ดี ผิดก็ตาม แต่ได้ฟังการเทศน์ของพระอาจารย์แล้วบางครั้งที่พระอาจารย์ขบขันในระหว่างเทศน์ กระผมปลาบปลื้มยินดีมากว่า พระอาจารย์ใจดี ไม่ดุนะ เพื่อเป็นกําลังใจให้ผมมีความเปรมปรีดิ์

ข้อคําถามนี้ขอไม่แรงนะครับ ถ้ามีสิ่งใดไม่ถูกต้องเหมาะควร ขอให้ท่านอาจารย์ยกโทษให้ด้วย

ตอบ : ไอ้นี่เขียนมาเสียยาวเชียว แต่เขาก็คงกล้าๆ กลัวๆ

คําว่า “ตกหลุมอากาศๆ” เวลาเขาภาวนาของเขามา เวลาเขาภาวนาของเขามา เขาบอกว่า เวลาฟังเทศน์ท่านอาจารย์ดุเดือดมาก ดุเดือดมาก

แต่ดุเดือดแล้วมันก็เป็นความดีของเขา ความดีของเขาคือว่าถ้าฟังแล้วมันไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ตึงเกินไป ไม่หย่อนเกินไปไง แล้วเวลาพิจารณาไปๆ เวลาภาวนาไป เวลาคนภาวนาไปนะ เวลาเราเอาจริงเอาจังกับชีวิตของเรา ถ้าเอาจริงเอาจังกับชีวิตของเรา

คําถามข้อที่ ๑. ถามว่า เวลาภาวนาไปแล้วตัวมันโยกๆ คลอนๆ ตัวมันโยกๆ คลอนๆ เราก็ว่ามันโยกจริงหรือไม่โยกจริง

คนที่พยายามจะทดสอบความเป็นจริง เวลานั่งขึ้นมา มันเอียงไปนู่น มันเอียงไปนี่ ความรู้สึกส่วนใหญ่มันเป็นความรู้สึกไง เวลานั่งที่เวลามันเอียงไปข้างหน้าหรือมันโยกมันคลอน มันมีอยู่บ้าง มันมีอยู่บ้าง แต่ไอ้ใจที่มันส่งเสริมมามันจะโยกคลอนแรงไปกว่านั้นไง

เวลาโยกคลอนมันเป็นความรู้สึก ความรู้สึกที่โยกๆ คลอนๆ ถ้าเราตั้งสติไว้มันก็จบ พูดถึงถ้าเป็นความจริงนะ

แต่ไอ้คนที่ทําๆ มันไม่เชื่อ เพราะอะไร เพราะความรู้สึกนี้มันวูบวาบ ความรู้สึกนั้นแบบว่ามันชัดเจนน่ะ พอมันชัดเจนขึ้นมา “นี่คือการภาวนา ภาวนาแล้วมันเป็นอย่างนี้ๆ”

โอ้โฮ! มันต้องแก้ไขไง แก้ไขเพราะมันเป็นเด็ก เวลาเด็กมันภาวนาไปมันรู้สิ่งใดไปมันก็ว่าสิ่งนั้นเป็นความสําคัญๆ แต่คนที่ผู้ใหญ่เขาภาวนาแล้ว ไอ้นั่นมันเป็นพื้นฐาน มันเป็นเบสิกตื้นๆ

แต่คนทําใหม่ๆ นะ โอ๋ย! มันเรื่องใหญ่นะ มันเรื่องใหญ่ มันเรื่องมหัศจรรย์ มันเรื่อง โอ้โฮ! โลกมันจะเคลื่อนที่ จักรวาลมันก็จะหมุน หลุมดํามันกําลังจะดูดดาวทั้งหมดเลย มันคิดไปนู่นเลยนะ มันจริงจังมาก แต่คนภาวนาไปๆ โอ้โฮ! มันเพิ่งหัดภาวนาไง

มันโยกๆ คลอนๆ ที่มันโยกไปทางนู้น มันคลอนไปทางนี้ มันคลอนจริงหรือมันคลอนไม่จริงไง แล้วมันคลอนจริงมันควรจะทําอย่างใด

เรานั่งสมาธิ นั่งสมาธิเพื่อเอาแต่พุทโธๆ ไง แล้วนั่งสมาธิเอาพุทโธ ว่าผลลัพธ์ๆ เราก็วางไว้ เรานั่งสมาธิเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

การนั่งสมาธิ เริ่มต้นจากการนั่งสมาธิมันต้องเอาชนะตนเองอยู่แล้ว เวลาเอาชนะตนเองนะ นั่งสมาธิก็ไม่ได้ ทําอะไรก็ไม่ได้ เวลาจะเป็นคนดีนี่เป็นได้ยาก แต่ถ้าเป็นสํามะเลเทเมาเป็นได้ง่าย ถ้าจะไปเที่ยวไปดูหนังฟังเพลง โอ๋ย! สบายๆ

สบายๆ ของไอ้เบิร์ดมันไง เวลาภาวนาแล้วสบายๆ ภาวนาแล้วสบาย

แต่ถ้าเอาจริงเอาจังขึ้นมาเราต้องมีสติสัมปชัญญะ จะนั่งก็นั่งเพื่อจะค้นคว้าหาใจของตน คือนั่งเพื่อความสงบ นั่งเพื่อสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มีนะ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนนํ้าฝนใสสะอาด จืดสนิท เย็นดี แต่ถ้าเป็นทางโลก มันจะเป็นกระแช่ เป็นเหล้า เป็นไวน์ โอ้โฮ! รสชาติมันดีๆ นี่ก็เหมือนกัน อารมณ์โลกๆ เป็นอย่างนั้นน่ะ เวลาจะมากินนํ้าฝนไง มากินนํ้าสะอาดให้คุณประโยชน์กับร่างกาย จืดสนิท

นี่ก็เหมือนกัน นั่งเพื่อเอาความสงบๆ ความสงบก็คือความสงบ ไม่ใช่ไปรู้เห็นอะไรทั้งสิ้น ความรู้นั้นไปเห็นนิมิต ความเห็นส่งออกๆ นั่นน่ะ เว้นไว้แต่จิตมันคึกจิตมันคะนอง จิตที่มีอํานาจวาสนามันต้องเห็น

ต้องเห็นก็พยายามตั้งสติบังคับไว้ อยู่กับพุทโธชัดๆ อยู่กับคําบริกรรมชัดๆ สิ่งนั้นจะหายไปเอง หายเพราะอะไร หายเพราะจิตไม่ออกไปรับรู้ จิตจะรับรู้ของตัวจิตเอง ตัวจิตเองมั่นคงขึ้นมา มันมีความสุข เพราะจิตมีความสงบไง

เรากินนํ้าสะอาด เราทานอาหารที่ไม่มีพิษมีภัย ร่างกายอุดมสมบูรณ์

เรากินอาหารที่มีรสจัด กินอาหารที่มันมีสารพิษ กินเข้าไปแล้วนะมันมีแต่โรคภัยไข้เจ็บ นี่อารมณ์โลก อารมณ์ที่เราทุกข์เรายากกันอยู่นี่ อารมณ์ของกิเลสตัณหาความทะยานอยากไง

แต่เราพุทโธๆ พุทโธชัดๆ พุทธานุสติ ให้เอาพุทธานุสติกรองอารมณ์ความรู้สึกของตน เวลามันใสมันสะอาดขึ้นมามันสงบขึ้นมา ไอ้โยกๆ คลอนๆ มันก็เป็นอาการ อาการที่มันพัฒนาขึ้นไปแล้วมันก็จะสํารอก จะคาย จะชะล้าง

การทําความสะอาดก็ต้องลงทุนลงแรง จะซักผ้าล้างผ้า เดี๋ยวนี้เขาใช้เครื่องเนาะ กดปุ่ม ตู้ซักเสร็จเข้าตู้อบ ตู้อบเสร็จแล้วพับเก็บเรียบร้อย แต่เมื่อก่อนเขาต้องทุบนะ ต้องตีต้องซัก โอ้โฮ!

นี่ก็เหมือนกัน นั่งสมาธิพุทโธๆ ฟอกจิต

มันจะมีอาการร้อยแปดพันเก้า จะมีอาการสิ่งใดก็แล้วแต่ พุทโธของเราไว้ พุทโธของเราไว้ชัดๆ พุทโธของเราไว้นะ อาการสิ่งต่างๆ ที่มันเป็นขึ้นไปมันจะเบาลงๆ เบาลงจนเราเข้าใจว่า เออ! แต่ก่อนเราตื่นไปเอง อะไรพัดมา ลมพัดก็ว่าเย็น กลิ่นอะไรมาก็ว่าหอม ในปัจจุบันนี้มันก็กลิ่นปกติ กลิ่นความบริสุทธิ์ ลมพัดก็คือความเคลื่อนไหวของอากาศ มันก็ไม่มีอะไรแปลกประหลาดมหัศจรรย์

เรานั่งเพื่อหัวใจของเรานะ พอมันโตขึ้นมามันจะคิดอย่างนี้ไง อะไรที่ผ่านมา ผ่านมาก็ผ่านไป รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เป็นบ่วงของมารคือความสงสัยรัดคอ เป็นพวงดอกไม้คือมันยกมันยอไง “เป็นเทวดาแล้วแหละ นั่งภาวนานี่เทวดามาอนุโมทนา” มันเยินยอไง รูป รส กลิ่น เสียงมันยกมันยอทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าเรานั่งของเราเฉยๆ เรานั่งของเรา เราจะดีเราจะเลวก็เพื่อเรา เราทําเพื่อประโยชน์ของเรา มันจะเป็นอย่างไรเราก็รักษาหัวใจของเราแล้ว อาการต่างๆ ที่เกิดขึ้นจะเบาลงๆ เบาลงเพราะอะไร เบาลงเพราะกิเลสมันหลอกหัวใจเราไม่ได้ เบาลงเพราะเราไม่ตื่นเต้นตกใจไปกับอาการที่เกิดขึ้น

สิ่งใดที่เกิดขึ้นแล้วเราขาดสติ เราไม่มีปัญญารอบคอบ เราก็ตื่นเต้นตกใจ ดีใจเสียใจกับสิ่งที่รู้ที่เห็น สิ่งที่รู้ที่เห็น บ่วงของมาร พวงดอกไม้แห่งมาร หลอกลวงทั้งนั้น มันหลอกลวงหัวใจ สิ่งที่เกิดขึ้นจากใจ สิ่งที่เราพยายามค้นหาความจริง แล้วมันเกิดขึ้นกับใจ แล้วก็มาหลอกหัวใจของเรา

หลวงตาท่านสอนประจํา ท่านใช้คําว่า “เราเขียนภาพขึ้นมาเอง แล้วเราก็กลัวภาพที่เราเขียนขึ้นมาเอง”

จิตใจมันคิดกันขึ้นมาเอง แล้วเราก็ไปตกใจกับสิ่งที่จิตมันคิดขึ้นมาเอง พอจิตมันคิดขึ้นมาเอง เราก็ตกใจไปกับมันไง นี่ไง บ่วงของมาร พวงดอกไม้แห่งมาร รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมารหลอกลวงหัวใจของเรา

แล้วหัวใจของเรา เราทําเพื่อความสะอาด ทําเพื่อความสงบ เราไม่ต้องตื่นเต้นตกใจไปกับมัน เราเข้มแข็งขึ้นมา มีสติปัญญาขึ้นมา วางสิ่งนี้ทั้งหมด มันจะกลับมาสู่ความสงบ

สู่ความสงบคือสู่ความเป็นจริงของเรา สู่ความเป็นจริงของเราคือธาตุรู้ ธาตุรู้นี่คือสมบัติของเรา นี่การประพฤติปฏิบัติค้นคว้าหาสิ่งนี้ ค้นคว้าหาสิ่งที่เป็นจริง แต่มันหาได้ยาก มันลุ่มหลงกับสิ่งที่มันเป็นความจอมปลอม ลุ่มหลงกับรูป รส กลิ่น เสียงที่มันหลอกมันลวง ใจเขียนขึ้นมาเอง ใจเห็นเอง ใจก็ตื่นเต้นตกใจไปกับมันเอง

เรื่องโยกๆ คลอนๆ เรื่องการรู้การเห็น พุทโธชัดๆ ไว้ นี่ข้อที่ ๑.

ข้อที่ ๒. พอข้อที่ ๒. เขาบอกว่า เวลาเขานั่งภาวนาไปมันเกิดอาการวาบ แม้แต่ไฟคอมเพรสเซอร์จุดเล็กๆ อู้ฮู! มันสว่างวาบเลย

นี่จะคิดเป็นวิทยาศาสตร์ไง ไอ้ว่าที่วาบมันวาบมาจากไหนไง

ไอ้จิตที่เวลามันลง หลวงตาท่านอยู่ในป่า เวลาเสียง อยู่ใต้ต้นกระบก เวลามันตกใส่ ปัง! ปัง! โอ้โฮ! จิตเหมือนฟ้าแลบเลย แปล๊บๆๆ เลยล่ะ นั่งอยู่ที่ร้านแล้วอยู่ใต้ต้นกระบก ต้นกระบกมันร่วงใส่หลังคา ปัง! ปัง! โอ้โฮ! จิตนี้มันพับ! พับ! เหมือนฟ้าแลบเลย

นี่ไง เขาก็เป็น สิ่งที่เป็นๆ เวลาจิตมันเป็นมันเป็นอย่างนั้นนะ เวลาจิตที่บอกว่า มันเกิดเหมือนไฟนิดเดียว มันแสงสว่างวาบขึ้นมาเลยนะ มันก็เลยตกใจว่าในห้องของเรามันมีไฟอยู่ดวงเดียว ไฟคอมเพรสเซอร์ที่ติดแอร์อยู่ แล้วแสงมันมาจากไหนล่ะ

แสงมันก็มาจากจิตนั่นแหละ จิตที่มันรู้มันเห็น บางคนบอกว่า พอจิตมันเป็นสมาธิแล้วมันจะเกิดความสว่างไสว

ความสว่างไสวมันเป็น ๒ อย่าง สว่างไสวคือความปลอดโปร่ง สว่างไสวคือความเข้าใจทั้งหมด ความสว่างคือแสงแห่งปัญญา แล้วถ้าสว่างไสวแบบแสงไฟ

แสงไฟนั้นถ้าคนที่จิตเป็นหลักนะ เกิดความสว่างอย่างนั้นก็ไม่มีปัญหา มันจะมีปัญหาแต่ไอ้พวกตื่นเต้นน่ะ โอ้โฮ! เห็นแล้วตื่นเต้น ไอ้พวกนี้มีปัญหามาก

แต่ถ้ามันไม่มีปัญหา เพราะอะไร เพราะเราเป็นคนรู้คนเห็นทั้งนั้น ถ้าเราไปรู้ไปเห็น มันเกิดจากอะไร ก็เกิดจากจิต มันเกิดจากจิต

ไอ้ที่ว่าพอมันสว่างวาบแล้วมันเกิดความมหัศจรรย์ ทีนี้เขาก็เขียนมาถามว่าอันนี้มันคืออะไร

แล้วต้องพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ แล้วก็ต้องของบประมาณก่อน ตั้งห้องแล็บ แล้วก็ต้องตั้งกล้อง แล้วก็เอามานั่งแล้วก็จับเลยว่ามันจะเกิดตอนไหน แล้วมันจะวาบอย่างไร กล้องก็ส่องไม่เห็นเสียอีก เพราะมันเป็นเรื่องจิต มันไม่ใช่เรื่องร่างกาย มันก็มองไม่เห็นหรอก นี่พูดถึงทางวิทยาศาสตร์

เพราะว่าส่วนใหญ่แล้วเราเป็นปัญญาชนไง เราจะไม่เชื่ออะไรง่ายๆ เราต้องเชื่อสิ่งที่มีเหตุมีผล เราก็ต้องว่ามันต้องเป็นอย่างนั้นๆ

แต่ความจริงจิตนี้มหัศจรรย์นัก จิตนี้มันเป็นของมัน เห็นไหม ไอ้สว่างอย่างนี้มันสว่างขึ้นมา มันเป็นผลของการปฏิบัติ ถ้าจิตมันเป็นอย่างนั้นแล้วมันเป็นหนเดียวแหละ ถ้ามันจะเป็นอีกข้างหน้า มันเป็นอีกเพราะมันเป็นจริตนิสัย มันจะมาอีก มาแล้วเราก็เข้าใจ เราก็วางไว้ ถ้ามันจะไม่มาอีก มันก็เป็นแค่หนเดียวเท่านั้นแหละ ถ้าเป็นหนเดียวมันก็เป็นเพื่อทดสอบ

ที่ว่า ทําดีไม่ได้ดี ทําชั่วไม่ได้ชั่ว

มันกลับเข้ามาตรงนี้ คนทําดีแล้วได้ดี ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระทั่วไป ประชาชนทั่วไปบอกว่า เพราะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาถึงเคารพศรัทธาอย่างนี้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก ไม่ใช่ เป็นเพราะเราทํามา เราทําความดีมา เราเป็นพระโพธิสัตว์มา เราได้เสียสละมามหาศาล เราได้ทุ่มเทเสียสละชีวิตมานับไม่ถ้วน ฉะนั้น เวลามาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันเกิดจากผลที่เราทํามาต่างหาก นี่ไง สิ่งที่ทํามา

นี่ก็เหมือนกัน พอเรามาปฏิบัติใช่ไหม จิตใจของคนที่ทําคุณงามความดีมา จิตใจคนที่สร้างอํานาจวาสนามา เวลาจิตมันสงบแล้วมันก็จะไปรู้เห็นสิ่งที่มันได้สร้างสมมา

ไอ้ของเรานี่ขี้ครอก ไม่เคยทําอะไรเลย เสร็จแล้วจะให้เหมือนเขา ไม่มีหรอก

เราไม่ได้ทําอะไรเลยนะ เวลาจิตสงบก็สงบเฉยๆ ถ้ามีอํานาจวาสนาทําให้สงบได้นะ ถ้าไม่มีอํานาจวาสนาทําให้สงบไม่ได้ ทุกข์ด้วย

ถ้ามีอํานาจวาสนาทําให้สงบได้มันก็สงบลงไปด้วยอํานาจวาสนาของตน ด้วยอํานาจวาสนาบารมีของตนสร้างมาอย่างนี้มันก็ต้องเป็นแบบนี้ สร้างมาอย่างนี้แล้วมีแบบนี้ ถ้าทําไม่ได้ก็ไม่ได้ด้วย ถ้าทําได้มันก็ได้สงบไปธรรมดา ถ้าธรรมดาแล้ว ไอ้แสงสว่างอย่างที่ว่านี่มันก็ไม่มี

ไอ้แสงสว่างที่ว่านี่มันมาเพราะว่าสิ่งที่มันกระทบ จิตมันไปกระทบ มันก็รู้ มันก็วาบขึ้น พอวาบขึ้นมาแล้วเขามหัศจรรย์นะ พอมหัศจรรย์ เขาก็สงสัยใหญ่เลยล่ะ โอ้โฮ! พอมันมีความรู้อย่างนี้ขึ้น มันสะดุ้ง มันสะดุดขึ้นมาแล้วมันตื่นขึ้นมา ตื่นมาไม่ลืมสิ่งนี้เลย แล้วเขาบอกว่ามันดีอยู่อย่างหนึ่งเท่านั้นน่ะ “แต่อย่างหนึ่งที่รู้ ความรู้สึกของผมคือมันเกิดขึ้นมาในเสี้ยววินาที ใช้สัญญาไปเทียบไม่ได้เลย”

ใช้สัญญาคือความคาดหมายเทียบไม่ได้เลย แล้วมันก็ไม่เหมือนเดิมจริงๆ พอมันเห็นอย่างนี้แล้วมันเปลี่ยนไปเลย เห็นไหม เขาบอกว่าต่อไปนี้มันเหมือนกับความรู้สึกเดิมก็เป็นกะเพราหมู ความรู้สึกใหม่ก็เป็นกะเพราไก่ เป็นกะเพราเหมือนกันแต่ไม่เหมือนกัน

ปริยัติกับปฏิบัติไง ไอ้ปริยัติก็ศึกษามาก็กะเพราหมู ไอ้ปฏิบัติไปแล้วกลายเป็นกะเพราไก่ ไอ้หมูกับไก่มันไม่เหมือนกัน แต่เป็นผัดกะเพราเหมือนกัน นี่ความเห็นของเขา นี่เวลาเขาเขียนมาถาม

ถ้าถามอย่างนี้มันก็แบบว่ามันเป็นประสบการณ์อันหนึ่งของจิตที่มันผ่านไปแล้ว แล้วสิ่งที่กลับมาก็กลับมา กลับมาเริ่มต้นปฏิบัติเหมือนเดิม เหมือนเดิม เห็นไหม

เวลาหลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติจนใช้ปัญญาไปแล้วไปถามหลวงปู่มั่น ถามเสร็จแล้วหลวงปู่มั่นให้ทําอย่างไร

ท่านก็บอกว่า กลับมาทําความสงบของใจ กลับมาพุทโธ แล้วใช้ปัญญาต่อสู้ต่อเนื่องไป

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เกิดขึ้นๆ เกิดขึ้นมาจากอะไร เกิดขึ้นมาจากเรากําหนดพุทโธ เกิดขึ้นมาจากเรากําหนดอานาปานสติ เราก็ไปกําหนดตรงนั้น ตรงนั้นถ้าจิตมันสงบขึ้นมามันก็จะเข้ามาสู่จุดนี้ จุดนี้แล้วมันจะรู้มันจะเห็นอย่างไร ตอนเป็นปัจจุบันธรรมแล้วเราค่อยพิจารณาของเราไปไง

นี่เขาถามว่า สิ่งที่เขาถามมามันมีสิ่งใดที่ควรจะเพิ่ม ควรจะลด จะเป็นอย่างไรบ้าง แล้วก็กลัวว่าหลวงพ่ออย่าแรงนะ

วันนี้ไม่แรง เห็นไหม วันนี้ไม่แรง พูดด้วยเหตุด้วยผลไง ถ้ามันถามมาด้วยเหตุด้วยผล ถ้ามันจะแรง มันก็จะแรงต่อเมื่อ มันมีเยอะมากที่เขาไม่ได้ปฏิบัติ เขาเข้ามาฟังในเว็บไซต์แล้วเขาก็มาจับประเด็นในเว็บไซต์แล้วก็กลับมาถามเรา ถามเป็นการต่อล้อต่อเถียง ถ้าจะบอกว่าถามมาเพื่ออวดดีน่ะ ถ้าอย่างนั้นเจอทั้งนั้นน่ะ เพราะอะไร

ถ้าปฏิบัติมาอย่างนี้ ใครปฏิบัติก็แล้วแต่ถ้ามันรู้มันเห็นสิ่งใดมันเป็นผลงานของตน มันเป็นความมหัศจรรย์นะ เพราะการปฏิบัติมันลงทุนลงแรงมาก แล้วกว่าจะได้มาแต่ละชิ้นแต่ละอัน อันนั้นจะรู้ได้ ถ้าถามมาด้วยการปฏิบัติ ถามมาเพราะความไม่เข้าใจ ถามมาเพราะว่าเราอยากรู้อยากเห็น นั่นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่ถามมาบางทีมันมีอยู่หลายๆ เจ้า เขียนมาจนบอกว่าอย่าเขียน ก็ยังจะเขียน อย่างนั้นน่ะเช็ดเลยล่ะ เพราะมันไม่เป็นประโยชน์กับใคร คําที่เราพูดอยู่นี่มันอยู่ในเว็บไซต์ แล้วก็เอาคําพูดของเรามาถามเรา มันก็เหมือนเอาอ้วกของเรากลับมาให้เรากินไง เรากินอาหารเข้าไปแล้วเราก็อ้วกออกไป แล้วเขาก็เก็บๆ มา มาป้อนหลวงพ่อใหม่ อย่างนี้เจอ ถ้าเจออย่างนั้นก็จบ

ฉะนั้น เขาบอกว่า หลวงพ่ออย่าแรงนะ หลวงพ่อเอาแค่พอดีๆ ถ้าพอดีๆ ฟังแล้วดีมากเลย ชอบ แต่ถ้าหลวงพ่อแรงเกินไป

ไอ้ที่ว่าแรงหรือเบา เราดูที่เจตนาของคนถาม ถ้าเจตนาเขาถามด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ เจตนาคนอยากรู้ เราก็ขยันตอบนะ โดยพระทั่วไปเขาไม่ตอบหรอก เขาจะตอบเขาต้องใส่ซองเยอะๆ ถ้าซองไม่หนาๆ กูพูดไม่เป็นนะมึง ถ้าซองหนาๆ โอ้โฮ! นํ้าไหลไฟดับเชียว นั่นเขาไม่ตอบกันหรอก

แต่เวลาเราพูด เราอยู่กับหลวงตา หลวงตาท่านบอกเลย ไปไหนก็ไปเอาใจของคน

ใจคนมันสงสัย ใจคนมันอยากรู้ ใจคนมันอั้นตู้ มันต้องตอบ ศาสนาตอบอย่างนี้ ศาสนาสอนเรื่องหัวใจของคน ศาสนานี้มันเข้าไปแก้ความสงสัย ศาสนานี้มันพุ่งเข้าไปใจดําของคน นี่แหละคือตัวศาสนาแท้

ศาสนาไม่ใช่พิธีกรรม ศาสนาไม่ใช่ให้ใครอ้อนวอน ศาสนาเกิดจากผลของการปฏิบัติ ศาสนาเกิดจากจิตที่มันทุกข์ แล้วมันพ้นจากทุกข์ นั้นคือตัวศาสนา เอวัง

นิพพานคือนิพพาน นิพพานก็คือจบ จบแล้ว
รู้จริงแล้วจบ รู้จริงแล้วนิ่งเงียบ
รู้จริงเป็นความจริงอันนั้น
แล้วความจริงนี้ประเสริฐมาก
ประเสริฐที่ไหน
ประเสริฐในหัวใจของผู้ที่รู้จริงนั้น

๒

ถ้ารู้จริง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ ตุลาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขออนุญาตแทรก”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ลูกขออนุญาตไปวัดไปเยี่ยมได้ไหมเจ้าคะ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : เขาเขียนมา เราบอก ไม่ได้ ไม่ควร

“กราบขออนุญาตไปวัดไปเยี่ยมได้ไหมคะ”

ไม่ได้นะ เพราะว่าวัดมันมีเยอะ วัดมีทั่วประเทศไทย แล้วก็แสวงหาอยู่แล้วไปวัดที่ดีงามแล้วกัน เพราะว่ามันยืดเยื้อมานาน จบไปแล้ว ไม่ได้ ไม่ต้องมา ไปหาวัดที่มันสะดวก วัดที่มันพอใจพอ จบ

นี่เราเข้าเรื่องของเราแล้ว

ถาม : เรื่อง “นิพพานแล้วไปไหน”

หลังจากที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าและพระอรหันต์ได้ละสังขารแล้วไปไหนคะ

ตอบ : จะไปไหน ถ้าไปไหนก็ต้องไปถามพระอนุรุทธะ พระอนุรุทธะได้เอตทัคคะเป็นผู้เลิศในทางรู้วาระจิต ถ้าพระอนุรุทธะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอรหันต์ทั้งหมดถามว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่นิพพานแล้วหรือ

พระอนุรุทธะบอกว่ายัง พระอนุรุทธะบอกว่ายังนะ ตอนนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําลังเข้าปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ ถอยไปถอยกลับ แล้วมานิพพานเอาระหว่างรูปฌาน อรูปฌาน

นั่นพระอนุรุทธะตามกําหนดรู้ตลอดเวลา ถ้าจะถามต้องถามพระอนุรุทธะ

“องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอรหันต์ทั้งหลายละสังขารแล้วไปไหน”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว พระอนุรุทธะก็ปรินิพพานไปแล้ว แล้วถามนี่ใครจะตอบล่ะ ถ้าไปถามแล้วมันอยู่ที่วุฒิภาวะของคน วุฒิภาวะของคนอ่อนด้อยก็พูดไปตามความเห็นของตน ถ้าเป็นทฤษฎีก็ว่าตามทฤษฎีนั้น แล้วผู้ที่รู้จริงจบ ถ้ารู้จริงแล้วมันจบแล้ว ถ้ารู้ไม่จริงมีปัญหาไปทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น คําว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอรหันต์ละสังขารแล้ว” นี่พูดถึงว่านิพพานแล้วไปไหน นิพพานแล้วไปไหน

นี่เป็นสิ่งที่สูงสุด สิ่งที่ปรารถนาของชาวพุทธเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขยก็ปรารถนาพระโพธิญาณ ปรารถนาเป็นพระอรหันต์ ปรารถนาเป็นศาสดา ปรารถนาสิ้นสุดแห่งทุกข์ ทีนี้สิ้นสุดแห่งทุกข์ พอสิ้นสุดแห่งทุกข์แล้วก็จบไง ถ้ารู้จริงแล้วมันจบ ถ้ารู้จริงนะ

ถ้ารู้ไม่จริง ทางทฤษฎีขึ้นมา เพราะเรารู้ไม่จริง พอรู้ไม่จริงขึ้นมาเราก็ต้องแบบว่าอยากจะวิเคราะห์วิจัย ว่าอย่างนั้นเถอะ ถ้าวิเคราะห์วิจัย ยิ่งวิเคราะห์วิจัยมันก็ยิ่งมีปัญหาไปเรื่อย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่านิพพานแล้วไปไหน

ถ้าเขารู้จริงแล้วจบ รู้จริงแล้วจบ ถ้ารู้จริงนะ ถ้ารู้ไม่จริงมีปัญหาเยอะแยะไปหมด

มีปัญหา หมายความว่า คนที่ความรู้แค่หางอึ่งก็พูดได้แค่หางอึ่ง คนที่ความรู้มากน้อยแค่ไหนก็พูดได้แค่ความรู้ของตน ถ้าความรู้ของตน ความรู้ของตนนั่นน่ะคือนิพพาน พอเดี๋ยวความรู้มันแตกขยายไปก็ โอ๋ย! นิพพานกูขยับแล้ว นิพพานมันเพิ่มมากขึ้นแล้ว นิพพานก็เลยมีปัญหาไปหมดเลย

นิพพานคือนิพพาน นิพพานก็คือจบ จบแล้ว รู้จริงแล้วจบ รู้จริงแล้วนิ่งเงียบ รู้จริงเป็นความจริงอันนั้น แล้วความจริงนี้ประเสริฐมาก ประเสริฐที่ไหน ประเสริฐในหัวใจของผู้ที่รู้จริงนั้น จบ

ถาม : เรื่อง “เพียงแค่นิ่งก็สร้างโอกาสมหาศาล”

ตอบ : คําถามแต่ละคําถามมันถามมา คําถามที่แล้วมันก็เป็นคําถามแค่ความสงสัย ถ้าแค่ความสงสัยแล้ว

นิพพานแล้วไปไหน

นิพพานแล้วมีความสุขมาก นิพพานแล้วสิ้นสุดแห่งทุกข์ นิพพานแล้วเป็นธรรมธาตุ นิพพานหลุดพ้นไปจากวัฏฏะเป็นวิวัฏฏะ เหนือโลกเหนือสงสาร เหนือสรรพสิ่งทั้งสิ้น นั่นถ้านิพพานแล้วไปไหน จบ

ไอ้นี่บอกว่า “เพียงแค่นิ่งก็สร้างโอกาสมหาศาล”

ถ้าเพียงแค่นิ่งแล้วก็สร้างโอกาสมหาศาล ก็สร้างโอกาสมหาศาลแล้วมันก็จบไง แต่คําถามเขียนมาสองสามหน้า สองสามหน้านี้เป็นเรื่องของชีวิตโลก เรื่องของความเป็นอยู่ เรื่องของการทําธุรกิจ มีปัญหามากมายเลย มีปัญหามากมายเลย

ถ้ามีปัญหามากมายมันก็เป็นปัญหาโลกไง เวลาปัญหาโลก เวลาหลวงตาท่านสอนเวลาประพฤติปฏิบัตินะ โลกกับธรรมๆ ถ้าโลกก็คือโลกนั่นแหละ แต่เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติก็มาจากโลก

เวลาเราเกิดมาเกิดจากพ่อจากแม่ใช่ไหม เวลาเราเกิดจากพ่อจากแม่ขึ้นมา นี่เราเกิดจากพ่อจากแม่ พ่อแม่ พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของเรา เราเกิดมาเกิดเป็นโลกสมมุติ โลกสมมุติก็เกิดจากที่เรานี่แหละ

ถ้าที่เราแล้ว ถ้าเราขาดสติเราขาดปัญญา เราก็แสวงหากับทางโลก แสวงหาทางโลกมันก็มีบุญมีบาปนะ ถ้าคนมีบุญมีอํานาจวาสนาบารมีเขาทําสิ่งใดแล้วเขาประสบความสําเร็จของเขา คนที่ด้อยอํานาจวาสนาทําสิ่งใดก็ล้มลุกคลุกคลาน คนที่ขี้ทุกข์ขี้ยากทุกข์ยากจนตาย นี่เรื่องของโลก

แล้วเรื่องของโลก อยู่กับโลกแล้วก็บอกว่าเป็นความไม่เสมอภาค เกิดมาแล้วประชาธิปไตยต้องมีความเสมอภาค เกิดเป็นคนทําไมไม่เสมอภาค

เกิดเป็นคน คนเท่านั้นทั้งนั้นน่ะ แต่อํานาจวาสนาของคนไม่เหมือนกัน แล้วอํานาจวาสนาคนไม่เหมือนกันแล้วถ้าคนมีสติมีปัญญานะ เรื่องโลก เวลาเรื่องโลกมันก็เรื่องของโลกทั้งนั้นน่ะ เวลาประพฤติปฏิบัติเขาจะเอาความจริงๆ ความจริงมันอยู่ที่ไหน

ความจริงทางโลก สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สรรพสิ่งในโลกนี้มันเป็นสมมุติทั้งนั้นน่ะ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจังสิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์สิ่งนั้นเป็นอนัตตา

มันเป็นสิ่งอนิจจัง มันไม่มีอะไรคงที่ทั้งนั้นน่ะ มันแปรสภาพของมัน มันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา แล้วเราก็ไปหลงใหลกับมันแล้วก็พยายามจะทําให้มันเป็นสมบัติของเราๆ มันก็เลยเป็นความทุกข์ความยากไง นี่เป็นเรื่องของโลก

แต่ถ้าเป็นเรื่องของธรรมล่ะ ถ้าเป็นเรื่องของธรรมมันย้อนกลับมาที่ในหัวใจของเรานี่ เรื่องของธรรม ดูสิ พระอรหันต์ในสมัยพุทธกาลนะ พระสีวลีเป็นผู้มีลาภมาก พระอะไรจําชื่อไม่ได้ ที่ว่าเป็นพระอรหันต์เหมือนกันขี้ทุกข์ขี้ยาก ขี้ทุกข์ขี้ยากคือฉันข้าวไม่เคยอิ่มเลย นั่นน่ะพระอรหันต์เหมือนกัน

เวลาเป็นพระอรหันต์มันเป็นที่หัวใจนี้ มันไม่ได้เป็นสิ่งที่วัดกันเรื่องวัตถุทางโลกนั้น พระอรหันต์ที่มีศักยภาพ พระสีวลีเป็นพระอรหันต์ พระอรหันต์ที่มีฤทธิ์มีเดชก็พระอรหันต์ พระอรหันต์ที่มีปัญญาก็พระอรหันต์ พระอรหันต์ที่ว่าทางโลกนี้ขี้ทุกข์ขี้ยากนั่นก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน คําว่า “พระอรหันต์” ธรรมเหนือโลกๆ มันอยู่ในใจนี้ ถ้าอยู่ในใจนี้ เห็นไหม

ปัญหานี้มันเป็นปัญหาเรื่องโลกๆ เขาบอกว่า เพียงแค่นิ่งก็สร้างโอกาสมหาศาล ถ้าสร้างโอกาสมหาศาล เพียงแค่นิ่ง เขาว่าถ้าเวลาเขาใช้สติปัญญาของเขา พอจิตมันนิ่งแล้วมันเห็นไง เห็นว่าไปกู้หนี้ยืมสินต่างๆ มาแล้วมันมีปัญหา นั่นน่ะแค่จิตนิ่งก็มีค่ามหาศาล

เวลามันเกิดปัญญามันเกิดปัญญาอย่างนี้ มันเกิดปัญญาอย่างนี้เหมือนกับทางโลกที่เราปฏิบัติกัน ปฏิบัติเพื่อเป็นการบรรเทาทุกข์ ถ้าบรรเทาทุกข์ เราให้คลายจากทุกข์ สิ่งที่มีทุกข์มียาก ธรรมโอสถเข้ามาชําระล้างทําให้จิตใจเราไม่ทุกข์ไม่ยากจนเกินไป นี่ปฏิบัติพอเป็นพิธี ปฏิบัติพอเป็นทางโลกไง

แต่เวลาถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเราท่านจะประพฤติปฏิบัติจริงๆ เวลามาบวชเป็นพระ พอบวชเป็นพระเอาจริงเอาจัง อดมื้อกินมื้อ จะทุกข์จะยากขึ้นมาเรื่องนี้เป็นเรื่องปลีกย่อยเลย คนเรานะ ถ้ามีเป้าหมายว่าเราจะสิ้นสุดแห่งทุกข์ เราอยากจะพ้นจากกิเลสไป ไอ้เรื่องสิ่งสภาวะแวดล้อมความเป็นอยู่นี่เป็นเรื่องด้อยๆ เลย เป็นเรื่องแค่อาศัยทั้งนั้นเลย

เพราะเราเกิดมา เราเกิดมาเพื่อค้นคว้าหาใจของตน ถ้าหาใจของตนนะ สิ่งที่มันจะเป็นความอุดมสมบูรณ์ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านแสวงหาที่ปฏิบัตินะ ถ้าสิ่งใดที่มันอุดมสมบูรณ์เกินไปท่านคอยหลีกเร้น คอยไปหาที่บ้านเล็กบ้านน้อยมีสองหลังสามหลังพอเพื่อประทังชีวิตเท่านั้นน่ะ

ถ้าเวลาประทังชีวิตเขาก็ทุกข์อยู่แล้ว เห็นไหม ส่วนใหญ่แล้วพวกนี้เป็นที่เถียงนา เป็นที่เขาไปเฝ้าไร่เฝ้านา มันไม่ใช่เป็นบ้านเรือนที่เขาอยู่อาศัย ความเป็นอยู่มันก็ไม่สมบูรณ์ทั้งนั้นน่ะ

เขาเองเขาก็เพื่อมาพอดํารงชีพเพื่อมาเฝ้าไร่เฝ้านา มีพระมาอยู่อาศัยข้างๆ อีกองค์สององค์อย่างนี้ เขาก็ต้องเจียดของเขาเพื่อมาใส่บาตรของเรา พอใส่บาตรของเรา ต่างคนต่างดํารงชีพ ถ้าวันไหนเขาลืม วันไหนเขาไม่อยู่ที่เถียงนาเขา ไปแล้วไม่เจอใคร วันนั้นก็อดไป

นี่อดมื้อกินมื้อ อดบ้างอิ่มบ้างเพื่อค้นหาหัวใจของตน แล้วอย่างนั้นน่ะภาวนาดี ครูบาอาจารย์เราท่านแสวงหาสิ่งนั้นน่ะ ท่านถึงไม่ทุกข์ไม่ยากเรื่องโลก เรื่องปัจจัยเครื่องอาศัย เรื่องทรัพย์สมบัติที่เราปฏิบัติกันเพื่อให้มันสมบูรณ์พูนสุข

นี่พูดถึงว่า “เพียงแค่นิ่งก็สร้างโอกาส”

นี่มันเป็นปัญหาสังคม ปัญหาสังคมเป็นปัญหาสังคมนะ ปัญหาโลกๆ ถ้าเราเอามาพัวพันกันมันก็เลย...

สิ่งที่ว่าเวลาพระเราเวลาปฏิบัติก็ปฏิบัติเพื่อสิ้นสุดแห่งทุกข์ ปฏิบัติเพื่อสัจธรรมๆ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รัตนตรัยของเรา สัจธรรม สัจธรรมคือพระธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ ธรรมนี้เป็นธรรมเหนือโลก มันมีคุณค่ามหาศาล มีคุณค่าจนประเมินค่าไม่ได้

แต่สิ่งที่เราทํากันอยู่นี่มันประเมินได้ มันเป็นเรื่องของโลก มันเป็นสิ่งที่คํานวณได้ว่ามีมากมีน้อย คํานวณได้ คํานวณได้มันก็เป็นเรื่องโลกๆ ทั้งนั้นน่ะ เรื่องโลกๆ แล้วเราก็คํานวณกัน เอาสิ่งนั้นมาเป็นเหตุ แล้วเราก็ไปปฏิบัติเพื่อมัน ปฏิบัติเพื่อมัน ปฏิบัติเพื่อโลก

นี่ไง เวลาหลวงตาท่านพูด ธรรมเหนือโลก โลกไม่ใช่ธรรม ธรรมไม่ใช่โลก

ถ้าโลกไม่ใช่ธรรม เวลาเราปฏิบัติ ศีล สมาธิ ปัญญา ไปชําระล้าง ไปฆ่ากิเลส กิเลสคือทิฏฐิมานะความเห็นผิดของตน ถ้าความเห็นผิดอันนั้น นั่นคือผลของการปฏิบัติ

แต่ไอ้เรื่องที่ว่าผลจากข้างนอกนี่มันเป็นปัญหาสังคม ปัญหาสังคมก็ต้องแก้ด้วยปัญหาสังคม ปัญหาสังคมของเรา สิ่งที่เป็นสังคมของเรา

เวลาทางโลกเขาระดับของทาน ทําทานแล้วมีบุญกุศล ทําทานแล้วประสบความสําเร็จ นั่นก็เป็นบุญของเขา นั่นก็เป็นอํานาจวาสนาของเขา เขาทําอย่างนั้นเป็นเรื่องของเขา แต่ถ้าเป็นพวกที่เขามาเพื่อผลประโยชน์ของเขา เขาก็พยายามสร้าง กวนนํ้าให้ขุ่นไว้ ทุกคนไม่เห็นความเป็นจริง แล้วมันก็จะมีได้มีเสียในนั้นน่ะ

ฉะนั้น เราไม่ไปแบบนั้น เราต้องการทําด้วยความบริสุทธิ์ใจ ถ้าด้วยความบริสุทธิ์ใจของเรา เห็นไหม เวลาเป็นเรื่องโลก หน้าที่การงานก็เป็นเรื่องหนึ่ง เวลาเราทําหน้าที่การงานก็เป็นหน้าที่การงานของเรา ทําหน้าที่การงานแล้ว เราเสร็จจากงานแล้วเราจะประพฤติปฏิบัติ เราก็ค่อยมาประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติได้มันก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติไม่ได้มันก็เป็นการบรรเทาทุกข์

โลกนี้ปฏิบัติเพื่อแค่บรรเทาทุกข์ๆ บรรเทาให้มันเบาบางเท่านั้นน่ะ บรรเทาทุกข์ๆ แต่ถ้าเป็นจริงๆ อริยสัจไม่ใช่เป็นอย่างนี้

อริยสัจเวลาเป็นขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา มันเกิดที่ไหน มันเกิดที่ใจ เวลาสมาธิมันเกิดที่ใจ ใจมีคุณค่าขนาดไหน ใจมีคุณค่ามาก ขนาดเขาทิ้งทางโลกเลย เขาจะไปปฏิบัติโดยตรง เอาจริงเอาจังขึ้นมา

เวลาเอาจริงเอาจัง เวลากิเลสมันหลอกนะ ไม่ประสบความสําเร็จมันก็อยากจะออกไปอยู่กับโลกอย่างนั้นน่ะ ฉะนั้น เวลาพระที่มาบวชแล้วพยายามขวนขวายจะประพฤติปฏิบัติตั้งใจจะถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ แล้วไปไม่ไหวเขาก็กลับไปเป็นฆราวาสอีก นี่พูดถึงว่าเวลาล้มลุกคลุกคลาน

ทีนี้ผลของการปฏิบัติ ผลของการปฏิบัติมันปฏิบัติแบบนี้ เราถึงแบบว่า สิ่งที่ว่าเขาพูดมันเป็นเรื่องโลก เราพูดให้มันเห็นว่า สิ่งที่เป็นปัญหาสังคม สิ่งที่เป็นปัญหาทางโลกเป็นเรื่องหนึ่ง แต่เวลาปฏิบัติธรรม เวลาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สัจธรรม สัจธรรมมันเหนือโลก เหนือโลกมันแก้กิเลส

แก้กิเลสไม่ใช่เรื่องเงิน เรื่องทอง เรื่องหน้าที่การงาน ไอ้นี่มันเป็นปัญหาชีวิต มันต้องไปถามพวกตอบปัญหาชีวิต

แต่ถ้ามันเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรมนะ เรื่องเวรเรื่องกรรมเขาวางได้ เขาวางได้นะ เวลาเราทุกข์เรายากเราก็ทุกข์ยาก ทําไมชีวิตเราทุกข์ยากขนาดนี้ ถ้าชีวิตเราทุกข์ยากแล้วเขาพยายามจะเกิดขันติธรรม อดทน สร้างแต่คุณงามความดี สร้างคุณงามความดี

ถ้าคนสร้างคุณงามความดีแล้ว กลิ่นของศีลกลิ่นของธรรม คนที่เป็นคนดีแล้วทําสิ่งใดแล้วขาดตกบกพร่องหรือขาดแคลน จะมีคนเห็นใจ แล้วคนอยากช่วยเหลือ นี่กลิ่นของศีลกลิ่นของธรรม

แต่ถ้าเราปฏิบัติไปแล้ว เราทําหน้าที่การงานของเราแล้วขาดตกบกพร่อง แล้วเราไปทางโลกๆ นะ มันก็เป็นปัญหาสังคมที่โลกมีอยู่เยอะแยะไปหมดแล้ว โลกเป็นอย่างนี้กันทั้งนั้น

แต่ถ้าเป็นความจริงๆ ความดีงามเขาทําด้วยความซื่อสัตย์สุจริตของเขา คนจะช่วยเหลือ นี่เรื่องของบุญ ถ้าเรื่องของบุญ ล้มลุกคลุกคลานแล้วมีคนอุ้มชู ล้มลุกคลุกคลานแล้วมีคนช่วยเหลือเจือจาน นั่นเป็นเรื่องของบุญกุศล

แต่เรื่องการปฏิบัติๆ มันเป็นสัจจะเป็นความจริงในใจของเรา ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงของเรา ให้แยกออก เราจะแยกออกให้ว่าโลกกับธรรมๆ

นี้ปัญหาโลกๆ ทั้งนั้น ปัญหาโลกๆ ไม่เอา มันจะยืดเยื้อ แล้วเขียนมา ๓ หน้า ๔ หน้า เขียนมา ๓ หน้า ๔ หน้าเลยกลายเป็นปัญหาสังคมไปเลย วัดไม่ใช่ตอบปัญหาชาวบ้าน

วัดเวลาจะตอบปัญหา ปัญหาในการปฏิบัติ ใครมีศรัทธาความเชื่อแล้วยังลังเลสงสัยอยู่ จะตอกยํ้าว่ามันเป็นสัจจะเป็นความจริง การปฏิบัตินี้มีผล ถ้าไม่มีผล ศาสนานี้เกิดมาได้อย่างไร

ศาสนานี้เกิดมาได้เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม พระอัญญาโกณฑัญญะเวลาฟังธรรม ธัมมจักฯ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีดวงตาเห็นธรรม นี่หลักมันอยู่ที่นี่

ไอ้นั่นระดับของทาน ระดับของโลก ระดับของโลกให้อยู่ระดับของโลก เห็นไหม เวลาไปวัดไปวาอยากได้วัดปฏิบัติ อยากได้วัดดีๆ แล้วเวลาตอบปัญหาก็ปัญหาทางโลกเอามาทับถม เวลาทับถมขึ้นมามันก็ช่วยเหลือเจือจานเรื่องโลก ถ้าช่วยเหลือเจือจานเรื่องโลกนะ

วางสิ่งนั้นให้หมดแล้วมาอยู่วัด วัดมีข้าวเลี้ยง มาอยู่วัดรับรองได้ชีวิตนี้อยู่ได้สบายเลย ถ้าปัญหาชีวิต ปัญหาชีวิตมันมีแค่นี้ ฉะนั้น สิ่งนั้นให้มันจบสิ้นกันไป ถ้ามันจบสิ้นกันไปแล้ว ถ้าเป็นธรรมะ ตอบ ถ้าเป็นปัญหาชีวิต ปัญหาเรื่องสังคม ไม่ตอบ จบ

ถาม : เรื่อง “น้อมกราบเรียนถามเรื่องสลากกินแบ่งรัฐบาลเจ้าค่ะ”

น้อมกราบพ่อแม่ครูจารย์เป็นที่เคารพอย่างสูง ลูกเป็นศิษย์เริ่มปฏิบัติใหม่ ฐานะทางบ้านก็เป็นคนชั้นรากหญ้า คือทุกวันนี้ลูกพยายามรักษาศีล ๕ อยู่เจ้าค่ะ แต่ลูกซื้อสลากกินแบ่งรัฐบาลมันผิดศีลข้อ ๕ ไหมเจ้าคะ

แล้วเมื่อวันที่ ๑ ลูกบังเอิญถูกสลากเลขท้ายสองตัวและสามตัวได้เงินมาจํานวนหนึ่ง ลูกตั้งใจว่าจะนําเงินไปร่วมบุญกฐินตามวัดต่างๆ ทั้งหมด แต่มีคนบอกว่าบุญได้น้อยเพราะเป็นเงินที่ได้มาด้วยความไม่บริสุทธิ์ คือเป็นเงินที่ได้มาจากการเล่นหวย แต่ลูกจะทําเจ้าค่ะ

ลูกจึงอยากขอความเมตตาจากพ่อแม่ครูจารย์ช่วยแก้ข้อสงสัยทีค่ะ สรุปซื้อสลากกินแบ่งรัฐบาลผิดศีลหรือเปล่าเจ้าคะ ถ้าผิด ลูกก็จะเลิก

ตอบ : ผิด มันผิดตั้งแต่ต้นอยู่แล้ว มาถามอะไร เพราะอะไรรู้ไหม เพราะนี่มันปลายเหตุ

เวลาต้นเหตุขึ้นมา เวลาต้นเหตุ ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไม่ทําเรื่องนี้ แล้วถ้าครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านก็ไม่ทําเรื่องนี้ แล้วเวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติไปมันจริตนิสัยของคน บางคนไปเห็นเลขชัดๆ เห็นต่างๆ เขาไม่พูด เขาเก็บไว้ในใจทั้งนั้นน่ะ

เวลาเห็น เวลาปฏิบัติรู้เห็นสิ่งใด รู้เห็นสิ่งใดมันก็เป็นอํานาจวาสนาของคนใช่ไหม รู้เห็นสิ่งใดก็คือการรู้เห็น รู้เห็นแล้วมันจะมีได้มีเสีย ถ้ามีได้มีเสียแล้วมันไม่เป็นผลดีใดๆ ทั้งสิ้น

ในการประพฤติปฏิบัติธรรมไม่มีได้มีเสียนะ ไม่มีได้มีเสียกับโลก มีแต่เราเท่านั้น มีแต่เราเท่านั้นจะละจะถอดจะถอนในใจของเราเท่านั้น

เวลาเริ่มต้นตั้งแต่ผู้ที่เขารู้เขาเห็นนะ ถ้าเป็นผู้ที่มีสติปัญญาเขาก็เก็บไว้ในใจของเขา เขาไม่พูดหรอก มันมีกรรมไง มีได้มีเสียมันมีแพ้มีชนะ ถ้ามีแพ้มีชนะขึ้นไปแล้วมันกระทบกระเทือนไปทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านจะสั่งไว้เลย ไอ้เรื่องเห็นนู่นเห็นนี่ท่านไม่ให้เห็นหรอก หรือถ้ามันเห็น มันเห็นโดยวาสนาของคน ถ้าเห็นก็เก็บไว้ภายใน คือคนที่มันมีสติมีปัญญาเห็นแล้วมันไม่เดือดร้อนไง

ไม่เหมือนเราไอ้ขี้ครอก มีเงินบาทหนึ่งอยากจะโชว์ ไอ้พวกขี้ครอกมีเงินไม่ได้นะ มีเงินนี่อวดทันที ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติไปรู้เห็นอะไรหน่อยอยากอวดๆ

เวลาครูบาอาจารย์เราท่านไม่ใช่ขี้ครอก ท่านปฏิบัติท่านรู้ท่านเห็นของท่าน เห็นก็คือเห็น เห็นก็เก็บไว้ในใจ ท่านไม่พูดไม่ใดๆ ทั้งสิ้น เห็นก็คือเห็น เห็นแล้วก็แล้วกันไป แต่มันจริงไม่จริง จริงไม่จริงหมายถึงว่ามันถูกหรือไม่ถูกนั่นอีกเรื่องหนึ่ง

แม้แต่ผู้ที่เขารู้เขาเห็นจริงเขายังไม่พูดเลย ทีนี้สิ่งที่พูดออกมาแล้ว เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาพูดไปแล้ว เวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นกรรมฐานนะ ท่านบอกว่า ใครภาวนาเป็นแล้วห้ามคุยกัน

เวลาคุยกัน เราภาวนา เวลาภาวนาแล้วจิตมันสงบ อวดๆ คุยโม้กัน พอคุยโม้ไปแล้ว พอเสร็จ พอจะกลับมาภาวนามันจะเกิดนิวรณ์ เพราะคําพูดทุกคําเราเป็นคนพูด แล้วพอมาปฏิบัติมันจริงหรือไม่จริง ถ้าจริงไม่จริง ไอ้ที่พูดไปมันเป็นสมาธิหรือไม่เป็นสมาธิ แล้วพูดออกไปมันเป็นอาบัติหรือไม่เป็นอาบัติ อู๋ย! เดี๋ยวเถอะ มีปัญหามากไปหมด

เราพูดอะไรออกไปก็แล้วแต่ เราเป็นคนพูดเอง เราเป็นคนพูดเองนะ กิเลสมันจะเอาอันนั้นแหละมาเป็นเหยื่อ แล้วมันก็กระทุ้งไง ไอ้นู่นไอ้นี่ ไอ้นี่ไอ้นั่นนะ เดี๋ยวก็ป่วน นี่ไง ครูบาอาจารย์ท่านถึงไม่ให้พูด ส่วนใหญ่แล้วไม่ให้พูด

จะให้พูดต่ออาจารย์เท่านั้น จะให้พูดต่ออาจารย์ของตน เวลาปฏิบัติขึ้นไป ดูสิ หลวงปู่มั่น เวลาลูกศิษย์ลูกหาปฏิบัติ “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร” ท่านจี้เลยนะ “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร” จิตดีจิตไม่ดีท่านเช็กหมดนะ แล้วเพื่อประโยชน์

ทีนี้มันก็เป็นที่วาสนา วาสนา หมายความว่า เวลาผู้ที่มีอํานาจวาสนาเวลาปฏิบัติแล้วมันก็มีหนทางให้เดิน ปฏิบัติแล้วมันก็มีผลมีงานของมันขึ้นมาเป็นชิ้นเป็นอันใช่ไหม

เวลาคนที่ไม่ปฏิบัติ เป็นคนที่ปฏิบัติแต่ไม่มีอํานาจวาสนา แต่เราเกิดมาในชาตินี้เราก็อยากจะประพฤติปฏิบัติเพื่อเป็นนิสัยวาสนาของเราไป เราก็พยายามปฏิบัติวางเป็นพื้นฐานหัวใจเราไป อย่างนี้ท่านไม่ค่อยจี้ ไม่ค่อยถาม เพราะถามแล้วเขาจะเครียดของเขา

แต่คนที่เขาจะเป็นประโยชน์ท่านจะคอยถาม “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร” มีแต่ว่าอาจารย์ของตนคอยเช็กคอยดูคอยแล

แต่ถ้าผู้ที่เขาปฏิบัติถ้าเขารู้เห็นสิ่งใด สิ่งใดที่ไม่เป็นประโยชน์ อาจารย์จะคอยกระหนาบเลย นี่ควาญประจําช้างๆ ในการปฏิบัติมันมีควาญประจําช้างรักษาช้างนั้น ช้างที่มันตกมัน

หัวใจเรามันเปรียบเหมือนช้างที่ตกมันมันฟาดงวงฟาดงา มันทําแต่ความพอใจของมัน ไม่มีใครเอามันไว้ในอํานาจได้ ควาญประจําช้างก็คอยแนะคอยบอก คอยลงปฏัก ไอ้เราไม่รู้เรื่อง เราก็อาศัยควาญช้างช่วยดูแล นี่ครูบาอาจารย์ของเรา

นี่เขาถามว่า การซื้อหวยมันผิดไหม

ผิด คนที่เขารู้เห็นจริงเขายังไม่พูดเลย ไม่พูดหรอก ไอ้ที่เขาให้ๆ กันนั่นน่ะมันถูกเท่าไร มันผิดเท่าไร แล้วมันเป็นอะไร มันก็เป็นหาชื่อเสียง หาเงินหาทองทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเราท่านไม่ทําอย่างนี้ ไม่ทําแบบนี้

ฉะนั้น ซื้อหวยรัฐบาลผิดหรือไม่

ผิด

ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาเป็นคนรากหญ้า เขาก็ซื้อหวยรัฐบาล แล้วบังเอิญมันถูก พอถูกแล้วจะเอาเงินไปทําบุญ เขาบอกว่าเงินมันไม่บริสุทธิ์ แล้วทําอย่างไร

สิ่งที่เขาไปวัดไปวา คนที่มีอํานาจวาสนาเขาก็ทําบุญกุศลของเขา คนที่เขามีสติปัญญาของเขา เขาไปวัดไปวา เก็บขยะ เขาทําสิ่งใดนั่นก็เป็นบุญของเขา บุญมันเป็นได้หลากหลายนัก การทําคุณงามความดีเป็นได้หมดเลย

อย่างเช่นตอนนี้จิตอาสาๆ จิตอาสา คนที่จิตใจเป็นบุญ จิตใจที่เขาขันอาสา ถ้ามีแต่จิตอาสา มีแต่คนมีนํ้าใจต่อกัน มันสังคมรื่นเริงทั้งนั้นน่ะ

ที่มันมีปัญหากันเพราะอะไรล่ะ เพราะต่างคนต่างทิฏฐิมานะ ต่างคนต่างแย่งชิงกัน ปาดหน้าๆ มีแต่เรื่องกันตลอด ถ้ามันจิตอาสานะ เชิญ บริการต่างหาก เปิดทางโล่งให้เลย เชิญๆ

นี่ก็เหมือนกัน จะบอกว่า ถ้าเราเป็นคนรากหญ้า เราเป็นคนรากหญ้า เรามีนํ้าใจเราทําอะไรก็ได้ที่เป็นบุญกุศล ไม่ใช่ต้องมีเงินถวายเงินเท่านั้นถึงจะเป็นบุญ

โอ๋ย! ถ้าเงินถวายเป็นบุญเท่านั้น ตอนนี้มีปัญหานะ เครื่องยนต์กลไกชํารุดหมด ไฟฟ้าดับหมด มีแต่เงินเต็มไปหมดเลย จะให้มันกินกระดาษ ให้มันกินกระดาษกัน

เงินมันกินไม่ได้ สิ่งนี้บุญมันจากกําลังของเรา จากสติปัญญาของเรา จากนํ้าใจของเรา นี่มันก็เป็นบุญทั้งนั้น นี่พูดถึงว่าถ้าจะเป็นบุญนะ

ทีนี้บอกว่าเป็นคนรากหญ้า เห็นเขาทําบุญกันก็อยาก

มีคนคิดอย่างนี้นะว่า เราเป็นคนอัตคัดขัดสน เวลาเห็นเขาทําบุญกันเราก็อยากจะทําเหมือนเขา แต่เราไม่มีโอกาสก็มาน้อยเนื้อตํ่าใจไง ก็อยากจะทําแบบนั้น

แต่ถ้ามีสติมีปัญญาขึ้นมา การนั่งภาวนาถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้บุญมากที่สุด นั่งภาวนาหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ นี่บุญที่สุด บุญเพราะอะไร

บุญเพราะว่า ถ้าจิตมันสงบมันมีสติมันมีปัญญา ปัญญามันผ่องใส มันคิดมันรู้มันแจ้งหมดเลย ไอ้ที่จะไปถามปัญหาคนนู้น ไปถามปัญหาคนนี้ ไม่ต้องถามเลย ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้ขึ้นมาจากภายในเลย พุทธะ พุทธะเกิดจากภายในเลย

อันนี้พูดถึงว่า ถ้าจะทําบุญไม่ใช่ทําบุญเฉพาะได้เงิน ทําบุญนั่งลง หลับตา หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ถ้าจิตมันสงบระงับขึ้นมาจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานกลางหัวใจเลย

แล้วถ้าคนที่ทําความสงบของใจได้เป็นสัมมาทิฏฐิแล้วนะ จะลงจะเชื่อมั่นในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เต็มหัวใจเลย เพราะสิ่งที่มันมีค่าที่สุดมันอยู่ตรงนี้ ไม่ใช่สิ่งที่มีค่าที่สุดมันอยู่ข้างนอก นี่ไปแสวงหาข้างนอกไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า พอบอกว่าสิ่งที่เขาเป็นรากหญ้าซื้อสลากกินแบ่งผิดไหม

ผิด

แต่ซื้อแล้วถ้ามันถูกรางวัลขึ้นมานี่หนูอยากทําบุญ

ถ้าหนูอยากทําบุญ เราจะบอกเลย โอ๋ย! มาเลยๆ มาทําที่นี่...ไม่ใช่

เราอยากจะทําบุญเพราะอะไร เพราะว่ามันเป็นจิตใต้สํานึก จิตใต้สํานึกที่คนเขาอยากได้บุญกุศล ถ้าอยากได้บุญกุศล เราก็ทําของเรา

แต่ถ้าพอจะทําของเรา เพื่อนฝูงเขาบอกว่าทําแล้วได้บุญน้อย

ได้บุญน้อยหรือได้บุญมากมันอยู่ที่เจตนา อยู่ที่ความสะอาดบริสุทธิ์ของเรา

ไอ้อย่างที่ว่าซื้อหวยรัฐบาลผิดไหม

ผิด ผิดเพราะอะไร ผิดเพราะเป็นการพนันขันต่อ สิ่งที่การพนันขันต่อ สิ่งที่เรื่องเป็นนักเลงการพนัน เรื่องต่างๆ เป็นอบายภูมิทั้งนั้นน่ะ อบายภูมิทําให้เราลงไปสู่อบายมุข อบายมุข อบายภูมิ มันไปนู่นทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าเป็นศีลเป็นธรรมเขาไม่ทํา ถ้าไม่ทําแล้วชีวิตมันจืดชืด ชีวิตมันไม่ตื่นเต้น ชีวิตมันไม่มีสิ่งใดเป็นเป้าหมาย

เป้าหมายของเราก็ความสงบของใจนี่ไง เป้าหมายของเราก็คือชีวิตที่ดีงามนี่ไง เป้าหมายของเราก็สิ่งที่มีคุณธรรมในหัวใจนี่ไง ถ้ามันมีคุณธรรมในหัวใจอันนี้ของจริง ถ้าของจริงขึ้นมา ความเป็นจริงอย่างนี้ ผู้มีศีลมีธรรมในใจ ถ้าผู้มีศีลมีธรรมในใจ

เพราะเราเป็นคนรากหญ้ามันไม่มีโอกาสอย่างนั้น

คนรากหญ้าทําอะไรก็ได้ ในวัดในวาหรือในบ้าน ดูสิ คนจากทางอีสานเขาปลูกต้นไม้ริมทาง เขาไปวัดที่ไหนเขาปลูกต้นไม้ริมทางตลอดของเขาเลย จนสังคมต้องยอมรับเขา

มีหลายคนมากนะที่แบบเขาพยายามปลูกต้นไม้ ที่ดูแลป่าชุมชน ป่าชุมชนนั้นให้เป็นที่เก็บอาหาร ให้เป็นซูเปอร์มาร์เก็ตของหมู่บ้าน ไอ้คนหมู่บ้านที่มันมีทิฏฐิมานะว่ามันเป็นยอดคนมันยังต้องไปเก็บเห็ดกินที่ของเขา นั่นคนอย่างนั้นน่ะ

นี่ไง ถ้าเป็นคนรากหญ้าๆ ทําคุณงามความดีได้ทั้งนั้นน่ะถ้าหัวใจเราเป็นธรรมนะ

ไอ้นี่พอบอกว่าเราเป็นคนรากหญ้า เราไม่มีเงินจํานวนมากๆ ไปเทียบเคียงกับเขา

แล้วเราทําไมต้องไปเทียบเคียงกับเขาล่ะ เราเป็นคนรากหญ้าเราก็เป็นคน ศาสนาพุทธสอนเรื่องหัวใจของมนุษย์นะ รื้อสัตว์ขนสัตว์นะ รื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจของคน คนมีค่าเท่ากัน คนเท่าคน นั่งสมาธิด้วยกันทุกคน ใครจิตลงสมาธิบ้าง จิตใครมีคุณภาพบ้าง เขาวัดกันตรงนั้น เขาไม่ได้วัดเราเป็นรากหญ้าหรือเราอยู่บนยอดหญ้า

เราเป็นรากหญ้าเราก็เป็นรากหญ้าของเรา แต่พูดถึงว่าสิ่งที่เล่นการพนันผิดแน่นอน ทีนี้พอได้เงินมา เงินที่มันผิดมา เงินที่มันผิดมาจะทําบุญ

จะทําบุญมันก็เป็นสิทธิ์ของเรา ถ้าเขาบอกว่ามันได้บุญมากได้บุญน้อย นั่นมันปากเขา ไอ้นี่มันเงินของเรา นี่เงินของเรา เงินได้มาถูกได้มาผิดนั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ มันผิดมันได้มาด้วยการพนันขันต่อ ว่าอย่างนั้นเลย แต่เงินได้มาด้วยนํ้าพักนํ้าแรง หรือถ้ามันจะเป็นบุญขึ้นมา ไม่ต้องเงินก็ได้ เห็นเขาทําบุญ อนุโมทนากับเขาก็ได้

บุญนี่เกิดได้มากมายเลยถ้าคนมีสติปัญญา ไม่ต้องเอาจํานวนตัวเลข ไม่ต้องเอาจํานวนเงินมาวัดกัน วัดกันตรงค่าของนํ้าใจ ค่าของนํ้าใจมันมากขึ้น แล้วค่าของนํ้าใจมันมีปัญญาขึ้นมาแล้วนะ มันไม่มีนิวรณ์ไง มันไม่มีอะไรตกค้างในใจไง นั่งสมาธิมันก็ทําง่าย ทําอะไรมันก็ทําได้

ลองมันมีอะไรตกค้างในใจสิ ทําอะไรมันทําไม่ได้หรอก นั่งอยู่นี่ โอ้โฮ! ใจนี้ลุกเป็นไฟเลย ข้างนอกนี่สงบ ข้างในเดือดพล่านเชียว นี่กรรมมันเป็นอย่างนั้นน่ะ

ไอ้ของเราให้ข้างในมันสงบ ให้ข้างในสงบแล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา มีสมาธิเดี๋ยวเกิดปัญญา แล้วปัญญาเกิดขึ้นมาๆ มันจะเห็นค่าตรงนี้ไง แล้วมีค่าอย่างนี้

เขาบอกว่าเขาเป็นคนรากหญ้า แต่เขาซื้อหวยรัฐบาล

ไอ้ที่ซื้อหวยรัฐบาล เก็บเงินไว้ทําประโยชน์กับเราดีกว่า เพราะเราเป็นคนรากหญ้า เราเป็นคนรากหญ้าเราต้องรู้จักประหยัดมัธยัสถ์ สิ่งใดที่ประหยัดได้ หวยใบหนึ่ง ๘๐ บาท มันก็ซื้อมาม่า ซื้อผงซักฟอก ซื้อสิ่งใดไว้ใช้ในบ้านเราได้เยอะแยะเลย แล้วทําไมต้องไปซื้อหวยรัฐบาล ทําไมต้องไปซื้อหวย ซื้อไปทําไม เสี่ยงโชคไปทําไม

ไม่ต้องไปเสี่ยงโชคจากชะตาชีวิตเราเลย ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําของเราจริงจังขึ้นมาเลย

แล้วที่ว่าทําบุญๆ นั่นพูดเป็นการต่อเนื่อง ไม่ได้เห็นแก่ความอยากได้ แต่มันเป็นข้อขึ้นมาว่า เราจะทําบุญแต่มีคนบอกว่าได้บุญน้อย

เวลาซื้อหวยมันก็เป็นความผิด เวลาได้มาแล้วเป็นลาภไปแล้วก็เก็บไว้ใช้ ถ้าจะทําบุญทําอย่างอื่นก็ได้ ทําอะไรก็ได้ บุญคือทําความดี บุญคือกุศล กุศลคือการทําคุณงามความดี เราทําคุณงามความดีเรื่องอะไรก็ได้

ไม่จําเป็นว่าเราซื้อหวยมาทั้งชาติไม่เคยถูกเลย ถูกขึ้นมาทีหนึ่งจะทําบุญ แล้วทําบุญ คนก็บอกว่าได้บุญน้อยอีกต่างหากนะ อู้ฮู! เสียใจน่าดูเลย

มันทําได้ตั้งแต่มีลมหายใจ จนกว่าลมหายใจมันจะหมดไปมันถึงทําบุญไม่ได้ แล้วไอ้เงินที่ถูกหวยมามันก็แล้วแต่สติปัญญาของคนจะทําประโยชน์ ถ้าทําประโยชน์กับชีวิตของเราเท่านั้นน่ะ ถ้าทํานะ

เขาบอกว่า มีคนบอกว่าถ้าทําบุญแล้วจะได้น้อย เพราะเงินที่ได้มามันไม่บริสุทธิ์ คือเป็นเงินได้จากการเล่นหวย แต่ลูกก็จะทําค่ะ เขาว่าอย่างนั้นนะ

จะทําก็ทํา มันเป็นสิทธิ์ของเรา ถ้าสิทธิ์ของเรา เราก็ทําของเรา เพียงแต่ว่าเป็นคําถามมาใช่ไหม คําถามมา เราก็ตอบ เพราะคําถามถามมาเป็นเรื่องโลกๆ ทั้งนั้นเลย

ไอ้นี่เหมือนกัน ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาบอกว่า อยากถามให้ช่วยแก้ข้อสงสัยว่า สรุปการซื้อหวยรัฐบาลผิดหรือไม่ผิด

ผิด เล่นการพนันผิดทั้งนั้นน่ะ เล่นการพนันขันต่อมันเป็นทางออก ทางที่จะให้เราไปเรื่อย แต่ถ้าเราไม่ทํา ไม่เล่นการพนัน ไม่ใช่นักพนันใดๆ ทั้งสิ้น มันจะรากหญ้าหรือมันจะมีโอกาสขนาดไหน ทําแต่ความดี

ความดีคือศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ คือมีศีลมีธรรม ทําของเรา แล้วใครจะว่าโง่ ใครจะว่าไม่ฉลาด ชีวิตจืดชืด นั่นมันปากสกปรก แต่เราเป็นชาวพุทธ เราเกิดมา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราเชื่อในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นถึงกษัตริย์ ทิ้งราชวังมาเลย มาอยู่โคนไม้ มาใช้ชีวิตแบบวณิพกเพราะยังไม่มีศาสนา ชีวิตที่ไม่มีใครสนใจ

จากชีวิตหนึ่งที่ชี้นิ้วได้เลย เป็นกษัตริย์นี่ชี้นิ้วได้ทุกอย่างเลย สละทิ้งเลย ออกมาเป็นวณิพก ออกมาเป็นนักบวช แล้วออกมาประพฤติปฏิบัติ นี่เอาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นตัวอย่าง แล้วไม่ต้องไปแยแสกับอะไรเลย ไม่ต้องไปแยแสว่าคนนู้นว่าคนนี้ว่าเลย คนว่าก็ปากของเขา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ววางธรรมวินัยนี้ไว้ มีศีล ๕ เราเป็นคฤหัสถ์ เราเป็นชาวพุทธ เราจะทําคุณงามความดีของเราๆ ทําคุณงามความดีตรงไหน ทําคุณงามความดี

ที่เกิดมานี่เป็นรากหญ้า เกิดมารากหญ้าเพราะอะไร เพราะเราทํามาอย่างนี้ เรามีวาสนาแค่นี้ เกิดมาแล้วเราไม่น้อยเนื้อตํ่าใจว่าเราเกิดมาเป็นอย่างนี้ เราเกิดมาอย่างนี้เพราะมันมีเหตุแค่นี้ เราสร้างเหตุมาได้แค่นี้ มันเกิดมาได้แค่นี้ก็เป็นบุญกุศลของเราได้แค่นี้ สิ่งที่คนที่เขามีมากกว่าเราอย่างนี้เพราะเขาสร้างเหตุเขามาดีกว่าเรา

ถ้าสร้างเหตุ เหตุคืออะไร เหตุก็ทําคุณงามความดีนี่ไง ถ้าเรามีเหตุที่ดีแล้ว ผลมันต้องให้ดีแน่นอน สุคโตๆ ถ้าวันนี้มันดี พรุ่งนี้มันก็ดี

วันนี้เงินเต็มกระเป๋าเลย พรุ่งนี้ก็สบาย วันนี้มีแต่หนี้ พรุ่งนี้เขามาทุบหน้าประตูบ้านเลย

ถ้าเหตุมันดีๆ เราสร้างแต่เหตุที่มันดี ถ้าเหตุที่มันดี ในปัจจุบันนี้สร้างแต่เหตุที่มันดี นี่เกิดมาเป็นรากหญ้า รากหญ้าเราก็สร้างคุณงามความดีของเราก็ระดับของรากหญ้า

แล้วถ้ารากหญ้าขึ้นมา รากหญ้า ดูสิ บิลล์ เกตส์กับซักเคอร์เบิร์ก เขาเรียนอยู่นะ เขาทํางานมาจนเขาเป็นเศรษฐีโลก นั่นคือรากหญ้า รากหญ้าหมายความว่าเขายังไม่มีงานทําเลย แค่เขาคิดเทคโนโลยีของเขาได้แล้วเขาก็ทําของเขา กู้หนี้ยืมสินทํางานจนเป็นเศรษฐีโลก นั่นก็รากหญ้า จากรากหญ้าก็เป็นเศรษฐีโลก

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรารากหญ้า รากหญ้าเราก็ทําของเรา เราจะไปตื่นเต้นอะไร

ไอ้นี่ไม่อย่างนั้นน่ะ กิเลสมันคอยพลิกคอยแพลงไง เราเป็นคนรากหญ้า เราเป็นคนทุกข์คนจน เขาคนรวย ซื้อหวย ถูกหวย

เขาเรียกว่าสามล้อถูกหวย สามล้อถูกหวยพอถูกหวยแล้วนะ ใช้เงินจนหมดแล้วก็กลับไปถีบสามล้อใหม่ แต่คนถ้าสามล้อมันเปลี่ยนแปลงนะ จากสามล้อมันมีตุ๊กตุ๊ก จากตุ๊กตุ๊กมาเป็นแท็กซี่ จากแท็กซี่มันมีอูเบอร์ มันทําบริษัทของมัน จากสามล้อมันเป็นเศรษฐีได้ จากสติปัญญา จากการกระทําของเขา

ไอ้นี่สามล้อถูกหวย ถูกหวยแล้วก็ฟุ่มเฟือย แล้วก็กลับไปถีบสามล้อใหม่ แต่ถ้าของเราๆ เรารากหญ้าเราก็ทําหน้าที่การงานของเรา คน เราเห็นความสําคัญของคนมากกว่า เราไม่เห็นความสําคัญของสิ่งทางโลก

โลกมันว่าไปตามนั้นน่ะ แล้วเขาเขียนมาถาม เขียนมาถามแล้วก็จบ นี่พูดถึงว่า เวลาบอกว่าซื้อหวยผิดไหม ผิด แต่หนูถูกรางวัล หลวงพ่อสนใจไหม

เราคิดว่าเขาเขียนมาอย่างนี้ไง เขียนมาเพื่อแบบว่ามันย้อนแย้งกัน ย้อนแย้งกันว่าซื้อหวยผิดไหม ถ้าบอกว่าผิด หนูถูกรางวัลนะ หนูอยากทําบุญ หลวงพ่ออยากได้ตังค์ไหม มันย้อนแย้งกันไง คําถามดูๆ แล้วมันย้อนแย้งกัน

ซื้อหวยผิดไหม...ผิด

แล้วถูกรางวัลให้หลวงพ่อ อยากได้ไหม...ไม่อยาก

ถ้าบอกว่าผิดก็คือผิดตั้งแต่ต้น แล้วไร้สาระด้วย กว่าจะได้เงินมา กว่าจะเอาอกเอาใจญาติโยมขึ้นมาเพื่อให้ถวายเงิน ข้อวัตรปฏิบัติเสียหายไปหมดแล้ว

วัดวัดหนึ่งควรจะเป็นที่ฝึกหัดเป็นชัยภูมิให้กับบุรุษอาชาไนย ผู้ที่เป็นอาชาไนยเขาจะประพฤติปฏิบัติเพื่อมามีคุณธรรมในใจของเขา นี่สถานที่เพื่อไว้ฝึกหัดบุรุษอาชาไนย แล้วก็ต้องมาเพื่อรอรับบริจาคเพื่อจะได้เอาสิ่งนั้นมาเป็นปัจจัยเพื่อไปฝึกบุรุษอาชาไนย ข้อวัตรปฏิบัติล้มเหลว คอยแต่ให้คนเข้ามาวางกล้าม มันเป็นเรื่องที่ไร้สาระ

ฉะนั้นว่า ให้หลวงพ่อ เอาไหม

เผาให้หลวงพ่อดูทีสิ เงินน่ะกองตรงนั้นแล้วจุดไฟเผาให้ดูที ถ้าเผาได้เราจะบอกว่า เออ! ใช้ได้

อย่าเอาเรื่องอย่างนี้มาเป็นทางออก ไร้สาระมาก ภาษาเรานะ เรื่องอย่างนี้เรื่องไร้สาระ

แต่เพราะมันมีปม ว่าซื้อหวยผิดไหม...ผิด

แล้วถูกหวยแล้วจะไปทําบุญได้ไหม...ได้

ไม่ทําก็ได้ เอาไปเล่นการพนันต่อก็ได้ ซื้อหวยแล้วถูก ถูกเสร็จแล้วก็ซื้อหวยอีกสองรอบก็ได้ ไม่เห็นเป็นปัญหาเลย เงินของเรา แต่มันเกิดกุศล อกุศล อกุศลคือความมืดบอด กุศลคือความสว่างไสว คือสติปัญญา

นี่พูดถึงสติปัญญาของคนไง ถ้าอับปัญญามันก็มืดบอดเป็นอกุศล ถ้าเป็นกุศลมันก็เกิดปัญญาผ่องใส เกิดความรู้แจ้ง เกิดการดํารงชีวิตที่ดี นี่มันอยู่ที่ปัญญา ปัญญาของคน ถ้าปัญญาของคนมันดีขึ้นมันก็ดีขึ้น

เราจะย้อนกลับมา ย้อนกลับมาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้เข้าไปสู่ใจของคน เราเป็นคนนะ วัตถุข้าวของมันไม่มีชีวิตหรอก เราเป็นคน จะรากหญ้าจะยอดหญ้าก็คน เรามองที่คนนะ

ทีนี้ถ้ามองที่คนแล้ว คนมันมีแบบว่าตํ่าทรามกับสูงส่ง ตํ่าทรามคือว่าพาล เวลาจิตมันพาลวุ่นวายมาก มีแต่ปัญหาไปหมด ถ้าจิตสูงส่ง มนุสสเทโว อย่างนี้สุดยอด ถ้ามันดี มันดีตรงนั้น

มองดูที่คน คนมันมีพาลชนกับบัณฑิต มันก็ยังเป็นไปอีกนะ เวลาว่ามองที่คน คนนี้มีคุณค่ามาก แต่พาลชนนะ มันเบียดเบียนมันทําลายวุ่นวายไปทั้งนั้น สังคมสะเทือนไปหมด แต่ถ้าเป็นบัณฑิตมันจะดี มันจะเป็นประโยชน์

ถ้ามองคนแล้วยังแยกไปตรงนั้น แยกไปที่ว่า กิเลสหนา ปัญญาหยาบ กับจิตผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเป็นอาชาไนยเพื่อจะเอาตัวรอด นี่พูดถึงคน เอวัง

การฝึกหัดภาวนามันก็มีขั้นมีตอนของมัน
มันจะเจริญก้าวหน้าได้มากได้น้อยแค่ไหน
ก็อยู่ที่ความมุมานะ อยู่ที่การปฏิบัติของเรา
ถ้าเราปฏิบัติได้มากได้น้อย มันก็เป็นสมบัติของเราเนาะ

๓

รู้จักทุกข์

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ ตุลาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ว่างแบบมีอยู่”

ตอบ : เขาเขียนมานะว่า “ว่างแบบมีอยู่” แต่ว่างแบบมีอยู่มันไปซํ้ากับไอ้ที่ว่า “จิตหยุด” นั่นน่ะ จิตหยุดนั้นเป็นเรื่องสังคม สังคมใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน “ว่างแบบมีอยู่” ถ้าว่างแบบมีอยู่ เขาก็เขียนไปยาวอีก ๔ หน้ากระดาษเหมือนกัน ๔ หน้ากระดาษ แต่ขณะที่เขียนมา ๔ หน้ากระดาษ

ในการประพฤติปฏิบัติในวงกรรมฐานเรานะ เวลาประพฤติปฏิบัติเขาปฏิบัติให้เข้าสู่ความจริง ให้เข้าสู่อริยสัจ ถ้าเข้าสู่อริยสัจ

ครูบาอาจารย์ของเรา แต่เดิมในการประพฤติปฏิบัติ ในการประพฤติปฏิบัตินะ สังคมไทยเวลาปฏิบัติไปแล้วเขาต้องมีอาจารย์ ถ้าไม่มีอาจารย์ปฏิบัติแล้วจะเป็นบ้านะ ขนาดมีอาจารย์แล้ว ปฏิบัติแล้วเขายังไม่ไว้เนื้อเชื่อใจ ในการปฏิบัติ ทุกคนไม่กล้าปฏิบัติ

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติแล้วท่านปฏิบัติตามความเป็นจริง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติแบบมรรคแบบผล แบบมรรคแบบผลคือมีข้อวัตรปฏิบัติ มีข้อเท็จจริง มีศีล มีสมาธิ มีปัญญา ปฏิบัติแบบศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา มันก็สู่มรรค ๘ ถ้าเข้าสู่มรรค ๘ มันเป็นพระพุทธศาสนา

แต่จิตใจของคนมันมหัศจรรย์ จิตใจของคน เห็นไหม เวลากองทัพธรรม กองทัพธรรมจะมาส่งเสริมชาวอีสาน ว่ามาปราบพวกที่เขาถือผีถือสางไง เวลาถือผีถือสาง เขาถือผีถือสาง เวลาถือผีถือสางนะ กลางคืนจะมีเสียงนั่นเสียงนี่ดังในหมู่บ้านของเขาตลอด แล้วเวลาผิดผีๆ เขาต้องไปขอขมาผีกันตลอด นั่นน่ะเขาถือผีถือสาง นี่เรื่องของจิตวิญญาณมันก็เป็นได้อย่างนั้น

แต่ถ้าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เชื่อเรื่องไสยศาสตร์ ไม่เชื่อเรื่องผีเรื่องสาง แต่ให้เชื่อเรื่องมรรคเรื่องผล ถ้าเชื่อเรื่องมรรคเรื่องผล เวลาปฏิบัติขึ้นมามันจะเข้าสู่อริยสัจ เข้าสู่สัจจะความจริง เวลามีมรรคมีผลขึ้นมา มีศีล มีสมาธิ มีปัญญาขึ้นมามันจะไปแก้กิเลส มันจะไปแก้กิเลส ไปกําจัดกิเลสในใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ

ไม่ใช่ประพฤติปฏิบัติแล้วไปรู้ไปเห็นต่างๆ แล้วเวลาไปรู้ไปเห็นต่างๆ แล้วเกี่ยวกับชีวิตประจําวัน เวลาชีวิตประจําวันมีความทุกข์ความยากขึ้นมา มีความทุกข์ความยากขึ้นมาก็มีความกดดัน พอมีความกดดัน ปฏิบัติขึ้นมาแล้วก็ปฏิบัติเพื่อเป็นมรรคเป็นผล เป็นมรรคเป็นผล ความกดดันอันนั้นมันก็สร้างภาพ สร้างเป็นอุปาทาน สร้างเป็นผลกระทบจากจิต

แล้วจากจิตก็เขียนปัญหามาถามไง “ว่างแบบมีอยู่” ว่างแบบมีอยู่นะ เสียงกระทบจากเสียง เสียงกระทบจากความรับรู้ เสียงกระทบจากต่างๆ

ไอ้นั่นน่ะถ้าพูดถึงโดยทั่วไป โดยทั่วไปโดยความคิดโลกเขาเรียกโลกียปัญญา ปัญญาเกิดจากโลก ปัญญาเกิดจากจินตนาการ ถ้าปัญญาเกิดจากจินตนาการ พุทธจริต พุทธจริตผู้ที่มีปัญญาเขาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าปัญญาอบรมสมาธิก็ใช้สติปัญญาไล่ตามความคิดของตัวเองไป ถ้าเท่าทันความคิดของตัวเองนะ ด้วยเห็นเป็นโทษ พอเห็นเป็นโทษมันก็หยุดคิด ความหยุดคิดอันนั้นมันก็เป็นเริ่มต้นของการทําความสงบของใจ การทําความสงบของใจโดยการใช้ปัญญา โดยการใช้ปัญญา เขาเรียกว่าปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิ ผลของมันก็คือปัญญาอบรมสมาธิ

แต่ถ้ามันเป็นความจริงๆ ขึ้นมา เขากําหนดพุทโธ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ หรือพุทโธๆ ท่องพุทโธ จิตมันมีการกระทํา ถ้าจิตมีการกระทํา มีสติมีปัญญา มันก็เข้าสู่ศีล เข้าสู่สมาธิ เข้าสู่ปัญญา เข้าสู่มรรค เข้าสู่ผล เข้าสู่การประพฤติปฏิบัติในพระพุทธศาสนา

ไม่ใช่แบบ...เขาบอกว่าเขาเคยเขียนคําถามมาหาหลวงพ่อ หลวงพ่อตอบเรื่อง “ตกหลุมอากาศ” หลวงพ่อตอบเรื่องนั้นตอบเรื่องนี้ พอตอบเรื่องนั้นเรื่องนี้มาก็เลยเขียนมาถาม เขียนมาถามก็เลยกลายเป็นละครนํ้าเน่าไปเลย นี่มันเป็นเรื่องละครทีวี ไปรู้ไปเห็นทวิภพ ๓ ภพ ๔ ภพนั่นน่ะ ไอ้นั่นมันเป็นนิยาย

เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเราประพฤติปฏิบัติจากโลกให้เป็นธรรม จากโลก เรื่องสมมุติโลกให้เข้าสู่สัจธรรม ถ้าเข้าสู่สัจธรรม เข้าสู่สัจจะความจริง ไอ้สัจจะความจริง คนจะเข้าสู่สัจจะความจริงมันก็น่าเห็นใจนะ น่าเห็นใจ

คนเราเกิดมา คนเราเกิดมามีกายกับใจ คนเราเกิดมาเป็นญาติกันโดยธรรม ทุกคนเกิดมาต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย เวลามีปัจจัยเครื่องอาศัยก็ต้องมีอาชีพ มีอาชีพก็ต้องทําหน้าที่การงาน

เวลาทําหน้าที่การงานขึ้นมาแล้ว ทําหน้าที่การงาน คนที่ไม่ประสบความสําเร็จหรือมันตกทุกข์ได้ยากขึ้นมาก็บอกว่าเราไม่มีโอกาสปฏิบัติเพราะเราต้องรับผิดชอบกับชีวิตของเรา ไอ้คนที่เขาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เขาประสบความสําเร็จในชีวิต เขามีหน้าที่การงานของเขา เขามีเวลํ่าเวลาปฏิบัติ เราก็มานั่งวิตกวิจารณ์ เราน้อยเนื้อตํ่าใจ นี่ผลของกรรมๆ ถ้าผลของกรรม

ทีนี้คําว่า “น่าเห็นใจ” มันก็เรื่องชีวิตประจําวัน ถ้าชีวิตประจําวัน สิ่งนั้นน่ะมันก็เป็นชีวิตประจําวันอยู่แล้ว

ถ้าคนมีสติมีปัญญา สิ่งที่เป็นชีวิตประจําวันนั่นน่ะเอามาเป็นเหตุให้ได้ใช้ปัญญาได้เลย ถ้าใช้ปัญญา มันจะทุกข์มันจะยากขนาดไหนถ้ามีสติปัญญา เขาก็อยู่ในศีล อยู่ในสมาธิ อยู่ในปัญญาของเขา

อยู่ในศีลก็ทําหน้าที่การงานของเรา ทําตามสุดความสามารถของเรา ทําคุณงามความดีของเรา ทําคุณงามความดีแล้วฝึกหัดสติปัญญาของเรา ถ้าสติปัญญามันดีขึ้น ทําหน้าที่การงานขึ้นมามันก็ประสบความสําเร็จ มันก็ดีขึ้น

ในปัจจุบันนี้เขาถึงพยายามจะไปนิมนต์พระ นิมนต์พระไปในองค์กรต่างๆ เพื่อไปแสดงธรรมๆ เพื่อพัฒนาบุคลากร ในบริษัทต่างๆ ถ้าบุคลากรในบริษัทนั้นถ้าเป็นบุคคลที่เป็นสุจริต บุคคลที่มีสติปัญญา องค์กรนั้นก็มั่นคง องค์กรนั้นแข็งแรง เวลาชาติที่เจริญ บริษัทที่เจริญ ทรัพยากรมนุษย์ ทรัพยากรมนุษย์น่ะสําคัญที่สุด ทรัพยากรมนุษย์ นั่นทุกคนเขาก็ปรารถนาดีทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าของเรา ถ้าเรามีความจําเป็นของเราว่าเรามันไม่ประสบความสําเร็จ ทําสิ่งใดแล้วมันมีปัญหา นี่พูดถึงคําถามไง คําถามเขาถามมาอย่างนี้ เขาถามมาว่า เขาไปกู้หนี้ยืมสินแล้วเขามีปัญหาของเขา แล้วมีปัญหาของเขา เขาพิจารณาของเขาแล้วมันก็ปล่อยวางของเขา รู้เท่าทันอะไรของเขา

ไอ้นั่นเป็นของเขา นั่นมันเป็นผล เป็นผลทางโลกๆ แล้วถ้าเป็นผลทางโลก ถ้ามีสติปัญญามันก็เรื่องโลกๆ ไง โลกๆ คือแบบว่าเราสบายใจ เรื่องโลกๆ คือว่าเราเผชิญกับชีวิตโดยที่ว่าไม่เครียด เผชิญกับชีวิตโดยไม่ให้กิเลสมันบีบคั้นว่า ถ้าคนไปเผชิญกับชีวิตแล้วชีวิตนี้มันอัดอั้นตันใจ มันก็จะประชดประชันกับชีวิตของตัวเอง

แต่ถ้ามีสติปัญญาขึ้นมา ไอ้นั่นก็เป็นเรื่องของปัญญาทางโลก ถ้าปัญญาทางธรรม ปัญญาทางธรรม เราปฏิบัติธรรม ปฏิบัติธรรมด้วยศีล ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญา ด้วยเข้าสู่มรรคสู่ผล

เรื่องอย่างนี้เรื่องที่การพิจารณามา ๔ หน้า ๕ หน้า ในความรู้สึกของเรานะ เวลาเราตอบปัญหาอยู่นี่ มันเป็นผลจากประสบการณ์ของเรา ประสบการณ์เวลาเราประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ ไปหาครูบาอาจารย์ ถามไก่ ตอบเป็ด ถามช้าง ตอบม้า ไปไหนมา สามวาสองศอก เราเจอประสบการณ์อย่างนี้มาจนมันเซ็งมันเศร้าใจไง เราถึงพยายามจะตอบปัญหาอยู่นี่

แล้วตอบปัญหาอยู่นี่แล้ว เวลาใครถามปัญหามา แล้วถ้าตอบปัญหาแล้วเขาเข้าใจ เขาพัฒนาของเขาขึ้น เออ! เราก็คุ้มค่าการเสียเวลา

แต่ถ้าเวลาปัญหาที่ถามมานะ วันนี้ถามมาเรื่องหนึ่ง ถามคราวหน้ามามันยิ่งตํ่าต้อย มันยิ่งเป็นเรื่องนํ้าท่วมทุ่ง มันเสียเวลา มันเบื่อหน่าย มันเบื่อหน่ายนะ

เออ! ถ้าเราตอบปัญหาไป คนที่ถามปัญหามาแล้วเขาพัฒนาขึ้น จิตใจเขาดีขึ้น เขามั่นคงขึ้น เขาภาวนาแล้วเขาขวนขวายขึ้น เออ! คุ้มกับการเสียเวลา

ไอ้นี่เสียเวลาแล้ว ไปไหนมา สามวาสองศอก นี่เขียนคําถามมานะ เคยถามหลวงพ่อมาอย่างนั้นๆๆ หลวงพ่อตอบเรื่องนั้นๆ เขียนมาหมดเลยนะ แล้วพอนี้มา จากเดิมถามเรื่องปัญหาการประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วมันไปเผชิญสิ่งใด มันมีวิกฤติสิ่งใดก็ถามมา เราก็ตอบเป็นครั้งเป็นคราวไป คราวนี้รวบยอดมา โอ้โฮ! ๔ หน้ากระดาษ

ไอ้นี่มันจะเขียนนิยายธรรมะนะ จะเขียนนิยายธรรมะแล้วก็ไปลงในหนังสือธรรมะ แล้วเดี๋ยวเขาก็จะตอบแทนค่าเรื่อง จะได้ผลตอบแทนค่าเรื่องเลย

มันเห็นแล้วมันเศร้า มันเศร้าเพราะว่าการประพฤติปฏิบัติมันต้องดีขึ้น ไม่ใช่ตกตํ่าลง ไม่ใช่อ่อนแอไปเรื่อยๆ ถ้าอ่อนแอไปเรื่อยๆ อย่างนี้ มันถึงบอกว่าไม่ใช่

ถ้าการประพฤติปฏิบัติ ถ้ามันจะเป็นก็เป็นกรณีหนึ่ง กรณีที่บอกว่าเจริญแล้วเสื่อม เวลาจิตมันเจริญขึ้นมาแล้วมันก็มั่นคง มันทําสิ่งใดมันก็แบบว่าชุ่มชื่น เวลาจิตมันตกมันตํ่าขึ้นมามันก็ตกตํ่านะ เวลาคนประพฤติปฏิบัติมันก็มีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าเรื่องธรรมดา นั่นก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่นี่มันเขียนมานี่มันเป็น อ่านแล้วแบบว่าภาษาเรานะ ถ้าเราไม่เอามาพูด เราจะโยนทิ้งได้เลย มันเป็นขยะ แต่ที่เอามาพูดเพราะต้องการเตือนว่าการถามปัญหามันต้องพัฒนาขึ้น กระชับ เวลาครูบาอาจารย์ท่านจะถามจะตอบกันโดยเฉพาะเรื่องผลของภาวนา

ไอ้นี่เขียนไปกลายเป็นนิยาย กลายเป็นเรื่อง ภาษาเรานะ เรื่องโลกๆ ฉะนั้น ไอ้นี่มันไปซํ้ากับไอ้ที่ว่า “จิตหยุด” จิตอะไรนั่นน่ะ แล้วก็มานี่ “ว่างแบบมีอยู่” ภาษาเรานะ ไร้สาระ ขยะ จบ

ถาม : เรื่อง “ขออนุญาต”

ตอบ : เมื่อวานเราพูดไปแล้ว เพราะเราต้องการให้มันทันเวลา “ขออนุญาตมาวัด”

เราบอกไม่ต้อง ไปวัดที่เขาชื่นชม ไปวัดที่เขาดีงาม อันนั้นจะดีกว่า ไปวัดอย่างนั้นแล้วต่างฝ่ายต่างจะแบบว่ามีความสุขไง

มาวัด มาวัดป่าแล้วเขาแบบว่าเคารพในสถานที่ เคารพในสิ่งต่างๆ เหมือนกับการประชุมสภา ท่านประธานที่เคารพ แต่มันไม่เคารพ มันท่านประธานที่เคารพ มันเถียงน่าดูเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเคารพในสถานที่ ทุกอย่างมันจะพัฒนาขึ้น ถ้าไม่เคารพสิ่งใดเลย มันดึงให้ตํ่า มันเป็นเรื่องโลกๆ ไปวัดที่เข้ากันได้ ถ้าวัดอย่างนี้แล้วมันต้องมีสูงมีตํ่า มีถูกมีผิด อันนั้นจบ

ถาม : เรื่อง “อยากรู้วิธีเข้าอรูปฌาน”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีข้อสงสัยครับ จึงอยากกราบเรียนถามหลวงพ่อครับ แต่คําถามของผมอาจถือได้ว่าเป็นเรื่องไร้สาระ

หลวงพ่อ : มันก็ไร้สาระจริงๆ นั่นน่ะ

ถาม : ถือว่าเป็นเรื่องไร้สาระอย่างยิ่ง ดังนั้นหลวงพ่อจะเมตตาตอบหรือไม่ตอบก็ได้ครับ ส่วนเหตุที่ผมถามนั้นก็เนื่องจากผมได้ค้นคว้าจากหลายที่แล้ว แล้วผมก็ยังไม่ได้คําตอบที่ชัดเจนหรือตรงกับข้อสงสัยที่ผมมี ผมเลยขอรบกวนกราบเรียนถามหลวงพ่อครับ

ในการทําสมาธิ ผมรู้จักอาการของการตกภวังค์ รู้จักวิตก วิจาร รู้จักปีติ รู้จักสุข รู้จักเอกัคคตารมณ์ รู้จักอัปปนาสมาธิ และเมื่อจิตถอนออกจากอัปปนาสมาธิแล้ว ผมจะออกพิจารณาขันธ์ ๕ อันมีเวทนาเป็นหลัก ส่วนกายผมสามารถจับได้เป็นบางครั้ง แต่การตั้งกายไม่ได้ เลยพิจารณากายไม่ได้ เนื่องจากกําลังของสมาธิผมไม่สูงพอ ผมเลยได้แต่พิจารณาเวทนาเป็นหลัก

และเมื่อพิจารณาเวทนาแล้ว กายผมรู้จัก เวทนาผมรู้จัก ขันธ์ผมรู้จัก ทุกข์ผมรู้จัก ตทังคปหานผมรู้จัก อันนี้ผมขอสรุปย่อๆ เพียงแค่นี้นะครับ และรูปฌาน ๔ ผมรู้จัก แต่อรูปฌานผมไม่รู้จักเพราะผมทําไม่เป็น ดังนั้นผมจึงขอกราบเรียนถามดังนี้ครับ

๑. การเข้าอรูปฌานมีวิธีเข้าและจุดสังเกตได้อย่างไรบ้างว่าเรากําลังอยู่ในอรูปฌาน เพราะในการทําสมาธิเมื่อผ่านปีติแล้วจะเป็นสุข และเราจะต้องภาวนาต่อจนละสุขและอารมณ์ภายนอกจนหมด และเหลือเพียงแต่ตัวรู้เพียงอย่างเดียว นี่จึงเป็นจุดสังเกตว่าจิตของเราเป็นสมาธิหรือไม่ และสมาธิอยู่ในระดับใด

ดังนั้น ถ้าผมอยากลองเข้าอรูปฌานดู ผมจะต้องทําอย่างใด และจะต้องสังเกตจุดใดได้บ้างครับ

ผมเข้าใจดีว่าคําถามนี้เป็นเรื่องไร้สาระและไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ในการภาวนา แต่ผมยังอยากลองดูครับ ขอกราบเท้าหลวงพ่อด้วย

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามคืออยากเข้าอรูปฌาน นั่นเข้ารูปฌานคือเขาทําความสงบ รูปฌาน อรูปฌาน

รูปฌานก็สมาธิ มันมีจุด เรากําหนดพุทโธ นี่รูปฌาน จิตสงบแล้วมันก็มีตัวมีตนนั่นแหละ

อรูปฌาน อรูปฌานมันก็เป็นสมาธิที่ไม่มีรูป ถ้าไม่มีรูป สิ่งที่ไม่มีรูป ไม่มีรูป รูปราคะ อรูปราคะ

รูปราคะก็สมาธิ รูปราคะคือสมาธิที่ไม่เกาะเกี่ยวสิ่งใด นี่รูปราคะ

อรูปราคะ สมาธิที่ไม่มีรูปร่าง จับต้องไม่ได้ แต่ได้ ถ้าไม่ได้มันจะเป็นอรูปราคะได้อย่างไร ไม่ได้มันจะเป็นสมาธิที่ว่างได้อย่างไร ถ้ามันเป็นสมาธิที่ไม่มีรูปร่าง ไม่รูปฌาน อรูปฌาน อรูปฌาน อรูป ไม่มีรูปไม่มีร่าง แต่เป็นสมาธิ

นั่นน่ะเวลาเขาทํา สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ นิโรธสมาบัติ เวลาเขาพูดกันไป แล้วเขาก็เขียนแล้วก็ทําเป็นขั้นเป็นตอนนะ “ถ้าใครเข้านิโรธสมาบัติได้อย่างน้อยต้องเป็นพระอนาคามี แล้วเราเข้านิโรธสมาบัติได้ เราเป็นพระอะไร” นี่มันมีสิ่งแบบว่ามีผลประโยชน์ ทําเพื่อผลประโยชน์ เวลาพูดสิ่งใดก็เพื่อประโยชน์กับเขา

อันนี้มันเป็นเรื่องของทฤษฎี เรื่องของทฤษฎีคือเรื่องทางทฤษฎีทางวิชาการทางการศึกษา แล้วศึกษาแล้วมันก็แบบว่า คนถ้าไม่สุจริตเขาก็เขียนเป็นตํารับตําราไว้ แล้วเขาก็ไปทํามาแล้วก็เข้าตํารานั้น แล้วก็ให้เขามีมรรคมีผลไง อันนั้นเป็นเรื่องของรูปฌาน อรูปฌาน ฉะนั้น สิ่งที่รูปฌาน อรูปฌานนะ

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติเพื่อเป็นอริยสัจ เราทําสมาธิของเรา ทําสมาธิของเราแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ปัญญาก็มีสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ปัญญาหลายขั้นหลายตอนขึ้นไป

หลายขั้นหลายตอนมันก็เหมือนกับคําถามที่เขาว่านี่ เขาบอกว่าเวลาเขาเข้าสมาธิเขารู้ได้ เขามีจุดสังเกตได้ เวลาจุดสังเกตว่าอย่างนี้เป็นสมาธิหรือไม่เป็นสมาธิ

ถ้ามีจุดสังเกตของเขา เวลาฝึกหัดไปแล้วมันมีความชํานาญ มันจะจับต้องได้แล้วชํานาญของมันนะ มีจุดสังเกต มีต่างๆ มันจับต้องได้ นี่พูดถึงว่าทําสมาธิได้

แต่เวลาเขาว่าจุดสังเกตของรูปฌานเขาจะสังเกตตรงไหน เพราะเขาทําของเขาไม่ได้ เขาทําของเขาไม่ได้ เขาไม่เคยทํา นี่พูดถึงคนที่ซื่อสัตย์ไง

แต่มันมีเยอะมากเลยนะ เราเห็นอยู่ในวงปฏิบัติ เวลาบอกว่าเขาเข้าสมาบัติกัน เข้าสมาบัติ เขาเข้ากันอย่างไรล่ะ เขากําหนดสีกับกําหนดแสง กําหนดอะไร นั่นมันนอกเรื่องนอกราวเลย

เวลานอกเรื่องนอกราว เขาทําของเขานะ แล้วอาการของใจ อาการของใจมันเป็นไปได้ทั้งนั้นน่ะ เวลามันเป็นไปแล้วคนก็แตกตื่นไปเชื่อกันนะ เชื่อกันมันไร้สาระมาก

เวลาเรื่องไสยศาสตร์ เวลาพระเขาบอกว่าเขาจะเข้าฌานเข้าสมาบัติกัน เขาจะจัดเป็นพิธีกรรมอะไรกัน เรียกร้องเอาเงินกันน่ะ แล้วคนก็ไปทําบุญกัน

มันเป็นเรื่องแบบคําถาม เขาบอกว่ามันเป็นเรื่องที่ไร้สาระ

มันเป็นเรื่องที่ไร้สาระ ไร้สาระให้กิเลสมันหลอก แต่ถ้าจริงๆ แล้วมันเป็นสาระ มันเป็นสาระเพราะอะไร เพราะมันก็เป็นศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเป็นสาระมันเป็นพื้นฐานที่ในการประพฤติปฏิบัติ ถ้ามันเป็นสาระ

แต่สาระอย่างนี้มันเป็นสาระส่วนบุคคล สาระส่วนตัว สาระบุคคลคนนั้น ไม่ใช่ว่าเอามาเพื่อโฆษณาชวนเชื่อ เอามาเพื่อผลประโยชน์นั้น อันนั้นมันเป็นเรื่องไร้สาระ ไร้สาระเพราะอะไร เพราะมันจะเป็นบาปเป็นกรรมไง เป็นบาปเป็นกรรม เป็นการหลอกลวง เป็นการฉ้อฉล ให้วงการปฏิบัติมันมัวหมอง

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ เราทําของเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติไม่ได้มันก็เป็นความทุกข์ความยากของเรา ถ้าเราปฏิบัติได้มันก็เป็นผลบุญของเรา เราปฏิบัติแล้ว ถ้าเราได้เป็นความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงมันเป็นสาระกับเราเลยล่ะ

แต่คําว่า “เป็นเรื่องไร้สาระ” ไร้สาระเพราะมันจะเป็นสิ่งที่ให้คนอื่นเอาไปใช้ประโยชน์ไง เวลาพูดอะไรไปแล้วคนอื่นมันจะจับประเด็นแล้วเอาไปใช้ประโยชน์อย่างนั้น ไอ้นั่นมันไร้สาระ เหมือนกับว่าเราชี้โพรงให้กระรอก

แต่ถ้าเป็นความจริงๆ นะ ครูบาอาจารย์ถ้าเป็นสิ่งใดที่เป็นไฮไลต์ เวลาปฏิบัติ หลวงปู่มั่น ถ้าเป็นสิ่งที่ว่าขณะจิตที่มันจะเป็น ท่านบอกว่าตรงนี้มันสําคัญ ข้ามไปๆ เพราะท่านสงสาร สงสารคนฟัง พอฟังแล้วมันไปจับ มันจะให้กิเลสเป็นสาระแล้ว

กิเลสมันก็จะเอาไปหลอกตัวเองไง สร้างภาพไง อารมณ์เป็นอย่างนั้นๆ ไง แล้วก็อู้ฮู! เหมือนกันเลย ใช่เลย เพราะอาจารย์เคยพูดไว้อย่างนั้น มันก็เลยกลายเป็นโทษกับตัวเอง ตัวเองเพราะอะไร

เพราะตัวเองไม่มีความสามารถ ตัวเองไม่มีกําลังพอที่จะจับต้องเป็นชิ้นเป็นอันเลย แต่ก็อาศัยสัญญา อาศัยการจํามาอย่างนั้น แล้วกิเลส เรื่องจิตมันก็สร้างอุปาทาน มันก็สร้างภาพของมันอย่างนั้น แล้วก็เป็นไปอย่างนั้น นี่จิตมันเป็นได้หลากหลายนัก หลากหลายนัก

ไร้สาระไม่ไร้สาระมันอยู่ที่สติปัญญา สติปัญญาของคนมันเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้ามันไม่เป็นประโยชน์กับเรามันก็เรื่องไร้สาระทั้งนั้นน่ะ ไร้สาระสําหรับเรา แต่มันจะเป็นสาระกับกิเลส สาระกับคนที่จะเอาไปใช้ประโยชน์ของเขา ไอ้นั่นเป็นสาระ สาระเพื่อจะหลอกลวงไง เพื่อจะเอาความจริงไง

นี่เขาบอกว่าเป็นเรื่องที่ไร้สาระ หลวงพ่อจะตอบก็ได้ ไม่ตอบก็ได้

สิ่งที่ตอบก็ได้ ไม่ตอบก็ได้ ทีนี้เวลามันจะตอบก็ตอบเพื่อเป็นสาระนี่แหละ เป็นสาระ ตอบเพื่อเป็นเหตุเป็นผล

เขาบอกว่า ผมอยากถามว่า เขาบอกว่าเขาไปค้นคว้าจากสถานที่ต่างๆ หลายที่แล้วมันไม่มีคําตอบที่ชัดเจน

คนทําอะไรไม่เป็นมันจะเอาอะไรมาตอบ แล้วตอบแล้วมันจะชัดเจนได้อย่างไร รูปฌาน อรูปฌาน ในพระไตรปิฎกเขาก็สอนวิธีการเหมือนกัน อย่างเช่นอรูปฌาน

รูปฌานก่อน รูปฌาน อารมณ์ของฌาน วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ ถ้ามันวิตก วิจาร นี่อารมณ์ของปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน มันมีรูปมีร่าง มันจับต้องได้ทั้งนั้นน่ะ

อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ ขึ้นไปนู่นแล้ว ขึ้นไปนู่น ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติท่านทําของท่านเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปแล้ว แล้วขึ้นไปเลย

มันเลยสําคัญ สําคัญตอนถอยต่างหาก เวลาถอยลงมาจากละเอียดมาหยาบ จากเนวสัญญานาสัญญายตนะ มาอากิญจัญญายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากาสานัญจายตนะ นี่เวลามันถอยลงมา เวลาถอยลงมาแล้วมันจะเข้ามาสู่จตุตถฌาน ตติยฌาน ทุติยฌาน ปฐมฌาน แล้วก็ขึ้น แล้วก็ลง ขึ้นลงอย่างนี้

คนที่ทําได้ โอ้โฮ! มหัศจรรย์มาก มหัศจรรย์แล้วแปลกประหลาดมาก มันจะเกิดผลประโยชน์มหาศาลกับจิตดวงนั้น ผลประโยชน์จากอภิญญานะ ทางโลก

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่สอนอย่างนั้น ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าศีล สมาธิ ปัญญา มันอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น ไอ้จุดสังเกตต่างๆ จะบอกว่าไม่รู้หรือ มันก็บอกว่าจะตอบปัญหาเขาได้อย่างไร ปฏิบัติไม่เป็น ไอ้จะบอกว่ารู้หรือ คนมันก็พยายามจะเอาจุดไปขายกินเยอะมาก

เพราะมีคนเข้ามา มันมีลูกศิษย์กับอาจารย์พากันมาที่นี่หลายกลุ่มแล้ว เขาบอกว่าอาจารย์เขาเข้าสมาบัติได้

เวลามานะ เราไม่ค่อยได้ถาม เราจะอธิบายให้เขาฟังว่ามันจะเข้าอย่างไร เขากลับหมดล่ะ เพราะอะไร สิ่งที่เขาทํานั้นเรื่องไร้สาระมาก มันเรื่องไร้สาระมาก เป็นการโกหกกัน แล้วเป็นการโกหกกันที่ว่าวุฒิภาวะด้อยมาก ไอ้พวกที่เชื่ออะไรได้ง่ายๆ เชื่อให้เขามหาศาลเลย ไอ้เรื่องฌาน เรื่องสมาบัติ อันนั้นก็เรื่องหนึ่ง

แต่เรื่องผู้ถาม ในการทําสมาธิ “ผมรู้จักอาการตกภวังค์ อาการตกภวังค์วูบหายไป ผมรู้จักการวิตก วิจาร พุทโธ รู้จักปีติ รู้จักสุข รู้จักเอกัคคตารมณ์ รู้จักอัปปนาสมาธิ”

อันนี้เราแขวนไว้ก่อน คําว่า “รู้จักอัปปนาสมาธิ” เพราะอัปปนาสมาธิมันสักแต่ว่า มันไปอีกเรื่องหนึ่งเลยนะ อันนี้แขวนไว้ แต่ถ้าเขาเป็นสมาธินี่เป็นสมาธิได้ ถ้าเป็นสมาธิแล้ว

เขาบอกว่าเวลาจิตเขาถอนออกมาแล้วจากอัปปนา

แต่เราไม่เชื่อว่ามันจะถึงอัปปนานะ

“ผมจะพิจารณาขันธ์ ๕ ทันที”

พิจารณาของเขาได้ เขาทําของเขาได้ แต่เขาพิจารณากายของเขา เขาบอกจิตกําลังเขาไม่พอ ไม่พอแล้ว พอพิจารณาของเขาไป เขารู้จักเวทนา รู้จักกาย รู้จักอะไร

คําว่า “รู้จักๆ” เห็นไหม ถ้ามันรู้จักทุกข์ รู้จักทุกข์ พิจารณาไปแล้วเวลามันปล่อยมันวาง โอ้โฮ! มันมหัศจรรย์ มหัศจรรย์

เขาบอกว่าเขารู้จักตทังคปหาน เขารู้จัก

ถ้ารู้จักมันต้องต่อเนื่องกันไปๆ

แต่เขาไม่รู้จักอรูปฌาน

ไม่รู้จัก ไม่รู้จักเพราะอะไร เพราะเรามีศีลมีธรรมไง เราซื่อสัตย์ไง เราไม่หลงใหลไปในอารมณ์ เวลาสัญญาอารมณ์มันสร้างภาพ สัญญาๆ สัญญามันเปรียบเทียบขึ้นมาแล้ว แล้วพอสัญญาขึ้นมา พอมันเป็นความจําอย่างนั้นขึ้นมาจากหัวใจ แล้วมันมีอาการขึ้นมาก็บอกว่ามันจะเป็นอย่างนั้นโดยความให้คะแนนตัวเองสูงกว่าตามความเป็นจริง อันนั้นมันก็เสียหายไป

ฉะนั้น คําถามข้อที่ ๑. การเข้ารูปฌานมีวิธีเข้าอย่างใด มีจุดสังเกตอย่างใด

มีวิธีเข้าเวลาเขายกของเขา การเข้าสมาธิ การทําสมาธิ การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเข้ารูปฌาน เพราะมันชัดเจนอยู่แล้วรูปฌาน มันเป็นเหมือนกับสมมุติโลก มันมีของมันอยู่แล้ว วิทยาศาสตร์มันมีของมันอยู่แล้ว เราคํานวณตามทฤษฎีในการเราจะคํานวณสิ่งใด นั่นน่ะการคํานวณทางวิทยาศาสตร์ มันมีอยู่แล้ว นี่รูปฌาน

อรูปฌานๆ การคํานวณทางวิทยาศาสตร์ใช่ไหม แต่เวลาเราคํานวณอรูปฌาน เราคํานวณตามประสบการณ์ของคนไง

เวลาของคน เวลากรรมฐาน ๔๐ ห้อง กรรมฐาน ๔๐ ห้องมันอยู่ที่จริต เวลาคนที่เข้าได้ เราเชื่อว่าคนที่เข้าได้เขาทําของเขาได้ ถ้าเขาทําของเขาได้ เขามีวิธีการของเขา แล้วความถนัดของเขา มันอยู่ที่ความถนัด ความถนัด ดูสิ การเพ่งกสิณ กสิณอากาศ กสิณนํ้า กสิณไฟ การเพ่งกสิณต่างๆ

เขาบอกการเพ่งกสิณจนเข้าสู่รูปฌาน นี่เขาทําของเขา แต่ของเราใครกําหนด

อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ ทําได้ ทําได้เพราะอะไร จุดสังเกต จุดสังเกตเวลาถอยจากเนวสัญญาลงมา ลงมาหยาบละเอียด หยาบละเอียด โอ้โฮ!

เพราะมันหยาบละเอียด จิตมันถึงพัฒนาของมัน มันพัฒนาของมัน เวลาจิตมันมีกําลังของมันแล้วมันถึงเหาะเหินเดินฟ้าได้ รู้วาระจิตได้ รู้ได้หมด อภิญญา ๖ ได้หมด แต่ชั่วคราวทั้งนั้น ชั่วคราวตรงไหน ชั่วคราวตอนจิตที่มันมีกําลังนี่ เวลาจิตมันถอนออกมานะ จบ ปกติ เหาะๆ อยู่ยังตกเลย ถ้ามันมีของมันนะ อันนี้มันเป็นฌานโลกีย์ มันเป็นฌานโลกีย์ ฉะนั้น เป็นฌานโลกีย์มันเจริญแล้วเสื่อมได้ ถ้าเจริญแล้วเสื่อมได้ แต่มันมีของมันอยู่จริง

เวลาสังโยชน์เบื้องบน รูปราคะ อรูปราคะ มันเป็นโดยรูปราคะ อรูปราคะ ราคะคือความกําหนัด คือความข้องเกี่ยวของจิต มันเป็นสังโยชน์เบื้องบน คือว่ามันเป็นความว่าง รูปฌาน อรูปฌาน คือสมาธิ คือฌาน กิเลสอย่างหยาบมันดับไปแล้ว คําว่า “เกาะเกี่ยว” มันติดพันของมันไง สังโยชน์ เวลาทําลายสังโยชน์เบื้องบน

คําว่า “สังโยชน์” คือว่ามันอยู่กับจิตเลย ว่าอย่างนั้นเถอะ คือมันเป็นปกติของจิตระดับนั้นน่ะ แล้วจิตระดับนั้นน่ะมันยังทิ้งรูปราคะ ทิ้งอรูปราคะ มันก็ทิ้งสมาธิ รูปฌาน อรูปฌาน สมาธิที่เป็นรูปกับสมาธิที่ไม่เป็นรูป

สมาธิ ถ้าเป็นสมาธิได้คือกิเลสมันยุบตัวลงนะ ถ้ามีกิเลสนะ กิเลสมันฟุ้งซ่าน กิเลสมันทําให้เรามีความทุกข์บีบคั้นในใจ กิเลสนี่ แต่ถ้ากิเลสมันไม่มีแล้ว คําว่า “สมาธิ” มันไม่มีกิเลสบีบคั้น แต่มันก็ไม่สิ้น ไม่สิ้นเพราะอะไร เพราะมันมีจิตอยู่ มันมีภพอยู่ ถ้ามีภพอยู่ ภพนี้เป็นสมาธิ นี่รูปราคะ อรูปราคะ

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นไปแล้ว นี่ไง ญาณวิถี มรรคญาณ เวลามันทําลายนั่นน่ะ ทําลายรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา สิ้นไปนู่นน่ะ

ไอ้นี่เป็นเรื่องปกติ ถ้าคําว่า “รูปราคะ อรูปราคะ” มันเป็นเรื่องปกติธรรมดา เหมือนกับเรารู้ร้อนรู้หนาวเป็นเรื่องปกติ แต่สุขทุกข์ในร้อนในหนาวนั้นเรื่องหนึ่ง แต่เรื่องร้อนเรื่องหนาวเป็นเรื่องอากาศ แต่พอใจไม่พอใจในร้อนในหนาวนั่นเป็นกิเลส

นี่เหมือนกัน รูปราคะ อรูปราคะ มันไม่มีกิเลส ไม่มีกิเลสเพราะอะไร ไม่มีกิเลสเพราะสังโยชน์เบื้องตํ่าท่านทําลายไปแล้วไง มันไปอยู่เบื้องบน

ฉะนั้นบอกว่า รูปราคะ อรูปราคะ มันเป็นกิเลสตรงไหน

มันไม่เป็นกิเลสหรอก สมาธิมันไม่เป็นกิเลส รูปฌาน อรูปฌานไม่ใช่กิเลส มันเป็นกิเลสอย่างละเอียด ละเอียด ละเอียดในจิตไง นี่พูดถึงถ้าจิตเป็นปกตินะ

เขาบอกว่า วิธีเข้ารูปฌาน อรูปฌานเป็นอย่างไร

เราจะบอกว่า มันเป็นความชํานาญของคน คนที่เขาชํานาญเขาทําของเขาได้ ไอ้ผู้ที่ชํานาญแต่ละวิธีการ แต่เราไม่บอก แต่จะให้พูดของเราเอง ไม่พูด ไม่พูดไง ของที่เราทําของเรามันก็เป็นความชํานาญของเรา เราทําของเราเอง แล้วเราก็เข้าเองออกเอง ไอ้นี่เรื่องรูปฌาน

ฉะนั้น จุดสังเกต จุดสังเกตมันก็เข้าแล้ว โอ้โฮ! สุดยอด แล้วมันละเอียดเข้าไปเป็นชั้นๆ เข้าไป เวลามันคลายออกมา มันก็รู้ว่าการคลายออกมา มันคลายมันต้องถอยเข้าถอยออก ถ้าคนจะสร้างประโยชน์นะ

แต่ถ้าเวลาทําเข้าไปครั้งหนึ่งแล้วเราคิดว่าเป็นอย่างนั้น อย่างเช่นเราทําสมาธิ วันนี้ได้สมาธิ แล้วพรุ่งนี้จะทําสมาธิอีก ทําไม่ได้ แค่สมาธิยังเข้าไม่ค่อยได้เลย ยังรักษาไม่ได้เลย

ไอ้นี่มันเข้าไปแล้ว แล้วออก มันเข้าออกๆ ถอยเข้าถอยออกจนมีกําลัง มีกําลังนะ มันก็ทําประโยชน์ได้ ไอ้นั่นพูดถึงทําประโยชน์นะ แต่ไม่ใช่มรรค

เวลามรรค ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาต่างหาก ปัญญาที่ฆ่ากิเลสนี่ปัญญาต่างหาก ถ้าปัญญาต่างหาก เห็นไหม

ฉะนั้น จุดสังเกตนั่นเป็นเรื่องหนึ่ง วิธีการทําสมาธิ เขาบอกว่า ถ้ามันผ่านปีติ ผ่านสุข

ไอ้นั่นมันเป็นความละเอียดไง ถ้าคําว่า “การผ่าน” ผ่านอย่างนี้มันเป็นเรื่องโลก มันเป็นเรื่องสร้างภาพ การสร้างภาพ สร้างภาพอย่างหนึ่ง ถ้ามันเป็นความจริงอีกอย่างหนึ่งนะ

เราควบคุมไม่ได้ เราจะต้องมีปัญญารักษาของเราเอง ถ้ารักษาของเราเองมันจะดีขึ้นของมันไป

จุดสังเกต

ไม่ต้องจุดสังเกต มันชัดเจนของมัน มันชัดเจนเลยเวลามันเป็น จุดสังเกตที่การปฏิบัตินั้น จุดสังเกตการปฏิบัติ จุดสังเกตหรือแบบว่าสติกับปัญญาที่คอยควบคุมการกระทําของเรา สติกับปัญญาที่ควบคุมการเข้าและการออก สติและปัญญาของเราควบคุมในการประพฤติปฏิบัติของเรา สติและปัญญาควบคุมในการที่เราจะให้ดําเนินการ

ดําเนินการคือว่าเข้าสมาธิแล้วออกไปใช้ปัญญาอย่างไร ออกใช้ปัญญาเสร็จแล้ว ถ้ามันใช้กําลังไปแล้ว เราจะดึงกลับไป ดึงกลับไปนะ เวลาจะดึงกลับไปมันไม่อยากไปหรอก เพราะมันละล้าละลัง มันห่วงงาน มันอยากได้งาน เพราะเข้าไปสมาธิเราแค่ไปพัก มันบอกว่านั่นไม่ใช่งาน แต่ความจริงนั่นน่ะเป็นงาน เป็นงานที่กลับมาทํางานใหม่ งานจะสําเร็จได้

แต่ถ้าทํางานอยู่นี่มันสําเร็จไม่ได้ สําเร็จไม่ได้แล้วงานมันจะเสีย เสียเพราะสมาธิมันไม่สมดุล สมาธิมันไม่ดี ปัญญาที่ใช้ไปแล้วมันอ่อนด้อย แล้วกิเลสมันเหิมเกริม พอกิเลสมันเคยชนะแล้วมันเหิมเกริม เราจะกลับมาต่อสู้ กลับมาควบคุมมันได้ยาก ที่ว่าทําแล้วจะเสร็จๆ มันกลับไม่เสร็จ

ไอ้ที่ว่าบอกว่าปล่อยแล้วมันไม่ใช่ได้งาน ปล่อยไปแล้วเพราะมันไม่ใช่ใช้ปัญญา อันนั้นน่ะมันจะสําเร็จ สําเร็จเพราะมันวางตรงนี้แล้วมันกลับไปทําความสงบ ทําความสงบเสร็จแล้ว จนมีกําลังแล้วกลับมาพิจารณา

กิเลสมันไม่เคยชนะ ไม่เคยได้ชนะ มันไม่มีกําลังมากพอ มันก็ไม่เคยมีโอกาสได้เหยียดหยาม แต่ถ้าพอสมาธิกลับมามีกําลังที่ดีขึ้น พิจารณาต่อเนื่องๆ ไป ชําระกิเลส ไอ้ที่ว่ามันจะไม่ได้งานๆ นั่นน่ะกลับจะเป็นงาน กลับจะเป็นงาน กลับจะเป็นสิ่งที่ดีงาม กลับจะเป็นสิ่งทําแล้วประสบความสําเร็จ

แต่คนเราเวลามันคิด มันคิดไม่เหมือนกัน คนคิดไม่มีประสบการณ์จะคิดอย่างนั้นน่ะ ขณะใช้ปัญญาอยู่มันยังไม่สําเร็จ มันยังใช้ไม่ได้ แล้วจะกลับมาทําสมาธิมันจะเป็นประโยชน์ได้อย่างไร นี่เวลาคนคิดคิดอย่างนี้ แต่คนไม่เคยทํา แล้วไม่เคยเสื่อม ไม่เคยแพ้ ไม่เคยโดนกิเลสมันหลอก ก็คิดของเขาอย่างนั้น

แต่คนที่เคยโดนกิเลสหลอก คนที่เคยเสียท่ากิเลสแล้ว เขาจะระวังของเขา แล้วเขาจะรักษาของเขาเพื่อไม่ให้กิเลสมันหลอกแล้วหลอกเล่า เพื่อไม่ให้กิเลสมันมีกําลังที่มากกว่า ให้มันชนะ เขาเลยกลับไปทําสมาธิแล้วกลับมาใช้ปัญญา

ถ้ามีปัญญาหรือใช้ปัญญาต่อเนื่องจนมันสมดุลของมัน เวลามรรคสามัคคี จากตทังคปหานปล่อยเป็นครั้งเป็นคราว กับสมุจเฉทจะขาดเลย พอขาดไปแล้ว รสชาติ

จุดสังเกต จุดสังเกตของตทังคปหาน มันปล่อยว่างหมดเลย แต่ไม่รู้จบอะไร เหมือนกับว่าเราได้ใช้หนี้ แต่เจ้าหนี้ไม่ยอมรับ

แต่เวลาสมุจเฉทปหาน เวลาสมุจเฉทปหานมันขาด เราใช้หนี้ เจ้าหนี้เซ็นให้เรียบร้อย ถอนสิ่งที่วางจํานองไว้ กลับบ้าน สบาย จบ นี่เวลาสมุจเฉทมันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย นี่จุดสังเกต จุดสังเกตของตทังคปหาน จุดสังเกตของสมุจเฉทปหาน

ฉะนั้น สิ่งที่มันจุดสังเกตมันก็มีของมันทั้งนั้นน่ะเวลาคนเป็นนะ เวลาครูบาอาจารย์ในวงกรรมฐานเขาเรียก “ขณะ” ถ้าไม่มีขณะคือไม่มีจุดของความสําเร็จ ทีนี้ขณะ ขณะที่มันจบสิ้นกระบวนการ

แต่พอผู้ที่ประพฤติปฏิบัติก็เลยสร้างอารมณ์ขณะ “เออ! อันนี้ใช่แล้ว เออ! อย่างนี้ใช่”

“เออ! อย่างนี้ใช่” เอ็งสร้างทั้งนั้นเลย มันไม่ใช่ความจริง ถ้าความจริงมันไม่มีเออและไม่เออ มันจบสิ้น เวลาเราตัดฟืน เวลาฟืนมันขาดออกจากกัน มันไม่มีใครเออไม่เออหรอก ฟืนดุ้นเดียวกันเวลามันขาดออกจากกัน ต่างคนต่างแยกออกไป มันไม่มีใครมาสนับสนุนใคร ไม่มีใครมารับรองใคร ไม่มีหรอก มันขาดออกไปสิ้นเชิง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาขณะมันเป็นอย่างนั้นน่ะ มันมีขณะ แต่ขณะที่สร้าง ขณะที่เราพลิกแพลง ขณะที่เราอุปโลกน์ขึ้นมาคนละเรื่องเลย คนละเรื่องเพราะอะไร มันพูดไม่ถูก พูดไม่ชัด พูดแล้วไม่เป็นความจริง นั่นพูดถึงเวลามันสร้างขึ้นมา

“ดังนั้นผมถึงอยากลองเข้าอรูปฌานดูบ้าง จะต้องทําอย่างไร และจะสังเกตอย่างใด”

ไอ้นี่ก็กําหนดของเรา เวลาเราจะเข้าบ้าง เรากําหนด เรากําหนดเป็นรูปฌานอยู่แล้ว เราทําสมาธิอยู่แล้ว เรากําหนดความว่างสิ กําหนดความว่าง เวลาโมฆราชไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เธอจงมองดูโลกนี้เป็นความว่าง แล้วกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ ผู้ที่รู้ว่าว่าง”

แม้แต่ความว่าง คนไปรู้ว่าว่าง มันยังมีผู้เป็นเจ้าของ ผู้ที่ยึดมั่นถือมั่น เกิดมีทิฏฐิมีมานะ แต่ถ้ามันดูว่าโลกนี้เป็นความว่าง มันก็ไม่ไปวุ่นวายกับโลก

ถ้ามองโลกนี้เป็นของเรา โลกนี้มันมีเจ้าของ โลกนี้มีได้มีเสีย เราก็ต้องไปยุ่งกับโลก ถ้าเรามองโลกเป็นความว่าง โลกเป็นเช่นนี้เอง เขาก็อยู่ของเขา เราก็อยู่ของเรา เราก็อยู่ของเรา แต่เราอยู่ไหนล่ะ...กลับมาถอนไอ้ตัวเรานี่

นี่ก็เหมือนกัน เวลากําหนดรูปฌาน แล้วอรูปฌานความว่าง ก็กําหนดเข้าสิ ทําของเราขึ้นมา ถ้ามันเป็นไปได้นะ มีอํานาจวาสนา มันก็จะเจริญขึ้นไป ถ้าเป็นขึ้นไปมันก็เป็นเริ่มต้นจากภาวนา จะได้ไม่ได้ก็อยู่ที่การกระทําของเรา อยู่ที่วาสนาของเรา

“ผมเข้าใจดีว่าคําถามนี้เป็นเรื่องที่ไร้สาระและไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ในการภาวนา แต่ผมก็อยากลองดูครับ”

อันนี้คือความปรารถนา คือความตั้งใจของเขา คําถามก็เป็นคําถาม ถ้าคําถามถ้าภาวนาเสร็จแล้วมันเหมือนคนที่เจ็บไข้ได้ป่วย เขาก็ไปหาหมอ หมอก็ให้ยาตามนั้น แต่นี่คนไม่ได้ป่วย ไม่ได้ป่วย เพราะว่าไม่มีคําถามของตัวเอง แต่แบบว่าอยากจะเข้าอรูปฌาน อยากจะลองเข้าอรูปฌาน อันนั้นก็เป็นความปรารถนาของตน แล้วถ้าตนทําได้ก็เป็นเรื่องการฝึกหัดหัวใจ

การฝึกหัดภาวนามันก็มีขั้นมีตอนของมัน มันจะเจริญก้าวหน้าได้มากได้น้อยแค่ไหนก็อยู่ที่ความมุมานะ อยู่ที่การปฏิบัติของเรา ถ้าเราปฏิบัติได้มากได้น้อย มันก็เป็นสมบัติของเราเนาะ

ฉะนั้น คําถาม “อยากรู้วิธีการเข้าอรูปฌาน”

ถ้าเข้าอรูปฌานมันก็เป็นสมบัติของเรานะ รูปฌาน อรูปฌาน ถ้าอรูปฌาน ถ้าเราฝึกหัดของเรามันก็เป็นประสบการณ์ของชีวิต มันก็เป็นอํานาจวาสนาบารมีของจิต ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อความฉลาดของหัวใจ เพื่อคุณงามความดีของใจดวงนั้น เอวัง

เวลาอริยสัจในพระไตรปิฎก
ในสติปัฏฐาน ๔ ในพระไตรปิฎก นั้นเป็นทฤษฎี
เป็นแบบอย่าง แบบอย่างนั้นเป็นทฤษฎีที่อยู่ในตํารา
แต่เวลาเราปฏิบัติขึ้นมามันเป็นข้อเท็จจริง
ข้อเท็จจริงที่เกิดจากจิตของเรา
จิตของเราที่มันทุกข์มันยากอยู่นี่ถ้าความเป็นจริงมันเกิดขึ้น
พอมันเกิดขึ้น การกระทําเป็นจริง นี่คือข้อเท็จจริง
ข้อเท็จจริงมันเกิดขึ้นอย่างไร
เกิดขึ้นจากหัวใจนั้นไง

๔

หาความจริง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๓ ตุลาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ควรภาวนาอย่างไร”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่นับถือ โยมขอโอกาสถามปัญหาค่ะ โยมภาวนาอยู่ ๒ แบบ

๑. ภาวนาพุทโธถี่ๆ แล้วต่อด้วยลมหายใจเข้าพุท หายใจออกโธ ครั้งละประมาณหนึ่งถึงหนึ่งชั่วโมงครึ่ง เดินจงกรมภาวนาพุทโธ ทําเช้าเย็นทุกวันมาหลายเดือน ส่วนใหญ่จิตฟุ้งซ่าน ไม่นิ่ง พอภาวนานานจนทนเวทนาไม่ไหวก็หยุดค่ะ

๒. ภาวนาพุทโธประมาณ ๒๐ นาที จิตยังไม่นิ่ง แต่นึกพิจารณาร่างกายต่อเลย แยกอวัยวะภายในเป็นส่วนๆ บางทีก็พิจารณาอสุภะเน่าหรือกลายเป็นดิน บางครั้งจิตจะนิ่งๆ มืดๆ ไม่มีความคิด รู้สึกสงบ ถ้าเดินจงกรมพิจารณาต้องนั่งลง แต่บางครั้งก็เห็นภาพตัวเองหรือครูบาอาจารย์เป็นอสุภะ ภาพชัด แล้วก็ร้องไห้ออกมาเอง

โยมควรภาวนาอย่างไรคะ ตอนนี้พยายามพุทโธอย่างเดียว ไม่พิจารณากาย ใจไม่สงบ ฟุ้งซ่านมากค่ะ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ ว่าหนูควรปฏิบัติอย่างไร เวลาหนูควรปฏิบัติอย่างไร

“๑. หนูภาวนาพุทโธถี่ๆ พุทโธถี่ๆ แล้วต่อด้วยลมหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธประมาณหนึ่งถึงหนึ่งชั่วโมงครึ่ง เดินจงกรมภาวนาพุทโธทั้งเช้าเย็นทุกวันหลายเดือน ส่วนใหญ่จิตฟุ้งซ่าน ไม่นิ่ง พอภาวนาจนทนเวทนาไม่ไหวก็หยุดค่ะ” นี่ข้อที่ ๑.

ถ้าข้อที่ ๑. เราพุทโธๆ ตามที่ครูบาอาจารย์บอก ถ้าครูบาอาจารย์บอก ข้อที่ ๑. เราจะทําความสงบของใจคือทําสมาธิ เขาบอกว่าเขาปฏิบัติสมาธิๆ

เราบอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ทําความสงบของใจ พอใจสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา พระพุทธศาสนาสอนถึงมรรค ๘ สอนถึงศีล สมาธิ ปัญญา พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนสมาธิ

ถ้าพระพุทธเจ้าสอนเรื่องสมาธินะ เราก็มีเป้าหมายแค่สมาธิไง พระพุทธเจ้าสอนเรื่องมรรค ๘ นะ พระพุทธเจ้าสอนเรื่องการประพฤติปฏิบัติ พระพุทธเจ้าสอนถึงสัจธรรมนะ

ถ้าสัจธรรมในพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนามันเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ปัญญาเกิดจากการภาวนาไม่ใช่เกิดจากการศึกษา

เวลาศึกษา ศึกษาจนได้ ๙ ประโยค เวลาได้ ๙ ประโยค มีพวก ๙ ประโยคเป็นเลขาของเจ้าคณะภาคไปถามหลวงปู่ฝั้น เวลาลูกศิษย์หลวงปู่ฝั้นเล่าต่อๆ กันมาไง ไปถามหลวงปู่ฝั้นว่า “ข้าพเจ้าศึกษารู้หมดเลย ๙ ประโยค จะเขียนอะไร เรื่องบาลีเข้าใจทั้งนั้นน่ะ แล้วจะให้ผมภาวนาอย่างไรล่ะ เพราะในพระไตรปิฎกสอนพระโมคคัลลานะไปอย่างหนึ่ง สอนไปอย่างหนึ่ง สอนพระแต่ละองค์ก็คนละอย่างๆ”

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ถึงจริตนิสัยของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ จริตนิสัยของเขา ถ้าสอนตรงจริตนิสัยของเขา เขาจะปฏิบัติได้ ถ้าไม่ตรงกับจริตนิสัยของเขา เขาปฏิบัติแล้วมันก็จะลุ่มๆ ดอนๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสอนสาวกไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น เขาเรียนมามากไง เขาก็ไปถามหลวงปู่ฝั้น “ผมมีปัญญามาก ผมรู้มากเลย แต่ผมไม่รู้จะปฏิบัติอย่างไร ตํารามันชี้นําไว้ตั้งหลายทาง แล้วให้ผมทําอย่างไรล่ะ”

หลวงปู่ฝั้นท่านสวนเลย “ทุกข์อยู่ที่ไหนล่ะ ก็ลองกําหนดทุกข์ที่นั่นน่ะ ทุกข์อยู่ที่ไหนล่ะ”

คนเรา ใครเป็นคนทุกข์ใครเป็นคนยากล่ะ พวกเรามันทุกข์ยากที่หัวใจของเราใช่ไหม ก็ต้องย้อนกลับมาที่ใจเราไง ถ้าย้อนกลับมาที่ใจเรา

เวลาหลวงปู่ฝั้น ครูบาอาจารย์ท่านสอน ท่านก็สอนให้หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธนี่ก่อน ถ้าหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เราจะทําความสงบของใจ

แล้วถ้าจะบอกว่าจะทําสมาธิก็ได้ แต่การทําสมาธิ เราทําสมาธิเพื่อความสงบร่มเย็นให้จิตมันเบาบางลง แล้วเราจะมีงานต่อไปคืองานการฝึกหัดใช้ปัญญา

แต่โดยทั่วไปเขาจะบอกว่า “ทําสมาธิแล้วปัญญามันจะเกิดเอง ทําสมาธิเดี๋ยวปัญญามันจะลอยมาเอง ทําสมาธิมันจะดีไปทุกอย่าง”

ทําสมาธิคือการปลดปล่อยความทุกข์ ความฟุ้งซ่าน ความทุกข์ ความฟุ้งซ่านในหัวใจนี้ ถ้าเป็นสมาธิมันสงบระงับขึ้นมา นี่รสของสมาธิธรรม สมาธิธรรมคือจิตมันสุขมันสงบของมันไง แต่ถ้าสุขสงบแล้วจะสุขสงบแค่นี้ใช่ไหม

แต่ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาต่อไปมันจะเข้าหลักพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนา ศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา

การภาวนานี้มันเป็นปัจจุบัน มันไม่มีอดีตอนาคต ไม่มีการคาดไม่มีการหมาย ไม่มีการคิดว่าเราจะใช้ปัญญาอย่างนั้น ไม่มีการคาดคิดว่าเราจะมีปัญญาอย่างนี้ ถ้าเราจะมีปัญญาอย่างนั้น จะมีปัญญาอย่างนี้ มันเป็นปัญญาในโกดังน่ะ ในคลังสินค้าที่เขาเก็บไว้ เอามาใช้ไม่ทัน

แต่ถ้ามันเป็นปัญญาในการภาวนามันเกิดเดี๋ยวนั้น เกิดในปัจจุบันนั้น ความทุกข์อยู่ที่ไหน ปัญญาเกิดที่นั่น ฟาดฟันกันที่นั่น ถ้าเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดในปัจจุบันในขณะที่ภาวนา ถ้าจิตเป็นสมาธิแล้วมันจะเกิดอย่างนี้ได้

แต่ถ้ามันไม่มีสมาธิมันก็คาดหมาย มันจะไปเอาความคิดในโกดังในคลังสินค้านั้นออกมา คือการศึกษามา คือสัญญา คือความจํามา ความรู้มาในอดีตอนาคตก็พยายามจะไปดึงมันมา จะไปเปรียบเทียบมันว่าเป็นอย่างนั้นๆๆ พระพุทธเจ้าสอนอย่างนั้น ภาวนาเป็นความทุกข์อย่างนี้ ความทุกข์พระพุทธเจ้าบอกว่าต้องแก้อย่างนั้น...กิเลสมันก็อยู่แค่นั้นน่ะ

แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เวลามันคิดอะไรขึ้นมา เราใช้ปัญญาไล่ตามมัน นั้นเป็นปัญญาอบรมสมาธิ คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” คือปัญญาสามัญสํานึกเรา ปัญญาปุถุชน ปัญญาแบบที่เราศึกษามันเป็นปัญญาโลกๆ

แต่ด้วยเราตั้งสติแล้วเราทําตามคําสอน มีสติพร้อมกับความคิด เราตามความคิด ความคิดที่มันคิดไป เรามีสติตามความคิดไป ความคิดนี้เป็นความคิดแบบโลกๆ เรานี่ แล้วถ้าความคิด คิดเรื่องอะไร คิดไปเรื่อย เดี๋ยวมันก็หยุด

ที่หลวงปู่ดูลย์บอกไง “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด” การหยุดคิดนี้คือสมาธิ แต่สมาธิ สมาธิแค่ชั่วเสี้ยววินาทีเลย หยุดปั๊บ คิดอีกแล้ว หยุดปั๊บ คิดอีกแล้ว เราก็ตามไปเรื่อยๆ นี่คือปัญญาอบรมสมาธิ

เราจะบอกว่าปัญญามันมีหลายชั้นไง ถ้าปัญญาอย่างนี้เขาเรียกว่าโลกียปัญญา ปัญญาแบบโลกๆ ปัญญาแบบสามัญสํานึกคือปัญญาคิดขึ้นมา แต่ถ้าเป็นภาวนามยปัญญาไม่ใช่เป็นอย่างนี้หรอก มันคนละเรื่องกันเลย แต่คนละเรื่องกันต้องคนที่เป็น แล้วถ้ามันเป็นอย่างนั้น เราถึงว่า ทําไมถึงจะต้องมาพุทโธกันอยู่นี่ไง

เวลาเราพุทโธ บอกว่าเราจะทําสมาธิ

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์เราท่านบอกทําความสงบของใจให้ใจสงบระงับเข้ามา อย่าให้เราฟุ้งเราซ่าน อย่าให้เราวิตกวิจารณ์ อย่าให้เราคิดอดีตอนาคตจนเกินไป ทําใจของเราให้นุ่มนวล พอใจเรานุ่มนวลควรแก่การงาน พอควรแก่การงานแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็จะเทศน์เรื่องอริยสัจ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการรื้อสัตว์ขนสัตว์ อนุปุพพิกถา คนที่ไม่เคยทําสิ่งใดเลยก็ให้ฝึกหัดให้เสียสละทาน เวลาเสียสละทานแล้วจะได้ผลของมันคือได้ภพของสวรรค์ เวลาภพของสวรรค์แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ถือเนกขัมมะ

นี่อนุปุพพิกถาๆ พอจิตใจเขาควรแก่การงาน เพราะว่าจิตใจของเขามันมีระดับของมัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงจะเทศน์อริยสัจ ถ้าเทศน์อริยสัจขึ้นมา มันก็เทศน์แบบที่เราพยายามทําหัวใจของเราให้สงบระงับเข้ามา เวลาสงบระงับเข้ามาแล้วมันจะเข้าสู่อริยสัจ

ถ้าเข้าสู่อริยสัจคือว่า จิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มันจะเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดขึ้นจากปัจจุบัน ปัญญาที่เกิดขึ้น เกิดขึ้นจากจิตสงบแล้วรู้จักสติปัฏฐาน ๔ เห็นกิเลสตามความเป็นจริง มันจะแก้ไขกันตรงนั้นไง ถ้าแก้ไขกันตรงนั้น นี่ภาวนามยปัญญาที่เป็นเหตุเป็นผลไง

เวลาอริยสัจในพระไตรปิฎก ในสติปัฏฐาน ๔ ในพระไตรปิฎก นั้นเป็นทฤษฎี เป็นแบบอย่าง แบบอย่างนั้นเป็นทฤษฎีที่อยู่ในตํารา แต่เวลาเราปฏิบัติขึ้นมามันเป็นข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงที่เกิดจากจิตของเรา จิตของเราที่มันทุกข์มันยากอยู่นี่ถ้าความเป็นจริงมันเกิดขึ้น พอมันเกิดขึ้น การกระทําเป็นจริง นี่คือข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงมันเกิดขึ้นอย่างไร เกิดขึ้นจากหัวใจนั้นไง

เราพูดอย่างนี้มาเพื่อจะให้เห็นว่าข้อปฏิบัติข้อที่ ๑. ที่บอกว่า เวลาพุทโธๆ ไปแล้ว หายใจเข้า หายใจออก ครั้งละประมาณชั่วโมงถึงชั่วโมงครึ่ง เดินจงกรมทุกเช้าทุกเย็น ทํามาหลายเดือน จิตมันยังฟุ้งซ่าน มันไม่นิ่งเสียที ไม่นิ่งเสียที

เพราะเราอยากได้ เวลาเราภาวนา คนเกิดมา คนเกิดมาเราต้องมีอาหารเพื่อดํารงชีพตลอดไป นี่ก็เหมือนกัน คนเราเกิดมา เรามีหน้าที่การงานของเรา

นี่ก็เหมือนกัน เราเห็นว่าการประพฤติปฏิบัติจะเป็นคุณประโยชน์กับเรา ถ้าเห็นว่าจะเป็นคุณประโยชน์กับเรา เราก็พยายามจะประพฤติปฏิบัติให้หัวใจเรานี้มีคุณธรรม ให้หัวใจเรานี้มีที่พึ่งที่อาศัย นี่เป็นสมบัติของเรา

มันจะนิ่ง มันจะไม่นิ่ง มันอยู่ที่เหตุผลไง

แต่นี่เราไปจนมุมไง กิเลสมันต้อนเราไปจนมุมเลย “ปฏิบัติแล้วก็ไม่นิ่ง ปฏิบัติแล้วก็ไม่สงบเสียที ปฏิบัติแล้วก็ไม่ได้อะไร” กิเลสมันชอบต่อรองอย่างนี้ แล้วเราทําแล้ว “อืม! ก็จริงเนาะ ทํามาตั้งนานไม่นิ่งเสียที เลิกดีกว่า ทํามาแล้วไม่ได้ประโยชน์ เลิกดีกว่า เวลาที่ปฏิบัติ ถ้าเอาไปทํางานจะได้ผลประโยชน์มากกว่านี้” โอ้โฮ! เวลากิเลส

ถ้ามันไม่ปฏิบัติ มันไปทํางานอย่างอื่นจะได้ผลประโยชน์มากกว่านี้ มากกว่านี้ มากกว่านี้มาเพื่ออะไรล่ะ

มากกว่านี้มาเพื่อความเก็บไว้ มากกว่านี้มาเพื่อเป็นภาระ มากกว่านี้มาเพื่อเป็นความทุกข์ แต่ถ้ามันมากกว่านี้ด้วยความเป็นสุข ด้วยความเป็นสุข เราทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบระงับแล้วเรารู้จักเก็บรู้จักรักษา

สิ่งใดคนเกิดมาต้องมีหน้าที่การงานทั้งนั้นน่ะ คนเราเกิดมามีอํานาจวาสนาบารมีทําสิ่งใดก็จะประสบความสําเร็จ มันก็จะมีเงินมีทองขึ้นมาโดยธรรมชาติของมัน

เวลาคนเราเกิดมามีเงินมีทองโดยธรรมชาติของมัน เราจะปฏิเสธเงินทองเราใช่ไหม เราไม่ได้ปฏิเสธ ก็มันเป็นข้อเท็จจริงที่เราทํามา มันเป็นความสุจริต มันเป็นการทํามาด้วยอํานาจวาสนา มันเป็นของของเรา เราก็ต้องเก็บต้องดูแลต้องรักษา

ไม่ใช่ว่าได้มาเราก็จะปฏิเสธว่าฉันปฏิบัติธรรม ฉันไม่ต้องการ ฉันไม่ต้องการ ฉันก็เดินจงกรม ไม่ต้องไปทํางานสิ

ทํางานก็มีผลตอบแทน เราก็ได้ผลตอบแทนนั้นมา เวลาเราจะเก็บจะรักษาอย่างไร นี่พูดถึงว่าถ้าคนมีบารมีนะ

เราจะบอกว่า ศาสนาไม่ปฏิเสธถึงผลที่ได้รับหรอก ศาสนาไม่ได้ปฏิเสธบุญกุศลที่เราเคยสร้างมา ถ้าเราเคยสร้างมา เรามีวาสนาอย่างใด เราทําสิ่งใดประสบความสําเร็จ นั่นก็คือวาสนาของเรา

ถ้าวาสนาของเรา เราก็เก็บดูแลรักษา ประหยัดมัธยัสถ์ เป็นหน้าที่การเก็บรักษาทรัพย์ของเรา ถ้าเรามีสติปัญญา ถ้าเรามีวาสนาระดับนี้ ถ้าเราได้มาระดับไหน ถ้ามันพอใจอย่างนี้นะ ความทุกข์มันน้อย ความทุกข์มันไม่มี

นี่พูดถึงว่าเวลาเขาพุทโธๆ แล้วจิตมันยังฟุ้งซ่าน จิตมันยังไม่นิ่ง ถ้าจิตไม่นิ่งแล้ว พอภาวนาไปจนทนเวทนาแล้วไม่ไหวก็หยุดค่ะ

เจอเวทนา ถ้าพุทโธชัดๆ พุทโธดีๆ นะ เวทนาเกิดมันก็แค่เมื่อยล้า เดินจงกรมทั้งวันๆ มันมีความเมื่อยล้า มีความระโหย นี่เรื่องธรรมดา แต่พอเราเดินจงกรมหรือนั่งสมาธิ ถ้าจิตมันดีๆ นี่นะ ไอ้ความล้า ความต่างๆ มันจะเบาบางลง

แล้วถ้าเดินจงกรม เวลาจิตมันจะเริ่มสงบนะ เริ่มอยู่กับที่ เดินจงกรมไปเหมือนไม่ได้เดินเลย เหมือนตัวเราลอยไปลอยมาเลยถ้าจิตมันดีนะ เวลาถ้าจิตมันดี มันดี ถ้าจิตมันไม่ดี มันเมื่อยมันล้า

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านพูดไง เวลาท่านภาวนาของท่าน แล้วท่านอดอาหารของท่าน เวลาเดินจงกรมมันเซลงข้างทาง มันเซลงตกทางจงกรมเลย

นักปฏิบัติมันมี มันมีถึงคราวที่จิตมันเจริญ มันถึงคราวที่จิตมันเสื่อม แต่เรามีหลัก เรามีเป้าหมายอย่างไรจะรักษา ถ้ามันเจริญเราก็ดูแลให้มันดี ถ้ามันเสื่อม เสื่อมเราก็พยายามฟื้นฟูมันขึ้นมา นี่มันมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญในเรื่องการปฏิบัติ มันเรื่องธรรมดา ถ้าผู้ที่ปฏิบัติมีหลักนะ

ถ้าไม่มีหลักนะ เวลาเจริญก็ดีใจกับมัน เวลาเสื่อมก็ทุกข์ยากไปกับมัน เราปฏิบัติเพื่อทุกข์ยาก ปฏิบัติเพื่อหลงระเริงหรือ เราปฏิบัติเพื่อความสงบระงับ เราปฏิบัติ นี่ถ้าคนมีจุดยืนมันจะเป็นอย่างนี้ ถ้ามีจุดยืนมันจะรักษาตัวเองได้ดีขึ้นไง

นี่พูดถึงว่าข้อที่ ๑. ถ้ามันไม่นิ่ง ไม่นิ่งเราก็พยายามรักษาของเราเพื่อความนิ่งอันนี้ อันนี้ถูกต้อง

“๒. เวลาภาวนาพุทโธไปประมาณ ๒๐ นาที จิตยังไม่นิ่ง ก็นึกพิจารณาร่างกายต่อเลย แยกอวัยวะเป็นส่วนต่างๆ บางทีก็พิจารณาเป็นอสุภะเน่า บางทีก็กลายเป็นดิน บางทีจิตก็นิ่งๆ มืดๆ ไม่มีความคิด รู้สึกสงบ บางทีเดินจงกรมแล้วพิจารณาจนต้องนั่งลง บางครั้งได้เห็นภาพตัวเอง”

นี่มันจะเข้าตรงนี้ จะเห็นภาพตัวเอง เห็นภาพต่างๆ ไอ้นี่เราออกฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างนี้ ถ้าพูดถึงวิธีการเป็นอุบายนี่ใช้ได้ คําว่า “ใช้ได้”

“เวลาพุทโธๆๆ แล้ว ทีละหนึ่งชั่วโมงครึ่งทุกๆ วันมันไม่นิ่งเสียที บางทีภาวนาไปแล้ว พอพุทโธๆ ไป ๒๐ นาทีแล้วจิตมันยังไม่นิ่ง เราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาไปเลย พิจารณาร่างกายแยกอวัยวะเป็นส่วนๆ”

ถ้าเราพุทโธๆ ไป จิตถ้ามันมีกําลังของมัน เวลาเรามาข้อที่ ๒. พอข้อที่ ๒. พอเราพุทโธสักพักหนึ่งพอจิตมันยังไม่นิ่งดี เราใช้ปัญญาไปเลย ใช้ปัญญาไปเลย ถ้ามันแยกอวัยวะได้ ถ้ามันเห็นอวัยวะได้ แยกอวัยวะได้ มันเป็น ๒ กรณี

กรณีหนึ่งแยกโดยจินตนาการ แยกโดยความเห็นของโลกๆ นี่ไง

กรณีนี้มันจะเข้ากับหลวงปู่เจี๊ยะท่านสอน หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านสอนว่า เพราะมันเป็นอุบายของหลวงปู่เจี๊ยะเองนะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านให้จิตเข้ากับที่ข้อนิ้ว จากข้อนิ้วนะ บังคับให้จิตอยู่ที่ข้อนิ้ว มาข้อมือ มาข้อศอก มาหัวไหล่ ขึ้นศีรษะ แขนซ้ายไปแขนขวา กลับมา ให้หมุนอยู่ในตัว ท่านบอกนี่คือทําสมถะ ถ้าจิตมันอยู่ในร่างกายนี้ได้ เหมือนเราพุทโธๆ แล้วมันไม่แฉลบ

เราพุทโธๆ เดี๋ยวก็คิดไปอย่างอื่นแล้วกลับมาพุทโธ พุทโธๆ แล้วเดี๋ยวคิดเรื่องนู้นก็กลับมาพุทโธ นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตอยู่ที่ข้อนิ้ว มันก็จะไปอยู่ที่ข้อเท้า บอกเอาไว้ที่ข้อเท้า มันก็จะอยู่บนศีรษะ มันดิ้นน่ะ มันดิ้น

แต่ถ้าเราบอกว่า จิตอยู่ข้อนิ้วมือ ไปอยู่ข้อศอก อยู่ข้อมือ ข้อศอก หัวไหล่ ถ้ามันคุมได้อย่างนี้ ท่านบอกว่านี่คือสมถะ นี่คือสมาธิ พอจิตสงบแล้วเรามาเห็นข้อนิ้วมือ ข้อศอก โดยจิตที่สงบ เห็นกายโดยตามความเป็นจริง

ไปฟังเทปของหลวงปู่เจี๊ยะได้เลย หลวงปู่เจี๊ยะจะพูดตรงนี้บ่อยมาก เพราะท่านชํานาญของท่านอย่างนี้ เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติส่วนใหญ่แล้วก็เอาประสบการณ์ของจิตนี่แหละ เพราะจิตมันเคยรู้เคยเห็นสิ่งใดมันจะฝังใจ

แต่ถ้าเราไม่เคยรู้ไม่เคยเห็นสิ่งใดเลย เราก็ต้องพูดตามตํารา เวลาพูดตามตํารา ถ้าจําได้แม่น วันไหนสมองดีก็พูดได้ชัดเจนนะ วันไหนสมองทึบ ตําราก็เล่มเดิมนั่นแหละ แต่พูดไม่ค่อยได้ นี้ถ้าพูดตามตํารา เป็นปริยัติ

แต่ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติมาในแนวทางใดก็แล้วแต่ สิ่งนั้นเป็นข้อเท็จจริง เป็นอริยสัจ เป็นสัจจะในหัวใจ พูดเมื่อไหร่ก็อย่างนั้น พูดที่ไหนก็อย่างนั้น ถ้าเป็นจริง นี่พูดถึงว่าหลวงปู่เจี๊ยะท่านคอยเน้นยํ้า

จะบอกว่า เวลาพิจารณากาย เราเห็นกายแล้ว พวกที่ปฏิบัติใหม่จะคิดว่าคือการวิปัสสนาไง ว่า “เราเห็นกายๆ นี่เป็นวิปัสสนานะ ฝึกหัดใช้ปัญญาแล้วนะ ได้ใช้ปัญญาแล้ว พอมันปล่อยแล้วกิเลสมันไม่เห็นขาดเลย”

ก็มันเป็นขั้นของสมถะ มันเป็นขั้นของการทําความสงบ แต่การทําความสงบโดยการพิจารณากาย ไม่ใช่จิตสงบแล้วถึงเห็นกาย

การทําความสงบโดยการพิจารณากาย เราเอากายเราเป็นตัวตั้ง แล้วเราใช้ปัญญาเราเทียบเคียงให้เห็นสภาพร่างกายของเรา พอเห็นสภาพร่างกายของเราตามความเป็นจริงมันก็หยุด มันก็ปล่อย นี้คือสมถะ นี่การทําสมถะโดยการพิจารณากาย

นี่โดยคําถามข้อที่ ๒. เขาบอกว่าเขาแค่ภาวนาพุทโธไปแค่ ๒๐ นาที จิตยังไม่ทันนิ่งเลย แล้วเขาก็มาพิจารณาแยกแยะอวัยวะเลย เวลาแยกแยะอวัยวะบางทีก็เป็นอสุภะเลย ให้กลายเป็นเน่าเป็นดิน

อันนี้มันเป็นตามทฤษฎี เป็นตามตํารา ถ้าทําได้ๆ จิตของเรา จิตของเรามันฟุ้งซ่าน จิตของเรามันแบกรับความทุกข์ความยาก มันแบกรับกิเลสตัณหาความทะยานอยากมาตลอด แล้วตอนนี้เรามาฝึกหัดภาวนาๆ คือเราจะมาชําระล้างให้มันสะอาด ชําระล้างให้สะอาด

เพราะของที่มันสกปรกพอมันชําระทําให้สะอาด เริ่มต้นมันทําอะไรมันก็ทําง่ายทั้งนั้นน่ะ ผ้าที่สกปรก พอนํ้าเปล่าๆ ลงไปในนํ้า ถ้าขยี้มันก็ออก แต่มันไม่สะอาดโดยที่เราซักล้างโดยความพร้อมเพรียง ไอ้นี่เราซักล้างโดยเฉพาะหน้า

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันพิจารณากาย พิจารณากายมันเป็นได้มันก็เป็น แยกเป็นส่วนๆ เลย เห็นอสุภะเลย บางทีพิจารณากายเป็นดินไปเลย

นี่มันเป็น มันเป็น แต่มันเป็นชั่วครั้งชั่วคราว เพราะมันก็จะไม่เป็นอย่างนี้ตลอดไป เพราะไม่เคยทําอย่างนี้ พอทําอย่างนี้แล้วมันดี กิเลสมันยังไม่ทัน พอเดี๋ยวทําครั้งที่ ๒ กิเลสมันมาแล้ว ไม่ได้แล้ว อย่างนี้ไม่ได้ กิเลสพอเวลามันทันนะ ถ้ามันทันมันก็พลิกแพลงของมัน

เราจะบอกว่า เพราะเขาปฏิบัติแล้วเขาบอกว่า ควรจะทําอย่างไร เพราะถ้าจะให้เป็นสมาธิชัดๆ ชั่วโมง ชั่วโมงครึ่ง ทํามาตั้ง ๖ เดือน ๗ เดือนแล้วไม่ได้สักที แล้วพอมาทําชั่วคราวแล้ว พิจารณาแล้วมันได้มาอย่างนี้ แล้วมันควรจะเป็นอย่างนี้ไหม แล้วควรเป็นอย่างนี้ เวลาพิจารณาไปแล้ว เขาพิจารณาของเขาไป มันต้องนั่งลงเลยนะ เห็นภาพของตัวเอง เห็นภาพของครูบาอาจารย์ แล้วก็ร้องไห้ออกมาเอง

การร้องไห้ออกมา เห็นไหม เราไปเห็นอะไรสะเทือนใจมันก็ร้องไห้ เวลาหลวงตาท่านพูดถึงการร้องไห้นะ เวลานํ้าตา นํ้าตาของท่าน ท่านบอกว่านํ้าตาของท่านที่ไปบรรลุธรรมที่ดอยธรรมเจดีย์ ท่านบอกนํ้าตาอย่างนี้เป็นนํ้าตาล้างภพล้างชาติ ชําระล้างภพล้างชาติ ชําระภพชาติเลย

แต่นํ้าตาของพวกเรานํ้าตาด้วยความโศกสลดไง สะเทือนใจๆ ถ้าสะเทือนใจก็นํ้าตาไหล นํ้าตา นํ้าตาที่หลั่งไหลมันมีหลายชนิด นํ้าตาของพวกเรานํ้าตาเพื่อภพเพื่อชาติ นํ้าตาเพื่อความผูกพัน เพื่อความทุกข์ความยาก

แต่เวลาครูบาอาจารย์สะเทือนหัวใจ ขันธ์มันทํางานไง คําว่า “ขันธ์ทํางาน” นํ้าตา ธาตุนํ้าในร่างกายเรามันมีอยู่แล้ว พอมันเกิดการกระทบ แบบว่าจิตมันสะเทือนใจ มันแสดงออก นี่เป็นเรื่องของธาตุ ๔

ไอ้ที่ว่าเขาบอกว่าเขานั่งลงร้องไห้

ร้องไห้อย่างนี้มันก็สะเทือนใจ แต่มันสะเทือนใจอย่างนี้มันสะเทือนใจแบบโลกๆ ไง สะเทือนใจแบบว่าเราไม่เคยรู้เคยเห็น พอเรามารู้มาเห็นเรื่องการปฏิบัติธรรมแล้วรู้เห็นอย่างนี้มันยังเป็นโลกอยู่ มันยังไม่เป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมมันจะละเอียดไปกว่านี้ คําว่า “เป็นธรรม” ควรทําอย่างไร

ถ้ามันพิจารณาอย่างนี้ แบบว่าพอจิตมันสัก ๒๐ นาทีแล้วพิจารณาไปเลย

มันได้ครั้งสองครั้ง แล้วต่อไปพอกิเลสมันรู้เท่ามันก็ไม่ได้ พอมันไม่ได้แล้วมันก็ต้องใช้กําลังของสมาธิที่มากขึ้น อย่างเช่น เราเปรียบเทียบบ่อยมากเลย เวลาเราจะซื้อของ เงินของเรามีอยู่ ๕ บาท ของนั้นราคา ๑๐ บาท เราซื้อไม่ได้ แต่ถ้าเรามีเงินอยู่ ๒๐ บาท ของนั้นราคา ๑๐ บาท เราซื้อได้ แล้วยังเงินเหลือ ๕ บาท ๑๐ บาท ๒๐ บาท นี้คือสมาธิ

ถ้าสมาธิของคนมีกําลังขึ้นมาไปพิจารณาแล้วมันจะได้ผล แต่ถ้าพอมันได้ผล พอสมาธิเราอ่อนลง พอพิจารณาไปครั้งแรก ครั้งที่สอง สมาธิมันได้ใช้ไปแล้ว เงิน ๕ บาทใช้หมดแล้ว อย่าว่าแต่ ๕ บาทเลย ศูนย์บาท ไม่มีสักบาท แล้วจะไปทําอย่างไรต่อ

มันก็ต้องกลับมาพุทโธวันยังคํ่า ฉะนั้น พุทโธทิ้งไม่ได้

เรายืนยันตลอดว่าหลวงปู่มั่นท่านได้สั่งหลวงตาไว้ “ให้อยู่กับผู้รู้ ให้อยู่กับพุทโธ แล้วไม่เสีย”

ตอนนั้นหลวงตาท่านกําลังเต็มที่ของท่านนะ ท่านกําลังขวนขวายเต็มที่ของท่าน แล้วท่านก็อาศัยหลวงปู่มั่นเป็นผู้ชี้นํามาตลอด แล้วหลวงปู่มั่นก็จะมานิพพานซะ ฉะนั้น เวลาใกล้เวลาท่านจะเสีย หลวงตาจะขึ้นไปหาท่านตลอด แล้วท่านก็เห็นว่าหลวงตากําลังมุมานะเต็มที่ แล้วท่านก็ถึงเวลาจะต้องละธาตุขันธ์แล้ว ท่านเลยสั่งไว้เลย “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ”

ถ้าเราใช้ปัญญาขนาดไหน เราขวนขวายขนาดไหน ถ้าเราไม่ทิ้งผู้รู้ ไม่ทิ้งพุทโธ คือไม่ทิ้งสมาธิ ไม่ทิ้งหลักหัวใจ เราจะไม่เสีย

ส่วนใหญ่พอมันใช้ปัญญาไปแล้วมันเตลิดเปิดเปิงไปเลยนะ พอใช้ปัญญาไปแล้วก็จะมาติแล้ว “ทําสมาธิมาตั้ง ๕ ปี ไม่เห็นได้อะไรเลย แหม! มันใช้ปัญญามันทะลุปรุโปร่งไปเต็มที่เลย” ไปเต็มที่ ไปจนกู่ไม่กลับ ถ้าไปเต็มที่นะ ไปเต็มที่แล้ว ไปแล้วกู่ไม่กลับเลย

แต่ถ้าไปขนาดไหนนะ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธนะ ยังกลับมาพุทโธอยู่ กลับมาพุทโธอยู่ ตัวพุทโธ ตัวสมาธิจะเป็นฐานรองรับสัมมาสมาธิ ศีล สมาธิ ปัญญา มีสมาธิเป็นที่รองรับ จะไม่เสีย

ถ้าไม่มีสมาธิเป็นที่รองรับ เวลามันไปแล้วกิเลสมันชักจูงไปเลย เพราะตัวสัมมาสมาธิ ตัวจิตสงบมันจะเป็นตัวบาทฐาน เป็นสิ่งที่จะไม่ให้เราออกนอกลู่นอกทาง แต่ต้องเป็นสัมมาสมาธินะ

ฉะนั้นบอกว่าข้อที่ ๒. เวลาเพราะแค่ ๒๐ นาที เราทําอย่างนี้

เราจะบอกว่า ๑. กับ ๒. เอามารวมกัน เวลา ๑. เราก็พยายามจะพุทโธๆ พุทโธเพื่อความนิ่ง เพื่อให้จิตสงบ แล้วถ้าจิตสงบแล้วเราก็ใช้ปัญญาแบบข้อที่ ๒. นี้เลย ถ้าใช้ข้อที่ ๒. แล้ว พิจารณาไปแล้ว ถ้ามันพิจารณาไปแล้วมันใช่

แล้วนี่บอกว่าเห็นภาพเป็นครูบาอาจารย์เลย เห็นอสุภะเลย แล้วก็นั่งลงร้องไห้

มันสะเทือนใจ สิ่งที่ไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น เวลามันรู้เห็น มันรู้เห็นขึ้นมาจากจิต ทําไมจะไม่สะเทือนใจ ถ้ามันร้องไห้ก็เป็นธรรมโอสถในใจของเรา แล้วเราก็กลับมาประพฤติปฏิบัติใหม่ ให้พุทโธไว้ พุทโธไว้ แล้วถ้าพุทโธแล้ว

ข้อที่ ๑. มันไม่นิ่ง ไม่นิ่ง ถ้ามันใช้ปัญญาได้ เราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาแบบข้อที่ ๒.

เวลาใช้ปัญญาแบบข้อที่ ๒. ไปแล้ว ถ้ามันชักไม่ชัดเจน มันไม่มั่นคง กลับไปพุทโธ

กลับไปพุทโธ แล้วพุทโธแล้วกลับมาฝึกหัดใช้ปัญญา ทําอย่างนี้คู่ขนานกันไป เขาเรียกว่าสมถกรรมฐานกับวิปัสสนากรรมฐาน

แล้วถ้าครูบาอาจารย์ถ้าเป็นจริงนะ ท่านบอกว่า “ในสมถกรรมฐานก็มีวิปัสสนา เพราะต้องใช้ปัญญา ในวิปัสสนาก็มีสมถะ เพราะต้องมีสมาธิ”

ถ้าไม่มีสมาธิ ปัญญามันก็แกว่ง ปัญญามันก็ไม่มั่นคง ถึงบอกว่าต้องเดินคู่กันไปทั้งสมถกรรมฐานกับวิปัสสนากรรมฐาน

แล้วถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นแล้วบอกว่า “ในสมถะก็มีวิปัสสนา ในวิปัสสนาก็มีสมถะ” ถ้าถูกต้องดีงามจะเป็นแบบนี้ ให้ปฏิบัติแบบนี้ต่อไป จบ

ถาม : เรื่อง “น้อมกราบขอขมาต่อพ่อแม่ครูจารย์เจ้าค่ะ”

ตอบ : เขาถามมาเรื่องครั้งที่แล้วเรื่องหวยว่ามันยอกย้อน ยอกย้อนเพราะเขาถามมาเรื่องว่าถูกหวยแล้วอยากทําบุญ ถ้าอย่างนั้นแล้วมันก็เหมือนกับว่า ถามว่าซื้อหวยผิดไหม ผิด แล้วเขาซื้อมาผิดแล้ว ตอนนี้พอเราบอกว่ามันเหมือนกับว่าเขาถูกหวยแล้วอยากทําบุญ แล้วถามปัญหามาเหมือนกับพระต้องการหรือไม่ นี่เวลาเราพูดกลับไปอย่างนี้ไง วันนี้ขอขมามา ขอขมามาก็จบ

เพราะว่าถ้าเป็นธรรมเนาะ ทําด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ ทําด้วยเจตนาที่ดี แต่ถ้ามันมีเลศนัย เราไม่รู้เท่าทันกิเลสของเราก็ถือว่าให้อภัยต่อกัน จบ

ถาม : เรื่อง “ใจร้อน หงุดหงิดง่ายมากขึ้นหลังจากเริ่มปฏิบัติ”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ ผมขอบพระคุณหลวงพ่อที่ช่วยแก้ให้ครับ ผมที่เคยถามหลวงพ่อเกี่ยวกับคําด่าพระพุทธเจ้าเมื่อเวลานั่งสมาธิ และผมปฏิบัติตามคําแนะนําของหลวงพ่อ ปัจจุบันคําด่าได้จางลงไปแล้วครับ ซึ่งปัจจุบันผมได้นั่งปฏิบัติทุกวันต่อเนื่องวันละอย่างน้อย ๑ ชั่วโมงมาถึงปัจจุบัน เป็นระยะเวลา ๗ เดือนแล้วครับ สําหรับคําถามในการปฏิบัติมีดังต่อไปนี้ครับ

๑. ขณะที่นั่งในช่วงเริ่มต้น รับรู้ถึงลมหายใจ เมื่อเวลานั่งผ่านไปสักระยะ รู้สึกว่าไม่รู้อะไรเลย เหมือนคนหลับไปช่วงหนึ่ง แล้วก็มารับรู้ลมอีก แบบนี้ใช่ภวังค์ไหมครับ ถ้าใช่ ต้องแก้อย่างไร

๒. ในชีวิตประจําวันผมรู้สึกว่าตัวเองใจร้อนมากขึ้น ขี้หงุดหงิดมากขึ้น แข็งกระด้างมากขึ้น กลายเป็นคนยอมหักไม่ยอมงอ เวลามีนินทากัน ผมกลับออกความคิดเห็นและร่วมนินทาไปกับเขาด้วย ซึ่งเมื่อก่อน ก่อนที่จะนั่งสมาธิ อารมณ์ผมไม่รุนแรงขนาดนี้ ซึ่งความรู้สึกสวนทางกับที่ปฏิบัติอยู่ครับ ผลตรงนี้เป็นจากวิบากกรรมหรือเปล่าครับ ขอความเมตตาหลวงพ่อด้วย

ตอบ : เอาคําถามข้อที่ ๑. เนาะ เอาคําถามข้อที่ ๑. ก่อน “ขณะที่นั่งในช่วงเริ่มต้น รับรู้ลมหายใจ เมื่อเวลานั่งผ่านไปสักระยะรู้สึกว่าไม่รู้อะไรเลย”

ตรงนี้ไม่รู้อะไรเลย มันเริ่มจะเข้าสู่ภวังค์แล้วล่ะ

“เหมือนคนหลับไปช่วงหนึ่ง แล้วก็มารับรู้ลมอีก แบบนี้ใช่ภวังค์ไหมครับ”

ใช่ล้านเปอร์เซ็นต์เลยล่ะ ส่วนใหญ่แล้วเวลาคนตกภวังค์ไปแล้วก็ยังไม่แน่ใจ พอยังไม่แน่ใจ พอเราตกภวังค์ไปแล้ว หายไปแล้ว

“อย่างนี้ใช่ภวังค์หรือไม่ครับ ความจริงมันไม่ควรน่าจะใช่นะครับ เพราะผมก็ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบครับ ผมก็ทําความดีทั้งนั้นครับ มันไม่ควรเป็นภวังค์ครับ”

แต่มันเป็นไปแล้วโดยที่ไม่รู้ตัว

โดยธรรมชาติของเรา เราจะคิดแต่แง่ดี เราจะคิดแต่คุณประโยชน์ไง แต่ความจริงถ้ามันตกภวังค์นะ แค่แบบว่ามันไม่รู้อะไรนี่มันไปแล้ว แล้วเวลาเรากําหนดพุทโธๆ เวลาพุทโธมันหยุดไปหรือพุทโธมันแฉลบออก เราปฏิบัติไม่สมบูรณ์แล้ว ถ้าไม่สมบูรณ์ เราก็เริ่มต้นใหม่ ไม่สมบูรณ์ เริ่มต้นใหม่

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติต่อเนื่องไปๆ มันเริ่มไม่รู้สึกตัว

ไม่รู้สึกตัว เราก็กลับมารู้สึกตัวใหม่ แล้วพอไม่รู้สึกตัวแล้วเราต้องบอกว่า การที่ไม่รู้สึกตัวนี่คือความไม่ดี

ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ ไปเรื่อยๆ ด้วยระยะเวลา มันก็มีการพลั้งเผลอเป็นธรรมดา เวลาพุทโธๆ ไปมันก็เมื่อยล้าเป็นธรรมดา ความเมื่อยล้าหรือความพลั้งเผลอ กิเลสมันจะเข้าตรงนี้ แล้วถ้ากิเลสเข้าตรงนี้ เราพลั้งเผลอ

แล้วถ้าวันไหนจิตใจเราดี เวลาเรากําหนดพุทโธๆ ทําไมมันชัดเจนดีล่ะ แล้วบางทีพุทโธๆ มันก็ละเอียดลึกซึ้งเข้ามาได้ เวลาพุทโธๆ มันดีแต่มันไม่ลง มันดีแต่ไม่ลง มันจะขืนกันอยู่อย่างนี้

ฉะนั้น เวลาจะขืนกันอยู่อย่างนี้ ครูบาอาจารย์ท่านถึงพยายามหาที่สงัด หาที่วิเวก หาที่สงัดวิเวกเพราะอะไร เพราะมันเป็นความคิดกับเราเท่านั้น มันเป็นพุทโธกับเราเท่านั้น เวลาทํางานของเรามันจะไม่มีอะไรเข้ามาเกี่ยวข้องกับเราเลย มีแต่ความตั้งใจ มีแต่สติของเราจดจ่ออยู่อย่างนั้นเลย แล้วจดจ่อแล้วพยายามทําของเรา

พอจดจ่อบางทีถ้ามันแบบว่ามันฝืดเคือง แบบว่ามันกดดัน พอมันกดดันมันก็ต้องระวัง ถ้าระวัง ถ้ามันไม่ได้ ไม่ได้ก็เอาใหม่ ไม่ได้ก็เอาใหม่ของเรา ทํากันอยู่อย่างนี้

แล้วเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เห็นไหม ดูสิ เวลาท่านอาจารย์สิงห์ทอง หลวงปู่จวนอย่างนี้ หลวงปู่ขาวท่านชม สององค์นี้เดินสมาธิจนเป็นร่องเลย

ถ้าเราจดจ่ออยู่ทั้งวันทั้งคืนๆ ไอ้ที่มันผิดพลาดๆ มันต้องผิดพลาดเป็นธรรมดา พอมันผิดพลาดไปแล้ว เราก็เป็น ของเราตกภวังค์หายไปเลย แล้วยังสําคัญตนนะ ภาวนาเก่ง ภาวนาเก่งมาก ๘ ชั่วโมง ๑๐ ชั่วโมงสบายๆ

แต่ด้วยวาสนา มีอยู่วันหนึ่งนั่งแล้วพอออกจากภาวนามา เอ๊ะ! คนเก่งมากเลยออกจากภาวนา แต่ดันมีนํ้าเปียกๆ อยู่ที่หน้าอก ก็เลยเอามาดม โอ้โฮ! นํ้าลายมึงเอง แสดงว่ามึงนั่งหลับ พอนั่งหลับ ตั้งแต่วันนั้นมารู้เลยว่าตกภวังค์ พอตกภวังค์ แก้ตรงนี้เราแก้มาเป็นปีๆ

ไอ้ที่ว่าไม่รู้เลย หายไปเลย

เราเป็นมา ครูบาอาจารย์ก็เป็นมา ส่วนใหญ่แล้วผู้ปฏิบัติมันจะเป็นทุกคนแหละ เพราะมันเป็นช่องว่าง มันเป็นข้อเท็จจริงของกิเลสที่มันเอามาใช้กับจิตทุกๆ ดวง แล้วเราก็ฟังมา ศึกษามาจากของคนอื่นทั้งนั้นเลย ไม่ใช่ของของเรา เราไม่เคยพบเคยเห็นกับอาการแบบนี้ เราไม่เคยพบเคยเห็น

เหมือนถนนน่ะ ถนนที่มันสมบูรณ์เรียบร้อย เขาก็ขับรถผ่านไปได้ด้วยดี ถนนถ้ามันขาดมันชํารุด รถก็ต้องไปตกตรงนั้นน่ะ

จิต จิตที่มันจะเดินไปบนมรรคบนผล ที่มันจะเดินของมันไป มันเดินของมันไป กิเลสมันก็ขุดล่อไว้ ดักล่อตามทางไปตลอดทางเลย แล้วเราก็ศึกษาธรรมะมาเยอะแยะ ศึกษาคนอื่นมาหมดเลย แต่เรายังไม่เคยเดินไปเลย พอเดินไปตกหลุมไปแล้ว “อ๋อ! อันนี้เป็นสมาธิ” รถมันลงไปแล้ว “อ๋อ! อันนี้จะเกิดปัญญา” มันไม่รู้ มันไม่เป็นหรอก

เราจะบอกว่า ครูบาอาจารย์ก็เป็นมาหมดแหละ มันต้องเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก คือจิตของเรามันล้มลุกคลุกคลาน เราก็จะแก้ไขของเรามาเป็นชั้นเป็นตอน พอแก้ไขมา คนที่แก้ไขแล้ว มันถมถนนมันเต็มหมดแล้ว รถก็วิ่งสะดวกแล้ว วิ่งสะดวก วิ่งไปมาได้สบาย เห็นไหม ชํานาญในวสี

นี่ก็เหมือนกัน เราไม่เคยมีประสบการณ์อะไรเลย นั่งสมาธิแล้วเป็นสมาธิหมดเลย ฝึกหัดใช้ปัญญานี่เป็นพระอรหันต์เลย ไม่เคยหลงเลย ไม่เคยผิดพลาดเลย...โอ้โฮ! มันไม่มีในโลกนี้ แต่ถ้ามันมีก็ต้องแก้ไข

นี่พูดถึงข้อที่ ๑. นะ เริ่มตั้งแต่อารัมภบท เขาบอกว่าเมื่อก่อนเขาจะมีคําโต้แย้งพระพุทธเจ้ามาตลอด แล้วเราก็แนะนําไป เขาบอกว่ามันดีขึ้น แล้วตอนนี้ก็ภาวนามา ๗ เดือนแล้ว แล้วนั่งสมาธิไปแล้วบางทีมันไม่รู้สึกอะไรเลย

ถ้ามันไม่รู้สึกอะไรเลย เราก็เริ่มต้นใหม่ เริ่มต้นใหม่ คําว่า “ไม่รู้สึกอะไรเลย” เราต้องยกผลประโยชน์ให้กับจําเลยไปแล้วล่ะว่าใช้ไม่ได้ ขึ้นต้นใหม่ ขึ้นต้นใหม่ ไม่ต้องไปค้นคว้าหรอก

เพราะถ้าค้นคว้าแล้วกิเลสมันจะหลอกไปแล้ว “เอ๊! เราก็ทําถูกนะ เราก็ทํามากี่วันแล้วนะ” เสียเวลา ไม่ต้องไปค้นคว้ามัน กลับมาพุทโธ จบ

ไม่ต้องไปตามหาเรื่องมัน เพราะมันเป็นกิเลส มันหลอกเรา มันต้มเราสุกแล้วล่ะ แล้วเรายังจะไปตามหามันอีก ไม่ต้องไปตามหามัน กลับมาพุทโธเลย ถ้ากลับมาพุทโธ นี่ข้อที่ ๑.

แล้วเขาถามว่า อย่างนี้ใช่ตกภวังค์หรือไม่

ใช่ ตกภวังค์ไปแล้ว ถ้าตกภวังค์ ถ้าภวังค์นะ ภวังค์ ถ้าบอกว่าเป็นภวังค์ นั่งสมาธิแล้วเป็นภวังค์มันก็ดีขึ้นจากจิตปกติ คําว่า “ดีขึ้น” ภวังค์นี่เป็นสมาธิชนิดหนึ่ง แต่เป็นมิจฉา เป็นสมาธิที่ผิด เป็นสมาธิที่ไม่ดี ภวังค์น่ะ ถ้ามันเป็นภวังค์ มันเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง

แต่ถ้ามันเป็นสมาธิ มันจิตสงบแล้วมีสติสมบูรณ์

ถ้ามันเป็นภวังค์ใช่หรือไม่

ใช่ แล้วภวังค์มันก็ดักหน้าเราจากจิตก่อนจะเข้าสมาธิ มันจะตกภวังค์ แล้วพ้นจากภวังค์นั้นก็จะเข้าสู่สัมมาสมาธิ ทีนี้เราก็ฝึกหัดตรงนี้ แก้ตรงนี้

“๒. ในชีวิตประจําวัน ผมรู้สึกว่าตัวเองใจร้อนขึ้น หงุดหงิดขึ้น กระด้างขึ้น เมื่อก่อนไม่เคยนินทาใคร เดี๋ยวนี้ก็นินทา”

ไอ้คําว่า “นินทา” มันก็แบบว่าเกินไป แต่ถ้ามันหงุดหงิดขึ้น มันขี้ร้อนขึ้น ธรรมดาของคน คนที่ปฏิบัตินะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านเปรียบ เปรียบเหมือนผ้าขี้ริ้ว ผ้าขี้ริ้วถ้ามันเปื้อนเล็กน้อยก็ไม่เป็นไร แต่ถ้าผ้าขี้ริ้วซักสะอาด มันเปื้อนเล็กน้อยมันก็รู้ว่าเปื้อน

จิตใจของคนมันเคยสกปรก มันเคยคลุกคลีอยู่กับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันทําสิ่งใดมันก็คงไม่เป็นไรหรอก ของเล็กๆ น้อยๆ จะผิดมากผิดน้อยก็ไม่เป็นไร แต่ถ้าพอเรามาประพฤติปฏิบัตินะ เราจะซักผ้าเราให้สะอาด พอผ้าเราสะอาด อะไรมาโดนหน่อยมันหงุดหงิด มันหงุดหงิด

อันนี้พูดถึงว่า กิเลส เมื่อก่อนเราไม่เคยดูแล ไม่เคยควบคุมมัน มันเป็นเจ้าวัฏจักร มันเป็นผู้มีอํานาจ จะทําอะไรก็ได้ เพราะเป็นเรื่องของกิเลส มันจะทําผิดพลาดสิ่งใดมันก็เป็นประโยชน์กับมันทั้งนั้นน่ะ

แต่วันใดเราบอกกิเลสมันไม่ดี กิเลสมันทําให้เราเสียหาย แล้วทําให้เราสร้างเวรสร้างกรรมกับคนอื่น มันควรจะไม่มีอยู่แก่ใจของเรา ตั้งแต่วันนั้นมากิเลสมันโดนควบคุม ทีนี้มันหงุดหงิดแล้ว มันอึดอัดแล้ว

อันนี้มันเป็นผลของการที่เราเริ่มต้นจะควบคุมต่างๆ มันเป็นอย่างนี้ได้ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ ส่วนใหญ่แล้วจะเป็นแบบนี้ ทุกคนจะสงสัยตัวเองว่า เมื่อก่อนก็เป็นคนดีนะ เหมือนผ้าพับไว้เลย เดี๋ยวนี้เป็นคนที่หุนหันพลันแล่นหมดเลย

ก็เมื่อก่อนเป็นผ้าพับไว้เพราะเอ็งนอนหลับไง เป็นผ้าพับไว้เพราะเอ็งโดนกิเลสวางยาสลบ กิเลสมันโปะยาสลบเอ็งไว้ แล้วเอ็งก็นอนอยู่นั่นแหละ

แต่วันนี้เอ็งเป็นคนตื่นขึ้นมา พอตื่นขึ้นมาจะรับผิดชอบชีวิตของตน อะไรที่มันกระทบก็หงุดหงิดๆ แต่หงุดหงิดแล้วมันก็เป็นสิ่งที่ไม่ดีนั่นแหละ แต่มันเป็นข้อเท็จจริงไง มันเป็นข้อเท็จจริงที่จิตมันจะผ่านแบบนี้

ถ้ามันหงุดหงิดแล้วเราก็มีสติปัญญาว่า หงุดหงิดมันไม่ดี ถ้ามันจะสงบ มันจะมีกําลัง ก็ขอให้มีกําลังอยู่ในสติปัญญาของเรา อย่าหงุดหงิด เขานินทากัน เราก็ไม่ไปนินทากับเขา เดี๋ยวมันก็คิดได้ เดี๋ยวมันก็เผลอ ถ้ามีสติมันก็คิดได้ ถ้าคิดได้ หงุดหงิดก็หายไป ถ้าคิดได้ ไอ้สิ่งที่มันอารมณ์ที่รุนแรงต่างๆ เพราะคําว่า “อารมณ์รุนแรง” รุนแรงคือมันมีพลังงาน พอจิตมันดีแล้วมันจะกระทบ

แต่ก่อนนั่นน่ะกิเลสควบคุม มันไปประสามัน คือไม่มีดีและชั่วมาเปรียบเทียบ ไม่มีกิเลสกับธรรมมาเปรียบเทียบ ถ้าเป็นกิเลสอย่างเดียว กิเลสมันก็ใช้จิตเราโดยเต็มกําลังเลย แต่พอเรามีคุณธรรมบ้าง มีสติปัญญาบ้าง มันมีคุณธรรมกับกิเลสมันมาเปรียบเทียบกัน

ทีนี้เราฝึกหัดขึ้นมาจนสติปัญญาเราดีขึ้น อาการต่างๆ แบบนี้มันจะเบาบางลง แล้วมันก็จะเป็นเรื่องธรรมดา แล้วเราเห็นโทษเห็นภัยแล้วเราก็จะรักษาจิตเราดีขึ้น ฉะนั้น สิ่งที่มันเป็นเรื่องธรรมดา

เขาบอกว่า ผลตรงนี้เป็นวิบากกรรมหรือไม่

ไอ้เรื่องจริตนิสัยมันมีส่วนหนึ่ง แต่เราไม่เห็นด้วย เราไม่เห็นด้วยกับว่า สิ่งใดเกิดขึ้น เราก็จะยกให้กับวิบากกรรม

คําว่า “วิบากกรรม” คือมันจะไม่แก้ไขไง ถ้าคําว่า “เป็นวิบากกรรม” นะ “อันนี้มันเป็นของตายตัว เราไม่ต้องไปแก้ไขมันน่ะ ปล่อยมันเลย”

มันจะเป็นวิบากกรรม จะเป็นสิ่งใด เราสามารถควบคุมได้ เราสามารถแก้ไขได้ มันจะเป็นเวรเป็นกรรมมาขนาดไหน เป็นเวรเป็นกรรม เราก็ระงับด้วยการไม่จองเวร

ถ้ามันจะมีเวรมีกรรมต่อกัน เราก็ไม่จองเวรจองกรรมเขา ถ้าเขาจะมืดบอด เขาจะแสดงอํานาจของเขา มันก็เป็นกรรมของสัตว์ ถ้าใครสร้างเวรสร้างกรรม มันก็เป็นคนที่เขาสร้าง แต่เราไม่สร้างเวรสร้างกรรมไปตอบสนองกับเขา ถ้าเรามีเวรมีกรรมอยู่ เราก็ให้อภัยเขา

แต่นี่ไง ถ้ามันจะเป็นวิบากกรรม วิบากกรรมก็เป็นวิบากกรรมที่เราจะแก้ไขได้ วิบากกรรมที่เราจะดูแลได้ วิบากกรรมที่เราจะทําให้พัฒนาขึ้นได้

ไม่ใช่บอกว่า นี่มันเป็นวิบากกรรมใช่ไหม ถ้าบอกว่าใช่ก็จบเลย ปิดฉาก ไม่ต้องทําอะไรต่อ

แต่ถ้ามันเป็นวิบากกรรม วิบากกรรมก็ต้องแก้ไข ถ้ากรรมดี กรรมดีทําให้เกิดพระอริยบุคคล ถ้าไม่มีการกระทํา ไม่มีมรรคไม่มีผลขึ้นมา จะไม่เกิดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

กรรมแก้ไขได้ ทุกคนเกิดมาจากกรรม แต่เราทําคุณงามความดี ทํากรรมดี กรรมดีลบล้างกรรมชั่ว กรรมดีทําให้จิตใจมันพัฒนาขึ้น กรรมดีทําให้หัวใจพ้นจากกิเลสไปได้เลย มันก็อยู่ที่การกระทําทั้งนั้น

ถ้ามันบอกว่าเป็นวิบากกรรมหรือไม่ มันเป็นวิบากกรรมใช่หรือไม่

มันก็มีส่วน แต่ถ้าเป็นวิบากกรรม เราก็ต้องแก้ไขได้ ไม่ใช่เป็นวิบากกรรมแล้วเราจะทําอะไรไม่ได้เลย

จะทําอะไรได้ก็แบบที่เราพูดมาตั้งแต่ต้นไง ถ้ามันร้อนนัก เราก็มาเทียบเคียงเอา ถ้ามันหงุดหงิด ก็บอกหงุดหงิดเพราะอะไร เราใช้สติปัญญานี้พยายามควบคุม เดี๋ยวด้วยเหตุด้วยผล ถ้าด้วยเหตุด้วยผลควบคุมจบแล้วนะ ด้วยเหตุด้วยผล เหตุและผลไง สติ สมาธิ ปัญญา

เวลาสติ สมาธิ ปัญญา นี่คือธรรม เวลาคือธรรม กิเลสมันกลัวธรรมทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเราไม่เอาสติ สมาธิ ปัญญามาควบคุมมาดูแล มันก็เตลิดเปิดเปิง แล้วเราก็จับต้นชนปลายไม่ถูก คําว่า “จับต้นชนปลายไม่ถูก” เพราะเรายังไม่รอบคอบพอ ถ้าเรารอบคอบพอแล้ว เรื่องนี้เป็นเรื่องปกติของคนที่ปฏิบัติใหม่

เราจะบอกว่า หลวงตาท่านสอนว่า คนที่ปฏิบัติยากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้นนี่ เริ่มต้นคือล้มลุกคลุกคลาน แล้วเราไม่มีเหตุมีผลไง มันจะยากตอนนี้ แต่พอเราปฏิบัติปั๊บ มันจะมีประสบการณ์ มีเหตุมีผลขึ้นมา พอภาวนาเป็นไปแล้วมันจะก้าวเดินไปได้แล้ว

เวลาปฏิบัติยากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น กับอีกคราวหนึ่งคราวจะสิ้นกิเลส แต่ตอนนี้เราปฏิบัติคราวเริ่มต้นมันก็จะยากหน่อย ถ้ายากหน่อย ยากเพื่อสมบัติของเรา ยากเพื่อคุณสมบัติของเรา เราพยายามทําของเราเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ จบ เอวัง

อุบายการภาวนา มันเป็นการฝึกหัดภาวนา
มันต่างคนต่างแสวงหา ต่างคนหาทางของเรา
เพื่อพยายามประพฤติปฏิบัติให้มีกําลังขึ้นมา
ให้เป็นมรรคเป็นผลขึ้นมาเป็นสมบัติของใจดวงนั้น

๕

อุบายภาวนา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๘ ตุลาคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การเพ่งกสิณไฟ”

กราบนมัสการหลวงปู่ครับ กระผมเคยบวชช่วงหนึ่งตอนวัยรุ่นแล้วได้ทดลองเพ่งกสิณไฟ ในตอนนั้นใช้เทียนจุดตอนคํ่ามืด ปิดห้องมิดชิด เพ่งที่เปลวเทียนตรงกลาง ส่วนบนบ้าง โดยนั่งขัดสมาธิบริกรรมในใจ เตโชบ้าง ไฟบ้าง จนถึงวันที่ ๗ เกิดอาการเหมือนตัวขยายใหญ่เท่าโลกและจะระเบิด ในใจแว็บคิดว่า ถ้าเราไม่ตายก็บ้าแน่ (ตอนนั้นยังไม่มีหลัก แต่อยากลองดูว่าเวลาจิตเป็นสมาธิเป็นอย่างไร)

ตอนที่กลัว ทําอะไรไม่ถูกอยู่อย่างนั้น เห็นภาพหน้าหลวงปู่ขาวยิ้มให้ชัดเจนมาก ไม่เหมือนกับที่เรานึกเอา แล้วอยู่ๆ ก็เหมือนมีนํ้าเย็นๆ มาราดลงที่หัวใจให้สงบลงจนปลิดทิ้ง เหมือนไม่ได้เกิดอาการอะไร ตั้งแต่นั้นมากระผมก็ไม่กล้าเพ่งกสิณอีกเลย หรือถ้าเพ่งบ้างก็จะกล้าๆ กลัวๆ กระผมอยากเรียนถามหลวงพ่อว่า

๑. อาการที่เกิดขึ้นมันเกิดจากอะไรครับ

๒. ถ้าหากเราเพ่งกสิณต่อ แล้วเกิดอาการอย่างนี้ จะเป็นอันตรายไหมครับ

กราบขอบพระคุณมาก

ตอบ : นี่คําถามนะ การเพ่งกสิณ การเพ่งกสิณมันก็เป็นการทําสมาธิอย่างหนึ่ง การทําสมาธิ ๔๐ วิธีการ การทําสมาธิ การทําสมาธิการทําความสงบของใจ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านสอนให้ทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจ

ตอนนี้เขาสอนทําสมาธิ สอนทําสมาธิก็คือทําสมาธินั่นแหละ แต่เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา สมาธินี้เป็นแค่บาทฐาน บาทฐานให้จิตเราสงบ แล้วมันจะฝึกหัดใช้ปัญญาไปข้างหน้า นี้คือมรรค ๘ ในพระพุทธศาสนา

แต่ถ้าการทําสมาธิ การทําสมาธิมันเกิดได้หลายลัทธิ เช่น ศาสนาอื่นเขาก็ทําสมาธิของเขาเหมือนกัน เขาทําของเขาเหมือนกันนะ ในลัทธิศาสนาอื่น แล้วในพวกอภิญญา พวกฌานโลกีย์ เขาก็ทําสมาธิเหมือนกัน

แต่ถ้าสมาธิของเรามันต้องเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิมันทําแล้วมันจะถูกต้องดีงาม สัมมาสมาธิคือจิตสงบเฉยๆ จิตสงบระงับเข้ามาแล้วมันมีความเบา มีความสบายใจ มีความสุขใจ มีความปลอดโปร่ง นั่นน่ะคือสมาธิ แต่ถ้ามันไปรู้ไปเห็นคือว่ามันส่งออก ส่งออกไปเห็น เห็นไหม

ฉะนั้น การทําสมาธิๆ การเพ่งกสิณก็เป็นการทําสมาธิชนิดหนึ่ง เวลาครูบาอาจารย์ท่านมีจริตนิสัยนะ ท่านเพ่งกสิณไฟ เวลาเพ่งกสิณไฟ ท่านกําหนดเป็นไฟ ไฟจะเกิดขึ้นมาจากใจดวงนี้ แล้วก็เพ่งเอาไฟนี้ไปเผา ไปเผาได้เลย

หลวงตาท่านเคยเล่าว่า ลูกศิษย์ของท่านเป็นโยมฆราวาสผู้หญิงอยู่ที่เมืองจันท์ฯ ชํานาญเรื่องสมาธิไฟมากๆ แล้วมีพระองค์หนึ่ง มีพระองค์หนึ่งสมัยที่อยู่เมืองจันท์ฯ นั่นน่ะ ยายคนนี้เป็นลูกศิษย์มาเคารพบูชาหลวงตามหาบัว เวลาจะไปภาวนาก็จะไปภาวนาที่วัดหลวงตาที่วัดนํ้าตกพลิ้ว

ฉะนั้น มันก็มีพระองค์หนึ่งก็จะมาชักชวน ชักชวนให้ยายนี้ไปภาวนาที่วัดเขา แล้วก็มาบอกว่าเขาสอนถูกทาง หลวงตามหาบัวท่านสอนอะไรก็ไม่รู้

ฉะนั้น ยายคนนี้แกได้กสิณ แกทํากสิณไฟได้ พอทํากสิณไฟได้ แกคิดในใจนะ เอ๊ะ! พระองค์นี้มาดูถูกครูบาอาจารย์กูได้อย่างไร เขาก็ทําเพ่งกสิณให้จิตมันสงบเข้ามา แล้วเขาก็เพ่งไฟใส่พระองค์นั้นเลย พระองค์นั้นสะดุ้งโหยงเลย

เพราะเขารู้ นักภาวนาด้วยกันนะ เลยบอกว่า “ยายทําไมเพ่งกสิณไฟใส่อาตมาล่ะ”

เขาก็ยิ้มๆ ไม่พูดไง เห็นไหม เวลาคนเขาทําได้

เวลายายเป็นลูกศิษย์หลวงตาพระมหาบัวอยู่ที่เมืองจันท์ฯ เขาทําของเขาได้นะ เขาทําของเขาได้ เขาทําความสงบใจของเขาได้เพราะอะไร เพราะเขาเป็นลูกศิษย์หลวงตามหาบัว เพราะหลวงตาพระมหาบัวท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านรู้ว่าอะไรเป็นการทําความสงบ ทําความสงบชนิดไหน

ถ้าชนิดไหนมันก็จริตนิสัย จริตนิสัยนะ เพ่งกสิณไฟ กสิณลม เพ่งดวงอาทิตย์ นั่นมันก็เป็นกสิณ เป็นความสงบชนิดหนึ่ง ความสงบชนิดหนึ่ง แต่มันกสิณจากชนิดใดมันก็มีอํานาจตามชนิดนั้นไง

นี่ก็เหมือนกัน คําถามบอกว่าเขาเพ่งกสิณไฟ เพ่งกสิณไฟ ๗ วัน ๗ วันเขาทําของเขาไม่เป็น ทําของเขาไม่เป็น เขาก็ทําของเขาโดยธรรมชาติของเขา เวลาตัวขยายใหญ่ขึ้นๆ ใจเขาคิดแว็บขึ้นมาเลยว่า ถ้ามันระเบิดขึ้นมาเขาจะตายแน่เลย ถ้าเขาไม่ระเบิดขึ้นมาเขาอาจจะบ้าเลย

เวลาไม่มีประสบการณ์มันก็เป็นแบบนี้ แต่ถ้ามันเป็นแบบนี้ เวลาเราเพ่งกสิณ ถ้าเพ่งกสิณนะ คนอยู่ที่จริตนิสัย ถ้าเขาเพ่งกสิณแล้วได้ประโยชน์ของเขา เขาก็ทําของเขาได้ ถ้าคนเราเพ่งแล้วมันไม่ได้นะ มันก็เคร่งเครียดอยู่อย่างนั้นน่ะ

ถ้าเคร่งเครียดอยู่อย่างนี้ เราก็มากําหนดลมหายใจเข้าออก เรากําหนดคําบริกรรมพุทโธ เรามาระลึกถึงความตายของเรา ตายๆๆ มรณานุสติ ระลึกถึงความตาย

การทําความสงบมันทําความสงบได้หลากหลาย แต่ขอให้เป็นการทําความสงบจริงๆ ทําความสงบจริงๆ คือว่ามันถูกต้องชอบธรรมไง

แต่ถ้าทําความสงบไม่จริง ไม่จริงคือเราก็นึกเอา เราก็เปรียบเทียบเอา เราก็สร้างภาพเอา การสร้างภาพอันนั้นมันเป็นการสร้างภาพ มันก็ไม่ถูกต้องสมบูรณ์ เป็นการทําความสงบของใจเหมือนกัน กิริยาเหมือนกัน การตั้งใจทําเหมือนกัน แต่ผลไม่เหมือนกัน ผลไม่เหมือนกันเพราะเราเริ่มต้นมาจากความไม่ถูกต้องชอบธรรมไง

ถ้าความถูกต้องชอบธรรม เรากําหนดพุทโธ เรากําหนดลมหายใจเข้าออก เราเพ่งกสิณโดยธรรมชาติของเรา ถ้าจิตมันจะสงบได้มันก็สงบระงับเข้ามาในฐานของจิตของแต่ละดวง

ทีนี้ผู้ที่ถามเวลาเขาทําของเขาไป จิตมันต้องสงบระงับเข้ามามันถึงเห็นร่างกายของตนขยายใหญ่ขึ้นๆ อันนี้มันเป็นปีติ

เวลาทําความสงบของใจ ทําสมาธิ หรือเวลาเราเพ่งกสิณต่างๆ เวลาผลของมัน วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ นี่องค์ของสมาธิ องค์ของสมาธิมันประกอบไปด้วยวิตก วิจาร วิตก วิจารคือมีการเคลื่อนไหว

อยู่ดีๆ เราจะสงบไปอย่างนี้ เราสงบอย่างไร ถ้าจิตมันมีการเคลื่อนไหว เคลื่อนไหวเพื่อสงบไง อย่างเช่นบริกรรมพุทโธๆๆ ลมหายใจเข้าออกมันมีการเคลื่อนไหวทั้งนั้นน่ะ เคลื่อนไหวเพื่อความสงบ

นี่ก็เหมือนกัน เพ่งกสิณๆ มันมีการเคลื่อนไหวของมัน เวลามีการเคลื่อนไหวของมันปั๊บ เวลาตัวมันขยายใหญ่ขึ้น มันเกิดปีติ เวลาเกิดปีติ ปีติมันขยายใหญ่ขึ้น แล้วปีติมันอยู่ที่ว่าอํานาจวาสนาของจิตแต่ละดวง บางคนก็ปีติเล็กน้อย บางคนก็ปีติมาก บางคนปีติจนรับรู้เรื่องภายนอกได้หมดเลย

คําว่า “ปีติ” มันก็อยู่ที่คนทําได้หรือทําไม่ได้ ทางวิชาการก็บอกว่าปีติมีความรู้อย่างนี้ เราก็เข้าใจว่าอย่างนั้นไง แต่ถ้ามันเป็นที่จริตนิสัยของคนมันแตกต่างหลากหลายกันไป

ฉะนั้นบอกว่า เวลาเขาคิดว่าถ้าเกิดมันระเบิดขึ้นมาเขาจะตายแน่เลยน่ะ

นั่นน่ะคนอย่างนี้ไม่เป็นไร คนอย่างนี้คนที่ยังมีสติสัมปชัญญะรับรู้อยู่ เราจะตายแน่เลย แต่ถ้าคนที่จะเสียหาย มันไม่คิดว่าเราจะตายแน่เลย มันไปเลยไง มันระเบิดไปเลย มันไปเลย เพราะมันไม่มีคําว่า “ตายแน่เลย เราจะเป็นอะไรไป” พวกนี้มันกลัว มันกลัว มันยังมีสติสัมปชัญญะอยู่ พวกนี้ไม่เป็นไรหรอก แต่ตกใจมาก แล้วหายใจฟืดฟาดๆ เพราะมันตกใจ แต่ตกใจ ตกใจมันก็ยังไม่ถึงกับเป็นอะไรไป

นี่พูดถึงว่ามันเป็นอะไร แล้วบอกว่าที่เขากลัว กลัวมากเลย แต่พอสุดท้ายแล้วเห็นภาพเป็นหน้าหลวงปู่ขาวยิ้มให้ พอยิ้มให้มันเย็นไปหมดเลย

เวลาเราไปตกใจ เราก็ไปตกใจไง พอเราเห็นหน้าหลวงปู่ขาว หลวงปู่ขาวเป็นครูบาอาจารย์ที่เราเคารพใช่ไหม เพราะเราเห็นภาพหลวงปู่ขาว เราได้ยินกิตติศัพท์หลวงปู่ขาว พอเห็นภาพหลวงปู่ขาว จิตนี้เย็นไปหมดเลย เพราะอะไร

เพราะหลวงปู่ขาวเป็นพระอรหันต์ที่เราเชื่อมั่นของเรา พอเห็นภาพอย่างนั้นปั๊บ จิตนี้มันรับรู้ได้เลยว่าปลอดภัย เรามีครูบาอาจารย์มาเยี่ยมเยียนอย่างนี้ นี่มันเป็นสิ่งที่ดี พอสิ่งที่ดี

เขาบอกว่ามันก็เลยเกิดอาการเย็นไปหมดเลย มันเย็นเหมือนปลิดทิ้งเลย

สิ่งนี้เป็นสิ่งที่ดี สิ่งที่ดีหมายความว่ามันเป็นนิมิตที่ดี มันเห็นที่ดีไง พอสิ่งนี้แล้ว

ตั้งแต่นั้นมาเขาบอกว่าเขาก็ไม่กล้าทํากสิณอีกเลย เพราะเขาทําแล้วเขากลัวจะเจอสภาพแบบนี้อีก

ถ้าเจอสภาพแบบนี้อีก เราค่อยรักษาของเรา ถ้าเพ่งกสิณถ้ามันตรงกับจริตเรานะ

แต่คําถามบอกว่าเคยบวชตั้งแต่เป็นหนุ่มๆ ตอนนี้แก่แล้วอย่างนี้ มันนานมาแล้ว

พอมันนานมาแล้ว ถ้าเราจะปฏิบัติในปัจจุบันนี้ ถ้าเราเอาแบบเรียบง่าย เอาแบบที่ไม่ให้สิ่งใดที่มันโลดโผนนะ เราก็ลมหายใจเข้าหายใจออก นึกพุทโธของเรา แล้วถ้าทําแล้วมันไม่ได้ผล ถ้าจะต้องไปเพ่งกสิณแล้วจิตมันสงบ นั้นก็เป็นจริตนิสัยของตน

ถ้าเราทําสิ่งใดแล้วมันไม่สงบ ถ้าจะต้องจําเป็นต้องเพ่งกสิณก็ไปเพ่ง เพ่งกําหนดไปที่ไฟให้มันนิ่งของมันไป กําหนดอย่างนั้น จิตนิ่งๆ จิตนิ่งๆ นี่เคลื่อนไหวเพื่อสงบ มันมีการกระทําของมันไง ทําความสงบของใจหรือทําสมาธิมันต้องมีการกระทํา

ไม่มีการกระทํามันเหมือนทิ้งขว้าง เหมือนไม่มีสิ่งใดเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าอย่างนั้น “ว่างๆ ว่างๆ” อันนั้นมันเสียเวลาเปล่านะ มันเสียเวลาเปล่า หมายความว่า เราจะทําสิ่งใดให้เป็นกิจจะลักษณะ เราจะได้ผลงานของเรา

ไอ้นี่เราทําครึ่งๆ กลางๆ ทําแบบไม่สนใจทํา ทําแบบรู้เท่าไม่ถึงการณ์ มันก็จะได้ผลครึ่งๆ กลางๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ ปฏิบัติสมาธิก็จะเป็นสมาธิหรือไม่เป็นสมาธิ มันก็จะเป็นนะ ไอ้ว่าจะเป็นหรือ มันก็ไม่เห็นเป็นสมาธิเสียที ไอ้ไม่เป็นสมาธิ มันก็ดีอยู่นะ นี่มันครึ่งๆ กลางๆ ไง

ทําให้มันจริงๆ จังๆ เคลื่อนไหวเพื่อสงบ กําหนดพุทโธ ปัญญาอบรมสมาธิ บริกรรมพุทโธ กําหนดลมหายใจ เคลื่อนไหว ทํา ทํา อย่าขี้เกียจ ถ้าทําแล้วมันจะเกิดการกระทํา เคลื่อนไหวเพื่อสงบ

ฉะนั้น คําถาม คําถามว่า “อาการที่เกิดขึ้นมันเกิดจากอะไรครับ”

มันเกิดจากเราเพ่งกสิณ ถ้าเพ่งกสิณต่อเนื่องๆ จิตมันเริ่มมีสมาธิ ว่าอย่างนั้นเลย จิตมันเริ่มมีกําลังของมัน มันจะเห็นอาการอย่างนั้น อาการอย่างนั้นมันไม่ใช่ที่เราสร้างขึ้นมาเอง ไม่ใช่ว่าเราสร้างภาพ เราทําอะไร มันเป็นของมันขึ้นมาเอง มันเป็นขึ้นมาเพราะอะไร เป็นขึ้นมาเพราะจิตมันมีการเคลื่อนไหวที่เพ่งกสิณนั่นแหละ พอเพ่งกสิณ จิตมันดีขึ้น พัฒนาขึ้น มันก็จะเห็นอาการแบบนั้น แต่เห็นอาการแบบนั้นโดยที่เราคาดไม่ถึง เราคาดไม่ถึงว่าจะเป็นไปได้ไง

โดยธรรมชาติของเรา เราก็เป็นคนคนหนึ่งใช่ไหม แหม! เราจะไปรู้เห็นอะไรแปลกประหลาดมหัศจรรย์อะไรอย่างนั้น พอไปเห็นแปลกประหลาดมหัศจรรย์อย่างนั้นมันก็ตกใจ มันตกใจ

แต่ถ้าพอมันเคยเห็นครั้งที่ ๑ แล้วเราตั้งสติไว้ ถ้าพิจารณาไป ถ้าเห็นครั้งที่ ๒ นี่เป็นเรื่องปกติแล้ว ถ้าเห็นครั้งที่ ๓ เราไม่มาสนใจเรื่องนี้ เราสนใจที่เพ่งที่แสงไฟนั่น ถ้าเพ่งที่แสงไฟนั่น จิตก็สงบ ถ้ามันออกรับรู้ มันก็จะส่งออกแล้ว คลายออกไป มันจะคลายของมันออกไป

นี่ว่า “อาการที่เกิดขึ้นเกิดจากอะไรครับ”

เกิดจากจิตของเราเพ่งแสงเทียนนั้น แล้วจิตของเรามันเริ่มจะมีกําลัง แล้วมันก็ไปรู้เห็น คือว่าเห็นนิมิตๆ นั่นล่ะ เห็นนิมิตก็เป็นจริตนิสัยที่มันเห็น บางคนเพ่งเกือบเป็นเกือบตายมันก็ไม่เห็น ถ้าไม่เห็นก็คือไม่เห็น ถ้าเห็น ถ้าเห็นแล้วมีสติแล้วก็ไม่มีปัญหา ไม่มีปัญหาแบบว่า เรากลับมาเพ่งที่แสงไฟนั้น ที่แสงเทียนนั้น แล้วสิ่งนั้นวางลงๆ เดี๋ยวถ้ามันดีขึ้น มันจะดีขึ้น

แล้วถ้ามันขยายได้แล้วนะ พอเพ่งกสิณใช่ไหม มันนิ่งเป็นภาพ ไปเห็นแสงไฟนั้น แสงไฟนั้นจะมาเห็นในภายใน แล้วกําหนดแสงไฟนี้ให้ขยาย กําหนดแสงไฟไปที่ไหนก็ได้ ถ้าคนทําเป็นนะ

ถ้าคนทําไม่เป็น ไม่ต้องทํา เดี๋ยวที่ว่ามันตกใจ มันต่างๆ ถ้าคนทําเป็นแล้วไม่มีปัญหาเลย เขาเรียกว่ามันเป็นวิธีการเท่านั้น วิธีการจะทําให้ใจสงบ วิธีการจะทําให้เรามีกําลังขึ้นมา นี่พูดถึงว่าผลของสมาธิ

“๒. หากเราอยากเพ่งกสิณต่อ แล้วเกิดอาการอย่างนี้ขึ้น จะอันตรายไหมครับ”

ถ้าเกิดอาการอย่างนี้ขึ้น ถ้ามีสติ มีสติแล้วควบคุมได้ ไม่มีอันตราย แต่ถ้ามันไม่มีสติแล้วเราตกใจ เราตกใจเพราะมันมหัศจรรย์ ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านมีอภิญญา ท่านกําหนดดูสิ่งใด ท่านกําหนดรับรู้สิ่งใด ท่านกําหนดเสียงสิ่งใด ท่านตกใจอะไร ท่านเป็นคนมีสติกําหนด กําหนดรู้ว่ามันทําอะไรก็ได้ ถ้ามีสติกําหนด แต่ถ้ามันไม่มีสติ มันไม่กําหนด

ไอ้ที่ว่าถ้ามันเกิดขึ้นน่ะ ถ้ามันมีสติ มันกําหนดของมัน มันพิจารณาของมัน มันไม่ใช่พิจารณา มันควบคุมมันได้ แล้วควบคุมได้ มันมีแต่จะเสื่อมลง พอเสื่อมลง ส่วนใหญ่แล้วถ้าคนทุจริต คนทุจริตมันก็พยายามจะโป้ปดมดเท็จไง ทุจริตมันก็พูดแต่เรื่องของเดิมๆ ไง ทุจริตมันก็ไปพูดถึงสิ่งที่เขาเข้าสมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ นู่นไง สมาบัติจะเป็นอย่างนั้นๆ

มีอยู่จริงหรือเปล่า ถ้ามีอยู่จริง มันทําอย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าถ้าเพ่งกสิณต่อ ถ้าเกิดอาการอย่างนี้

เราบอกว่ามันจะไม่เกิดอีกง่ายๆ ไง เวลาเราไม่รับรู้ เราไม่ได้ตั้งใจ มันก็เกิด เวลาตั้งใจ ไม่เกิดหรอก อยากได้ ไม่มีหรอก อยากได้อยากเป็น ไม่มีหรอก แต่ถ้ามันเป็นธรรมชาติของมัน มันเกิดขึ้นมาอย่างนั้น แต่ถ้าคนเขาเป็นเขาก็รักษา เพราะมันก็เป็นการเพ่งกสิณเฉยๆ เพ่งกสิณถ้ามันส่งออกมันก็เป็นอภิญญา

ถ้าสงบเข้ามา ถ้าสงบเข้ามา เห็นไหม ฉะนั้น เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึง “ศีล สมาธิ ปัญญา” คําว่า “สมาธิ” สัมมาสมาธิแล้วเกิดปัญญาขึ้น พอเกิดปัญญาขึ้นมันจะเข้าสู่มรรค

แต่ถ้ามันเป็นกสิณมันส่งออกไป ไปเห็นภาพ ถ้าเห็นภาพ ถ้าไปเห็นกายล่ะ อย่างเช่นเขาบอกว่าพอเขากําหนดปั๊บ พอมันเย็นลง เกิดเห็นภาพเป็นหน้าของหลวงปู่ขาว

ถ้าเห็นภาพเป็นซากศพ เห็นภาพ นั่นน่ะก็เป็นอสุภะ ถ้าเห็นภาพก็เป็นการพิจารณากาย แต่นี่เห็นภาพเป็นหน้าหลวงปู่ขาว

เราบอก ถ้ามันเห็นภาพ ถ้าเห็นกาย นั่นน่ะเข้าสู่สติปัฏฐาน ๔ แต่ถ้ามันเห็นเป็นเรื่องฤทธิ์ เรื่องเดช เรื่องอะไร นั่นไม่ใช่แล้ว นั่นมันออกแล้ว ถ้าออก

ถ้าเห็นเรื่องกายนี่โอเค เห็นเรื่องกายนี่ใช้ได้ ถ้าเห็นเป็นเรื่องอื่นนะ เราไม่ไป เราไม่ไปนะ เรากําหนดได้ คนที่ทําเป็นมันกําหนดควบคุมได้หมดน่ะ ถ้ามีสติสัมปชัญญะมันถึงไม่เสียหายไง แต่ถ้าไม่มีสติมันจะเสียหาย

นี่พูดถึงว่า “๒. ถ้าเราเพ่งกสิณต่อ ถ้าเกิดอาการอย่างนี้อีกจะอันตรายไหมครับ”

ถ้าเกิดอาการอย่างนี้แล้วมีสติควบคุมได้ ไม่

แล้วควรทําอย่างไรต่อ

ทําอย่างไรก็กําหนดลงไปที่นั่นน่ะ ที่แสงไฟนั้น ถ้าแสงไฟนั้น กําหนดอย่างนั้น แล้วมันจะเห็นเป็นภาพภายใน ถ้าเป็นภาพภายในนะ

ไอ้นี่พูดถึงกสิณไฟ เพ่งใหม่ๆ ก็เพ่งข้างนอกนั่นแหละ พอเพ่งข้างนอกแล้ว ถ้าเป็นฤทธิ์เป็นเดช เขากําหนดไฟ อย่างที่ว่า กําหนดไฟไปเผาใครก็ได้ แต่มันเป็นบาปเป็นกรรมนะ กําหนดไปเผาเขาก็เป็นความร้อนสะดุ้งอย่างที่ว่านี่แหละ สะดุ้งเฮือกเลยนะ เอากสิณไฟเพ่งใส่เขา ถ้าอย่างนั้นเราไม่ทําสิ่งนั้นก็จบ

นี่พูดถึงว่า ถ้าเราควบคุมได้ ไม่เสียหาย แต่ถ้าเป็นมรรค เป็นวิธีการประพฤติปฏิบัติในพระพุทธศาสนา ศีล สมาธิ ปัญญา มรรค ๘ แต่เพ่งกสิณก็เพื่อความสงบของใจ ถ้ามันเป็นไปได้จริง

เราจะบอกว่า ถ้ามันเป็นจริตนิสัยจะต้องทําอย่างนี้ มันก็เป็นวาสนาของคน แต่ถ้ามันไม่มีความจําเป็นต้องทําอย่างนี้ เราทําวิธีการอื่นก็ได้ ทําความสงบของใจกําหนดอย่างไรก็ได้เพื่อความสงบของเราเข้ามา แล้วถ้ามันเป็นขึ้นไป ถ้ามันดีขึ้นมาแล้วเราจะค่อยพัฒนาของเราขึ้นไป นี่พูดถึงว่ามันเป็นอุบายวิธีการอันหนึ่ง จบ

ถาม : เรื่อง “คําถามสุดท้าย ลูกแค่สับสน”

ตอบ : ไม่ต้องสับสนหรอก คําถามสุดท้ายไม่ต้องสับสน เราปรารถนาจะทําบุญที่ไหนให้ทําบุญที่นั่น เราปรารถนาจะถวายของที่ไหน ถวายของที่นั่น ไม่จําเป็นต้องขวนขวายไปที่มันเป็นภาระรุงรังกันไป

แล้วไอ้เรื่องอย่างนี้มันจบไปแล้ว เพราะคําถาม เวลาใครเขาถามปัญหามา เราก็ตอบแล้วก็จบ ถ้าเข้าใจได้ก็เข้าใจได้ ไม่เข้าใจได้ก็แสดงว่าเราพูดกันไม่ค่อยเข้าใจกัน เราก็ไปหาสิ่งที่เราพอใจก็จบ

จบ ไม่ต้องสับสน อยากทําบุญที่ไหน ทําบุญที่นั่น แต่ที่นี่ไม่จําเป็น เพราะของของเราเยอะแยะ เรื่องปัจจัยเครื่องอาศัย โอ้โฮ! เยอะแยะไปหมดเลย

เวลาใครมาถาม “หลวงพ่อขาดอะไร”

ขาดหัวใจคนน่ะ ขาดหัวใจที่เอ็งอยากปฏิบัติน่ะ เวลามาวัดเอาหัวใจมาด้วย แล้วเวลาปฏิบัติก็มีสติมีปัญญาขึ้นมานะ ของปัจจัยเครื่องอาศัยที่ไหนก็มีเยอะแยะไปหมด

เวลาพระเรา ถ้าพระเรานะ ด้วยสติด้วยปัญญา หาเอง ทําเอง ผ้าก็ตัดเอง ทุกอย่างทําด้วยมือทั้งนั้น ทําด้วยตัวเอง ไม่ต้องพึ่งพาอาศัยใคร ไม่อยู่ในอาณัติของใครทั้งสิ้น อยู่ใต้อาณัติธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้น

ฉะนั้น ไม่ต้องสับสน ทําตามความสะดวกเลย แล้วไม่ต้องมาสนใจที่นี่ ที่นี่เขาจัดการกันเองได้ จบ

ถาม : เรื่อง “ไม่ลง”

กราบนมัสการท่านอาจารย์ ผมเขียนคําถามพระอาจารย์ครั้งล่าสุด เรื่อง “ทางเดิน” ซึ่งผมได้เขียนเล่าการภาวนาตั้งแต่เริ่มต้นจนถึงปัจจุบันบางส่วน เล่าถวายท่านพระอาจารย์ โดยท่านพระอาจารย์เมตตาตอบรวมอยู่ในเรื่อง “ธรรมสอน” เมื่อวันที่ ๒๒ เมษายน ๒๕๖๐ ครับ หลังจากนั้นผมก็ได้ภาวนาต่อเนื่องมา ครั้งนี้ผมขอโอกาสเล่าถวายพระอาจารย์ต่อเกี่ยวกับการภาวนาในระยะนี้ครับ

เนื่องจากปัจจุบัน สิ่งที่แสดงตัวชัดเจนภายในจิตใจของผม สังเกตได้ว่าเกี่ยวกับเรื่องกามกิเลสและเรื่องความหงุดหงิดไม่พอใจต่างๆ (อันนี้เป็นมาประมาณ ๓ ปีแล้ว แต่สังเกตว่าระยะปีนี้จะค่อนข้างแสดงตัวชัดเจนมากครับ) ผมก็ได้พิจารณาเกี่ยวกับความสกปรก ความเหม็น ความเน่าของร่างกายตนเองและเพศตรงข้าม เพื่อเป็นยาแก้ไขจิตตนเองมาเรื่อยๆ โดยได้เพิ่มการทําความสงบให้มากขึ้นกว่าเดิมตามที่ท่านพระอาจารย์แนะนํามาเมื่อครั้งก่อน

ซึ่งผลในเรื่องนี้ชัดเจนมากครับ ยิ่งทําความสงบมากๆ ขึ้น พอมีเรื่องเกี่ยวกับความยินดีในความสวยงามมาสัมผัสในใจปุ๊บ พอจับอารมณ์นั้นได้ปั๊บ พอพิจารณาเอาความสกปรก ความเหม็น ความเน่าเข้าไปแก้กันเข้าไปให้เหตุผล ถามเหตุผลกัน ไปหักล้างกัน ใจจะเกิดความสะเทือน นํ้าตาซึม และหดหู่ได้รวดเร็วกว่าตอนที่ทําความสงบน้อยกว่านี้ครับ ข้อนี้ผมสังเกตได้ชัดเจนมาก

เมื่อพิจารณาในเรื่องความสกปรกในร่างกาย ความเหม็น ความน่าขยะแขยงต่อไป โดยบางครั้งยกภาพตนเองหรือผู้อื่นเป็นภาพซากศพขึ้นมาในลักษณะต่างๆ ขึ้นมาดู หาเหตุผลว่า ร่างกายมันหอม มันสะอาด มันน่ารัก มันน่าทะนุถนอมจริงๆ หรือ ใจได้รับความสลดหดหู่มาเรื่อยๆ ครับ

แต่พอพิจารณาไปๆ ตอนนี้ผมไปเจอเงื่อนหนึ่งครับ คือผมกําหนดภาพหน้าคนคนเดียวกัน หน้าเละครึ่งหนึ่ง อีกครึ่งหนึ่งเป็นหน้าสวยงามตามที่เราพอใจ และดูอยู่คู่กัน แล้วถามว่า ทําไมหน้าส่วนเละเราไม่ชอบ หน้าส่วนสวยเราถึงพอใจ ทั้งๆ ที่เป็นหน้าเดียวกัน คนเดียวกัน (ถามอยู่แบบนี้ ปัญหามันก็ไม่ลงกันครับ) ผมจึงกลับไปทําความสงบต่อ พอได้จังหวะก็พิจารณาร่างกายสกปรกเรื่อยๆ ไปอีก จนมันก็ไล่มาติดในแง่ทํานองนี้อีกครับ

โดยคราวอื่นก็เปลี่ยนเป็นว่า ผู้หญิงขี่รถจักรยานยนต์มาด้วยกัน ๒ คน ทําไมคนหนึ่งเราว่าสวย พอใจ อีกคนหนึ่งไม่สวย ไม่พอใจ เป็นไปในทํานองนี้ ซึ่งอุบายนี้ขึ้นมาแต่ละครั้งจะไม่เหมือนกันครับ แต่ไปในลักษณะเดียวกันคือ ทําไมสุนัขตัวเมียมันมีอวัยวะ ทําไมเราไม่ชอบ ไม่พอใจ แต่ทําไมเราถึงพอใจในผู้หญิง (ซึ่งมีอวัยวะเหมือนๆ กันกับสุนัข) หรือบางทีเห็นคนที่เราพอใจก็ว่าสวย เห็นคนไม่พอใจ ไม่ชอบใจ ก็ว่าไม่สวย ตรงนี้มันอะไรกันนะ มันคืออะไร ใจมันถามอยู่อย่างนี้ พอมันไม่ได้คําตอบ ผมก็กลับมาทําความสงบแล้วเข้าไปใหม่ วนอยู่อย่างนี้ทํานองนี้มาสักระยะแล้วครับ

มีอยู่ครั้งหนึ่งพิจารณาในทํานองนี้ เกิดอาการขึ้นมาภายในใจรู้สึกว่า อาการอารมณ์ความสกปรกความเหม็นเน่ามันแน่น มันเต็มไปหมด มันฉํ่าไปหมด ใช้คําพูดไม่ถูกครับ มันดันออกมา มีความรู้สึกว่ามันจะระเบิดออกมา

ระยะนี้ผมภาวนาเป็นแบบนี้จึงเล่ามาถวายพระอาจารย์ หากผิดพลาดไม่ถูกต้องตรงจุดไหน ขอเมตตาช่วยชี้แนะนะครับ

ตอบ : อันนี้คําถามเนาะ คําถามอารัมภบทมายาวไกล มายาวไกลตั้งแต่สิ่งที่คําถามเขาถามมา เขาบอกว่าเขาถามมาตั้งแต่ปี ๕๐ เรื่อง “ทางเดิน” ตั้งแต่ปี ๕๐ นะ แล้วนี่เขาถามมาปี ๖๐ เรื่อง “ธรรมสอน”

ธรรมสอน ธรรมสอนก็นี่ไง ธรรมสอนๆ ที่คําถามทั้งหมดที่ว่าธรรมสอนๆ ธรรมสอนคือปัญญา ปัญญาที่มันเกิดธรรมๆ ขึ้นมามันจะสั่งสอนเรา ถ้าธรรมสอนมันจะมีข้อเปรียบเทียบไงว่า ไม่ให้เราเหลวไหล ไม่ให้เราตกไปในที่ตํ่า ไม่ให้เราทําในทางความชั่ว นี่ธรรมะสอนๆ ถ้าธรรมสอน มีคุณธรรมขึ้นมาแล้ว ธรรมมันสอนขึ้นมาแล้ว เราต้องเกิดความสลดสังเวช ถ้าเกิดสลดสังเวช

เวลาเขาพิจารณาของเขาไป ๓ ปี ๔ ปี สิ่งที่พิจารณาไปแล้วเขาจะพิจารณาให้เป็นอสุภะ พิจารณาไปให้ถอดถอนกิเลส

เราบอกว่า ส่วนใหญ่แล้วถ้ามันทําความสงบของใจเข้ามาให้จิตสงบ

แล้วสิ่งที่บอกว่า มันเป็นกามราคะมันบีบคั้น มันจะไปสําเร็จกันตอนภาวนาๆ

เราปล่อยหมดน่ะ เราทําความสงบของใจดีกว่า ทําความสงบของใจ ใจมันสงบมันเป็นสมาธิเข้ามา ถ้าใจสงบเป็นสมาธิเข้ามาคือมันปล่อยสิ่งนั้นเข้ามา ปล่อยสิ่งที่ว่าเป็นจริตนิสัย นิสัยของคน เขาเรียกว่ากามราคะ มันเป็นสิ่งที่มันกระตุ้นภายในใจ เขาเรียกว่ามันเป็นจริต โทสจริต โมหจริต โลภจริต

ถ้ามันมีจริตนิสัยอย่างนั้น เราคิดถึงความตายๆ เอาความตายเทียบเวลาไปข้างนอก แต่เวลาภาวนาที่ว่าจะต้องเป็นอสุภะ จะต้องเป็นอย่างนั้น

ไอ้นี่มันสร้างภาพไง นี่สร้างภาพๆ มันเป็นภายนอก สิ่งที่เป็นภายนอก ภายนอกเราก็พิจารณาของเราไป เราใช้ปัญญาของเราไป เราใช้ปัญญาไปแล้ว ถ้ามันสงบแล้วเรากลับมาพุทโธๆ ถ้ามันพุทโธได้ ไม่ต้องไปขวนขวายอยู่ขนาดนี้ไง ถ้าขวนขวายอย่างนี้มันเกลือจิ้มเกลือ ลางเนื้อชอบลางยา เวลาเราคิดเรื่องนี้มันก็มีปัญหาอยู่อย่างนี้

ทีนี้เวลาคิด เวลาหน้าหนึ่งซีกหนึ่งเป็นคนที่สวย ซีกหนึ่งเป็นซีกที่เน่า

ไอ้นี่เราคิดว่าเป็นการสร้างภาพมากเกินไป มันไม่มีความจําเป็นขนาดนั้นหรอก ถ้ามันสร้างภาพอย่างนี้นะ มันก็เลยกลายเป็นว่าเป็นจริตติดเรื่องอย่างนี้ไปเลย พิจารณาแต่อย่างนี้ เอาแต่เรื่องสมมุติขึ้นมาๆ สมมุติสร้างภาพขึ้นมา ไม่ต้อง

เราพุทโธของเราไปเลย พุทโธของเราอย่างเดียว พุทโธๆ ของเรา ไม่ต้องไปสร้างภาพๆ อย่างนั้น พุทโธให้จิตมันสงบ ถ้าจิตไม่สงบแสดงว่าจิตมันดื้อมันด้าน จิตมันจะออกไปสร้างอารมณ์อย่างนี้

ถ้าจิตมันไม่ออกไปสร้างอารมณ์นะ ไม่ไปสร้างว่า ทําไมผู้หญิงมาสองคน คนหนึ่งสวย...ชอบ คนหนึ่งไม่สวย...ไม่ชอบ

ผู้ชายทั่วโลกก็เป็นอย่างนี้หมดน่ะ ใครๆ ก็ชอบคนสวย ใครก็ไม่ชอบคนไม่สวยทั้งนั้นน่ะ ใครๆ มันก็ชอบคนสวย

มีแต่พวกปัญญาชน ปัญญาชนเขาไม่ชอบคนสวย เขาชอบคนมีปัญญา คนไหนที่มีปัญญานะ คนที่มีปัญญาจะขี้ริ้วขี้เหร่ แต่ปัญญาของเขามันมีคุณค่ามากกว่าไง ไอ้ความสวยงาม ไอ้รูปร่างลักษณะภายนอก เดี๋ยวมันก็ชราครํ่าคร่าไป แต่ไอ้ปัญญานี่สิ ปัญญา ถ้าคนฉลาดนะ ฉลาดก็จริตนิสัย ถ้ามันจริตนิสัยเขาชอบตรงนั้น เขาเข้าใจตรงนั้น แล้วตรงนั้นมันอยู่ยั่งยืนด้วย

แต่ไอ้นี่มันธรรมชาติ ทําไมมีคนขี่จักรยานยนต์มาสองคน ไอ้คนสวย เราชอบ ไอ้คนไม่สวย เราไม่ชอบ

ทุกคนก็คิดอย่างนี้หมดน่ะ ทุกคนก็ชอบและไม่ชอบ ถ้าไม่ชอบ มันเป็นไป มันเป็นอุบาย มันเป็นอุบายวิธีการที่เราจะใช้ปัญญาชนะ ชนะกิเลสในใจของตน ถ้ามันใช้ปัญญามันก็ใช้ปัญญา แต่พอมันใช้ไปแล้ว ปัญญามันไม่มีขอบเขต ถ้าไม่มีขอบเขต มันฟั่นเฝือไปเรื่อย แล้วจะเริ่มต้นตรงไหนล่ะ

ศีล สมาธิ ปัญญา สมาธิคือหัวใจของเรา จิตตั้งมั่น ถ้าจิตมันตั้งมั่นแล้ว อย่างอื่นมันก็เป็นอันดับรองไปทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิ หมายความว่า ถ้าเราพุทโธแล้วมันเครียด เราพุทโธแล้วมันพุทโธไม่ได้ ถ้าเราพยายามทําความสงบของใจแล้วใจมันไม่ลง มันดื้อ ถ้ามันพุทธจริต พุทธจริตมันต้องด้วยเหตุผล ถ้าด้วยเหตุผล เราก็ใช้เหตุผลไล่ของเราไป เหตุผลที่มันไล่ มันไล่ที่อารมณ์นี่ มันไม่ใช่ไล่ที่ผู้หญิงผู้ชายข้างนอกนู่น

มันไล่ที่อารมณ์ ทําไมเอ็งคิด ทําไมเอ็งชอบคิดขึ้นมา แล้วเวลาคิดเรื่องหน้าที่การงาน มันดื้อ ไม่ทํางาน เวลาคิดเรื่องอสุภะ เรื่องต่างๆ ก็คิดแล้วไม่เป็นประโยชน์ แต่ถ้าคิดเรื่องผู้หญิงนี่ชอบทันทีเลย

เวลาคิด คิดเรื่องเป็นธรรมนี่ไม่เอา เวลาคิดเรื่องกามกิเลสนี่ชอบ แล้วคิดมาแล้ว แล้วผลของมันล่ะ ผลของมันก็คือให้แต่โทษให้แต่ภัยทั้งนั้นน่ะ ดูสิ แย่งชิงกัน แย่งชิงกันจนฆ่าจนฟันกัน มันเกิดจากอะไร มันก็เกิดจากคนสติปัญญาเบา แล้วเราก็จะเป็นคนสติปัญญาเบาไปอย่างนั้นอีกคนหนึ่งหรือ ถ้ามันคิดไปอย่างนั้นมันก็ไม่คิดตามอันนั้นไป

นี่พูดถึงว่าถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ แต่ถ้าเป็นความจริงแล้ว ถ้ามันเป็นอุปาทาน เป็นการสร้างภาพขึ้นมา มันจะไม่เป็นประโยชน์มากมายนัก ถ้าไม่เป็นประโยชน์มากมายนัก เราจะบอกว่า ค้าขายแล้วขาดทุนน่ะ

เราต้องลงทุนลงแรงมาก แต่ผลของมันก็คือสมถะ ผลของมันคือปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าผลของมันคือปัญญาอบรมสมาธิ เราพุทโธชัดๆ หรือเราใช้คําบริกรรมชัดๆ ถ้าเราชัดๆ ก็เพื่อความสงบเหมือนกัน

คือความสงบนี้ต้นทุนมันตํ่า ต้นทุนมันตํ่ากว่าที่ว่าใช้ปัญญาอบรมสมาธิที่ต้องไปกว้านวิดทะเลทั้งทะเลเลย เอาปลาตัวเดียวอย่างนี้ อู้ฮู! กับดักสัตว์นี่ดักรอบป่าเลย ไม่ได้อะไรติดมาเลย ได้แต่ใบไม้แห้งๆ

แต่ถ้าเราพุทโธๆๆ ของเราให้มันสงบไปเลย ถ้ามันสงบได้ ถ้ามันสงบไม่ได้ เราค่อยมาใช้อย่างนี้แล้วกลับไปทําความสงบของใจ แล้วถ้าพอมันสงบแล้วมันไปเห็นกายจริงๆ มันไม่เห็นอย่างที่เราพูดนี่หรอก มันไม่เห็นว่า ซีกหนึ่งสวย ซีกหนึ่งไม่สวย

ไอ้ซีกหนึ่งสวย ซีกหนึ่งไม่สวย ถ้าพูดถึงนะ ไอ้กรณีนี้เวลาคนปฏิบัติไปแล้วในขั้นของพระอนาคามี หลวงตาท่านพิจารณาถึงขั้นพระอนาคามีนะ เวลาพิจารณาอสุภะ พิจารณาอสุภะจนมันปล่อยวางหมดเลย แล้วมันไม่ขาดไง คือมันไม่จบ

ไม่จบ ท่านบอกว่าอย่างนี้ไม่เอา มันไม่มีเหตุไม่มีผล ไม่เอา ท่านถึงไปเอาสุภะมาพิจารณา เอารูปสวยๆ มัดไปที่จิตเลย พอมัดแล้ว ๓ วันแรกบอกไม่มี ไม่สน ฉันสิ้นกิเลส เวลากิเลสมันหลอกนะ ฉันไม่มีกิเลส ไม่มีกิเลส ท่านบอกท่านมัดไว้อย่างนั้นน่ะ ๓ วัน มันออกรับรู้ มันเคลื่อนไหว...ไหนว่าไม่มีไง

คนที่มีอํานาจวาสนาท่านไม่เชื่ออะไรง่ายๆ ไม่เชื่อให้กิเลสมันมาสวมเขาให้ ท่านต้องพิจารณาของท่านจนมันสั่นไหวออกมาจากหัวใจ แค่รับรู้ ท่านบอก ไหนว่าไม่มีไง พอมีปั๊บ ท่านก็พิจารณาสุภะคือความสวยงาม แล้วพอความสวยงาม พิจารณาให้มันแสดงตัว แล้วสุดท้ายแล้วท่านก็พิจารณาอสุภะเพื่อการเห็นโทษในมรรค ในมรรคคือเป็นความเป็นจริงของมันอย่างนั้น

ความเป็นจริงของกามราคะ กามฉันทะ หัวใจที่มันหมกมุ่น หัวใจที่มันฝักใฝ่ ท่านพิจารณาให้มันคลายออก นั่นเวลาท่านพิจารณาจริงๆ นั้นมันพิจารณาโดยอุบายอันแยบคายของพระอนาคามี

ไอ้ของเรานี่ตั้งภาพเลยนะ ซีกหนึ่งสวย ซีกหนึ่งไม่สวย

จิตของเราไม่ดีขนาดนั้นหรอก จิตของเราไม่มีอํานาจวาสนาแค่นั้นหรอก เพียงแต่การตั้งแบบนี้มันเป็นอุปาทาน เราตั้งได้ทั้งนั้นน่ะ เหมือนคนฝัน ฝันอะไรก็ได้

เวลาคนถามปัญหามานะ โอ้โฮ! พิจารณาอย่างนั้นๆ เราฟังแล้วหูตั้งเลยนะ นึกว่ามันจริง พอถามไปถามมา “ผมนอนฝันครับ”

โอ้โฮ! ถ้าฝัน ฝันมันแก้กิเลสไม่ได้ เพราะฝันมันควบคุมไม่ได้ ฝันคือมันไม่มีสติสัมปชัญญะมันถึงได้ฝันอย่างนั้น ถ้ามีสติสัมปชัญญะมันก็จบ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเป็นอสุภะ อสุภะมันต้องเป็นขนาดนั้น

นี่พูดถึงบอกว่า ไอ้ที่ว่ามันเป็นอุปาทานๆ เวลาหลวงพ่อยกหลวงตาขึ้นมาพูดบ่อย ยกหลวงตาขึ้นมาพูดให้เห็นว่า เราไม่เชื่อผลของการปฏิบัติที่มันยังไม่เป็นความจริง มันต้องตรวจสอบๆ

แล้วถ้ามันสร้างภาพ “ไม่มีๆ อู๋ย! สิ้นกิเลสแล้ว สิ้นกิเลสแล้ว”

หลวงตาท่านไม่เชื่อ ถ้าสิ้นกิเลสๆ มันเป็นความลุ่มหลง แล้วลุ่มหลงแล้วเราเชื่อกิเลสมันหลอก แล้วเราก็ปล่อยมือในการปฏิบัติเพราะคิดว่ามันสิ้นกิเลสแล้ว ประเดี๋ยวพอมันเสื่อมนะ กิเลสมันฟูขึ้นมานะ ตายเลย คือมันสู้ไม่ไหวไง

คนที่เขาเรียกว่ากรรมฐานม้วนเสื่อ คนที่กรรมฐานม้วนเสื่อคือภาวนาแล้วไม่ประสบผลสําเร็จ แล้วก็หมดโอกาสด้วย ม้วนเสื่อคือเลิก กรรมฐานม้วนเสื่อคือขาดความรอบคอบ ขาดการตรวจสอบความเป็นจริง แล้วมันจะเสียหายอย่างนั้น

นี่เวลาเรายกครูบาอาจารย์ขึ้นมาเป็นแบบอย่างเพื่อมาเตือนสติไง

แต่ไม่ใช่ว่า แหม! ภาวนาไปแล้วนะ ผมตั้งขึ้นมาซีกหนึ่งเป็นหน้าสวย ซีกหนึ่งเป็นหน้าเละ

โอ้โฮ! เพราะคําถามนี้บอกว่าทําสมาธิเกือบเป็นเกือบตาย มีปัญหาขึ้นมาก็ถามปัญหามาตลอด แล้วจะทําได้อย่างนั้นหรือ

มันเหมือนกับการแสดงสิ่งต่างๆ การละเล่นต่างๆ เขาต้องฝึกฝนมานะเขาถึงจะเล่นอย่างนั้นได้ เช่น โขน เช่น ลําตัด เขาต้องฝึกฝนมานะเขาถึงทําอย่างนั้นได้

นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติเราไม่เคยฝึกอะไรมาเลย บอกเราเล่นโขนเก่ง เรานี่นะเล่นเป็นหนุมาน โอ้โฮ! กระโดดเก่งมากเลย...จริงหรือ

นี่เหมือนกัน หน้าหนึ่งสวย หน้าหนึ่งเละ อะไรอย่างนี้

จริงหรือ เราไม่เชื่อนะ เราไม่ค่อยเชื่อเรื่องอย่างนี้หรอก แต่เวลาคนที่เขียนปัญหามาถาม เราเห็นใจ เห็นใจว่ามันเป็นภาพความรู้สึก มันเป็นเรื่องความรู้สึกเป็นความนึกคิด เราจะไปถามใครล่ะ มันก็ต้องถามกับนักปฏิบัติด้วยกัน นักปฏิบัติด้วยกันเขาจะตามความคิด ตามความรู้สึก ตามหัวใจของตนได้

นักศึกษาเขาฟังแล้วเขาบอกว่า “โอ้โฮ! ไอ้พวกนี้อุปาทาน พวกนี้คิดกันไปเอง ปฏิบัติเดี๋ยวมันจะบ้านะ”

คนที่ไม่ปฏิบัติจะไม่เข้าใจเรื่องอารมณ์ความรู้สึก เรื่องอารมณ์ของจิต วิถีแห่งจิต ว่าการเคลื่อนไปของจิต โอ๋ย! ร้อยแปด แล้วถ้ามันเป็นความจริงๆ มันต้องมีพื้นฐานมาก่อน ถ้าไม่มีพื้นฐานมาก่อน ที่เราทํากันอยู่นี่มันเป็นอุบายไง เป็นอุบาย เป็นการชักนํา

ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาถามมาตั้งแต่ปี ๕๐ เรื่อง “ทางเดิน” แล้วเพิ่งมาถามปี ๖๐ เรื่อง “ธรรมสอน”

คําว่า “ธรรมสอน” เราพูดไปแล้ว แล้วเราไม่รู้เหตุผลเป็นอย่างไรหรอก เพราะว่าปี ๖๐ ใช่ไหม เมษา ๖๐ ไอ้นี่ตุลาแล้ว ตอบไปแล้วก็เป็นอดีตไปแล้ว

แต่ถ้าคําว่า “ธรรมสอน” เราจะดูชื่อธรรม แล้วธรรมสอน ธรรมะสอน เวลามันสอนขึ้นมาเกิดธรรมสังเวช เกิดธรรมสังเวช ถ้ามันสังเวชมันก็เป็นประโยชน์

เวลาธรรมมันสอนเกิดภาพเหตุการณ์ขึ้นมา

หลวงตาท่านบอกว่ากิเลสสอน เพราะกิเลสมันอยากได้อยากดีอีก นั่นคือกิเลส

แต่ถ้าคนมีสติปัญญา ธรรมสอน สอนให้มีสติ สอนให้นึกคิด สอนให้มันเกิดปัญญา สอนให้ค้นคว้า ไม่ใช่มาเพิ่มกิเลสว่าเราทําแล้วเราแน่ เราดี เราเด่น ไม่ใช่

ธรรมสอน สอนให้สังเวช สังเวชคือสลดสังเวช มันคายออก มันสํานึกได้ มันมีคุณประโยชน์ ถ้าธรรมสอน ธรรมสอนเป็นแบบนี้

แต่เวลาหลวงตาท่านพูด ท่านพูดบ่อย เพราะในพระไตรปิฎก เวลาธรรมผุดๆ นี่ธรรมสอน เราก็มาพูดบ่อย แต่ไปเจอหลวงตาบอก กิเลสสอน เพราะมันเป็นแล้วมันอยากได้ ก็จริงของท่าน จริงของคนปฏิบัตินะ ปฏิบัติมาเป็นอย่างนั้นน่ะ

นี้เราบอกว่า มันเป็นอุบาย อุบายการภาวนา มันเป็นการฝึกหัดภาวนา มันต่างคนต่างแสวงหา ต่างคนหาทางของเราเพื่อพยายามประพฤติปฏิบัติให้มีกําลังขึ้นมา ให้เป็นมรรคเป็นผลขึ้นมาเป็นสมบัติของใจดวงนั้น เอวัง