คํานํา

พระพุทธศาสนา ศาสนาแห่งปัญญา มีภาวนามยปัญญาฆ่ากิเลส ซึ่งต้องมาจากภาคปฏิบัติและวัตรปฏิบัติเท่านั้น ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เทศน์ถึงหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น และศิษย์ “เพชรนํ้าหนึ่ง” เป็นพระป่าแท้ อยู่ป่าฝึกหัดปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์เช่นสมณะผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร ซึ่งต้องรักษาธรรมวินัย ธุดงควัตร และข้อวัตรปฏิบัติอย่างเคร่งครัด ทั้งต้องสละชีวิตเพื่อธรรม ส่วนพระป่าเทียมอยู่ป่าอย่างโลกๆ เล่นโยคะ ปลูกผักกินเอง ละเมิดธรรมวินัย ไม่มีวัตรปฏิบัติ แล้วอวดอ้างโฆษณาหาชื่อเสียงผลประโยชน์ เพราะวัตรปฏิบัติสําคัญมาก หลวงปู่มั่นจึงสอนพระ “ต้นคดปลายตรงไม่มี” “ให้ข้อวัตรติดหัวมัน”

กรณีแจ้งทุจริตในหน่วยงาน ต้องมีสติปัญญา ถูกต้องชอบธรรม ถูกกาลเทศะ ธรรมให้ค้านในใจและไม่ร่วมทุจริต กรณีผู้หญิงถือศีล ๘ ให้บริสุทธิ์ อยู่ร่วมกับกะเทยแปลงเพศในวัด ต้องใช้สติปัญญาหลบหลีก ในการปฏิบัติพระพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ ส่วนปฏิบัติโดยไม่ชอบธรรม เข้าใจผิดจะไม่เกิดมรรคผล ต้องปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ตามความเป็นจริง โดยทําความสงบใจก่อน และ ให้อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ การปฏิบัติต้องรู้ได้เองเป็น สนฺทิฏฺฐิโก แต่ส่วนใหญ่ให้คะแนนตัวเอง ถ้าไม่รู้เอง ต้องหาครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงสั่งสอนซึ่งสําคัญและจําเป็นมาก ส่วนการปฏิบัติโดยความเชื่อ เชื่อโดยสังคมกลุ่มชน ให้ยึดกาลามสูตร ไม่ให้เชื่อ เพราะธรรมถ้าเป็นจริงแล้ว อริยสัจมีหนึ่งเดียวไม่ขัดแย้งกัน

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มีนาคม ๒๕๖๗

ด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ของเรา
ด้วยความไว้วางใจของเรา ด้วยศีลมันคุ้มครองเราไง
ถ้าศีลคุ้มครองเรานะ เวลาศีลคุ้มครองเราแล้ว
เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันจะได้มีสมาธิ
มันจะได้มีปัญญาขึ้นมา พอมีปัญญาขึ้นมาแล้วนะ
โอ้โฮ! รู้แจ้งหมดเลย แล้วก็ไม่สงสัยอะไรอีกเลยไง

๑

ถูกต้อง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ มกราคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การทุจริตในที่ทํางาน”

กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ ลูกขออนุญาตเรียนถามเรื่องเกี่ยวกับที่ทํางานดังนี้

ลูกเพิ่งพบว่าเพื่อนร่วมงานทุจริตในการทําโครงการ โดยไปลอกงานผู้อื่นมาส่ง ซึ่งโครงการนี้มีค่าตอบแทน และเป็นงานที่ต้องส่งให้หน่วยงานภายนอก ลูกจึงไปแจ้งผู้เกี่ยวข้องพร้อมหลักฐาน เนื่องจากหากผู้ว่าจ้างทราบเรื่อง จะเกิดความเสียหายอย่างมากต่อองค์กร แต่รองผู้อํานวยการที่รับผิดชอบฝ่ายดูจะไม่ดําเนินการลงโทษ เพียงแต่ให้แก้ไขงานมาส่งใหม่ และให้ทําโครงการที่เหลือต่อไป ซึ่งอาจจะเป็นเพราะรองผอ. และคนที่ทําผิดนี้สนิทกัน

ลูกจึงจะขอความกรุณาจากหลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วยเจ้าค่ะ ว่าลูกควรจะแจ้งผู้บังคับบัญชาที่สูงกว่านี้ให้ทราบเรื่องหรือไม่

เท่าที่คุยกับเพื่อนร่วมงานเขาบอกว่า แจ้งไปก็คงไม่มีอะไรเกิดขึ้น อยู่เฉยๆ ดีกว่า เพราะต้องทํางานที่เดียวกันต่อไป จะได้ไม่ต้องมีเรื่องกับใคร ถือว่าเราได้ทําหน้าที่แล้ว แต่ลูกคิดว่า ถ้าไม่ทําอะไรก็เหมือนกับลูกทําความผิดไปด้วยหรือไม่ เพราะลูกรู้อยู่แล้วว่ารองผอ.จะไม่ทําอะไรต่อ ลูกเกรงว่าจะเป็นกรรมติดตัวตลอดไปเจ้าค่ะ แต่อีกใจหนึ่งลูกก็กลัวด้วยว่า ถ้าแจ้งแล้วไม่มีอะไรเกิดขึ้น ต่อไปก็จะกลายเป็นมีศัตรูในที่ทํางาน ลูกไม่ทราบว่าควรจะใช้ปัญญาพิจารณาเรื่องนี้อย่างไรเจ้าคะ จึงขอเมตตาอาจารย์ชี้แนะด้วย

ตอบ : อันนี้พูดถึงว่าการทุจริตที่ทํางานไง ถ้าการทุจริตในที่ทํางาน ถ้าเราเห็นนะ การทุจริตในที่ทํางาน เวลาโดยสังคม เห็นไหม เขาบอกต้องสุจริตไม่มีการทุจริต ในการทุจริตต่อหน้าที่การงาน แล้วต่อหน้าที่การงานมันเป็นการคอร์รัปชั่น มันเป็นการทําความผิดกฎหมาย

แต่ทําผิดกฎหมาย ผู้รู้ผู้เห็นในสังคม ถ้าในสังคมมันมีภายนอก ภายใน ถ้าสังคมภายนอก ในที่ทํางานของเรา เราต้องการความสุจริต เราต้องการความถูกต้อง นี้ความถูกต้อง เราก็อยากทําความถูกต้อง นี้ความถูกต้องเราได้ทําความถูกต้องของเราแล้ว ถ้าได้ทําความถูกต้องของเราแล้ว ถึงรองผู้อํานวยการ เราได้แจ้งรองผู้อํานวยการแล้ว ถ้ารองผู้อํานวยการเขาไกล่เกลี่ย เขาทําของเขา

แต่เราคิดของเราเองไง เราคิดของเราเองว่า รองผู้อํานวย-การกับผู้ทําความผิดนี้เขาสนิทกัน ถ้าเขาสนิทกันมันมีความเสียหายมากน้อยแค่ไหน แต่เขาบอกว่าที่ทําอย่างนี้ ต่อไปที่เขาต้องการแจ้ง ต้องการให้บอกเขา เพราะต่อไปมันจะเป็นเวรกรรมติดตัวต่อไป

นี่พูดถึงว่า ถ้าคนที่ไม่ได้สนใจเรื่องเวรเรื่องกรรมเลย เขาก็คิดว่าเรื่องนั้นเป็นเรื่องทางวิทยาศาสตร์ เรื่องนั้นเป็นเรื่องทางโลก แต่เวลาคนมาสนใจเรื่องศาสนา เห็นไหม พอสนใจเรื่องศาสนา เป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม ถ้าเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม ทําความผิด ทําความผิดมันเป็นบาปอกุศล เราจะทําความถูกต้องดีงามทั้งหมด ถ้าทําความถูกต้องดีงามทั้งหมด สิ่งที่ในความคิดของเรามันต้องถูกต้องดีงามทั้งหมด ด้วยความชอบธรรมทั้งหมด ด้วยความชอบธรรมทั้งหมดมันโดยความชอบธรรมในความเห็นเราไง

แต่ถ้าในความชอบธรรมของความเห็นของเจ้านาย เจ้านายเขามีความเห็นของเขา เขารับผิดชอบของเขา พูดถึงว่าความชอบธรรม ชอบธรรม มันชอบธรรมในหัวใจของใคร ถ้ามันความชอบธรรมในที่ทํางาน เห็นไหม ในที่ทํางานเราก็ทําความสุจริต ทําตามหน้าที่ของเรา ถ้าเราทําหน้าที่ของเรา มีผู้ทํางานมากจะบอกว่า เวลาเจ้านายของเขา เจ้านายของเขาถ้าไม่เป็นธรรม ไม่เป็นธรรมอึดอัดมาก แต่เวลาเจ้านายที่ดี เจ้านายที่ดีมาอยู่ปี ๒ ปี เขาย้ายแล้ว

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน คนที่ดีๆ มันเจริญก้าวหน้าไปเรื่อย ไอ้คนที่ไม่ดี ไม่ดีมันตกค้างอยู่นี่ แล้วถ้าเรามาเจอเจ้านายอย่างนี้ เราจะย้อนกลับมาเรื่องเวรเรื่องกรรมแล้ว ถ้าเรื่องเวรเรื่องกรรม ทําไมเราต้องมาเจออย่างนี้ รองผู้อํานวยการเขาสนิทกัน ถ้าเขาสนิทกัน เขาช่วยเหลือกัน ถ้าในความเห็นเรา แต่ถ้าเขาไม่ช่วยเหลือกัน เขาจะแก้ไขอย่างไร

ไอ้นี่ความถูกต้องนะ นี้ความถูกต้อง มันก็มีความถูกต้องจากสังคม แล้วมีความถูกต้องจากความเห็นเรา ว่าอย่างนั้นเลย ถ้าจากความเห็นเรานะ นี้ไม่รู้ว่าเขาจะทําตัวอย่างไร ในเมื่อเห็นเขาทําทุจริตในโครงการใช่ไหม เห็นเขาทําทุจริต เราก็ได้แจ้งรองผู้อํานวยการไปแล้ว แล้วนี่ก็เป็นหน้าที่ของเขาแล้ว แต่ของเราก็คิดว่าถ้าเขาสนิทกัน เขาถึงตัดสินอย่างนี้ เราจะแจ้งต่อไปหรือไม่ เราจะแจ้งเจ้าหน้าที่ที่สูงกว่านี้หรือไม่

ไอ้นี่เวลาพูดกันทางโลกนะ ทางโลกเขาบอกผู้ที่มีจุดยืน ผู้ที่มีจุดยืนเห็นคนทําความผิด เห็นคนทําความผิดต้องชี้แจง ต้องแก้ไขทันที อย่าปล่อย ปล่อยไว้แล้วมันจะเป็นดินพอกหางหมู มันจะมีการทุจริตกันต่อไปเรื่อยๆ ทุจริตกันต่อไปเรื่อยๆ นี่พูดถึงว่าเวลาคนที่เขาเป็นปัญญาชน คนที่มีหลักเกณฑ์ จะเห็นสิ่งใดเป็นผิดปกติ ผิดปกติเขาจะแจ้ง เขาจะแก้ไข เขาจะไม่ปล่อยไว้ให้มันสะสม ถ้าปล่อยให้สะสมนะ แต่ของเขา เขาก็ต้องมีจุดยืนของเขา เขาต้องมีจุดยืนของเขานะ ถ้าไม่มีจุดยืนของเขา เขาก็จะมีผลกระทบ

นี้คนที่เป็นนักร้องคนที่แจ้งคอยร้องเรียน ตัวเองก็ต้องสะอาดบริสุทธิ์ แล้วสะอาดบริสุทธิ์แล้วมันเจอแรงเสียดทาน เจอแรงต่างๆ เราต้องยอมรับสิ่งนั้น นี่พูดถึงว่าถ้าเป็นผู้แจ้ง แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญาของเรา เห็นไหม เห็นสิ่งใดเราก็ได้ร้องเรียนแล้ว ได้ทําหน้าที่ของเราแล้ว ถ้าได้ทําหน้าที่ของเราแล้ว มันเป็นผู้ที่รับผิดชอบต่อไปว่าเขาจะแก้ไขอย่างไร ถ้าเขาแก้ไขอย่างไรนั่นเป็นเรื่องของเขา แต่เรายังเห็นว่า เห็นว่ามันยังไม่ถูกต้อง จะต้องแจ้งต่อไป แจ้งเจ้าหน้าที่สูงขึ้นไป

แต่ในเพื่อนที่ทํางานเขาก็บอก เขาบอกว่า “ถ้าอย่างนั้นแล้วเราทํางานที่เดียวกัน มันจะกระทบกระเทือนกัน แล้วจะคิดอย่างใด”

ถ้าคิดอย่างใด เราจะบอกว่า สิ่งที่เป็นเรื่องผลกระทบของสังคมนะ ผลที่เป็นเรื่องผลกระทบกับสังคม อเสวนา จ พาลานํ มงคล ๓๘ ประการ ถ้าเราอยู่กับสังคมคนพาล ถ้าอยู่สังคมของบัณฑิต ไม่คบคนพาล ให้คบบัณฑิต แล้วเราจะไปเลือกบัณฑิตที่ไหนล่ะ ในสังคมมันก็มีสับสนปนเปกันไปทั้งนั้น ทั้งคนดีและคนชั่ว ถ้ามีคนดี คนชั่ว เราเองเรามีจุดยืนอย่างไร เราจะมีความดีอย่างไร ถ้าเราจะมีความดีอย่างไร เราทําความดีของเราแล้ว ทําความดีของเราแล้ว ที่ว่าถ้าทําบุญทิ้งเหวๆ ทําดีของเราแล้ว มันก็จบแล้ว

เราทําความดีของเราแล้วนะ ถ้ามันต่อเนื่องกัน มันต่อเนื่องกันไป เพราะเวลาศาสตร์พระราชา ศาสตร์พระราชานะ ผู้ที่จะปกครองแผ่นดินโดยธรรม เห็นไหม แก้ไขทําเต็มที่เลย พอถึงที่สุดแล้ว ถึงที่สุดทําแล้วมันเป็นไปไม่ได้ เขาต้องมีอุเบกขาธรรม คําว่า “อุเบกขา” ทําถึงที่สุดแล้วมันถึงอุเบกขา มันต้องปล่อยวาง ถ้าไม่ปล่อยวางนะ เราเครียดตายเลย

ถึงที่สุดแล้วเรามีจิตตะ มีวิมังสา มีความมุมานะ มีต่างๆ มีทุกอย่างพร้อม อิทธิบาท ๔ เวลาถึงที่สุดแล้วอุเบกขา อุเบกขาเพราะมันเป็นเวรกรรมของสัตว์ไง สัตว์มันมีเวรมีกรรมอยู่อย่างนั้น สัตว์มันจะพัฒนาขึ้นมาไม่ได้ ถ้าสัตว์มันพัฒนาขึ้นมาไม่ได้ เราพยายามจะทําให้มันพัฒนาขึ้นมา เราแบกหามจนเราเป็นความทุกข์ความยากในใจ แต่ถ้าเราขวนขวาย เราทําของเราเต็มที่แล้ว ถึงที่สุดแล้วอุเบกขา มันต้องมีอุเบกขามันวางได้ พอวางได้ก็จบ ทีนี้มันเป็นเวรเป็นกรรมของคนทําไง

ทีนี้เขาบอกว่า “ลูกเกรงไปว่ามันจะเป็นกรรมติดตัวไป เพราะเราไปรู้ไปเห็นเข้า”

เราไปรู้ไปเห็นแล้วเราวาง ในธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ถ้าเราธุดงค์ไป เราไปเจอสังคมพระที่เขาทุศีล ถ้าเขาทุศีลต้องลงอุโบสถต่อกัน เห็นไหม องค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ค้านไว้ในใจ คือ เราไม่ร่วมไปกับเขา ถ้าเราไม่มีเจตนาจะร่วมไปกับเขา แต่! แต่เราอยู่ในชุมชนอย่างนี้ๆ ค้านไว้ในใจ คือ ไม่เห็นด้วย แล้วมีจุดยืนด้วย ค้านว่าไม่เห็นด้วย แล้วจะไม่ทําผิดด้วย แล้วจะไม่ทําไปกับเขาด้วย แล้วเราตั้งไว้ในใจไง

เพราะว่าเราจะไปทําให้สังคมทุกคนมองเห็นเหมือนเรา เป็นไปไม่ได้ แต่ในเมื่อมันเป็นไปไม่ได้ เขามีความเห็นกันอย่างนั้น เพราะเขาเห็นแก่ผลประโยชน์ไง เขาเห็นแก่ผลประโยชน์ ถ้าเขาทําอย่างนั้น เขาสะดวกสบายของเขา ในชุมชนของเขา เขายอมทําอย่างนั้นไง ถ้ายอมทําอย่างนั้นมันก็สายบุญสายกรรม ต้องรับเวรรับกรรมกันไปไง

แต่ของเรา เราเข้ามาจรมาในสังคมอย่างนี้ ในสังคมอย่างนี้มันถึงคราวลงอุโบสถ มันต้องลงอุโบสถ ให้ค้านไว้ในใจ เราเคยเจอกับตัวเราเอง เวลาไปเจอพระที่เขาลงอุโบสถด้วยกัน ทําผิดด้วยการเข้าใจผิดของเขา เวลาคุยกันแล้ว เขาเห็นอย่างนั้นว่าถูกต้อง เราก็โอเค แต่! แต่เราค้านไว้ในใจ คือว่าลงอุโบสถ แต่ไม่เกี่ยว เราไม่รับรู้ด้วย

กรณีนี้นี่ก็เหมือนกัน กรณีเวลาพระลงอุโบสถ ถ้ามีบุคคลที่ไม่ใช่ภิกษุโดยสมบูรณ์ อย่างผู้ที่มีกรรมหนัก กรรมหนักตั้งแต่สังฆาทิเสสไปเขาต้องอยู่กรรม ถ้าเขายังไม่อยู่กรรม เขาลงอุโบสถนั้น ผู้ที่อยู่กรรม อยู่มานัต เป็นผู้ที่ร่วมทําสามีจิกรรมไม่ได้ ทําร่วมกับสงฆ์ไม่ได้ ต้องแยกออกไป แต่ถ้าผู้มีความเห็นผิดเอาเข้ามาทําร่วมด้วย การกระทํานั้นเป็นโมฆะ เป็นโมฆียะ ผิดหมดเลย ไม่มีผล

นี่ก็เหมือนกัน นี่พูดถึง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า ในวินัยแสดงไว้กับสงฆ์ แล้วสงฆ์ทํามาอย่างนี้ แล้วผู้ที่ใช้ชีวิตเป็นภิกษุตั้งแต่บวชจนตาย เราต้องมีความสัมพันธ์กันในสังคม แล้วมีอย่างนี้จะอย่างไร พูดถึงว่าในสังฆกรรมมันมีเรื่องที่ว่าจะต้องวินิจฉัยเยอะแยะ แล้วเพียงแต่ว่า ผู้ที่วินิจฉัยเขาจะวินิจฉัยเป็นธรรม หรือวินิจฉัยแล้วแต่ความถูกใจ ทําความพอใจ ทําความสุขใจ ฉันเป็นหัวหน้า ฉันมีอํานาจ ฉันก็วินิจฉัยตามแต่อํานาจของฉัน แล้วมันถูกธรรมวินัยหรือไม่

แต่ถ้ามันถูกธรรมวินัยนะ สังฆะนั้นเจริญรุ่งเรือง สังฆะนั้น สังคมนั้น ผู้ที่ปฏิบัติจะมีมรรคมีผล แต่ถ้าสังฆะนั้นทําสังฆกรรมด้วยทุจริต ทําสังฆกรรมด้วยความไม่ถูกต้อง มันจะเจริญไปได้อย่างไร มันเจริญไปไม่ได้ อย่างมากก็แค่นั้นน่ะ แล้วมันก็มีแต่ร่วงโรยไปทั้งนั้น แต่ถ้าสังฆะไหนทําคุณงามความดีไง นี่ตามสังฆะ

แต่นี้แล้วเราเจออย่างไรล่ะ นี่พูดถึง บอกว่า “แล้วเราจะแจ้งอย่างไร เราจะแจ้งผู้บังคับบัญชา เราจะทําให้ถูกต้อง มันจะเป็นเวรเป็นกรรม”

เป็นเวรเป็นกรรมตอนจิตใจเราเห็นเขาผิดไง แต่ถ้าเราผิดไม่เป็นไรเก็บซ่อนไว้ใต้พรม ถ้าเราเห็นเขาผิด โอ๋ย! เป็นเวรเป็นกรรมเชียว ต้องแจ้งต้องอะไร แต่ถ้าเวลาเราผิดล่ะ เวลาเราทําความผิดพลาดล่ะ ความผิดพลาดมันเจตนาหรือไม่เจตนา เราควรให้อภัยเขาหรือไม่ควรให้อภัยเขา ถ้าให้อภัยเขาไปแล้ว ถ้ามันเป็นการตั้งใจของเขา เขาทําผิดซํ้าซาก นั่นจบกันไป ชักสะพานไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในการประหารขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือไม่พูดคุยกับเขาก็จบ เราชักสะพานซะ เราเป็นบัณฑิต เราเป็นคนที่มีสติปัญญา เราไม่รุกราก เราไม่ระรานใคร เราชักสะพาน นั่นคือ การประหาร การประหาร คือ การไม่พูดด้วย ไม่วิสาสะด้วย เรื่องของเขา มันเป็นความเห็นของเขา มันเป็นเวรเป็นกรรมของเขา เขามีความเห็นอย่างนั้น เขามีทิฏฐิมานะอย่างนั้น แล้วเราจะไปเปลี่ยนแปลงทิฏฐิมานะเขาทําไม ในเมื่อถ้ามันเปลี่ยนแปลงไม่ได้

แต่ถ้าเปลี่ยนแปลงได้นะ พุทธกิจ ๕ องค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณเลย ผู้ใดที่มีอํานาจวาสนา เห็นไหม แล้วอายุเขาจะสั้น ไปเอาคนนั้นก่อน เขามีวาสนา เขาเปลี่ยนแปลงได้ ถ้าเปลี่ยนแปลงได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปโดยฤทธิ์เลย แม้แต่พระองคุลิมาล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม กําลังจะฆ่าแม่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปก่อนเลย ไปดักหน้าเลย พูดถึงว่าถ้าเปลี่ยนแปลงได้ เราก็ควรจะเปลี่ยนแปลง ถ้าเปลี่ยนแปลงไม่ได้ ประหาร คือการชักสะพาน ไม่วิสาสะ จบ ก็อยู่กับเขา เขาอยู่ของเขา เราอยู่ของเรา ไม่เกี่ยวกัน จบ จบ

นี่ไง ถ้ามันจบ เพราะมันเป็นไปไม่ได้หรอก เวลาองค์-สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา มันจะสอนใครได้ มันมีความเห็นกันอย่างนี้ จะสอนใครได้ แล้วธรรมะมันละเอียดลึกซึ้งขนาดนั้น แล้วเราจะไปสอนใครได้ มันพูดกันคนละเรื่องเดียวกัน เขาก็เข้าใจไปอย่างหนึ่ง เราก็เข้าใจไปอย่างหนึ่ง เราต้องการสื่ออย่างนี้ เขาเข้าใจไปอย่างนั้น แล้วเขาจะทําอย่างนั้น ทําไปอีก ก็เรื่องของเขา มันเป็นอย่างนั้น แต่ถ้าเล็งญาณแล้วถ้าเขาแก้ไขได้ เขามีความพอใจ เขาทําของเขาได้

นี่พูดถึงโลกเป็นอย่างนั้นไง ผู้ถามคิดว่า “เราทําถูกต้องแล้ว ต้องถูกต้องไปหมดไง”

เวลาทําถูก ถูกในขณะนั้น กาลเทศะ ถูกไง แต่ถ้าผู้ที่มีอํานาจเขามองไปถึงองค์กร เขามองไปอีกอย่างหนึ่ง ฉะนั้น ว่า ความถูกต้องมันต้องอยู่ในสัมมาทิฏฐิ มันต้องอยู่ในสังคมของบัณฑิต อยู่ในสังคมของผู้ที่จิตใจใฝ่ดี ถ้าเราไปพูดในผู้ที่จิตใจเขาเป็นคนคอร์รัปชั่น ว่าอย่างนั้นเลย เป็นคนที่เห็นแก่ผลประโยชน์ เป็นคนที่แสวงหาผลประโยชน์ เราไปพูดอย่างนั้นอันตราย ไม่ใช่กาลเทศะใช่ไหม เขากําลังจะหาผลประโยชน์กัน ไอ้เราบอกว่ามันผิดๆ เดี๋ยวเอ็งก็กระเด็นออกไปไกลๆ เลย

ถ้าเขาจะหาผลประโยชน์ เราต้องมีกาลเทศะ เราต้องเข้าใจในสังคมนั้นด้วย ว่าสังคมนั้นถูกต้องดีงามหรือไม่ ถ้าสังคมนั้นที่มันถูกต้องดีงามตั้งแต่หัวหน้าลงมา ถ้าหัวหน้ารองลงมาก็ยังดี ถ้าหัวหน้าเป็นประธานที่ดี แต่รองลงมาเขาบอกว่า ในทางการปกครองเขาบอกผู้มีอํานาจจะเสียเพราะบริษัทบริวาร ไอ้คนรอบข้าง ไอ้คนคอยเพ็ดคอยทูล ไอ้คนคอยป้อน มันป้อนอะไร เราต้องมีสติปัญญาเราต้องเข้าใจอย่างนี้ด้วย ที่เราจะทํางาน คนทํางานไม่เข้าใจอย่างนี้เข้าไปก็ตายหมดน่ะสิ

นี่ก็เหมือนกัน “ต้องถูกต้องๆ ถูกต้องชอบธรรม”

มันต้องถูกต้อง แต่ถูกต้องแล้วมันต้องถูกต้องกาลเทศะสมควรด้วย ไม่ใช่ว่าเราทําอย่างนี้ไป อ้าว! ก็ถามหลวงพ่อไง ทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่วไง หลวงพ่อต้องรับผิดชอบไปหมดเลยนะ หนูจะทําอย่างนี้ แล้วต้องถูกต้องด้วยนะ เออ! เดี๋ยวจะไปเยี่ยมเอ็งที่โรงพัก ถูกต้องมันต้องมีกาลเทศะ มันต้องถูกต้องดีงามด้วย นี่พูดถึงนะ ถ้ามันจะเป็นเวรเป็นกรรมต่อเรา เราก็นี่ไง ก็เราไม่ได้เอาด้วย เราไม่ได้ทําด้วย แล้วเราก็ไม่เห็นด้วยๆ แต่เรามันเสียงส่วนน้อย นี่ประชาธิปไตยๆ ไง ประชาธิปไตย เราเสียงส่วนน้อย เสียงส่วนใหญ่เขาจะเอาอย่างนั้น เขาจะทําอย่างนั้น ฉะนั้น ประชาธิปไตย คนที่มีหัวใจเป็นธรรม เขายังฟังเสียงส่วนน้อย พูดถึงเสียงส่วนน้อยนะ

แต่ถ้าธรรมาธิปไตย ธรรมาธิปไตย ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นฉันทามติ ไม่มีค้านแม้แต่เสียงเดียว การลงอุโบสถ การลงทําสังฆกรรม ค้านเสียงเดียวก็ไม่ได้ ไม่มีค้านเลย ต้องเป็นฉันทามติ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ค้านไม่ได้ ถ้าค้านสังฆกรรมนั้นเป็นว่าใช้ไม่ได้ สังฆกรรมนั้นถือว่าต้องยกเลิก ยกเลิกเลยนะ การทําสิ่งใดก็แล้วแต่ ถ้ามีการคัดค้านต้องยกเลิก ไม่มีการกระทําต่อไป นี่ในธรรมวินัย มันเป็นฉันทามติไม่ใช่เสียงส่วนน้อย ไอ้นี่เราเป็นเสียงส่วนน้อย เพราะเราอยู่ในสังคมมันต้องมีเสียงส่วนน้อย เสียงส่วนใหญ่

นี้ความถูกต้อง ใช่! ความถูกต้องดีงามมันต้องมีปัญญา เราต้องใช้เป็น ไม่ใช่นะ เพราะไม่ใช่เลี่ยงบาลี ไม่ใช่พูดเอาดีใส่ตัว เอาชั่วใส่คนอื่น โลกคิดกันอย่างนั้น ไอ้พวกนี้ไอ้พวกเห็นแก่ตัว พวกนี้คิดว่าตัวเองดีทั้งนั้น แล้วก็จะพลิกแพลงเลี่ยงบาลี ไอ้เลี่ยงบาลีนั่นไอ้พวกฉ้อฉล ไอ้นี่ไม่ได้เลี่ยงบาลี ไอ้นี่มันเป็นข้อเท็จจริงของสังคม มันเป็นข้อเท็จจริงของกิเลส กิเลสของคนมันเป็นแบบนั้น แล้วเราก็เป็นมนุษย์คนหนึ่ง เราอยากจะมาประพฤติปฏิบัติ แล้วเรามาอยู่ในสังคมอย่างนี้ ถ้าเราอยู่ในสังคมอย่างนี้เราก็ต้องคิดไง เราต้องคิดนะ

ใช่! เราต้องทําให้ความถูกต้อง ต้องถูกต้องสุจริตทั้งนั้น แต่กาลเทศะ กาลเทศะนะ แล้วในสังคม ในกลุ่มชน เห็นไหม ดูสิ เวลาความเจริญ เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ เวลายุคเจริญ ยุคที่บ้านเมืองเจริญ ยุคที่มีแต่นักปราชญ์ โอ้โฮ! มีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข มีแต่ความรื่นเริง ยุคเสื่อมๆ ใครพูดดีเขาว่าเป็นคนไม่ดี ไอ้ใครสอพลอเขาว่าคนนั้นเป็นคนดี เวลายุคเสื่อม เวลายุคเสื่อมนะ ไอ้คนสอพลอมันจะได้ดี

แต่ถ้าเป็นยุคที่เจริญ บัณฑิตคบบัณฑิต มันจะเป็นความจริงทั้งนั้น กาลเทศะ เราเกิดในชุมชนใด เราเกิดในสังคมใด ไอ้นี่ก็ย้อนกลับมาแล้ว จะบอกว่า เราจะบอกว่าเราทําความดี แล้วก็จะอ้างกฎหมายอย่างเดียว จะอ้างความถูกต้อง อ้างว่าเป็นเวรเป็นกรรมอย่างเดียว ใช่! เป็นเวรเป็นกรรมแน่นอน แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกถึงวิธีการ วิธีการเอาตัวรอด วิธีการที่ว่าเราอยู่กันในสังคมอย่างนั้น ถ้าเราเกิดมาในสังคมอย่างนั้น เราจะค้านไว้ในใจ เราจะไม่เห็นด้วยกับเขา แล้วเราก็มีจุดยืนกับเขา แล้วถ้าคนที่ซื่อตรง คนที่ซื่อสัตย์จริงๆ ถ้ารับราชการส่วนใหญ่แล้วแป๊กอยู่อย่างนั้น ทางโลกเขาว่าไม่มีพวก คือไม่ร่วมมือไปกับเขา ส่วนใหญ่ก็จะไม่เจริญก้าวหน้า

แต่ถ้าไม่เจริญก้าวหน้า แต่ถ้าเขามีอํานาจวาสนานะ ถึงเวลาแล้วมันพอดี พอดีที่เขาจะเลื่อนตําแหน่งของเขา เพราะ เพราะในที่ทํางานมีทั้งคนดีและคนเลว คนดีๆ ที่มีตําแหน่งสูงขึ้นก็เยอะแยะไป แล้วเขามีจุดยืนของเขาด้วย เขาไม่ตีโพยตีพาย ไม่เดือดร้อนไปกับสังคมโลก แต่ถ้าสังคมทุจริต สังคมที่เขาเห็นแก่ตัวกันไป เขาก็สอพลอกันไปอย่างนั้น มันเป็นเรื่องโลก เราจะมีจุดยืนอย่างไร มันเป็นการคัดเลือกของเรา ถ้าเราคัดเลือกของเราแล้ว เราคัดเลือกแล้วมันจะมีผลกระทบ ถ้ามีผลกระทบแล้วเราต้องภูมิใจกับการที่เราคัดเลือกแล้ว นี่พูดถึงอย่างนั้นเลย

ฉะนั้น ในเว็บไซต์ เห็นไหม จะมีคนถามปัญหาร้อยแปดพันเก้า มันร้อยแปดพันเก้าเพราะถ้าเราจะเป็นพระที่สอพลอซะหน่อยหนึ่ง เราก็จะพูดยกย่องสรรเสริญแต่ผู้ที่มีอํานาจ เพี่อจะให้เรามีผลประโยชน์ด้วยไง แต่นี่เราพูดตรงๆ เห็นไหม เขาก็เลยมาถาม เวลาถ้ามีปัญหา ถ้าใครรู้จักแล้วมีปัญหาเขาจะเข้ามาเว็บไซต์นี้ แต่เข้ามาเว็บไซต์นี้ก็เพื่อ เห็นไหม เพื่อว่า ในเมื่อเราเกิดมาเป็นชาวพุทธด้วยกัน เราเกิดมาในสังคมด้วยกัน

เวลาพระพุทธศาสนาจะเจริญ เจริญในตัวมันเอง มันแสดงตัวตามข้อเท็จจริง แต่! แต่ผู้ที่นับถือศาสนาสิ ผู้ที่นับถือศาสนามีแต่ความทุกข์ความยาก ผู้ที่นับถือศาสนามีแต่ผลกระทบทั้งนั้น แต่! แต่นี่มันเป็นการสร้าง เป็นการสร้าง เป็นการกระทํา มันจะเป็นประโยชน์ ไม่เป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่า ความถูกต้อง ต้องถูกต้อง อันนี้เวลาพูด เราพูดให้ได้คิดไง พูดให้ได้คิด เพียงแต่เขาถามว่า “หลวงพ่อ แล้วจะทําอย่างไร”

กาลเทศะ เราดูของเรา แต่เราดูของเราจะมากน้อยแค่ไหน เราจะรักษาใจของเรา เราจะมีจุดยืนของเรา เราจะไม่ไหลไปกับเขาๆ เราเกิดมาชาติหนึ่ง เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธ-ศาสนา ความจริงคือความจริง แต่! แต่กาลเทศะนะ คนทําเข้าไปแล้วมีผลกระทบทั้งนั้น แต่ผลกระทบแล้ว คนที่เขาจะทําของเขา เพื่อเป็นคนที่ถือว่ามีธรรมๆ เขาต้องมีจุดยืนของเขา แล้วผลกระทบนั้น ถ้าภาษาเรา ผิวๆ มันไม่เข้าถึงเราหรอก แต่คนรอบข้างเขาจะมองไปอีกอย่างหนึ่ง

นี่พูดถึงว่า “กาลเทศะ สมควร ไม่สมควร ทําแล้วเป็นประโยชน์ ไม่เป็นประโยชน์”

ต้องคิด ถูกต้อง มันต้องถูกต้อง ถูกต้องมันต้องชอบธรรมด้วย ผลกระทบไง ผลกระทบ ถ้าผลกระทบมันเกิดขึ้นอย่างไร ไอ้นี่อย่างนี้ก็ไม่ต้องทําอะไรเลย อยู่เฉยๆ ก็ได้ ไม่ต้องทําอะไรเลย ก็ไม่ได้อะไรเลยเหมือนกัน จะทําอะไรเลยมันก็ต้องคิด มันต้องทําเป็นไง เขาเรียกคนเป็น กับคนไม่เป็น คนเป็นมันต้องดูกาลเทศะ ดูการกระทํา เป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้ ถ้าเป็นไปได้ก็ทํา ถ้าเป็นไปไม่ได้เราก็ทําแล้ว แล้วค้านไว้ในใจ เราไม่มีส่วนร่วม กรรมนั้นไม่เกิดกับเราหรอก ไม่เกิดกับเรา แต่นี้มันอยู่ในสังคมต้องเป็นแบบนั้น นี่พูดถึงสังคมนะ จบ

ถาม : เรื่อง “บัณเฑาะก์ที่เปลี่ยนเพศแล้วถือเป็นผู้หญิงหรือยัง”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ขอโอกาสถามคําถามดังนี้

๑. โยมถือศีล ๘ ตลอดชีพ และอยู่ปฏิบัติภาวนาที่วัดประจํา บางวันจะมีกะเทยมาทําบุญ และชอบมานั่งใกล้ๆ พอชี้นิ้วบอกใบ้ให้เขาไปนั่งที่เสื่อที่ผู้ชายนั่งอยู่แถวหน้า เขาบอกว่าเขาแปลงเพศแล้ว อย่างนี้คนที่ถือศีล ๘ นั่งบนเสื่อเดียวกันกับเขาได้หรือเปล่าคะ เพราะส่วนมากตามวัดป่ามักจะแยกชาย หญิง ไม่นั่งร่วมกัน และอีกอย่างเวลาช่วยกันจัดอาหารถวายพระ กะเทยจะชอบช่วย ทําให้บ่อยครั้งที่ต้องโดนเนื้อโดนตัวกัน แล้วหยิบยื่นของให้กัน อย่างนี้จะทําให้ศีลเรามัวหมอง หรือศีลด่างพร้อยหรือเปล่าคะ

๒. กะเทยทั่วๆ ไปที่ไม่แปลงเพศ ถือว่าเป็นเพศชายหรือเปล่า

๓. แล้วกะเทยที่แปลงเพศแล้วถือเป็นหญิงหรือเปล่าคะ

กราบขอบพระคุณอย่างสูง

หลวงพ่อ : ไอ้นี่คือกราบขอบพระคุณนะ

ตอบ : ไอ้นี่เราพูดกันโดยข้อเท็จจริงนะ โดยข้อเท็จจริง ตะวันออก ตะวันตก เวลาภาคในตะวันออกของโลก ทางเอเชียเรา เราจะมีศีลมีธรรม คําว่า “มีศีลมีธรรม” ศีลธรรมมันเกิดมาตั้งแต่ศาสดา เกิดมาแต่เจ้าลัทธิที่เขาถือกันมา ฉะนั้น ของเรา ของเราเกิดจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ ถ้าศีลก็คือศีลไง ถ้าศีลบัญญัติไว้อย่างไรต้องเป็นอย่างนั้น

ฉะนั้น ในภาคตะวันตกใช่ไหม เขาว่าประเทศชาติเขา เมื่อก่อนเขากดขี่กันมากกว่านี้ เวลาเขาไม่ถูกใจใคร เขาบอกว่าเป็นแม่มด เขาเผาทิ้งเลย เวลาไม่ถูกใจใครนะ เขาบอกพวกนี้พวกแม่มด พวกปีศาจ จับเผาทั้งเป็น แต่เดี๋ยวนี้เขาพัฒนาขึ้นมา เพราะศาสนากับโลกเขาแยกจากกัน พอแยกจากกันขึ้นมา ในทางโลกของเขา เห็นไหม เขาถึงว่าความเสมอภาค เสรีภาพ นี้ความเสมอภาค เสรีภาพ เพศเดียวกันแต่งงานกันได้ ออกกฎหมายมาเพื่อความเจริญ ความเจริญของโลกไง

แต่ถ้าเป็นตะวันออกของเรา มันจะมีสิ่งใดเกิดขึ้น เราต้องถือศีลถือธรรมไว้ก่อน ถ้าถือศีล ถือธรรมเป็นหลักใช่ไหม ถ้าถือศีลถือธรรมเป็นหลัก สิ่งที่ถามมา “โยมถือศีลตลอดชีพ ปฏิบัติอยู่ที่วัด แล้วมีพวกกะเทยที่เขาแปลงเพศแล้วเขามานั่งใกล้ๆ เวลานั่งในเสื่อเดียวกัน มันจะผิดหรือไม่”

ผิดกับคนที่ถือศีลไง ไม่ผิด เสื่อก็คือเสื่อ ถ้าเรานั่งก็นั่งกับเขา ส่วนเวลาเขานั่งก็ส่วนเขานั่ง สิทธิของเขาไง แต่ถ้าสิทธิของเขา เราเป็นสิทธิ์ของเราไง เว้นไว้แต่ถ้าเป็นแม่ชี ถ้าเป็นแม่ชีเป็นนักบวช นักบวชกับฆราวาส พวกฆราวาสเขาจะให้เกียรติของเขา ถ้าเขายกย่องมา เขาให้เกียรติ เขาไม่นั่งเสมอกันก็จบ แต่ถ้าเราเป็นผู้ปฏิบัติ เขามองกันไม่ออกไง ถ้าเราถือศีล ๘ ก็ถือศีล ๘ ไง

ถ้าถือศีล ๘ เราดู เราเคยเห็นพวกแม่ชี เวลาทําอะไร เขาบอกเขาไม่จับเงินไม่อะไร ถ้าเขาเคร่งครัดของเขาตามความเป็นจริง คนที่เคร่งครัดคนต้องมีปัญญาไง คนมีปัญญาหมายความว่าสิ่งที่ได้ควรหรือไม่ควร ถ้าไม่ควร เราก็ไม่จับ เราไม่ต้องไปแสดงออกมาก แล้วไม่แสดงออกมาก เราหลบหลีกของเราเอง ถ้าหลบหลีกของเราเอง การถือศีล การถือศีลต้องมีปัญญาไง การทําทานก็ต้องมีปัญญา การถือศีลก็ต้องมีปัญญา

นี้พอถือศีลมีปัญญา ตอนนี้เขาบอกเขาแปลงเพศแล้ว เขาเป็นผู้หญิง นี่คือความสําคัญของเขา เขาบอกว่าเขาแปลงเพศแล้ว เขาเป็นผู้หญิงเสมอเราไง เขาก็เป็นผู้หญิงเหมือนกัน อ้าว! เขาแปลงเพศแล้วทําไมนั่งเสื่อเดียวกันไม่ได้ โอ้! จะไปแบ่งแยกอะไร แสดงว่ากิเลสเยอะ คนไม่มีกิเลสเขาถึงไม่แบ่งแยก แต่ถ้าเรามีสติปัญญาเราก็หลบหลีกของเราเอง เราต้องหลบหลีกของเราเอง ถ้าเราคิดอย่างนั้น แต่ถ้าคนไม่คิดอย่างนั้น เขาถือว่านั่งเสื่อเดียวกัน ก็นั่งเสื่อเดียวกัน

ฉะนั้น นั่งเสื่อเดียวกัน เพียงแต่ว่า “เวลาต้องจัดอาหารถวายพระด้วยกัน มันต้องหยิบยื่นให้ต่อกัน”

มันมีอุบายหมดล่ะ เราพูดบ่อย เมื่อก่อนเราอยู่องค์เดียวไง เราบิณฑบาตที่โพธาราม เขาใส่ผักบุ้ง เขาใส่อะไรมา เรารับมาหมดล่ะ แล้วเราเอาไว้ข้างบาตรไง เอาไว้ข้างบาตร เราไม่ฉันนะ แต่ถ้าอยากฉันก็ไม่ฉันไง ดูสิ เขาว่าหลวงปู่ผางใช่ไหม หลวงปู่ผางกับครูบาอาจารย์อีกองค์หนึ่ง ท่านฉันมังสวิรัตินะ เวลาจนท่านนิพพานไปแล้ว ยังไม่มีใครรู้ว่าท่านฉันมังสวิรัติเลย ท่านบิณฑบาตมาปกติแล้วท่านเขี่ยเอาไว้ข้างๆ บาตร ท่านฉันเฉพาะข้าว

หลวงปู่ผางน่ะ หลวงปู่ผางวัดที่ขอนแก่น พระเขาเล่าให้ฟังว่า นั่นน่ะท่านฉันมังสวิรัตินะ แต่ไม่มีใครรู้ ถ้าไม่มีใครรู้แสดงว่าไม่มีใครใส่บาตรมังสวิรัติให้ท่านเลย ก็ใส่บาตรปกติ ทั้งชีวิตของท่านเลย ท่านไม่ฉัน ท่านเอาไว้ข้างๆ คือว่าเวลาเราฉันก็เหมือนทางโลกเขาว่าเจเขี่ยไง เราเขี่ยออก มันก็เป็นความภูมิใจของเรานะ เราอหังการของเรา ใครจะรู้ไม่รู้ ไม่ต้องไปโฆษณา ไม่ต้องไปอวด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะจัดอาหาร เราจะฉันอาหาร เราก็หลบหลีกของเราเอง นี่พูดถึงเราหลบหลีกไง “มันต้องไปโดนเนื้อต้องตัวต่อกัน มันต้องหยิบของยื่นให้กัน อย่างนี้มันจะผิดศีลหรือไม่” เราต้องแจ้งตํารวจศาสนา ให้ตํารวจศาสนาไปยืนเฝ้าโยม ไม่ให้ใครเข้ามาใกล้เลย เพราะโยมถือศีล ๘ ต้องมีตํารวจศาสนาไปยืนเฝ้า คนนี้เขาถือศีล ๘ นะ ห้ามเข้ามาใกล้ มันโดนเนื้อต้องตัวไม่ได้ เราถือศีล ๘ เราก็ถือศีลของเราไง เราก็หลบหลีกของเราสิ เราหลบ เราหลีก เราเข้าใจได้ ถ้าเราหลบหลีก

ฉะนั้น บอกว่า “เขาแปลงเพศแล้ว เขาคงไม่มาชอบเราหรอก เพราะเขาแปลงเพศแล้ว”

ถ้าเขาไม่แปลงเพศแล้ว อ้าว! ไม่แน่ มายืนข้างๆ อยู่ใกล้ๆ เอ๊ะ! คิดอะไรหรือเปล่า แต่เขาบอกเขาแปลงเพศแล้ว ถ้าแปลงเพศเขาแปลงเพศเป็นหญิงใช่ไหม เหมือนเรา ถ้าผู้หญิงเขาไม่รักกัน เขาแปลงเพศแล้ว นี่พูดถึงว่า เราต้องคิด อย่างที่จะเข้มงวดกับตัวเอง ก็เข้มงวดกับตัวเองของเราโดยปกติ เราต้องหลบหลีกเอาเองใช่ไหม

“๒. กะเทยทั่วไปที่ยังไม่แปลงเพศ ถือว่าเป็นเพศชายหรือเปล่า”

เป็น เราเกิดมาโดยเพศสภาพมันบอกแต่ต้น ถ้าเพศสภาพบอกแต่ต้น เราต้องถือตามเพศสภาพนั้น ฉะนั้น เวลาแปลงเพศแล้ว พูดถึงเวลาแปลงเพศแล้ว เห็นไหม มันมีทุกสังคม ที่วัดเราก็มี เวลาเขามา เขาจะมีการจําศีล เขามากันผู้หญิง ๓ คน แล้วก็ผู้ชายแปลงเพศคนหนึ่ง เขามาถามว่า “หลวงพ่อ แล้วจะให้พักที่ไหน”

แต่เดิมเราให้พักอยู่ฝั่งนี้ เราให้พักอยู่กับผู้ชาย แล้วพอไอ้พวกเพื่อนเขาไปพักอยู่ฝั่งนู้น เขาก็จะไปหาเพื่อนเขานะ เพื่อนเขาบอกว่า “หลวงพ่อ นี่เขาก็แปลงเพศแล้วนะ ไปอยู่ฝั่งนู้นได้ไหม เขาจะขอไปอยู่ด้วยกัน” เราก็โอเคนะ ถ้าคิดว่ามันจะไม่มีความเสียหาย แล้วเขามาโดยเจตนาที่ดี แต่ถ้ามาอยู่ฝั่งนี้ เห็นไหม เขาเป็นผู้ชาย เขาจะมาอยู่ฝั่งนี้

ที่ไหนก็มีเพราะอะไร เพราะสภาพของความรู้สึกมันมีอยู่ทั่วโลก มันไม่มีที่ไหนเราจะมาบังคับให้มันไม่มีไม่เกิด มันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามันมี มันเกิด มันเกิดมาจากที่ไหน เกิดมาจากหัวใจ เกิดจากทัศนคติในใจของเขา ถ้าเกิดจากทัศนคติในใจของเขา แล้วทุกคนที่ปรารถนาจะมาประพฤติปฏิบัติ ถ้ามันไม่เอาสิ่งที่เป็นจิตใต้สํานึก สิ่งที่เป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก พยายามพลิกกลับไปเป็นเรื่องโลกๆ ถ้าเขาพัฒนาขึ้นมา มันก็อยู่ด้วยกันได้

แต่เพียงแต่ว่า คนที่เขามาอยู่ด้วยกัน ทุกคนมันก็มีสูงมีตํ่าในความรู้สึกใช่ไหม มันก็เหมือนข้อแรก มันเป็นกาลเทศะของคน ในสังคมที่ดี สังคมที่ยุคเจริญ ยุคเสื่อม นี่ก็เหมือนกัน ในหัวใจของคน ถ้ามันยุคเจริญ จิตใจของคนที่มันดี มันใฝ่ดี มันทําดี มันก็มาปรารถนาเรื่องความดีทั้งนั้น

ยุคเสื่อม ยุคเสื่อม หมายถึงว่า เรื่องของกิเลสไง ยุคเสื่อม หมายถึงว่า กิเลสมันเข้าไปกระตุ้นในใจแล้วมันมีความต้องการ มีความปรารถนาสิ่งใด จะมาฉ้อฉล อันนั้นยุคเสื่อม

ถ้ามันยุคเจริญ ทุกคนมาถึงยุคเจริญ ทุกคนมาประพฤติปฏิบัติ ทุกคนมาพัฒนาใจให้ดีขึ้น ถ้าพัฒนาให้ดีขึ้น ทําไมจะอยู่ด้วยกันไม่ได้ เพราะมันเพศสภาพอย่างนั้น มันก็เพศสภาพอย่างนั้น เพียงแต่ว่ามันควรหรือไม่ควรอย่างใดไง

เขาบอก “กะเทยทั่วไปที่ยังไม่แปลงเพศ ถือว่าเป็นเพศชายหรือเปล่า”

เป็น เป็นเพศชายร้อยเปอร์เซ็นต์เลย เพศสภาพเขาชัดเจน เขาเป็นเพศชาย

“๓. แล้วกะเทยที่แปลงเพศแล้วเป็นหญิงหรือเปล่า”

ไม่! กะเทยที่แปลงเพศแล้วเขาก็เป็นเพศชายที่แปลงเพศเป็นหญิง เขาแปลงเพศแล้ว กะเทยที่แปลงเพศแล้ว เห็นไหม กะเทยที่เขาแปลงเพศแล้ว เวลาเขาต้องไปขอกรมการปกครอง เปลี่ยนชื่อจากนาย ก. เป็นนางสาว ก. จากนาย ก. เป็นเพศชายใช่ไหม เวลาเขาแปลงเพศแล้วในทะเบียนของเขาก็ยังเป็นนาย ก. อยู่ มันเปลี่ยนแปลงเพศไหม

ฉะนั้น “กะเทยที่แปลงเพศแล้ว เป็นหญิงหรือเปล่า”

มันเพศสภาพมาตั้งแต่ต้น นี้เพียงแต่แปลงเพศแล้ว ถ้ามันอย่างนี้แล้วมันก็ย้อนกลับมากาลเทศะนั่นน่ะ กาลเทศะ ถ้าในสังคมของเรา ในความเห็นของเรา เราคิดว่ามันปลอดภัย เราคิดว่ามันไม่ผิดศีล มันไม่ผิดธรรม อยู่ด้วยกันได้ไหม ก็อยู่ด้วยกัน

แต่คนเราอยู่ด้วยกันแม้แต่พระ พระนี่นะ พระต้องนอนเฉพาะพระองค์นั้น พระจะนอนร่วมกับพระไม่ได้ใน ๓ คืนใช่ไหม แล้วถ้าอนุปสัมบันไม่ได้เลย กับพระด้วยกัน เขายังห้ามนอนร่วมกันเลย แม้แต่พระเวลาถือพรหมจรรย์ ต่างคนต่างนอนอยู่แล้ว เขาไม่ไปนอนกองกันหรอก ต่างคนต่างอยู่

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าแปลงเพศแล้ว มาปฏิบัติก็ต่างคนต่างอยู่ แต่อย่างว่าเนาะ มันมีอยู่อันหนึ่งเขาบอกว่า “ที่วัดป่า เห็นไหม ตามวัดป่าเขามักแยกหญิง แยกชาย” แสดงว่าวัดเขาไม่ได้แยก เขาบอกว่า วัดป่ามักจะแยกนั่งชายและหญิง ไม่นั่งรวมกัน ถ้าวัดป่า ถ้าวัดป่าเขาเห็นสภาพ วัดป่า วัดป่าหรือวัดบ้านอย่าภูมิใจนะ วัดป่าหรือวัดบ้านถือวินัยตามความเป็นจริงมันถึงจะถูกต้อง

คําว่า “วัดป่า” วัดป่าเขาก็ถือธรรมวินัยใช่ไหม เขาก็แบ่งแยกชัดเจน วัดบ้าน วัดบ้านมันคลุกเคล้ากัน มันคลุกเคล้ากันจนมันแบ่งแยกไม่ถูก ไอ้นี่ปฏิบัติแล้วคงจะงงๆ แล้วจะแยกกันอย่างไร แต่ถ้าทําจริงมันก็ตามธรรมวินัยนั่นแหละ เพราะว่าผู้ที่มาปฏิบัติก็ต่างคนต่างอยู่อยู่แล้ว ดูสิ อย่างของเรา เวลาอยู่ตามร้านคนเดียวๆ คนเดียวทั้งนั้น แล้วกติกาของที่นี่ ห้ามไปคุยกัน คุยกันยังไม่ให้ไปคุยกันเลย ห้ามไปหากัน ต่างคนต่างอยู่ เว้นไว้แต่ลงมาโรงนํ้าร้อน มาฉันนํ้าร้อนก็มาคุยกันที่นั่น

นี่ก็เหมือนกัน เขาแยกตั้งแต่นู่น ไอ้นี่บอกเลยนะ “ถ้ามันไม่แยกกันนะ สิ่งที่ว่าเขาแปลงเพศแล้วเป็นหญิงหรือเปล่า” มันเป็นอยู่ตั้งแต่ต้น มันเป็นโดยเพศสภาพ แต่ความรู้สึก ความที่เขาอยากจะพัฒนา อยากจะเป็นคนดี อันนี้อีกเรื่องหนึ่งนะ

นี่พูดถึงว่าตอบจบแล้ว ได้ตอบหรือเปล่าไม่รู้ ได้ตอบเขาหรือเปล่าเนี่ย เพราะมันเป็นปัญหาอย่างนี้ มันมีมาตั้งแต่สมัยพุทธกาลไง ถ้าไม่มีสมัยพุทธกาล บัณเฑาะก์มันจะไม่มีมาในวินัย บัณเฑาะก์มันมีในวินัยมาอยู่แล้ว ถ้ามันมีมาอย่างนี้อยู่แล้ว อย่างเช่น พระอานนท์ พระอานนท์ เดิมท่านเป็นผู้หญิงมาก่อน ด้วยแรงปรารถนา ด้วยความปรารถนา ตอนสุดท้ายแล้วพระ-อานนท์ถึงมาเป็นผู้ชายไง

หญิงหรือชายมันเป็นที่ว่าแรงปรารถนา แล้วแบบว่ามันก็เปลี่ยนแปลง เปลี่ยนแปลงสภาพมา ๕๐๐ ชาติ ตอนนี้พอ ๕๐๐ ชาติมันมีมา มันมีบัณเฑาะก์ไง บัณเฑาะก์บวชไม่ได้ แต่เพศสภาพยังชัดเจนอยู่ เราเห็นอยู่ ในสังคมเขาเป็นกันอยู่ ที่เขาบวชกันอะไรกัน แต่! แต่นี้มันเป็นปัญหาของฝ่ายปกครอง มันเป็นปัญหาของสงฆ์ ไอ้เรานี่มันเป็นภิกษุผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร บวชแล้วอยากจะประพฤติปฏิบัติ อยากจะปฏิบัติของเราเอง ปฏิบัติเราเพื่อนี้ไม่ไปยุ่งกับใคร

ฉะนั้น ถ้าข้างนอกแล้วมันอีกเรื่องหนึ่ง มันเป็นฝ่ายปกครอง ผู้ปกครองมันต้องตัดสินเรื่องอย่างนี้ อะไรที่มันมีสิ่งใดที่ผิด มีสิ่งใดเข้ามาต้องตัดสินนะตัดสินมา มันถึงจะเป็นแนวการปฏิบัติในสังคมของชาวพุทธ เราดูการเคลื่อนไหวกันอยู่นะ พอเคลื่อนไหว ดูสิ เวลาเดี๋ยวนี้เวลาโลกมันแคบขึ้น พวกนักปฏิบัติ พระสงฆ์ไปศึกษากับศาสนาพุทธในต่างประเทศ กลับมาแล้วมาติเตียนศาสนาพุทธในประเทศไทยเยอะมากเลย คับแคบ เห็นแก่ตัว ไม่เปิดกว้างร้อยแปดเลย

เอ้อ! มันเก่งกันเนาะ ไม่เห็นถึงครูบาอาจารย์ของเรา ตั้งแต่ว่าท่านปกครองกันมา ท่านดูแลศาสนามาอย่างไร ไอ้นี่ไปถึงแล้ว แล้วสิ่งที่ว่าเราไปเห็นมาว่ามันถูกต้องดีงาม มันชัดเจน ได้ศึกษาหรือยัง ได้ค้นคว้ามันมาจากใด ลองค้นคว้าไปสิ เขานับถือมาจากใคร ใครเป็นต้นคิดของเขา ใครเป็นเพราะอะไร มันเป็นอาจริยวาท แล้วแต่ครูบาอาจารย์ทําตามๆ กันมา

ไอ้นี่ของเรา เราก็มีพระไตรปิฎก แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านก็ปฏิบัติขึ้นมาด้วยความเป็นจริง แต่ท่านยิ่งเคารพธรรมวินัยเข้าไปใหญ่ ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านในธรรมวินัย ท่านทําตรงไหนผิดพลาดจากธรรมวินัย ธรรมวินัยเป็นตัวหลัก ศาสดา ธรรมวินัยเป็นศาสดา เป็นตัวหลัก แล้วเราประพฤติปฏิบัติ แต่นี้เวลาฝ่ายปกครองก็พยายามจะเอาตัวหลักขึ้นมาเป็นตัวอักษรมาตีความ แล้วความเป็นจริง ความเป็นจริงที่การกระทํา มันเป็นจริงหรือไม่ ถ้าความจริงมันเป็นขึ้นมา เห็นไหม

ฉะนั้น คําถามถึงบอกว่า “วัดป่าเขาแยกกัน”

ไอ้นี่ก็คงจะเป็นวัดบ้าน แล้ววัดบ้านแล้ว เราต้องหลบหลีกเอง เราต้องหลบหลีก เราต้องแบบว่ารักษาเนื้อรักษาตัวว่าอย่างนั้นเถอะ

ด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ของเรา ด้วยความไว้วางใจของเรา ด้วยศีลมันคุ้มครองเราไง ถ้าศีลคุ้มครองเรานะ เวลาศีลคุ้มครองเราแล้ว เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันจะได้มีสมาธิ มันจะได้มีปัญญาขึ้นมา พอมีปัญญาขึ้นมาแล้วนะ โอ้โฮ! รู้แจ้งหมดเลย แล้วก็ไม่สงสัยอะไรอีกเลยไง เอวัง

นี่ไง เวลาหลวงปู่ดูลย์ท่านสอน เห็นไหม
สิ่งที่มีความคิดทั้งหมดนี้ ผลของมันคือสมุทัย
ความคิดของเราปกติที่เราคิดกันอยู่นี่ ที่เขาบอกว่า
“ใช้ปัญญาไปเลย ใช้ปัญญาไปเลย” เป็นสมุทัยทั้งนั้น
หลวงปู่ดูลย์ท่านบอกว่า “ความคิดโดยปกติเป็นสมุทัย
ผลของมันเป็นทุกข์ ต้องหยุดคิด ถ้าหยุดคิดๆ พอหยุดคิดนะ
ความคิดทั้งหมดที่คิดอยู่นี่เป็นสมุทัย ผลของมันเป็นทุกข์
ถ้าเวลาจิตเห็นจิต เห็นไหม เวลาจิตเห็นจิตเป็นมรรค
ผลของจิตที่เห็นจิต ผลของจิตที่เห็นจิตเป็นนิโรธ
เป็นนิโรธคือหมดกิเลสเป็นชั้นๆ ไป”

๒

ไม่ชอบธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ มกราคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “วิธีการหาอุบายทําใจให้สงบ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ผมนําเรียนอุบายการภาวนา และวิธีการภาวนาที่ผ่านมา

การภาวนาเริ่มแรกนั้น ใช้การภาวนาแบบจินตนาการเอา คือ การคิดในเรื่องซากศพ คิดเรื่องความตาย ผมไม่ได้คิดพุทโธ ผมจะคิดแบบกว้างขวางแตกแขนงออกไป ไม่ได้คิดคําบริกรรมเลย คําบริกรรม คือ เช่น คิดในใจว่าพุทโธ หรือตายๆๆ สังโฆ หรือคิดว่าศพๆๆ แบบนี้ผมเรียกว่าบริกรรม แต่ผมคิดถึงเรื่องความตายแล้วมันมีความสุข ใจมันโล่งสบาย มันผ่อนคลาย สลดสังเวช ผมคิดสลับกับคิดเรื่องซากศพ มันมีความสุขรวมเข้ามาที่กลางอกซ้าย สดชื่นสว่างไสว แล้วค่อยๆ คลายออกมา

บางครั้งผมคิดถึงหลวงปู่มั่นที่ท่านไปอยู่ป่าเมี่ยง อําเภอพร้าว ผมก็เกิดปีติ สุข สุขสดชื่นมาก บางครั้งผมนั่งกําหนดดูลม กําหนดไปสักพักมันรวมวูบเข้ามาที่กลางอก สว่างมาก สุขมาก แต่สักพักมันก็คลาย พอเวลาผ่านไปความสุขนี้เริ่มหายไป ความด้านชาเริ่มมาแทน คิดเรื่องความตายก็ไม่สุขแล้ว ผมเลยเปลี่ยนมาคิดพุทโธบ้าง คิดว่าตายๆ บ้าง ตามแต่จะทันกันในขณะนั้น กําหนดลมบ้าง พิจารณาในธรรมบ้าง นั่งในที่เปลี่ยวๆ บ้าง เพื่อจะหาวิธีทําจิตให้เข้าสู่ความสงบดังเดิม

ถ้าจิตมันเสื่อมออกจากความสงบแล้วมันทํายากมาก สาเหตุที่ผมบอกว่าความสงบมันเสื่อม เพราะผมเข้าใจผิดว่ากิเลสมันหมดแล้ว ความสงบนี้คือมรรคผลแล้ว กระบวนการมันจบแล้ว แล้วผมเข้าใจว่าผมวิปัสสนาแล้ว เมื่อก่อนปฏิบัติใหม่ๆ เข้าใจว่าวิปัสสนาสายตรงคือจะเป็นพระอรหันต์แบบสุกขวิปัสสโกก็ได้ คือไม่ต้องทําสมาธิ ทําให้จิตเข้าใจผิดอย่างมหันต์เลย จะวิปัสสโกหรือไม่วิปัสสโกก็ต้องมีสมาธิหมด เพราะมรรค ๘ ต้องมีสมาธิที่ชอบ คือสมาธิที่ถูกต้องตามธรรมด้วย

ที่ทําอยู่แล้ว เกิดความสงบมันวิปัสสนึกคือนึกเอา คือปัญญาอบรมสมาธิ ผลของวิปัสสนึกคือความสงบหรือสมาธินี่เอง แต่เข้าใจผิดคิดว่าจบแล้ว ไม่รักษาความสงบจนเสื่อม กิเลสเกิด จึงรู้ว่ามันไม่ใช่ยังไม่จบ แต่พอเริ่มต้นใหม่ มาทําสมาธิแบบเดิม อุบายเดิมๆ มันไม่ทันกิเลสเลย มันไม่สงบเลย

ผมไม่สงสัยเรื่องความสงบ เรื่องสมาธิ แต่ผมจะขอให้หลวงพ่อช่วยแนะนําเรื่องอุบายทําความสงบใหม่ๆ และหากสงบแล้วต้องสงบมากแค่ไหน จึงจะใช้ปัญญาที่พอจะเห็นอริยสัจได้จริงๆ สมาธิน้อยก็จะกลายเป็นจินตนาการไป สมาธิมากกลัวว่าจะมีแต่ความสุข ความสว่างไสว มันบดบัง ทําให้ไม่อยากทํางานหรือออกใช้ปัญญาได้ ขอคําแนะนําหลวงพ่อด้วย

หลวงพ่อ : เขียนมายืดยาวเลย เขียนมายืดยาวให้เห็นไง ให้เห็นผลใช่ไหม เห็นที่ว่าที่เวลาประพฤติปฏิบัติ ก่อนหน้านี้มีผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเขาบอกว่าวิปัสสนาสายตรง ไม่ต้องใช้สมาธิก็ได้ เมื่อก่อนปฏิบัติใหม่ๆ ผมเข้าใจว่าวิปัสสนาสายตรงคือจะเป็นพระอรหันต์แบบสุกขวิปัสสโกไม่ต้องทําสมาธิ ทําให้เข้าใจผิด

ตอบ : มันไม่ใช่ทําให้เข้าใจผิดหรอก เขาตั้งใจให้คิดแบบนี้ เขาตั้งใจให้เรามีความเห็นแบบนี้ เพราะ เพราะเขาก็ทําแบบนี้ไง เขาทําได้แค่นี้ โลกที่ทําๆ กันอยู่ทําได้แค่นี้ แค่ใช้ปัญญา ปัญญาตรึกในธรรม ตรึกในธรรม แล้วเขาว่านั่นคือการปฏิบัติธรรม การปฏิบัติธรรม

โลกคิดกันได้แค่นี้ไง โลกคิดกันได้แค่นี้ ก่อนหน้านี้เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติมาตามความจริงของท่าน ถ้าตามความเป็นจริงของท่าน ท่านบอกให้ทําความสงบของใจก่อน ทําความสงบของใจก่อน เพราะ เพราะท่านก็เคยทําความผิดมาก่อน เพราะท่านเคยปฏิบัติ ท่านเคยเห็น เห็นไหม จิตสงบแล้วค่อยพิจารณากาย แล้วมันพิจารณาแล้วมันไม่ไป มันเข้าได้แค่นั้น แล้วท่านต้องมาลาพระโพธิสัตว์ของท่าน

หลวงปู่มั่นเวลาปฏิบัติไปแล้วท่านก็มีอุปสรรคของท่าน แต่ท่านมีอํานาจวาสนา ท่านทําผิดแล้วท่านก็แก้ไขของท่าน พอท่านแก้ไขของท่าน เวลาท่านทําความสงบใจเข้ามา พอใจสงบแล้วมาพิจารณากาย พอพิจารณากาย เวลามันพิจารณากายไปแล้วมันเป็นวิปัสสนา พอวิปัสสนาเวลาออกมาแล้ว ความรู้สึกว่าที่มันแตกต่าง แตกต่างก่อนหน้านั้นที่ว่าจิตท่านสงบแล้วท่านพิจารณากาย พิจารณาขนาดไหน ออกมาก็เท่าเก่า พิจารณาด้วยนะ พิจารณาออกมาก็เท่าเก่า

แต่พอท่านมาลาความเป็นพระโพธิสัตว์ของท่าน เห็นไหม เวลาจิตสงบแล้วค่อยไปจับกายได้เหมือนเดิม แล้วพอพิจารณาเข้าไป เวลามันพิจารณาไปมันเป็นปัญญา ปัญญาเพราะอะไร เพราะมันมีสมาธิใช่ไหม แล้วมีปัญญาตามข้อเท็จจริงใช่ไหม มันเป็นมรรคโดยข้อเท็จจริงใช่ไหม เวลาพิจารณาไปแล้วมันสํารอก มันคาย มันมีความรู้สึก มันสะเทือนหัวใจ มันจับกิเลสได้ มันสะเทือนกิเลส กิเลสมันถึงคายของมันไง

พอคายออกมา พอท่านออกจากสมาธิมานะ ท่านนึกขึ้นมาเอง ท่านเล่าให้หลวงตาฟัง หลวงตามาพูดให้ฟังต่อไง “พอพิจารณาไปแล้ว พอมันคายออกมา พอออกจากการปฏิบัติมา เอ้อ! มันต้องอย่างนี้สิ” เวลาคนที่ปฏิบัติ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกเป็นอย่างนี้ เวลาคําว่า “ปัจจัตตังๆ” “เอ้อ! มันต้องอย่างนี้สิ” คือประสบการณ์ใช่ไหม คือธรรมที่เราทําไปแล้วไปรู้ไปเห็นใช่ไหม

แต่เดิมพิจารณาไปแล้ว พิจารณาไปแล้วออกมาแล้วก็เท่าเก่า พิจารณาไปแล้วออกมาก็เหมือนเดิม เอ๊ะ! เราภาวนาไปแล้วมันก็ปกติ เราภาวนาไปแล้วมันไม่เหมือนกับว่ากิเลสมันเบาบางลงไง บางทีภาวนาไปกิเลสมันยิ่งหนาขึ้น ยิ่งภาวนาเท่าไร กิเลสมันยิ่งหนาขึ้น เพราะมันยึดมั่นถือมั่นไง แต่นี้พอพิจารณาไปแล้ว พอออกมาแล้วก็อืม! มันก็เท่าเดิม เท่าเดิม

แต่เวลาท่านลาพระโพธิสัตว์ของท่าน แล้วท่านมาพิจารณาของท่าน เวลามันออกมา “เออ! มันต้องอย่างนี้สิ” อย่างนี้คือว่ามันเบาบางลง มันรู้ของมันตามความเป็นจริงนี้ นี้เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านผิดพลาดมาก่อน แล้วเวลาท่านทําของท่านได้จริง พอทําได้จริงขึ้นมา แต่ท่านสั่งสอน ท่านสั่งสอน เห็นไหม ข้อวัตรปฏิบัติของพระ-กรรมฐาน เวลาทําก็ต้องทําจริงทําจังอย่างนั้น เวลาทําจริงทําจังอย่างนั้นนะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านมีชื่อเสียงขึ้นมา ลูกศิษย์ลูกหามหาศาล เวลาไปหาหลวงปู่มั่น เวลาสดับฟังธรรมต่างๆ ก็ออกมาสนทนาธรรมต่อเนื่องกันไป

ไปคุยกับพระ พระที่มีชื่อเสียงฟัง พระที่มีชื่อเสียงเขาตกใจนะ “อู้ฮู! ต้องทําขนาดนั้นเชียวหรือ” นั่นแสดงว่าไม่เคยทํา คนไม่เคยทํา ไม่เคยทําจะเป็นแบบนั้น เวลาไม่เคยทําก็ทําตามแต่อํานาจวาสนาของตน เวลาทําตามอํานาจวาสนาของตนขึ้นมาแล้ว แล้วก็ปฏิบัติกันไป เวลาปฏิบัติไป มีมาก ดูจิตๆ ไม่ต้องใช้ความคิดเลย มันก็เป็นไปไม่ได้ เพราะไม่ใช้ความคิดเลยมันไม่มีปัญญา ไอ้ใช้ปัญญาๆ ไปเลย ใช้ปัญญาไปเลยโดยไม่ต้องทําสมาธิ มันก็เป็นไปไม่ได้ เพราะปัญญาอย่างนั้นน่ะคอมพิวเตอร์มันดีกว่า ปัญญาประดิษฐ์มันคิดได้ดีกว่า

แต่ถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญาทุกคนไม่เคยรู้จัก ทุกคนไม่เคยเห็นภาวนามยปัญญา ถ้าทุกคนเคยเห็นภาวนามยปัญญาแล้วจะไม่สอนกันแบบที่สอนๆ กันอยู่นี่ไง ไอ้ที่สอนๆ กันอยู่นี่ เขาบอกเลย เขาบอกว่า “ปฏิบัติใหม่ๆ เข้าใจว่าวิปัสสนาสายตรงๆ แนวทางสติปัฏฐาน ๔ การปฏิบัติวิปัสสนาสายตรงมันจะเป็นวิปัสสนา ไอ้พุทโธๆ มันเป็นสมถะร้อยแปดพันเก้า” แต่! แต่ไอ้นี่ผู้ถาม ถามมาโดยตัวเองเลย ตัวเองเป็นคนที่ไปเห็นจริงตามนั้นเลย ไปเห็นตามนั้น เห็นไหม แล้วเวลาเขาสรุปลงไอ้นั่นเป็นวิปัสสนึก ไอ้ที่เขาทํากันน่ะวิปัสสนึก แล้วบอกเลย “ถ้ามันเป็นอย่างนั้น”มันบอกว่า “มันเป็นแค่ปัญญาอบรมสมาธิ”

ปัญญาอบรมสมาธิมันเริ่มต้นมาจากหลวงตา ธรรมดาสมาธิอบรมปัญญา ที่ทําสมาธิ ทําสมาธิกัน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านสอนทําความสงบของใจ ใจสงบแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญา ทําสมาธิแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ทําศีล สมาธิ ปัญญา แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านมีเทคนิคของท่าน คือทําไปแล้วบางทีมันไม่สะดวก ทําไปแล้วมันไม่ตรงจริตนิสัย ท่านก็ใช้ปัญญาของท่าน

ท่านบอกเลยเหมือนต้นไม้ หลวงตาท่านเปรียบนะ เหมือนต้นไม้ต้นหนึ่ง เราโค่นมันไม่ได้ ต้นใหญ่มาก เราไม่มีสติปัญญา เราไม่มีกําลังพอ ท่านบอกว่า เราก็เลาะกิ่งมันไปทีละกิ่งสองกิ่ง ตัดไปเรื่อย เห็นไหม ทอนไปเรื่อย ทอนลงมาจนเหลือสุดท้าย แล้วเราค่อยมาขุดรากถอนโคนมันก็จบ นี่คือปัญญาอบรมสมาธิ

แต่ถ้าสมาธิอบรมปัญญา ต้นไม้ทั้งต้น เห็นไหม เขาโค่นที่โคน เวลาโคนต้นไม้ใหญ่ๆ เขาตัดที่โคน เวลาล้มลงตึ้งเลย เห็นไหม นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ ไป มันจะมีอาการที่ต้นไม้ใหญ่มันล้ม เห็นไหม ต้นไม้ใหญ่เวลามันล้ม มันจะฟาดไปหมดเลย แล้วมันรุนแรง นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพุทโธๆ ไป มันจะมีอาการเหมือนมันจะวูบ จะมีอาการดูดดื่มมาก

แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เห็นไหม มันเหมือนกับตัดกิ่ง ตัดก้าน ตัดทีละกิ่ง ตัดเล็กตัดน้อยมา เวลาไปขุดโคนต้นมันปกติ มันไม่มีอะไรเสียงดัง ไม่มีอะไรกระทบกระเทือน เพราะอะไร เพราะเราใช้ปัญญาไล่ต้อนเข้ามา จะบอก ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ สิ่งที่เขาทําๆ กันอยู่ ถ้าเป็นพุทธจริต เพราะเวลาเราปฏิบัติของเรา ด้วยประสบการณ์ของเรา

ถ้าเป็นสมาธิอบรมปัญญาก็ปฏิบัติแบบพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะท่านกําหนดสมาธิก่อน ดูสิ เวลาเป็นพระโสดาบันแล้วมาบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ยังง่วงเหงาหาวนอน ยังจะนั่งหลับ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปโดยฤทธิ์ให้แหงนหน้าดูดาว ให้เอานํ้าลูบหน้า ให้ตรึกในธรรม ถ้ามันยังง่วงอยู่นอนซะ นอนเลย ตื่นแล้วค่อยมาปฏิบัติ ทําสมาธิให้เข้มแข็งขึ้นมา นี่สมาธิอบรมปัญญา

แล้วถ้าปัญญาอบรมสมาธิ พระสารีบุตร พระสารีบุตรมีปัญญามาก ต้องใช้ปัญญานํา ต้องใช้ความคิด ความคิดพิจารณาให้มันหดสั้นเข้ามา หดสั้นเข้ามา ถ้าหดสั้นเข้ามาแล้ว เวลามันหดสั้นเข้ามามันก็เป็นสมาธิ แต่สมาธิเดี๋ยวก็ต้องคิดอีก ก็ต้องใช้ปัญญาไล่เข้ามา

เป็นสมาธิอบรมปัญญา ทีนี้คําว่า “สมาธิอบรมปัญญา” มันใช้ปัญญาไง มันใช้ปัญญาตรึกในธรรม อย่างที่พระพุทธเจ้าสอนพระโมคคัลลานะ ให้แหงนหน้าดูดาว ให้เอานํ้าลูบหน้า ถ้าง่วงนอน เวลาเรานั่งสมาธิง่วงเหงาหาวนอน ให้เอานํ้าลูบหน้า ให้ตรึกในธรรม ให้ตรึกในธรรมก็คิดในเรื่องธรรมะไง คิดในเรื่องธรรมะอย่าไปคิดเรื่องโลก ให้คิดเรื่องธรรมะ ตรึกในธรรม มันก็เป็นแทนคําบริกรรม นี่สมาธิอบรมปัญญา

ถ้าสมาธิอบรมปัญญา ถ้าอบรมปัญญา ถ้าคนมีสติปัญญา คนที่เคยทํา เขายืนยันได้ว่า อย่างมากที่เขาบอกว่าใช้ปัญญาไปเลย ปัญญาไปเลย อย่างมากถ้าถูกต้องเป็นสมาธิอบรมปัญญา แต่มันอย่างที่ไม่ถูกต้อง มันผิด มันเลยเป็นมิจฉา มิจฉาเพราะความหลงผิดไง เพราะความหลงผิดปั๊บ เข้าใจว่าสิ่งนั้นเป็นวิปัสสนา เข้าใจว่าสิ่งนั้น แล้วเวลาเป็นแล้วก็เป็นแค่นี้ เป็นแค่มันว่างๆ เขาบอกว่ามันสงบลงมา เห็นไหม มันสงบได้ มันแค่เป็นสมาธิอบรมปัญญา เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันสงบระงับก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันซื่อสัตย์ก็เป็นอย่างนี้

แต่ไอ้ที่พระที่พูดๆ อยู่นี่ ว่าใช้ปัญญาไปเลย ใช้ปัญญาไปเลย แล้วมันไม่ยอมรับ ไม่ยอมรับ ไม่ยอมรับเพราะอะไร เพราะมันเสื่อมหมด มันอยู่ไม่ได้ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ไม่มีสิ่งใดอยู่ได้หรอก ไม่มี แต่ถ้ามันไม่มีแล้วมันก็ต้องเสื่อมออก มันก็ต้องคลายออกเป็นเรื่องธรรมดา คลายออกเป็นธรรมดา ทําไมเขาไม่ยอมรับล่ะ

แต่ทําไมผู้เขียนนี้ยอมรับล่ะ เพราะผู้เขียนมานี้ยอมรับเพราะอะไร เพราะมันเป็นจริงไง มันเป็นจริงสําหรับที่ผู้ปฏิบัติจริงตามข้อเท็จจริงไง แต่เขายังละเมอเพ้อพกกันอยู่นะ ยังมีฝ่ายที่ละเมอไปไง มันเลยไม่เป็นความจริง ถ้าไม่เป็นความจริงมันก็ไม่เป็นความจริงอย่างนั้น

ฉะนั้น เขาบอกว่า คําว่า “บริกรรม” เขาบอกว่า “สิ่งที่เขาปฏิบัติ ปฏิบัติเริ่มต้น เขาใช้คําว่า จินตนาการไปเลย เขาไม่มีคําบริกรรม”

ไอ้คําบริกรรม คําบริกรรมนี่สําคัญ เพราะว่าอะไร เพราะหลวงปู่มั่นท่านสั่งหลวงตาไว้ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ อย่าทิ้งผู้รู้ก็อย่าทิ้งใจของเรา อย่าทิ้งพุทโธก็อย่าทิ้งคําบริกรรม คําว่า “พุทโธๆ” คือคําบริกรรมไง อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ แล้วเราจะไม่เสียหาย เพราะเราอยู่กับผู้รู้ เราอยู่กับพุทโธ เรารักษาของเราตลอดไป มันก็จะเจริญงอกงามของมันไป เราไม่ออกไปยึดมั่นถือมั่นสิ่งอื่นที่มันเข้ามาในความรู้สึกของเรา เราอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธของเราจะไม่เสียหาย นี่เป็นคําสั่งของหลวงปู่มั่นเลย

ฉะนั้น คําว่า “คําบริกรรมของเขา” เขาบอกว่าคําบริกรรมของเขา คือว่าคิดพุทโธ คิดว่าตายๆๆ คิดว่าซากศพ ถูก คําบริกรรมเป็นอย่างนั้น แต่! แต่เขาไม่มีคําบริกรรม เพราะคําบริกรรมเป็นการยึดเกาะ คือจิตมันยึดเกาะ ถ้าจิตมันยึดเกาะคือคนที่มีหลักเกณฑ์ คนที่มีหลักเกณฑ์ทําอะไรโดยหลัก ถ้าเรามีองค์ความรู้ เราทําด้วยความรู้นั้น ทําสิ่งใดผลของมันก็ต้องให้ผลตามข้อเท็จจริง ถ้าเรามีพุทโธๆ ของเราไป คือ เราไม่ออกไปเรื่องอื่น มันจะเสื่อม มันจะปานกลาง มันจะดีขนาดไหน เราอยู่กับพุทโธของเรา มันไม่เสียหาย ถ้าเหตุผลมันพอ มันก็สงบ สงบเราก็อยู่กับความสงบนั้น

เขาบอกว่า “คําบริกรรมคือพุทโธ คือสังโฆ คือคิดเรื่องซากศพ แต่เขาไม่ได้คิดอย่างนั้น เขาคิดเรื่องความตาย คิดเรื่องความสุข คิดให้มันผ่อนคลาย คิดให้มันกว้างขวางออกไป มันก็สลดสังเวชได้ มันสลดสังเวชได้”

ใช่! พอสลดสังเวชได้คือปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิแล้ว เวลามันหยุดแป๊บเดียว เพราะว่ามันหยุด หยุดแล้วโดยธรรมชาติ เพราะมันไม่มีคําบริกรรม คือไม่มีที่ยึดเกาะไง พอไม่มีที่ยึดเกาะ เวลาเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลามันปล่อยวางแล้ว ถ้ามันว่างอยู่ พอมันว่างปั๊บ เราคิด มันหยุดคิดไง หยุดคิดเราก็ใช้พุทโธต่อไป ใช้พุทโธต่อไป ถ้ามันต่อเนื่องไปนะ แต่ถ้ามันไม่ต่อเนื่องไป เห็นไหม มันก็ออกคิดอีก มันต้องฝึกหัดอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า ถ้าความชอบธรรม ความชอบธรรมคือมันเป็นมรรคเป็นผลไง ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล แต่ถ้าสิ่งที่ทําๆ มามันไม่ชอบธรรม พอไม่ชอบธรรม มันก็เป็นไปตามที่ประสบการณ์มันเป็นจริง มันเป็นอย่างนี้จริงๆ ไม่เป็นอย่างอื่นหรอก เพียงแต่ซื่อสัตย์หรือไม่

คําว่า “ซื่อสัตย์นะ” ซื่อสัตย์คือว่าเป็นตามข้อเท็จจริง แล้วอีกอย่างหนึ่งก็เป็นผู้ที่ปฏิบัติเอง เพราะคนที่ปฏิบัติเขาต้องการมรรคต้องการผล ไม่ใช่ปฏิบัติพอเป็นพิธี ไอ้นี่ก็ปฏิบัติพอเป็นพิธีไง แล้วสิ่งที่ยืนยัน ยืนยันเพราะมีครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติแล้ว ท่านประสบผลสําเร็จตามความเป็นจริง เราก็อ้าง อ้างว่าเป็นอย่างนั้น

แล้วนี่ เห็นไหม บอกเลย “เวลาปฏิบัติไปแล้ว เขาบอกว่า เวลาจิตเขาเสื่อม เสื่อมจากความสงบ แล้วมันเข้ายากแสนยาก มันปล่อยให้ความเสื่อมไป เพราะเข้าใจว่ากิเลสมันหมดแล้ว เข้าใจว่ากิเลสมันหมดแล้ว ความสงบนี้คือมรรคคือผล”

เพราะเข้าใจว่าความสงบนี่คือมรรคคือผล ถ้ามิจฉาทิฏฐิมันคิดอย่างนี้ ความมิจฉาทิฏฐิ ๑. ๒. กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันปิดหูปิดตาหนึ่ง แล้วปฏิบัติไปมันไม่มีมรรคไม่มีผลตามความเป็นจริง มันก็เอาวิปัสสนึก เอาความนึก เอาความจินตนาการ

เวลาปฏิบัติไปถ้าตามข้อเท็จจริงนะ มันก็เป็นตามข้อเท็จจริง แต่ตามข้อเท็จจริงนั้นมันก็ยังเป็นอนัตตา มันก็ยังแปรปรวน มันเป็นอนัตตาในตัวมันเองอยู่แล้ว แต่เราไม่รู้ไม่เห็นของมันไปไง ถึงถ้ามันเป็นจริง มันก็เปลี่ยนแปลงของมัน มันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ ถ้าเป็นความเป็นจริง แต่ถ้ามันไม่ตามความเป็นจริงคือมันไม่มีผลไง มันไม่มีผลตามความเป็นจริงอันนั้น

ฉะนั้น พอเขาเข้าใจผิด เขาบอกว่า “เขาเข้าใจผิด เขาคิดว่ากิเลสเขาหมดแล้ว ความสงบนี้คือมรรคผล กระบวนการของมันจบแล้ว ผมเข้าใจที่ว่าคือผมวิปัสสนาแล้วไง”

โดยความเป็นจริงมันเป็นอย่างนี้ อย่างนี้มันก็อยู่ที่วุฒิภาวะ ถ้าวุฒิภาวะคนที่มีการศึกษา คนที่มีจุดยืนนะ เขาก็ต้องว่ามีหลักการมีเหตุมีผลถึงจะเชื่อได้ ไอ้นี่เอาแต่ความรู้สึกของตนไง เอาตามความถูกใจ ไม่ต้องเอาความถูกต้อง เอาความถูกต้องดีงาม มันไม่อย่างนั้นเอาความถูกใจ ถ้าเอาความถูกใจขึ้นมาแล้ว เวลาจิตที่มันกําลังทําเริ่มต้น มันก็ว่ามันได้ มันก็ว่ามันมีความสุข มันก็ว่ามันเป็นการปฏิบัติธรรม

แต่ผลของมัน เห็นไหม พอเข้าใจแล้ว พอมันเสื่อมแล้วไม่มีทางไป แต่ถ้ามีทางไปนะ เขาก็ทํากันอยู่อย่างนั้น ซํ้ารอยเดิมอยู่อย่างนั้น รักษาใจไว้แค่นั้น แล้วมันเป็นคืออะไร นั่นก็ปุถุชนไง คือไม่มีผลไง ไม่มีผลในการปฏิบัติ ไม่มีผลหรอก ปฏิบัติพอเป็นพิธี ทีนี้พอคําว่า “ปฏิบัติพอเป็นพิธีนะ” มันก็ทางโลก

ฉะนั้น ทุกคนจะต้องมาสมบุกสมบันอย่างเราใช่ไหม จะต้องมาสมบุกสมบันแบบครูบาอาจารย์ใช่ไหม ครูบาอาจารย์ของเราท่านมีเป้าหมายพ้นจากทุกข์ ท่านก็ทําจริงทําจังโดยความเป็นจริงของท่านไง ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมไง

แต่ที่ผู้ปฏิบัติ ปฏิบัติ เพียงปรารถนาจะมีความสุข ถ้าปรารถนามีความสุข ดูสิ อย่างโดยทั่วไป บริษัท ๔ บริษัท ๔ เขาก็มีสิทธิในการปฏิบัติใช่ไหม จะเด็กน้อย จะอย่างไร ถ้ามีสํานักปฏิบัติ เขาปฏิบัติมาเพื่อฝึกหัดสติๆ ฝึกให้มีสมาธิ แต่ไอ้มรรคไอ้ผลมันต้องเริ่มต้น ไอ้นี่มันอนุบาล อนุบาลเริ่มต้นมันก็ทํากันแค่นั้น แล้วการทําอนุบาลอย่างนั้นมันจะบรรลุธรรมได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ มันปฏิบัติพอเป็นพิธี พอเป็นวัฒนธรรมของชาวพุทธเท่านั้นแหละ

แต่นี้ปฏิบัติอย่างนั้นเราก็สาธุ สาธุว่าอย่างน้อย เห็นไหม ระดับของทาน ระดับของศีล ระดับของภาวนา เขาหัดภาวนากันบ้าง มันก็เป็นประโยชน์กับเขา แต่! แต่มันไม่อย่างนั้น พอเริ่มมีการภาวนาขึ้นมาก็อ้างมรรคอ้างผล มรรคผลเอามาขายกัน ชี้เลย คนนี้ได้โสดาบัน คนนั้นได้โสดาบัน มึงจะบ้า!

ความเป็นโสดาบัน คนที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ครูบา-อาจารย์เราท่านจะได้ขั้นได้ตอนแต่ละทีน่ะ เขาลงทุนลงแรงขนาดไหน ลงทุนลงแรงขึ้นมามันเป็นความจริงเพราะอะไร เพราะมีครูบาอาจารย์ท่านตรวจสอบจริงๆ ไง ท่านตรวจสอบจริงๆ มันเป็นจริงไหม เพราะครูบาอาจารย์อย่างที่ว่า ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล จากปุถุชนคนหนา วิปัสสนึกไปเรื่อยๆ แล้วเป็นกัลยาณชน ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติพอมีแนวทางแล้ว แล้วถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ยกขึ้นโสดาปัตติมรรค

ขณะยกขึ้นสู่โสดาปัตติมรรค มันก็เหมือนกับทางโลก ทําโครงการใดโครงการหนึ่ง ถ้าทําโครงการใดโครงการหนึ่ง ทําโครงการนั้นสําเร็จหรือไม่สําเร็จ ถ้าทําโครงการนั้นไม่สําเร็จ ทําโครงการแล้วมันล้มเหลว ทําโครงการแล้วจบสิ้นไม่ได้ โครงการนั้นก็อยู่ส่วนโครงการ คือว่าเป็นโสดาปัตติมรรคแล้วก็เสื่อมลง ไม่มีขึ้นน่ะ มันไม่ขึ้นไปอีกหรอก ถ้าทําโครงการใดโครงการหนึ่ง ประสบความสําเร็จจนปิดโครงการได้ จบโครงการนั้นถึงจะเป็นโสดาปัตติผล

มันมีโครงการนั้นเป็นเครื่องยืนยัน มันมีผลงาน มันมีงานกระทําเป็นเครื่องยืนยัน นี้เครื่องยืนยัน งานคืออะไร ก็ไม่รู้จักอีก ก็เลยวิปัสสนึก ก็คุยกันไปไง คุยกันไปมันก็ไม่ชอบธรรม มันไม่ชอบ ปฏิบัติโดยไม่ชอบตลอด แต่มันเป็นสิ่ง เพราะคําพูดมันสะเทือนนะ “เพราะปฏิบัติใหม่ๆ เข้าใจว่าวิปัสสนาสายตรง ถ้าจะเป็นพระอรหันต์แบบสุกขวิปัสสโกก็ได้ ไม่ต้องทําสมาธิไง แต่พอทําเลยให้เข้าใจผิดมหันต์ไปเลย ว่าวิปัสสโกหรือไม่วิปัสสโก ต้องมีสมาธิทั้งหมด” เห็นไหม

ทําให้เวลาเขามีความเห็นถูกต้องขึ้นมาแล้ว จะวิปัสสโกหรือไม่วิปัสสโก ต้องมีสมาธิทั้งหมด เพราะสมาธิมันเป็นมรรค มันเป็นมรรคตัวหนึ่งในมรรค ๘ แล้วบอกว่าไม่ต้องเลย แล้วที่ใช้ปัญญาไปเลย ใช้ปัญญาไปเลย ไม่ต้องทําสมาธิ เวลาทําสมาธิก็บอกว่ากําหนดดูจิตๆ ก็ไม่ต้องใช้ความคิดเลยเหมือนกัน ห้ามคิด ห้ามคิด ทั้งๆ ที่ความจริงคิดเท่าไรก็ไม่รู้ต้องหยุดคิด แต่ก็ต้องใช้ความคิด

เวลาคนจริงเขาพูด มันมีปัญญาอยู่ เราจะพูดให้มันปิดช่องของปัญญาเลยมันเป็นไปไม่ได้ ไอ้เรื่องความคิด ความคิดน่ะ คิดจนไปปิดกําลังของใจ มันก็เป็นไปไม่ได้ ใจไม่มีกําลังมันจะทํางานได้อย่างไร ไม่มีสมาธิ ไม่มีกําลัง ไม่เข้าสู่ใจของตน มันจะเกิดวิปัสสนาได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นเรื่องโลกๆ ไง

เพราะตัวสมาธินี่แหละ ตัวจิตของเรา ถ้าตัวจิตของเรา เขาบอก “ถ้าเป็นสมาธิเป็นตัวตน” ใช่! ก็ตัวตนน่ะสิ ถ้าไม่ตัวตนจะเอาอะไรวิปัสสนาล่ะ ก็กิเลสมันอยู่ที่จิตนั้น กิเลสมันอยู่ที่ตัวตนนั้น กิเลสของเราก็อยู่ในใจเรานี่แหละ แล้วถ้าใจของเรา ไม่เริ่มต้นวิปัสสนาจากใจเรา จะไปวิปัสสนาที่ไหน อ้าว! ก็ใจมันตัวเกิด อ้าว! ก็ใจตัวมีกิเลส ไอ้ที่จะพ้นก็ใจเป็นผู้พ้น แล้วถ้าไม่เข้าสู่ตัวตน มันจะไปเข้าตรงไหนล่ะ

เขาบอก “สมาธิเป็นตัวตนนะ เขารังเกียจไง ว่ามันเป็นกิเลส ตัวตนนี้มันเป็นอัตตา มันน่ารังเกียจ” ไอ้พวกเกลียดตัวกินไข่ ทั้งๆ ที่เป็นตัวมันเอง มันยังไม่รู้จักตัวมันเอง มันยังรังเกียจอีกด้วย ทั้งๆ ที่ไม่รู้จักตัวเองเลย แต่ถ้ารู้จักตัวเองมันถึงจะเป็นความชอบธรรม ถ้าความชอบธรรม ถ้าไม่ชอบธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ ถ้าไม่ชอบมันก็จะมีปัญหาอย่างนี้ แต่นี่มีปัญหานะ นี่คือข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงคือสัจจะ คืออริยสัจ

แต่ทีนี้พูดถึงว่าผู้ที่เข้าใจเขาเข้าใจเอง แล้วเขียนเอง เขียนมาเองเลยนะ ถ้าจะเป็นสุกขวิปัสสโกหรือไม่โกก็แล้วแต่ เขียนมาเองเลย เพราะอะไร เพราะเวลาเขาพูด เขาพูดไปอย่างนั้น พูดพระอรหันต์ประเภทนั้น ประเภทนั้น ประเภทนี้เป็นอย่างนี้ ประเภทนั้นเป็นอย่างนั้น แต่ความจริงมันไม่ใช่

พระอรหันต์คือพระอรหันต์ พระอรหันต์มีหนึ่งเดียวเท่านั้น แต่ที่มันแตกต่าง แตกต่างเพราะว่าจริตนิสัย นิสัยเขาสร้างบารมีมาขนาดไหน เขาทํามาอย่างไร มันก็ได้อย่างนั้น ถ้าทําไม่ตรงจริตนิสัยมันไม่เข้าถึงกิเลส มันก็ฆ่ากิเลสไม่ได้ ถ้าจริตนิสัย คนชอบสิ่งใดก็ต้องไปแก้ไขสิ่งที่ความชอบเขา ไปชําระล้างกันสิ่งที่ความชอบในใจเขา แล้วทําลายกิเลสในใจของเขาออกไป การทําลายกิเลสนั้นนั่นน่ะคือพระอรหันต์ แต่ถ้าเป็นประเภทใด ประเภทใดก็อยู่ที่วิธีการทํานั้น วิธีการนั้นทํามาแล้วได้มรรคผลแค่ไหน ถ้าได้ถูกต้องดีงามมันก็เป็นความจริง

ถ้าไม่ถูกต้องดีงาม มันก็ไม่เป็นความจริงขึ้นมา ไม่เป็นความจริงก็โดนกิเลสหลอกไง โดนกิเลสหลอกไป เห็นไหม สิ่งที่ว่าเข้าใจผิด เขามีเป้าหมายให้เราเข้าใจอย่างนี้เพราะอะไร เพราะเขามีความรู้เท่านี้ เขามีความรู้เท่านี้ แล้วเขาคิดว่าเขาเป็น แล้วคนที่ศึกษามาปฏิบัติเข้า แล้วมันไม่จริง แล้วผู้สอนจริงไหม มันก็ไม่จริง พอไม่จริงขึ้นมา แต่มันอิงไง

ฉะนั้น ถึงบอกว่าเวลามีผู้ที่ศรัทธาเขาไปหาหลวงตาไง บอกว่า “เขาเคารพพระป่ามาก เคารพลูกศิษย์หลวงปู่มั่นมาก” หลวงตาท่านพูดเลย “ในลูกศิษย์หลวงปู่มั่นก็มีทั้งดีและเลว คือมีจริงกับปลอม ปลอมเยอะ”

ถ้ามีจริง จริงนี่หลวงปู่มั่นท่านภูมิใจ หลวงปู่มั่นท่านภูมิใจกับลูกศิษย์ของท่านที่ขวนขวายที่ทําจริงนะ เพราะท่านเองก็ขวนขวายมา เพราะคนที่ประพฤติปฏิบัติ ถ้าได้ความจริงขึ้นมาได้มาจากใคร ได้มาจากรัตนตรัย ได้มาจากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่มีพระธรรม ไม่มีพระอัญญาโกณทัญญะ ไม่มีครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติ ก็ไม่มีพระสงฆ์ สิ่งที่พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ คือผู้ที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มีสัจจะความจริงในใจนั้นแล้วเป็นแก้วสารพัดนึก ท่านมีเป้าหมาย คือวิธีการที่ท่านทําประสบความสําเร็จแล้ว

แล้วพวกเราเอาสิ่งนั้น เอาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึก เป็นที่พึ่งของเรา แล้วเราประพฤติปฏิบัติ เราเห็นคุณค่าไหม ถ้าเห็นคุณค่าขึ้นมา เห็นไหม ท่านถึงพยายามจะสืบต่อ สืบต่อให้เกิดศาสนทายาท เกิดธรรมทายาท ถ้าเกิดธรรมทายาท ถ้าผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ท่านชื่นชม ท่านภูมิใจมาก ท่านชื่นชม ท่านภูมิใจ เพราะท่านขวนขวายอยู่ก็เพราะเหตุนี้เหตุเดียวเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วเผยแผ่ธรรม เผยแผ่ธรรม เพราะเหตุนี้เหตุเดียวเลย เหตุที่ว่าธรรมะให้มันคงอยู่ ธรรมะให้มันสืบต่อไป หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็ทําแบบนั้น แต่ไอ้พวกที่สายตรง ไอ้สายตรงนี่แหละ ไอ้ทางลัดสั้นนี่แหละ มันทําลายทั้งนั้นเลย เพราะมันไม่มีข้อมูลตามความเป็นจริงไง

ฉะนั้น เขาบอกว่า “มันเป็นวิปัสสนาสายตรง เขามีความเห็นผิดอย่างนั้น”

ไม่ใช่! ไม่ใช่! เขาเองคนที่อธิบายคนที่สั่งสอนมาเขาไม่เป็น เขาไม่รู้ เขาได้แค่นั้น ก็ได้แค่นี้แหละ ก็ผู้ที่ถามมาก็ทําแบบเขาจนสิ้นกระบวนการแล้วได้แค่นี้ๆ สรุปเขาก็บอกว่า “มันเป็นวิปัสสนึก มันไม่เป็นความจริง มันเป็นความเข้าใจผิด”

ตอนนี้ถ้าผู้ที่ซื่อสัตย์นะ ถ้าเราซื่อสัตย์กับธรรม เราซื่อสัตย์กับธรรม ถ้าผิดพลาดอย่างไร เราก็ต้องแก้ไข ผิดพลาดอย่างไร เราก็ทําให้มันถูกต้องซะ แต่นี่มันไม่ซื่อสัตย์กับธรรมไง มันไม่ซื่อสัตย์กับธรรม แล้วพยายามบิดเบือน พยายามจะตีความเข้าข้าง เข้าข้างกิเลส มันก็เลยเป็นกิเลสไปหมดเลย ปฏิบัติธรรมไม่สมควรแก่ธรรม ปฏิบัติธรรมไม่ใช่ธรรมเลย

แต่ถ้าเป็นธรรม เขาถึงบอกว่า “เพราะมรรค ๘ ต้องมีสัมมาสมาธิ คือสมาธิที่ถูกต้องชอบธรรมด้วย ถ้าไม่อย่างนั้นจะเป็นวิปัสสนึกไปหมดเลย” นี่ไง ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ เป็นสมาธิที่ชอบธรรม แล้วเวลาทําขึ้นมาแล้ว เขาไม่สงสัยในเรื่องของสมาธิ เพราะสมาธิถ้ามันน้อยไปมันก็เป็นจินตนาการ สมาธิมากไปมันก็ไปติดสุข แล้วเริ่มต้นอย่างไรล่ะ

นี่ไง เวลาหลวงปู่ดูลย์ท่านสอน เห็นไหม สิ่งที่มีความคิดทั้งหมดนี้ ผลของมันคือสมุทัย ความคิดของเราปกติที่เราคิดกันอยู่นี่ ที่เขาบอกว่า “ใช้ปัญญาไปเลย ใช้ปัญญาไปเลย” เป็นสมุทัยทั้งนั้น หลวงปู่ดูลย์ท่านบอกว่า ความคิดโดยปกติเป็นสมุทัย ผลของมันเป็นทุกข์ ต้องหยุดคิด ถ้าหยุดคิดๆ พอหยุดคิดนะ ความคิดทั้งหมดที่คิดอยู่นี่เป็นสมุทัย ผลของมันเป็นทุกข์ ถ้าเวลาจิตเห็นจิต เห็นไหม เวลาจิตเห็นจิตเป็นมรรค ผลของจิตที่เห็นจิต ผลของจิตที่เห็นจิตเป็นนิโรธ เป็นนิโรธคือหมดกิเลสเป็นชั้นๆ ไป

อันนี้ก็เหมือนกัน แต่ถ้าพูดถึงว่า ถ้าสมาธิ สมาธิน้อยมันก็เป็นจินตนาการ สมาธิมากมันก็ติดในสุขนั้น ถ้าติดในสุขนั้นมันก็กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ หรือกําหนดพุทโธๆ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา เขาถามว่า “หากให้หลวงพ่อบอกการทําความสงบต่อเนื่อง” คือจะกลับมาปฏิบัติใหม่ว่าอย่างนั้นเถอะ คือจะกลับมาปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วให้ได้ผลตามความเป็นจริง ถ้าให้ผลตามความเป็นจริง เห็นไหม ก็กลับมาถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันปล่อย มันปล่อย นี่ไง พอมันปล่อย พอปล่อยมันก็คิดอีก คิดอีก เราก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้าไปบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้า แล้วต้องสังเกตตรงนี้ สังเกตที่ว่าจิตเห็นอาการของจิต คือจิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง จิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงเพราะอะไร เพราะจิตมันสงบไง

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิจิตมันสงบ จิตมีกําลังของมัน ถ้ามีกําลังของมัน มันจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม การเห็นนี้เป็นอยู่ที่จริตนิสัย ถ้าจริตนิสัยถ้ามันเห็นอย่างไร นี่คือจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นจิตคือจิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ แต่หลวงปู่ดูลย์ท่านไม่พูดเป็นปริยัติไง ไม่พูดบอกว่าจิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ท่านบอกว่า “จิตเห็นจิต” จิตเห็นจิตคือจิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ แล้วเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามสัมมาทิฏฐิความเห็นถูกต้องดีงาม นี่ท่านบอกนี่คือมรรค

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบแล้วให้สังเกตตรงนี้ เขาบอกว่า “ผมจะพัฒนาต่อไปอย่างไรไง แล้วถ้าหากจิตสงบแล้ว สงบมาก สงบน้อยแค่ไหนที่จะใช้ปัญญา ที่จะเห็นอริยสัจได้จริงๆ” พอจิตมันสงบแล้ว เราใช้ปัญญาอบรมสมาธินะ จิตสงบ คือจิตมันปล่อยขึ้นมามันก็มีความสุข เพราะเราใช้ปัญญาของเรา เราใช้ปัญญาของเราพอสงบแล้วมีความสุขมากนะ แล้วรู้ด้วย

แต่ถ้าใหม่ๆ มันไม่รู้ไง ว่ามันปล่อยอย่างไร ไอ้ที่เวลาไม่ปล่อย เวลามันคิดไม่รู้นะ มันคิดจนเหนื่อย จนทุกข์ยากไม่รู้หรอก แต่มันปล่อย เอ๊ะ! ปล่อยอย่างไร เออ! มันสุขน่ะ พอมันปล่อยมันจะเบา พอเบาแล้ว เออ! คืออะไร งงๆ เดี๋ยวคิดอีกแล้ว มันจะไวมาก เพราะจิตมันจะคิดเร็ว

เราใช้ปัญญาของเราให้พร้อม พอมันปล่อยมา เห็นไหม ปล่อยปั๊บ เดี๋ยวก็คิดอีก พอเราเห็นความแตกต่างระหว่างคิดกับหยุดคิด ระหว่างคิดกับที่มันปล่อย เราเห็นหลายครั้งเข้า มันก็รู้วิธีแล้ว อ๋อ! พออ๋อขึ้นมาเราก็ใช้ปัญญาไล่เข้าไป ไล่พอมันปล่อย ปล่อยถ้าเรามีสติทันนะ เรานึกพุทโธต่อเนื่องเลย ถ้าไม่นึกพุทโธเดี๋ยวก็คิด คิดอีกก็ไล่ไปจนกว่ามันจะมีกําลัง พอมันจะมีกําลัง พอมีกําลัง เวลามันจะคิด เวลามันปล่อย ปล่อย เวลาจะคิดนั่นน่ะคืออาการ

ถ้าเป็นหลวงตาท่านจะบอกคําว่า “เสวย” จิตเสวยอารมณ์ จิตของเราเสวยความคิด จิตจริงๆ มันเป็นธาตุรู้ เป็นความรู้สึก สมาธิคืออารมณ์ที่เป็นหนึ่งไม่พาดพิง คือความรู้เป็นหนึ่ง ไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น ถ้าเป็นสมาธิจิตมันเป็นตัวจิตแท้ๆ มันไม่พาดพิงใดๆ ทั้งสิ้น คือสมาธิ

เวลามันจะคิดมันต้องพาดพิงอารมณ์ มันต้องพาดพิง มันมีขั้วบวกขั้วลบ มันพาดพิง แต่เราไม่รู้ไม่เห็นไง มันก็คิดไป แต่ถ้าเราหยุดบ่อยๆ ครั้งเข้า เวลามันจะคิด มันจะพาดพิง คัทเอาท์ เวลาสับมันก็ไป ไม่สับมันก็ไม่ไป เวลาไปถ้ามันทันปั๊บมันเห็นเลย พอจับปั๊บ ถ้าจับนี่รูป ถ้ามันจับเป็นรูปก็ได้ จับเป็นกายก็ได้ ถ้าจับเป็นความรู้สึกก็เป็นเวทนา ถ้าจับเป็นจิต ถ้าจับเป็นธรรม อยู่ที่ปัญญาของคน อยู่ที่วาสนาของคน ถ้ามันจับได้

“หากสงบแล้ว ต้องสงบมากแค่ไหน ถึงจะใช้ปัญญาที่จะเห็นอริยสัจได้จริงๆ”

จิตเห็นอาการของจิตตามความเป็นจริง เห็นจริงๆ ถ้าเห็นจริงๆ พอจับต้องได้แล้ว พอจับต้องได้แล้วนะ มันก็เข้าไปคําสอนหลวงตาอีกน่ะ หลวงตาบอกว่า “การปฏิบัติของกรรมฐาน มีอยู่ ๒ ชนิด มีวิธีการ ๒ อย่าง อย่างหนึ่งคือการขุดคุ้ยหากิเลส อีกอย่างหนึ่งคือใช้ปัญญาฆ่ากิเลส” แล้วเวลาท่านบอกนะ “ทําสมาธิ ทําสมาธิ สมาธิมันเหมือนเอาสมาธิรวบไว้เหมือนเกี่ยวข้าว สมาธิคือรวบข้าวเข้ามา ปัญญาคือเคียว ท่านบอกสมาธิจับ ปัญญาตัด”

หลวงตาท่านพูดบ่อย ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์นะ ท่านเทศน์ของท่านด้วยความชํานาญของท่าน แต่ไอ้คนฟังไม่รู้เรื่องหรอก ไม่เป็น แต่ถ้าคนเป็นฟังนะ มันเข้าใจไง หลวงตาจะบอกว่า “สมาธิจับข้าวไว้” คือเราจะเกี่ยวข้าว เรารวบข้าวไว้ด้วยสมาธิ เราจะตัดด้วยปัญญาคือเคียว ปัญญาเท่านั้นที่จะตัดกิเลส ปัญญาเท่านั้นที่จะเกี่ยวข้าว สมาธิก็แค่รวบไว้ รวบไว้เท่านั้น

นี่พูดถึงว่า นี้คือว่าเวลาถ้ามันขุดคุ้ยหากิเลส เห็นไหม สมาธิจับกิเลส ปัญญาตัด ถ้ามันตัดก็ต้องฝึกหัดตัดอีก ฝึกหัด ฝึกหัดตัดก็ฝึกหัดใช้ปัญญานี่ไง ฝึกหัดใช้ของเรา พอมันจับได้แล้ว พอจับได้มันจะมีอาการสะเทือน เพราะขุดคุ้ยหากิเลสเหมือนกับที่หลวงตาท่านพูด เราจับปลามา เรานึกว่าปลา เราจับงูมานึกว่าปลา จับมั่นคงนะ จับมั่นเลยเพราะปลา เข้าใจว่าปลา อู้ฮู! จับมั่นเลย พอพ้นนํ้า อู้ฮู! มันงู สลัดผลัวะ! สลัดทิ้งเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตเห็นจิต ขุดคุ้ยหากิเลส ขุดคุ้ยถ้าเจอจับ จับไว้ จับแน่นเลย แล้วเวลาพิจารณาไป พิจารณาไป มันเป็นงูหรือเป็นปลา แต่ด้วยเวลาจับมันเข้าใจว่าปลาอยู่แล้ว เวลาจับเข้าใจว่าปลา ขุดคุ้ยหา โอ้โฮ! ได้ปลาแล้ว ได้ปลาตัวใหญ่เลย อู้ฮู! ตัวเบ้อเร่อเลย เข้าใจว่าปลา เพราะมันมีอยู่กับเราไง มันถึงความรู้สึก

เราจะบอกว่า จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง จิตขุดคุ้ยเจอกิเลส มันสะเทือนกิเลส เพราะมันจับได้จริงๆ สิ่งที่จับได้จริงๆ มันมีชีวิตจิตใจ มันมีรสมีชาติ มันเป็นกิเลส มันดิ้นมันรน มันรู้สึก เวลาคนภาวนามันจะรู้สึกอย่างนี้ แล้วเวลาไอ้พวกที่มาขี้โม้ มันพูดร้อยแปดเลย แต่ไม่มีอารมณ์ความรู้สึกอะไรเลย เหมือนคนด้านชา คนประสาทไม่สัมผัส ประสาทสัมผัสมันตายด้าน มันไม่รู้อะไรเป็นอะไรเลย แต่มันพูดสติปัฏฐาน ๔ นะ มันพูดถึงมรรคถึงผลเลยนะ แต่มันด้านชา ไม่มีอารมณ์อะไร กระเทือนอะไรเลย

แต่ถ้าเป็นการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง มันมีของมัน แค่ขุดคุ้ยหามัน เจอมัน จับมันได้นี่ก็โอ้โฮ! เป็นลาภมหาศาล ถ้าการปฏิบัตินะ เป็นลาภของเรา เหมือนเราเลย ไปโรงพยาบาล หมอ เป็นอะไร หมอ เป็นอะไร ไม่รู้เป็นโรคอะไร บอกมะเร็ง พรุ่งนี้มึงตาย โอ้โฮ! ขนพองสยองเกล้าเลย นี่ก็เหมือนกัน พอไปเจออะไร อะไร ผลัวะ! กิเลส จับมันได้

หลวงตาท่านเน้นยํ้านะ วิธีการขุดคุ้ยหา มันต้องเป็นวิธีการขุดคุ้ยหา แต่พวกเราไม่ได้คิด คนที่ปฏิบัติโดยที่ปฏิบัติไม่เป็น มันไม่ได้คิดหรอกว่าวิธีการขุดคุ้ยหากิเลสเขาทํากันอย่างไร เราต้องหา หมอเป็นอะไร หมอเป็นอะไร หมอก็ต้องวินิจฉัยโรค แต่ปฏิบัติน่ะธรรมมันวินิจฉัย คุณธรรมในหัวใจเราวินิจฉัยเอง วินิจฉัยว่าอะไรเป็นกิเลส กิเลสเป็นอย่างไร จับกิเลสได้หรือไม่ได้ ถ้าจับได้แล้ววินิจฉัย แล้วทีนี้พอมันจับได้ใช่ไหม ทีนี้ปัญญาล่ะ มรรคน่ะ เข้ามรรคแล้วมันก็วิปัสสนาไป

นี่พูดถึงว่า “หากความสงบมากน้อยแค่ไหน ถึงจะใช้ปัญญาได้ และใช้ปัญญาได้ที่เห็นอริยสัจ”

จิตสงบแล้วฝึกหัดตรงนี้ เพราะว่ามันไม่มีสูตรสําเร็จ ไม่มีสูตรสําเร็จ เพราะว่าจริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน อํานาจวาสนาของคนเบาบางแตกต่างกัน ฉะนั้น การรู้ การเห็น การจับ ก็แตกต่างกัน เว้นไว้แต่การจับครั้งแรก คือเห็นครั้งแรก เห็นแล้วน่ะ เห็นกิเลส คุ้ยหามันเจอแล้ว คราวต่อไปจะได้ตัวมันเรื่อยๆ แต่คราวแรกหาได้ยากมาก

แต่ส่วนได้ ได้แต่เข้าใจว่าเป็นปลา เป็นปลาเรื่อย เข้าใจว่าเป็นปลา เป็นปลา มันก็กัดอยู่กับเราตลอดเวลา แล้วแปลกด้วยนะ กัดแล้วไม่ตายด้วย กิเลสกัดนี่ไม่เคยตาย ปลามันก็กัดอยู่ทุกวันนั่นน่ะ เพราะเราคิดว่ามันเป็นปลา แต่จริงๆ แล้วมันเป็นงู มันเป็นสัตว์พิษ มันเป็นสิ่งที่กัดทอนหัวใจของเราแต่เราไม่รู้ เราไม่รู้ไง

แต่ถ้ารู้ ถ้าเห็นตามความเป็นจริง แล้วถ้าเห็นตามความเป็นจริงแล้ววิปัสสนาไป วิปัสสนาไปมันก็จะเป็นตทังคปหาน คือ มันปล่อยแล้วปล่อยเล่า ปล่อยมากน้อยแค่ไหน มันก็อยู่อํานาจวาสนา เห็นไหม

ฉะนั้น “สิ่งที่ว่าจะทําอย่างไรต่อไป แล้วสมาธิน้อยก็จะกลายเป็นจินตนาการ สมาธิมากก็จะกลายเป็นติดสุข มันบดบัง ไม่อยากให้ทํางานหรือออกใช้ปัญญาอีก ขอคําแนะนําด้วยครับ”

ถ้าคําแนะนํา เห็นไหม สิ่งที่ทํามา มันทํามา เวลาทํามา เห็นไหม เป็นวัฒนธรรมของชาวพุทธ เวลาปฏิบัติก็ปฏิบัติเหมือนกัน เวลากําหนดก็กําหนดเหมือนกัน แต่! แต่ไม่มีครูบา-อาจารย์น่ะ ไม่มีใครคอยบอกคอยชี้นําในการดําเนินการต่อไป ต่างคนต่างเข้าใจเอาเอง ต่างคนต่างสวมรอย แล้วผู้ที่ซื่อสัตย์ ผู้ที่มีคุณธรรมเขาก็ยอมรับนะว่าเขามีกิเลส เขาทําผิดพลาด ไอ้พวกหน้าด้าน อลัชชีมันทําเสียหายอยู่นั่นน่ะ

วงกรรมฐานนะ วงกรรมฐาน ครูบาอาจารย์เราปฏิบัติมาแสนทุกข์แสนยาก แล้วคนที่ทําได้จริง มันต้องมีหลักการตามความเป็นจริง ไอ้นี่สัพเพเหระ แล้วก็ว่า “วิปัสสนาสายตรง จนวิปัสสนาสายตรง จะสุกขวิปัสสโกไม่โกก็แล้วแต่ต้องมีสมาธิ” เขาพูดเองเลย ต้องมีสมาธิไง แต่สมาธิของเขา สมาธิแล้วยกขึ้นวิปัสสนาอย่างไร แล้วจะทําต่อไปอย่างไร จะทําต่อไปอย่างไร

อย่างที่เทศน์เมื่อวาน เมื่อวานซืน หัวเลี้ยวหัวต่อ จากสมถกรรมฐานยกขึ้นสู่วิปัสสนา จากสมถกรรมฐานสู่วิปัสสนากรรมฐาน เวลาหลวงตาท่านสอน เห็นไหม วิปัสสนาอ่อนๆ การฝึกหัดใช้ปัญญา หัวเลี้ยวหัวต่อ เวลาทําสมถะ ทําสมาธิขึ้นมา ฤๅษีชีไพรในสมัยพุทธกาล สําคัญตนว่าเป็นศาสดาทั้งนั้น สงบแล้ว สงบนี่เขาก็บอก เขาก็เข้าใจว่า เข้าใจว่ากิเลสเขาหมดแล้ว “ผมเข้าใจผิดว่ากิเลสมันหมดแล้ว มันจบแล้ว จบกระบวนการแล้ว” จนทิ้งไว้จนมันเสื่อมหมด ทิ้งไว้จนมันฟูขึ้นมา ถึงได้รู้ว่าไม่ได้ทําอะไรเลย ไม่เห็นกิเลสเลย ไม่รู้จักกิเลสด้วย

แต่ก่อนหน้านั้นเขาเข้าใจว่า “เขากิเลสหมดแล้วนะ เขาเข้าใจว่าเขาสิ้นกิเลสแล้ว” แต่พอมาเข้าใจแล้วถึงได้เขียนมาหาพระสงบไง เพราะอะไร เพราะเขียนมาแสดงว่า เพราะเรายืนยันตรงนี้ไว้มาตลอด เพราะ เพราะอยู่กับครูบาอาจารย์มา เห็นการปฏิบัติที่ถูกต้องก็เห็น เห็นคนที่ปฏิบัติผิดพลาด เห็นคนที่ปฏิบัติเหลวแหลกมาก็เยอะ แล้วสังคมก็เชื่อกันอย่างนั้นนะ เชื่อไอ้พวกที่สะดวกสบาย ไอ้พวกสายตรง ไอ้พวกทางลัดนั่นน่ะ สุดท้ายแล้ว เห็นไหม สุดท้ายปฏิบัติไปโดยที่ไม่มีอะไรติดไม้ติดมือเลย ไม่มีอะไรเป็นสมบัติของตนเลย

ถ้าเป็นสมบัติของตน เห็นไหม มันต้องเป็นความชอบธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านประกาศตนว่าท่านตรัสรู้เองโดยชอบ คําว่า “โดยชอบ โดยชอบธรรม” มัชฌิมาปฏิปทา สัจจะความจริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วสาวก สาวกะ ผู้ที่ได้ยินได้ฟัง แล้วประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านทําได้ตามความเป็นจริง

แต่นี้ความเป็นจริงขึ้นมา พอมันมีของจริงขึ้นมา มันก็มีของปลอมตามมามหาศาล แล้วมันอยู่ที่คนหน้าด้าน หรือคนหน้าบาง คนหน้าด้านทั้งๆ ที่ตัวเองไม่มีสิ่งใดในใจ หน้าด้าน แล้วพยายาม เขาบอกว่า “ผมเป็นความเข้าใจผิด” ไม่ใช่! เพราะเขาไม่รู้ เขาหน้าด้าน เขาก็ต้องการให้รู้แบบที่เขาต้องการนั่นแหละ เพียงแต่ของเราปฏิบัติไปแล้ว จนหมดกระบวนการของเขาแล้ว ถึงบอกว่า “มันไม่ใช่ แล้วผมเข้าใจผิด”

เขาตั้งใจให้เราหลงผิด เพราะเขาไม่มีความจริงในใจ เขาต้องการให้เราหลงผิดๆ แต่พอถ้าเราปฏิบัติโดยความซื่อสัตย์ๆ มันเป็นความผิดไม่จริง มันก็ต้องเป็นประจักษ์พยานกับเรา นี้เป็นประจักษ์พยานกับเราแล้ว ถ้าเราซื่อสัตย์ เราก็จะกลับมาทําความเป็นจริง เราก็มาขวนขวายของเรา เพื่อประโยชน์กับเราเนาะ ปฏิบัติให้เป็นความชอบธรรม เอวัง

เราจะเกาะผู้รู้ เกาะพุทโธ ให้ใจของเรามีที่พึ่งที่อาศัย
มีที่พึ่งอาศัยจนมันรู้ชัดขึ้นมา
แล้วมีกําลังแล้วเราจะเข้าไปหา เราจะพยายามไปหาผู้ร้ายให้ได้
ถ้าจับผู้ร้ายได้นะ มันเป็นทรัพย์ มันเป็นอริยทรัพย์ มันเป็นทรัพย์สมบัติจากภายใน
ถ้าเรายังจับผู้ร้ายไม่ได้ คือเรายังจับความคิดผิดของเราไม่ได้
เราก็ว่าเราเป็นคนดีทั้งนั้น
เราเป็นคนดี เราเป็นคนที่ประเสริฐ เราเป็นคนที่สุดยอด
แต่พอเราไปจับผู้ร้ายได้
ทําไมเราเลวได้ขนาดนี้ ทําไมเราเลวได้ขนาดนี้
เราจับผู้ร้ายได้ แล้วเราจะแก้ไขเรา
แล้วฆ่าผู้ร้ายนั้นให้เหลือแต่ธรรมธาตุ
ให้เหลือแต่สัจจะความจริงของเรา อยู่ในใจของเรา

๓

รู้ได้เอง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๑ มกราคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ”

กราบเรียนถามหลวงพ่อ ความคิดทั้งหมดออกมาจากกิเลส ต่อเมื่อทําความสงบใจได้ กิเลสจึงสงบตัวลงชั่วคราว พอทีเผลอมันก็มาใหม่ หมุนเวียนกันตลอด เดี๋ยวคิดดี เดี๋ยวคิดชั่ว เดี๋ยวสงบใจ เดี๋ยวเดือดร้อนใจ ในตัวเราคนเดียวนี้ราวกับมีหลายคน เดี๋ยวเป็นคนดี เดี๋ยวเป็นคนชั่ว ตามความคิดที่ออกมา ถ้าเรารู้สึกตัวได้ตลอดว่า กําลังคิดชั่วอยู่ก็จะดีทีเดียว เราจะได้ชําระขัดเกลา แต่เรื่องจริงคือเราไม่รู้ตัวว่าเราคิดถูกด้วยตรรกะ ด้วยเหตุผลที่เรามีมา

เมื่อจิตสงบเราแยกแยะได้ชัด ลักษณะใดคือความคิดดี ลักษณะใดคือความคิดไม่ดี เมื่อคิดไม่ดี มันคือความร้อนชัดเจน ตอนนี้คือเรามีสัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะใช่ไหม

แต่ในชีวิตจริง เราไม่ได้เป็นสมาธิตลอดเวลา และความคิดก็เกิดขึ้นจํานวนมหาศาล ตาชั่งเครื่องตัดสินก็ไม่เที่ยงตรง ตรวจสอบ ตรวจนับ ก็ทันบ้าง ไม่ทันบ้าง ในภาวะแบบนี้ เราจะรู้ได้อย่างไรว่า ความคิดไหนเป็นสัมมาทิฏฐิ มิจฉาทิฏฐิ อันที่จริงจับทันก็ดีไม่เป็นทุกข์ อันที่ตรวจจับไม่ทันก็เจ็บปวดแสบร้อน พอทําความสงบได้ที่ ความคิดดีหมด สะอาดเกินไปอีก จับผู้ร้ายไม่ได้อีก ที่แย่ที่สุดคือ อันที่เราไม่รู้ตัวเลย เราคิดผิด คิดตามไปเลย ทุกข์จนกว่ามันจะดับไป จึงค่อยมารู้สึกตัว

คําถาม : คือ “เวลาที่เราหลงคิดผิด เราจะพอเกาะอะไรได้บ้างว่า สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะคืออย่างไร”

หลวงพ่อ : ไอ้นี่คําถามเนาะ อารัมภบทมายาวเลย แต่คําถามเขาถามว่า “ไอ้ที่คิดผิด คิดถูกจะทําอย่างไร”

ตอบ : คิดผิด คิดถูกทําอย่างไร เวลาหลงผิดไปเราจะพอเกาะอะไรได้บ้าง กรณีอย่างนี้ เวลาหลวงปู่มั่นท่านสอนไว้ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ เพราะเวลาเราเกาะจะอะไรได้บ้าง เพราะเราเกาะสิ่งใดไม่ได้ไง เวลาเราเกาะสิ่งใดไม่ได้เราก็หลงผิดไป เราเกาะสิ่งใดไม่ได้ เราไม่มีอะไรเป็นที่ไว้วางใจ ถ้าไม่มีที่ไว้วางใจเราก็เร่ร่อน กิเลสมันก็จรมา เราเร่ร่อน กิเลสมันจรมา มันก็เข้ากันได้พอดีน่ะสิ เพราะเราเร่ร่อนไง เพราะเราเร่ร่อนเราไม่มีหลักยึด

แต่ถ้าคนมีหลักยึด เห็นไหม ดูสิ เวลาศีล ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ เวลาศีล ๘ ศีล ๕ เขาบอกปฏิบัติแล้วไม่ได้ ปฏิบัติได้ ไม่ได้ แต่เวลาศีล ๘ เห็นไหม ศีล ๘ ไม่ดูไม่ฟังการละเล่นฟ้อนรํา มันทําให้สติดีขึ้น ถ้าศีล ๘ ถ้าศีล ๑๐ เณรศีล ๑๐ เวลาศีล ๑๐ ขึ้นมา มันนับประสาเณร

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไปแล้ว ศีลพอหรือไม่พอ คําว่า “ศีลพอหรือไม่พอ สมาธิพอหรือไม่พอ” มันเป็นเรื่องที่ว่ามันเป็นจริตของคน

ถ้ามันเป็นจริตของคน ดูสิ เวลาในสมัยพุทธกาล เราจําชื่อไม่ได้ ในพระไตรปิฎก เขาออกรบทัพจับศึกมา พอกลับมากษัตริย์ให้รางวัลเขา ให้ปกครองอยู่ ๗ วัน โอ้โฮ! เขาเมาหยําเปเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกคนนี้จะได้เป็นพระอรหันต์ เวลาพูดอย่างนั้นทุกคนมันแปลกใจ คนยังกินเหล้าเมาหยําเป มันจะเป็นพระอรหันต์ได้อย่างไร แต่เวลากําลังเลี้ยงฉลองกันอยู่นั้น ภรรยาตายต่อหน้า ทั้งที่เมาๆ เนี่ยนะ ภรรยาตายต่อหน้า มันช็อกเลยไง พอช็อกขึ้นไปมันได้สติขึ้นมา ได้คิด เสียใจ ฟังเทศน์พระพุทธเจ้าจนได้เป็นพระอรหันต์

นี่พูดถึงเวลาศีลนะ เวลาคนจะอ้าง อ้างอย่างนี้ก็ได้ อ้าง เห็นไหม ดูสิ เขาเมาอย่างนั้น เขาสนุกเพลิดเพลินอยู่ เขายังสามารถเป็นพระอรหันต์ได้ ถ้ามันจะอ้างตรงนี้ ต่อไปศีลไม่มีความจําเป็นเลย ไอ้นี่มันเฉพาะคนเพราะองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าเป็นผู้พยากรณ์ ว่า ดูสิ ดูแม่ทัพที่เขากําลังสนุกครึกครื้น เขาจะได้เป็นพระอรหันต์

โอ้โฮ! ทุกคนฟังแล้วมันก็คงแปลกๆ เนาะ เพราะเขากําลังกินเหล้าเมายาอยู่ เขาเป็นพระอรหันต์ได้อย่างไร แต่เพราะคนมันมีวาสนาด้วย แล้วมันเป็นปัจจุบันทันด่วนไง ภรรยาตายต่อหน้า ตายเดี๋ยวนั้น คือปัจจุบันทันด่วนเหมือนกัน ทําให้ช็อกเลย พอช็อกขึ้นมาแล้วมันก็ได้คิดขึ้นมา อันนั้นเฉพาะเรื่อง แต่ถ้าเราจะอ้างอิงไง เราจะอ้างเล่ห์ เวลาศีล ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ เวลาศีลไม่พอ คําว่า “ไม่พอ” ไม่พออย่างไร เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเขามีสถานะอย่างนั้น เขาพิจารณาของเขา มันไม่ผ่านไง

กรณีอย่างนี้ เราเคยไปถามหลวงปู่เจี๊ยะ เวลาที่คนที่เขาภาวนามาก เขาบอก เขาภาวนาได้ตลอด เราก็บอกว่าให้เขาพิจารณากาย เขาบอก เขาพิจารณากายมันระเบิดตูม ระเบิดตูม ไอ้ระเบิด ระเบิดๆ ระเบิดอย่างไร เราก็ให้ไปหาหลวงปู่เจี๊ยะ พอหลวงปู่เจี๊ยะตอบปัญหาเสร็จ แล้วเราก็ถามท่านว่ามันเป็นเพราะอะไร ท่านบอกศีลมันไม่พอ ให้มันบวชมันไม่ยอมบวช ถ้าบวชก็ศีล ๒๒๗ ไง แต่เขาไม่ได้บวช เขาเป็นผู้ปฏิบัติก็ศีล ๑๐ เวลาศีลมันไม่พอ ศีลมันไม่พอ ไอ้เราฟังแล้วมันก็ครึ่งๆ นะ ศีลมันไม่พอ ศีลมันไม่พอ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันมีศีลมีธรรม ถ้าศีลมันดีขึ้น มันพร้อมขึ้น รักษาขึ้น เราจะบอกว่า เวลาบอกว่าเราไม่มีอะไรที่เกาะ ถ้ามันไม่มีที่เกาะ ถ้ามันมีข้อวัตรปฏิบัติ มันมีศีล ถ้ามีศีล ศีลพอ สมาธิพอ ถ้าศีลสมาธิพอมันมีที่พึ่ง มันมีที่พึ่งมันก็ไม่เหลวไหล ถ้าเราไม่เหลวไหล กิเลสมันจรมา มันจรมา มันก็มีกําลังมันก็แยกแยะได้ ว่าอย่างนั้นเถอะ เหมือนคนว่ายนํ้าเป็น ถ้าคนว่ายนํ้าเป็นมันลงไปในนํ้ามันก็ว่ายนํ้าได้ หลบหลีกได้ คนว่ายนํ้าไม่เป็นลงนํ้าไป เห็นไหม มันพยายามทะลึ่งจะเอาตัวรอดให้ได้ คนว่ายนํ้าไม่เป็นตกนํ้า

นี่ก็เหมือนกัน จิตของเรา เราเวลาปฏิบัติเริ่มต้นเป็นแบบนี้ แต่นี้มันเป็นประสบการณ์ สิ่งที่ประสบการณ์ สิ่งที่ว่าเวลาเขาปฏิบัติไป มันก็รู้ว่าความรู้สึกนึกคิดเราเป็นอย่างไร แต่พอเวลาเขามีสติมีปัญญาเขาปฏิบัติเอง มันต้องรู้เอง รู้เองไง พอเขารู้เองขึ้นมา เห็นไหม ความคิดทั้งหมดมันมาจากกิเลส ถ้าคนไม่ปฏิบัติเลยมันจะเป็นกิเลสได้อย่างไร ก็เราคิดว่าเราเป็นคนดีทั้งหมด มันแยกไม่ได้ แยกถูกแยกผิดไม่ได้ไง ความคิดทั้งหมดมาจากกิเลส ถ้าความคิดมันไม่มาจากกิเลส เวลาเราคิดดี เราทําดี มันต้องได้ผลตอบแทนที่ดีสิ

นี้ความคิดมาจากกิเลส เห็นไหม มันมาจากเรา ถ้ามาจากเรามันก็ต้องทําความสงบของใจให้ได้ ถ้าทําความสงบใจได้ ถ้าคนทําเป็น ทําเป็น เขาเขียนมา “กิเลสมันก็สงบตัวลงชั่วคราว พอเผลอทีมันก็มาใหม่ หมุนเวียนกันอยู่อย่างนี้ เดี๋ยวคิดดี เดี๋ยวคิดชั่ว เดี๋ยวใจสงบ เดี๋ยวใจเดือดร้อน ตัวเรา เราคนเดียวนะราวกับมีหลายคน เดี๋ยวเป็นคนดี เดี๋ยวเป็นคนชั่ว เดี๋ยวมีความคิดที่มันคิดออกมา เดี๋ยวมันคิดดี เดี๋ยวมันคิดชั่ว คนคนเดียวราวกับมีหลายคน”

ฉะนั้น “ถ้ามีราวกับหลายคน” ครูบาอาจารย์ท่านเปรียบ ใจเหมือนลิง เวลาลิง ลิงมันหลุกหลิกตลอดเวลา มันอยู่นิ่งไม่ได้ หัวใจของเราก็คิดอย่างนั้น แต่ถ้าเรามีสติปัญญามันดูแลได้ เราคนเดียวเหมือนราวกับมีหลายคน เดี๋ยวคิดดี เดี๋ยวคิดร้าย เดี๋ยวคิดต่างๆ นี้เวลาหลวงปู่มั่นท่านสอน เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอน เห็นไหม เรายืนยันตลอด “อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ”

ถ้าเรามีสตินะ เรามีสติ เรามีปัญญา มันจะเท่าทันความคิด แต่ถ้าสติเราอ่อน ความคิดมันจะรุนแรง ถ้ารุนแรงกําลังมันไม่พอ บอกว่าศีลไม่พอ กําลังสมาธิไม่พอๆ ไม่พอหมายความว่าเราไม่สามารถที่เราจะคอยยันกับความคิดเราได้ ถ้ามันไม่พอถ้าเราคิดอยู่เหมือนกับผู้ใหญ่เกเด็ก จิตเราถ้ามันเป็นเด็กน้อย มีความคิดที่รุนแรง มันมีกําลังมากกว่า มันเหมือนผู้ใหญ่ สู้อย่างไรก็สู้ไม่ได้หรอก สู้อย่างไรก็สู้ไม่ได้ ใช้ปัญญาไปมันสู้ไม่ได้อยู่แล้ว อย่างไรก็สู้กันไม่ได้

ถ้าอย่างไรสู้กันไม่ได้ เห็นไหม ก็กลับมาพุทโธสิ ถ้ากลับมาพุทโธ เราไม่ได้สู้กับเขา เรากลับไปหาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า เรากลับไปหาพุทธะ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เราหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ สิ่งใดจะเกิดขึ้นเราไม่รับรู้ เราปล่อยมันไป เราหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธอยู่อย่างนี้ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธไม่เสียหาย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราเหมือนกับราวมีหลายคน เดี๋ยวคิดดี เดี๋ยวคิดชั่ว แล้วเราแยกแยะอย่างไรล่ะ มันแยกแยะไม่ได้ นี้ความเป็นจริงของเขา เขาก็บอก เห็นไหม “ถ้าเรารู้สึกตัวได้ตลอดเวลา ถ้ามันคิดชั่วอยู่มันก็จะดี เราจะได้ขัดเกลากิเลส แต่เรื่องจริงเราก็ไม่รู้ตัว”

มันยังไม่รู้ตัวก็เพราะอวิชชา ไม่รู้ตัวก็เพราะกิเลสไง ไม่รู้ตัวเพราะมันเป็นไป จริงๆ แล้วเขาไม่รู้ตัว แต่ถ้ามันรู้ตัวต่อเมื่อมันทําผิดไปแล้ว ทําผิดไปแล้วมันไปเห็นของมัน ว่าสิ่งนี้ได้ทําผิดไปแล้ว ถ้ามันรู้ตัวไปแล้ว เขาบอกว่า “ถ้าจิตสงบมันจะแยกแยะได้ชัดเจน ถ้ามันแยกแยะได้”

แต่ความเห็นครั้งนี้สิ แต่ในชีวิตจริง เราไม่ได้ทําสมาธิตลอดเวลา แต่ในชีวิตจริงเราต้องทําหน้าที่การงานของเรา แต่เรามีสติไง ถ้าเราฝึกสติไว้แล้ว ฝึกสติไว้แล้ว เรามีสติอยู่แล้ว ความคิดขึ้นมาเรารู้เท่า เรารู้ทันของมัน ถ้าเรามีสตินะ ถ้าเราไม่มีสติ แต่ในชีวิตจริง เราไม่ได้ทําสมาธิตลอดเวลา ถ้าทําสมาธิเราก็มาพักเลย แต่ถ้าในชีวิตจริงถ้าเราฝึกหัดไปแล้วมันเท่าทัน ในชีวิตจริง มันเหมือนกับว่าถ้าเราทําสมาธิ เราก็จะเท่าทันความคิด ถ้าเราไม่ทําสมาธิเราจะไม่เท่าทันความคิด

เราทําสมาธิคือเราจะพักผ่อน เราทําสมาธิเพื่อความสงบสุข แต่ถ้าในชีวิตจริงของเรา เราฝึกหัดสมาธิไว้แล้ว สิ่งนี้สติกับความรู้สึกมันทันมาตลอด ในชีวิตจริงเราก็มีสติรู้เท่าตลอด ถ้าเรารู้เท่าของเรา เราฝึกหัดของเรา มันต้องฝึกหัดไง ไม่ใช่ว่าพอในชีวิตจริงเราไม่ได้ทําสมาธิ จะทําสิ่งใดเราก็ปล่อยมันไป ไม่ใช่นะ ไม่ใช่ ในชีวิตจริงของเรา ถ้าเรามีเวลาเราก็ทําสมาธิของเรา ถ้าเราต้องทําหน้าที่การงาน เราก็อยู่กับงาน เราก็มีสติของเรา ถ้าเรามีสติของเรา เราก็ทันของเรา

สิ่งที่เขาทําๆ มา เขาเขียนมา เขียนมาด้วยความเห็นของเขา ถ้าความเห็นของเขา มันรู้ขึ้นมาด้วยความชัดเจน ถ้ามันมีคบบัณฑิต คบบัณฑิตนะ คบคนดี คนดีเขาพยายามจะพายังคุยกันเรื่องธรรมะ ยังฝึกหัดปฏิบัติอยู่ มันก็จะอยู่นะ แต่ถ้ามันทําถึงเต็มที่แล้ว ถ้ามันแบบว่ามันเต็มที่แล้วก็เลิกรากันไป เลิกราไปก็มีความทุกข์ทั้งนั้น

เขาบอก “แต่ในชีวิตจริง เราไม่ได้ทําสมาธิตลอดเวลา ในความคิดที่เกิดขึ้นมาจํานวนมหาศาล ตาชั่งที่จะตัดสินมันก็ไม่เที่ยงตรงพอ ตาชั่งที่จะตัดสินมันไม่เที่ยงตรงพอ”

มันอยู่ที่การฝึกหัด การฝึกหัดของเรา ถ้าตาชั่งของเรามันเที่ยงตรงพอ เห็นไหม มันมีกําลังพอ ตาชั่งของเราเที่ยงตรงพอ เวลาที่เรามีสติมีปัญญา มีสติมีปัญญาของเราแยกแยะได้ แต่ถ้าไม่มีสติปัญญาเขาเรียกขันติ ถ้าไม่มีสติปัญญา มีขันติ มีความอดทนไง มีขันติ ตาชั่งที่มันชั่งไม่ได้ มันเที่ยงตรงไม่ได้ เรามีขันติยับยั้งไว้ก่อน อย่าเพิ่งตามไป อย่าเพิ่งตามไป

ขันติความอดทน ถ้ามีความอดทนอยู่ สิ่งใดที่มันเกิดขึ้น เกิดขึ้นเพราะความทนอยู่ไม่ได้ไง พอทนไม่ได้เราก็เพลี่ยงพลํ้าไปเลย แต่ถ้าเราอดทนของเรานะ เราอดทนอดกลั้นของเราไว้ เดี๋ยวสติมันฟื้นมา พอสติมันฟื้นมา สิ่งที่ว่าตาชั่งไม่เที่ยงตรงพอมันก็จะเที่ยงตรงได้

ตาชั่งที่ไม่เที่ยงตรงพอ ตาชั่งไม่เที่ยงตรงพอเพราะรสชาติไง รสชาติของกิเลสมันรุนแรงกว่า มันก็จะรั้งเราไป ถ้ารสชาติเราไม่รุนแรงกว่านะ มันรั้งเราไปไม่ได้ มันรั้งเราไปไม่ได้ ถ้ารั้งไปถ้าไม่ได้จริงๆ เราก็อดทนฝึกหัด ทุกอย่างมันอยู่ที่ฝึกหัด คนเราโทสจริต โมหจริต จริตของคนมันไม่เหมือนกัน ถ้าจริตของคนมันไม่เหมือนกัน มันไหลไปตามนั้น อะไรที่มันถูกใจมันไปหมดเลย แต่ถ้าเราฝึกหัดของเรา เรายับยั้งของเราไว้ ยับยั้งของเราไว้

นี่พูดถึงว่า “ประสบการณ์ที่เขาทํามา”

สิ่งที่ทํามา ต้องรู้เอง ต้องรู้เอง มันชัดเจนมากถ้าต้องรู้เอง ถ้าเราไม่รู้เอง เราต้องหาครูบาอาจารย์ เราต้องมีครูบาอาจารย์ ปรึกษาครูบาอาจารย์สิ่งนั้นมันเป็นอย่างไร สิ่งนี้เป็นอย่างไร แล้วเวลาปรึกษาครูบาอาจารย์มันก็เป็นจริตของคน บางคนต้องแก้อย่างนี้ๆ บางคนแก้ไปทีละอย่าง

แต่นี้เวลาเราแก้ของเรา เราจะฟังว่า เวลาแก้คนอื่นแล้วเราจะเอามาเป็นของเรา ถ้าเป็นของเรามันถึงว่าปัจจุบันธรรม ปัจจุบันธรรมเราทําสิ่งใดใช่ไหม แล้วถ้าสิ่งใดเราพลิกแพลงของเรา เราแก้ไขของเราอยู่อย่างนี้ ถ้าแก้ไขของเรา แก้ไขของเราเป็นปัจจุบันคืออุบาย พลิกแพลงไปๆ แต่ไม่ใช่ต้องทําอย่างนั้น ถ้าต้องทําอย่างนั้น ต้องทําอย่างนั้นเพราะว่ามันเหมือนกับสูตรสําเร็จ กิเลสมันแหย่ตลอด กิเลสมันมีช่องของมันตลอด ไอ้เราไปทําสูตรสําเร็จ เราไม่ทันมัน เราต้องทันกันเลย ในปัจจุบันสิ่งใดเกิดขึ้นจับสิ่งนั้นๆ แล้วถ้ากิเลสที่มันแรงกว่า เราก็พลิกแพลงของเรา

ฉะนั้น พอทําให้ใจสงบ ถ้าพอทําความสงบใจได้ที่ ความคิดดีทั้งหมดสะอาดเกินไปอีก จับผู้ร้ายไม่ได้ ไอ้ตรงนี้สําคัญมากนะ จับผู้ร้ายไม่ได้อีก ถึงแย่ถึงที่สุดอันที่เราไม่รู้ตัวเลย เราจะคิดผิดตามไปเลย ทุกข์จนกว่ามันจะดับไป จึงค่อยรู้ตัว เห็นไหม คําว่า “ใสสะอาดเกินไป” ถ้าเราทําความสงบของใจ เหมือนที่ว่าเราทําสมาธิ ทําสมาธิก็ตรงนี้ ตรงที่เวลามันทําความสงบใช่ไหมเราก็พักใจ การทําสมาธิคือการพักผ่อนจิต เหมือนกับคนทํางานมาทั้งวันๆ เวลาเรานอนหลับพักผ่อน คือ การฟื้นฟูร่างกายพักของมัน

นี่ก็เหมือนกัน ทํางานทั้งวัน ทํางานทั้งวัน มีแต่ความเดือดร้อนใจตลอดเวลา เห็นไหม พอมาทําสมาธิก็คือมาพักจิตนั่นแหละ ถ้ามาพักจิต ฉะนั้น พอมาพักจิตขึ้นมาแล้ว จะบอกว่าถ้าจิตมันสงบนะ ความคิดที่ดีทั้งหมดสะอาดเกินไปอีก จับผู้ร้ายไม่ได้ ถ้ามันไปพัก ไปพักเพื่อชาร์จไฟ ไปพักเพื่อความจิตอุดมสมบูรณ์ แล้วก็ออกมาทํางานใหม่ ออกมาทํางานแล้วก็พักอยู่อย่างนั้นจนกว่า จนกว่า เห็นไหม

จนกว่าถ้าจิตมันสงบแล้ว มีกําลังของมัน มีสติแล้ว จิตเห็นอาการของจิต ที่ว่าจะจับกิเลสได้ๆ จิตเห็นอาการของจิต แต่จิตถ้ายังไม่เห็นอาการของจิต เราก็ฝึกหัด หลวงตาท่านสอนว่าฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา สมาธิ สมาธิฆ่ากิเลสไม่ได้ สมาธิฆ่ากิเลสไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีสมาธิ ปัญญาเกิดไม่ได้ ถ้าสมาธิแก้กิเลสไม่ได้ เข้าสมาธิ เห็นไหม แล้วมาพักของเรา แล้วถ้ามันยังจับกิเลสไม่ได้ ท่านบอกว่าให้ฝึกหัดใช้ปัญญา ให้ฝึกหัดใช้ปัญญา

การฝึกหัดใช้ปัญญา หลวงตาท่านใช้คําว่า “วิปัสสนาอ่อนๆ” วิปัสสนาอ่อนๆ คือเราฝึกหัดปัญญา ปัญญาอ่อนๆ ฝึกหัดให้ปัญญามันเข้มแข็งขึ้นมา ในเมื่อมันยังจับผู้ร้ายไม่ได้ มันยังไม่เห็นผู้ร้าย มันจับผู้ร้ายไม่ได้นะ ก็ฝึกหัด เพราะเกิดมาเป็นเราใช่ไหม เราก็มีความทุกข์ความสุขในใจเราใช่ไหม เราก็มีกิเลสอยู่ เรามีผู้ร้ายอยู่ แต่เรายังจับผู้ร้ายไม่ได้ คือจิตยังไม่เห็นอาการของจิตตามความเป็นจริง ถ้าเรายังจับผู้ร้ายไม่ได้ เห็นไหม เราจับผู้ร้ายไม่ได้เราก็ฝึกหัดใช้ไง

ฝึกหัดใช้ก็นี่ไง ที่ว่า ฝึกหัดใช้ก็ตั้งแต่เริ่มต้นมาเลย ถ้าจิตมันไม่สงบ ความคิดทั้งหมดออกมาจากกิเลส ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ากิเลสมันสงบลงชั่วคราว คิดอย่างนี้ กิเลสสงบลงชั่วคราว แล้วเวลาสงบลงชั่วคราวแล้ว เวลาเขาบอกว่า “เดี๋ยวคิดดี เดี๋ยวคิดชั่ว ราวกับมีหลายคนอยู่ในตัวเราคนเดียว” ฝึกหัดใช้ปัญญาก็ฝึกหัด อารมณ์อย่างนี้เป็นอย่างนี้ อารมณ์อย่างนี้เป็นอย่างนี้ อารมณ์ที่เกิดขึ้นมา อารมณ์อย่างนี้เราเคยคิดไหม อารมณ์อย่างนี้เราเคยคิดไหม ฝึกหัดใช้ถ้ายังไม่เห็นกิเลส ฝึกหัดใช้ มันฝึกหัดใช้แล้ว เวลามันใช้ปัญญาแล้วมันจะสงบตัวเข้ามา มันสงบตัวดีขึ้น สงบตัวดีขึ้น ฝึกหัดอยู่อย่างนี้

สมาธิจะทําให้เกิดปัญญาเองมันเป็นไปไม่ได้ ถ้าสมาธิจะเกิดปัญญาได้เอง ฤๅษีชีไพรสมัยก่อนสมัยพุทธกาลเป็นพระ-อรหันต์ไปหมดแล้ว แล้วเวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา มันจะเป็นไปโดยอัตโนมัตินะ พระอรหันต์เต็มไปหมดเลย แต่เวลาปฏิบัติไป ปฏิบัติไป ผู้ที่ปฏิบัติเลิกรากันไปเต็มเลย ปฏิบัติไปแล้วล้มลุกคลุกคลาน เลิกไปเต็มเลยเป็นเพราะอะไร เพราะมันภาวนา ศีล สมาธิ ปัญญา มันฝึกหัดใช้ปัญญาไม่ได้ เวลาจิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่เป็น ยกขึ้นสู่วิปัสสนา ก็บอกว่า คําถามไง ว่า “สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป”

สัมมาทิฏฐิคือความถูกต้องดีงาม สัมมาสังกัปโปคืองานชอบธรรม ถ้ามันปฏิบัติธรรมแต่งานไม่ชอบธรรมไง เวลาทํางานทุกคนทํางาน ทํางานเสร็จแล้วจะไปส่งเจ้านาย เจ้านายไม่รับงานนี้ เราทํางานเสร็จแล้ว งานมันเสร็จหรือไม่ ถ้างานมันชอบธรรมมันต้องเป็นชอบธรรม นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราปฏิบัติ เราทําของเรา เราคิดว่ามันเป็นความถูกต้องไง มันถูกต้อง มันถูกต้องไหมล่ะ ถ้ามันไม่ถูกต้อง เขาบอกว่า “เวลาความคิดมันดีขึ้น ความคิดที่ดีทั้งหมดมันสะอาดเกินไป จับผู้ร้ายไม่ได้”

จับผู้ร้ายไม่ได้ก็ฝึกหัดๆ ไอ้การจับผู้ร้ายได้หรือจับไม่ได้ เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงหรือเห็นไม่ได้ ถ้าเห็นได้ เห็นได้หนเดียวนะ เห็นได้ครั้งแรกๆ พอจับได้แล้วมันจับได้ มันเข้าใจได้ แต่ที่ยังจับไม่ได้เลยคือยังไม่เห็นผู้ร้ายเลย ไม่เห็นผู้ร้ายเลยมันก็ฝึกหัดๆ ฝึกหัดใช้ปัญญาขึ้นไป เราฝึกหัดวิธีการที่จะจับผู้ร้าย แล้วฝึกหัดบ่อยครั้งเข้า ถ้ามันจับได้ จับได้ผลของมัน มันบอก จับผู้ร้ายได้ ใครทําความผิดมา พอเห็นตํารวจปั๊บ มันจะมีปฏิกิริยา เพราะจิตใต้สํานึกมันระแวง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจับผู้ร้ายได้ พอจับผู้ร้ายได้ เราจับสติปัฏฐาน ๔ จับจิตเห็นอาการของจิต จับได้แล้ว พอจับได้มันจับได้ง่ายแล้ว จับได้ตลอดไป พอจับได้ตลอดไปเราก็ฝึกหัดใช้แล้ว พอจิตสงบมา ถ้าพิจารณาไปแล้ว พอพิจารณาโดยปัญญาอบรมสมาธิ ฝึกหัดวิปัสสนาอ่อนๆ คือฝึกหัดในชีวิตประจําวัน ในชีวิตของเรา ถ้าในชีวิตประจําวัน ชีวิตประจําวัน เห็นไหม ทําสมาธิไม่ได้ แต่ชีวิตประจําวันเราใช้ปัญญาได้ พอเราใช้ปัญญาได้มันสงบเข้ามา มันปล่อยวางเข้ามาได้ ทํางานก็ทํางานไป แต่กิเลสมันไม่ฟูขึ้นมา ถ้าอย่างนี้จิตมันเริ่มดีขึ้น

ฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างนี้ ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาบ่อยๆ ครั้งเข้า เวลาสงบแล้ว เวลาจิตมันดีขึ้น ที่ว่าจับผู้ร้ายไม่ได้ สังเกตให้ดี ถ้าสังเกตให้ดี ถ้ามันจับได้ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตนั้นคือมรรค ความคิดทั้งหมดเป็นทุกข์ทั้งหมด ความคิดทั้งหมดเป็นโลกียปัญญาๆ เพราะโลกียปัญญา เพราะเราเกิดบนโลก โลกียปัญญา โลกียปัญญาพิจารณาเข้ามา พอพิจารณาเข้ามามันปล่อยเข้ามาๆ มันก็เป็นสัมมาสมาธิ พอเป็นสัมมาสมาธิแล้วถ้ามันจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตคือมรรค มรรคคืออะไรล่ะ มรรคมันก็เดินมรรคไง

มรรคก็คืออริยสัจ มรรคคือความจริง ถ้ามันจับได้รู้ตัวหมด รู้ตัวหมดเพราะอะไร มันรู้เอง ต้องรู้เอง ต้องรู้เอง ต้องทําเอง ถ้าเป็นจริงขึ้นมา ภาคปฏิบัติมันเป็นแบบนี้ โดยความเป็นจริงของโลกๆ เห็นไหม คนเกิดมาต้องมีปัญญาทั้งนั้น คนเราเกิดมาต้องมีการศึกษา การศึกษามาเขาเรียกโลกียปัญญา ปัญญาเกิดจากกิเลสที่ว่านี่แหละ แต่ปัญญาเกิดจากกิเลส

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือทวนกระแสกลับ มีสติปัญญามันจะทวนกระแสกลับเข้ามานะ ถ้าทวนกระแสกลับเข้ามา ทวนกระแสกลับเข้ามา ใจเป็นคนที่พิจารณา ถ้าใจเป็นผู้พิจารณา ใจดวงใดมีมรรคๆ มันเป็นปัญญาของใจดวงนั้น ถ้าใจดวงใดมีมรรคมันเป็นปัญญาของใจดวงนั้น ใจดวงนั้นมันก็มีมรรคมีผลๆ มันก็มีองค์ความรู้ มีองค์ความรู้มันก็เป็นความจริง มันก็เป็นปัจจัตตังเป็นสันทิฏฐิโก

มันเป็นการฆ่ากิเลสสดๆ ร้อนๆ นะ มันเป็นการกําจัดกิเลสสดๆ ร้อนๆ มันเป็นปัจจุบันเลย ไม่มีกาลไม่มีเวลา ไม่มีกาลไม่มีเวลาตั้ง ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้ว ธรรมะขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้ามันเกิดกับเราเดี๋ยวนี้ ก็เป็นธรรมะของเราในปัจจุบันนี้ ธรรมะในปัจจุบันนี้ ถ้าเป็นธรรมะในปัจจุบันนี้ เห็นไหม ในปัจจุบันของจิตของเราไง มันก็เป็นความจริงขึ้นมาในจิตของเรา ถ้าเป็นความจริงในจิตของเรา เห็นไหม

นี่พูดถึงว่า “ถ้าจิตมันดีเกินไป สะอาดเกินไป มันจับผู้ร้ายไม่ได้ ถึงแย่ที่สุดนะ ท่านบอกว่าบางทีมันตามไปจนทุกข์จนมันดับเลย จึงค่อยมารู้ตัว”

ไอ้นี่เป็นข้อเท็จจริงทั้งนั้น ถ้าคนที่ปฏิบัติแล้ว เวลาเด็กน้อย เวลาเขาต้องการมีการศึกษา เขาต้องมีครูบาอาจารย์ของเขา ถ้ามีครูบาอาจารย์ของเขา เขาศึกษาแล้วเขาถึงมีความรู้ของเขา ศึกษามาจากครูบาอาจารย์ไง นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษามา ศึกษามาเป็นความรู้ของเรา ความรู้อย่างนั้นมันเป็นความรู้ในการศึกษา ในการปฏิบัติมันต้องรู้จริงขึ้นมาอย่างนี้ ต้องรู้เอง ต้องรู้เอง ต้องรู้จักภาคปฏิบัติ ต้องรู้จักเรา ถ้ารู้จักเราแล้ว อารัมภบทมา เรื่องนี้เป็นเรื่องของประสบการณ์ทั้งหมด แล้วต่อไปล่ะ

ต่อไปคําถามนะ คําถามของเขา เขาถามว่า “ในเวลาที่เราหลงคิดผิด เราจะพอเกาะอะไรได้บ้าง ว่า เป็นสัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป มันคืออะไร”

เวลาที่เราหลงผิด เราหลงผิดเพราะโดยเริ่มต้นเพราะเรามีอวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้ คือความหลงผิดนี่แหละ คืออวิชชา เรามีอวิชชา ถ้ามีอวิชชานะ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ มันก็เป็นปัจจยาการ มันลึกๆ นะ ปัจจยาการมันเป็นปฏิจจสมุปบาท เป็นในหัวใจ แต่ในชีวิตประจําวันของเรามีรูป ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ในชีวิตประจําวัน คนเราในชีวิตประจําวันเราต้องสื่อสารกัน เราต้องคุยกัน เราทําหน้าที่การงานของเรา เห็นไหม มันผ่านมาโดยผลกระทบ

คนเกิดมามีกายกับใจๆ ทํางานก็ทํางานจากร่างกายนี่แหละ ถ้าไม่มีหัวใจขึ้นมาคนก็คนตาย คนจะทํางานได้ต้องคนที่มีชีวิต คนมีการศึกษาๆ ก็ดูที่สมอง สมองถ้าพูดแล้วมันก็เข้าสู่จิต อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ อันนี้มันเป็นวิถีแห่งจิต วิถีเลย คือวิถีของจิตมันคิดของมันอย่างนั้น แต่ชีวิตประจําวันคือชีวิตของโลก ชีวิตของโลก เพราะมันมีหัวใจของมัน มันมีหน้าที่การงานของมัน มันก็เลยเป็นขันธ์ ๕ เป็นวิญญาณในอายตนะ ถ้าเป็นวิญญาณในอายตนะ เห็นไหม ในชีวิตประจําวัน

ถ้าเรามีชีวิตประจําวัน ถ้าคําถามว่า “เวลาเราหลงคิดผิด เราจะมีอะไรเกาะ”

คําว่า “จะหลงคิดผิด” มันคิดผิดอยู่แล้ว เพราะอวิชชามันคิดของมันอยู่อย่างนั้น เราจะมีอะไรเกาะก็พุทโธนี่ไง มันจะมีอะไรเกาะ มีอะไรบ้างเกาะไว้ เกาะไว้ ถ้ามีพุทโธแล้ว ถ้ามีสติแล้ว สัมมาทิฏฐิมันจะมา สัมมาทิฏฐิจะตามมาต่อเมื่อเรามีสติปัญญาแยกแยะได้ว่าอะไรถูก อะไรผิด ถ้าสติยังไม่กลับมาก่อน ปัญญายังไม่เกิด ถ้าสติกลับมาแล้ว เพราะเราฝึกของเราอยู่แล้ว มันมีสมาธิอยู่แล้วปัญญามันจะเกิด ถ้าปัญญามันจะเกิด สัมมาทิฏฐิเกิดจากเรา พอเกิดจากเรา เราจะวินิจฉัย เราจะทําอะไรทําด้วยสัมมาทิฏฐิ

“แล้วสัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ มันคืออะไร”

สัมมาสังกัปปะคือทํางาน งานทางโลก งานทางโลกงานจากร่างกาย ชาวไร่ชาวนาเขาใช้ร่างกายของเขาทํางาน ไอ้คนที่ทํางานโดยการบริหาร เขาทํางานด้วยสมอง ทํางานโดยคิดงาน การคิดงานสัมมาสังกัปปะ ถ้ามันเป็นสัมมาทิฏฐินี่งานชอบ ชอบคือความมันเป็นสุจริต งานชอบ

แต่ถ้าเป็นการภาวนามันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย งานชอบ อย่างนี้เป็นงานชอบ มันชอบจากภายในนะ งานชอบ หมายความว่า ถ้าทําสมาธิต้องสมาธิชอบ ถ้าใช้ปัญญาต้องปัญญาชอบ ถ้าใช้สมาธิเราต้องการความสงบของใจ เห็นไหม เราต้องการความสงบของใจเราก็กําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันถูกต้องดีงามงานชอบ เพราะเราต้องการพักใจ เราต้องการทําความสงบ งานชอบ

แต่ถ้าเราจะวิปัสสนามันต้องใช้ปัญญา ถ้าใช้ปัญญา ปัญญาถ้าคิดผิดมันก็เป็นมิจฉา ถ้ามันคิดถูกมันก็เป็นสัมมา สัมมา ชอบธรรม ชอบธรรมโดยความชอบธรรม ความชอบธรรมคือสัมมาสังกัปปะ ถ้าสัมมาสังกัปปะขึ้นมาแล้ว แล้วสัมมาสมาธิล่ะ สัมมาสติล่ะ เพราะคําว่า “มัชฌิมาปฏิปทา” ทางสายกลาง ทางสายกลางคือมรรค ๘ มรรค ๘ มันต้องสมควร ๘ เลยนะ

ถ้า ๘ เราจะบอกว่า เขาถามมาว่า “สัมมาทิฏฐิกับสัมมา-สังกัปปะ” เพราะมันสัมมาทิฏฐิกับสัมมาสังกัปปะคือความเห็นถูกต้องดีงามอันต้นเลย เขาถึงบอกว่าปัญญาชอบ ถ้าปัญญาชอบ มรรคเขาถึงว่าใช้ปัญญา ใช้ปัญญาไง ถ้ามรรคใช้ปัญญา คําว่า “มรรคใช้ปัญญา” มันเป็นวิชาการ วิชาการเราจะวิเคราะห์อะไรก็ได้ วิชาอะไรก็ได้เรื่องทางวิชาการ แล้วเราจะเอาอะไรเป็นจุดเด่นก็ได้

แต่เวลาถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ถ้าครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลามันจุดเด่น มันจุดเด่นที่เด่นๆ มันก็มีปัญญาวิมุตติ เจโต-วิมุตติ ถ้าเจโตวิมุตติมันก็สมาธิเด่น มันหนักไปทางสมาธิ ถ้าเป็นทางปัญญา ปัญญาเด่น แต่ปัญญาเด่นหรือสมาธิเด่น เด่นอย่างไรก็แล้วแต่ มันต้องมีมรรค ๘ เด่นขนาดไหนก็แล้วแต่ เวลาพิจารณาไปแล้วมันต้องสมบูรณ์ของมันด้วยมรรค ๘ ถ้าไม่มีมรรค ๘ มันสมบูรณ์ไม่ได้ เหมือนทําอาหาร ทําอาหารส่วนผสมมันต้องครบ ถ้าไม่ครบขึ้นมา ขาดสิ่งใดไปจืดชืด ขาดสิ่งใดไป ถ้ามันขาดสิ่งใดไป ถ้าทําไม่สําเร็จ ไม่เป็นอาหารด้วย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามรรค ๘ มรรค ๘ เพียงแต่ว่าเน้นหนักที่สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป เพราะเป็นคําถาม พอคําถาม คนประพฤติปฏิบัติไปแล้วมีอุปสรรค พอมีอุปสรรคแล้วก็พยายามจะหาช่องทางของตน ถ้าหาช่องทางของตนก็คิดว่าสัมมาทิฏฐิกับสัมมาสังกัปปะเป็นเรื่องที่ว่าจุดเด่น เราจะต้องทําให้มันชัดเจน พอชัดเจนขึ้นมาแล้ว ชัดเจนเราทําไปแล้ว วิธีการทํานั่นแหละมันมีสติ ต้องเป็นสัมมาสติ วิธีการทํานั่นแหละมันจะมีสัมมาสมาธิ เพราะมีสัมมาสมาธิ

สัมมาทิฏฐิคือปัญญา ปัญญาชอบ แล้วถ้ามันบิดเบี้ยวนิดหน่อยมันก็เป็นมิจฉาแล้ว มันไม่ลงสู่ความสมดุลคือมัชฌิมา-ปฏิปทา สัมมาสังกัปปะมันมีหยาบ มีละเอียด งานข้างนอก งานข้างใน แล้วงานในการทําความสงบของใจ งานในการวิปัสสนา แล้ววิปัสสนาไปแล้วมันจะขึ้นไปนะ ขึ้นไปมันมีโสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มันชอบธรรม ชอบธรรมเป็นชั้นๆ ขึ้นไป

แต่ส่วนใหญ่แล้วผู้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้วมีปัญหาขึ้นมา มันเข้าใจว่าให้คะแนนสูงเกินไปไง เข้าใจว่าเป็นอย่างนั้น เข้าใจว่าเป็นอย่างนี้ พอเข้าใจว่า เรานึกว่าเป็นอย่างนั้น แต่ผลมันเป็นอย่างนี้ เรานึกไง เรานึกว่าเราให้คะแนนในการกระทําของเราสูงขึ้น แต่เวลาความเป็นจริงแล้วมันไม่สูงขึ้น มันไม่ถึงระดับนั้น มันเป็นโดยข้อเท็จจริงของมัน แล้วถ้าเป็นข้อเท็จจริงของมัน ถ้าโดยข้อเท็จจริงมันต้องให้ผลตามความเป็นจริงนั้น

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไปส่วนใหญ่แล้ว ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติส่วนใหญ่จะให้คะแนนตัวเองมากกว่าความเป็นจริงๆ บางทีให้คะแนนผิดเลย ให้คะแนนผิดก็ให้ว่าเราเป็นอย่างนั้น แต่ความจริงไม่ใช่เลย ไม่เป็นอย่างนั้นเลย มันก็เลยเสื่อมไปหมด เสื่อมไปหมดไง คําว่า “เสื่อมไปหมด” ฉะนั้น กรณีอย่างนี้ มันเป็นกรณีผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ จะมีประสบการณ์อย่างนี้ตลอดไป คือเจออุปสรรคอย่างนี้ตลอดไป ถ้าเจออุปสรรคเพราะกิเลสของเราไง

ข้อเท็จจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคืออริยสัจ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม อริยสัจเป็นความจริงเท่านั้น ฉะนั้น ใครจะประพฤติปฏิบัติวิธีการใด ปฏิบัติอย่างใด เวลาถ้ามันจะเป็นจริง มันต้องสมบูรณ์โดยมรรค ๘ มรรคอริยสัจจัง มันเป็นความจริงๆ ความจริงไปโดยมรรค โดยผล ถ้าโดยมรรคโดยผลมันจะเข้าใจเรื่องนี้หมด ถ้าเข้าใจเรื่องนี้หมดแล้ว เพียงแต่ว่าลักษณะเด่น ลักษณะเด่น จริตนิสัย ลักษณะเด่นของใคร จะพิจารณาสิ่งใดเป็นลักษณะเด่น แต่ความจริงแล้วคือความจริง เพราะถ้ามันเป็นความจริงมันสมดุลของมัน มันจะประสบความสําเร็จ มันจะเป็นความจริง

ถ้ามันไม่เป็นความจริงนะ ละล้าละลัง ละล้าละลัง แล้วพอมันละล้าละลัง มันเป็นไปโดยในข้อปฏิบัติของเรา ในอํานาจวาสนาของเรา แต่มันไม่เป็นความจริงไง มันปล่อย มันรู้ มันเห็นเหมือนกัน มันปล่อยเหมือนกัน ปล่อยโดยความเข้าใจของเรา ปล่อยโดยความเข้าใจของเรา แต่มันปล่อยแล้วมันไม่มีผล ไม่มีผลในเรื่องการฆ่ากิเลส

ขนาดเขาบอกเลย เห็นไหม “จิตที่มันดีเกินไป สะอาดเกินไป ยังจับผู้ร้ายไม่ได้” ไอ้นี่มันไม่เห็นผู้ร้าย มันไม่เข้าใจผู้ร้าย มันทําของมันไป มันก็ปล่อยวางของมันไป แล้วถ้ามันมีครูบาอาจารย์ของมัน ครูบาอาจารย์ที่ไม่มีวุฒิภาวะ เวลาบอกว่าปล่อย ปล่อยหมายความว่าถ้าเอาไปเทียบเคียงกับทฤษฎีมันใช่ แล้วทฤษฎีพูดไว้อย่างนั้น แต่ทฤษฎีมันไม่มีชีวิตใช่ไหม แต่ครูบา-อาจารย์ของเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมีชีวิต ท่านมีความผิดพลาดมา ท่านทําตามนั้นน่ะ

ดูสิ หลวงปู่มั่นเวลาท่านพิจารณาของท่าน พิจารณากายของท่านออกมาแล้วปกติไม่เห็นมีอะไรเลย เอ๊ะ! มันไม่ใช่ มันไม่ใช่ หลวงปู่มั่นท่านตรวจสอบนะ ถ้าของเราเอาตามทฤษฎี เราก็ได้ทําครบหมดแล้ว เราทําความสงบของใจ ใจสงบแล้วพิจารณากาย พิจารณากายแล้วมันก็ปล่อยแล้ว มันครบองค์ประกอบ ครบทั้งหมดเลยตามทฤษฎี

แต่หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า “มันก็ปกติ กิเลสมันก็ไม่เบาบางลง เอ๊ะ! ถ้ามันท่าจะไม่ใช่” ถ้าจะไม่ใช่ท่านก็ไปหาเหตุผลของท่าน ถึงสุดท้ายแล้วท่านไปลาพระโพธิสัตว์ของท่าน แล้วท่านทําความสงบของใจของท่านใหม่ พอใจสงบแล้วท่านยกขึ้นสู่วิปัสสนา ไปพิจารณากาย ทีนี้มันถอดมันถอนแล้ว พอมันถอดถอนท่านบอก “เออ! มันต้องเป็นอย่างนี้สิ” มันต้องเป็นอย่างนี้ทางที่จะใช่ ทางที่จะใช่นะ แต่ท่านยังไม่ได้ประสบความสําเร็จอะไรเลย

แต่ เห็นไหม แม้แต่ว่าทางที่ไม่ใช่มันไม่มีคุณค่า คือมันไม่เบาบาง กิเลสไม่เบาบางลง แต่พอมาพิจารณา พอมันมาถูกทาง เห็นไหม กิเลสมันเบาบางลง ทั้งๆ ที่ยังไม่ได้ฆ่ากิเลสเลยนะ ยังไม่ได้เป็นอะไรเลย แต่มันรู้ได้เลย พอพิจารณาไป “เออ! มันต้องอย่างนี้สิ” มันต้องอย่างนี้สิหมายความว่า จิตใจมันก็ปลอดโปร่งขึ้น ความหงุดหงิดในใจมันก็เบาบางลง สิ่งที่มันจะไปยึดมั่นถือมั่นสิ่งใด มันก็ปล่อยวางได้ มันมาถูกทางแล้ว มาถูกทาง ท่านก็เร่งของท่านใหญ่เลย

ทีนี้ท่านก็พิจารณาของท่าน สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน เห็นไหม ส่งเสริมกัน มาเพิ่มพูนกําลังใจ มาเพิ่มพูนสมาธิให้มั่นคงขึ้น แล้วก็ไปฝึกหัดวิปัสสนา เวลาวิปัสสนาไปแล้ว ใช้กําลังไปแล้วมันเสื่อมลงอย่างไร ฝึกหัดของท่าน ท่านพิจารณาของท่าน ท่านทําของท่าน จนท่านผ่านไปเป็นชั้นๆๆ ขึ้นไป ท่านทําของท่านได้

เวลาถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ในภาคปฏิบัติ ในทางทฤษฎีเราทําสมบูรณ์แล้ว คําว่า “สมบูรณ์แล้ว” เหมือนนักเรียนเลย สอบแล้วต้องผ่าน แต่ครูไม่ให้ผ่าน มันก็ตอบก็ถูกต้องหมดล่ะ แต่มันตอบแล้วมันถูกหรือเปล่าล่ะ ในการศึกษา เห็นไหม ตอบไปแล้วยังยกชั้น เพราะตอบขึ้นไปแล้วให้คะแนนได้ เพราะแหม! มันมีเชาวน์ปัญญา คําตอบใช้ได้เลย นี่คือคําตอบ

แต่ในภาคปฏิบัติมันมีกิเลส กิเลสเป็นเจ้าวัฏจักร แล้วเวลาคนเรามีความทุกข์ความยาก พอศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า โอ๋ย! ซาบซึ้งมาก เบาบาง กิเลสมันสงบตัวลง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันสามารถจะครอบงํา ครอบกิเลสให้อยู่เฉยได้ ในทางทฤษฎี โลกที่เป็นกันอยู่ในปัจจุบันนี้คนจะมีความทุกข์มาก เวลาศึกษาธรรมะแล้ว เออ! ชีวิตดีขึ้น ชีวิตดีขึ้น เมื่อก่อนมันทุกข์มันยาก ชีวิตดีขึ้น

คนศึกษาธรรมะแล้วเป็นอย่างนี้ ธรรมะขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีอํานาจขนาดนั้น มีอํานาจครอบงํากิเลสได้ แต่เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจะฆ่ากิเลส โอ้โฮ! มันอีกเรื่องหนึ่งเลยนะ อีกเรื่องหนึ่งเพราะอะไร ทีนี้เจ้าวัฏจักร เจ้าวัฏจักร อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ ครอบครัวของมาร ครอบครัวของมารมันครอบคลุมหัวใจดวงนี้มาตลอด แล้วมันครอบคลุมอยู่ตลอดเวลา แล้วเราปฏิบัติธรรม ปฏิบัติธรรม มันต้องเป็นธรรมของเราด้วย เพราะอะไร เพราะกิเลสมันกิเลสของเราใช่ไหม จิตใจนี้เป็นของเรา ความทุกข์ความยากก็เป็นของเรา

เวลาเราสร้างสมบุญญาธิการขึ้นมา เราปฏิบัติเป็นมรรคเป็นผลของเรา เป็นศีลเป็นสมาธิของเรา แล้วเรายกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ไหม เราสร้างมรรคสร้างผลของเราให้มีกําลังขึ้นมาได้ไหม เราสร้างมรรคของเราให้เป็นความจริงได้ไหม ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันจะสํารอกกิเลสแล้ว มันจับกิเลสได้ เห็นกิเลส จับกิเลสได้ มันจับได้ พิจารณาของมัน มันสํารอก มันจะคายของมันไปเรื่อยๆ พอคายไปเรื่อยๆ เวลามันขาด เวลากิเลสมันขาด ขาดจากหัวใจดวงนี้ มันเป็นผลของใครล่ะ

นี่พูดถึงผลของการปฏิบัติไง

ฉะนั้น ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านจะเทียบตรงนี้ เทียบว่า เวลาเราพูดธรรมะกัน เราก็ต้องพูดสื่อสารผ่านทางธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติธรรมวินัยนี้ไว้ แล้วเราก็พูดผ่านธรรมและวินัยนี้ไว้ ในเวลาพูดนะ แต่ในภาคปฏิบัติ ในภาคปฏิบัติมันต้องเป็นมรรคเป็นผลในใจ มันต้องรู้ขึ้นมาจากสัจจะความจริงในภาคปฏิบัติ

ในภาคการศึกษานี่ใช่ ในภาคการศึกษา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาธุ ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา เราศึกษาจากศาสดา เราศึกษาเรื่องจากองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเวลาปฏิบัติไป ในทางทฤษฎี ในทางการศึกษา เขาก็ว่าอย่างนี้ ต้องอย่างนี้ ต้องอย่างนี้ ต้องอย่างนี้ พุทธพจน์ๆ ต้องอยู่ในกรอบอย่างนี้ แต่กิเลสมันละเอียดกว่านั้น กิเลสมันละเอียดกว่านั้น กิเลสมันปลิ้นปล้อน

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ปลิ้นปล้อน ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสุดยอด ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมไปแล้วด้วยสัจจะด้วยความจริงในใจขององค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยอาสวักขยญาณ องค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้าตรัสรู้เป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา อันนั้นเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้ววางธรรมวินัยเป็นทฤษฎี

เวลาเราไปศึกษาๆ ศึกษามาด้วยความทุกข์ความยากขึ้นมา มันยังครอบให้กิเลสเราสงบตัวลงได้ กิเลสของเราไม่เผาลนตัวเราเอง ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาปฏิบัติเราจะปฏิบัติแบบสูตรสําเร็จ แบบธรรมขององค์สมเด็จ-พระสัมมาสัมพุทธเจ้า กิเลสมันหัวเราะเยาะ กิเลสมันยิ้มๆ เลย เพราะอะไร มันเป็นทฤษฎี เป็นสูตรใช่ไหม แต่กิเลสมันมีชีวิตอยู่ มันหลบมันหลีกอยู่ใช่ไหม

เวลาเราจะมาเอาจริงเอาจังขึ้นมา ในภาคปฏิบัติขึ้นมา ครูบาอาจารย์ของเราต้องทําจริงอย่างนี้ไง ถ้ามันมีความจริงขึ้นมา มันสัจจะความจริงอย่างนี้มันจะเท่าทัน ถ้ามันเท่าทันขึ้นมามันก็จะเห็นผู้ร้าย ถ้ามันจับผู้ร้ายได้ ถ้าจับผู้ร้ายได้มันเป็นประสบการณ์ ต้องรู้เอง ต้องรู้เอง ต้องรู้จากภาคปฏิบัติ ต้องรู้จักการกระทําของเรา เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ต้องรู้เอง ถ้ารู้เองขึ้นมาแล้วมันก็เป็นการยืนยันแบบคําถามที่ถามมานี่

ประสบการณ์นะ ประสบการณ์เพราะมันแทงใจไง มันแทงใจนะ “ราวกับมีหลายๆ คนในคนคนเดียว มันมีความคิดเราเยอะแยะไปหมดเลย มันมีความทุกข์ความยากเยอะแยะไปหมดเลย เวลาความสุขหาไม่เจอ ได้นิดหนึ่ง แต่ความทุกข์ความยากเยอะแยะไปหมด” นี่ไง เวลาจะเผชิญหน้ากับมัน มันพ่นพิษใส่ พอมันพ่นพิษมา อู้ฮู! ล้มลุกคลุกคลานเลย “แต่ถ้าเอาจริงเอาจังขึ้นมา อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ แล้วขนาดใช้ปัญญาอย่างนี้ยังสู้มันไม่ได้เลย แล้วหลวงพ่อไปให้อยู่กับผู้รู้ ไม่ได้คิดอะไรเลย มันจะสู้มันได้อย่างไรล่ะ”

ก็ไม่ได้ให้ไปสู้ ให้ไปอยู่กับพระพุทธเจ้า ให้ไปเกาะพระพุทธเจ้าไว้ ยึดพระพุทธเจ้าไว้เป็นที่พึ่งอาศัย พุทโธๆๆ แล้วพระพุทธเจ้าจะคุ้มครองเรา พอคุ้มครองจนเป็นพุทโธเองนะ ความคิด คิดไม่ได้แล้ว ไอ้ที่ว่ามีหลายคน คนเดียวเหมือนกับมีหลายคน มันจะมาไม่ได้ มันจะคิดมาไม่ได้ แล้วเราจะอยู่ของเราได้ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ แล้วถ้ามันจะเป็นสัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ เราปฏิบัติไปมันจะเป็นจริง

ถ้าบอกว่าอย่างนี้เป็นสัมมาทิฏฐิ อย่างนี้เป็นสัมมาสังกัปปะ มันก็เป็นทฤษฎี แล้วเราจะไปยึดตรงนั้น ไอ้กิเลสมันยิ้มๆ เลย กิเลสหัวเราะเยาะ มันจะทิ่มจะตําอีก ฉะนั้น อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ แล้วให้เป็นความจริงขึ้นมา ให้เป็นภาคปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเป็นภาคปฏิบัติของเรา มันจะเป็นความจริงของเรา

นี่คือคําถาม คําถามว่า “คือในเวลาที่เราหลงคิดผิด เราพอจะเกาะอะไรได้บ้างว่าเป็นสัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะคืออย่างไร”

เราจะเกาะผู้รู้ เกาะพุทโธ ให้ใจของเรามีที่พึ่งที่อาศัย มีที่พึ่งอาศัยจนมันรู้ชัดขึ้นมา แล้วมีกําลังแล้วเราจะเข้าไปหา เราจะพยายามไปหาผู้ร้ายให้ได้ ถ้าจับผู้ร้ายได้นะ มันเป็นทรัพย์ มันเป็นอริยทรัพย์ มันเป็นทรัพย์สมบัติจากภายใน

ถ้าเรายังจับผู้ร้ายไม่ได้ คือเรายังจับความคิดผิดของเราไม่ได้ เราก็ว่าเราเป็นคนดีทั้งนั้น เราเป็นคนดี เราเป็นคนที่ประเสริฐ เราเป็นคนที่สุดยอด แต่พอเราไปจับผู้ร้ายได้ ทําไมเราเลวได้ขนาดนี้ ทําไมเราเลวได้ขนาดนี้ เราจับผู้ร้ายได้ แล้วเราจะแก้ไขเรา แล้วฆ่าผู้ร้ายนั้นให้เหลือแต่ธรรมธาตุ ให้เหลือแต่สัจจะความจริงของเรา อยู่ในใจของเรา เอวัง

ความเชื่อมันเชื่อโดยกลุ่มชน เชื่อโดยกลัวอิทธิพล
เชื่อโดยการกลัวว่าเข้ากลุ่มชนนี้ไม่ได้
ถ้าเราไม่เชื่อตามนี้ เราจะนั่งคุยกับเขาไม่ได้
เราต้องเชื่อตามๆ กันไป เชื่อตามเขาไป
แต่ถ้าเป็นการปฏิบัติของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไม่ให้เชื่อ
ไม่ให้เชื่อเลย ให้เป็นความจริงขึ้นมา เป็นความจริงขึ้นมา
กาลามสูตรไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อทั้งสิ้น

๔

ความเชื่อ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ มกราคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เรียนท่านอาจารย์ เรื่องการปฏิบัติครับ”

เรียนถามท่านอาจารย์เรื่องการปฏิบัติดังนี้ ผมปฏิบัติโดยเริ่มทําสมาธิก่อนด้วยอานาปานสติ พอจิตสงบดีแล้ว ไม่ฟุ้งซ่านแล้ว ผมถึงเริ่มทําสติปัฏฐาน โดยการมีสติตามรู้ ตามดูเวทนาที่เกิดขึ้นที่ร่างกาย ตั้งแต่ศีรษะจนปลายเท้า จากเท้าขึ้นไปศีรษะ โดยทุกขณะที่ตามรู้ ตามดูเวทนานั้น ก็จะพยายามมีสติทุกขณะ และพยายามวางจิตเป็นอุเบกขา ไม่คิดปรุงแต่งจิตว่าชอบหรือไม่ชอบ ต่อเวทนาที่เกิดขึ้นที่ร่างกายในขณะนั้น แต่ถ้าวันไหนลองนั่งปุ๊บจิตสงบดี นิ่งดี ก็เริ่มตามรู้ ตามดูเวทนาที่ร่างกายเลย โดยไม่ได้ทําอานาปานสติครับ

เรียนถามท่านอาจารย์ครับว่า แนวทางที่ผมปฏิบัติอยู่นี้ มาถูกทางหรือไม่ครับ และแนวทางนี้สามารถพาไปสู่มรรคผลนิพพานได้หรือไม่ กราบขอบพระคุณครับ

ตอบ : เวลาพูดถึงแนวทางๆ เราก็พูดถึงแนวทางทฤษฎีในการปฏิบัติเลย ถ้าพูดถึงแนวทางในการปฏิบัติเลย เห็นไหม มันก็เป็นแนวทาง แนวทาง แม้แต่ในอภิธรรม เขาก็แบ่งเป็นฝักเป็นฝ่าย ในอภิธรรมเขาก็เถียงกันอยู่เองนะ

ฉะนั้น ในฝ่ายปฏิบัติเรา ในพระกรรมฐาน พระกรรมฐานส่วนใหญ่แล้ว เพราะว่ามีคนที่เขาศึกษาธรรมะของหลวงปู่มั่น แล้วท่านไปหาหลวงตาไง ด้วยความเชื่อมั่น ไปบอกหลวงตาว่า “ดิฉันศรัทธามาก วัดป่าสายหลวงปู่มั่น ดิฉันศรัทธามาก” หลวงตาท่านบอกว่า “ในสายของหลวงปู่มั่นมีทั้งดีและเลว มีทั้งถูกและผิด” ท่านไม่ได้ส่งเสริมเลย เพราะว่ามันเป็นอย่างนั้นจริงๆ มีทั้งดีและเลว หลวงปู่มั่นท่านฝึกพระมาขนาดไหน แล้วมันมีเหลือพระมากี่องค์ แล้วพระที่ว่าหลวงปู่มั่นท่านได้สนทนาธรรมแล้ว ท่านฝากไว้กับหมู่คณะไง

เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านเล่าให้ฟังประจํา “หมู่คณะให้จําหลวงปู่ขาวไว้นะ หลวงปู่ขาวได้คุยกับเราแล้ว” พูดถึงหลวงปู่พรหม ถ้าพูดถึงรุ่นสุดท้ายก็พูดถึงหลวงตา บอกเลย “มหาดีทั้งนอก ดีทั้งใน” มหาดีทั้งนอก นอกก็คือข้อวัตรปฏิบัติ นอกก็แนวทางที่จะชักนําเรา เป็นหลักให้เราได้ ในก็ในใจ ทีนี้มันไม่เป็นอย่างนั้นน่ะสิ พอมีชื่อเสียงขึ้นมา เห็นไหม “ใครๆ ก็บอกไปหาหลวงตา หลวงตารับประกัน” บอก “รับประกันอย่างไร” “ก็เวลาหลวงตาเทศน์ ดิฉันก็ไปนั่งอยู่ที่ศาลาน่ะค่ะ ท่านเทศน์เหมือนเปี๊ยบเลย ท่านตอบหมดเลย” มันไม่ได้ถามซักคํา มันไปเฉียดๆ แล้วมันก็เอาชื่อไปขายกัน มันเป็นอย่างนี้ทั้งนั้นน่ะ นี่พูดถึงแนวทางปฏิบัติ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาแนวทางปฏิบัตินะ ในสติปัฏฐาน ๔ ในแนวทางของอภิธรรม ในแนวทางของอภิธรรม ในอภิธรรมเขาก็แบ่งฝักแบ่งฝ่าย ว่ากลุ่มนั้นไม่ใช่อภิธรรมแท้ กลุ่มนี้ไม่ใช่อภิธรรมจริง กลุ่มนั้นไม่ใช่อภิธรรม เขาก็แยกเป็นกลุ่มๆ เหมือนกันนะ เราฟังเขามาเล่าให้ฟังกันอยู่ ฉะนั้น พอมาเล่าให้ฟังแล้ว แล้วอานาปานสติอันไหนเป็นความจริงล่ะ ฝึกอานาปานสติ

“กระผมฝึกอานาปานสติจนจิตสงบนิ่งดีแล้ว ไม่ฟุ้งซ่านแล้ว ผมก็เริ่มทําสติปัฏฐาน ๔ ด้วยการตามรู้ ตามสติ ดูเวทนาที่เกิดขึ้น ตั้งแต่ร่างกายจรดปลายเท้า ตั้งแต่ปลายเท้าขึ้นไปศีรษะ โดยขณะที่ตามรู้นั้นดูเวทนา ก็พยายามมีสติทุกขณะ และพยายามวางจิตเป็นอุเบกขา ไม่ปรุงแต่งจิตว่าชอบหรือไม่ชอบ”

มันก็เป็นการศึกษามาทั้งนั้น ฉะนั้น แนวทางในการประพฤติปฏิบัติ แนวทางไหนก็แล้วแต่ เวลาปฏิบัติแล้วมันเหมือนการศึกษา การศึกษา คนศึกษาแล้วมีความรู้หรือไม่มีความรู้ ศึกษามีความรู้แล้ว ออกไปทํางานประสบความสําเร็จหรือไม่ประสบความสําเร็จ

ในแนวทางการปฏิบัติก็เหมือนกัน ในแนวทางปฏิบัตินะ ถ้าแนวทางในการปฏิบัติในแนวทางอื่น นั่นเรื่องของเขา แต่ถ้าในแนวทางปฏิบัติของหลวงปู่มั่น ในแนวทางกรรมฐาน มันก็มีปฏิบัติขึ้นไป เห็นไหม ตั้งแต่ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วยกขึ้นวิปัสสนาได้หรือไม่ได้ บอกว่าถ้าไม่มีสมาธิมันก็เกิดปัญญาขึ้นมาไม่ได้ ถ้าไม่มีสมาธิไง แล้วเราทําสมาธิกัน ทําความสงบของใจขึ้นมา เวลาทําความสงบของใจขึ้นมาก็เกือบเป็นเกือบตาย เห็นไหม

เวลาหลวงตาท่านพูดว่า ใครทําสมาธิได้ก็พออยู่พอกินไง เพราะทําสมาธิแล้วคือจิตมันสงบไง แต่คนที่ไม่มีวุฒิภาวะ พอเป็นสมาธิเขาบอกว่านี่คือนิพพาน มันไปติดสมาธิไง หลวงตาท่านบอกว่า “ท่านติดอยู่ ๕ ปี ๕ ปี ท่านก็คิดว่าสมาธิเป็นนิพพาน” ท่านพูดเอง เวลาท่านติดอยู่ ๕ ปี เพราะท่านเข้าใจว่าตรงนั้นมันเป็นเป้าหมาย พอตรงนั้นเป็นเป้าหมาย มันก็อยู่ตรงนั้น มันไม่ก้าวเดินหรอก เวลาคนมันติด มันติดได้ทั้งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาทําสมาธิก็เกือบเป็นเกือบตาย แล้วพอมันเป็นขึ้นมามันมหัศจรรย์ด้วย ถ้าเป็นสมาธิจริงๆ มันเป็นความมหัศจรรย์อย่างนั้น มหัศจรรย์จนคิดว่านั่นเป็นนิพพาน ถ้าเป็นนิพพานมันไม่ใช่นิพพาน เพราะนิพพาน นิพพานไม่ใช่สมาธิ สมาธิก็ไม่ใช่นิพพาน สมาธิจะเป็นนิพพานได้อย่างไร สมาธิก็เป็นสมาธิ เพราะสมาธิมันไม่มีเหตุมีผล มันกําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ แล้วมันสงบลงมาเป็นสมาธิ มันยังไม่ใช้ปัญญา แล้วถ้าเป็นงาน เป็นงานของสมถะ ไม่ใช่งานของขั้นปัญญา

เวลาเป็นงาน งานชอบ งานชอบ งานชอบก็เป็นชั้นๆ ขึ้นไป งานชอบขั้นไหน งานชอบขั้นความสงบของใจ งานชอบขั้นใช้สติปัญญา งานชอบในขั้นโสดาบัน งานชอบในขั้นสกิทาคามี งานชอบในขั้นอนาคามี งานชอบในขั้นอรหัตตมรรค มันเป็นขั้นๆๆ ขึ้นไป ถ้าคนภาวนาเป็น เขาจะเป็นชั้นๆ ขึ้นไป ถ้าคนภาวนาไม่เป็น อะไรมันก็ไม่เป็นหมดล่ะ ถ้าไม่เป็นมันก็ผิดทุกอย่าง ถ้ามันผิด มันก็ผิดหมดล่ะ แต่ถ้ามันถูก เห็นไหม

เขาบอก “ถ้าปฏิบัติแนวทางไหนมันถึงจะเป็นมรรคผลนิพพาน”

ปฏิบัติแล้วถ้ามันตรวจสอบกันไง มันมีครูมีอาจารย์ เวลาครูบาอาจารย์ เราอยู่กับครูบาอาจารย์นะ ไปอยู่องค์ไหนก็แล้วแต่ เวลาท่านเทศน์ เราฟังเทศน์ท่าน แล้วเราใช้ปัญญาเราไล่ตาม ปัญญามันตามทันกันได้ ถ้ามันเป็นชิ้นเป็นอัน เออ! ใช่ ถ้ามันไม่เป็นชิ้นเป็นอัน ไม่มีเหตุไม่มีผล เลื่อนลอย ไร้สาระ แค่เราใช้สติปัญญาตาม เราก็รู้ได้แล้ว ไม่ต้องขนาดว่าต้องมาตรวจสอบกันหรอก

เวลาสมัยก่อนนะ เราฟังหลวงตาท่านพูด ท่านกับมหาเขียน ท่านเรียนมาด้วยกัน เรียนมาด้วยกันเลย แล้วเวลาหลวงตาท่านได้ ๓ ประโยค ท่านก็ออกปฏิบัติเลย หลวงปู่มหาเขียนท่านเรียนจนจบ ๙ ประโยค แล้วท่านก็ได้เป็นเจ้าคณะ-จังหวัดนครราชสีมา สุดท้ายแล้วท่านก็ลาออกจากเจ้าคณะจังหวัด แล้วท่านไปปฏิบัติที่กาฬสินธุ์ จนสุดท้ายแล้วท่านก็สิ้นไปเหมือนกัน

แต่! แต่ก่อนนั้นท่านเป็นเพื่อนกัน ลูกศิษย์ก็กลุ่มเดียวกัน แล้วมีลูกศิษย์ไง มีลูกศิษย์ไปทอดผ้าป่ากับหลวงปู่เขียน ท่านก็นิมนต์หลวงตาไปด้วย หลวงตาท่านพูดเอง ก็ไปนั่งฟังอยู่ ท่านเทศน์มันเป็นทฤษฎีทั้งนั้น เป็นภาคการศึกษา ท่านบอกฟังรู้เลย ฟังทีเดียวก็รู้ แล้วพอสุดท้ายแล้ว สุดท้ายแล้วต่างฝ่ายต่างปฏิบัติไป แล้วลูกศิษย์ลูกหาของท่านมาอยู่กับหลวงตา แล้วเอาเทปส่งไปให้ท่านไง แล้วท่านเดินจงกรม นั่งสมาธิทั้งวัน

ตรงนี้สําคัญนะ เดินจงกรม นั่งสมาธิเป็นปี เป็นเดือน หลายๆ ปี ถ้ามันไม่มีปัญญา มันไม่มีมรรคมีผล มันอยู่ไม่ได้หรอก ไอ้เรานั่งวันเดียวก็จะเป็นจะตายแล้ว ไอ้นี่มันเดินจงกรม เดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน แล้วท่านป่วยแล้วนะ เพราะเราไปเยี่ยมเหมือนกัน เพราะลูกศิษย์ท่านกับเราเป็นเพื่อนกัน เราไปดู ไปดูทางปฏิบัติของท่าน ท่านป่วยนะ ท่านทําเป็นราว ถ้าบนกุฏินะ ท่านทําเป็นราวไว้

คนเรานะ เวลาจะป่วยเราก็อยากนอนพักใช่ไหม ใครป่วยแล้วใครอยากจะมาทรมานตน แต่ของท่านนะ ป่วยท่านเดินจงกรมนะ แล้วในทางเดินจงกรมท่านก็มีราว ๒ ข้างเลย มีราว ๒ ข้าง ท่านอยู่ตรงกลาง แล้วพอเดินจงกรมตอนท้ายๆ ท่านไม่ไหวแล้ว เวลาเดินจงกรมให้ลูกศิษย์ประคอง ขอให้ประคองท่าน ท่านเดิน ถ้าเดินจงกรม นั่งสมาธิ คนมันมีงานทําไง เหมือนเราทํางาน พอเราทํางานขึ้นไปแล้ว มันได้ผลประโยชน์ โอ้โฮ! เจ๊กงก มันอยากได้ เจ๊กงกนะ โอ้โฮ! มันงกมาก อะไรก็จะเอา อะไรก็จะเอา ถ้าเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา แล้วท่านทําอย่างนี้เป็น ๒๐ ปี ๓๐ ปี มันจะมีมรรคมีผลไหม

สังเกตได้ พระที่ไม่มีหลักมีเกณฑ์นะ มานอนอยู่กรุงเทพฯ หลวงตาท่านบอกว่า “มรรคผลไม่เกิดในเทศบาล ๑ เทศบาล ๒ มรรคผลไม่เกิดในที่คลุกคลี มรรคผลมันเกิดในทางจงกรม ในทางนั่งสมาธิภาวนา” ฉะนั้น หลวงปู่มหาเขียนท่านเดินจงกรมตลอด ท่านป่วยไข้ท่านก็เดิน

นี่พูดถึงว่าเวลาที่ว่ามันเป็นทฤษฎี มันเป็นปริยัติ หลวงตาท่านไปฟัง ท่านบอกมันเป็นทฤษฎี ฉะนั้น ฟังกันนี่ก็รู้ ฟัง ฟังตอนแสดงธรรมรู้หมดว่ามันมีจริงหรือไม่มี ถ้าไม่มีก็คือไม่มี แล้วไม่มีมันก็จํามาพูด พอจํามาพูด มันพูดเหมือนกัน แต่มันไม่เหมือนกัน เวลาพูดเหมือนกันหมดเลย นี่ไง เวลาพูดมาทฤษฎีเหมือนเลย ทั้งนั้นเลย

“กําหนดให้จิตมันสงบ กําหนดอานาปานสติ พอจิตสงบแล้วนิ่งแล้ว ไม่ฟุ้งซ่านแล้ว ก็เริ่มใช้ทําสติปัฏฐาน ๔ โดยการมีสติตามรู้เวทนา อานาปานสติ พอจิตสงบลงนิ่งดี” นิ่งดีอย่างไรล่ะ นิ่งดีอย่างไร นี่อานาปานสติๆ เวลากําหนดอานาปานสติ กําหนดอานาปานสติเราก็ทํามา ครูบาอาจารย์ทุกองค์ท่านก็ทํามา เวลาจิตถ้ามันสงบ จนลมหายใจขาด กําหนดลมหายใจ ลมหายใจละเอียดเข้ามาขนาดไหนก็รู้ เวลาละเอียดขนาดไหนก็รู้ นั่นจิตที่มีกําลัง ไอ้ว่างดี นิ่งดี พูดเองทั้งนั้น

นี่ไง ถ้ามันว่าปฏิบัติแล้วมันจะมีมรรคมีผลขึ้นมา มันมีมรรคมีผล มันต้องเป็นความจริงไง สติก็เป็นสัมมาสติ สมาธิก็เป็นสัมมาสมาธิ เวลาปัญญา ทิฏฐิก็ต้องเป็นสัมมาทิฏฐิ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ความชอบธรรม ถ้าความชอบธรรมนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ แต่ถ้ามันไม่ชอบล่ะ มันไม่ชอบไง พอไม่ชอบมันก็ทํา มันก็ได้เห็นความมหัศจรรย์นั่นน่ะ แต่ไม่ใช่

นี่พูดถึงแนวทางปฏิบัติไง มันไม่ใช่ว่าอานาปานสติ ในพุทธานุสติ ในพุทโธ ในธัมโม ในสังโฆ กําหนดแนวทางไหนมันจะถูก มันจะผิด ถ้ามันผิด มันผิดแล้วมันก็จะแก้ไขมา แก้ไขมา แก้ไขมาให้มันถูก ถ้ามันทําด้วยความสุจริตนะ แต่บางทีมันทําไม่ด้วยความสุจริตไง แล้วมันเป็นอุปาทานหมู่ เราเห็นมา ผู้ที่ปฏิบัติมา อยู่ในหมู่ของเขา ได้มรรคได้ผลกันทั้งนั้น แล้วเวลาเขามาคุยกับเราไง เราให้พุทโธเฉยๆ เวลาพุทโธมันลง เขาพูดเองนะ “โอ้โฮ! พุทโธหลวงพ่อดีกว่าพระอนาคามีอีก”

เพราะเขาว่าเขาได้พระอนาคามีมาไง เวลาจิตมันลงเท่านั้น คิดดูสิว่าเขาได้พระอนาคามี แล้วกลุ่มของเขาได้พระ-อนาคามีกันหมดเลย แล้วเวลามากับเรา เราบอกว่า “จะได้อะไรมา สาธุ! ใครจะมีมรรคมีผล สาธุ! มันเป็นสิทธิ์ มันเป็นสิทธิ์ของแต่ละบุคคล เราจะล่วงสิทธิ์ใครไม่ได้หรอก เป็นสิทธิของเขา เป็นจริงก็เป็นสิทธิ์ของเขา เป็นบุญกุศลของเขา ถ้าเป็นไม่จริงมันก็เป็นไม่จริงของเขา มันไม่เกี่ยวอะไรกับเราเลย”

แต่เราบอกว่า “ขอให้พุทโธได้ไหม พุทโธ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ พุทโธ” เขาก็พุทโธของเขาไปเรื่อยๆ พอจิตมันลงไง เวลาจิตมันลง คนเรานี่นะ เวลาเกิดเหตุการณ์เฉพาะหน้า พูดตรงนั้นจะเป็นความจริง แต่พูดครั้งหลังๆ ไปไม่จริงแล้ว เวลาจิตมันลง เขามาหาเราเลยนะ “โอ้โฮ! หลวงพ่อ พุทโธหลวงพ่อดีกว่าอนาคามี” เพราะเขาได้รับการยกย่องสรรเสริญว่าเป็นพระอนาคามีมาตลอดเลย

ถ้าเขาเห็นอย่างนั้น เราถึงบอกว่าถ้าคนภาวนามานะ ถ้ามันผิดมานะ ถ้าทําให้ถูกแล้ว ไอ้ความถูก ความผิดมันจะไปพิสูจน์กัน มันเป็นปัจจัตตังเฉพาะใจของเรา เราเองเราต้องการความจริงใช่ไหม แล้วเราทํามามันก็เป็นประสบการณ์ของเรา แต่เราเข้าใจว่าจริงไง แต่ถ้าวันไหนเราไปทําให้มันเป็นความจริงขึ้นมา ความจริงนั้นมันจะมาเปรียบเทียบไง พอความจริงเปรียบเทียบ อ๋อ! จริงมันต้องอันนี้ อันของเก่าๆ เรามันไม่จริง มันรู้เอง มันถอนเอง

แต่เสร็จแล้วเขาก็กลับไปวัดป่าบ้านตาดนี่แหละ ไปช่วยงานหลวงตา พอไปช่วยงานหลวงตา เขามาเล่าให้ฟังอีกล่ะ พอไปช่วยงานหลวงตาเขาก็ไปพูดในหมู่ของเขานะ บอก “พวกเราที่ทํามามันผิดทั้งนั้นน่ะ” “มันผิดได้อย่างไร ของเราพระอนาคามีกันทั้งนั้นเลยนะ คุณก็เป็นพระอนาคามี เราก็เป็นพระอนาคามี ทุกคนก็เป็นพระอนาคามี เราจะไม่เป็นได้อย่างไร” ก็เลยกลับไปเป็นพระอนาคามีอย่างเก่า กลับไปเป็นพระอนาคามี

ประสบการณ์ของเรามันเห็นมาหมด ฉะนั้น ว่าอุปาทานหมู่ อุปาทานหมู่ ในหมู่นั้นเขามีอุปาทานกันอย่างไร กระแสสังคมเขายกย่องกันอย่างไร สรรเสริญกันอย่างไร แล้วมันก็เป็นอุปาทานหมู่ ยกย่องสรรเสริญกันไป มันมีจริงหรือไม่มีจริง แต่คนที่เป็นจริงเขารู้ว่าจริงหรือไม่จริง

ถ้าจริงหรือไม่จริง ทีนี้ย้อนกลับมาที่คําถาม คําถามเขาพูดเอง เห็นไหม คําถามนี้มันคําถามถามมาว่า “การปฏิบัติอย่างนี้มันจริงหรือไม่จริง”

เราจะบอกว่าสิ่งที่มันไม่จริง เวลาคําพูดมันขัดแย้งกันเอง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถ้าเป็นความจริงนะ ไม่มีขัดไม่มีแย้งกัน มันจะไปเป็นชั้นเป็นตอนเลย ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วเข้าเป็นบุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคล ๔ คู่ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ มันจะเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปเลย

ถ้ามันขัดมันแย้งคือมันผิด ถ้ามันผิดมันก็ติด พอมันติดมันก็ติดในตัวมันเอง มันก็เป็นวัวพันหลัก มันก็หมุนอยู่นั่นน่ะ พันอยู่นั่นน่ะ แล้วก็เข้าใจว่าเป็นไอ้นู่น เข้าใจว่าเป็นไอ้นี่ เข้าใจ คือจินตนาการ ไม่มีความจริงเลย แต่ถ้าเป็นความจริงมันจะเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป แล้วผู้รู้กับผู้รู้เขาคุยกันรู้เรื่อง อย่างเช่น เช่นที่ว่าในวงพระปฏิบัติ หลวงตาท่านพูดว่าในสมัยหลวงปู่มั่นมีทั้งถูกและผิด ทั้งดีและชั่ว ดีก็มี ชั่วก็เยอะ

นี่ก็เหมือนกัน ทุกวงการมีทั้งคนดีและคนชั่ว ไม่มีคนดีทั้งหมด และคนชั่วทั้งหมด ฉะนั้น มีทั้งคนดีและคนชั่วหมด เราก็ต้องตั้งสติแก้ไข เรารักษาของเราเอง เราคัดแยกของเราเอง คัดแยกของเราเองเพราะอะไร เพราะเราต้องการความจริง

โอ้ย! ชีวิตนี้มีค่านะ ชีวิตของเรา เราเกิดมา ชีวิตของเรากว่าจะได้มา อยู่ในครรภ์มา ๙ เดือน แม่อุ้มท้องมา ๙ เดือน กว่าแม่จะคลอดออกมา แม่เลี้ยงดูมาขนาดไหน แม่ส่งเสียศึกษามาขนาดไหน แล้วเราก็มีปัญญาของเรา เราก็อยากได้ความจริงของเรา แล้วทําไมต้องเอาชีวิตเราไปให้คนนู้นโกหก คนนี้โกหก คนนี้ชักนํา ชีวิตของเรานะ ชีวิตของเราแท้ๆ ทําไมต้องให้คนไปปั่น ทําไมต้องไปอยู่ในอาณัติของใคร

ถ้าไม่อยู่ในอาณัติของใคร แต่นี้เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง ท่านให้เราฝึกหัดความจริงไง ท่านให้เราทําให้เป็นจริงไง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เป็นตามความเป็นจริงขึ้นมาเลย ไม่มีเบื้องหน้า เบื้องหลัง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไม่มีกํามือในเรา แบตลอดเลย เวลาแบตลอด ถ้ามันเป็นจริงแบตลอดเลย เหมือนกันหมดเลย แล้วเหมือนอย่างไร

เดี๋ยวนี้นะ เหมือนกันๆ ไอ้เหมือนกันๆ ฟังแล้วเบื่อ

เหมือนกัน คําพูดเหมือนกัน แต่ความจริงที่มันไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนตรงไหน ไม่เหมือนกันตั้งแต่เริ่มต้นที่ว่า ทําอานาปานสติจนจิตมันสงบนิ่งดีแล้ว ทําอานาปานสติจนจิตสงบนิ่งดีแล้ว มันนิ่งอย่างไร มันสงบอย่างไร ถ้ามันสงบนะ เขาบอกว่าที่มันสงบเพราะมันไม่ฟุ้งซ่าน เวลาตกภวังค์มันก็ไม่ฟุ้งซ่าน ตกภวังค์ไปเลย เวลามันขี้เกียจมันไม่กําหนด มันก็อยู่ของมันเฉยๆ ถ้ามันไม่ขี้เกียจนะ กําหนดอานาปานสติ ลมเข้ายาวรู้ ลมออกยาวรู้ ลมเข้าสั้นรู้ ลมออกสั้นรู้ ลมหยาบรู้ ลมออกหยาบรู้ ลมเข้าละเอียดรู้ ลมเข้าออกละเอียดรู้ ลมใสรู้ อู้! มันชัดขนาดนั้น อานาปานสติน่ะ

โธ่! กําหนดอานาปานสติเราก็ทํามาแล้ว มันเป็นอย่างไร ไอ้นี่กําหนดลมหายใจ โอ๋ย! มันละเอียดแล้ว ปล่อยทิ้งเลย ลมหายใจไปแขวนไว้นู่น กูนั่งอยู่นี่ จิตลงบาดาลไปเลย ไม่เกี่ยวกันเลยสักชิ้นหนึ่ง มันต้องอยู่ด้วยกันทั้งหมด แล้วมันทําทั้งหมด คําบริกรรม บริกรรมอย่างนี้ เวลาจิตมันสงบเข้ามา มันถึงเป็นสัมมาสมาธิไง พอเป็นสัมมาสมาธิแล้ว ถ้าจิตมันสงบมีกําลัง สดชื่นแล้วนะ ปัจจัตตัง สุดยอด มันรู้น่ะ คนเป็นมันรู้

“ไอ้นี่มันจิตมันสงบดีแล้ว มันนิ่ง มันไม่ฟุ้งซ่าน ผมถึงเริ่มทําสติปัฏฐาน ๔ พอทําสติปัฏฐาน ๔ ด้วยมีสติตามรู้เวทนา ถ้าตามรู้เวทนา ตั้งแต่ปลายเท้าขึ้นมาจนถึงจรดศีรษะ แล้วในทุกขณะที่ตามรู้เวทนา ก็พยายามมีสติทุกขณะ แล้วพยายามวางจิตเป็นอุเบกขา” อันนี้สําคัญมาก ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าจิตไม่สงบนะ เวลากําหนดพุทโธก็แล้วแต่ หรืออานาปานสติก็แล้วแต่ ถ้าเวทนามันเกิด คนเราเวลาผ่านเวทนาไปแล้วมันจะเบาบางลง แล้วคนเคยผ่านเวทนาแล้วนะ ถ้าเวทนามันจะเผชิญเวทนาอีก มันยิ้มๆ ได้แล้ว

คนเรานะเคยผ่านอุปสรรคสิ่งใดไปแล้ว ทําสิ่งใดอุปสรรคนั้นจะไม่รุนแรงแล้ว เพราะเราเคยผ่านอุปสรรคนั้นแล้ว แต่อุปสรรคก็ยังเป็นอุปสรรคอยู่ เพราะเวทนาก็คือเวทนา เวทนามันเกิดแล้วมันดับไป พอภาวนาครั้งต่อไป เวทนาก็จะเกิดอีก แต่เวทนามันจะเกิดอีกเพราะคนเป็นไม่ใช่คนตาย พอเวทนาเกิดอีก ถ้ามันมีสติมีปัญญาขึ้นมา กําหนดพุทโธ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จิตสงบลง เวทนามันก็ดับไป จิตลงสู่สมาธิ พอจิตลงสู่สมาธิ จิตลงสู่สมาธิ กําหนดอานาปานสติ จิตลงสู่สมาธิ จิตลงสู่สมาธิจิตมีกําลังของมัน

เวลามันพยายามนะ จิตเห็นอาการของจิต คือจิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้าจิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้าจิตเห็นเวทนา จิตจับเวทนา จิตจับเวทนา จับนิ่มๆ เลย จับเวทนามันจับ ไม่เหมือนตอนที่ภาวนาใหม่ๆ พอเวทนามา โอ้โฮ! แหยงเลย เวทนาๆ แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ พอเวทนามานะ มันจับเวทนา ฉับ! เวทนามันคืออะไร เวทนามันมาจากไหน

ถ้าจิตสงบมีกําลังมันแตกต่างกัน แตกต่างกันที่เวลาเราภาวนาไปแล้ว โอ้โฮ! เวทนาเกือบเป็นเกือบตาย โอ้โฮ! มันโหมเข้ามา โหมเข้ามา แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว มันมีกําลังแล้ว ถ้ามันไปจับ สงบแล้ว จิตสงบ จิตสงบ จิตมีกําลังแล้วมันจับเวทนา จับนิ่มๆ เลย จับเวทนา จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ถ้าจิตมันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้ามันจับได้ พอจับได้ คําว่า “จับได้นะ” เมื่อวานหรือวันไหนที่บอกว่าเขาพยายามหาผู้ร้ายไม่เจอ ถ้าจับไม่ได้คือจับกิเลสไม่ได้ จับสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงคือจับตัวกิเลสได้ เพราะกิเลสมันก็เกิดจากจิต กิเลสเกิดจากจิต แล้วกิเลสมันลุ่มหลง ลุ่มหลงไปในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม คือจิตมันก็หลงร่างกายกับจิตใจเรานี่แหละ สติปัฏฐาน ๔ ก็คือร่างกายกับจิตใจนี่แหละ

กายก็คือกาย เวทนาก็เกิดจากกายและจิต จิตก็คือจิต ธรรม ธรรมก็เกิดจากกายกับจิตที่มันคิดปรุงแต่งขึ้นมา แล้วถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันจับสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงได้ เพราะกิเลสมันอาศัยแสดงออกตามสติปัฏฐาน ๔ ถ้าจิตมันสงบแล้วมันจับได้ คือมันจับกิเลสได้ด้วย พอจับกิเลสได้ด้วย โอ้โฮ! มันสั่นไหว จับผู้ร้ายได้ การจับผู้ร้ายได้นะ มันเป็นรางวัลนะ ดูสิ รางวัลนําจับให้แสนหนึ่ง ใครจับนาย ก. ได้ ใครแจ้งเบาะแสได้ให้ห้าหมื่น ถ้าจับได้ให้แสนหนึ่ง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันจับได้ โอ้โฮ! มันสะเทือนใจ เราจะบอกว่า ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มันจะมีการรับรู้ของจิต จิตมีการรับรู้ว่าจิตเห็นอาการของจิต มันจะมีการหวั่นไหว มันจะมีการสะเทือน ไม่ใช่เห็นกันแบบมองหน้ากันอย่างนี้หรอก อ้อ! หลวงพ่อมาแล้วเนาะ ลาหลวงพ่อกลับแล้วเนาะ ก็เอ็งมาก็เอ็งกลับ ก็เห็นหน้ากันทุกวัน เห็นทุกวันน่ะ มาทุกวัน มาทําบุญทุกวัน มาเสร็จแล้วก็กลับ ก็เห็นทุกวันน่ะ เห็นแล้วได้ก็ได้ข้าวไง แต่ถ้าไปเห็นกิเลสมันไม่เป็นอย่างนี้หรอก นี่เวลาถ้าเห็นจริงไง

เขาบอกว่า ถ้าเห็นจริง ถ้าเห็นตามความเป็นจริงนะ แล้วถ้าเห็นแล้วเวลาใช้มันไม่ใช่ว่าเขาพยายามวางจิตเป็นอุเบกขา อภิธรรมเขาสอนอย่างนี้ สอนให้รู้เท่าทันแล้วจบ รู้เท่าทัน พอตามรู้ตามเห็นนะ รู้สติปัฏฐาน ๔ สักแต่ว่า ทุกอย่างรู้หมดแล้วปล่อย ไม่ใช่! จิตพอมันจับได้แล้วฝึกหัดการใช้ปัญญา ที่ปัญญามันแยกแยะ ถ้าเห็นกายโดยเจโตวิมุตติ ถ้าจับเห็นกายได้ รําพึงจากอุคคหนิมิต นิมิตที่จับต้องได้ ให้วิภาคะ ให้เป็นไตรลักษณ์ แยกส่วน ขยายส่วน

นี่ที่ว่า สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันจะเกิดตรงนี้ ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา มันเป็นอนัตตาอยู่แล้ว โดยตัวมันเองมันเป็นอนัตตา แต่เราไม่มีสติไม่มีปัญญารู้เท่าทันอนัตตา เราไม่มีสติไม่มีปัญญาเห็นสติปัฏฐาน ๔ จนกลายเป็นอนัตตา เราไม่มีกําลังพอที่จะรําพึงให้จิตมันเป็นไปตามกําลังของจิต เป็นไปตามกําลังของมรรค เราไม่มีความสามารถ เราไม่มีปัญญารู้ได้ เราไม่มีองค์ประกอบถึงความรู้อันนั้น

แต่จริงๆ โดยข้อเท็จจริงของมัน ที่สัจธรรมมีอยู่โดยดั้งเดิม ก็มันมีของมันอยู่อย่างนี้ มันเป็นของมันอยู่แล้ว มันเป็นสัจธรรม มันเป็นสัจธรรมอยู่แล้ว แต่จิตของเรามีกิเลสไง เพราะจิตของเรามีกิเลสมันเป็นอัตตา มันเป็นความยึดมั่นถือมั่น มันเป็นความเห็นของเราไง ศึกษาธรรมะมาแล้วก็เป็นของเราๆ อยู่นี่ไง มันไม่เป็นตามนั้นหรอก รู้ทางทฤษฎี รู้เพราะฟังเทศน์เยอะ รู้เพราะได้ยินมา แต่มันยังไม่รู้จริงไง แต่ถ้ามันรู้จริง ถ้ารู้จริงมันก็ต้อง เห็นไหม เห็นธรรมเป็นสภาวะตามความเป็นจริง ถ้าเห็นธรรมตามสภาวะความเป็นจริง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันจะเป็นอนัตตา

ถ้าพูดถึงพิจารณากายนะ ถ้าพิจารณากายโดยปัญญา โดยปัญญามันจับได้ จับก็สะเทือน จับกิเลสได้สะเทือนหมด แต่พิจารณาเป็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ พิจารณาเป็นธาตุ เป็นขันธ์ พิจารณาอย่างนั้นนี่เป็นปัญญาวิมุตติ ถ้าพิจารณาเวทนา เห็นไหม บอกว่าถ้าจิต จิตมันสงบแล้วถ้ามันจับเวทนาได้ มันไม่ทุกข์ทรมาน ก่อนเริ่มต้นภาวนานี่นะ เวลาจะผ่านเวทนาได้ทุกข์ทรมานกันมากนะ เวทนา โอ้โฮ! มันบีบคั้น

เวลาหลวงตาท่านปฏิบัตินั่งตลอดรุ่งท่านบอก “ถ้าวันไหน ถ้าจิตมันสงบลงได้เร็ว วันนั้นร่างกายไม่บอบชํ้า ถ้าวันไหนกิเลสมันรุนแรง ต้องใช้ปัญญาต่อสู้อย่างรุนแรง กว่าจิตมันจะลงได้ วันนั้นร่างกายบอบชํ้ามาก ลุกเนี่ยลุกไม่ได้เลย ประสาทมันตายหมดเลย ต้องนั่งแล้วยืดเส้นยืดสายก่อน ให้ประสาทมันรับรู้ ให้ประสาทมันทํางาน พอจะลุกนั่งลุกยืนได้ ถึงจะลุกนั่งลุกยืนได้”

เวลาภาวนาครั้งแรก จะผ่านเวทนา ถ้าจิตมันลงได้ วันไหนถ้าจิตมันมีสติปัญญาดี ถ้าจิตลงได้โดยที่ไม่ทรมาน เห็นไหม ร่างกายมันไม่บอบชํ้านัก แต่ถ้าวันไหนลงไม่ได้เพราะจิตใจท่านมีสัตย์ ท่านตั้งสัตย์ของท่าน แล้วท่านทําจริงของท่าน เวลาทําความจริงของท่าน ท่านต่อสู้เต็มที่ ท่านบอก “โอ้โฮ! วันนั้นร่างกายบอบชํ้ามาก เพราะมันโถมเข้าใส่ คือกิเลสมันก็โถมเข้าใส่ กิเลสมันก็เอาร่างกายเราอ้าง ตายนะ ตายนะ ตายนะ”

นี่ที่ธรรมะอยู่ฟากตาย ฟากตาย “อ้าว! ตาย อะไรตายขอดูก่อน สู้กับมัน” ท่านบอกวันนั้นจิตมันก็ลงได้ ลงได้ด้วยความเพียร ลงได้ด้วยความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ ลงได้ด้วยคุณธรรม ลงได้ด้วยสติด้วยปัญญา แต่ร่างกายบอบชํ้ามาก วันนั้นลุกแล้วลุกไม่ได้ ถ้าลุกแล้วล้มเลย ร่างกายบอบชํ้ามาก เราเทียบให้เห็นว่าบางวันร่างกายไม่บอบชํ้า เพราะสติปัญญา มันมีสติปัญญามันไล่ต้อนแล้วมันลงได้เร็ว ถ้าวันไหนถ้ามันต่อสู้กันรุนแรง วันนั้นร่างกายบอบชํ้ามาก บอบชํ้ามาก

ในคนคนเดียว เห็นไหม เวลาทําแต่ละคราวไม่เหมือนกัน ถ้าไม่เหมือนกัน ก็อยู่ที่ว่ากิเลสมันรุนแรงมากน้อยขนาดไหน กิเลสมันจะต่อสู้มันจะต่อต้านมากน้อยขนาดไหน ถ้าวันไหนกิเลสมันตามไม่ทัน กิเลสมันขี้เกียจ กิเลสมันไม่ตื่นขึ้นมา วันนั้นเราก็ภาวนาสะดวก วันไหนกิเลสมันตั้งป้อม วันไหนกิเลสมันจะต่อสู้รุนแรง วันนั้นต้องต่อสู้กันเต็มที่เลย แล้วกิเลสมันอยู่ไหนล่ะ กิเลสมันอยู่ไหน เราจะสู้กับมัน นี่อยู่ที่ไหน มันอยู่ที่เราไง

ฉะนั้น บอกว่า เขาใช้คําว่า “ผมพยายามวางจิตให้เป็นอุเบกขา ไม่คิดปรุงแต่งว่าชอบหรือไม่ชอบ” เพราะเป็นอุเบกขา เริ่มต้นมันเป็นแนวทางที่เขามีเป้าหมายสอนมาอย่างนี้อยู่แล้ว รู้เท่าทันก็จบ รู้ทัน รู้ทันก็จบ รู้ทันก็จบ สมาธิไง ปัญญาอบรมสมาธิมันเท่าทันกิเลสมันก็จบ มันก็ปล่อย ปล่อยถ้ามีสติปัญญา ถ้ารู้ว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันก็เป็นสัมมาทิฏฐิความถูกต้องดีงาม แต่ถ้ามันหลงว่านี่เป็นวิปัสสนา นี่คือใช้ปัญญา นี่คือฆ่ากิเลส พอมันปล่อยแล้วก็คิดว่าคือนิพพาน

นิพพานน่ะนี่ติดสมาธิไง แล้วไปรังเกียจนะ อภิธรรมรังเกียจมาก รังเกียจสมถะ รังเกียจสมาธิ เพราะเป็นสมาธิเป็นหินทับหญ้า เป็นสมาธิแล้วเกิดนิมิต ทั้งๆ ที่มันทําอยู่นั่นน่ะ มันเป็นมิจฉาสมาธิด้วย ถ้ามันทําถูกมันจะเป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามันทําผิดเป็นมิจฉา มิจฉาเพราะมันหลงผิด

แต่ถ้ามันทําถูก ถ้ามันทําถูกนะ สูงส่งมันก็แค่สัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิ พอสัมมาสมาธิแล้ว ถ้าจิตมันจับสติปัฏฐาน ๔ หรือเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เขาใช้ปัญญานะ ถ้าจับเวทนาได้ เวทนาคือสิ่งที่ทนอยู่ไม่ได้ มันมีอาการปวด จะปวดแข้ง ปวดเข่า ปวดอะไรก็แล้วแต่มีความเจ็บปวด นั่นคือเวทนา เวทนา ก่อนนั่งมันก็ไม่มี เริ่มต้นนั่งมาก็ไม่มี นั่งๆ มาสักพักมันถึงมา พอมาแล้วถ้ามีปัญญาแล้วมันก็ไป แล้วมันมาจากไหนล่ะ เวทนามันมาจากไหน มันตั้งอยู่ได้อย่างไร แล้วมันหายไปไหน

นี่การใช้ปัญญา ปัญญาต้องใช้อย่างนี้ ไม่ใช่ว่าผมตั้งจิตให้เป็นอุเบกขา ไม่ปรุงแต่ง ไม่ปรุงแต่งมันจะเป็นปัญญาได้อย่างไร ไม่ปรุงแต่งมันก็ไม่เป็นปัญญาไง นี่ก็เหมือนกัน ที่ว่า “ดูจิตๆ ดูจิตห้ามคิด ห้ามคิด” ถ้าห้ามคิดมันก็เป็นปัญญาไม่ได้ แล้วถ้าคิดทีแรก ทีแรกคิดด้วยตัณหาไง คิดด้วยกิเลสไง ก็ดูจนมันหยุดไง มันหยุดแล้วก็ต้องใช้ความคิดไง เวลามันหยุดแล้วมันถึงจะเป็นมรรคไง

สิ่งอย่างนี้เวลาคนเป็นนะ เหมือนคนเป็นเลย ซ่อมเครื่องยนต์ จับนู่นใส่ จับนี่ใส่ เครื่องยนต์เสร็จนะ ถ้าไม่เป็นไปซ่อมเครื่องนะ โอ้โฮ! เหลือเต็มเลย ประกอบไม่เสร็จ แล้วใช้ไม่ได้ด้วย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าไม่เป็น อะไรเป็นสติ อะไรเป็นสมาธิ อะไรเป็นปัญญา อะไรเป็นมรรค อะไรเป็นมิจฉา อะไรเป็นสัมมา ซ่อมไม่เป็น ทําไม่เป็น ไม่เป็นก็คือไม่เป็น ถ้าไม่เป็นก็สับสนอยู่อย่างนี้

แต่ถ้าเป็นนะ เครื่องยนต์น่ะ โรลส์รอยซ์ ดูสิ กองไว้เลย เดี๋ยวประกอบให้เสร็จหมด ติดเครื่องบินบินได้ด้วย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเป็น ถ้าคนเป็นมันเป็นหมด แล้วมันก็อันเดียวกันนั่นแหละ อะไหล่เหมือนกัน อะไหล่ชิ้นเดียวกัน คนไม่เป็นใส่ไม่ถูกที่ แล้วใส่แล้วอะไหล่เกิน ประกอบเครื่องยนต์เสร็จแล้วอะไหล่ยังกองอยู่เต็มเลย เอ๊ะ! แล้วนี่มันใส่ตรงไหน ถ้ามันไม่เป็น นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเป็นอีกเรื่องนะ

นี่พูดถึงว่า เพราะมันเป็นคําถาม แล้วเขาถามมาเอง แล้วเขาก็บอกว่า “เสร็จแล้วเวลาเขาใช้ปัญญา เขาวางจิตให้เป็นอุเบกขา ไม่คิดปรุงแต่งว่าชอบหรือไม่ชอบ”

มันก็เป็นการ เวลาหลวงตาท่านต่อสู้กับเวทนา ต่อสู้จนเต็มที่แล้วท่านเหนื่อยมาก ท่านก็กําหนดจิตไว้ เขาเรียกว่าขันติ ขันติคือทนไว้เฉยๆ แล้วพอดีหลวงปู่มั่นท่านส่งจิตมาดู วันรุ่งขึ้นท่านไปทําข้อวัตร เวลาขึ้นไป หลวงตาท่านเล่าเอง “มหา มหาพิจารณาอย่างนั้นหรือ พิจารณาอย่างหมากัดกัน” ขันติ ถ้าเราสู้ไม่ได้ อย่างเวทนามันแรงเราสู้ไม่ได้ เห็นไหม เรายันไว้เฉยๆ ยันไว้เฉยๆ ก่อน เพราะไม่ไหว เหนื่อยมาก สู้จนหมดกําลังแล้ว เราก็ยันไว้ พอดีหลวงปู่มั่นท่านส่งจิตดูตอนนั้น แล้วท่านไปทําข้อวัตรไง ไปทําข้อวัตรคือทําความสะอาดกุฏิท่านน่ะ

พอขึ้นไป “มหา มหาพิจารณาอย่างนั้นหรือ พิจารณาอย่างกับหมากัดกัน”

แต่หลวงตา นักภาวนาด้วยกันท่านรู้ ท่านก็เงียบๆ แล้วท่านก็มาพูดให้ลูกศิษย์ฟังทีหลัง บอกว่า “ถ้าหลวงปู่มั่นท่านส่งจิตมาดูผมก่อนหน้านั้นประมาณสักครึ่งชั่วโมง ท่านจะไม่พูดแบบนี้ เพราะก่อนหน้านั้นผมต่อสู้กับมัน ฟัดกับมันเต็มที่เลย ฟัดกับมันหลายชั่วโมงเลย แล้วผมสู้ไม่ไหว ผมเหนื่อย ผมก็เลยถอยมายันไว้เฉยๆ” นี่เขาเรียก “ขันติ”

ขันติ ความอดทนมันก็เป็นอะไหล่ตัวหนึ่งสําหรับที่ใส่เครื่องยนต์ นี่ก็เหมือนกัน ขันติมันก็เป็นวิธีการอันหนึ่ง วิธีการเวลาเราสู้ไม่ได้ เราสู้แล้วมันเกินกําลัง เรายันไว้ เราพักไว้เฉยๆ นี่เขาเรียกว่าขันติ เวลาขันติเอามาใช้ประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ไง แต่มันรบชนะไม่ได้ ถ้ารบมันก็รุก ถ้ารุกก็ต้องใช้ปัญญา ถ้าใช้ปัญญา ขันติ เห็นไหม ความอดทนๆ จะบอกว่าถ้าเป็นอุเบกขา เราไม่ได้คิดอะไรเลย มันจะผิดไปหมดนะ ถ้าขันติความอดทน อดทนไว้เพื่อจะสู้ อดทนไว้

ท่านบอก เห็นไหม หลวงตาท่านบอก “ถ้าหลวงปู่มั่นส่งจิตมาดูก่อนหน้านั้นสักครึ่งชั่วโมง ท่านจะไม่พูดแบบนี้ เพราะตอนนั้นผมฟัดกับมันเต็มที่เลย แล้วผมฟัดกับมันไม่ไหว เหนื่อยเต็มที่แล้ว ผมก็เลยพัก พอพักพอดีหลวงปู่มั่นส่งจิตไปดู” คําว่า “อุเบกขา อุเบกขา” เวลาถ้ามันใช้ไม่ถูกที่ไม่ถูกจังหวะ มันใช้ไม่ได้ มันก็ไม่ใช่ ถ้ามันใช้ได้มันก็เป็นความจริงของมัน เห็นไหม

นี่พูดถึงว่า เวลาเขาพูด เขาบอก “เวลาเขาใช้ปัญญา ปัญญาอย่างนั้น แล้วเวลาใช้ปัญญา ดูในร่างกาย วันไหนถ้านั่งลงแล้วปุ๊บ จิตมันสงบดี ดีก็เริ่มตามรู้ดูเวทนาที่ร่างกายไปเลย โดยไม่ต้องใช้อานาปานสติ โดยที่ไม่ต้องใช้อานาปานสติ คือไม่กําหนดสิ่งใดเลย ท่านก็พิจารณาได้

นี้เริ่มต้นขึ้นไป คําถามตั้งแต่เริ่มต้น “ผมปฏิบัติโดยการนั่งสมาธิก่อนโดยอานาปานสติ พอจิตสงบดีแล้ว นิ่งดี ไม่ฟุ้งซ่าน ผมก็เริ่มทําสติปัฏฐาน ๔ โดยตามรู้ แล้วอันข้างล่าง บางทีตามรู้เวทนาร่างกายไปเลย โดยที่ไม่ได้ทําอานาปานสติเลย” เห็นไหม

จิตมันมีขึ้นมีลง แล้วจิตมันเป็นอย่างนั้น ฉะนั้น ถ้าเป็นอานาปานสติ จิตมันเป็นสมาธิจะเป็นสมาธิอย่างไร ถ้าเป็นสมาธิแล้วมันจะยกขึ้นวิปัสสนาอย่างไร ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมา ท่านรู้ของท่าน แต่อย่างนี้มันปฏิบัติมาแล้วมันแบบว่าเลื่อนลอย แล้วปฏิบัติตามแต่ทฤษฎี แล้วคําว่า “ทฤษฎี” แล้วทฤษฎีไหนมันจะผิดจะถูกนั้นยกไว้ เวลามันทําถูก ทําผิด มันผิดเหมือนกัน

ถ้าอานาปานสติเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําหนดอานาปานสติ เราก็เคยทําอานาปานสติ เราก็เคยทําพุทโธ เราก็เคยใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราเคยเพ่งกสิณ เราเคยทําทุกอย่าง เราทํามาทั้งนั้น แต่มันขี้เกียจโม้ ขี้เกียจพูดไปเข้าทางใครเท่านั้นเอง แต่ทางของใคร ใครภาวนาอย่างไร พูดมา ใครปฏิบัติมาแนวทางไหน พูดมา พูดกันตามความเป็นจริงนะ พูดกันด้วยความเป็น ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ พูดกันด้วยความเป็นมงคล พูดกันด้วยการแสวงหา การประพฤติปฏิบัติเราพูดเพื่อหาความถูกต้องดีงาม เราไม่ได้พูดเพื่อเอาซี่โครงเข้าถู เราไม่ได้พูดเอาชนะ เอาแพ้กัน เพราะการประพฤติปฏิบัติทุกแนวทาง ถ้ามันผิดพลาดขึ้นมา มันแก้ไขขึ้นมา มันก็จะทําให้ถูกต้อง ถูกต้องขึ้นไป ถ้ามันทําได้จริง ถ้ามันทําไม่ได้จริง มันก็ผิด ผิดไปตลอด

นี่พูดถึงว่า “ถ้าเป็นแนวทางที่ถูกต้อง” ถ้าแนวทางที่ถูกต้อง เราต้องแก้ไขของเราขึ้นมา เห็นไหม ฉะนั้น กําหนดอานาปานสติ ถ้าจิตสงบ สงบอย่างไร บอกว่า “ใช้ปัญญาไปเลย ไม่ต้องใช้สมถะ เวลาใช้ปัญญาไปแล้ว สมถะหรือสมาธิมันจะมาพร้อมการใช้ปัญญา” มันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ แล้วเวลามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ เขาเรียกว่าเห็นกิเลส เวลาขุดคุ้ยหากิเลส เวลาจับตัวกิเลสได้ ถ้าจับตัวกิเลสไม่ได้ ไม่รู้จักกิเลส มันจะชําระล้างกิเลสได้อย่างไร

เราไม่รู้ว่าเป็นหนี้ใครเนาะ เราอยากตามใช้หนี้ มันมีนะ ผู้ที่ว่าเกิดมาแล้วกําพร้า แล้วมีคนขอไปเลี้ยง พอเขาสร้างเนื้อสร้างตัวได้ เขาอยากจะเห็นหน้าพ่อหน้าแม่ เขาประกาศเนาะ “อยากเห็นหน้าพ่อหน้าแม่สักทีหนึ่ง ชาตินี้เกิดมาไม่เคยรู้จักพ่อรู้จักแม่ มีแต่พ่อแม่บุญธรรม อยากเห็นหน้าพ่อหน้าแม่จริงๆ สักทีหนึ่ง” เขาค้นคว้าหาพ่อหาแม่เขานะ เวลาเขาระลึกได้ เขายังอยากเห็นหน้าพ่อหน้าแม่เขาเลย

แต่เวลาภาวนาไปแล้ว “เดี๋ยวมันจะเป็นเอง ใช้ปัญญาไปเลย เวลาปัญญามันมาพร้อมแล้วสมาธิมันจะตามมา” พูดเหมือนกับตัวเองเป็นเจ้าของมรรคเลย พูดเหมือนกับสูตรสําเร็จ มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันพูดอย่างนั้นไม่ได้ ถ้าเขาพูดได้ เขาก็พูดของเขา มันก็เป็นอุปาทานหมู่ของเขา มันเป็นอุปาทานหมู่ในกลุ่มชนของเขาที่เชื่อถือ แล้วคําว่า “เชื่อถือ” นี่เชื่อเฉยๆ นะ แต่จิตใต้สํานึกระแวง จิตใต้สํานึกมันสงสัย ความเชื่อ เชื่อเฉยๆ เชื่อเพราะสังคม เชื่อเพราะกลุ่มชน แต่มันไม่ใช่เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ที่ชําระล้างกิเลส ที่สํารอกคาย

ความเชื่อมันเชื่อโดยกลุ่มชน เชื่อโดยกลัวอิทธิพล เชื่อโดยการกลัวว่าเข้ากลุ่มชนนี้ไม่ได้ ถ้าเราไม่เชื่อตามนี้ เราจะนั่งคุยกับเขาไม่ได้ เราต้องเชื่อตามๆ กันไป เชื่อตามเขาไป แต่ถ้าเป็นการปฏิบัติของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อเลย ให้เป็นความจริงขึ้นมา เป็นความจริงขึ้นมา กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อทั้งสิ้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง คําถามเลย “เรียนถามท่านอาจารย์ครับ แนวทางที่ผมปฏิบัติอยู่นี้ถูกทางหรือไม่ครับ แล้วแนวทางที่ผมสามารถไปสู่มรรคผลนิพพานได้หรือไม่ กราบขอบพระคุณครับ”

แนวทางการปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติเป็นสัมมาทิฏฐิถูกต้องดีงามไปถึงนิพพานได้ แต่เฉพาะเหตุผลในคําถามนี้ ไปไม่ได้ เพราะเหตุผลในคําถามนี้ บอกว่า “กําหนดอานาปานสติจนจิตสงบดีแล้ว ไม่ฟุ้งซ่านแล้ว” อันนี้สงบไม่จริง แล้วเวลาพิจารณาไปแล้วก็พิจารณาไม่จริง มันพิจารณาไม่จริงเพราะบอกว่าวางให้เป็นอุเบกขาให้รู้เท่า รู้เท่า ก็เรียนกันมาอย่างนี้ เบสิกมาอย่างนี้ ความเชื่อเริ่มต้นมาอย่างนี้ ก็ปฏิบัติตามอย่างนี้ก็ปฏิบัติเป็นพิธี

หลวงตาท่านบอกว่า “ปฏิบัติตามเป็นพิธี ปฏิบัติพอเป็นพิธี พอเป็นพิธีว่าได้ปฏิบัติแล้ว แล้วจิตมันเกิดจินตนาการแล้ว แล้วมันก็อารมณ์อย่างนั้นๆ เป็นอย่างนั้นๆ ก็พยายามจะจับยัดเข้าไปในพุทธพจน์ จับยัดเข้าไปในตําราไง บอกว่าอาการเป็นอย่างนี้ๆ แล้วก็สร้างอารมณ์กันมาเป็นอย่างนี้ เป็นสถาบัน แล้วก็เป็นความเชื่อของเขาเป็นอย่างนี้ การทําอย่างนั้น” นี่พูดถึงการทํานะ เป็นความเชื่อ ความเชื่อ เอวัง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพระมันปฏิบัติดีปฏิบัติชอบขึ้นมา
อย่างที่ว่า ถ้าปฏิบัติดีปฏิบัติชอบมันมีนิสัยนะ
ถ้าเป็นกรรมฐานต้องถือธรรมวินัยมากกว่าวัดบ้าน ๒ เท่า
ฉะนั้น ไอ้เรื่องที่ผิด ที่ผิด แล้วถ้ามันมีวัตรปฏิบัติ
มันอยู่กับครูบาอาจารย์มา ครูบาอาจารย์ทํามาอย่างไร
ถ้าครูบาอาจารย์ทํามาอย่างไรมันจะทําตามนั้น
มันมีวัตรปฏิบัติ ถ้ามีวัตรปฏิบัติขึ้นมาแล้ว
วัตรปฏิบัตินี่แหละที่เป็นข้อวัตร นี่แหละมันเป็นเครื่องพิสูจน์
ถ้าพิสูจน์ได้จริง พิสูจน์ได้จริง ทํามา
เรามีครูมีอาจารย์ขึ้นมาไง มันมีวัตรปฏิบัติขึ้นมา
มันก็เป็นความจริง

๕

วัตรปฏิบัติ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๘ มกราคม ๒๕๖๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พระเล่นโยคะ”

กราบเรียนหลวงพ่อ กระผมมีเรื่องจะเรียนถามความเห็นหลวงพ่อ เรื่องพระเล่นโยคะ จากที่เป็นข่าวทางสื่อต่างๆ มีพระฝรั่งท่านอาศัยปฏิบัติธรรมอยู่ทางแม่ฮ่องสอนว่า ท่านปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ แล้วมีคนนํามาลงเฟซบุ๊ก ทั้งภาพนิ่ง ภาพวิดีโอ ผมไม่ได้มีเจตนาประมาทท่านนะครับ จากที่ผมได้หาข้อเท็จจริงมา ผมวินิจฉัยได้ดังนี้

๑. ท่านเล่นโยคะ ยินยอมให้โยมถ่ายรูปเผยแพร่ มีท่าทางต่างๆ ทั้งตีนชี้ฟ้า ผมวินิจฉัยว่า หากท่านเล่นเพื่อสุขภาพ ปกปิดมิดชิด อาจจะไม่เสียหาย ไม่เป็นโลกวัชชะ แต่ถ้าท่านเล่นเผยแพร่ลงอินเทอร์เน็ต ดูไม่งามเลย

๒. กุฏิท่านชํารุด ท่านขอบริจาคสร้างกุฏิเอง ผมกลัวท่านจะเป็นอาบัติสังฆาทิเสส แต่ข้อเท็จจริงก็ต้องสืบว่าเข้าข่ายหรือไม่

๓. ท่านฉันผลไม้ ปลูกผัก ผลไม้เอง ไม่แน่ชัดว่าท่านเก็บ หรือโยมเก็บให้ แต่ที่แน่ชัดคือท่านปลูกเอง ซึ่งต้องขุดดิน เป็นอาบัติปาจิตตีย์แน่นอน

๔. ท่านบิณฑบาต โยมนั่งรับพร ท่านแสดงธรรม เป็นอาบัติแน่นอน ผมอยากเรียนถามหลวงพ่อว่า ท่านแสดงธรรมบอกว่า ท่านปฏิบัติธรรมมา ๒๐ ปี เข้าถึงสมาธิ ความสุขความเป็นอิสระของจิต และมีคนแสดงความคิดเห็นว่าท่านต้องมีภูมิจิตขั้นสูง ที่สามารถอยู่ป่าได้ แต่ในมุมมองของผม ผมวินิจฉัยว่าท่านปฏิบัติได้สมาธิ แต่แนวทางของท่านจะเป็นแบบฤๅษีชีไพร สมาธิที่ไม่ชอบธรรม สมาธิที่ไม่เข้าสู่มรรคผล เพราะเรื่องวินัยไม่สมบูรณ์ ขอบคุณครับ

หลวงพ่อ : โธ่! แล้วใครเป็นอัยการส่งฟ้องล่ะ ใครจะเป็นเจ้าพนักงานสืบสวน ใครเป็นเจ้าพนักงานสืบสวน แล้วใครเป็นคนแจ้งความ แล้วใครส่งอัยการ แล้วอัยการจะฟ้องศาล แล้วศาลไหนจะเป็นผู้ตัดสินล่ะ เห็นไหม

ตอบ : เวลาพูด เราอยู่กับครูบาอาจารย์ของเรา หลวงตาท่านเป็นพระผู้ใหญ่นะ แล้วท่านมีจิตใจรักศาสนามาก อย่างเช่น หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านรักศาสนามากนะ แต่เวลาท่านเทศนาว่าการ เทศนาว่าการเรื่องแนวทางปฏิบัติ ท่านจะให้ประพฤติปฏิบัติ การศึกษามาให้วางไว้ก่อน ให้ใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ อย่าให้ออกมา ถ้ามันออกมาแล้ว ในการปฏิบัติมันจะเตะมันจะถีบ คือมันขัดแย้งน่ะ คือมันจะเป็นอุปาทานน่ะ คือมันจะสร้างภาพ ท่านบอกว่าให้วางไว้ก่อน

ฉะนั้น เวลาบอก ท่านเวลาจะประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่ศึกษามาแล้ว ภาคปริยัติให้วางไว้ก่อน แล้วปฏิบัติตามความเป็นจริงเราขึ้นมา ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันเป็นจริงตามข้อเท็จจริงนั้น ถ้ามันเป็นตามข้อเท็จจริงนั้น ในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเป็นความจริงๆ มันเข้าสู่ใจไง เวลาพูดอย่างนี้ไป เพราะเขาบอกว่ากรรมฐานไม่เคารพพระพุทธเจ้า

คําว่า “ไม่เคารพพระพุทธเจ้ามันเป็นไปไม่ได้หรอก” เวลาหลวงตาท่านเป็นผู้อุปัฏฐากหลวงปู่มั่นซะเอง เวลาท่านบอกหลวงปู่มั่นมาที่บ้านภู่หรืออย่างไร ท่านไม่ยอมนอนกุฏินะ เพราะที่กุฏิมีหนังสือ ท่านบอกว่าแม้แต่ตัวอักษรหนังสือ มันยังเผยแผ่ธรรมะของพระพุทธเจ้าได้ ท่านต้องยกให้สูงกว่าท่านไง ท่านต้องยกขึ้นไปบนชั้นลอย ท่านถึงจะยอมนอนกับกุฏินั้น

ถ้าคนอยู่ใกล้ชิดนะ จะรู้สึก ความรู้สึกว่าหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสุดจิตสุดใจ สุดหัวใจ การเคารพสุดหัวใจนั่นมันเคารพมาจากใจไง ถ้าการเคารพบูชามาจากหัวใจ เห็นไหม สิ่งนี้ แต่เวลาการประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันต้องปฏิบัติตามข้อเท็จจริงนั้น ถ้าปฏิบัติตามข้อเท็จจริงนั้น ความจริงมันจะเกิดขึ้นมาอย่างนั้น แล้วเวลาถ้ามันเป็นความจริงอย่างนี้ เวลาหลวงตาท่านพูด เห็นไหม “มันเรื่องของเขา ใครจะดี ใครจะชั่วมันเรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดีว่ะ ทําคุณงามความดีว่ะ”

เพราะมันเรื่องสังคมมันหลากหลายนัก ถ้ามันหลากหลายนัก ดูพระเรา พระเราเวลาธุดงค์ไป เห็นไหม จะไปพักวัดไหน เราเข้าไปหาพระแล้ว เราต้องดูกันว่า เรานิสัยจะเข้ากันได้ไหม ให้ดูได้ ๗ วัน ถ้า ๗ วันแล้วถ้ามันยังไม่ขอนิสัย ต้องให้เก็บบริขารไป จะอยู่ที่นั่นไม่ได้ เพราะว่าถ้ามันเลย ๗ ราตรีไปแล้วมันจะเป็นอาบัติปาจิตตีย์ เพราะต้องขอนิสัย ขาดนิสัยมันเป็นอาบัติ เห็นไหม เราจะไปขอนิสัยใคร เราจะไปอยู่กับใคร เราต้องสังเกตก่อนว่าท่านรุนแรงเกินไปไหม ท่านพูดมีเหตุมีผลหรือไม่ เราฟังแล้วเรายอมรับเหตุผลนั้นได้หรือไม่ ดูกันอยู่ ๗ วัน ถ้าครบ ๗ วันแล้ว ถ้าไม่ขอนิสัย เราต้องเก็บบริขารไป เราอยู่ไม่ได้ ถ้าอยู่เป็นอาบัติทันที เพราะว่าขาดนิสัย

คําว่า “ขอนิสัย ขอนิสัย” มันได้นิสัยครูบาอาจารย์นี้มา ถ้าความเป็นอิสระไง นี้เป็นเรื่องของเขา เรื่องของเรา คําว่า “เรื่องของเขานะ” เรื่องของเขา แล้วเรื่องของเขา เวลาพูดถึงเรื่องของศาสนา ทําไมมันมีปัญหาแล้วมันสะเทือนกันไปหมดล่ะ ทําไมเราไม่รับผิดชอบล่ะ ความรับผิดชอบ มันรับผิดชอบมันต้องแบบว่าสายบุญสายกรรม มันเชื่อมันฟังกัน มันก็รับผิดชอบได้ ถ้ามันเชื่อมันฟังกัน เห็นไหม มันถึงกัน

หลวงตาใช้คําว่า “ถึงกัน” คําว่า “ถึงกัน” ก็ไปมาหาสู่กัน ยอมรับเหตุรับผลกัน เวลาเกิดปัญหาขึ้นมา ผู้ที่อาวุโสกว่าจะเตือนผู้ที่อาวุโสอ่อนกว่า แล้วมันจะฟัง มันจะเป็นความออมชอม มันเป็นความสุข ความสงบในสังคม แต่ถ้ามันเป็นเรื่องอย่างนี้ เพราะเรื่องอย่างนี้มันเป็นเรื่องของเขาไง แล้วเป็นเรื่องของเขา มันเป็นเรื่องของสังคม แต่เขียนมาถามเรา

ถ้าเขียนมาถามเรา มันเป็นเว็บไซต์ มันเป็นเรื่องศาสนา เห็นไหม เขาบอกว่า เขาถาม ถามว่า เขาเป็นพระฝรั่ง พระฝรั่งแล้วไปอยู่ทางแม่ฮ่องสอน ถ้าอยู่ทางแม่ฮ่องสอน นี่พูดถึงว่าเวลาเราออกประพฤติปฏิบัติกัน เราก็ออกวิเวกทั้งนั้น การออกวิเวก ออกวิเวกไปเพื่อเป็นสัปปายะ ออกวิเวกไปเพื่อค้นหาใจของตน ไม่ใช่ออกวิเวกไปเพื่อเอาดีกรี ออกวิเวกไปเพื่อเอามาเป็นผลงานของตนไง นี่ไง เพิ่งออกมาจากป่าสดๆ ร้อนๆ เลยนะเนี่ย ออกมาจากป่า

ป่าก็คือป่าน่ะ ป่าก็คือป่านะ ถ้ามันออกมาจากป่า แต่เวลาครูบาอาจารย์เราเข้าป่าไป เข้าไปเพื่อดัดนิสัยตน แล้วเวลาเราเข้าป่าเข้าเขาไปเพื่อดัดนิสัยเรานะ เพราะมันไม่มีสิ่งใดสะดวกสบายสมความปรารถนาของเรา แล้วสิ่งที่มันคลุกเคล้ากันในสังคม เห็นไหม เราก็หลีกเร้นของเราไป เพื่อประโยชน์กับเราไงฉะนั้น เวลาถ้าเขาไปอย่างนั้นแล้ว เวลาเขาไปปฏิบัติ การประพฤติปฏิบัติมันต้องปฏิบัติเพื่อละกิเลสของตน

ฉะนั้น บอกว่า พอเขาเข้าไปแล้วเขาไปเล่นโยคะ การเล่นโยคะนี่นะ เหมือนถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรา เช้าขึ้นมาเขาเดินจงกรมมันการออกกําลังกายอยู่แล้ว แต่ออกกําลังกายเขายืดเส้นยืดสาย การยืดเส้นยืดสาย มันยืดเส้นยืดสายด้วยท่า ด้วยท่าเป็นความปกติไง การยืดเส้นยืดสายเพราะมันเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา มันจะมีปัญหาของมัน แต่ว่าถ้าการไปเล่นโยคะแล้วเผยแพร่ออกไป แล้วบอกว่าสิ่งนี้เพื่อ ถ้าบอกว่าเป็นเพื่อสุขภาพ

ไอ้นี่บอกว่า “ถ้าเขาทําอย่างนั้น ถ้าเขาปิดมิดชิดโดยสุขภาพมันก็เรื่องหนึ่งนะ” เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม เวลาอายุมากขึ้นมาต้องยืดเส้นยืดสายนะ ต้องมีการบริหาร ไม่ให้ร่างกายเส้นมันยึด มันเรื่องธรรมดา เรื่องธรรมดานะ ดูสิ เวลากรรมฐานเรา ถึงเวลาแล้วเรานวดเส้นครูบาอาจารย์ เห็นไหม กลางคืนน่ะ เราไปนวดเส้นครูบาอาจารย์ เราต้องสรงนํ้าท่าน มันเป็นข้อวัตร มันเป็นข้อวัตรเลยแหละ แต่ถ้าเป็นข้อวัตรมันก็เป็นข้อวัตรที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านรื้อฟื้นขึ้นมา ทีนี้เวลาพระแล้ว ตอนนี้เวลาใครเจอประวัติของครูบาอาจารย์ จะไปถ่ายกันตรงนั้นน่ะ ถ่ายกันออกมาไง ไอ้นั่นออกมามันเป็นเรื่องของการประชาสัมพันธ์

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เขาบอกว่า “ถ้ามันทําเพื่อความปกปิด เพื่อความมิดชิด มันก็เป็นเรื่องธรรมดา มันไม่เป็นโลกวัชชะ” ถ้าเป็นโลกวัชชะมันต้องแยกให้ถูกนะ สมณสารูป ถ้าสมณสารูป เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์นะ เวลานอนท่านจะให้ในที่มิดชิด ไปดูในประวัติหลวงปู่มั่น เวลาเทวดาจะมาฟังธรรมหลวงปู่มั่น ท่านลงมาเห็นพระไม่เรียบไม่ร้อย ก็ยังไปบอกหลวงปู่มั่น ให้หลวงปู่มั่นเตือน หลวงปู่มั่น “ก็พระนอนหลับ” เทวดาบอกว่า “ถึงจะนอนหลับก็ควรจะมิดชิด”

สุดท้ายแล้วนะ เวลาเทวดาจะมาฟังเทศน์หลวงปู่มั่นทางไหน พระที่นั่นท่านไม่ให้นอน ให้เดินจงกรม นั่งสมาธิซะ แล้วถ้านอนก็ให้นอนไป แม้แต่เทวดาเขายังติเตียนเลยเป็นโลกวัชชะ นี้โลกวัชชะ เวลาออกมาแสดงอย่างนั้น แต่เวลาคนมันชื่นชมไง ถ้าใครชื่นชม ใครเห็นดีงาม ก็เห็นด้วยความชื่นชม แต่คนที่เขาไม่เห็นด้วยความชื่นชมนะ เขาติเตียนได้ทั้งนั้น นี้เขาติเตียนได้ พอติเตียนได้มันก็เป็นผลของเรื่องศาสนาใช่ไหม ผู้กระทํามันต้องคิดไง

ฉะนั้น บอกว่า ถ้าเป็นการนวดเส้น เป็นการอะไร เพราะครูบาอาจารย์เราก็ทํา แต่เวลาทําแล้วท่านทําในที่รโหฐานของท่าน ท่านทํา ถึงเวลาท่านทําข้อวัตรของท่าน เราก็เคยนวดเส้นครูบาอาจารย์มาทั้งนั้นน่ะ เราก็เคยทําของเรามา ถ้าทําของเรามาอย่างนี้ ทีนี้เขาบอกการเล่นโยคะ การเล่นโยคะ ตอนนี้สังคมกําลังตื่นตัว ตื่นตัวกันเรื่องการออกกําลังกาย ก็เลยถ้ามันเป็นอย่างนั้นไป เวลาหลวงตาท่านพูดเรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ เรื่องอย่างนี้มันเรื่องโลกๆ นะ ไปโรงพยาบาลมีกายภาพบําบัด กายภาพบําบัดเขาทําได้ดีกว่า เขาทําได้ทุกๆ อย่าง แล้วเขามีหมอ มีทุกอย่างด้วย แล้วเราเป็นพระ เราจะไปอวดว่าเราจะมีความรู้อย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาบอกว่าเป็นพระแล้วต้องช่วยเหลือสังคม ใช่! ช่วยเหลือสังคม ให้ปัญญาเขา ให้ปัญญาเขานะ แต่เรื่องนั้น คําว่า “เป็นเรื่องโลกๆ โลกๆ” ถ้าพระออกไปเรื่องโลกๆ มันก็เป็นโลก แต่หน้าที่ของพระ หน้าที่ของพระเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เอาคุณธรรมในใจขึ้นมาสิ หน้าที่ของพระ ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ภาวนามยปัญญา ปัญญาขุดคุ้ยหากิเลส ปัญญาชําระล้างกิเลส ชําระล้างกิเลสนี่หน้าที่ของพระ หน้าที่ของพระ

หลวงตาท่านพูด “พระถ้าไม่มีศีล ไม่มีธรรม พระไม่มีคุณธรรม ใครจะมี พระพุทธศาสนาเวลาสอนเรื่องมรรคเรื่องผล ถ้าพระทําไม่ได้ พระปฏิบัติไม่ได้ พระที่เป็นนักรบ ถ้าพระทําไม่ได้ แล้วใครจะทําได้ ถ้าทําได้ ทําได้ พระควรจะเป็นหลัก ถ้าเป็นหลักแล้วมันจะเข้ามาสู่ที่นี่ เข้ามาที่งานของพระไง”

ถ้างานของพระ งานเรื่องมรรคเรื่องผล ถ้างานเรื่องเล่นโยคะ เล่นโยคะตอนนี้มันเป็นเรื่องของสุขภาพ ตอนนี้โลกกําลังตื่นเต้นกันอยู่ นี้พอไปเห็นพระทําทึ่งเลยนะ เวลาองค์สมเด็จพระ-สัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์นะ เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาที่ถ้ามีสัญลักษณ์ เห็นไหมเวลาจะถ่ายภาพ ก็พระนั่งสมาธิ นั่งสมาธิ ส่วนใหญ่เดินจงกรม นั่งสมาธิทั้งนั้น ไอ้นี่เล่นโยคะออกไป มันก็แปลกๆ นี่ว่ามันแปลกๆ นะ

“๒. กุฏิท่านชํารุด ท่านขอเงินบริจาคสร้างกุฏิเอง ผมกลัวว่าท่านจะเป็นสังฆาทิเสส และข้อเท็จจริงเป็นอย่างไรอีกเรื่องหนึ่ง”

ไอ้นี่กรณีอย่างนี้เรื่องของเขา เรื่องของเรา เราไม่รู้ไม่เห็นเรื่องความจริงของเขา เวลาพระด้วยกันนะ สิ่งที่อาบัติที่ไม่มีอยู่จริง แล้วเราไปตู่ เราเป็นอาบัติเสียเองนะ เหมือนกับแจ้งความเท็จน่ะ ถ้าแจ้งความเท็จ คนแจ้งความนั้นติดคุก

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน “ถ้าท่านสร้างกุฏิเอง แล้วด้วยการขอบริจาคด้วยตัวเอง ผมกลัวว่าท่านจะเป็นสังฆาทิเสส” ไอ้นี่เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วินัยไง สังฆาทิเสส ๑๓ มันก็มีอยู่ข้อหนึ่ง ข้อที่ว่าถ้าสร้างกุฏิของตน โดยใหญ่ไป โดยที่ไม่ได้แจ้งหมู่สงฆ์ เป็นสังฆาทิเสส สังฆาทิเสส แต่ถ้าสร้างเป็นของวัด สร้างเป็นของของสงฆ์ ไม่ใช่ของตนเอง ทีนี้มันถึงจะเป็นอาบัติสังฆาทิเสส เขาก็ทําของเขา

ถ้าผู้ที่ศึกษามา ศึกษาธรรมะ ศึกษาธรรมวินัยมาแล้วเข้าใจได้ แล้วเวลาเห็นเขาทําไม่รู้ว่าเขาทําสมบูรณ์หรือไม่สมบูรณ์ ใครเป็นคนเรี่ยไร ใครเป็นคนขอ ใครเป็นคนทํา ถ้าเขาไม่คิดละเอียดอย่างนี้ เขาคิดว่าถ้าเขาไปอยู่ที่นั่น แล้วมีประชาชนเขาช่วยเหลือเจือจาน เราก็เริ่มสงสัยแล้วแหละ มันต้องมี เพราะไม่อย่างนั้นมันจะมาออกเฟซบุ๊กได้อย่างไรล่ะ ใครเป็นคนเอามาออก ใครเป็นคนถ่าย มันต้องมีคนทํา มันทําคนเดียวไม่ได้ใช่ไหม แล้วทําคนเดียวขึ้นมา มันทําคนเดียวมันก็ขาด ขาดความรอบคอบ ว่าอย่างนั้นเลย

แล้วไอ้เรื่องกรณีเรื่องการบริจาค เรื่องกุฏิของท่าน ไอ้นี่แบบว่า มันไม่มีพนักงานสอบสวน สอบสวนเสร็จต้องส่งอัยการ อัยการต้องจดสํานวนก่อน ไอ้นี่ถ้าเราไม่รอบคอบ สิ่งที่มันไม่เป็นจริงขึ้นมา เราไปพูดสิ่งที่มันไม่มีอยู่แล้ว มันเสียเวลา

“๓. ท่านฉันผลไม้ ปลูกผัก ผลไม้เอง ไม่แน่ใจว่าท่านเก็บเองหรือให้โยมเก็บ แต่ที่แน่ชัดคือท่านปลูกเอง ก็ต้องขุดดิน เป็นอาบัติปาจิตตีย์” เขาว่านะ

ไอ้ที่ว่าท่านปลูกเอง ผู้ถามเห็นด้วยหรือ แล้วท่านปลูกเองจริงหรือเปล่า สร้างกุฏิยังต้องไปวินิจฉัยกันว่ามันจริงหรือไม่จริง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ท่านปลูกเองหรือไม่ปลูกเอง ถ้าท่านปลูกเองหรือไม่ปลูกเอง ไอ้นี่มันแบบว่า คือว่าขาดนิสัย ขาดนิสัยไง เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์มา กรณีหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่น เวลาหลวงตาท่านพรรษาท่านมากขึ้น ท่านก็ดูแลหลวงปู่มั่นนี่แหละ ท่านบอก “พระที่มีพรรษามากไม่ต้องขึ้นมานะ ให้พระที่พรรษาน้อย พรรษาน้อยเข้ามา มันจะได้มีข้อวัตรติดหัวมันไป มันจะได้มีข้อวัตรติดหัวใจมันไป” ถ้ามันมีข้อวัตรติดหัวใจมันไป สิ่งที่ทําๆ มันทําเองไม่ได้

ดูสิ เวลาพระเราจะฉัน เห็นไหม พืชคาม ภูตคาม พืชคาม ภิกษุพรากของเขียวเป็นอาบัติปาจิตตีย์ สิ่งที่เกิดได้ ถึงประเคนแล้ว ภิกษุฉัน ถ้าไม่ทํา กปฺปิยํ กโรหิ เป็นภูตคามมันเกิดได้ เป็นอาบัติปาจิตตีย์

ถ้ามันทําขนาดนี้ เวลาทํามันรู้ เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์ เวลาขบเวลาฉัน เราเป็นพระผู้น้อยมามันต้องอุปัฏฐากพระผู้ใหญ่มาก่อน เป็นผู้อุปัฏฐากพระผู้ใหญ่มาก่อนมันก็ได้ศึกษา ได้เรียนรู้มา ถ้าศึกษาเรียนรู้มา เวลาเป็นพระผู้ใหญ่ขึ้นมา เรารู้อยู่ว่าสิ่งนี้มันผิด มันผิดกฎหมาย ผิดกฎหมายทั้งนั้น แล้วผิดกฎหมาย เวลาจะปฏิบัติ เราจะทําให้เราผิดกฎหมายหรือไม่ มันผิดกฎหมาย ผิดกฎหมาย แล้วเราเป็นพระ เราเป็นผู้ปฏิบัติขึ้นมา เราจะทําให้ผิดกฎหมายเสียเอง

กรณีนี้ไปอยู่ในป่า ในป่า มันเหมือนกรณีนี้ กรณีที่หลวงปู่มั่นท่านจะไปถํ้าสาริกาไง ตอนที่หลวงปู่มั่นจะไปถํ้าสาริกา มันพ.ศ. เท่าไร ๔๖๐ กว่าหรืออย่างไรนี่แหละ จําพ.ศ. ตัวเลขไม่ได้ เวลาจะไป ตอนนั้นมันยังเป็นที่อยู่ในป่าอยู่ไง ป่ามันยังสมบูรณ์อยู่ ไปถึงชาวบ้านคอตกเลยนะ “ท่านอย่าไปเถอะ ท่านอย่าไปเลย”

หลวงปู่มั่นว่า “ทําไมถึงไม่ให้ไปล่ะ” “โอ้! ไปส่ง ๓ องค์ ๔ องค์ไม่กลับมาเลย ตายหมด ตายอยู่ในถํ้านั่นน่ะ” “อู้ฮู! ขนาดนั้นเชียวหรือ อู้ฮู! น่ากลัวเนาะ อาตมาก็กลัว แต่ขอให้พาไปดูหน่อย ขอให้พาไปดูหน่อย ไม่อยู่ก็ได้” เพราะโยมที่เขาพาไป พาไป พระไปอยู่นั่นตายหมดล่ะ ก็ไม่อยากให้พระไปตายซํ้าไง สุดท้ายหลวงปู่มั่นบอกว่า “ถ้าอย่างนั้นเราไม่อยู่ก็ได้ แต่ขอพาให้ไปดูนิดหนึ่ง”

เพราะหลวงปู่มั่นท่านเป็นพระปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ท่านอ่อนน้อมถ่อมตน ท่านไม่แอ็คชั่น ท่านไม่พูดเว่อร์ ชาวบ้านเขากลัว ถ้าเป็นพระที่อื่นนะ “ไหนลองดูหน่อยซิ จะพิสูจน์” แต่ท่านไม่พูดอย่างนั้นนะ ท่านบอก “โอ้โฮ! น่ากลัวเนาะ แต่ขอพาให้ไปดูนิดหนึ่ง ขอไปทัศนศึกษาหน่อยหนึ่ง” เวลาชาวบ้านเขาก็พาไป พอพาไปถึงนั่นปั๊บ ท่านก็ไปดู “โอ้โฮ! มันน่ากลัวอยู่เนาะ” โยมบอกว่า “กลับเถอะ” “โยมกลับไปเถอะ เราไม่กลับ ขออยู่เนี่ย”

แล้วพอท่านอยู่นั่นแล้วท่านก็ปฏิบัติของท่าน ท่านบอกพระไปตายที่นั่น ๒ องค์ เพราะอะไร เพราะเช้าขึ้นมาไปบิณฑบาตมันไกล พอบิณฑบาตมันไกล กลับมา กลับมาฉันอาหารแล้วเหลือไว้ฉันอีกวันรุ่งขึ้น ถ้าเป็นวินัยเขาเรียกว่านิสสัคคิยปาจิตตีย์ ของเก็บไว้แรมคืน ท่านบอกว่า เพราะเหตุนี้แหละเป็นต้นเหตุ ทําให้เจ้าที่เจ้าทางเขาก็ทําให้เจ็บไข้ได้ป่วยจนเสียชีวิตไป ๒ องค์

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าเราไปฉันผลไม้ ปลูกผักเอง ทําอะไรเอง ถ้าเป็นที่แรงๆ แบบถํ้าสาริกาไม่เหลือ เวลาไปทํา ไปทํา ไปทําที่แรงๆ นะ ไปทําที่จริงๆ จังๆ นะ พระไปทําผิด เดี๋ยวก็อยู่ไม่ได้ ถ้าถึงเวลาแล้ว ถ้าถึงเวลานะ เขาทําให้เจ็บไข้ได้ป่วยนะ เป็นโรคถ่ายท้อง ถ่ายเป็นเลือดเลย ถ่าย! ถ่าย! ถ่าย! แล้วก็เสียชีวิต เสียชีวิตเลย

นี่พูดถึงว่า ถ้าเป็นการกระทําที่ว่า ถ้ามีนิสัย มีครูบา-อาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมา ครูบาอาจารย์ท่านวิเวกมา ท่านปฏิบัติมานะ อย่างเช่น เวลาหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น เวลาท่านจะลาไปเที่ยวไปไหน เวลาออกพรรษาแล้ว “ปีนี้จะไปทางไหน” “จะไปทางวาริชภูมิ” “เออ! ตรงนั้นดี ตรงนี้ดี” พอปีหน้าว่า “เดี๋ยวนี้จะไปทางไหน” “จะไปทางกาฬสินธุ์” “อ้อ! ตรงนั้นดี ตรงนั้นดี”

คือว่าท่านทะลุปรุโปร่งหมดแล้ว ครูบาอาจารย์ท่านเดินธุดงค์มาหมดแล้ว ท่านจะรู้เลยว่าตรงไหนเป็นอย่างไร ตรงไหนเป็นอย่างไร นี่ไป ไปลาท่าน “ปีนี้จะไปทางไหน” “อ๋อ! จะไปทางนี้นะ” ท่านจะบอกเลย “อ๋อ! ตรงนี้จะเป็นอย่างนั้น จะเป็นอย่างนั้น” เวลาครูบาอาจารย์ท่านไป ท่านไปอย่างนั้น ถ้ามันมีนิสัย ที่ว่าทําข้อวัตรครูบาอาจารย์ มันจะมีนิสัยติดหัวมันไป แล้วจะไปทําผิดซะเองอย่างนี้ ไปทําผิดซะเอง เห็นไหม

หลวงปู่มั่นสอน “ต้นคด ปลายตรงไม่มี”

เริ่มต้นด้วยความทุจริต แล้วมันจะเอาความสุจริตมาจากไหน แล้วเวลาทําทุจริต ทําสุจริต เราก็ทําของเราใช่ไหม ทําอยู่ในป่า เวลาเขาไปป่า ไปป่า เขาไปประพฤติปฏิบัติกันเพื่อสัจจะ เพื่อความจริง ไอ้นี่ไปทําเสร็จแล้วนะ ถ่ายเฟซบุ๊ก ออกวิดีโอ ไปอยู่ในป่า เอาออกมาประจานทั่วท้องตลาด แล้วไอ้คนไม่เป็นมันก็สาธุ โอ้โฮ! พระฝรั่ง แหม! น่าศรัทธา แต่คนเป็นมันเศร้าใจ คนเป็นเขารู้ มันก็เศร้าใจ เห็นไหม เพราะการไปอยู่ป่า อยู่ป่า อยู่ป่าเพื่อเป็นอุบายวิธีการค้นคว้าหาความเป็นจริงในใจของตน มันไม่ใช่ไปอยู่ป่าเพื่อเหตุนั้น ถ้าไปอยู่ป่าเพื่อเหตุนั้น นี่ไง เวลาไปแล้ว ก็ฉันอยู่ป่า ไม่มีใคร ฉันก็ปลูกเอง ฉันทําเอง

ตอนนี้เราพิมพ์หนังสือประวัติของหลวงปู่จวน ไปดูสิว่าหลวงปู่จวนเวลาท่านออกวิเวก ท่านไม่มีจะกิน จนชาวบ้านเขาไล่หนี ไม่ใส่บาตรให้กิน แล้วท่านปลูกไหม ท่านไม่มีอะไรจะกิน จะกินลม กินลมเลย ฉันลม จนชาวบ้านเดือดร้อนกันไปหมดล่ะ ท่านไม่เห็นทําเลย ครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่ชอบ เวลาท่านวิเวกไป ท่านไม่เห็นต้องไปปลูกผักปลูกหญ้าเลย ทําไมท่านอยู่ได้ ไม่มีก็ไม่กิน ๗ วัน ๘ วันไม่ต้องกิน พอไม่ต้องกิน ถึงเวลาชาวบ้านเขามา ครูบาอาจารย์ท่านทําอย่างไร นี่ในประวัติครูบา-อาจารย์นะ

ตอนนี้เราเพิ่งทําหนังสือหลวงปู่จวนเสร็จใหม่ๆ เรื่องนี้ชัดๆ เลย ไปอยู่ที่ถํ้าจันท์ จนชาวบ้านเดือดร้อนหมดล่ะ เดือดร้อนอะไร เดือดร้อนเพราะพระไม่มีข้าวฉัน เดือดร้อนเพราะหลวงปู่จวนไม่มีที่บิณฑบาต จนเขาต้องไปส่ง ดูหลวงปู่ขาวสิ หลวงปู่ขาวไปอยู่ที่ถํ้ากลองเพล ชาวบ้านแต่ละตําบลเขาจัดเวรกัน ถึงเวลาเอาข้าวสารไปส่ง เอาข้าวสารไปส่ง ทุกคนต้องเอาข้าวสารไปส่ง ถํ้ากลองเพลเนี่ย

ครูบาอาจารย์เราอยู่ที่ไหน มีแต่อัตคัดขาดแคลนทั้งนั้นน่ะ แต่ท่านไม่เห็นเคยปลูกผัก ปลูกหญ้าเอง เว้นไว้แต่แม่ชี หรือปะขาว เขาทําของเขา ถ้าเขาทําของเขา นั่นเป็นเรื่องของเขา แต่พระเขาไม่ทํากันหรอก นี่พูดถึงถ้ามีนิสัยนะ ถ้ามีนิสัย มีข้อวัตรติดหัวมันไป ที่หลวงปู่มั่นท่านทํา ท่านทํา ท่านทําเพื่อเหตุนี้ ทําให้มันปฏิบัติเป็นไง ถ้าปฏิบัติไม่เป็นก็เป็นอย่างนี้

“๔. ท่านบิณฑบาต โยมนั่งรับพร ท่านแสดงธรรม นี่เป็นอาบัติแน่นอน”

การแสดงธรรมโดยความไม่เคารพ เห็นไหม โดยที่ว่าฆราวาสเขาไม่ป่วย เขานั่งอยู่ เรายืนแสดงธรรม เป็นอาบัติในเสขิยวัตรหมดล่ะ เว้นไว้แต่ฆราวาสเขาเจ็บไข้ได้ป่วย คนป่วยมันลุกไม่ได้ มันต้องนอนอยู่อย่างนั้น คนป่วยอย่างนั้น เราแสดงธรรมได้ แต่ถ้าคนเขาไม่ป่วย เขานอนอยู่ เขานั่งอยู่ แล้วเรายืนแสดงธรรม การยืนคือการเคารพ ถ้าการเคารพ การแสดงธรรม ผิดเสขิยวัตร ปาฏิโมกข์ที่สวดกันอยู่นี่ ปาฏิโมกข์ที่สวดกันอยู่นี่ผิดหมด นี่พูดถึงข้อที่ ๔ ไอ้นี่มันชัดเจน

นี้อารัมภบท ผมอยากเรียนถามหลวงพ่อว่า “เวลาท่านแสดงธรรมบอกว่าท่านปฏิบัติธรรมมา ๒๐ ปี เข้าถึงสมาธิ ความสุข ความเป็นอิสระของจิต และมีคนแสดงความคิดเห็นว่าท่านต้องมีภูมิธรรมชั้นสูง จึงสามารถอยู่ป่าได้”

ไอ้คําว่า “สามารถอยู่ป่าได้” ฟังแล้วมันตะขิดตะขวงใจนะ ทั้งๆ ที่ว่าพระป่า พระป่า อรัญวาสี คามวาสี มันมีมาตั้งแต่สมัยพุทธกาล วินัยธรกับธรรมกถึก วินัยธรคือเรียนทรงจําธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วก็ปกครองด้วยวินัย

ธรรมกถึก ธรรมกถึก ผู้ที่บวช ผู้เฒ่า ผู้ที่บวชแล้วอยากจะพ้นจากทุกข์ เขาจะขอกรรมฐานจากองค์สมเด็จพระสัมมา-สัมพุทธเจ้า แล้วเขาขอไป พยายามค้นคว้าปฏิบัติให้เป็นความจริงขึ้นมา พอเป็นความจริงขึ้นมา เห็นไหม ความจริงที่เกิดขึ้นจากใจ แสดงธรรมออกมาจากหัวใจอันนั้น เขาเรียกธรรมกถึก คือว่าความเป็นจริงในใจที่แสดงออกมา วินัยธรกับธรรมกถึก เห็นไหม

ฉะนั้น บอกคําว่า “พระป่า พระป่า” เขาเรียกพระป่า พระปฏิบัติ นี่ธรรมกถึก ความรู้เป็นความจริงมันเกิดขึ้นจากหัวใจดวงนั้น ถ้ามันเกิดจากหัวใจ เขาเรียกพระป่า พระป่า ก็เลยอยากจะเป็นพระป่ากัน ถ้าเป็นพระป่านะ พระป่า เราก็เป็นลูกศิษย์ครูบาอาจารย์ เราก็อยู่ในสังคมนี้เหมือนกัน ถ้าอยู่ในสังคมนี้เหมือนกัน บางทีมันก็น่าละอาย เพราะคําว่า “พระป่า พระป่า” เราอยู่ป่าอยู่เขา เห็นไหม หลวงตาท่านเผดียงลูกศิษย์ประจํา สมัยท่านอยู่ป่า อยู่ป่านะ นํ้าตาลทรายอย่างนี้ โกโก้ กาแฟ ขอมาถ่ายรูปยังไม่มีเลย อย่าจะว่าเอาไว้ฉัน

พระป่า พระป่าของเรา ท่านทุกข์ท่านยากมาในป่าของท่าน ท่านทุกข์ท่านยาก มันไม่มี ท่านก็ประสาไม่มี เวลาฉันนํ้าร้อน นํ้าร้อนก็นํ้าเสือโคร่ง นํ้าร้อนก็นํ้าสมุนไพร ถึงเวลาฉัน ก็ฉันไอ้พวกสมุนไพรต้ม ไม่มีอะไรหรอก มีแค่นี้

แต่! แต่เป็นข้อวัตรไง หมั่นประชุมกันเนืองนิตย์ ถึงเวลาก็มาประชุมร่วมกัน มาประชุมก็ธมฺมสากจฺฉา ก็สนทนาธรรมไง ใครปฏิบัติแล้วติดข้องอย่างไร ใครมีความเห็นอย่างไร ก็ถาม ครูบาอาจารย์ก็จะตอบ เวลาฉันนํ้าร้อนมันก็เป็นการอบรมพระเวลาหนึ่ง เขาฉันนํ้าร้อนด้วยความสามัคคี ด้วยการกระทําพร้อมกันไง

ทีนี้บอกว่าพระป่า พระป่า พระป่าคืออะไร พระป่าคืออะไร พระป่าไปอยู่ป่า ถ้าพระไปอยู่ป่ามันมีคุณงามความดี แล้วคนชาวไทยภูเขา เขาก็อยู่ป่า เขาอยู่ตั้งแต่เกิด เขาอยู่ตั้งแต่เกิดจนตาย อ้าว! เขาอยู่ป่ามาเหมือนกัน แล้วเขาอยู่ป่า กับเราไปอยู่ป่า มันต่างกันตรงไหนล่ะ ถ้าใช้คําว่า “ป่า” ถ้าใช้คําว่า “อยู่ป่า” ก็ไปดํารงชีพในป่าแล้วว่าดี แล้วว่าเด่น แล้วคนป่ามันไม่ดีเท่าเราหรือ เขาอยู่ก่อนเราอีก เพราะเราธุดงค์เข้าไปหาเขา แล้วเขาอยู่ป่าจนเขาตายไง

เวลาหลวงปู่มั่นท่านไป เห็นไหม พวกมูเซอ ไปถึงเขาเห็น ไปหาเขา “โฮ้! พวกนี้พวกเสือเย็น” เพราะเขาก็ถือผีของเขา เขาถือผีถือสางของเขา เขามีประเพณีของเขา เป็นพระเข้าไป เขาไม่แน่ใจ เขาว่าเป็นเสือเย็น เสือสมิง ก็เอาคนมาเฝ้า เห็นเดินไปเดินมา ทีนี้เวลาผู้ใหญ่บ้านที่ว่า เพราะเขาประชุมกันบ่อย จนสุดท้ายผู้ใหญ่นั้นเขาเอะใจขึ้นมาไง บอกว่า “เป็นเสือเย็น เสือเย็น” ก็จัดโยมไปเฝ้า “นี่มาหลายเดือนแล้วนะ ก็ไม่เห็นมีอะไรเลย ต้องเข้าไปคุยกับท่านบ้าง”

พอไปคุยกับเขา มาทําไมกันน่ะ “โอ้! พุทโธหาย พุทโธตุ๊หาย ตุ๊เดินจงกรมหาพุทโธอยู่” เวลาไปฝึกไปสอนเขา

“แล้วอย่างนี้ชาวบ้านช่วยได้ไหม” “ได้ ยิ่งชาวบ้านช่วยยิ่งดีใหญ่เลย มันยิ่งได้เห็นได้เจอพุทโธเร็วๆ จะได้รีบจากไป” อย่างนั้นชาวบ้านเขาช่วย พอชาวบ้านเขาช่วย เขากําหนดพุทโธๆ โอ้โฮ! จิตเขาลง มันสว่างไปหมดเลย นี่ตรงที่มันสว่างไปหมด เขาไปทําสมาธิกัน เขาไปทําสมาธิ เขาไปประพฤติปฏิบัติกัน เขาไม่ใช่ไปอยู่ป่าแบบสัตว์ป่า

นี่ก็ไปอยู่ป่ามา ถ้าเขาไม่มีภูมิจิต ภูมิธรรม เขาอยู่ป่าไม่ได้ อ้าว! แล้วชาวไทยภูเขาทําไมเขาอยู่ได้ อ้าว! แล้วทําไมสัตว์ป่ามันอยู่ในป่า คําว่า “ไปอยู่ป่า อยู่ป่า” เราเอาแต่พฤติกรรมความไปอยู่ป่า เอามาอ้างว่าเป็นคุณงามความดี ไม่ใช่! ถ้ามันเอาคําว่า “อยู่ป่า” มาอ้างว่าเป็นคุณงามความดี คนป่ามันก็อยู่ป่า ตํารวจตระเวนชายแดนมันก็ไปอยู่ป่า ทหารพรานมันลาดตระเวนอยู่ในป่า ยิ่งพวกป่าไม้ พวกลาดตระเวนในป่าไม้ เขาก็อยู่ป่า ที่อุทัยมาขอข้าวทุกเที่ยวเลย ถึงเวลาจะออกเดินสํารวจมาแล้วมาแวะที่วัด เห็นไหม ได้กาแฟ ได้ทุกอย่างพร้อมหมด

พระเราก็อยู่ป่า เขาก็อยู่ป่า พึ่งพาอาศัยกัน แล้วใครดีกว่าใครล่ะ อ้าว! อนุรักษ์นะ รักษาทรัพยากรของชาตินะ ดูแลสัตว์ป่าด้วย นี่อยู่ป่า คําว่า “อยู่ป่า” มันก็เหมือนกับเราดํารงชีพอย่างไรเท่านั้นเอง แต่เขาไปอยู่ป่าแล้ว ครูบาอาจารย์ที่ไปอยู่ป่า หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไปอยู่ป่า

ดูสิ อย่างที่ว่าหลวงปู่จวน ไปอยู่ป่าจนไม่มีจะกิน ไม่มีจะกินนะ ไม่มีจะกินก็ไม่ต้องกิน อดอาหาร ถึงเวลาก็บิณฑบาตหาพอยังชีพ ไปอยู่ป่าจนที่ว่าหลวงปู่ชอบมาจากพม่าไง เดินมา เวลาท่านทุกข์ยากขึ้นมา ท่านก็รําพึงขึ้นมาในใจ คิดขึ้นมา “เวลาอยู่ปกติ อยู่สะดวกสบาย เทวดาก็มาหาประจํา ตอนนี้จะตายแล้วนะ ไม่ได้ฉันข้าวเลย” นั่นน่ะ อยู่ในประวัติหลวงปู่ชอบนั่นน่ะ ถ้าคุณงามความดี จนเทวดายังต้องเกื้อกูล

ความอยู่ป่า อยู่ป่า ต้องสร้างคุณงามความดี อยู่ป่าอาศัยเป็นชัยภูมิ ประพฤติปฏิบัติ อยู่ป่าอาศัยเป็นชัยภูมิเท่านั้น อยู่ป่า อยู่ป่า อยู่ป่าแล้วเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาหรือไม่ จิตสงบหรือไม่ จิตมันเกิดวิปัสสนาญาณหรือไม่ เกิดปัญญาญาณหรือไม่ เขาอยู่ป่า อยู่ป่า เขาฝึกหัดใจของเขา การไปอยู่ป่า อยู่ป่าเพื่อประพฤติปฏิบัติ ไม่ใช่การไปอยู่ป่าเพื่อเอาความเป็นอยู่ป่านั้นมาอวดมาอ้างกัน ถ้าเอาความอยู่ป่ามาอวดมาอ้างกัน หิน ทราย ปูน ต้นไม้ก็เกิดในป่า ก็กราบต้นไม้ซะ ต้นไม้อยู่ในป่า อายุ ๒๐๐ - ๓๐๐ ปี

คําว่า “อยู่ป่า อยู่ป่า” เพราะเราเห็นเขาอ้างกันมาบ่อยไง นี่ก็บอกว่า “พวกโยมเขาเห็น อู้ฮู! ต้องมีภูมิจิต ภูมิธรรมขั้นสูง ไม่อย่างนั้นจะอยู่ป่าไม่ได้” แล้วก้อนหินมันอยู่ป่า ภูเขาอยู่ในป่า ไม่ไปกราบมันบ้างล่ะ ดูสิ อยู่ป่ามันมีหนอง เห็นไหม มันมีหนองนํ้า มันมีสัตว์นํ้า อยู่ในป่ามันมีเสือมีสาง มีสัตว์ป่า อ้าว! แล้วมันก็อยู่ป่าเหมือนกัน ทําไมไม่กราบมันบ้างล่ะ

ไอ้เราไปอยู่ป่า อยู่ป่า อยู่ป่าเพื่อเป็นข้อวัตร อยู่ป่าเพื่อค้นคว้าหาใจของตน ถ้าค้นคว้าหาใจของตนแล้วอยู่ที่ไหนมันก็ดีทั้งนั้นน่ะ ถ้าอยู่ป่าก็อยู่ป่าเพื่อเหตุนั้น ไม่ใช่อยู่ป่าเพื่อเอามาอวดว่าฉันอยู่ป่า พวกเอ็งอยู่บ้าน ดีไม่เท่าฉัน ฉันอยู่ป่า คนอยู่ป่ามันจะดีกว่าคนอยู่บ้านหรือ คนอยู่บ้านก็ส่วนคนอยู่บ้านสิ วัดบ้านเขาก็ศึกษาของเขา วัดป่า เราจะบอกว่าวัดป่า พระป่า มันต้องประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

อยู่ในพระไตรปิฎก เราศึกษามาเยอะ ท่านบอกเลยพระป่าต้องสวดมนต์ ต้องนั่งสมาธิภาวนามากกว่าพระบ้านสองเท่า ไปดูในวินัยสิ มีพระไปถามพระพุทธเจ้าว่าเราต้องทําประพฤติตัวอย่างไร ขนาดเขาอยู่บ้านกัน เขายังทําวัตรสวดมนต์ เราอยู่ป่าทําต้องมากกว่าสองเท่า สองเท่าเพราะอะไร สองเท่าเพราะว่ามันอยู่ในที่มันวิกฤติ อยู่ในป่ามันมีภัยไปทั้งนั้น

ถ้าอยู่ในวัดในวา มันมีผู้คุ้มครองดูแลใช่ไหม มันมีกุฏิวิหารปกป้องดูแลใช่ไหม ไปอยู่ป่ามันก็มีแต่ผ้ามุ้งทั้งนั้นน่ะ มีมุ้งหลังหนึ่ง แล้วก็เสือสางช้างม้าเต็มไปหมด มันจะเหยียบหัวเอา ถ้าอยู่ป่า อยู่ป่าเขาก็สวดมนต์ทําวัตร เขาต้องมีสติพร้อม อยู่ป่าต้องมีสติสัมปชัญญะมากกว่าพระบ้านสองเท่า อยู่ในพระไตรปิฎก การไปอยู่ป่า อยู่ป่าเพื่อประพฤติปฏิบัติ ไม่ใช่อยู่ป่าเพื่อไปเอาชื่อเสียง ไปเอาคําว่า “อยู่ป่า” แล้วมาอวดอ้างกัน ไม่ใช่! อยู่ป่าเพื่อประพฤติปฏิบัติ อยู่ป่าเพื่อค้นคว้าความจริงของเราขึ้นมา

นี่เขาบอก “ผมอยากเรียนถามหลวงพ่อว่า ท่านแสดงธรรมว่าท่านปฏิบัติธรรมมา ๒๐ ปี เข้าถึงสมาธิ เข้าถึงความสุข ความเป็นอิสระของจิต และมีคนแสดงความคิดเห็นว่าท่านต้องมีภูมิธรรมชั้นสูง ท่านสามารถอยู่ป่าได้ แต่! แต่ในมุมมองของผม ผมวินิจฉัยว่าท่านปฏิบัติได้สมาธิ ในแนวทางของท่านเป็นแนวทางของฤๅษีชีไพร สมาธิที่ไม่ชอบธรรม สมาธิที่ไม่เข้าสู่มรรคสู่ผล เพราะเรื่องธรรมวินัยของท่านไม่สมบูรณ์”

นี่พูดถึง ถ้าเราจะวินิจฉัย เห็นไหม กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น ถ้าไม่เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น มันก็เชื่อโดยทฤษฎี เชื่อโดยธรรมวินัย เห็นไหม เอาธรรมวินัยเข้าจับไง พอธรรมวินัยเข้าจับ ธรรมวินัยของท่านไม่สมบูรณ์ ถ้าไม่สมบูรณ์ของท่าน เห็นไหม ถ้าไม่สมบูรณ์ของท่าน มันก็ต้องอยู่ที่ว่าท่านมีความจําเป็นสิ่งใด เห็นไหม อย่างเช่น เวลาพระของเรา พระเราเวลาเจ็บไข้ได้ป่วย มันก็ได้รับการยกเว้นในวินัยได้บ้าง

นี่ก็เหมือนกัน ท่านมีความจําเป็นอะไร ท่านขาดสิ่งใด เวลาปฏิบัติไง ไม่ใช่ว่าเราศึกษาธรรมวินัยแล้วมันจะเลี่ยงบาลี เลี่ยงบาลี ไม่ใช่! เพราะอย่างนี้ เพราะคําว่า “เลี่ยงบาลีปั๊บ” กิเลสมันออกช่องนั้นน่ะ เราปฏิบัติมา ดูสิ คนที่ปฏิบัติ ที่ไม่ได้สมาธิ ไม่ได้สมาธิเพราะเหตุนี้ นั่งสมาธิมาเกือบเป็นเกือบตายเลย พอถึงจะได้จะเสียนะ เอาไว้ก่อน พอมันเอาไว้ก่อน แล้วเดี๋ยวก็ไปเริ่มต้นใหม่ เริ่มต้นใหม่ นี่ก็เหมือนกัน เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา โอ๋ย! มีความจําเป็น ต้องอย่างนั้น ต้องอย่างนี้

ทีนี้เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม พระป่า พระป่า เวลามันจะตาย อะไรตายก่อน เวลาตาย สละตายเลย อ้าว! ขอให้ตายไปเลย ให้มันรู้ไปสิว่าปฏิบัติแล้วมันตาย เพราะว่าพอสละตายขึ้นไปแล้ว กิเลสมันหายหน้าไปเลยนะ จิตมันลงฟว้าบ! เลยนะ ไม่เห็นมีอะไรตาย

หลวงตาท่านพูดบ่อย ท่านบอกเลยนะ เวลาท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาเข้าด้ายเข้าเข็ม “อะไรจะตายก่อน ขอดูตายซิ” สุดท้ายท่านบอกว่า “เราไม่เคยตาย กิเลสตายหมด” หลวงตาท่านพูดของท่านน่ะ เวลาเข้าด้ายเข้าเข็มนะ มันจะเป็นจะตายขึ้นมา พิสูจน์กันเลย ขอดู อะไรตาย ขอดู สุดท้ายแล้วท่านบอกกิเลสตายหมด ตัวยังอยู่

แต่ของเราไม่ใช่ ขอหยุดก่อน กลัวตาย กิเลสมันเลยเฟื่องฟูไง ของเรา โอ้โฮ! ปลูกต้นไม้เอง ปลูกผักเอง หาผลไม้กินเอง ปลูกกุฏิเอง ทําเองหมดเลย กลัวตาย กิเลสเลยตัวใหญ่เลย ไอ้คนข้างนอกก็อู้ฮู! สุดยอด สุดยอดเลย ท่านอยู่ได้ ลืมไป ว่าชาวบ้านเขาก็อยู่ในป่าเหมือนกัน ชาวบ้านเขาอยู่ที่นั่นเหมือนกัน เขาอยู่กันมาหลายครอบครัวด้วย เขาอยู่มาแต่ไหนแต่ไร แล้วเราออกมาแล้ว เขายังอยู่ที่เก่านะ

ดูสิ หลวงปู่มั่นเวลาท่านจะลาจากมูเซอ เห็นไหม ตอนเข้าใจผิดก็คิดว่าท่านเป็นเสือเย็น พอท่านประพฤติปฏิบัติ พอจิตใจมันเป็นจริงขึ้นมา เห็นไหม โอ้โฮ! มาติหลวงปู่มั่นอีกนะ “ทางจงกรมก็ขรุๆ ขระๆ มีแต่รากไม้ เดินสะดุด เดินได้อย่างไร ฮู้! ทําไมทําไม่เรียบร้อย” สุดท้ายมาทําให้อย่างดีเลย ทําให้อย่างดีแล้วอุปัฏฐากอุปถัมภ์เพราะอะไร เพราะมันได้ความจริงในหัวใจ มันได้ความจริงไง

“พุทโธตุ๊หาย หมู่เฮา หมู่เฮาช่วยหาได้บ่”

“อู้ย! หมู่เฮาช่วยหามันยิ่งดีสิ มันจะได้พบไวๆ” เวลามันพบขึ้นมา มันพบในหัวใจ “โฮ้! พุทโธตุ๊ไม่หาย มันเป็นความโง่ของชาวบ้านต่างหาก” มันซาบซึ้งใจขนาดนั้น เพ่งโทษหลวงปู่มั่นจะเป็นจะตาย ท่านมีแต่ความเมตตาดูแลมาทั้งหมด แล้วเวลามันเป็นจริงขึ้นมา รักเคารพบูชามาก เวลาท่านจะจากไปนะ “ตุ๊จะไปไหน ตุ๊จะไปไหน ถ้าตุ๊จะเป็นจะตาย ชาวบ้านก็จะเผาศพให้ได้ ตุ๊จะเป็นอะไร ชาวบ้านก็ทําให้ได้ทั้งนั้น ชาวบ้านทําให้ได้หมดเลย ชาวบ้านไม่ยอมให้ตุ๊ไป”

เวลามันเป็นจริงขึ้นมา มันผูกพันกันอย่างนั้น มันรักกันอย่างนั้นน่ะ มันรักกันด้วยหัวใจ รักกันด้วยความจริง

ถ้าเป็นความจริงเกิดขึ้น เห็นไหม ไปอยู่ป่า อยู่ป่าอย่างนั้น อยู่ป่าทําให้เขาเป็นคนซื่อ คนตรง เวลาปฏิบัติจริงๆ มันก็ได้ธรรมะจริงๆ ขึ้นมา ถ้าจริงๆ ขึ้นมา อยู่ป่าเพื่อประพฤติปฏิบัติ อยู่ป่าเพื่อดัดแปลงหัวใจของตน ไม่ใช่อยู่ป่าเพื่อเอามาคุยกันว่าอยู่ป่ามา ๕ ปี ๑๐ ปี เราได้ยินมาเยอะไง วันนี้มันได้โอกาสพูดไง แหม! ออกจากป่ามา ออกจากป่ามา แล้วสัตว์ป่าล่ะ เหมือนกัน เวลาหลวงตาไปไหน ท่านบอกโอ๋ย! ที่นั่นได้ ที่นี่ได้ ท่านไปเยี่ยมด้วยนํ้าใจของท่าน ไอ้ความดี ความเลวมันอยู่ที่เรานี่แหละ มันดีจริงหรือเปล่า ถ้ามันความดีจริง มันดีจริงๆ ขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพระมันปฏิบัติดีปฏิบัติชอบขึ้นมา อย่างที่ว่า ถ้าปฏิบัติดีปฏิบัติชอบมันมีนิสัยนะ ถ้าเป็นกรรมฐานต้องถือธรรมวินัยมากกว่าวัดบ้าน ๒ เท่า ฉะนั้น ไอ้เรื่องที่ผิด ที่ผิด แล้วถ้ามันมีวัตรปฏิบัติ มันอยู่กับครูบาอาจารย์มา ครูบาอาจารย์ทํามาอย่างไร ถ้าครูบาอาจารย์ทํามาอย่างไร มันจะทําตามนั้น มันมีวัตรปฏิบัติ ถ้ามีวัตรปฏิบัติขึ้นมาแล้ว วัตรปฏิบัติ นี่แหละที่เป็นข้อวัตร นี่แหละมันเป็นเครื่องพิสูจน์ ถ้าพิสูจน์ได้จริง พิสูจน์ได้จริง ทํามา เรามีครูมีอาจารย์ขึ้นมาไง มันมีวัตรปฏิบัติขึ้นมา มันก็เป็นความจริง

วัตรปฏิบัติสําคัญ เพราะวัตรปฏิบัติมันจะเป็นการฝึกหัด เพราะอยู่ป่า อยู่ป่าเพื่อประพฤติปฏิบัติ อยู่ป่าเพื่อฝึกหัดไง อยู่ป่าเพื่อให้จิตใจเราเป็นจริงขึ้นมาไง มันจะสมกับความเป็นวัดป่า ไอ้การว่าอยู่กับป่าเอาเวลามาอวดกัน ไร้สาระ การอยู่ป่า อยู่ป่า มันต้องมีศีล มีสมาธิ มีปัญญาหรือไม่ มีมรรคมีผลหรือไม่ เขาอยู่ป่าเพื่อเหตุนั้น เขาเข้าไปอยู่ป่า อยู่ป่ากันเพื่อไปดัดแปลงตน เพื่อไปแสวงหาหัวใจของตน เพื่อไปชําระล้างกิเลสของตน

ถ้ามันชําระล้างได้แล้ว เห็นไหม ขณะที่ว่าพระอยู่ป่า อยู่ป่า ถ้ามันจืดชืด ถ้ามันอยู่แล้วจําเจ พอมันจําเจ กิเลสมันก็โผล่แล้ว กิเลสมันก็ออกมาเพ่นพ่านแล้ว แล้วท่านก็ย้ายที่ไปอยู่ที่ใกล้ๆ เสือ ใกล้ๆ สัตว์ ให้มันตื่นตัวตลอด เขาไปอยู่ป่าเพื่อบังคับหัวใจของตน เขาไปอยู่ป่าเพื่อดัดแปลงตน พระป่า พระป่าเขาเป็นอย่างนั้น ไม่ใช่อยู่ป่าเพื่อเอามาโม้มาอวดกัน เอวัง